• 6, PLACE DU GRAND SABLON • WOLUWE SHOPPING CENTER
Toen ik zes jaar was, laten we zeggen ergens mid-jaren 1980, was mijn ouderlijk huis een ware trekpleister voor de schoolgaande jeugd. Elke ochtend, middag en avond stond er wel een klasgenoot voor de deur om de heilige graal in onze woonkamer te aanschouwen: de Commodore Amiga 1000. Een loodzware personal computer, maar wel de allereerste in het dorp. Vier volle minuten moesten we wachten tot hij was opgestart, terwijl MS-DOS al die tijd onverstaanbare codetaal uitkraamde op een pikzwarte achtergrond.Twee spelletjes konden we erop spelen: ‘King’s Quest’, een traag en zwaar gepixeld avontuur over een koning en zijn magische spiegel;en‘Wormpje’,mijn vaders rudimentaire, zelfgemaakte versie van wat later ‘Snake’ zou worden.
Ik heb het net even gecheckt: heel veel is die Commodore Amiga vandaag niet waard.
We hadden beter in de allereerste Apple-computer geïnvesteerd. Want (Apple-)technologie uit de oude doos blijkt een zéér solide investering. Sterker nog: de oude doos zelf blijkt nog de beste belegging.‘Het karton en piepschuim rondom een game zijn vaak meer waard dan het game zelf’, zegt Jeroen Wittevrongel van de Oostendse winkel Games & Co.
Techondernemer Peter Hinssen richtte zelfs zijn persoonlijke Apple-museum in:The Apple Chapel. Zijn favoriete stuk? De Apple Lisa, een computer die compleet flopte. Ook in de gamingwereld zijn geflopte spelletjes het meest gewild. Wie weet, wacht ‘Wormpje’ dus nog een mooie toekomst.
AN BOGAERTS HOOFDREDACTEUR
P.16
KUNST OF BLOEMEN? WAAROM NIET ÁLLES DANKZIJ HET BRITSE FENOMEEN HARRIET PARRY?
P.34
40 JAAR STIJL: VAN GRIMMIG NAAR GLAMOUR IN NEGEN MEESTERZETTEN
P.86
KUNST IN DE JUNGLE: INHOTIM, DE XXL OPENLUCHTGALERIE IN BRAZILIË, KRIJGT ZIJN EERSTE HOTEL
P.06
MIJN SABATO: DE ZATERDAG VAN TOPGOLFER THOMAS DETRY IN DUBAI
P.54
VAN GAMEBOY TOT COMMODORE 64: VINTECH IS HET NIEUWE GOUD
P.72
AUTOMOBILE CLUB DE FRANCE: BINNEN IN DE MEEST PRESTIGIEUZE AUTOCLUB TER WERELD
P.102
GEPROEFD: MARLU MAAKT DE BUURTBISTRO WEER SPANNEND
De zaterdag van Thomas Detry (32), Belgiës beste golfer: een beetje geld inzetten, spierherstel in een ijsbad en ontspannen met de Financial Times in Dubai. Tekst: Laura Keersmaekers
MIJN SABATO THOMAS DETRY
Golfer Thomas Detry veroverde in februari zijn allereerste titel in de PGA Tour, het prestigieuze Amerikaanse profcircuit – geen enkele Belg deed het hem voor. De perfect viertalige Brusselaar (Frans,Nederlands,Engels en Spaans) sprong zo naar de 22ste plaats op de wereldranglijst, de hoogste positie voor een Belg ooit.‘De jongste weken heb ik ontzettend veel gespeeld. Sinds eind december had ik elke week een toernooi, telkens van donderdag tot en met zondag. Een zaterdag thuis, zonder competitie, voelt dus extra goed.’
En die thuis is Dubai.Vier jaar geleden ruilde Detry België in voor deVerenigde Arabische Emiraten.‘Er woont hier een internationaal publiek, met veel Europeanen, wat het makkelijker maakt om een vriendengroep op te bouwen. En natuurlijk: de zon schijnt hier het hele jaar door – ideaal om te golfen.’
6 AM -‘We hebben kleine kinderen,dus we zijn elke dag vroeg wakker. Maar we mogen niet klagen, dochters Sophia Dolores en Alba Elizabeth slapen goed door.’
7.30 AM - ‘Onze vaste afspraak op de golfclub. Samen met een groep Europese vrienden, onder wie één Belg, speel ik een match opThe Els Club.Het zijn vooral golfliefhebbers, maar af en toe sluiten andere professionele golfers aan.Ik ben
GOLFPROF. AFKOMSTIG UIT BRUSSEL, WOONT IN DUBAI. WINNAAR PHOENIX OPEN. 22STE OP DE WERELDRANGLIJST.
SINDS BEGIN DIT JAAR
SPEELDE THOMAS DETRY ELKE
WEEK EEN GOLFTOERNOOI, TELKENS VAN DONDERDAG
TOT EN MET ZONDAG. EEN
ZATERDAG THUIS IN DUBAI, ZONDER COMPETITIE, VOELT
DUS EXTRA GOED.
lid van de club en het is mijn vaste uitvalsbasis in de stad.We spelen graag vroeg, omdat de temperatuur dan nog aangenaam is en er geen toeristen op de baan zijn. Golf is een tijdsintensieve sport, je bent makkelijk drie uur bezig. Omdat we allemaal competitief zijn en graag winnen, zetten we geld in. Het zijn geen grote bedragen, maar het geeft wel wat extra druk. Niemand wil verliezen.’
11 AM -‘In de privélounge van de club,die alleen toegankelijk is voor leden, eten we een vroege lunch.Mijn vaste keuze is de‘butter chicken’ en een San Pellegrino. Ik hoef het zelfs niet te vragen, de bediening kent mijn bestelling uit het hoofd.’
12 PM - ‘Tijd voor mijn gezin. Ik schuif aan tafel bij mijn vrouw en dochters. Na hun middageten speel ik nog even met de kinderen, voordat de jongste een dutje doet.’
1 PM - ‘Ik probeer elke dag te sporten in de gym. Het middagdutje van mijn jongste dochter is daar het ideale moment voor. Mijn personal trainer heeft een programma voor me opgesteld, met een mix van krachttraining, cardio en af en toe stretchen. Na mijn training neem ik graag een ijsbad, zodat de spieren kunnen herstellen.’
3 PM -‘Genoeg gesport voor vandaag,nu is het family time.We gaan graag naar de speeltuin
ONDER OP EEN ‘GEWONE’ ZATERDAG
TREKT DETRY GRAAG NAAR ‘THE ELS CLUB’ IN DUBAI – ZIJN FAVORIETE
GOLFBAAN ÉN UITVALSBASIS IN ZIJN
THUISSTAD.
of een softplay. In Dubai zijn er heel veel binnenspeeltuinen, met airco.De stad is fantastisch voor kinderen:altijd mooi weer, veel activiteiten en een veilige omgeving.’
4 PM - ‘Na de speeltuin gaan we nog even naar het zwembad of brengen we een bezoekje aan het strand.Tijdens de winter en lente is het hier tussen 25 en 28 °C, ideaal voor de kleintjes.’
5 PM - ‘Ik ben een Chelsea-supporter. Hoewel ik nooit heb gevoetbald, kan ik enorm genieten van een Premier League-wedstrijd op zaterdag.Vorig jaar was ik ook voor Burnley, de ploeg van Vincent Kompany, maar sinds zijn vertrek volg ik Chelsea. Zowel mijn vrouw Sarah als mijn caddie is Brits, en voetbal in hetVerenigd Koninkrijk is bijna een godsdienst. Noem het gerust een geloof. Elk gezin heeft zijn favoriete ploeg, die dan met veel passie wordt gevolgd. Bij de familie van mijn vrouw is dat Chelsea.’
7 PM - ‘Meestal eten we samen met de kinderen.We hebben een abonnement op Hello Chef, de HelloFresh van Dubai.We kiezen van tevoren gezonde recepten uit, de ingrediënten en het recept worden aan huis geleverd, en ‘s avonds koken we gezellig samen.’
8 PM -‘Als jonge ouders gaan we niet vaak meer uit,dus eindigen we vaak met Netflix op de bank.Ook lees ik graag de Financial Times op mijn iPad. Een heel relaxte avond, ik kan echt genieten van wat quiet time.’
10 PM – ‘Ik ben een ‘couche-tôt’. Ik ga altijd vroeg naar bed,zelfs op zaterdag.Ik slaap graag en wil mijn slaap optimaal benutten, want morgen zijn mijn dochters opnieuw om zes uur wakker.’ ◆
In Dubai:
‘IS HET HET HELE JAAR DOOR ZONNIG. IDEAAL OM TE GOLFEN.’
3X GETIPT
1. SUSHISAMBA DUBAI
‘MIJN FAVORIETE
RESTAURANT. ER ZIJN
VESTIGINGEN OVER DE HELE WERELD, MAAR DIE IN DUBAI IS ECHT FANTASTISCH.
HET ETEN IS HEERLIJK EN DE SFEER IS GEGARANDEERD GOED.’ SUSHISAMBA.COM
2. ‘SKIN IN THE GAME’ VAN NASSIM
NICHOLAS TALEB
‘IK HEB VEEL GELEERD VAN DIT BOEK. DE
BELANGRIJKSTE
LES: JE MOET ERBIJ
BETROKKEN ZIJN OM ECHT GEMOTIVEERD TE ZIJN.’
3. HEADSPACE ‘MEDITATIE HEEFT ME VEEL GEHOLPEN ALS SPORTER. ALS IK STRESS ERVAAR TIJDENS EEN BELANGRIJK
TOERNOOI, PROBEER IK ELKE OCHTEND EEN KWARTIER TE MEDITEREN MET DE MEDITATIE-APP.’ HEADSPACE.COM
Ca & La 10 —
Beautyboost voor Brussel: Dries Van Noten brengt zijn beautyproducten naar de Dansaertstraat ◆ Tussen jurk en kast: het MoMu in Antwerpen gooit mode en interieur in de blender ◆ Nog lang niet van de straat! Designer Lucile Soufflet ◆ Pacman in een make-uplevel-up: Bobbi Brown zit aan de joystick TEKST: ELS MAES
TO SHOP BEAUTYBOOST VOOR BRUSSEL
Het is anderhalf jaar geleden dat DriesVan Noten in Parijs,op de Quai Malaquais vlak bij zijn herenen vrouwenboetieks, in een prachtig historisch pand een winkel opende die volledig gewijd was aan accessoires,juwelen en zijn groeiende collectie parfums en make-up.‘Om te tonen dat de geuren en cosmetica geen zijprojectjes zijn’, verteldeVan Noten ons toen bij de opening.
Het concept krijgt nu navolging in de Dansaertstraat in Brussel, waar op 25 maart een winkel opengaat met alleen maar de beautypro-
ducten en accessoires van DriesVan Noten.Er valt te vermoeden dat het interieur uiterst uniek zal zijn,watVan Noten ook destijds in Parijs beklemtoonde:‘Ik zou het vreselijk vinden om ergens een concept neer te poten zonder respect voor de omgeving.’
Intussen liet Van Noten zijn modehuis in goede handen achter – het debuutdefilé van opvolger Julian Klausner werd unaniem lovend onthaald – en de uitbreiding van het merk met parfums en make-up bleek vanaf de start een commercieel succes.
DANSAERTSTRAAT 89 IN BRUSSEL, DRIESVANNOTEN.COM
ONDER NA DE QUAI MALAQUAIS IN PARIJS (FOTO) KRIJGT NU OOK
BRUSSEL EEN DRIES VAN NOTENBOETIEK, EXCLUSIEF VOOR BEAUTY, ACCESSOIRES EN JUWELEN.
WARE WOORDEN
IEDEREEN KENT DE L’ORÉAL-SLOGAN ‘BECAUSE I’M WORTH IT’. DEZE
MINIDOCUMENTAIRE BRENGT HULDE
AAN DE VROUW DIE DEZE WOORDEN
54 JAAR GELEDEN NEERPENDE. ILON SPECHT, TEKSTSCHRIJFSTER BIJ HET
RECLAMEBUREAU MCCANN, OVERLEED
VORIG JAAR, MAAR IN DIT BIJZONDERE PORTRET KOMT ZE ZELF AAN HET WOORD.
‘THE FINAL COPY OF ILON SPECHT’, VAN OSCARWINNAAR BEN PROUDFOOT, OP PRIME VIDEO.
TO SHINE BACK TO BACK
Een indruk nalaten bij je exit doe je met een majestueuze ‘back cleavage’, een trend gespot bij tal van rodelopersterren zoals ‘The Substance’-actrice Margaret Qualley (foto), hier in een jurk en juwelen van Chanel.
De dresscode: een blote rug, versierd met een indrukwekkend juweel, tevens geschikt als outfitinspiratie voor huwelijken en tuinfeesten allerhande. Oefen alvast fotoposes, sluiks over de schouder kijkend.
Dat mode en interieurdesign elkaar beïnvloeden, overlappen en versmelten, is niks nieuws. Het Modemuseum in Antwerpen werpt licht op de historische context, want minder bekend is dat bijvoorbeeld architect Henry Van deVelde ook vrouwenkleding ontwierp. In het art-nouveau-ideaal zouden architectuur, meubels, decoratie, kleding en accessoires samenkomen in een totaalkunstwerk, waar schoonheid en functionaliteit in harmonie waren.
De expo duikt ook in het victoriaanse tijdperk, toen welgestelde vrouwen zowel zichzelf als hun interieur decoreerden met gedrapeerde stoffen, franjes, ruches en handwerk. Ze gingen visueel op in hun omgeving of dreigden er zelfs in te verdwijnen.
Hedendaagse ontwerpers geven die symbiose een conceptuele invulling door interieurelementen letterlijk te transformeren tot kledingstukken, zoals bij Hussein Chalayan (foto). Maar ook creaties van onder meer Maison Margiela,Ann Demeulemeester en Raf Simons reflecteren in de tentoonstelling én in de catalogus op de historische verhouding tussen interieur en mode.
MODE & INTERIEUR. A GENDERED AFFAIR, VAN 29 MAART T/M 3 AUGUSTUS, MOMU.BE. HET GELIJKNAMIGE BOEK (224 BLZ.) IS UIT BIJ HANNIBAL BOOKS, 55 EURO. HANNIBALBOOKS.BE
TO VISIT
LEKKER LUIK
Het evenwichtsbeginsel dat al decennialang ons land rechthoudt, blijkt zelfs in de horeca een gouden regel. Een tijd geleden werd het hotel-restaurant van Yust Antwerpen, de hipstertempel met lofts en kamers voor long en short stays, succesvol omgedoopt tot Eppo, een culinaire bestemming die een vaste waarde werd voor zowel locals als toeristen.
Vervolgens was ookYust Luik aan de beurt: in de opkomende buurt rond het flashy Calatrava-station wil de nieuwe ‘bar à manger’ Pépin een ruim publiek aantrekken, en zeker
niet alleen de eigen hotelgasten. Het à-la-cartemenu biedt veel vrijheid: er zijn brasserieklassiekers (‘les incontournables’), een wisselende selectie seizoensgerechten en hapjes om te delen (of net niet, natuurlijk). Klassiek Frans met een twist en met veel aandacht voor vegan en vegetarische gerechten,zoals deze gevulde kool met butternut (foto).Op de opening van een gloednieuweYust in Brussel, met bijbehorende culihotspot, is het nog even wachten.
HAARLOOS
DE MEESTE KWALITATIEVE
HAARBORSTELS ZIJN NOG ALTIJD GEMAAKT VAN VARKENSHAAR, MAAR DIT DIERVRIENDELIJKE ALTERNATIEF IS VOLLEDIG VEGAN EN VERVAARDIGD UIT DUURZAME MATERIALEN.
BOVENDIEN ZOUDEN DE KLEUREN IN DÉGRADÉ DOEN DENKEN AAN EEN ZONSONDERGANG OP EEN TROPISCH VAKANTIEOORD.
VEGAN BRUSH, SUNSET
LIMITED EDITION, 31 EURO BIJ
AUTHENTICBEAUTYCONCEPT.BE
PEPIN.YUST.COM
MASERATI GRECALE FOLGORE ITTURNS YOUON
KIES NOOIT TUSSEN ELEGANTIE EN PRESTATIES
Al 110 jaar klopt het hart van Maserati op het ritme van passie en excellence. Wij ontwerpen sportieve, elegante auto’s die uitsluitend zijn gefocust op rijplezier. In lijn met het DNA van Maserati introduceert de Grecale SUV een nieuwe golf van technologie en prestaties. In combinatie met krachtige motoren garandeert zijn lichtgewicht constructie de beste rijsensaties. Vergeet compromissen en kies de krachtbron die het beste bij u past: een verbrandingsmotor of 100% elektrische aandrijving.
Ontdek de Grecale vanaf € 1.150* excl. BTW/maand
*Voorbeeld in Financiële Renting voor een GRECALE BEV 105kWh 410kW Folgore, op basis van een looptijd van 60 maanden en 100.000 km. Verkoopprijs : 92.561,98 € excl. BTW. Maandelijkse huur van 1.150,00 €, mits een 1ste verhoogde huur (optionele) van 22.861,94 € en een aankoopoptie van 14.809,92 €, korting(en) verrekend. Financiële Renting is uitsluitend voor professioneel gebruik. Alle prijzen zijn exclusief BTW. Onder voorbehoud van prijswijzigingen en vergissingen. Aanbieding geldig van 01−01−2025 tot en met 31−03−2025.
Voorstel van Financiële Renting opgemaakt door Stellantis Financial Services Belux N.V. (lener), Bourgetlaan 20−1 te 1130 Brussel, België, RPR: Brussel, KBO nr.: 0417.159.386, tel.: [+32 (0)2/370 77 11|tel:+3223707711], IBAN: BE86 3100 0100 5250, BIC: BBRU BE BB, e-mailadres: services4you@stellantis-finance.com, onder voorbehoud van goedkeuring van het dossier.
JE ‘GAME FACE’ OPZETTEN BETEKENT DAT JE CONCENTRATIE EN FOCUS VINDT OM JE MENTAAL EN FYSIEK VOOR TE BEREIDEN OP EEN BELANGRIJKE WEDSTRIJD OF UITDAGING.
BEAUTYJUNKS WETEN WAT TE DOEN ALS ZE DEZE LIMITED EDITION MAKE-UP WILLEN SCOREN.
BOBBI BROWN PAC-MAN COLLECTION. LIMITED EDITION, BESCHIKBAAR VANAF APRIL BIJ
PARFUMERIE DOUGLAS EN VIA DOUGLAS.BE EN BOBBIBROWN.BE
STER VAN DE STRAAT
De historische site van Grand-Hornu, een voormalige steenkoolmijn en Unesco-werelderfgoed, is op zich al een dagtrip richting Bergen waard. Het Cid, Centrum voor Innovatie en Design, voegt daar nog een extra reden aan toe met deze mooie overzichtstentoonstelling van Lucile Soufflet, een parel in de Belgische designwereld.
Soufflet (1975) komt uit Charleroi en studeerde industrieel design aan La Cambre in Brussel. Bekend werd ze vooral met haar bijzondere werk op het gebied van straatmeubilair. De onverwachte vormen van haar zit-
meubels nodigen uit om na te denken over onze relatie met de gedeelde publieke ruimte.Wat maakt ons uniek, en wat delen we met de ander? Soufflet injecteert de omgeving met poëzie en speelsheid, bijvoorbeeld met haar cirkelvormige bank die een boom omarmt, of golvende zitjes die zich naar je lichaam lijken te plooien.
Het tweede deel van de expo richt zich op het delicate en precieze werk van Soufflet, met objecten in glas en keramiek, die ze maakt in haar Brusselse atelier.
COMMON GROUNDS VAN LUCILE SOUFFLET, T/M 24 AUGUSTUS IN HET CID, GRAND-HORNU. COLLECTIONS.CID-GRAND-HORNU.BE
Flowers & Fashion
Kunst of bloemen? Waarom niet álles dankzij Harriet Parry? ◆ La Collection pakt het vast: lokaal, kwalitatief en helemaal in eigen handen ◆ 40 jaar Stijl: van grimmig naar glamour in negen hoogtepunten ◆ Kennis van Maken: Ludovic Elens maakt je kijk op de wereld nog beter
KUNST BLOEI
DE NATUUR IS EEN KUNSTWERK OP ZICH, MAAR IN DE HANDEN VAN BLOEMENKUNSTENAAR HARRIET PARRY WORDT ELK BOEKET EEN FLEURIG UNIVERSUM VOL HUMOR, FANTASIE EN NOSTALGIE. TEKST: ELS MAES
IN
Dat je de kunstenaar en het werk van elkaar moet scheiden, hoor je weleens – meestal als de kunstenaar zich misdragen heeft.Veel vaker mag je verrukt vaststellen dat artiest en creatie helemaal samenvallen. Zoals vandaag, wanneer op ons Zoom-scherm een brok pure creativiteit en energie verschijnt. Iemand die niet hallo zegt, maar ‘hiiiii hellooooo’ zingt.
De Britse Harriet Parry lijkt zo weggelopen uit een prerafaëlitisch schilderij van Edward Burne-Jones, met haar bleke huid, wilde rode krullen en knalrode lippen.Ze draagt een feloranje blouse en een rode das,die lekker vloeken met de groene muur achter haar. Die is behangen met antieke gouden krulkaders vol schetsen en antieke snuisterijen,maar dat we wisten al,want we hadden de wonderlijke schatkamer die haar interieur is net ontdekt via een filmpje van The World of Interiors op Harriet Parry’s populaire Instagrampagina.
We moeten beiden spontaan lachen, vanwege het contrast: zij als een uitbundige bloem voor haar artistieke ‘wonder wall’; ik in een zwarte rolkraagtrui tegen een klinisch witte, corporate achtergrond. ‘Kijk, dat is mijn missie’, zegt ze. ‘Een
beetje vrolijkheid en kleur brengen naar de mensheid.We hebben het allemaal nodig!’
TÊTE DE FEMME
Harriet Parry is een bloemenkunstenaar.Geen bloemist die boeketjes samenstelt op bestelling, maar een artiest die originele bloemencreaties maakt voor events,modeshoots,filmsets en reclamecampagnes.Haar klanten?Vogue,Burberry of Hermès – of, echt gebeurd,een koppel dat zijn huwelijksfeest in Salvador Dalístijl wilde onderdompelen. Maar ze doet het ook gewoon voor zichzelf, omdat creativiteit een spier is die je moet trainen, en omdat haar ongewone parcours leert dat eigenzinnigheid loont. Maar eerst:beginnen bij het begin,want het heeft even geduurd voor Parry zichzelf de titel ‘floral artist’ durfde toe te eigenen.
Sabato: Je studeerde fine art, hoe begint iemand met een kunstdiploma zich met bloemen bezig te houden? HARRIET PARRY: ‘Als kind deed ik niet anders! Ik ben opgegroeid op het platteland, en mijn leven speelde zich buiten af, in de natuur. Mijn oma had een prachtige tuin,en van haar heb ik mijn passie voor bloemen meegekregen.We wonnen ooit een wedstrijd bloemschikken op het plaatselijke dorpsfeest.’
‘Met mijn kunstdiploma op zak trok ik naar Londen voor mijn eerste jobs. Ik deed wat interieurstyling en artdirection,terwijl mijn liefde voor bloemen altijd bleef sudderen op de achtergrond. En oké, heel eerlijk: ik dacht dat een leven als bloemist niks voor mij zou zijn, omdat je dan héél
‘Mijn advies aan alle kunstenaars is dat je nooit je eigen projecten mag verwaarlozen. Blijf gekke dingen maken, voor je eigen plezier en voor je zelfvertrouwen.’
HIER DE BRITSE HARRIET PARRY MAAKT KUNSTIGE BLOEMENCREATIES VOOR EVENTS, MODESHOOTS, FILMSETS EN RECLAMECAMPAGNES. HAAR KLANTEN? VOGUE, BURBERRY OF HERMÈS, MAAR EVENGOED EEN KOPPEL DAT ZIJN HUWELIJKSFEEST IN SALVADOR DALÍSTIJL WIL ONDERDOMPELEN.
vroeg op de bloemenmarkt moet zijn.’ (lacht)
‘Toen ik toch met bloemen begon te werken, rond 2012, viel alles op zijn plaats. Net omdat ik geen klassieke opleiding had gekregen als bloemist, moest ik improviseren en out of the box denken. Het was heerlijk om te ontdekken dat mijn liefde voor de natuur en mijn kunstkennis elkaar konden voeden en tot iets origineels leidden.’
Maar ook: dat je voor dag en dauw moest opstaan om naar de bloemenmarkt te gaan? ‘Ik ben wat ouder intussen, we feesten wat minder. (lacht) Soms ben ik er pas om 8 uur,en dat is ook prima. Het hangt af van de opdracht.Soms vind ik het net heerlijk om tegen 4 of 5 uur ‘s ochtends al tussen de verse bloemen te staan,in hartje Londen,terwijl de hele stad nog donker en stil is.’
‘Meestal ga ik naar New Covent Garden Market, vlak bij Battersea Power Station, maar er zijn ook enkele kleinere familiebedrijfjes vlakbij waar ik bloemen koop.De connectie met de natuur en de kameraadschap in de sector maken dit beroep zo bijzonder. De bloemenwereld is een prachtige community,het is echt mijn tweede familie geworden.Al mijn eerste opdrachten kreeg ik via contacten op de markt. Onbegrijpelijk eigenlijk, hoe al die mensen zo lief en vrolijk zijn,als je weet dat ze in het holst van de nacht zijn moeten opstaan.Het beste bewijs dat bloemen echt een magisch effect hebben op mensen. (lacht) Bloemen en babbeltjes maken mensen blij – zelfs héél vroeg ‘s ochtends.’ Je hebt een indrukwekkende klantenlijst, maar het bekendst werd je dankzij de projecten die je puur voor jezelf, onbetaald, doet. Zoals je ‘flower interpretations’, die je op Instagram post. Met bijvoorbeeld jouw versie van KeesVan Dongens ‘Tête de femme’.
HIER HARRIET PARRY’S VERSIE VAN
KEES VAN DONGENS ‘TÊTE DE FEMME’ (BOVEN) EN ‘AFTER THE RAIN’ VAN SLAVA FOKK (ONDER). IN FIGURATIEVE
KUNSTWERKEN ZIET ZE EEN SAMENSPEL VAN KLEUREN, VORMEN EN BLOEMEN.
‘Ik kocht altijd postkaartjes wanneer ik een museum of galerie bezocht,en al die kaartjes hangen op mijn keukenkasten.Ik kon het niet helpen,maar ik zag steeds bloemen in al die afbeeldingen.Figuratieve kunstwerken werden voor mij een samenspel van kleuren en vormen:dat is een iris,dat lijkt de stengel van een roos… Zo ben ik begonnen met het namaken van kunstwerken,met alleen maar bloemen.Eerst alleen iconische,herkenbare werken vanVan Gogh of Picasso,maar intussen is het een manier geworden om het publiek te laten kennismaken met artiesten die ze misschien nog niet kennen. Ik hou ervan om iets te creëren vanuit een heel concrete referentie,en daar mijn fantasie op los te laten. Zomaar in het wilde weg iets maken, vind ik veel lastiger, maar op deze manier breng ik kunst en bloemen samen op een manier die blijkbaar heel veel mensen aanspreekt.’
‘Ik ben net begonnen aan een boek, met bijna uitsluitend ‘flower interpretations’ van onderbelichte vrouwelijke artiesten. Ik wil met de creaties in het boek de seizoenen volgen, dus ben ik er nog minstens een jaar zoet mee. Maar het is opnieuw een manier om mijn vluchtige werk wat tijdlozer te maken, zodat niet alles vergaat.’
Nog een Instagramhit zijn je ‘floral humans’, portretten van bloemen, die je tijdens de lockdown tot leven bracht? ‘Het begon simpelweg als een manier om met mensen te connecteren in die eenzame periode. Stuur me een selfie en ik maak een bloemenportret, schreef ik.Verse bloemen kopen kon destijds niet, dus moest ik improviseren met droogbloemen die ik in huis had, plantjes uit de tuin, takken uit het park. Elk stukje stof dat ik hier in huis vond, kon dienstdoen. Op den duur was ik erop getraind om in alles een neus of een oor te zien.Zo heb ik voor mensen over de hele wereld portretten gemaakt, en prachtige contacten gelegd.’
‘Hoe grimmig de wereld ook lijkt: er zullen altijd nieuwe bloemen uit de grond schieten.’
Proef van een belegging naar uw smaak.
Voor u samengesteld met de beste ingrediënten.
Een portefeuille met de crème de la crème van wereldwijde beleggingen, voor u onafhankelijk geselecteerd met dezelfde passie en expertise als die van een topchef.
ing.be/privatebanking
‘Soms krijg ik strakke briefings waarin ik mezelf niet kan vinden. Dan krijg je een Pinterestfoto als voorbeeld: we willen dít. Waar zit de voldoening dan als kunstenaar?’
En het leverde je een opdracht voor Hermès op? ‘Daar ben ik nog altijd apetrots op. Ze gaven me carte blanche omdat ze hielden van mijn werk en mijn stijl. Die ‘floral humans’, gekleed in Hermès-kleren en accessoires, vind ik het meest geslaagd:het zijn bijna echt 3D-personages die tot leven lijken te komen.’
‘En nog belangrijker:het was voor mij de bevestiging dat het loonde om mijn eigen ding te doen.Toen ik met bloemenstylings begon, kreeg ik soms strakke briefings die heel ver af stonden van mijn eigen stijl.Dan krijg je een Pinterestfoto als voorbeeld: we willen dít. Het is niet zo evident om betaalde opdrachten te weigeren, maar toch had ik er achteraf vaak spijt van. Als ik nu word gevraagd om een groots arrangement met artificiële bloemen te maken als gevelversiering, bijvoorbeeld,dan verwijs ik met plezier door naar een van mijn vele getalenteerde collega’s.’
Terwijl er voor veel zelfstandigen in de creatieve sector net een groot onderscheid bestaat tussen de opdrachten die je doet ‘voor de kost’, en het eigen werk voor het plezier.
ONDER DE CREATIE VAN PARRY VOOR
DE SHOWROOM VAN HERMÈS IN LONDEN (LINKS) EN EEN INSTALLATIE
MET GEDROOGDE BLOEMEN VOOR
MOOOI (RECHTS).
‘Mijn advies aan alle kunstenaars is net dat je nooit je eigen projecten mag verwaarlozen. Blijf gekke dingen maken, voor je eigen plezier en voor je zelfvertrouwen.Er zijn zoveel manieren vandaag om je vrije werk aan de wereld te tonen,ik weet dat ik zonder sociale media nooit mijn huidige carrière had kunnen uitbouwen. Het loont altijd om energie en tijd te steken in je vrije werk, want dat is wat je uniek maakt.’
‘Neem mijn miniaturen;dat is iets wat ik dolgraag doe.Ik zit hier uren mindful aan mijn keukentafel te prutsen. Het is fascinerend hoe de kleinste stukjes van een plant plots een volledige bloem op zich worden – snap je? En toen vroeg het parfummerk Penhaligon’s me om een heel miniatuurdecor te maken voor een van hun lanceringen. Dat zijn de mooiste opdrachten, omdat je wordt gekozen om iets wat helemaal van jezelf is.’
Het is lente, breekt er voor bloemisten nu een nieuw modeseizoen aan? ‘Dat is het mooie aan de natuur: er is altijd weer iets nieuws wat opduikt. De voorbije wintermaanden waren er de dikke, pluizige mimosa’s, als een knalgele explosie van zonneschijn op donkere dagen. Nu zie ik overal IJslandse klaproos, en straks is iedereen weer bezeten door pioenrozen. Maar voorts probeer ik vooral niet te veel naar trends en modes te kijken. Ook dat is een gouden regel voor creatievelingen:als je een goed idee hebt, ga het vooral niet googelen.Alles is sowieso al eens
0,7-12,5 L/100 KM - CO2: 16-283 G/KM (WLTP)
Contacteer uw retailer voor alle informatie over de fiscaliteit van uw voertuig. Milieu-informatie (KB 19/03/04): landrover.be. Afgebeeld model uitgerust met opties en accessoires. Geef voorrang aan veiligheid.
gedaan, en het is te moeilijk om trouw te blijven aan jezelf als je constant gaat vergelijken met wat anderen doen.Mijn gevoel is dat mensen vandaag openstaan voor originele, gekke dingen, dus dat is goed nieuws.’
Als we het over bloemkunst hebben, kunnen we niet om het thema duurzaamheid heen.We halen bloemen in huis omdat we van de natuur houden, maar de hele industrie erachter is verwoestend voor het milieu.
‘Absoluut,en de verandering op dat vlak gaat heel traag.Als het over voeding gaat,begint er wat bewustzijn te komen bij de consument,maar bloemen lijken nog onschuldig voor iedereen. Vroeger was het heel normaal om massa’s groen steekschuim te gebruiken voor bloemstukken, terwijl er genoeg alternatieven zijn als je creatief bent. Je kunt mos gebruiken als vochtige bodem,of werken met kleine vaasjes,kippengaas dat herbruikbaar is… Ik probeer aan klanten uit te leggen waarom sommige dingen niet langer haalbaar zijn. Ik zie het als onze taak om te tonen hoeveel mooie, lokale, seizoensgebonden bloemen en planten er zijn.Het is complete waanzin dat we tegen valentijn vliegtuigen vol met rode rozen uit Ecuador importeren.Wie heeft er besloten dat dat een romantisch idee is? Daar moeten we echt van af.’
Misschien word ik misleid door het algoritme, en word ik op sociale media belaagd met bloemen, net omdat ik accounts zoals de jouwe volg. Maar er lijkt een enorme interesse in alles wat met bloemen te maken heeft.Wilde twee jaar geleden iedereen op keramiekles, vandaag loopt het storm voor masterclasses bloemschikken. ‘Oh zeker! Toen ik onlangs op de set van een modeshoot werkte, kwam het model me na afloop advies vragen hoe ze bloemsierkunst kon leren.Vroeger leken cursussen bloemschikken alleen voorbehouden voor oude dametjes,nu zie ik een hele jonge garde die interesse heeft in deze sector.Ik zie het in mode, in interieur, zelfs in eten: op gebakjes mogen weer ouderwetse bloemetjes als versiering,en gerechten met eetbare bloemen zijn al helemaal een ding.’
‘Het is best ironisch dat ik werk met materiaal dat heel vluchtig is. Het liefst zou ik elke bloem die ik in mijn handen hou voor eeuwig bijhouden.’
LINKS VOOR HET PARFUMMERK
PENHALIGON’S MAAKTE PARRY EEN DECOR VOOR EEN VAN HUN LANCERINGEN. ‘DAT ZIJN DE MOOISTE
OPDRACHTEN, OMDAT JE WORDT
GEKOZEN OM IETS WAT HELEMAAL VAN
JEZELF IS.’
RECHTS VOOR DE ‘WINTER FLOWERS WEEK’ TRANSFORMEERDE PARRY HET GARDEN MUSEUM IN LONDEN TOT EEN WINTERWONDERLAND.
‘Bloemen staan voor een tikje nostalgie,en ze herinneren ons aan de essentie: bloemen bloeien en vergaan, en die levenscirkel stopt nooit.’
Of met de beroemde David Hockney-quote: ‘Onthoud dat ze de lente niet kunnen annuleren’. ‘Exact! Wat er ook gebeurt, en hoe grimmig en donker de wereld soms ook lijkt: er zullen altijd weer nieuwe bloemen uit de grond schieten. Ik vind het heel logisch dat we in moeilijke tijden troost en vreugde vinden in de puurheid en schoonheid van bloemen.’
‘Voor mij is het elke dag een genoegen om met bloemen te mogen werken.Net omdat ze zo fragiel en vergankelijk zijn,moet je er heel bewust mee omgaan.Ik vind het heel moeilijk om dingen los te laten: dat geldt voor spullen, maar ook voor zaken uit het verleden waarover ik blijf piekeren. Het is best ironisch dat ik werk met materiaal dat heel vluchtig is. Het liefst zou ik elke bloem die ik in mijn handen hou voor eeuwig bijhouden. Elke dag word ik gedwongen om het verleden te lossen en in het nu te leven. Bloemen spellen me de les, elke dag.’ ◆
HARRIETPARRYFLOWERS.COM
IG: @FLOWERINTERPRETATIONS, @FLORALHUMANS EN @HARRIETPARRYFLOWERS
Illustration: Leonie
SAMEN STERKER,
CHANEL, PRADA EN ZEGNA DOEN HET AL JAREN: MODEHUIZEN KOPEN ATELIERS OP OM HUN KNOWHOW TE BEWAKEN EN DE TOUWTJES STRAK IN HANDEN TE HOUDEN. WAT IN PARIJS, MILAAN EN LONDEN AL DE NORM IS, GEBEURT NU OOK IN HET LIMBURGSE ALKEN: HET BELGISCHE MODEMERK LA COLLECTION NEEMT HET PRODUCTIEBEDRIJF FLANDERS FASHION MAKERS OVER. ‘WIJ WILLEN DE BELGISCHE MODE-INDUSTRIE NAAR DE WERELDTOP TILLEN. EN ANDERE MERKEN INSPIREREN OM WEER LOKAAL TE DENKEN.’
TEKST: IRIS DE FEIJTER
FOTO’S:
LAURE VAN HIJFTE
MODIEUS AMBITIEUS
Grote stoomwolken kringelen rond een paspop met een wit hemd. Iets verderop zit een naaister voorovergebogen en geconcentreerd aan haar metalen machine te stikken. Vijf minuten geleden stonden we nog op een anoniem industrieterrein in het Limburgse Alken, waar niets deed vermoeden dat hier mode met een grote M wordt gemaakt. Of het moest de onberispelijk geklede Sophie Lesire zijn die ons net verwelkomde in een zwarte wollen La Collection-jurk. Ze serveert koffie uit een grote thermos. Op het kopje staat ‘K L B. Kleding Lesire Briers’ –een reliek van het confectiebedrijf dat Lesires grootouders in 1956 oprichtten.Vandaag heet het Flanders Fashion Makers en werkt het voor ontwerpers uit binnen- en buitenland.
Drie jaar geleden gleed het bedrijf geruisloos een nieuw hoofdstuk in. Schreven we voor de krant, dan stond er boven dit stuk:‘Antwerps modemerk koopt Limburgs productieatelier.’Maar dit is Sabato,en voor alle betrokkenen primeert het menselijke verhaal,niet de cijfers.‘Op papier is het een overname, maar zo wil ik het niet noemen, want zo voelt het niet.Wel als een heel nauwe samenwerking waarbij we elkaar vooruithelpen’, zegtArturTadevosian (38) met klem nog voor we één vraag kunnen stellen.
Hij richtte in 2017 het modemerk La Collection op,samen met zijn vrouw Florence Cools (36).Lesire valtTadevosian bij:‘Eigenlijk verandert er helemaal niks. Ik blijf voor andere ontwerpers werken, zoalsToos Franken en Jan JanVan Essche. Op geen enkel moment zal ik hen achteruitschuiven op de planning om La Collection naar voren te halen. Ik begrijp die bezorgdheid wel, maar de overname gebeurde al drie jaar geleden en niemand heeft iets gemerkt. Dat zegt genoeg.’
RECHTSONDER ARTUR TADEVOSIAN
EN FLORENCE COOLS VAN LA
COLLECTION DROMEN VAN EEN
BELGISCHE MODE-INDUSTRIE DIE DE WERELDTOP BEREIKT, EN DE SAMENWERKING MET FLANDERS
FASHION MAKERS IS EEN STAP IN DIE RICHTING.
UITERST RECHTS SOPHIE LESIRE (LINKS) VAN FLANDERS FASHION
MAKERS EN FLORENCE COOLS (RECHTS) VAN LA COLLECTION WERKEN NU NOG NAUWER SAMEN.
ALLES IN HUIS
Die zet past binnen een bredere internationale tendens waarbij luxemerken steeds vaker ateliers en productiebedrijven opkopen. Chanel doet dat al sinds de jaren 1980, maar opende vorig jaar 19M,een splinternieuw gebouw aan de rand van Parijs,waar al hun ateliers zijn samengebracht.In totaal werken er 600 artisans, voor Chanel én voor andere modehuizen.
Chanel is niet alleen.Ook Prada en Zegna kochten aandelen in de chique breigoedfabrikant Luigi Fedeli e Figlio.Kering lijfde een oude Franse brillenfabrikant in en Burberry een Italiaanse producent die gespecialiseerd is in outdoor. De groep achter Diesel en Margiela verwierf een historisch Florentijns lederwarenatelier.Modehuizen kopen zelfs aandelen van grondstofproducenten, zoals wol en kasjmier.
De motivatie achter die overnames varieert.Vooral Italiaanse bedrijven verklaren dat ze de knowhow in eigen land willen houden. Het garandeert natuurlijk ook hun toegang tot hoogwaardige materialen. Én het vergroot de transparantie en traceerbaarheid van de voorraadketen,iets wat almaar meer consumenten eisen. Het merendeel van die deals werd gesloten tijdens de pandemie.Geen toeval:toen zaten veel ateliers in zwaar weer en haperde de wereldwijde logistieke keten,waardoor een win-winsituatie ontstond.
TAARTJES
Het Belgische verhaal van La Collection en Flanders Fashion Makers is heel gelijklopend. Productie is immers de achilleshiel van elk modemerk. Je kunt nog zoveel goede ideeën hebben, als je de stukken (of aantallen) niet gemaakt krijgt,sta je nergens. Daarom droomden Tadevosian en Cools van hun eigen productie, bij voorkeur in België, om zo continuïteit en kwaliteit te garanderen.
Maar dat bleek een complex proces.Toen Tadevosian en Lesire het tijdens een meeting hadden over hoe moeilijk ondernemen is in de modewereld, werd het zaadje geplant.‘Iedereen
‘We kunnen nu nog meer focussen op duurzaamheid en knowhow; al sinds het begin de bouwstenen van La Collection.’
ONDER LUXEMERKEN ALS CHANEL, PRADA EN ZEGNA KOPEN AL JAREN
ATELIERS OP OM DE CONTROLE OVER HUN PRODUCTIE TE BEHOUDEN. NU VOLGT HE BELGISCHE LA COLLECTION
HETZELFDE PAD.
ONDER FLORENCE COOLS
OMSCHRIJFT ZICHZELF ALS EEN
‘MATERIAALFREAK’. ZE IS CONTINU OP ZOEK NAAR DE BESTE STOFFEN EN WERKT UITSLUITEND MET NATUURLIJKE
MATERIALEN ALS WOL EN ZIJDE.
heeft het lastig, dus waarom zou je niet samenwerken?’, pleit Tadevosian.Waarop hij twee papieren zakken van bakkerij Domestic bovenhaalt met taartjes voor bij de koffie. Het is typisch voorTadevosian,die met ons praat alsof we al jaren vrienden zijn, hoewel dit onze eerste ontmoeting is.
MATERIAALFREAK
TerwijlTadevosian de taartjes uitstalt, komt Cools binnen. Zij is verantwoordelijk voor de creatieve en visuele kant van La Collection.Dankzij haar zitten we hier.Want hoewelTadevosian als zakelijke brein van het merk de deal opzette, legde Cools jaren geleden de eerste contacten.Tadevosian:‘Toen we La Collection begonnen, runden we nog onze multimerkenwinkel Damoy en de gelijknamige modeagentuur. Het was dagelijks ‘battelen’ om al onze rekeningen te betalen. Ik wilde vooral een product maken dat goed zou verkopen en regelde de productie via een Chinese tussenpersoon. Florence stak daar een stokje voor. Zij had een heel duidelijke visie over hoe en waar haar kleding gemaakt moest worden.’Cools lacht:‘Al googelend kwam ik uit bij Flanders Fashion Makers. Sindsdien werken we samen.’
Cools omschrijft zichzelf als een‘materiaalfreak’.Ze is continu op zoek naar de beste stoffen en werkt uitsluitend met natuurlijke materialen als wol en zijde.‘Die zijn duur en omdat ik heel oversized en lang ontwerp,kruipen er veel lopende meters in mijn stukken. Soms zit er wel voor 200 euro stof in een kledingstuk, en dan moet het nog gemaakt worden.’
Zelf zeggen ze het niet met zoveel woorden, dus doen wij het voor hen: hun prijzen zitten onder die van de grote modehuizen, maar de kwaliteit is beter.
Met haar radicale focus op kwaliteit,slow-fashionaanpak en discrete snits wist Cools op relatief korte tijd een grote schare internationale fans te vergaren.Ook haar fotogenieke Instagram – goed voor 127.000 volgers – stuwt het merk omhoog. Concrete omzetcijfers geven ze liever niet, maar ze groeien stevig, vooral inAzië enAmerika via e-commerce.Hun Parijse appartementsboetiek is een succes en in 2026 openen ze een soortgelijk concept in NewYork.
VAN 300 NAAR 7
Sophie Lesire (47) zit al meer dan 25 jaar in de zaak die ze van haar vader Omer overnam. In zijn tijd werkten hier bijna 300 personeelsleden,nu zijn ze met zeven.De refter van vroeger is nu het atelier. Het bedrijf evolueerde van productie naar expertise. Sinds de jaren 1970 verschoof die productie geleidelijk naar het buitenland. FFM werkt nu samen met Europese onderaannemers in Hongarije, Portugal, Slovenië, Polen en Noord-Macedonië. Alleen breigoed wordt nog in een Belgisch atelier vervaardigd.Lesire:‘We werken al jarenlang met dezelfde ateliers en kunnen zo de kwaliteit garanderen.Al doen we altijd nog een extra kwaliteitscontrole in Alken op de afgewerkte producten.’
Heel bewust bleef alle knowhow – lees: de productievoorbereiding – in België. Een team van ervaren patroontekenaars en modellenstiksters maken de prototypes, samples en speciale orders.
Lesire:‘Het is een mooie,maar harde en onzekere stiel.Met geen enkele klant heb ik een contract.Het is elk seizoen afwachten welke aanvragen er komen.Ermee stoppen kon ik niet.Dat voelde niet juist tegenover de mensen die hier decennialang werken. De nieuwe samenwerking met La Collection geeft de zekerheid die ik zocht. Het geeft mijn carrière ook een nieuw elan, want Artur en Florence betrekken me bij elke stap in hun bedrijf. Zo ging ik tijdens de Parijse modeweek mee naar hun
LINKS HET FAMILIEBEDRIJF FLANDERS
FASHION MAKERS EVOLUEERDE ENORM
DE JONGSTE JAREN, MAAR DE MEESTE
MENSEN HIER WERKEN ER AL HUN
HELE CARRIÈRE.
‘Met Artur naast mij lijkt het alsof alles mogelijk is, hoe groot de droom ook is.’
showroom waar ik alle winkeliers ontmoette. En binnenkort bezoek ik Italiaanse schoen- en lederateliers, ook helemaal nieuw voor mij.’
FOU DE COUDRE
Ook voor Cools leidde de nieuwe fase tot verandering.‘Ik leg me nu volledig toe op het design. Een luxe die ik te danken heb aan de expertise van het team en het perfectionisme van Sophie’, zegt ze. ‘We kunnen nu nóg meer focussen op duurzaamheid en knowhow;al sinds het begin essentiële bouwstenen van La Collection.Die kennis houden we niet voor onszelf, maar delen we met alle merken die bij FFM produceren.Zo willen we maken dat de Belgische mode-industrie wereld-
LINKS ALLE KNOWHOW – DE PRODUCTIEVOORBEREIDING –
BLEEF IN BELGIË. EEN TEAM VAN ERVAREN PATROONTEKENAARS EN MODELLENSTIKSTERS MAKEN DE PROTOTYPES EN SAMPLES.
top wordt. Ik hoop dat we andere merken kunnen inspireren om opnieuw lokaler te denken en de Belgische kennis op een voetstuk te zetten.’
Dat de samenwerking ook een besparingsoperatie is,spreekt Tadevosian tegen. ‘We knippen er geen schakel uit. Flanders Fashion Makers blijft een apart bedrijf dat factureert aan La Collection.We winnen wel in efficiëntie, omdat we vroeger soms drie keer hetzelfde werk deden.Maar het maakt ons vooral veelzijdiger.Eigen stiksters hebben is een droom,voor bijvoorbeeld retouches. En toen Florence vorig jaar enkele bruidsjurken op maat ontwierp, was dat een perfect voorbeeld van wat deze samenwerking ons kan bieden.’
DROMEN EN DOEN
Hoe betrokken Tadevosian ook lijkt bij La Collection, het is niet zijn hoofdbusiness.Zijn andere vennootschappen,zoals zijn vaders metaalconstructiebedrijf inWesterlo, slokken 90 procent van zijn tijd op, zegt hij. Cools noemt zijn inbreng groot:‘Artur denkt tien stappen vooruit.Als creatief en zakelijk brein van La Collection vindt hij altijd een out of the box oplossing voor de situaties waarin je belandt als jong modebedrijf. Maar hij heeft vooral veel durf. Met Artur en Sophie naast mij lijkt het alsof alles mogelijk is, hoe groot de droom ook is.’
Aan dromen alvast geen gebrek.Tadevosian:‘Deze overname is voor mij een begin. Het liefst volgen er nog meer, om nog meer knowhow in huis te halen. Daarnaast zou ik graag produceren in Armeense ateliers,mijn geboorteland.Maar het allerliefst haal ik de productie terug naar België. Mijn droom: La Collection volledig ‘made in Belgium’.We onderzoeken volop welke productielijnen we naar België zouden kunnen verhuizen. Lesire fronst en kijkt bedenkelijk. Als Tadevosian haar sceptische blik ziet, oppert hij: ‘Ik zeg altijd: If you can dream it, you can do it!’ ◆
eu.baobabcollection.com
40 JAAR (IN)
VRAAG HET AAN ELKE BRUSSELAAR DIE HET MEEMAAKTE, EN JE KRIJGT HETZELFDE RAUWE VERHAAL OVER HOE GRIMMIG DE ANTOINE DANSAERTSTRAAT OOIT WAS. TOT SONJA NOËL ER ZO’N VEERTIG JAAR GELEDEN HAAR BOETIEK STIJL OPENDE EN DE MODE EEN TOTAAL NIEUWE, AVANTGARDISTISCHE DRAAI GAF: VAN DE ANTWERPSE ZES TOT MARIE ADAM-LEENAERDT VANDAAG. HET MODE & KANT MUSEUM IN BRUSSEL WIJDT ER EEN OVERZICHTSTENTOONSTELLING AAN. ‘IK HAD GEEN VOORBEELDEN, DUS WERD IK ER ZELF EEN.’ EEN INSTITUUT IN 9 HOOGTEPUNTEN.
TEKST: NATALIE HELSEN FOTO’S: ARCHIEF STIJL E.A.
DE OPENING VAN STIJL
SEPTEMBER
De ontmoeting die haar leven zou veranderen, kwam op het perfecte moment. Sonja Noël is laatstejaarsstudente kunstgeschiedenis in Brussel en net opnieuw single wanneer ze op het kot van een vriendin de Zwitserse Imelda ontmoet.Imelda,een coole boetiekeigenares uit Lausanne, wil ook in Brussel voet aan de grond krijgen. Of Sonja Noël geen zin had om samen een winkel te openen?’vraagt ze.‘Mijn interesses lagen eigenlijk meer bij kunst – ik had vast een galerie of iets in design geopend. Maar als je jong bent,wil je alles doen,en ik kon snel schakelen. Na nog geen vijf minuten met haar gesproken te hebben, wist ik:dit is wat ik wil.Een eigen winkel betekent vrijheid.Vrijheid om te kiezen hoe je je winkel én je leven inricht.’
Terwijl de meeste winkels zich toen in uptown Brussel bevonden,hing Noël met haar kunstzinnige vrienden rond in het centrum,bij cafés als L’Archiduc,Le Falstaff en de Beursschouwburg.Ze kende de buurt:veel leegstand,veel fabriekspanden,en vooral:spotgoedkoop.‘Met veel ruimte voor ontwikkeling dus.’
Uiteindelijk haakte Imelda af – importregelingen en belastingen maakten de Zwitsers-Belgische onderneming te ingewikkeld – maar Noël en Stijl waren vertrokken.‘Of ik in paniek was? Helemaal niet. Imelda had de eerste collectie al aangekocht, dus ik had niets te verliezen en was vooral excited. Omdat ik het nog nooit had gedaan, ging ik er gewoon voor.’
De foto – enkele dagen na de opening genomen – toont een van de eerste kledingstukken die Stijl verkocht:een avant-gardemantel van het Zwitserse A Propos, een merk dat Noël via Imelda leerde kennen.Mooi detail:omdat ze zich nog herinnerde wie de jas in 1984 had gekocht, kon exact dat exemplaar voor de expo worden opgespoord.
LINKS DIT BEELD WERD GEMAAKT IN 1984, KORT NA DE OPENING VAN STIJL. ‘DIE JAS VAN HET ZWITSERSE A PROPOS IS VANDAAG NOG ALTIJD DRAAGBAAR.’
COUP DE FOUDRE MARINA YEE
‘Ook MarinaYee herinnert zich onze eerste ontmoeting nog goed’, glimlacht Sonja Noël. Het is begin jaren 1980 en met De Gouden Spoel – een tweejaarlijkse designwedstrijd – probeert het BelgischTextielplan de nationale industrie in de kijker te zetten. Ook de jonge Antwerpse ontwerpster MarinaYee waagt haar kans.‘Ze zegt altijd dat ik zó onder de indruk was van haar mantels dat ik haar meteen op de schouder tikte en zei:“Ik móét jou in mijn winkel verkopen.”Kun je nagaan hoe naïef ik was,want uiteraard stelde Marina daar prototypes voor,geen echte collectie.Toch heb ik die stukken – van de mantels tot de zonnebrilletjes en accessoires, gemaakt van tandartsmateriaal – in Stijl verkocht.’
Het was het begin van een lange vriendschap, ook met Marina Yee’s andere vrienden – lang voordat ze wereldberoemd werden.‘Ann Demeulemeester, Dries Van Noten, Dirk Bikkembergs, Walter Van Beirendonck… Via Marina kende ik hen al,lang voor ze bekend werden.Zodra ze hun eigen collecties begonnen te produceren, wisten ze: in Brussel kunnen we bij Sonja terecht. Stijl werd een winkel die er voordien niet was. Ik had geen voorgangers en dus ook geen voorbeelden, maar op den duur werd Stijl er zelf een – tot in het verre buitenland.’
LINKS DE ONTDEKKING VAN MARINA
YEE’S WERK MARKEERDE HET BEGIN
VAN EEN LANGE VRIENDSCHAP, NET
ZOALS MET DE ANDEREN DIE LATER
BEKEND ZOUDEN WORDEN ALS DE ‘ANTWERPSE ZES’.
‘Stijl werd een winkel die er voordien niet was. Ik had geen voorgangers en dus ook geen voorbeelden, maar op den duur werd Stijl er zelf een –tot in het verre buitenland.’
EVENTS, EVENTS, EVENTS!
Laat deze beelden het bewijs zijn dat grootschalige mode-events niet alleen een product zijn van ons huidige Instagramtijdperk. Boetieks organiseerden vroeger hun eigen catwalks. Stijl deed het op straat, in de opera en zelfs in het zwembad.
‘Mijn toenmalige lief,Walter deWeerdt,kwam van de filmschool en was nogal een maximalist. Events organiseren vond hij fantastisch,dus gingen we er gewoon voor’,aldus Noël.‘Met SvenViaene brachten we in de Beursschouwburg een theatershow, geïnspireerd op Chinees schaduwspel – om de wintercollectie te tonen. Of dan belden we wijlen Gerard Mortier, omdat we wisten dat de toenmalige directeur van De Munt het operahuis wilde openstellen voor het brede publiek: of we het gebouw niet voor een show konden afhuren? En zo geschiedde. De Munt stond afgeladen vol: heel nieuwsgierig Brussel en iedereen met durf was erbij.’
Toen informatie en beeldmateriaal met het internet sneller verspreid raakten, nam het effect van zulke grootschalige shows op de verkoop af.Vandaag investeert Noël liever in kleinschaligere events:‘Denk aan in-store collectievoorstellingen waarbij de ontwerper zelf aanwezig is.Want vergis je niet: klanten houden nog stééds van dat echte contact.’
GEEN BUSTES, WEL
UNDERWEAR
Het indrukwekkendste en tegelijk meest vergeten verhaal van Stijl? Dat zijn de vele winkels die Sonja Noël opende.Nog geen jaar na de start opende ze, samen met Walter de Weerdt, een mannenwinkel naast de deur.En toen in 1987 een pand aan de overkant van de straat vrijkwam, leek de volgende stap logisch. ‘Ik voelde dat ondergoed veranderde.Het werd sportiever en dat wilde ik ook tonen.’ Enter: Stijl Underwear.‘Ook dat was een winkel die nog niet bestond: veel minimalistischer, zonder die lelijke bustes en grote close-ups op pancartes’. (trekt een grimas)
‘Weg ermee,dacht ik! In Underwear zou je lingerie passen zoals gewone kleding:in grote pashokjes,gemaakt van glasdallen.Het interieur is er nog steeds: de winkel werd overgenomen door Geertje Milis en vorig jaar door de Prophete-zussen.’
‘Mettertijd veranderde het aanbod.Bij mij was het nog heel exclusief – schrijf maar op dat je dat toen nog mocht zeggen! –en zij trokken het open, iets wat ze trouwens goed doen. Zo’n verandering is normaal: als winkeleigenaar kun je niet liegen, je moet je selectie volgens je eigen persoonlijkheid maken.’
De opening van Underwear in 1987 leidde tot misschien wel de meest indrukwekkende modeshow in het Résidence Palace, ontworpen door Villa Empain-architect Michel Polak: ‘Modellen defileerden rond de randen en over de iconische trap van het art-decozwembad.In het water:synchroonzwemsters in onze nieuwste collecties.Ah ja,want we waren net met badkleding begonnen!’
Tegen haar 33ste had Noël drie kinderen en drie winkels. ‘Geen idee hoe ik het toen deed. Het enige wat ik weet, is dat je op die leeftijd gewoon veel meer energie hebt’,grijnst ze.En dan moesten de andere winkels nog komen.
‘S WERELDS EERSTE MAISON MARTIN MARGIELABOETIEK
In 1988 was Sonja Noël de eerste die Martin Margiela aankocht. ‘Zelfs uit zijn debuutcollectie, die nooit gecommercialiseerd werd, verkocht ik stukken.Toen Martin Margiela steeds meer collecties lanceerde – de iets goedkopere MM6-lijn, schoenen, accessoires… – nam zijn collectie op den duur zoveel plaats in dat ik er een aparte winkel aan wilde wijden.’
Zo werd Noël ook de allereerste Maison Martin Margiela-boetiekhouder ter wereld. En dat volgens haar vertrouwde recept:‘We openden in de Léon Lepagestraat, tegenover het café Au Laboureur, toen dat nog echt guur was.’
De boetiek,later overgenomen door NicolaVercraeye,sloot in 2020 de deuren. Maar het interieur, ontworpen door Margiela zelf, bleef intact. Sinds 2021 huist de kunstboekenwinkel Saint-Martin Bookshop erin.
DE GROENE GOSPEL VAN
HALELUJA
2010-2014
Lang voordat duurzaamheid een hot topic werd en elk merk zich genoodzaakt voelde om erover te communiceren,wilde Noël aantonen dat verantwoord produceren en slow fashion echt niet suf hoefden te zijn. In 2010 opende ze Haleluja.‘Niet met een dubbele, maar met een enkele ‘l’, dat vond ik internationaler’, grijnst ze. In de rekken hingen onder meer Honest by Bruno Pieters, Jan JanVan Essche en het ingenieus geüpcyclede design van Christopher Raeburn, die een nieuw leven gaf aan militaire surplussen.
In 2014 sloot Haleluja om plaats te maken voor een aparte Stijl-menswearzaak.‘Achteraf bekeken stopten we misschien te vroeg. Sindsdien, zeker na de pandemie, zetten bijna al mijn merken in op duurzaamheid, vaak zonder dat aan de grote klok te hangen. Rick Owens gebruikt bijvoorbeeld nauwelijks plastic of petroleumderivaten in zijn collecties en verpakkingen, en leer wordt steeds vaker natuurlijk gelooid.’
Een fijn detail:een van de eerste militaire mantels van Christopher Raeburn vond zijn weg terug naar Stijl voor de expo.Hét bewijs van de vooruitstrevendheid en tijdloosheid van het concept, aldus Noël: ‘Het stuk zou zo van vandaag kunnen zijn.’
‘Ik had niets te verliezen en was vooral excited. Omdat ik het nog nooit had gedaan, ging ik er gewoon voor.’
THE FIRST TO SHOW
SINDS 1984
In de modewereld weet iedereen: terwijl andere boetieks de kat uit de boom kijken, durft Stijl als eerste in te tekenen op gloednieuwe collecties.‘Tijdens het researchen voor de expo dook ik in oude interviews en realiseerde ik me dat ik vandaag nog altijd volgens dezelfde regels werk als in de jaren 1980’,zegt Noël.‘Regel één:ik voeg alleen nieuwe namen toe aan mijn aanbod als ze echt iets nieuws brengen – een modestijl die ik nog nooit ben tegengekomen.Dat gebeurt zelden. De recentste keer? Bij de Brusselse Marie Adam-Leenaerdt – ik kocht meteen in.Dat zij op haar leeftijd al zo’n sterke visie neerzet,is zeldzaam.Wat een persoonlijkheid. En dat zie je aan haar kleren: wie besluit zich daarin te kleden, gaat erop vooruit.’
SLIMME STRETCH-MECHANISME
Het handige stretch-mechanisme van de armband maakt het eenvoudig om deze moeiteloos aan te doen, waardoor ze ideaal zijn voor dagelijks gebruik. Je kunt de armbanden eindeloos combineren, mix en match je favorieten en draag verschillende armbanden bij elkaar voor een trendy en verfijnde look.
Als de Stijl-oprichtster iets wil verduidelijken,dan is het dat ze dit project niet in haar eentje trekt: ‘Hier zeggen we vaak grappend:“Sonja doet alles, en alles wat ze niet doet, dat doet haar man Erik van der Post”’ (lacht).‘Hij regelt de zakelijke kant,ook al noemt hij zichzelf graag spottend een veredelde conciërge – en hij heeft gelijk: iemand moet de kapotte lampen vervangen.’
Voor de expo, die volgende maand opent in het Brusselse Mode & Kant Museum, geldt hetzelfde principe:de basis is het verhaal van Noël en hoe Stijl iconische mode naar het dagelijks leven vertaalde, maar de uitwerking is helemaal in handen van haar dochter Aya Noël.‘Ik geloof dat je geboren wordt met een goed oog – dat heb je, of dat heb je niet.Aya zat al in mijn schoenenkast nog vóór ze kon lopen en deed dutjes tussen de dozen in de winkel.Terwijl haar broers me op het hart drukten om vooral gewone kleren voor hen uit te kiezen, kon het voor haar nooit gek genoeg zijn. Dat is wat haar uniek maakt.Doordat ze twaalf jaar in het buitenland heeft gewoond en gestudeerd (AyaNoëlismodejournalisten-criticus,nvdr.), kan ze met de nodige afstand naar het verhaal kijken.Alles,van het concept tot de thematische opdeling, de teksten en het bijbehorende magazine, is haar idee.’
DE EXPO 40 JAAR STIJL
RECHTS OPGEGROEID IN DE WERELD
VAN MODE WERD AYA NOËL (HIER
NAAST HAAR MOEDER SONJA)
JOURNALISTE EN MODE-EXPERTE.
ZIJ CUREERT DE EXPO.
‘Tijdens het researchen voor de expo dook ik in oude interviews en realiseerde ik me dat ik vandaag nog altijd volgens dezelfde regels werk als in de jaren 1980.’
De dagen worden langer en de zon laat zich steeds vaker zien. Vier het voorjaar in stijl met The Longs – dé perfecte chino’s van MR MARVIS. Gemaakt in Portugal van biologisch katoen met stretch en verkrijgbaar in 28 kleuren. Eindeloos te combineren met onze stijlvolle T-shirts, polo’s, overhemden en truien. Shop de collectie nu op mrmarvis.be of in een van onze winkels.
SCHOENEN TIJD!
In de Antoine Dansaertstraat was het het afgelopen decennium een komen en gaan van middensegmentmerken,met ook enkele iconische namen die standhielden.Dit jaar sloot een van die vaste waarden:Hatshoe,jarenlang dé referentie voor designerschoenen. ‘Zodra ik dat nieuws hoorde, vond ik het mijn plicht om de mooie merken die ze verkochten over te nemen’, vertelt Noël. ‘Zo werkte het hier altijd in de Dansaertstraat: winkels hielpen elkaar, en onderling bespraken we wie wat verkocht.’ Wie voortaan Tabi’s wil kopen, kan dus bij Stijl terecht.‘Ik opende net nog een shoecorner met een grote collectie Maison Margiela, Marsèll én DriesVan Noten. De nieuwste DVN-collectie, voor het eerst door Julian Klausner voorgesteld, vond ik trouwens prachtig.’Ontwerpers komen en gaan,maar Stijl blijft. En maar goed ook,want uiteindelijk kijken avant-gardisten toch graag een bepaalde richting uit: de toekomst. ◆
40+ YEARS OF STIJL, VAN 18 APRIL 2025 T/M 11 JANUARI 2026 IN HET MODE & KANT MUSEUM, VIOLETSTRAAT 12 IN BRUSSEL. FASHIONANDLACEMUSEUM. BRUSSELS/NL/
TenSen Juweliers
Huidevettersstraat 46 - 2000 Antwerpen
E. boutique@tensen.be
T. 0032 (0)3 231 98 98
TenSen Exclusive
Schuttershofstraat 2 - 2000 Antwerpen
E. exclusive@tensen.be
T. 0032 (0)3 231 98 99
TEKST:
THIJS DEMEULEMEESTER
FOTO’S:
ALEXANDER D’HIET
Hoe maakt u het? ‘Goed, ons orderboekje zit mooi vol.Tien jaar geleden richtten we ons atelier op, en inmiddels hebben we klanten van over de hele wereld die bij ons een bril op maat bestellen.We maken er zo’n zeventig per jaar, met een wachttijd van drie tot vier maanden. Het probleem is: mensen leren ons atelier niet altijd kennen op het moment dat ze een bril nodig hebben – soms zitten daar jaren tussen. Een bril is bijna nooit een impulsaankoop.We moeten top of mind blijven, zodat ze aan ons denken als het moment daar is.’
Waar maak je een halszaak van? ‘Mensen zeggen weleens:“Ik sta niet met een bril.”Terwijl het puur een kwestie van fysionomie is.Als je de lijnen van het gezicht, de ogen, de wenkbrauwen en de kaak mooi volgt, past op ieder gelaat een bril. Sommige klanten komen hier binnen en zeggen:“Ik moet een bril dragen.” Je móét niet, neen, je wilt een bril dragen. Dat is de klik die je moet maken als je in ons atelier binnenstapt.’
Hoe maak je het verschil? ‘De grote luxe is dat we de tijd nemen voor onze klanten.We plannen vier afspraken in ons atelier. Een vader kreeg van zijn vier dochters een cadeaubon voor een
maatwerkbril bij ons.Vier keer kwamen ze samen langs.Toen zijn bril klaar was, zei hij:“Ik weet niet wat me nu het meest plezier deed: de bril of de tijd met mijn dochters.”’
Heb je het gevoel dat je het gemaakt hebt in het leven? ‘Ik ben best trots op waar ik nu sta. Na mijn middelbaar kon ik geen hogere studies aan, zoals mijn vrienden. Dat was toen een frustratie. Maar twintig jaar later verkoop ik brillen over de hele wereld. Ik reis veel voor mijn vak. Om de drie à vier maanden ben ik in Abu Dhabi, Dubai en Koeweit. Ik werk ook in Londen, Genève, Parijs of Knokke, waar ik klanten persoonlijk opmeet of modellen voorstel. Ik heb nooit een officiële brillenmakeropleiding gevolgd, alleen stages bij leermeesters in het buitenland.En nu sturen scholen hun studenten naar ons atelier om het vak te leren. Collega-opticiens komen hier op teambuilding. Ja, dat maakt me trots.’ Wat maakt je uniek? ‘Het beroep brillenmaker bestaat niet in België. In Parijs is er één, Londen heeft er twee en New York heeft er één, maar die maakt heel excentrieke brillen.We hebben onze eigen aanpak.Tijdens de eerste afspraak doen we zo’n vijftien metingen op het gelaat en peilen we naar de wensen van de klant.Tijdens de tweede afspraak leg ik zes verschillende ontwerpen voor, allemaal
KENNIS VAN MAKEN
LUDOVIC ELENS
In deze rubriek geven we het woord aan makers die het gemaakt hebben. Deze week: de Brusselse brillenmaker Ludovic Elens van Lunetier Ludovic over ijsbrekerbrillen, Le Petit Prince en zijn wall of shame.
HIER BRILLEN MAKEN IS EEN
AMBACHT, EN DAT VERGT TIJD.
VIER AFSPRAKEN ZIJN ER BIJ
LUNETIER LUDOVIC NODIG
VOOR EEN BRIL OP MAAT, IN EEN TRAJECT VAN DRIE TOT VIER MAANDEN.
COLLAB MET SCABAL *
Lunetier Ludovic is de enige in België die brillen volledig op maat maakt. Maar in het atelier op de Zavel kun je ook terecht voor halfmaatwerk: bestaande brillen waarvan het model wordt aangepast. ‘Onze ‘Jazz’-collectie telt zestien modellen, die je in verschillende maten en materialen kunt laten maken. De wachttijd? Drie weken’, zegt Ludovic Elens. Binnenkort dropt hij voor het eerst een collectie prêt-à-
‘Ik heb geen opleiding brillenmaker gevolgd, maar nu sturen scholen hun studenten naar ons atelier.’
op maat getekend.We kiezen de kleur en het materiaal waarin de bril wordt vervaardigd: acetaat, buffelhoorn, aluminium, tropisch hout, goud – you name it. Ooit maakten we zelfs een bril met 200 diamanten in verwerkt. Bij de derde afspraak passen we de bijna voltooide bril aan: we nemen een uur om de creatie perfect af te stellen op het gelaat.We doen de laatste vormelijke aanpassingen en optische metingen om de glazen te bestellen. De klant moet er goed uitzien, maar moet ook goed zien met zijn bril. Op die afspraak kiezen we ook een persoonlijke gravure. Onze merknaam en het bouwjaar komen sowieso op de bril, maar de klant kiest soms een motto of een persoonlijke boodschap.‘Le bien, le juste et le vrai’, liet een rechter graveren. Een andere klant koos een citaat uit Umberto Eco’s ‘De naam van de roos’. Maar de favoriete spreuk komt uit ‘Le Petit Prince’ van Antoine de Saint-Exupéry: ‘On ne voit bien qu’avec le coeur. L’essentiel est invisible pour les yeux.’ De vierde en laatste afspraak is de levering.’
Waar maakte je een potje van? ‘‘Twee keer meten, één keer snijden’, luidt het gezegde. Maar in de beginjaren van Lunetier Ludovic heb ik toch best veel modellen verkeerd ge-
porterzonnebrillen, in samenwerking met de Belgische stoffenspecialist Scabal. ‘Geen maatwerk, maar kant-en-klare modellen voor 1400 euro’, zegt hij. ‘Ze zullen te koop zijn in de Scabal-boetieks in Parijs, Londen, Genève en Brussel.’
meten of gesneden. Een muur in ons atelier is onze ‘wall of shame’: een wand met brillen waarmee iets fout liep. Het idee was om ze daar te hangen, zodat we af en toe een misser konden omvormen tot een goed product. Ik kan je zeggen: in tien jaar hebben we er nooit één gered. Fouten pushen ons richting excellentie. Als er twijfel is over de kwaliteit van een bril, dan is er geen twijfel mogelijk: we beginnen opnieuw. “Zou de klant het zien?”, is een vraag die ik mezelf nooit stel. Ik aanvaard alleen perfectie.’
Waar moet je dringend werk van maken? ‘Veel mensen weten niet dat een maatwerkbril überhaupt een optie is. Ik moet mijn vakmanschap bekender maker. Als bedrijf wil ik wel groeien, maar zonder in te boeten op kwaliteit of ambacht. België evolueert stilaan naar een dienstenmaatschappij, de maakindustrie wordt minder belangrijk.Terwijl ‘L’intelligence de la main’ – het artisanale savoir-faire – zo belangrijk is om door te geven.’
‘Handwerk heeft zijn prijs, ook omdat ik mijn mensen correct wil betalen. Een bril in half maatwerk begint bij 1100 euro, volledig bespoke hangt af van materiaal en afwerking. Het kost wel wat, maar als je een bril dagelijks draagt, is de kostprijs per draagbeurt lager dan bij een handtas of regenjas.’
Wat maakt je trots? ‘Klanten zeggen me soms: “Telkens als ik jouw bril draag, krijg ik complimenten.” Terwijl het ontwerp meestal heel sober is. Ik noem dat subtiele creativiteit: de vorm en de lijnen volgen de proporties van het gelaat. Een bedrijfsleider met veel aanzien vertelde me dat jonge ondernemers soms schroom hebben om hem aan te spreken. Terwijl hij net wil netwerken met kleine startups. Dus koos hij een bril als ‘ijsbreker’, zodat mensen er een compliment over konden geven en vervolgens een gesprek aanknopen. Zijn bril is een ‘conversation piece’ om gemakkelijker contact te leggen.’ ◆
nl.lunetierludovic.be, scabal.com
Vintage
Van gameboy tot Steve Jobs’ businesscard: vintech is het nieuwe goud ◆ Whisky of jenever? Waarom Filliers de Schotten nerveus maakt ◆ Automobile Club de France: binnen in de meest prestigieuze autoclub ter wereld ◆ De geur van gin in de lucht, zonder de kater: parfums die je smaak echt raken
TEKST: THIJS DEMEULEMEESTER ILLUSTRATIES: PHILIP VAN BASTELAERE
EEN GESIGNEERDE BUSINESSCARD VAN STEVE JOBS? 181.000 DOLLAR. DE EERSTE APPLE-1-COMPUTER UIT 1976? MINSTENS 300.000 DOLLAR. EEN ‘SUPER MARIO BROS’VIDEOSPELLETJE UIT 1985: 2,5 MILJOEN DOLLAR. EEN EERSTE EDITIE IPHONE, NOG IN DE VERPAKKING? 75.000 DOLLAR. VINTECHVERZAMELAARS KOPEN ARTEFACTEN UIT DE COMPUTER-, GAME- EN TELECOMGESCHIEDENIS. VRAAG MAAR AAN PETER HINSSEN OF AAN SILICON VALLEY-ONDERNEMERS. ‘KEN JE VAN DIE MENSEN DIE NAAR HUN OLDTIMER GAAN KIJKEN VOOR HET SLAPENGAAN? IK DOE DAT MET MIJN COMMODORES.’
‘S
teve Jobs and the Apple Revolution.’ Het zou de naam kunnen zijn van een foute coverfunkband. Maar zo heette de recentste veiling met Apple-memorabilia bij het Amerikaanse veilinghuis RR Auction. Het verrassendste stuk? Een Apple iPhone 4 GB van de eerste generatie, ongeopend in de originele verpakking. Schattingsprijs – hou je vast – 75.000 dollar. Het topstuk? Een originele en werkende Apple-1-computer, met originele handleiding erbij, geschat op 300.000 euro.Twintig jaar geleden kostte die nog geen tiende.‘Het is Apples allereerste personal computer, in 1976 met de hand gemaakt door Steve Wozniak en in de markt gezet door Steve Jobs. Minder dan 200 zijn er gebouwd,in werkende staat zijn ze nog zeldzamer.Als je er een hebt, is dat een tastbare connectie met Apples legendarische oprichters. De zeldzaamheid en het historische belang in de technologiegeschiedenis maken het model uitzonderlijk gewild’, zegt Bobby Eaton, chief operating officer van RR Auction.Het veilinghuis uit Boston is als een van de weinige ter wereld gespecialiseerd in vintage computers,telefonie en game memorabilia, kortweg vintech.
Exact een jaar geleden haalden ze het wereldnieuws, toen ze een handgesigneerde businesscard van Steve Jobs uit 1983 verkochten voor 181.000 dollar. Een heel duur stukje karton, zelfs voor een van de invloedrijkste ondernemers uit de 20ste eeuw.
PAUL ALLEN
‘Ik zag de markt voor vintage computers en videogames op Catawiki in vier jaar tijd verdubbelen. En ik zie de interesse nog verder toenemen in de toekomst. Ook bij vrouwen trouwens’,zegtTobyWickwire,vintechexpert bij de onlinemarktplaats Catawiki.‘Vroeger was vintech iets voor nerds die hun geschiedenis kenden, nu wordt het mainstream. Zelfs grote veilinghuizen springen op de kar.’
Dat klopt: Christie’s veilde in 2024 nog een Apple-1 voor 945.000 dollar, weliswaar uit de privécollectie van Paul Allen, de medeoprichter van Microsoft. Die mythische ‘provenance’ hielp natuurlijk de prijs stuwen. Maar het is
precies bij zulke pioniers dat je die vroege stuff moet zoeken. ‘Veel unieke artefacten komen rechtstreeks van Apple-werknemers, die mee sleutelden aan de innovaties uit de pioniersjaren’, zegt Eaton. ‘Andere items komen van early adopters en verzamelaars die de stukken jaren zorgvuldig bijhielden.’
THE APPLE CHAPEL
Peter Hinssen, de Belgische techondernemer, bestsellerauteur en wereldwijd gevraagde keynotespreker, is een goeie klant bij RR Auction.Al jaren bouwt hij gepassioneerd aan een grote verzameling vintage Apple-artefacten. ‘Mijn collectie is top drie in Europa, top tien in de wereld. De grootste privécollectie, het Apple Museum, is ondergebracht in een oude supermarkt in Warschau. Ik kocht een kerk in Mater, Oudenaarde, die ik omdoopte tot mijn Apple Chapel. Daar staan stukken uit de hele geschiedenis van Apple, van 1976 tot nu’, zegt hij. ‘Computers, prototypes, handleidingen, software, jaarrapporten, marketingmateriaal: mijn hobby is zwaar uit de hand gelopen. Alles begon in 1981, toen ik begon te programmeren op een Apple-2.Vanaf 1984 hadden wij thuis altijd Apple-computers. Nooit heb ik iets weggegooid. Sinds 2000 ben ik intensief beginnen te verzamelen.’
Hinssen heeft geen curator in dienst die zijn collectie beheert. Als er een rondleiding is in zijn Apple Chapel, doet hij die het liefst zelf. ‘Er is al een paar keer een rookpluimpje uit een oude Apple gekomen toen ik die vol trots aanzette voor mijn bezoekers. Dan voel ik mijn maag ineenkrimpen en denk ik bij mezelf: hoeveel geld is hier weer in rook opgegaan? Sowieso zegt mijn vrouw altijd: “Je
LINKS ‘THE APPLE CHAPEL’, PETER HINSSENS PRIVÉTEMPEL VOOR APPLEMEMORABILIA: VAN DE ALLEREERSTE MACS TOT OBSCURE PROTOTYPES, ALLEMAAL ONDERGEBRACHT IN EEN VOORMALIGE KERK IN MATER..
LINKS PROTOTYPES, MARKETINGMATERIAAL, HANDLEIDINGEN… PETER HINSSENS APPLE-COLLECTIE IS TOP DRIE IN EUROPA, EN TOP TIEN IN DE WERELD.
Iconic architecture with seaview
‘Mijn vrouw zegt altijd: “Je had beter Apple-aandelen gekocht in plaats van Apple-brol.” Ze heeft misschien wel gelijk.’
had beter Apple-aandelen gekocht in plaats van Apple-brol.”Ze heeft misschien wel gelijk.’
GEDUMPT IN EEN PUT
De focus van Hinssens collectie ligt op de beginperiode 1976 tot 1997. Maar een Apple-1 ontbreekt nog. ‘Dat zou het sluitstuk van de verzameling moeten worden’, zegt hij. ‘Naar volledigheid streef ik niet. Ik heb het moeilijk om stukken te verzamelen die ik niet mooi vind. Als je een oude Mac uit 1984 openschroeft, staat aan de binnenkant de handtekening van de mensen die hem gemaakt hebben. Dat geeft me kippenvel. Het gekke is: de zeldzaamste Apple-items waren commercieel de grootste flops. Mijn favoriete object is de Apple Lisa, de eerste grafisch computer met een muis. Ik heb er vier intussen, ook al zijn er zeer weinig van gemaakt en verkocht. De stock die overbleef, is destijds vernietigd.Apple dumpte die computers in de woestijn in Utah. Daarom zijn er bijna geen meer te vinden.’
‘Hé, in de videogamewereld doet een gelijkaardig verhaal de ronde’, zegt de Belgische gamespecialist Ben Allossery. ‘Toen het spel ‘E.T.The Extra-Terrestrial’ compleet flopte in
1982, begroef uitgever Atari de resterende honderdduizenden stuks in New Mexico.Tijdens opnames voor een documentaire over Atari is in 2014 een deel van die voorraad weer opgedoken. En nu is dat spel collectible, ook al was het een van de slechtste ooit.’
BUZZ ALDRIN
Antiquair Luca Cableri gelooft absoluut in vintech als nieuw ‘verzameldomein’. ‘Ik heb al meermaals geboden op een Apple-1 en op memorabilia van Steve Jobs. Maar ze zijn gigantisch duur geworden’,zucht hij.Met zijn galerieTheatrum Mundi in Arezzo is hij gespecialiseerd in hedendaagse curiositeitenkabinetten.Vanaf de 15de eeuw verzamelden gekroonde hoofden en intellectuelen kunstobjecten, die ze samenbrachten in een zogenaamde ‘Kunstkammer’. Schelpen, mineralen, meetinstrumenten, opgezette dieren, wereldbollen, rariteiten: een wonderkamer moest encyclopedische kennis,rijkdom en wereldwijsheid uitstralen.Maar het was vooral een vat vol verhalen.Over ontdekkingsreizen, over exotische dieren of volkeren die niemand ooit gezien had, over technologische doorbraken in de scheepvaart.‘Als ik voor verzamelaars een hedendaagse wonderkamer samenstel, verwerk ik daar ook graag nieuwe artefacten in, die in onze tijd geschiedenis schreven. Het originele pak uit de ‘Batman’-film uit 1989 bijvoorbeeld.Of een moonboot van Buzz Aldrin, die hij droeg op de maanexpeditie van Apollo 11. Een Apple-1 past daar ook perfect in.’
BESTEMMING: MIDDEN-OOSTEN
Artefacten uit de computer-, game- en telecomgeschiedenis zijn niet zo moeilijk te vinden. eBay, Catawiki of rommelmarkten zijn nog steeds een goeie bron.Wat is de belangrijkste tip voor een beginnende verzamelaar? Doe de doos niet open.Er wordt veel zotter geboden op computers, telefoons, spelletjes of consoles als die nog in de originele verpakking zitten. ‘Het karton en piepschuim errond zijn meer waard dat het game zelf’,zegt JeroenWittevrongel van Games & Co. In zijn winkel in Oostende komen verzamelaars van over heel Europa retrogames, vintage arcadekasten en zeldzame flipperkasten kopen.‘Maar ik verkoop ook online, waar ik 15.000 stuks op stock heb’, zegt hij. ‘Voor populaire consoles als Nintendo 64 of Super Nintendo of spelletjes als ‘Mario’,‘Zelda’ of ‘Pokémon’, waar miljoenen
‘Vintech is zeker interessanter dan een spaarboekje.’
exemplaren van zijn verkocht, gaan de prijzen door het dak als ze nog ‘sealed’ zijn.’ Het duurste ongeopende spel ooit, ‘Super Mario Bros’ uit 1985, is in 2021 verkocht voor maar liefst 2 miljoen dollar. Een gesealde kopie van ‘Super Mario 64’ voor Nintendo 64 haalde in 2021 1,5 miljoen.‘Vintech is zeker interessanter dan een spaarboekje’, zegt Wittevrongel.‘Een Gameboy met ‘Tetris’ in de fabrieksverpakking is nu 1500 euro waard en volgend jaar stijgt dat zeker naar 2000 euro. Maar pak je zo’n vintage stuk uit, dan daalt de waarde meteen drastisch.’
Games & Co.is specialist in zeldzame games en moeilijk vindbare versies. Maar ook in arcadekasten en flipperkasten. ‘Sinds covid is de prijs verdriedubbeld. Een ‘The Addams Family’-flipperkast kostte indertijd 1500 euro, nu al 9000 euro. Er zijn zelfs beleggingsgroepen die ermee speculeren.’ De duurste games uit zijn aanbod ziet Wittevrongel momenteel vertrekken naar het Midden-Oosten.‘In de Emiraten kennen ze die gamecultuur niet waarmee we in Europa, Japan en deVerenigde Staten zijn opgegroeid. Mensen met grote budgetten halen daar die geschiedenis nu in.’
SILICON VALLEY-SPEELGOED
De BelgThijs Bastiaens had tot voor kort een van de grootste privécollectie games van Europa: 12.000 stuks, het gros nog in de originele doos.‘Heel mijn verzameling is intussen opgekocht door de Zweedse miljardair Lars Wingefors. Hij is de CEO van Embracer Group,een consortium van bedrijven in de game- en entertainmentindustrie.Ik ben benaderd door zijn team om mijn collectie te laten opgaan in hun archiefmuseum, het zogenaamde Embracer Games Archive.’
Particuliere en publieke musea kopen intussen ook actief vintech aan.‘Nintendo opende zijn eigen museum in Kyoto, waar ze van alle historische spelletjes en consoles minstens één exemplaar hebben. In het Nederlandse Zoetermeer is er ook een gamemuseum geopend,waar ze vrijwel alle consoles hebben’, weet gamespecialist Allossery.‘Musea bieden geregeld mee in onze veilingen’, bevestigt Eaton van RR Auction.‘Ze zoeken belangrijke stukken om hun collecties
LINKS DE COMMODORE 64 WAS DE BESTVERKOPENDE HOMECOMPUTER OOIT. VOOR VERZAMELAARS EEN NOSTALGISCHE TIJDMACHINE, VOOR TECHFANATEN EEN NOG STEEDS FUNCTIONERENDE SPEELTUIN.
en tentoonstellingen mee te verrijken. Ze zien bijvoorbeeld Apple-memorabilia als iets heel waardevols, omdat het levendig het verhaal van de digitale revolutie vertelt. Het betrekt bezoekers actief bij de technologiegeschiedenis. Onze kopers van vintage-computermemorabilia zijn vaak succesvolle techondernemers, SiliconValley-executives en privéverzamelaars. Meestal babyboomers die wat geld ter beschikking hebben. Het zijn mensen die vaak een persoonlijke herinnering hebben aan die pioniersperiode van personal computing.’
COMMODORE-KELDER
‘Heel die markt teert op nostalgie’, zegt ook Yves Kerwyn,een gepassioneerd Microsoft-expert én verwoed Commodore 64-verzamelaar. De kelder van zijn privéwoning is omgevormd tot een mancave van 10 bij 4 meter, waar hij zijn verzameling onderbracht.‘Ik ben geboren in 1971. De computers uit mijn jeugd waren nog volledig te bevatten. Nu niet meer. Ik ben zo iemand die bij het lezen van Bill Gates’ trilogie al tranen in de ogen krijgt bij de proloog. Ik herken mezelf zo hard in wat die man al deed op zijn dertiende.Veel mensen die ooit bij Microsoft werkten, zijn met een Commodore 64 begonnen. Bij mij was het ook zo. Maar pas na 17 jaar bij Microsoft gewerkt te hebben, ontdekte ik dat de Basic-programmeertaal op mijn Commodore 64 door Bill Gates zelf is geschreven. Als ik mijn Commodore 64 dus opstart, communiceer ik via Microsoft Basic van Gates. Dat is live computergeschiedenis die zich voor je ogen ontrolt. Dat heeft mijn verzamelwoede echt aangewakkerd.’
De waarde van Kerwyns collectie is niet te vergelijken met die van Peter Hinssen, een vriend trouwens.‘Een werkende Commodore vind je al voor 100 à 200 euro.Als hij niet vergeeld is, kan hij iets duurder zijn’, zegt hij.‘Ze zijn betaalbaar, dus permitteer ik het mij om er ook aan te sleutelen. Je kunt er vandaag veel meer mee doen dan in de jaren 1980. Ik heb in mijnTesla en op mijn smartphone software van Commodore geïnstalleerd. In de kerstvakantie kocht ik Märklin-modelbouwtreintjes, die ik nu aanstuur met mijn Commodore. Je merkt het: ik ben erdoor geobsedeerd. Ken je van die mensen die ‘s avonds nog even in hun garage gaan kijken naar hun oldtimers? Wel, ik doe dat met mijn Commodores. Dan pas kan ik gelukkig slapen.’ ◆
Buiten
Welkom aan boord van onze legendarische vijfmaster
Zodra de zon tevoorschijn komt in Europa, zet de Club Med 2 in de lente koers naar de Middellandse Zee: Spanje, Italië, Griekenland, Turkije en Tunesië. Of u nu kiest voor een korte cruise (3 dagen) of een lange zeereis (tot 23 dagen), u geniet volop van ieder speciaal moment aan boord. Halsreikend kijkt u uit naar devolgendetussenstop,naarhetnieuweavontuurdatudaartewachtenstaat! Wandel door smalle straatjes van charmante dorpjes, reis terug in de tijd in een amfitheateruitdeklassiekeoudheidoflaatubedwelmendoordezoetegeurvan oranjebloesemenwildebloemen.
In de winter reist het zeilschip naar de Caraïben. Alles begint met een transAtlantische overtocht die u vanaf Dakar meeneemt naar Zuid-Amerika, tot aan demondingvandeAmazonerivierendetoegangspoorttotdeCaraïben.Daarna vaart onze vijfmaster de hele winter van het ene naar het andere paradijs in de Antillen. Geniet intens van de warmte en de zon als het bij ons grijs, nat, koud en donker is. Ver weg van de dagelijkse drukte leeft u even in een hele andere wereld:kuierdoorvrolijkecreoolsedorpjesentropischetuinen,engazwemmen tussendebontgekleurdevissen.
Iedere cruise aan boord van de Club Med 2 is uniek, dit is uw garantie voor een vakantie-ervaring die het beste bij u past. Themacruises gaan nog een stapje verderengeveneenexclusieftintjeaandereis.Zokuntubijvoorbeeldintekenen voor een yogacruise of een golfcruise. Voor gezinnen zijn er Family Cruises met eenprogrammavolanimatieenactiviteitenvoorgrootenklein.
VakantieopdeClubMed2isveelmeerdanalleeneen zeereis.Zodraudeloopbrugoversteekt,staptuineen wereld waar alles ontworpen is om de zintuigen te prikkelen.
Gastronomie neemt een bijzondere plek in op het schip. Ontbijten op het dek, dinerenbijondergaandezon...InMonteCarloenSaint-Tropez,detweerestaurants aan boord, proeft u een verfijnde keuken met uitgelezen producten. Nog langer gastronomisch genieten? Dan bent u welkom in de vier bars van het schip, voor gezelligemomentenmetdeandereopvarendenendecrew.
NaastdetussenstopsendeculinaireervaringenbiedtdeClubMed2eenbrede waaier aan de meest uiteenlopende activiteiten. Sportievelingen vinden snel de weg naar de fitnesszaal met panoramisch uitzicht en wellnessliefhebbers kunnen heerlijk relaxen in de Spa by Sothys. Waterratten zullen in hun nopjes zijn met het watersportplatform op de achtersteven: kajakken, wingfoil, suppen, diepzeeduiken...Hetkanallemaal!
Bij het vallen van de avond komt de magie pas echt tot leven... Liveconcerten, dansavonden, bruisende feestjes onder een fonkelende sterrenhemel... De avondenennachtenaanboordvandeClubMed2zijnlichtenluchtig,chicmaar nooitstijf.Ditiszoveelmeerdaneencruise,ditiseenavontuurophettempovan dewindendegolven,metonverwachtepleziertjesachteriederehoek.
TEKST: BERT VOET
FOTO’S: ALEXANDER D’HIET
‘ONZE WHISKY IS MINSTENS EVEN GOED ALS DIE VAN DE SCHOTTEN’
IN HET VERLEDEN VERBAASDE FILLIERS AL MET GERIJPTE GRAANJENEVERS VAN DERTIG JAAR OUD. MAAR DAT HET BEDRIJF IN DEINZE OOK AL IN DE JAREN 1960 WHISKY MAAKTE, WIST GEEN KAT. NU ACHTEN ZE DE TIJD RIJP OM DE FAMILIERESERVE MONDJESMAAT VRIJ TE GEVEN EN BEREIDEN ZE EEN SALVO SINGLE MALTS VOOR. WE TROKKEN NAAR BERNARD (72) EN ZIJN NEEF BENOIT (29) FILLIERS, RESPECTIEVELIJK DE VIJFDE EN ZESDE GENERATIE. WORDT DE JENEVERDYNASTIE EEN WHISKYDYNASTIE?
Toen we vorig najaar werden uitgenodigd, konden we onze ogen niet geloven. We wisten dat hier naast jenever en gin ook wat whisky werd gestookt, maar het diner vond plaats aan een prachtige tafel in een apart magazijn met maar liefst 6000 whiskyvaten. Nadat Filliers in 2019 een 10-jarige single malt had gelanceerd, volgden een 15-jarige en een 13-jarige ‘cask strength’. De eerste, gerijpt in olorosovaten, smaakte al bijzonder goed. De tweede blies ons ronduit van onze sokken. Tot dan waren Belgische whisky’s best verdienstelijk, maar je proefde dat het allemaal jong en redelijk onervaren was. Deze whisky kon echter perfect naast het Schotse werk staan. En prijzen tussen 70 en 80 euro per fles zijn scherp voor die leeftijden.
Nu komt Filliers nóg sterker uit de hoek.Na de zomer lanceert het de eerste editie van ‘The Master Distiller’s Selection’. ‘Dat wordt een reeks met telkens een unieke, soms exotische smaakcreatie, zoals een whisky die rijpte op een Colombiaans vat’, legt Benoit Filliers uit.‘De focus ligt op het vakmanschap van Pedro Saez-Del-Burgo, de meester-distilleerder die hier al 31 jaar werkt.’
Maar de echte topper krijgen we nu al: de eerste editie van wat ze de ‘Family Reserve’ doopten, is een whisky van maar liefst 29 jaar oud. Dat is bijzonder, zeker als je bedenkt dat geen enkele andere Belgische stokerij zelfs maar een whisky van tien jaar oud heeft gelanceerd.En wat nog komt,zal zelfs nog ouder zijn.Want wat blijkt? Al in de jaren 1960 maakte de vierde generatie van Filliers whisky.
MET DANK AAN THIENPONT
‘Zie je die foto daar?’,vraagt Bernard.‘Dat is ons eerste rijpingsmagazijn voor graanjenever,het magazijn dat ik als jongetje heb gekend.Carlos,mijn nonkel en de grootvader van Benoit,is ermee begonnen,samen met mijn vader Louis,die verantwoorde-
lijk was voor sales en marketing.De voorzet kwam van de wijnfamilieThienpont uit Etikhove.’
‘Je kijkt zo raar,ken je dat verhaal niet?’,vraagt hij aan Benoit.
‘Doordat wij de huisjenever voor de Thienponts maakten,kwamen we daar vaak en dronken we een glas wijn in hun kelder’, vervolgt hij.‘Op een gegeven moment zei GérardThienpont tegen Carlos dat hij eens jenever op vat moest leggen, net zoals cognac of whisky.“Je zult een heel ander effect en een aangename, ronde smaak krijgen”, klonk het.Dat leidde tot onze vijf jaar gerijpte jenever,destijds een unicum.Die bestaat nog steeds.’
‘De vaten kochten we bij de Thienponts. Zij staan vooral bekend als prestigieuze wijnmakers en marchands in Bordeaux, maar in Spanje kochten ze ook sherry. En die lege vaten lagen daar.’
‘Wat we toen maakten,leunde heel dicht aan bij whisky’, pikt Benoit in.‘Whisky en graanjenever zijn niet hetzelfde product, maar de basis voor beide is wel moutwijn:alcohol die je verkrijgt door een graanbeslag te fermenteren en te distilleren.Whisky is moutwijn die minstens drie jaar op eiken vaten is gerijpt. Moutwijn kan gestookt worden van verschillende granen.Voor single malt is dat alleen vermoute gerst,voor single grain is het een mengeling –‘single’betekent dat het stooksel van één distilleerderij komt. Ook de moutwijn voor graanjenever wordt gestookt uit een mengeling van granen, maar voor het rijpen gaat er ook een distillaat van jeneverbes bij – pas dan is het jenever. Onze graanjenevers bestaan evenwel voor 99 procent uit moutwijn, waardoor ze zeer dicht aanleunen bij whisky.Vandaar dat de vierde generatie dacht: laten we ook eens 100 procent moutwijn op vat leggen. Die vaten werden nooit gecommercialiseerd. Zij dachten er destijds niet
BOVEN NA DE ZOMER LANCEERT FILLIERS DE EERSTE EDITIE VAN ‘THE MASTER DISTILLER’S SELECTION’, WAARBIJ DE FOCUS LIGT OP HET VAKMANSCHAP VAN PEDRO SAEZ-DELBURGO, DE MEESTERDISTILLEERDER DIE ER AL 31 JAAR WERKT.
‘Het moest er boenk op zijn. Ik ben blij dat we het niet eerder hebben gedaan, om snel geld te verdienen.’
ONDER BIJ DE GEBOORTE KRIJGT ELK
FAMILIELID ZIJN OF HAAR EIGEN VAT.
ER LIGGEN OOK VATEN UIT 2008 VAN
JAN FILLIERS VOOR ZIJN KINDEREN
VALERIE, NATHALIE, LAURENT EN BENOIT. ZE WERDEN GEVULD NA ZIJN
DOOD BIJ EEN ONGEVAL IN EGYPTE.
ONDER HET WAS BERNARD DIE
VOLUIT INZETTE OP SINGLE MALT,
WAARVOOR HIJ EEN EXTRA STOKERIJ
INSTALLEERDE MET OP MAAT
GEMAAKTE DISTILLATIEKETELS, OF ‘POT STILLS’, IN PLAATS VAN DISTILLATIEKOLOMMEN.
aan om in België whisky te verkopen. Dat was voor Schotland, deVS en een beetje Japan.Met deze line-up doen we dat nu wel.’
MAGISCHE TIJDCAPSULE
‘Ons oudste distillaat op vat is van 1969 – er rest nog veertig liter’, zegt Benoit terwijl hij ons meeneemt naar het rijpingsmagazijn. Whisky van 56 jaar oud:het is een magische tijdcapsule.Maar hij relativeert:‘Hoe ouder,hoe beter geldt niet per definitie.Je moet zo’n spirit goed opvolgen en soms een nieuw vat geven. Met deze whisky hebben we dat in oktober 2024 gedaan:hij ging in een ex-bourbonvat dat opnieuw werd gebrand.’
‘Ah! Kunnen we eens proeven’,vraagt Bernard?‘Het is ook voor mij lang geleden.’
‘Maar euh...’
Bernard beslist dat het mag, waarna Benoit met een pipet twee karige glaasjes uit het vat haalt.‘Nog wat!’, zegt zijn oom. De proeverij valt evenwel tegen.Het stooksel heeft te veel hout.
‘Lastig, hé’, aldus Benoit.
‘Niet lekker’, bevestigt Bernard.
‘Het blijft een document,maar dit kunnen we wellicht nooit commercialiseren’, zegt Benoit.‘Als je een whisky te lang op hetzelfde vat laat liggen, kan het hout ongewenste tannines afgeven, waardoor de mooie rondheid verdwijnt.Tegenwoordig verpompen we onze whisky’s vroeger in andere vaten,zodat ze beter evolueren.’
‘Onze jenever zullen we nooit afstoten of verloochenen, maar innoveren met whisky wordt wel steeds belangrijker.’
Hij vindt het niet zo erg. De familie bleef altijd moutwijn bewaren op vat.‘Ik ben in de oude stock gedoken en veel gaan proeven’, vertelt hij.‘Van mijn geboortejaar 1995 bleven drie vaten over. Daarvan hebben we er nu dus één gebotteld. Pedro heeft de whisky in februari 1995 gestookt,wellicht in opdracht van mijn vader, die toen meester-distilleerder was.’
‘We hebben hier een mooie traditie:bij een geboorte krijgt elk nieuw familielid zijn of haar eigen vat’,vervolgt hij.We zien er een voor Bernards zoon Emile uit 1985, maar ook een met het opschrift ‘25/8/24 – Benoit Filliers aan Iza’. In 2022 kreeg ook zijn zoonTitus er een.Jawel,de zevende generatie is intussen op de wereld.Het zijn persoonlijke vaten,maar Benoit sluit niet uit dat eruit getapt wordt.‘Als iedereen akkoord gaat,zouden we
een deeltje van een aantal oude vaten kunnen gebruiken voor een bijzondere editie.’
Eind maart 2026 wordt de tweede editie van de Family Reserve gelost.Wat dat precies zal zijn, weten ze nog niet, maar waarschijnlijk komt er op termijn ook single grain van veertig jaar of ouder.‘We hebben ook nog twee andere vaten uit de jaren 1970 en enkele uit de jaren 1980’,zegt Benoit.‘Doordat jaarlijks 2 tot 3 procent verdampt, zijn die voor meer dan de helft leeg. Het zou zonde zijn als alles naar de engelen gaat.’
TRIAL-AND-ERROR
Het was Bernard die voluit inzette op single malt, waarvoor hij een extra stokerij installeerde met op maat gemaakte distillatieketels, of ‘pot stills’, in plaats van distillatiekolommen.‘De jeneverconsumptie is beperkt tot Nederland,België,Quebec en Argentinië, én dalend’, zegt hij.‘Single malt whisky biedt daarentegen een veel groter exportpotentieel.’
Meester-distilleerder Pedro volgde opleidingen in Duitsland en werkte een tijdlang bij Glenfarclas in Speyside,Schotland.‘De eerste week zijn ze vriendelijk, maar zeggen ze niks, de tweede week weet je al iets meer, en de derde week vertellen ze alles’, lacht hij.
‘We hebben goed naar de Schotten gekeken’,zegt Bernard. ‘De sherryvaten haalden we net zoals Glenfarclas uit Spanje. Glenfarclas is een familiestokerij die al zes generaties bestaat.Wij importeren hun whisky al dertig jaar en kennen hen goed.’
In 2009 legde hij zijn single malt voor het eerst op vaten, waarna het lange wachten begon.‘Na drie jaar leek het nergens op. Na vijf jaar was het ook nog geen vette. En we bleven sto-
ken. Stoken, stoken, en niks verkopen: evident is dat niet. Ik herinner me de proeverij met Ian Mc William van Glenfarclas heel goed. Onze whisky was toen zeven jaar oud.“Ik vrees dat je nog zeven jaar moet wachten”, zei hij.“Verdomme”, dacht ik.“Dat krijg ik aan mijn raad van bestuur nooit uitgelegd.”’
Toen Benoit na zijn studies bio-ingenieur,een Vlerick-opleiding en enkele jaren externe bedrijfservaring in het familiebedrijf arriveerde, stond nonkel Bernard te popelen om de single malt op de markt te brengen.‘Nog wat wachten’, zei de jongeman.‘Ik dacht aan de commercie,hij aan het product’,zegt Bernard.‘Uiteindelijk hebben we na tien jaar een zeer mooie whisky gelanceerd.We hadden ook de juiste sherryvaten gekozen. Naast
‘Elke dag is het hier thuiskomen. Ik ben opgegroeid in het huis op de site, als kind speelde ik hier met vriendjes.’
de granen bepaalt je ‘wood policy’ de helft van je whisky. Een kwestie van trial-and-error, maar ook van goed rondkijken in Schotland en Cognac.’
‘En van het product tijd geven’,lacht Benoit.‘De eerste zijn was nooit ons doel.We hadden slechts één kans om onder de merknaam Filliers een single malt te lanceren. Het moest er boenk op zijn.Ik ben blij dat we het niet eerder hebben gedaan, om snel geld te verdienen.’
Vorig jaar was het distillaat uit 2009 vijftien jaar oud en losten ze opnieuw enkele vaten. Over een of twee jaar komt er wellicht een 17-jarige of 18-jarige.‘En op de langetermijnplanning staat een 50-jarige’,aldus Benoit.‘Maar dat is dus ten vroegste in 2059.’
De focus op single malt is logisch:op de markt is hij sexyer en duurder dan single grain whisky.Toch relativeert Bernard die perceptie:‘Vroeger was dat in Schotland andersom.Single malt werd er pas in de jaren 1980 en 1990 populair,met Glenfiddich als gangmaker. Maar daarom is single grain niet minder goed.’
‘De smaak is anders door de combinatie van de granen’,vult Benoit aan.‘In onze oude single grains geeft mais zoetheid;rogge is spicy;mout geeft toetsen van koekjes en vanille.Daarmee kun je zeer interessante combinaties maken.’
‘We willen vooral tonen dat we minstens even goed whisky maken als de Schotten en dat België een volwassen whiskyland is’,klinkt het.Qua prijszetting blijven ze evenwel relatief bescheiden.‘We mogen niet de pretentie hebben van de Japanners of de Schotten’,aldus Bernard.‘We moeten mensen de kans geven om onze whisky’s te proeven, en dan zien wat er gebeurt.’Van de 29-jarige komen er 286 flessen, met een aanbevolen consumentenprijs van 249 euro.
‘We bleven stoken, stoken en niets verkopen: evident is dat niet.’
FAMILIEDRAMA
In de familiereserve liggen ook vaten uit 2008 van Jan Filliers voor zijn vier kinderenValerie,Nathalie, Laurent en Benoit.Ze werden gevuld na zijn overlijden bij een busongeval in Egypte, waarbij ook andere familieleden zwaargewond raakten.Op dat moment deelden Jan en Bernard de bedrijfsleiding. Die laatste zou na het familiedrama nog tien jaar alleen de leiding op zich nemen.
DE FAMILIE FILLIERS WIL TONEN
HIER
DAT BELGIË, NET ALS SCHOTLAND, EEN
VOLWASSEN WHISKYLAND IS. MAAR ZONDER DE PRETENTIE QUA PRIJZEN.
Inmiddels pakt de kmo met 28 medewerkers de opvolging doordacht aan,geruggensteund door een raad van bestuur en een familieconvenant. Hoewel hij nog wekelijks langskomt, is Bernard sinds 2018 officieel niet meer actief.Volgens het convenant moet de CEO op 65 jaar de scepter doorgeven aan een dochter of zoon, en als die er niet is:aan een derde.Bart Cnudde werd de eerste externe CEO en werd vorig jaar opgevolgd door MarieThiers.Haar wacht een stevige taak,want de alcoholsector staat onder druk en cijfermatig heeft Filliers enkele lastige jaren achter de rug.
‘Ik was vrij om te doen wat ik wilde,maar heb altijd geweten dat ik hier zou komen werken’,zegt Benoit,die in 2019 waarnemend bestuurder werd, vanaf 2022 als management trainee operationeel aan de slag ging en in oktober 2023 distillery director werd.‘Elke dag is het hier thuiskomen’, klinkt het.‘Ik ben opgegroeid in het huis op de site, als kind speelde ik hier met vriendjes en ging ik Pedro voortdurend storen.’
Mogelijk krijgt het bedrijf met hem op termijn opnieuw een familiale CEO.Of Filliers tegen die tijd een whisky- in plaats van een jeneverdynastie zal zijn?‘Wie weet’,lacht hij.‘Onze jenever zullen we nooit afstoten of verloochenen, maar innoveren met whisky wordt wel steeds belangrijker.’ ◆
NIEUWE LOCATIE LEYSSTRAAT 1, 2000 ANTWERPEN - 03/213 50 80
Handgemaakte ring in 18kt witgoud met witte diamanten en een prachtige roze peervormige morganiet. Exclusief ontwerp door Maarten Slaets.
PADDOCK VOL
PRESTIGE
RECHTS VOORZITTER GRAAF YANN DE PONTBRIAND. DE AUTOMOBILE CLUB DE FRANCE HEEFT EEN RIGOUREUZE TOELATINGSPROCEDURE DIE ALLEEN DE MEEST WELWILLENDE EN HOFFELIJKE KANDIDATEN ACCEPTEERT.
UITERST RECHTS DE AUTOMOBILE CLUB DE FRANCE IN PARIJS IS MEER DAN EEN AUTOCLUB: HET IS EEN EXCLUSIEF TOEVLUCHTSOORD VOOR DE ELITE, WAAR AUTO’S, CULTUUR EN LUXE SAMENKOMEN.
‘Onze waarden zijn die van een gentleman:
We bellen aan op Place de la Concorde nummer 6 in Parijs, waar een conciërge ons binnenlaat in het majestueuze herenhuis. We werden vooraf gewaarschuwd: zonder kostuum en das kom je de Automobile Club de France niet in. Zonder uitnodiging evenmin. Die laatste danken we aan de Royal Automobile Club of Flanders, in 1899 opgericht als Koninklijke Automobielclub derVlaanderen. Dat we bovendien de toestemming krijgen om een reportage te maken, is hoogst uitzonderlijk.
Voorzitter graaf Yann de Pontbriand begroet gravin Anne-Caroline d’Ursel met een galante handkus.D’Ursel werd vorig jaar voorzitter van deVlaamse club.Hier in Parijs zou het niet waar zijn: vrouwen kunnen niet eens lid worden.
De Automobile Club de France is een instituut, en niet zomaar een. Het is de oudste en wellicht de meest besloten autoclub ter wereld. Mee opgericht door een Belg nog wel, als uitloper van de allereerste autorace op snelheid:Parijs-Bor-
deaux-Parijs, gehouden van 11 tot en met 13 juni 1895 over 1190 kilometer. Émile Levassor finishte met zijn Panhard & Levassor als eerste in 48 uur en 47 minuten,maar de Peugeot van Paul Koechlin werd als winnaar aangeduid: Levassor reed in een tweezitter, terwijl het reglement een vierzitter voorschreef.De Belgische baron Étienne van Zuylen van Nyevelt realiseerde geen resultaat van betekenis,maar zou wel een sleutelrol gaan spelen in de prille autocultuur.
‘Op 2 november van dat jaar zijn ze met zijn vieren opnieuw samengekomen voor een lunch’, vertelt Yann de Pontbriand. ‘Behalve baron van Zuylen waren dat graaf Albert de Dion, sportjournalist Paul Meyan en Edmond Récopé.Tien dagen later was onze club een feit.’
HOOGSTE KRINGEN
Dat een Belg voorzitter werd, had niet alleen te maken met zijn gedrevenheid voor innovatie, in een tijd waarin automobielen zich tussen stoomtreinen en paardenkoetsen wurmden en de passie voor het nieuwe vervoermiddel hoog oplaaide. Dat de charismatische baron getrouwd was met Hélène de Rothschild hielp ook.Als lid van de invloedrijke Franse tak van de bankiersfamilie gaf ze hem toegang tot de hoogste kringen van de mondiale elite,wat cruciaal was voor de financiering van de nieuwe club,maar ook om er meteen een internationaal elan aan te geven.
‘Wat mij altijd heeft geïntrigeerd, is dat er op dat moment zeer verschillende technologieën werden afgetast’, schetst De Pontbriand de tijdgeest.‘Aan die eerste race namen auto’s deel met een stoommotor,met een elektrische aandrijving en met een motor op benzine. De ontploffingsmotor won met voorsprong. Plots was daar die nieuwe,baanbrekende technologie.De gebruiksvriendelijke motor met een grote autonomie gaf mensen een ongekende vrijheid. Maar dat dit het begin zou zijn van een wereldwijde industrie zoals we die vandaag kennen? Daar had niemand van durven te dromen.’
Dat de eerste autoclub in Frankrijk ontstond, was geen toeval. Ja, de Duitsers hadden de eerste auto’s gebouwd, en meerdere exemplaren in die eerste snelheidswedstrijd hadden een motor van Daimler. Maar Panhard & Levassor en Peugeot
je steelt niet, je zegt de waarheid en je bent hoffelijk.’
‘De infrastructuur hier leent zich niet voor een gemengde club, maar de echtgenotes van onze leden hebben wel een eigen statuut.’
waren in 1891 wel de eerste die auto’s in serie bouwden.Rond de eeuwwisseling was Frankrijk hét autoland, tot Ford in de VS de massaproductie introduceerde.
24 UUR VAN LE MANS
De oorspronkelijke locatie op de Place de l’Opera bleek al snel te klein.Na een intermezzo in een villa in het Bois de Boulogne kocht de club het historische Hôtel Plessis-Bellière,een van de mooiste herenhuizen van Parijs, maar binnenin nagenoeg een ruïne. Na de nodige renovaties nam de club er in 1899 zijn intrek. In 1903 werd het naburige Hôtel de Moreau erbij gekocht.Tot op vandaag bezit de Automobile Club de France beide,samen goed voor ruim 10.000 m².Dat de club nummer 8 verhuurt aan de internationale autosportfederatie FIA gaat ook terug tot die pioniersjaren. ‘In 1904 stelde Automobile Club de France aan andere Europese autoclubs voor om de Association Internationale des Automobiles Clubs Reconnus (AIACR) op te richten, de voorganger van de FIA, waar later ook deVS bij aansloot en die hier nog altijd zijn hoofdkantoor heeft’, aldus De Pontbriand.
Automobile Club de France speelde een sleutelrol in de ontwikkeling van de autosport.In 1906 gaf de club het departement Sarthe toestemming om een race te organiseren, wat later leidde tot de oprichting van de legendarische 24 uur van Le Mans.In heel Frankrijk reguleerde de club wedstrijden,ook de jaarlijkse nationale grand prix.
Vandaag wordt de Franse autosport aangestuurd door de FFSA (Fédération Française du SportAutomobile),die in 1952 vanuit de club werd opgericht.‘Wij zijn wel nog intensief bezig met mobiliteit en veiligheid’,beklemtoont De Pontbriand.‘De vrijheid en flexibiliteit die de auto biedt,zijn ons dierbaar,maar we zetten ons ook in voor de bescherming van fietsers,motorfietsers en gebruikers van de step. In oorsprong was onze club nauw betrokken bij de ontwikkeling van de wegcode en reikte hij rijbewijzen uit. Nu vallen er jaarlijks 3500 doden in het
Franse verkeer.Veiligheid blijft een kernthema, en we promoten volwassen gedrag op de weg.’
MASSEUR
De club rust op drie pijlers: het bevorderen van de automobielcultuur en de bijbehorende industrie; het stimuleren van de ‘cercle social’ en het welzijn van de leden; en ‘l’excellence française’. Dat laatste gaat niet alleen over auto’s, maar ook over pakweg gastronomie en cultuur.Dat de werking de automobiel ver overstijgt, wordt meteen duidelijk wanneer De Pontbriand ons door het paleis leidt.
Onderweg naar de eerste verdieping ruiken we al het zwembad,een naar verluidt oogstrelend beschermd ontwerp van Gustave Eiffel dat, behalve leden,niemand te zien krijgt.‘Ik kan de regels die ik zelf dicteer niet overschrijden’, grijnst De Pontbriand.
Wel toont hij ons het peristilium, het somptueuze salon ‘Gordon Bennett’ en de modern ogende bar‘Peugeot’.Waarna we plots in een van de grootste privébibliotheken van Frankrijk staan, mét een bibliothecaris. De 53.000 boeken gaan evenwel niet over auto’s, het is literatuur – vooral Franse, dat spreekt. ‘Cultuur voor de ‘cercle’, voeding voor het brein’, aldus De Pontbriand. Hier worden ook diners voor ruim 200 genodigden gehouden,naast cocktails,conferenties en concerten.
De club beschikt ook over een magistraal archief, dat de geschiedenis van de auto tot 1924 documenteert, met een eigen archivaris. Het auditorium ‘André et Edouard Michelin’ wordt gebruikt voor films, conferenties en prijsuitreikingen. Behalve over véél salons beschikken
LINKS HET AUDITORIUM ‘ANDRÉ ET EDOUARD MICHELIN’ WORDT GEBRUIKT VOOR FILMS, CONFERENTIES EN PRIJSUITREIKINGEN.
LINKS IN DE SALONS CONCORDE
GENIETEN DE LEDEN VAN VERFIJNDE GASTRONOMIE, MET ALS KERS OP DE TAART EEN ADEMBENEMEND UITZICHT OVER PARIJS.
Verfijning, in elk detail.
L’art de vivre, de kunst van het leven. Al drie generaties lang staat Frank Tack voor een levensstijl waarin verfijning en individualiteit centraal staan. Kom langs en dompel je onder in een unieke interieurbeleving; onze professionaliteit en vakmanschap maken het verschil.
Kom langs in onze showroom Grotstraat 74 - Oostrozebeke
clubleden over een fitness, een kapsalon en een masseur, en zelfs een eigen reisbureau. Er is een snookerteam en er zijn activiteiten zoals yoga, squash, kleiduifschieten en schermen.
Wijzelf dineren in de Salons Concorde. Na afloop worden we naar het dakterras geleid,vanwaar we een fenomenaal uitzicht hebben over de lichtstad. De leden van de Vlaamse club, die wel een en ander gewend zijn, schieten in een collectieve euforie.Wat een clublokaal!
NI BUSINESS, NI POLITIQUE
Voor dat alles heeft Automobile Club de France maar liefst 150 mensen op de loonlijst, vooral in de administratie, de keuken en de bediening. De middelen haalt de club uit verhuur. Bedrijven kunnen hier tot 300 gasten verwelkomen, maar er worden ook privécocktails en huwelijken georganiseerd. En natuurlijk uit de bijdrage van de 2200 leden.‘Die is niet goedkoop, maar wel betaalbaar’, lacht De Pontbriand.‘Het beste bewijs:er is een wachtlijst van tachtig kandidaten – ongeveer het aantal dat we jaarlijks aanvaarden.’
Dat dit de meest gesloten autoclub ter wereld zou zijn? De Pontbriand blijft lachen. ‘We zijn selectief op de kwaliteit van de leden’,klinkt het. ‘En een statutaire procedure bewaakt dat.Wanneer een kandidaat-lid zijn dossier heeft ingediend, is er een eerste gesprek met een rapporteur,waarna de kandidaat voor een twaalfkoppige
‘Ni business, ni politique, ni religion. Die laat je achter op de stoep.’
commissie verschijnt, die over de toelating zal stemmen.Wat we verlangen, is heel eenvoudig: welwillendheid tegenover de cultuur van dit huis.Onze waarden zijn die van een gentleman: je steelt niet,je zegt de waarheid en je bent hoffelijk.Het filter beschermt‘le cercle’.Afkomst en rijkdom spelen hier geen rol. Wat telt,is:gentilhomme zijn.En ook:‘ni business,ni politique, ni religion’.Die laat je achter op de stoep.Het zijn bronnen van conflict, en dát willen we absoluut vermijden.’
‘Of wilde je het erover hebben dat we geen vrouwelijke leden aanvaarden?’Hij snijdt het onderwerp zelf aan en erkent de gevoeligheid ervan,maar zijn verklaring is eenvoudig.‘Onze infrastructuur leent zich niet voor een gemengde club, onder meer doordat we in de gym en het zwembad geen gescheiden kleedkamers kunnen organiseren.Maar het is niet zwart-wit:de echtgenotes van onze leden hebben een eigen statuut en kunnen van heel wat voordelen genieten. Ze kunnen hier perfect komen eten, ook met vriendinnen. Ook andere vrouwelijke genodigden zijn welkom op veel van onze activiteiten. Dus eigenlijk lost dat het probleem wel op.’
Bij de vraag of vrouwelijk lidmaatschap ooit wél mogelijk zal zijn, komt er iets anders naar boven. ‘Ik sluit dat niet uit, maar vandaag is het niet aan de orde.We kijken naar wat andere clubs doen.Waar vrouwen of stellen werden toegelaten als lid, veranderde de sfeer. Het heeft ook te maken met onze aversie voor conflict, ja.’ ◆
ONS LAND TELT RUIM 500 AUTOCLUBS, VAN BONKIGE VRIENDENGROEPEN TOT ELITAIRE GENOOTSCHAPPEN. OP SABATO.BE NEMEN WE JE VANAF APRIL TWEE KEER PER MAAND MEE NAAR DE MEEST BIJZONDERE AUTOCLUBS VAN BELGIË EN OMSTREKEN.
topinterieur.be rooftop.top
1. THE ESSENCES-COLLECTIE
VAN AMOUAGE TELT DRIE
GEUREN: ‘OUTLANDS’ IS EEN
AMBERGEUR MET CITRUS EN PATCHOELI, ‘LUSTRE’ VERKENT DE VERSCHILLENDE
Terwijl Dry January en Tournée Minérale steeds populairder worden, groeit tegelijk onze fascinatie voor de rijke aroma’s van sterke drank. Parfums met noten van fruitige cognac, kruidige gin of parelende champagne bieden een verfijnde, nostalgische geurbeleving. Zelfs voor wie liever nuchter door het leven gaat.
TEKST:
SOFIE ALBRECHT
FOTO’S: WOUT HENDRICKX
Eau d’apéro
Parfums met ‘boozy’ noten belichamen de geneugten van het goede leven: ze roepen de warmte op van gezellige avonden in aangenaam gezelschap, met lekker eten en een goed glas. Die geuren zijn bovendien verrassend veelzijdig. De zoete noten van likeur of de warme tonen van whisky en cognac bieden een gevoel van luxe tijdens de wintermaanden, terwijl de kruidige frisheid van gin of de sprankelende citrusaccenten van limoncello ideaal zijn voor zonnige dagen. Hierdoor vindt iedereen wel een geur die past bij zijn of haar smaak, stijl of stemming.
Experimenteren met op drank geïnspireerde akkoorden is geen nieuw fenomeen. De parfumhuizen Frapin en By Kilian hebben er zelfs hun handelskenmerk van gemaakt.Beide hebben hun roots in de wereld van de cognac: Frapin is een cognacproducent en Kilian Hennessy, de
HIER PARFUMS MET ‘BOOZY’ NOTEN
BELICHAMEN DE GENEUGTEN VAN HET
GOEDE LEVEN: ZE ROEPEN DE WARMTE
OP VAN GEZELLIGE AVONDEN IN
AANGENAAM GEZELSCHAP, MET LEKKER
ETEN EN EEN GOED GLAS.
oprichter van By Kilian, stamt af van de Hennessy-familie, die fortuin maakte met cognac.Ook Guerlain liet voor de zestigste verjaardag van ‘Habit Rouge’ het succesvolle mannenparfum enkele weken rijpen in eikenhouten vaten. Dat verrijkte de lederachtige ambergeur met subtiele houttonen.Het Omaanse parfumhuis Amouage ging nog een stap verder en experimenteerde met langere rijpingstijden en infusietechnieken, zoals die ook in de whisky- en cognacindustrie worden toegepast.
DUBBELE INFUSIE, DUBBEL EFFECT
Infusies zijn een oude extractiemethode waarbij ingrediënten in een vloeistof, zoals alcohol, worden ondergedompeld om hun geur en smaak op subtiele wijze vrij te geven.Dat principe wordt vaak toegepast bij het rijpen van sterke dranken zoals whisky, cognac, rum, gin, tequila en wodka. Renaud Salmon, de Belgische creatief directeur vanAmouage,experimenteerde met een infusie van sandelhoutchips voor ‘The Essences’, een nieuwe lijn met drie parfums.‘Sandelhout heeft zachte, romige aroma’s die een extra laag toevoegen zonder het parfum te veranderen’, zegt hij.‘Bovendien bevat het weinig allergenen.’
De parfumeurs stonden voor een unieke uitdaging: hoe anticipeer je op de invloed van zowel de infusie als een langere rijpingstijd bij het ontwikkelen van een parfum? ‘Dat vereist ervaring en intuïtie’, volgens Salmon.‘Je weet dat basisnoten zoals houtsoorten, harsen en balsems goed verouderen, terwijl fragielere ingrediënten zoals citrus en bloemen minder geschikt zijn. Maar toch was het een leerproces met verrassingen.’
Salmon koos voor een dubbele infusie: hij liet zestig jaar oude sandelhoutchips bij de parfumolie in inox vaten toevoegen, terwijl de alcohol (bio-ethanol) gerijpt werd in eikenhouten vaten met medium toasting. ‘Hoe lang het hout van de vaten wordt gebrand – de mate van toasting – bepaalt sterk de aroma’s’, legt hij uit.‘Lichte toasting geeft groene noten, medium toasting leidt tot boterige tonen en een intense toasting levert rokerige en koffienoten op.De geurloze alcohol krijgt zo een subtiele houtgeur, die een extra patina toevoegt aan het parfum.’
Tegelijk geeft de dubbele infusie ook meer diepte, rijkdom en intensiteit, meent Cécile Zarokian, die het parfum ‘Outlands’ bedacht.
1.
GUERLAINS ‘HABIT ROUGE
SPIRIT’ VERRIJKT DE LEDERACHTIGE AMBERGEUR MET HOUTTONEN DANKZIJ RIJPING IN EIKENHOUTEN VATEN. EXTRAÎT DE PARFUM 100 ML, 171 EURO, PARFUMERIE, GUERLAIN.COM
2.
‘ANGEL’S SHARE PARADIS’ VAN BY KILIAN HEEFT EEN BASISAKKOORD VAN COGNAC, AANGEVULD MET FRAMBOZENLIKEUR, ROZEN, TONKABOON EN EEN PRALINÉAKKOORD. EXTRAÎT DE PARFUM 50 ML, 340 EURO, BYKILIAN.COM
‘Sandelhout
heeft
zachte, romige aroma’s die een extra
laag toevoegen
zonder het parfum te veranderen.’
HET BELANG VAN RIJPEN
Tijdens het rijpingsproces transformeren de ingrediënten en ontstaan er synergieën,wat het parfum complexer,genuanceerder en harmonieuzer maakt. Het verbetert ook de technische kwaliteiten van het parfum,dat intenser wordt en langer op de huid blijft.‘Gemiddeld krijgt een parfum twee à drie weken om te rijpen, maar ik adviseer doorgaans het dubbele’, zegt Bertrand Duchafour,de parfumeur die‘Reasons’maakte.‘Net zoals bij wijn draagt rijping bij aan de kwaliteit.Vooral natuurlijke ingrediënten zoals harsen – benzoë en mirre, bijvoorbeeld –en houtsoorten – patchoeli, bijvoorbeeld – ontwikkelen extra karakter naarmate de tijd verstrijkt.’
Samen met de parfumeurs evalueerde Salmon maandelijks de evolutie van beide infusies. Na zes maanden was het effect optimaal,zowel voor de parfumoliën als het bio-ethanol, besloten ze. Om het maceratieproces te stoppen, wordt alcohol toegevoegd volgens de gewenste concentratie (in dit geval 30 procent voor een extraît de parfum), waarna het mengsel wordt afgekoeld en gefilterd.Doorgaans wil men de geurkwaliteit van een parfum zo constant mogelijk krijgen,maar volgens Duchafour zijn er bepaalde noten, zoals patchoeli, die blijven evolueren, lang nadat het parfum gebotteld is. Door het lange maceratieproces en de dubbele infusie bestaat het risico dat latere batches licht kunnen verschillen. Daar ligt Salmon niet van wakker:‘Dit experiment heeft ons veel geleerd en gaf de parfums een extra dimensie, iets ongewoons en unieks. Dat is voor mij de essentie van luxe.’ ◆
1. ‘BONNE CHAUFFE’ VAN
FRAPIN OPENT MET EEN
TURFACHTIGE WHISKYGEUR EN EVOLUEERT NAAR
EEN COGNACAKKOORD MET ROKERIGE HOUT- EN PRUIMTONEN. EAU DE PARFUM 15 ML, 65 EURO, 100 ML, 190 EURO, VERKOOPPUNTEN VIA LUXURYCOSMETICS.BE
2. ‘SPIRITCASK’ VAN JORUM
STUDIO DOMPELT JE ONDER IN DE AROMA’S VAN MALT, COGNAC EN RUM. EXTRAÎT DE PARFUM 30 ML, 89 EURO, BEAUTYBYKROONEN.COM
Travel
Jungle, kunst en nu ook hoofdkussens: in het hart van Brazilië, te midden van een weelderig tropisch woud, schittert de XXL openluchtgalerie Inhotim met meer dan 500 hedendaagse kunstwerken. En eindelijk – 10 jaar later dan gepland! – kun je er nu ook overnachten.
In het hart van Brazilië, te midden van een weelderig tropisch woud, schittert Inhotim met meer dan 500 hedendaagse kunstwerken. En voortaan kunnen bezoekers er eindelijk ook overnachten.
EN…
TEKST: PAUL RICHARDSON
RECHTS IN DE ‘NARCISSENTUIN’
VAN YAYOI KUSAMA DRIJVEN
ROESTVRIJSTALEN BOLLEN OP HET
WATER. INHOTIM IS HET LEVENSWERK
VAN DE VOORMALIGE MIJNMAGNAAT
BERNARDO PAZ.
LINKS INHOTIM TELT MAAR LIEFST 560 KUNSTWERKEN, VERSPREID OVER 24 GALERIES, DIEP VERSCHOLEN IN DE BRAZILIAANSE JUNGLE. HIER: DE BRUTALISTISCHE GALERIE VAN ARCHITECT RODRIGO CERVIÑO LOPEZ.
Na een verzengend hete januaridag heeft een tropische plensbui de avondlucht zalig afgekoeld.Grote blauwe vlinders dwarrelen tussen de varens.Bezoekers dwalen over de paden van dit openluchtmuseum, een tikje verdwaasd, alsof ze even van de kaart zijn door de overdosis kunst en natuur.
Buiten de internationale kunstkringen roept de naam Inhotim (spreek uit:‘in-jo-chiem’) vaak gefronste wenkbrauwen op. Opgericht in 2002, zo’n 320 kilometer ten noorden van Rio, begon het als het privéparadijs van mijnbouwmagnaat en kunstverzamelaar Bernardo de Mello Paz. Pas in 2006 gingen de poorten open voor het publiek, die ontdekten dat het landgoed niet alleen een gigantische botanische tuin herbergde, maar ook een thuis was voor hedendaagse topkunst.
Vandaag kun je in Inhotim 140 hectare aan kunst en natuur ontdekken, met maar liefst 560 kunstwerken, verspreid over 24 galeries, diep verscholen in de dichte tropische bossen.Braziliaanse grootheden zoals Cildo Meireles,AdrianaVarejão en Hélio Oiticica garanderen de lokale flair,terwijl Olafur Eliasson,Yayoi Kusama, Zhang Huan en Doug Aitken de boel internationaal op de kaart zetten.
GAMECHANGER
De afgelegen ligging van Inhotim in het Braziliaanse binnenland, bij het kleine Brumadinho in de deelstaat Minas Gerais, maakte het tot een artistiek avontuur, maar vormde ook een logistiek probleem. Brumadinho had namelijk geen fatsoenlijke hotels, waardoor bezoekers vaak het hele museum in één dag wilden afraffelen – een onmogelijke opgave – om daarna de lange rit terug naar Belo Horizonte, de hoofdstad van de deelstaat, aan te vangen.
De gamechanger is Clara Arte,een hotel binnen het parkterrein dat eind vorig jaar eindelijk de deuren opende – minstens tien jaar later dan gepland.Gelegen in een open plek in het bos,volgen de lage gebouwen de zachte helling van het terrein en bieden ze uitzicht op de groene heuvels. Zesenveertig individuele eenheden, of ‘bangalós’, sommige op palen gebouwd,liggen verspreid langs verharde paden. Elke unit heeft een buitenterras met uitzicht op het bladerdak. Af en toe klinkt het romantische getoeter van een trein door het bos, maar het gevoel van afzondering blijft onveranderd.
Als ik me had voorgesteld dat het hotel een plechtig chic ‘boetiekhotel’zou zijn,uitsluitend voor serieuze kunstliefhebbers, dan bleek dat beeld al snel niet helemaal te kloppen.ClaraArte is in veel opzichten een bijzondere plek:elegant ontworpen,maar toch gezinsvriendelijk;all-inclusive (met een armband die ook als kamersleutel fungeert),maar met een subtiel vleugje exclusiviteit.
MID-CENTURY MODERNISME
De artistieke connectie is allerminst verrassend. Kunstwerken sieren de gemeenschappelijke ruimtes van het hotel, en elke avond wordt in de pianobar een informeel ‘kunstgesprek’ georganiseerd, met champagne en grote schalen popcorn. De tegels van het binnenzwembad zijn ontworpen door de Braziliaanse kunstenaar José Patrício, en zelfs de kinderspeelkamer pronkt met immersieve muurschilderingen van CássioVasconcellos.‘Ik wilde een plek creëren waar kinderen evenveel plezier beleven als hun ouders’, zegtTaiza Krueder, eigenaar van Clara Resorts, een kleine, onafhankelijke hotelgroep met twee andere accommodaties in de deelstaat São Paulo.‘Ik zag niet in waarom dit óf een hip designhotel óf een waterpark moest zijn.’
Een vroege beslissing was het inschakelen van de in São Paulo gevestigde ontwerper Marina Linhares,die eerder het interieur van het Clara-hotel in Ibiúna had verzorgd en ook het huis van Krueder in São Paulo had ingericht. (Het hielp dat Linhares al een grote fan was van Inhotim en het museum tot
Brasilia
BRAZILIË
São Paulo Rio de Janeiro
Brumadinho 600 km
RECHTS HET ZWEMBAD VAN HET
CLARA ARTE-HOTEL.
ONDER HET RESORT OPENDE EIND
VORIG JAAR, MEER DAN TIEN JAAR
LATER DAN VOORZIEN.
Elk van de 24 Inhotim-galeries zou op zichzelf niet misstaan in een grootstad.
vier keer per jaar bezocht.) Haar ontwerp voor de ‘bangalós’ doorbreekt elke associatie met een rustieke junglehut en kiest in plaats daarvan voor Braziliaans mid-century modernisme met sierlijke vormen en een overvloed aan hout,gecombineerd met haar kenmerkende neutrale kleuren en natuurlijke materialen. Dit rijk getextureerde minimalisme voelt bijna te stedelijk verfijnd voor de bossen van Inhotim.
Twee andere sleutelfiguren in het project zijn Leo Paixão, de meest gevierde chef-kok van Minas Gerais,die Krueder aanstak voor een culinair concept waarin de traditionele ‘mineiro’-keuken versmelt met moderne Braziliaanse gerechten, en Gabriel Sodré, een getalenteerde jonge mineiro-chef die eerder het met een Michelinster bekroonde Chispa Bistró in Madrid leidde. Sodré, die zich momenteel meester maakt van de complexe keukenoperatie,met onder andere een houtskoolbarbecue, een houtgestookte pizzaoven en een buffet met tot wel 18 gerechten tegelijk, is van plan een gastronomisch restaurant toe te voegen dat zijn persoonlijke Japans-Braziliaanse fusionkeuken zal presenteren.
TUDO BEM?
Op de eerste ochtend van mijn bezoek hangt er een ontspannen vakantiesfeer in het hotel. Kinderen spelen in de infinitypool of verzamelen zich rond enthousiaste jonge begeleiders, terwijl hun ouders rustig hun bruine teint bijwerken.‘Tudo bem?’(alles oké?),de universele Braziliaanse begroeting,is het ochtendritueel onder de gasten,die in slippers (het nationale Braziliaanse schoeisel) en ruime shorts over het terrein wandelen.
Ik vraag me af:zijn deze welgestelde inwoners van São Paulo hier voor de kunst of voor een ontspannende vakantie in een exclusief resort? Krueder schat dat 75 procent van de gasten vaste klanten zijn van haar andere twee hotels,maar vertrouwt erop dat ze zich zullen losmaken van het omhullende comfort van Clara Arte om het wonderland voor hun deur te verkennen.
Ze zouden inderdaad onverstandig zijn dat niet te doen. Vanaf het hotel slingert een stenen pad door het bos en biedt zo
VAN LOOCK schoenen en lederwaren
via de achterdeur toegang tot het park.Hotelgasten genieten gratis toegang,zelfs op maandag en dinsdag, wanneer Inhotim gesloten is voor het grote publiek. Er worden rondleidingen georganiseerd voor volwassenen en, in een op maat gemaakte educatieve versie, ook voor kinderen.
JUNIO CESAR
Met restaurants, snackbars, een designwinkel, drinkfonteinen op geregelde afstanden langs de paden en een vloot elektrische buggy’s die de bezoekers tussen de galeries vervoeren, biedt Inhotim een complete dagbesteding.De toegangsprijs is vriendelijk:60 Braziliaanse real (ongeveer 10 euro). Het park heeft een maximumcapaciteit van 5000 bezoekers per dag,maar door de enorme omvang voelt het vrijwel nooit te druk aan.
Gids Junio Cesar leidt ons door het park en deelt enkele indrukwekkende feiten over Inhotim: meer dan 500 medewerkers, onder wie 84 tuinmannen,15 kilometer aan paden,zo’n 100 vogelsoorten en meer dan 4300 plantenvariëteiten. De 24 galeries bieden een indrukwekkend scala aan architectuurstijlen, van betonnen bunkers tot de roestige stalen hangar van fotograaf Miguel Rio Branco, die het sombere uitzicht van een slavenschip oproept.
De collectie van Inhotim is een indrukwekkende mix van installaties, sculpturen, video’s en fotografie, allemaal van uitzonderlijk hoge kwaliteit – elke galerie zou ook in een grootstedelijke context niet misstaan. Persoonlijke hoogtepunten zijn onder meer Matthew Barneys imposante tractor, een krachtig statement tegen de ontbossing, en Claudia Andujars indringende foto’s van Amazonestammen. Daarnaast is er een overvloed aan sitespecifieke kunstwerken in de buitenlucht: een kamer van Dan Graham, bijvoorbeeld, opgebouwd uit spiegelglas, een stalen constructie van Cildo Meireles,of Olafur Eliassons gigantische caleidoscoop ‘Viewing machine’.
BOVEN EEN BEELD VANUIT OLAFUR
ELIASSONS ‘VIEWING MACHINE’, EEN
DRAAIBARE CALEIDOSCOOP DIE OP EEN VAN DE INHOTIM-TERRASSEN STAAT.
RECHTS DE INHOTIM-COLLECTIE IS EEN INDRUKWEKKENDE MIX VAN INSTALLATIES, SCULPTUREN, VIDEO’S EN FOTOGRAFIE.
INSTITUTO BERNARDO PAZ
Paz droomde al lang van een hotel binnen het park, en in 2011 begon hij met de bouw volgens een ontwerp van de Braziliaanse toparchitecte Freusa Zechmeister. De opening was gepland voor 2014, maar de werkzaamheden kwamen in dat jaar tot stilstand. (Officiële verklaringen gaven destijds aan dat het te maken had met ‘het herbestemmen van financiële middelen naar andere delen van Inhotim’). In 2017 werd Paz gearresteerd wegens witwassen en veroordeeld tot negen jaar gevangenisstraf. Drie jaar later werd hij in beroep vrijgesproken, maar in 2019 gebeurde er een ramp: een dam met mijnafval stortte in in het nabijgelegen Brumadinho, waarbij ongeveer 270 mensen omkwamen, wat directe gevolgen had voor veel families van Inhotim-medewerkers. En toen kwam de pandemie.
Het leek wel of de sterren zich tegen Paz en zijn passieproject hadden gekeerd,maar uiteindelijk is alles goed gekomen.In 2027 wordt een nieuw vliegveld geopend in de industriestad Betim, op slechts 45 minuten rijden van Inhotim, wat het bezoekersaantal ongetwijfeld zal opdrijven. Inhotim lijkt zich nu te voegen bij de koloniale steden Ouro Preto en Tiradentes als een vaste bestemming op de toeristenroutes door Minas Gerais. Het park fungeert nu als een openbare instelling in plaats van een privémuseum en wordt bestuurd door een raad van toezicht. Paz heeft zich teruggetrokken uit de frontlinie en het grootste deel van zijn collectie aan het instituut afgestaan,maar heeft een deel ervan behouden voor een gloednieuwe ruimte binnen het park: het Instituto Bernardo Paz, dat later dit jaar opent.Als een discrete, licht excentrieke heer in de zeventig is hij af en toe te zien – een bohemien figuur met een bos wit haar – in de bar van het nieuwe hotel.Volgens alle berichten is hij tevreden met wat hij ziet. En eerlijk gezegd, wie zou hem dat kwalijk nemen? ◆
VANAF 600 EURO PER NACHT, CLARARESORTS.COM.BR INHOTIM.ORG.BR
Food
— 102
Vier gangen, één chef, eindeloos veel smaak: Anna Wynants speelt de finale van ‘Kitchen Roulette’ ◆ Chef-d’Oeuvre: van pillen in de galerie naar puffed boekweit op je bord ◆ Klein, fijn en vol smaak: Marlu in Sint-Genesius-Rode maakt de buurtbistro weer spannend
Chefs spelen met smaak in een culinaire roulette.
KITCHEN ROULETTE ANNA WYNANTS TARTE TATIN EN APPEL-MISOKARAMEL
TEKST: JAN SCHEIDTWEILER
RECEPT: ANNA WYNANTS
FOTOGRAFIE EN STYLING: EVA BEEUSAERT
In de reeks Kitchen Roulette draait elke maand een andere chef aan het culinaire rad. Ze serveren vier gerechten voordat ze het eetstokje doorgeven aan hun opvolger. Zo leidt deze estafette ons langs uiteenlopende smaken en keukens. Deze week is AnnaWynants voor de vierde en laatste keer aan zet. De chef van De Keukentafel in Oosterzele werkt met de oogst uit haar eigen moestuin en sluit af met een dessert van herfstappels, die ze een hele winter in de kelder heeft bewaard.
‘Koken, dat is ook lekkere dingen maken met restjes. Zo mag het brood voor dit dessert best wat ouder zijn. Onze bewaarappels zijn tegen het einde van de winter niet meer kraakvers, maar dat hoeft ook niet voor deze versie van tarte tatin. De miso in de karamel geeft het zoete een bijzondere, zoute toets.’
INGREDIËNTEN
(voor 1 grote taart of 4 taartjes)
Voor de taart
◆ 4 appels
Voor het pâte grasse-deeg
◆ 200 gr. bloem
◆ 100 gr. zachte boter
◆ 100 gr. rietsuiker
◆ 1 ei
◆ 1,5 gr. zout
Voor de appel-misokaramel
◆ 40 gr. bruine suiker
◆ 80 gr. rietsuiker
◆ 80 gr. boter
◆ 100 gr. appelsap
◆ 4 el witte miso (beigekleurige pasta van gefermenteerde sojabonen, te koop in de Aziatische supermarkt)
Voor het crème perdu-ijs (een ijsversie van pain perdu)
◆ 0,5 l melk
◆ 0,5 l room
◆ 3 sneden donker getoast
zuurdesembrood
◆ 8 eidooiers
◆ 200 gr. suiker
◆ Een machine om ijs te draaien
Voor de zuurdesemcrumble
◆ 100 gr. zuurdesembrood
◆ 100 gr. suiker
BEREIDING
Crème perdu-ijs
◆ Giet de melk en room in een kookpot over de toast en verwarm zachtjes, zodat de smaak van de toast vrijkomt.
◆ Klop intussen de eidooiers en de suiker tot een luchtige massa.
◆ Zeef de melk-roommix en voeg toe aan het ei-en-suikermengsel.
◆ Verwarm op een laag vuur en laat indikken
‘Koken, dat is ook lekkere dingen maken met restjes. Appels hoeven niet meer kraakvers te zijn voor deze tarte tatin.’
tot een crème anglaise. Als de crème dik genoeg is om de achterkant van een lepel te bedekken, is hij klaar.
◆ Laat afkoelen, voeg een snuifje zout toe en draai tot ijs in de ijsmachine.
Crumble
◆ Blend het brood en de suiker fijn.
◆ Bak 10 minuten in de oven op 180 °C en roer halverwege eens om. De crumble is klaar als hij mooi bruin is.
◆ Weinig tijd?Voor een snelle versie van dit recept koop je goed vanille-ijs waar je de crumble doorspatelt.
Pâte grasse-deeg
◆ Kneed alle ingrediënten tot een stevige bol.
◆ Rol uit tot een dikte van 3 mm en snijd in de gewenste vorm: één grote taart of 4 kleine.
Appel-misokaramel
◆ Laat de boter smelten in een pannetje.
◆ Voeg de suiker, het appelsap en de miso toe en roer goed door.
◆ Laat een paar minuten zachtjes doorkoken.
Tarte tatin
◆ Vul de taartvorm(en) met een dikke laag karamel en leg er stukjes appel op die je geschild en in vier gesneden hebt.
LINKS ANNA WYNANTS SLUIT HAAR
KITCHEN ROULETTE-AVONTUUR AF
MET EEN DESSERT DAT DE SEIZOENEN OVERSTIJGT.
◆ Drapeer er daarna de uitgerolde pâte grasse over.
◆ Bak 25 minuten in een voorverwarmde oven van 180 °C.
◆ Laat een minuutje afkoelen, en leg daarna een bord op de taart.
◆ Draai in een snelle beweging de taart om op het bord. Hef voorzichtig de taartvorm op.
AFWERKING
◆ Serveer een stuk tarte tatin met een quenelle van crème perdu-ijs en wat krokante crumble.
Appels op het bord, appels in het glas. Deze verfijnde cider, met een perfect evenwicht tussen zoet en zuur, is gemaakt van de variëteiten avrolles en locard. Bioboer Julien Thurel plukt de appels met de hand rond zijn boerderij in de Loire-vallei, boven Orléans. Na 30 dagen rijping worden ze geperst en fermenteren ze spontaan met hun natuurlijke gisten. De lange rijping op fles draagt bij tot de finesse. Ook het lage alcoholpercentage (6 procent) is een plus. Een elegant glas bij een vol smakend nagerecht. ◆
18,5 EURO, TE KOOP BIJ ELCIDER.BE
OP 5 APRIL GEEFT ANNA WYNANTS HET
EETSTOKJE DOOR AAN KAREN SHU VAN HET ANTWERPSE VEGAN RESTAURANT AND/OR. DE FILIPIJNS-AMERIKAANSE CHEF STELT DAN VIER VAN HAAR RECEPTEN VOOR. ‘IK VOLG KAREN OP INSTAGRAM EN HAAR GERECHTEN ZIEN ER ALTIJD FIJN EN ORIGINEEL UIT’, ZEGT WYNANTS. ‘ZE TOONT HOE VERRASSEND VEGAN KOKEN KAN ZIJN.’
GoudenBergen à la TravelEssence
De bergen die wij u beloven hebben vele kleuren. Ook goud? De Aboriginal heilige berg Uluru kleurt een heel eind in de gouden richting, als de zon in de goede hoek staat. Maar wij zijn niet zo van het beloven. Wij zijn meer van het waarmaken.
Droomt u van een rondreis door Australië? Om uw droom waar te maken -en te overtreffen- luisteren we graag naar al uw reisdromen tijdens een vrijblijvende, persoonlijke afspraak. Dat kan bij u thuis, bij ons op kantoor of online. Wat u het beste uitkomt.
Met uw droom als uitgangspunt, kunnen we samen met u kiezen uit zo’n 2000 unieke accommodaties en activiteiten,
die we zelf hebben bezocht en geselecteerd. Verder hoeft u niets te doen. Wij regelen alles tot in de puntjes, inclusief een fijne huurauto en een slimme route. Zodat u op uw eigen tempo van de ene verbazing naar de andere rijdt.
Dat is rondreizen à la TravelEssence: de ideale manier om van uw droom een unieke, onvergetelijke reiservaring te maken. Daar kunnen geen gouden bergen tegenop. Beloofd.
Klanten waarderen ons met een 9.3/10. Kijk voor hun verhalen of het maken van een afspraak, op:
www.travelessence.be | 033002815
CHEF-D’ŒUVRE
Chef en kunsthistoricus Matthieu Beudaert van restaurant Table d’Amis kookt de kunstactualiteit na. Deze week: ‘Pill Clock (Red and White Pills)’ van Carsten Höller.
TEKST:
THIJS DEMEULEMEESTER
FOTO: PIET DE KERSGIETER
‘Bij Galerie Micheline Szwajcer in Antwerpen is op dit ogenblik de bijzondere installatie‘Pill Clock’ van kunstenaar Carsten Höller te zien’, zegt chef Matthieu Beudaert.‘Je kent Höller misschien van de traag draaiende carrousel op de Triënnale in Kortrijk in 2018.Of van zijn gigantische vliegenzwammen, die aan het plafond van de Milanese Fondazione Prada rondtollen. In de galerie hangt deze keer een module waaruit elke drie seconden een rood-witte pil naar beneden valt. Galeriebezoekers mogen die pillen meenemen. Het doet denken aan de snoepberg van conceptueel kunstenaar Félix González-Torres,waarin je ook mag graaien.’
‘Höllers interactieve kunst heeft iets van‘Alice inWonderland’:grimmig en speels tegelijk.Gevaar en amusement liggen dicht bij elkaar, zeker als je zomaar pillen slikt. Omdat de pillen uit een machine vallen,deden ze me denken aan popcorn.Ik maakte daar een culinaire variant op,een tikkeltje gevaarlijk zelfs:gepofte boekweit,gekruid met pimenton de la vera, gerookt pikant paprikapoeder. Een lekkere,pittige snack die je ook kunt gebruiken om gerechten – bijvoorbeeld salades – een krokante toets te geven.’
DE EXPO ‘TURN, FLY, FALL, FLY’ VAN CARSTEN HÖLLER IS NOG T/M 29 MAART TE ZIEN BIJ GALERIE MICHELINE SZWAJCER, VERLATSTRAAT 14 IN ANTWERPEN. GMS.BE
BENIEUWD NAAR
HET RECEPT?
SCAN DE QR-CODE.
Gervi Outdoor Maasmechelen
Rijksweg 543 – 089 77 98 55
Gervi Outdoor Hasselt
Herkenrodesingel 35 – 011 23 08 60
gervi.be – gervioutdoorconcepts – gervi_outdoor
PROEFWERK MARLU
TEKST: JAN SCHEIDTWEILER
Twee vrienden brengen in Sint-Genesius-Rode een eigentijdse versie van de betere buurtbistro. Onze recensent is fan.
Op zoek naar een goede pizza, een sympathieke wijnbar of een bistro met een menu onder 40 euro? Voor dat soort adresjes is Le Fooding stilaan de beste gids aan het worden. De Franse uitgever maakt er sinds 2023 een specialiteit van om hippe en toegankelijke eetplekken op te lijsten, weg van het gastronomisch snobisme waar Michelin en Gault&Millau soms aan lijden.
Een van de recente aanwinsten op de Belgische Fooding-website is Marlu in SintGenesius-Rode.Vrienden Marc De Ridder en JulienVan Den Neste hebben van een rijhuis op het plein voor de Onze-Lieve-Vrouwkerk een laagdrempelig adres vol goede smaak gemaakt. In het eerste deel van het kleine restaurant valt het daglicht royaal binnen en hebben gasten uitzicht op een toog in terrazzo, in het tweede deel zien we chef Van Den Neste in de open keuken. Hij werkte in een gastronomisch verleden onder meer bij L’Ecailler du Palais Royal en Villa Lorraine, maar serveert hier gerechten die weinig ambitie voor de grote gidsen verraden:Marlu is niet de plek voor kaviaar of kreeft, meer voor smakelijke kost tegen zachte prijzen.
Zaalman De Ridder komt op een houten klembord het menu voorstellen. ‘s Middags kun je hier een lunch in twee gangen voor 25
euro eten, met een hoofdgerecht naar keuze.‘s avonds is de kaart iets uitgebreider, maar blijven de prijzen scherp: drie gangen voor 39 euro. In die gangen duiken verrassend veel hippe smaakmakers op, van de pittige ‘nduja-worst tot miso. Dit is niet de zoveelste bistro die vol-au-vent serveert.
Flinterdun gesneden,gemarineerde zalmforel is een prima voorgerecht:licht,fris en in lekker gezelschap van kool in een levendige marinade met mosterdzaad.Een goed gedoseerde gel van citroen helpt het zaakje in balans te brengen.
Voor de manier waarop hij zijn hoofdgerecht dresseert,zal de chef geen schoonheidsprijs winnen. Schijfjes rundvlees – ze lijken wel gepocheerd – liggen naast een slordige sucrine-sla waarvan de geblakerde kant aangeeft dat hij op hoog vuur gebakken is. Maar alles in het diepe bord heeft veel smaak, van de sushirijst tot de diepe bouillon onderaan. Ook bij het dessert, een chocoladefondant met een mooi smeltende kern, opgeklopte room en karamel op basis van esdoornsiroop (9 euro) is het smullen. Je wenst iedereen zo’n buurtbistro toe.
DEZE ZAAK WERD DOOR DE SABATO-RECENSENT ANONIEM EN BETALEND BEZOCHT.
Dit is niet de zoveelste bistro die vol-au-vent serveert.
DECIBEL?
WAAR?
MARLU
ONZE-LIEVE-VROUW VOORPLEIN 3
1640 SINT-GENESIUS-RODE
TEL. 02/380.44.51
RESTAURANTMARLU.BE
ZATERDAG, ZONDAG EN MAANDAG
GESLOTEN.
TIJDENS EEN RUSTIGE MIDDAGSERVICE MET AMPER 6 GASTEN WAS HET MET 58,3 DB HEEL STIL.
REKENING? IK BETAALDE 48,4 EURO (34 EURO ETEN EN 14,4 EURO DRINKEN).
WIJN?
OP DE KORTE WIJNKAART VAN
TWEE BLADZIJDEN WISSELEN EEN
PAAR NATUURWIJNEN AF MET
CONVENTIONELE FLESSEN. VEEL
FRANSE EN ITALIAANSE WIJNEN. DE 13 WIJNEN PER GLAS KOSTEN ZO’N
6,5 EURO PER GLAS.
KOM IK TERUG? VOOR DEZE ONGECOMPLICEERD
LEKKERE GERECHTEN ZAL IK GEEN
GROTE OMWEG MAKEN, MAAR
WANNEER IK IN DE BUURT BEN, KOM IK GRAAG TERUG.
BIJ MARLU IN SINT-GENESIUS-RODE DRAAIT HET OM SMAAK, NIET OM SNOBISME.
De kaai
By Rinkkaai
Luxeappartementen langs de oever van de Leie in Gent Werkengestart
www.rinkkaai.be
Een ontwikkeling van:
Uitzonderlijk penthouse in de Van Putlei
Exclusief penthouse van 321 m², ontworpen door Nicolas Schuybroeck Architects, gelegen in de Antwerpse wijk Markgrave. Dit penthouse, met drie slaapkamers en een apart bureel, geniet van een hoogwaardige afwerking, hoge plafonds en overvloedig daglicht. Tevens zijn er maar liefst vier ondergrondse parkeerplaatsen. Als kers op de taart is er een ruim terras met zicht op groen. Indien gewenst kan het appartement volledig gemeubeld aangekocht worden.
Waar het stadsleven natuurlijk wordt “
WELKOM IN WATTLAND NIEUW, DUURZAAM WOON- & INVESTERINGSAANBOD AAN DE DIJLE IN MECHELEN
ï Opportuniteit om te wonen of te investeren
ï Gezellige BEN-stadswijk nabij het centrum
ï Optimale mobiliteit en bereikbaarheid
ï Een woonomgeving die baadt in het groen
AANBOD, INFO & VERKOOP: WWW.WATTLAND.BE | 03 820 82 82
INVESTEREN ZONDER RISICO?
VRAAG NAAR ONZE HUURGARANTIE*
VILLA RETIRO
A luxury villa in La Reserva Sotogrande with stunning panoramic views of the Mediterranean Sea and access to world-class facilities, just walking distance from one of the top international schools in Spain.
NIEUW PROJECT
EMBRACE BRUSSELS.
NIEUWBOUW APPARTEMENTEN TE KOOP
EEN UNIEKE KANS IN HET HART VAN BRUSSEL!
INVESTEER IN ‘1000 BXL’ BIJ BROUCK’R.
• Je geniet van hoge huuropbrengsten
• Nieuw vastgoed in Brussel centrum is zeldzaam: je investering blijft dus in waarde stijgen.
• Tegenover andere beleggingen blijft vastgoed veilig en inflatiebestendig
Meer info op brouck-r.be of 02 335 02 29
In het centrum van Brasschaat geven twee aantrekkelijke gebouwen gestalte aan het nieuwe woonproject Parkhof.
In dit buitengewoon duurzame concept, waar gebruikt wordt gemaakt van geothermie, woont u in alle luxe en in een zeer groene woonomgeving, maar toch overal dichtbij.
* Indien u aan de voorwaarden voldoet
Profiteer
NUT
Het risico is groot dat de redactiemailbox na deze aflevering volstroomt met boze reacties van gepassioneerde muzikanten.Want waarom in godsnaam zou je een klassieke of elektrische gitaar inruilen voor een opvouwbaar, digitaal alternatief waar niet eens snaren op zitten? Maak kennis met de LiberLive C1 Stringless Guitar.
INNOVATIE
De LiberLive C1 vervangt de traditionele snaren door gevoelige pads, en volgens de makers heeft dat minstens drie voordelen. De klankkast is ingeruild voor een ingebouwde speaker, het compacte en opvouwbare ontwerp maakt de gitaar uiterst draagbaar,én stemmen is voorgoed verleden tijd. Maar hoe haal je dan geluid uit deze gitaar? Simpel: door de pads aan te slaan, net zoals je dat met snaren zou doen.
GEBRUIK
De snaarloze gitaar is ontworpen voor beginners – al zouden luchtgitaarspelers er misschien ook plezier aan beleven. Je vouwt de gitaar uit, koppelt ze via bluetooth aan je smartphone, en spelen maar! De app biedt mogelijkheden om mee te spelen met favoriete nummers op je smartphone of te jammen op ingebouwde begeleidingsritmes.
De C1 is niet bedoeld om al te gedetailleerde melodieën of riffs mee te spelen, maar biedt wel de mogelijkheid om bas, piano of drumgeluiden onder je gitaar te zetten. De geluidskwaliteit van de ingebouwde speaker is volgens TikTok-influencers voldoende om thuis te oefenen, maar Werchter zul je er niet mee platspelen. Al kun je de C1 ook perfect aansluiten op een versterker.
Wie de rockster wil uithangen,vergeet zijn snaarloze gitaar maar beter niet op te laden.Dat kan via een USB-C-poort.
PRIJS
De LiberLive C1 met bijbehorende draagtas tikt af op 499 euro. Dat is meer dan een doorsnee starterspakket voor een akoestische of elektrische gitaar. Maar met de C1 kun je wel meteen aan je loopbaan als rockster beginnen.
Een gadget verlicht de zwaarte van het bestaan.
Deze week: LiberLive C1 Stringless Guitar. Of waarom je (g)een gitaar met virtuele snaren nodig hebt.
GO GO GADGET SNAARLOZE GITAAR
TEKST: FREEK EVERS
ILLUSTRATIE: STUDIO PONG
De paradox van het alledaagse leven volgens Anton Gudim.
MEDEWERKERS: SOFIE ALBRECHT, IRIS DE FEIJTER, THIJS DEMEULEMEESTER, FREEK EVERS, NATALIE HELSEN, LAURA KEERSMAEKERS, PAUL RICHARDSON, JAN SCHEIDTWEILER, BERT VOET, ANNA WYNANTS FOTOGRAFEN: EVA BEEUSAERT, ALEXANDER D’HIET, PIET DE KERSGIETER, WOUT HENDRICKX, LAURE VAN HIJFTE, BOB VAN MOL COVERFOTOGRAAF: COURTESY OF HARRIET PARRY ILLUSTRATORS : ANTON GUDIM, STUDIO PONG DIGITAAL REDACTEUR: ELINE BROECKX CHEF DIGITAAL: DRIES CEUPPENS EINDREDACTEURS: JAN LODEWYCKX, REIN VERHOEVEN FOTOREDACTEUR & COÖRDINATOR: NATHALIE WARNY VORMGEVING: CHRISTINE DUBOIS, DAVID STEENHUYSE ARTDIRECTOR: PHILIP VAN BASTELAERE ADJUNCT-HOOFDREDACTEUR: ELS MAES HOOFDREDACTEUR: AN BOGAERTS CREATIVE DIRECTOR: GERDA ACKAERT ABONNEMENTEN: TEL. 0800/55.150, ABO@TIJD.BE ADVERTENTIES: TRUSTMEDIA, HAVENLAAN 86C, BUS 309, 1000 BRUSSEL, TEL. 02/422.05.11, SABATO@TRUSTMEDIA.BE VERANTWOORDELIJKE UITGEVER: PETER QUAGHEBEUR SABATO WORDT GEDRUKT BIJ ROULARTA PRINTING.
