Beleidssamenvatting Entente Florale Wageningen

DEELNEMER

Entente Florale 2018

WAGENINGEN: GROEN KNOOPPUNT VAN LANDSCHAPPEN

Beleidssamenvatting Entente Florale 2018 1. Ruimtelijke visie en kwaliteit

1

1.

Ruimtelijke visie en kwaliteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

2.

Cultuurhistorie in de gemeente Wageningen . . . . . . . . . . . 12

3.

Stedelijke groenstructuur en buiteninrichting . . . . . . . . . . 18

4.

Landschap, ecologie en biodiversiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

5.

Gezonde leefomgeving en recreatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

6.

Duurzaamheid, mens, markt en milieu . . . . . . . . . . . . . . . . 46

7.

Communicatie en participatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

2

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

VOORWOORD In de prachtige gemeente Wageningen is ‘Groen’ het

belangrijker element in ons gemeentelijk beleid, waarbij

meest besproken onderwerp. Op geen enkel thema is

we ook steeds meer raakvlakken met andere beleidster-

de betrokkenheid van bewoners en maatschappelijke

reinen ontdekken. Zoals gezondheid, klimaat en sociale

organisaties zo groot. Dat is ook goed te begrijpen, want

samenhang. Dit hebben we in ons Groenbeleidsplan

de Wageningse omgeving is uniek. Met drie verschil-

vastgelegd. We zetten op alerlei plekken in de stad in op

lende landschapstypen kennen wij een grote diversiteit

groen als elementaire eigenschap van onze gemeente.

aan flora en fauna. Ook binnen de stadsgrenzen zijn er plekken waar het groen rijkelijk aanwezig is en van groot

Prominente plek voor groen

belang voor onze inwoners.

In Wageningen werken veel burgers en groene organisaties met ons samen aan een mooie stad. De tijd van

De ligging op het knooppunt van deze verschillende (her-

bezuinigingen op groen ligt achter ons: we geven groen

kenbare) landschapstypen -de Veluwe, de Gelderse Vallei

een prominente plek. Dat doen we door ruimte te bieden

en het rivierengebied -en de grote variatie aan bodems en

aan initiatieven uit de stad, door nauw samen te werken

landschappen die dit met zich meebrengt, is een belang-

met andere organisaties en door groen te koppelen aan

rijke reden geweest voor de vestiging van Wageningen

andere beleidsterreinen.

University & Research in de gemeente. Daarmee heeft de gemeente zich ontwikkeld tot City of Life Sciences, waar-

Gemeente Wageningen wil door deelname aan de

mee Wageningen internationaal op de kaart staat.

Entente Florale laten zien hoe het groenbeleid heeft geleid tot een prachtige, leefbare stad. Een stad waarin

Om het vestigingsklimaat goed en groen te houden,

inwoners kunnen genieten van het prachtige landschap

heeft de gemeente Wageningen in 2013 een Structuur-

en groen, zich prettig en vrij voelen om initiatieven te

visie vastgesteld. In de jaren daarna heeft de gemeente

nemen en samen te werken aan een nog groenere, meer

een Groenbeleidsplan ontwikkeld, samen met betrok-

duurzame en klimaatbestendige stad.

ken Wageningers, natuur- en milieuorganisaties en de

Wij nemen u graag mee, in tekst en beeld, maar ook bui-

Woningstichting.

ten op een tour langs en door het groen. Hiermee willen

Hiermee is er voor de waarde en de verschillende func-

we u laten zien hoe Wageningen als City of Life Sciences,

ties van het groen nog meer aandacht gekomen, zowel

in een netwerksamenleving, bouwt aan een duurzame,

bestuurlijk als maatschappelijk. Groen wordt een steeds

groene toekomst.

3

4

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

1.

Ruimtelijke visie en kwaliteit

Wageningen ligt tussen het open weidegebied van het Binnenveld, de kleinschalige Wageningse Eng, de bossen en heidevelden van de Veluwe en de uiterwaarden van de Nederrijn, waarover unieke vergezichten mogelijk zijn. Ook de prachtige binnenstad, waar cultuurhistorie voelbaar is door monumentale gebouwen, bepalen mede het karakter van de stad.

Bij Wageningen denkt men al snel aan de Wageningen UR en de studenten. Maar Wageningen is veel meer dan dat. De herinnering aan de bevrijding na WOII met het jaarlijkse defilé en Hotel de Wereld is nadrukkelijk voelbaar.

Kleinschaligheid Wageningen is een ‘kleine stad’ (aantal inwoners in 2017: 38.500). Een gemeente met karakteristieken als nabijheid van natuur en prachtig landschap, kleinschaligheid, cultuurhistorie en sociale samenhang. Maar Wageningen is tegelijkertijd ook een stad van kenniseconomie. wijken gegroeid. Eerst aan de oostzijde op het zand, later Grootschalige groei is niet langer het vertrekpunt voor

ook noordoostelijk in de nattere gebieden. Een kleine

stedelijke ontwikkeling. De actuele opgaven op het vlak

overzichtelijke stad is op deze manier ontstaan.

van natuur en landschap, klimaat en sociale samenhang

De ordening van het verkeersnetwerk is een combinatie

vragen om een focus op de bestaande groene stad. We

van een (oude) radiale en een (recentere) tangentiële

werken vanuit de versterking van bottom-up initiatieven,

structuur. De stad is in jaarringen gegroeid en de ge-

kleinschaligheid en wijkgerichtheid aan duurzaamheid in

meente werkt nu aan de afronding van de nieuwste schil

brede zin en een klimaatneutrale stad in het bijzonder.

buiten de Nijenoordallee.

Stedelijke structuren

Het stedelijk weefsel van Wageningen bestaat uit het centrum, de historische linten zoals de Diedenweg,

De ligging aan de Rijn, op het snijpunt van verschillende

Churchillweg, Ooststeeg en Veerweg, parkachtig villa-

landschapstypen, heeft de stedelijke structuur groten-

gebied, stedelijk villagebied, tuindorpverkaveling en

deels bepaald. Noordelijk van de Rijn is een krans van

blokverkaveling.

1. Ruimtelijke visie en kwaliteit

5

Een opvallende kwaliteit is de Wageningse Berg, het

Groenstructuren

‘begin’ van de Veluwe. De steile helling markeert zowel

Binnen de bebouwde kom dragen een aantal oude

landschappelijk als ecologisch de overgang tussen de

bomenlanen, de twee botanische tuinen, de bosrijke

Veluwe en het rivierengebied. Daarnaast is de Wage-

stuwwal aan de zuidkant van het stedelijk gebied en

ningse Berg door o.a. vroege bewoning en de voormalige

meerdere stadsparken bij aan de groenstructuur van de

landgoederen Belmonte en Hinkeloord archeologisch en

gemeente.

cultuurhistorisch waardevol.

De botanische tuinen Belmonte en de Dreijen maken al Aan de westzijde grenst de stad aan het open en laag-

lange tijd deel uit van de groenstructuur van Wagenin-

gelegen Binnenveld dat in agrarisch gebruik is, maar ook

gen. Ook de oostelijk gelegen woonwijk in het bos, Wa-

een burgerinitiatief kent dat gericht is op grootschalige

geningen Hoog, draagt bij aan het groene karakter van

natuurontwikkeling. Dit gebied heeft een wateropvang-

Wageningen, net als de door Wageningen UR verlaten

functie. Kwelwater uit de stuwwallen wordt via een

voormalige universiteitsterreinen.

recent gegraven waterloop via de Rooseveltweg naar de gracht en het Plantsoen gevoerd.

De openstelling van de arboreta voor publiek in 1954

Via de Generaal Foulkesweg, de Arbotera , het voorma-

bracht het groen binnen handbereik voor alle inwo-

lige Landmeetkundegebouw en het Schip van Blaauw

ners van Wageningen. In het begin van de 20-ste eeuw

wandel je gemakkelijk naar één van Nederlands mooi-

werden de eerste plantsoenen en het eerste openbaar

ste uitzichtpunten over het rivierengebied. Vanuit het

groen aangelegd. In de schil van wijken die rondom het

stadscentrum zijn de landschappen vaak op loopafstand

centrum zijn aangelegd, maakt groen steeds meer een

bereikbaar.

onderdeel uit van de stedenbouwkundige opzet. Tuindorpachtig zoals bijvoorbeeld in de Hamelakkers, Veluvia en de Benedenbuurt, de Buurt Oost en de Buurt West.

In andere wijken, zoals de Bovenbuurt, is de wijk en het

6

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

‘De openstelling van de arboreta voor publiek in 1954 bracht het bijzondere groen binnen handbereik voor alle inwoners van Wageningen’

groen georganiseerd rondom historische lintbebouwing.

terstructuur en de groenstructuur binnen het bestaand

Ook worden er delen van de stad bepaald door vrij

stedelijk gebied maken deel uit van de opgaven.

recente middelhoogbouw, zoals langs de Rooseveltweg,

Om de vele opgaven uit de Structuurvisie te realiseren

een gebied waar weinig groen aanwezig is en de wijk de

is samen met groene organisaties uit de gemeente een

Nude. Nog later is de wijk Noordwest aangelegd (eind ja-

Groenbeleidsplan ontwikkeld.

ren 80) met veel water en groen in het stedenbouwkun-

Daarin staat onder andere dat Wageningen ruimte wil ge-

dige ontwerp. De afwaterende functie van de stegen is

ven aan burgerinitiatieven en collectief beheer om de stad

goed zichtbaar gemaakt. De wijk Nieuw Kortenoord is de

toekomstbestendig te maken en de sociale samenhang te

meest recent aangelegde wijk met veel groen en ruimte-

versterken. Ook is afgesproken dat bij het herontwikkelen

lijke overgangen van wijk naar omringend landschap.

van vrijgekomen locaties door verplaatsing Wageningen-

Op de kaart ‘ruimtelijke groentypologie’ is te zien hoe de

UR, het groenbeleid een belangrijke rol speelt.

wijken en het groen zich in de huidige stedelijke structuur tot elkaar verhouden.

Opgaven

Toeristische potentie Wageningen heeft toeristisch recreatief gezien grote potenties. Er zijn veel elementen om bij aan te haken,

In de Structuurvisie 2013 is een aantal belangrijke (so-

zoals de prachtige landschappen, de landgoederen, de

ciaal-economische) opgaven voor Wageningen gedefi-

binnenstad en de cultuurhistorische objecten. Daarnaast

nieerd. Een deel daarvan heeft duidelijke raakvlakken

zit er potentie in het zichtbaar en beleefbaar maken van

met het groen in stad en buitengebied. Zoals wanneer

de kennis die ontwikkeld wordt bij de kennisinstituten.

het gaat over de basiskwaliteit en de toekomstbesten-

De unieke positie direct aan de Rijn en aan de rand van

digheid van de wijken, kwaliteit van ontwikkellocaties,

de toeristisch populaire Veluwe kan beter worden benut.

het versterken van het toeristisch en recreatieve profiel

In het project Versterking Grebbedijk speelt de opgave

van de binnenstad.

om Wageningen als stad aan de Rijn zichtbaar te maken

Ook het versterken van de ecologische structuur, de wa-

een nadrukkelijke rol.

1. Ruimtelijke visie en kwaliteit

7

RUIMTELIJKE GROENTYPOLOGIE EN STRUCTUUR WAGENINGEN

Noordwest

Campus Wageningen UR

Tarthorst

De Weiden

Kortenoord

Roghorst Bovenbuurt

Patrimonium Benedenbuurt Hamelakkers Generaal Foulkesweg

elmonte

Arboretum B Nude Haven

8

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

GROEI VAN WAGENINGEN IN DE LOOP DER EEUWEN

1865

1958

26

1985

1900

2013

Groei van Wageningen in de loop der eeuwen van vestingstad tot city of life sciences.

In de jaren ’80 verscheen het autocarrÊ. De historische lintenstructuur is nog op veel plaatsen zichtbaar in de gemeente, maar ook soms uitgewist. De kennisinstellingen zijn verschoven naar de noordrand van de stad.

1. Ruimtelijke visie en kwaliteit

9

De KennisAs De KennisAs Ede-Wageningen is hét kennishart van agro-

Wageningen Economic Research (voorheen het LEI) en

food in de regio FoodValley. Hier staan innovatie en kennis-

NIOO-KNAW en een grote diversiteit aan foodbedrijven,

uitwisseling centraal. Gemeenten, bedrijven en instellingen

maakt de KennisAs tot een aantrekkelijk vestigingsge-

werken samen aan betere, duurzamere en veiligere voed-

bied voor (inter)nationale bedrijven.

selproductie. De KennisAs biedt een netwerk en fysieke voorzieningen, die innovatie en kennisdeling makkelijk

Programma KennisAs

maken. De aanwezigheid van gerenommeerde kennisin-

Het programma KennisAs is één van de sleutelprojec-

stellingen zoals Wageningen University & Research, het

ten van de Uitvoeringsagenda Triple Helix FoodValley.

10

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Dit programma ontwikkelt zich langs drie sporen: het

Dit handboek stuurt op een eenduidige inrichting van de

versterken van de concurrentiekracht, het versterken

openbare ruimte, waaronder het groen. Er wordt door

van het innovatie ecosysteem en het versterken van de

middel van de groeninrichting aansluiting gezocht bij het

ruimtelijke kwaliteit.

omringende landschap en de continuiteit van de Ken-

In het kader van het laatste spoor is het handboek

nisAs wordt benadrukt.

Inrichting openbare ruimte KennisAs Ede Wageningen uitgewerkt, in samenwerking met gemeente Ede en provincie Gelderland.

1. Ruimtelijke visie en kwaliteit

11

2.

Cultuurhistorie in de gemeente

Het verkrijgen van stadsrechten in 1263 liep vooruit op de ontwikkeling van ‘Wachoningon’ tot vestingstad.

Nog steeds getuigen gracht en vestingmuren van de defensieve betekenis van de stad in de middeleeuwen, toen Wageningen ook nog een kasteel bezat. De oude kasteelmuren zijn in het moderne wegdek van het 19e eeuwse uitbreidingswijkje ‘Bowlespark’ zichtbaar gemaakt.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde Wageningen

met de vroegste vondsten van bronzen voorwerpen in

op militair gebied, zowel aan het begin alsook aan het

Nederland, heeft Wageningen wetenschappelijk aan het

einde van de oorlog, een belangrijke rol. De stad was de

Bronstijdonderzoek geklonken.

frontlinie van de oorlogshandelingen. Met de capitulatie die in Hotel de Wereld plaatsvond, is Wageningen voor

Om zorgvuldig om te kunne gaan met bodemschatten is

altijd met deze Vredesondertekening verbonden.

de Archeologische Verwachtingenkaart samengesteld.

Archeologie en beleid

Deze brengt het bodemarchief in kaart en laat zien waar concrete bodemvondsten en sporen van bewoning zijn

Het begin van de geschiedenis van Wageningen gaat wel

gevonden en waar we die nog kunnen verwachten.

200.000 jaar terug. Zo oud zijn de werktuigen die bij een

Nog steeds worden ontdekkingen gedaan, die onze kennis

afgraving aan de Keijenbergseweg zijn gevonden. De

over geschiedenis meer compleet maakt. In die dynamiek

grafheuvels op de stuwwallen zijn aan de oppervlakte te

van beheer past ook het aanpassen van het beleid. Nog dit

zien. Een unieke schat uit de Bronstijd (2000-800 v. Chr.)

jaar wordt de archeologische beleidsnota geactualiseerd.

12

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

‘Wageningen telt 452 monumenten’

Wageningen Erfgoed en beleid De gebouwde geschiedenis van Wageningen is voor een

als ideaal voor welgestelden voor de vestiging van hun

deel vastgelegd in een Erfgoedregister, dat 452 monumen-

zomerverblijf. Hoewel de woonfunctie in de meeste geval-

ten telt. Het zwaartepunt ligt in de Wederopbouwarchitec-

len verloren is gegaan, zijn de groenlocaties behouden

tuur van de binnenstad. Nadat het oude centrum ernstige

en bijvoorbeeld tot arboretum en park omgevormd. Deze

schade had geleden onder het oorlogsgeweld, is deze nog

bieden nu voor Wageningse bezoekers onveranderd gele-

tijdens de Duitse bezetting in een traditionele bouwstijl

genheid om zich ‘op een eigentijdse manier aangenaam te

met Delftse Schoolpanden grotendeels herrezen.

verpozen’, zoals men het vroeger zei.

Daarbij is in het stedenbouwkundig plan door landschapsarchitect J. Bijhouwer bewust gekozen om de

Historisch water

vestingwallen groen in te vullen. Hoogtepunten van de

Als ‘blauwe’ vertegenwoordigers van cultuurhistorie staat

zichtbare architectuur zijn verder de onderwijsgebouwen

onder Geografische structuren in het Erfgoedregister de

van de Landbouwhogeschool (de latere universiteit)

stadsgracht vermeld en twee kolken. Zowel de stadsgracht

met onder andere rijksmonumenten in de Amsterdamse

als de kolken maken deel uit van de groenstructuur.

Schoolstijl die zich langs de lommerrijke Generaal Foul-

De kolken liggen nu in oude buurten. Voorheen stonden

kesweg bevinden.

daar boerderijen omheen, omdat de kolken als drink-

Hier liggen ook twee van de tien landgoederen in Wagenin-

plaats voor vee dienden. Paden, greppels en driften

gen. In de 19 eeuw gold dit groene gebied op de stuwwal

wijzen op het agrarisch gebruik van het landschap in het

e

2. Cultuurhistorie en erfgoed

13

Boerderij aan de Zoomweg

verleden. Deze sporen duiden op de identiteit en geven

ren te herstellen. Zoals die van een vergezicht, of van een

de ruimtelijke kwaliteit kleur.

in slagen verkaveld perceel. Binnen Cultuurhistorie neemt de gebouwde omgeving ook een belangrijke plaats in.

Behoud cultuurhistorie geborgd in waardenkaart

Dit bleek nog eens nadrukkelijk bij de verbouw van het stadhuis en onlangs bij de restauratie van de stadsmuur en met de inrichting van de begraafplaats.

De cultuurhistorische kwaliteit is in 2017 vastgelegd in de Cultuurhistorische Waardenkaart van Wageningen. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen wordt met deze waarden rekening gehouden.

De borging ervan gebeurt op

‘De gemeente koos ervoor het historische karakter van het stadhuis meer te benadrukken’

Stadhuis Het stadhuis bestond voor de verbouwing van 2015 uit drie geschakelde gebouwen. Naast de toevoeging van nieuw-

drie manieren. Bij een nieuwe

bouw, koos de gemeente

ruimtelijke ontwikkeling moet

ervoor om het historische

worden aangegeven of de plaatselijk karakteristieke

karakter van de twee historische gebouwen meer te

kenmerken worden gereconstrueerd, versterkt of als

benadrukken. In de Trouwzaal van het stadhuis werden

inspiratiebron gaan dienen om tot een nieuwe kwalita-

de ooit verwijderde glas in loodramen teruggebracht ,

tieve invulling te komen. Passend bij het karakteristieke

het stucplafond hersteld en de wanden in een kleur en

Wageningse DNA. Dat betekent dat er bij ieder project

techniek afgewerkt alsof het leerbehang betreft. In het

– particulier of gemeentelijk – bewust nagedacht moet

oude stadskantoor, dat voorheen als Raadzaal diende,

worden over cultuurhistorische aspecten.

zijn onder het systeemplafond onverwacht de troggewelven tevoorschijn gekomen. Om de gewelven in

Eigenaars en projectontwikkelaars worden aangemoedigd

ere te herstellen, werd het restauratieplan aangepast.

volgens historische patronen te bouwen of oude structu-

Na een kleurhistorisch onderzoek hebben ze hun glans

14

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

“Voor de biodiversiteit is het belangrijk verschillende leefomstandigheden te creëren. In Nederland zijn weinig rotsen, maar rotsplantjes doen het wel goed op verweerde stenen en specie zoals in oude muren voorkomt. We zijn daarom blij dat de gemeente ons de mogelijkheid geeft de komende maanden de bijzondere soorten te inventariseren en dat ze er rekening mee gaan houden bij de restauratie.”

Leny Huitzing van de plantenwerkgroep KNNV

waardevolle plantjes in de muur. Bij herstel of schoonmaken van de muur wordt hier rekening mee gehouden,.

Waardevolle vegetatie bepaalt immers mede het sfeerbeeld van een historische stadmuur.

Begraafplaats Leeuwerenk In 2017 zijn in het kader van het ruimen van graven allerlei onderzoeken gestart en is een nieuwe verordening opgesteld, die moet zorgen voor behoud van het cultuurhistorische uiterlijk van de begraafplaats. herkregen en roepen ze de sfeer op van de voormalige

De 19e eeuwse begraafplaats is ontworpen door land-

postkantoorhal die nu tot restaurant voor het personeel

schapsarchitect Springer in een gemengde Landschaps-

is getransformeerd. In het samenstel van vier gebouwen

stijl en later door J. Bijhouwer in een meer zakelijke stijl

die het stadhuis onder één dak biedt, springen de twee

uitgebreid. Bij de nieuwe eisen voor het gebruik van de

historische gebouwen nu bijzonder in het oog.

begraafplaats wordt hier rekening mee gehouden: paden worden hersteld en nieuwe graven worden zorgvuldig toegewezen, passend in het oorspronkelijke ontwerp.

Stadsmuur

Uit een van de onderzoeken is een lijst van 145 historisch

De eeuwenoude stadsmuur, die de stad haar veiligheid

waardevolle graven naar voren gekomen. Bij het eindi-

moest garanderen, is als rijksmonument beschermd.

gen van de grafrechten zal de gemeente zich inzetten de

Soms is er onderhoud nodig voor het in stand houden

graven te behouden als Wagenings funerair erfgoed.

van de muur. Dan vindt eerst een onderzoek plaats naar

2. Cultuurhistorie en erfgoed

15

16

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

2. Cultuurhistorie en erfgoed

17

Emmapark 18

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

3. Stedelijke groenstructuur en buiteninrichting

Het Wagenings groen kenmerkt zich door een grote variatie aan verschillende soorten openbare groenstructuren, die bij de gemeente in beheer zijn. Naast de gemeente hebben onder andere de Woningstichting, Wageningen UR, provincie Gelderland, Staatsbosbeheer, verschillende stichtingen, wegbeheerders, Waterschap Vallei en Veluwe en enkele particulieren veel groenelementen in bezit.

Wagenings Groenbeleid Het gemeentelijk groen wordt onderverdeeld in verschil-

Vanuit ecologie bezien zijn de hoofdstructuurelemen-

lende groenstructuurelementen, waaronder netwerken

ten als lijnvormige structuren belangrijk voor bijvoor-

en verbindingen, binnenstad, woonbuurten, bedrijfspar-

beeld vleermuizen en eekhoorns. De gemeente streeft

ken en groene eenheden. Voor al deze structuurelemen-

ernaar om de huidige ruimte voor groen te behouden.

ten is beleid ontwikkeld. Een gewenst beeld is geschetst

Waar mogelijk worden slecht functionerende faunatun-

per structuurelement, het

nels verbeterd. Brede bermen

gewenste onderhoudsniveau

worden ecologisch en extensief

is bepaald en voor de verschillende beleidsvelden wordt geschetst waar kansen liggen.

Zo wordt er bijvoorbeeld voor de hoofdstructuur aangegeven dat deze een aantrekkelijke

‘Bij alle voorstellen aan B&W en raad wordt het aspect groen meegewogen’

beheerd, gericht op het bevorderen van bijen en vlinders.

De gemeente streeft naar behoud van het huidige areaal groen per wijk, met als ijkpunt 2016, toen het groen in gemeentelijk beheer geinventariseerd

verbinding met de omgeving vormt voor recreatie. Door de hoofdontsluitingen te ac-

is. We streven naar een minimum van 10% gemeentelijk

centueren met groen ontstaat er meer aansluiting op het

groen in elke wijk. Per wijk is het percentage gemeen-

landschap.

telijk groen uitgerekend, zie overzicht op pag. 26. Daar

Vanuit economie bezien is de hoofdstructuur het visite-

is ook te zien welke wijken ‘ krap in het jasje zitten’ qua

kaartje van de stad en bepaalt mede het vestigingskli-

groen.

maat. Het groen langs de hoofdontsluitingen, ook langs de KennisAs, versterkt het groene imago van Wagenin-

Groentoets

gen en draagt bij aan een aantrekkelijk vestigings- en

Bij stedelijke ontwikkeling is handhaving en versterking

winkelklimaat.

van de huidige stedelijke groenstructuur en de aan-

3. Stedelijk groenstructuur en buiteninrichting

19

sluiting op groenstructuren in de directe omgeving van

zoveel mogelijk gebruik gemaakt van inheems groen. De

belang. Om deze beleidsmatige wens bij gebiedsontwik-

focus ligt op een natuurlijke inrichting en beheer waar

keling (woningbouw) en herinrichting van het openbaar

mogelijk, cultuurlijk waar gewenst. Bij natuurlijk valt te

gebied goed in de praktijk te kunnen brengen, heeft

denken aan inheemse beplanting die van nature op die

de gemeente een Groentoets ontwikkeld. Dit houdt in

plek voorkomt. Bij de keuze van de beplanting spelen

dat bij alle B & W en raadsvoorstellen het effect van het

bodemsoort en waterhuishouding een belangrijke rol.

voorstel op het groen wordt meegenomen. Verder zorgt

Biodiversiteit is een belangrijk speerpunt. Cultuurlijk

de Groentoets voor het behoud van de huidige groene

betekent dat het landschap vooral op de functie wordt

oppervlakte per wijk, het versterken van de huidige

aangepast.

stedelijke groenstructuur en het vroegtijdig overleg met groene organisaties door middel van het zogeheten

Onderhoudsniveau basis en meer

Groenberaad (waar ook het Bomenberaad onder valt,

De gemeente kiest in het Groenbeleidsplan voor het ver-

zie verder p.59).

hogen van het kwaliteitsniveau van het onderhoud langs

Wageningen richt zich met het nieuwe groenbeleid

de hoofdontsluiting van de stad, langs de hoofdontslui-

meer op de kwaliteit van het bomenbestand dan op de

ting van woonbuurten, langs de KennisAs en in de buurt-

kwantiteit. De inrichtingseisen uit het handboek bomen

parken. In de woonbuurten blijft het niveau op laag.

van het Norminstutuut Bomen worden gevolgd. Het

In het verleden was het onderhoudsniveau in Wagenin-

Groenberaad denkt kritisch mee over het bomen- en

gen op C-niveau (CROW laag) gesteld. In het centrum

groenbeheer.

basis. De inrichting van de plantsoenen was niet inge-

Wanneer een gebied opnieuw wordt ingericht, wordt er

steld op dit onderhoudsniveau en ook vervangingen zijn

20

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

uitgesteld. Grootschalige renovatie van groen in Wageningen is daarom noodzakelijk. Het Groenbeleidsplan

‘De grote waarde die groen heeft in ons leven wordt steeds duidelijker’

uit 2017 biedt handvatten. Om het beleid te toetsen in de praktijk, is de wijk de Tarthorst aangewezen als pilot voor vervanging van het groen.

De binnenstad versterken Door inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden wordt gewerkt aan initiatieven die de levendigheid van de binnenstad bevorderen. Dit in het kader van het project aan de slag met de binnenstad. Momenteel zijn de initiatiefnemers actief bezig met de verbetering van de groenstructuur. Een aantrekkelijke, groene leefomgeving is prettig om te verblijven en om aankopen te doen.

Ook het groenonderhoud nemen inwoners en winkeliers deels zelf ter hand.

De waarde van het Wagenings Groen Investeren in groen is nodig om de leefkwaliteit van de

belangenafweging tussen groen en zonne-energie).

stad te waarborgen. In het Groenbeleidsplan benadrukt

Om bovenstaand doel te bereiken draagt het Groenbe-

de gemeente Wageningen de verschillende waarden van

leidsplan zorg voor een onderling met elkaar samenhan-

het groen. De grote waarde die groen speelt in ons leven

gende integrale groene infrastructuur van de stad op

wordt ook steeds duidelijker. Een perk kan mooi zijn,

zowel publieke als private terreinen. Zo start de gemeente

gebruikt worden om te spelen, een functie hebben in het

in mei 2018 nog met het opstellen van een stedelijke eco-

opvangen van de effecten van klimaatverandering (zoals

logische structuurkaart in overleg met de groene organi-

waterbergen) of een plek zijn waar langdurig werkelozen

saties.

nieuwe vaardigheden opdoen.

Een van de doelen van het Groenbeleidsplan is het

Bomen

optimaliseren van de waarden van groen voor welzijn

Wageningen hecht ook veel waarde aan monumentale

en gezondheid, natuur (biodiversiteit), cultuurhistorie,

bomen. Daarom ontvangen eigenaren van monumentale

recreatie en klimaat.

bomen een bijdrage voor het onderhoud. In principe wordt er geen kapvergunning voor deze bomen afgegeven.

Groen voor klimaat Vanuit klimaat zijn de volgende aandachtspunten benoemd: klimaatadaptatie (tegengaan hittestress,

Botanische tuinen

wateroverlast, storm, verdroging en vernatting) en

Wageningen kent diverse botanische tuinen met bijzon-

klimaatmitigatie (tegengaan van klimaatveranderingen,

dere plantensoorten.

3. Stedelijk groenstructuur en buiteninrichting

21

De Dreijen Het Arboretum De Dreijen werd door tuinarchitect en

heeft de functie van bomentuin en wandelpark gekre-

dendroloog L.A. Springer (1855–1949), een van de be-

gen. Er is een permanente beeldententoonstelling, die

kendste tuinarchitecten van zijn tijd, vorm gegeven. Hij

vrij toegankelijk is. Een aantal monumentale bomen

ontwierp een arboretum in de voor hem kenmerkende,

maakt deel uit van deze bomentuin.

‘schilderachtige’ landschapsstijl met gazons, gebogen paden en dichte boom- en heestergroepen, en een en-

Arboretum Belmonte

kele solitaire boom om diepte te krijgen. Studenten van

De tuin kent een ontwerpgeschiedenis van bijna twee-

de toenmalige Rijkstuinbouwschool konden hier kennis

honderd jaar. De logische, historische lijn in het ontwerp

maken met de verschillende soorten planten en bomen.

werd abrupt onderbroken door de Tweede Wereld-

De eerste uitbreiding van het arboretum is de Baas

oorlog. De geschiedenis van het ontwerp begint in het

Beckingtuin. Een verzameling naaldbomen en een vijver

tweede kwart van de 19e eeuw als de akkers op de Wage-

maken hier deel van uit. Na de Tweede Wereldoorlog is

ningse Berg worden benut om in eerste instantie een huis

meer zuidelijk een ecologische vijverpartij toegevoegd

met een theekoepel neer te zetten en daaromheen een

die een grote rol speelt in de waterhuishouding van de

tuin te ontwerpen. De oorspronkelijke ontwerpen zijn van

gehele Dreijen. In de huidige tuin is een deel van Springers padenpatroon en de hoofdopzet bewaard gebleven.

Ook het oostelijke pinetumdeel is nog aan Springer toe te schrijven, evenals de oorspronkelijke rotstuin met vijverpartij.

Hinkeloord Villa Hinkeloord is in 1855 gebouwd. Gelijktijdig is de tuin aangelegd. In 1916 vestigde de bosbouwafdeling zich op het terrein. In 1919 richtte men het terrein in als bosbouwarboretum voor studenten aan de toenmalige Landbouwhogeschool, tegenwoordig Wageningen UR. In 2000 kwamen het terrein en de villa te koop. Een deel van het terrein is in eigendom van de Stichting Utopa en

22

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

David Zocher jr, een tuinarchitect die vooral beïnvloed was door de Engelse Landschapsstijl. Gazons, plantvakken en vooral ronde vormen kenmerkten de tuin.

Na de Tweede Wereldoorlog was er van de tuin niet veel over. De herstelwerkzaamheden werden in 1951 naar een ontwerp van landschapsarchitect Bijhouwer ingezet en

‘Arboretum Belmonte kent een ontwerpgeschiedenis van bijna 200 jaar.’

benut om van de tuin een arboretum te maken. Langere, rechte lijnen werden leidend in het ontwerp, collecties werden aangeplant. Later werd een grote rododendron collectie toegevoegd. De laatste wijzigingen die werden doorgevoerd waren in 2015, toen de gehele rozencollectie werd verplant.

3. Stedelijk groenstructuur en buiteninrichting

23

PERCENTAGES GEMEENTELIJK EN PARTICULIER GROEN TEN OPZICHTE VAN HET OPPERVLAK VAN DE WOONBUURT

24

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Arboretum 3. Stedelijk groenstructuur en buiteninrichting

25

BASIS STEDELIJKE ECOLOGISCHE STRUCTUURKAART

26

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

RUIMTELIJKE KWALITEITSDRAGER

Binnenveld

Structuur van de stad

Venige gronden

Bebouwing langs wegen

Veluwe

Landmarks en publieke voorzieninge

Zandgronden

Wegenstructuur

Bebossing

Veerpont

Rivierengebied

Bijzonder panorama (ligging indicati

Uiterwaarden Water Deltadijk

Binnenveld

Structuur van de stad

Venige gronden

Bebouwing langs wegen

Veluwe

Landmarks en publieke voorzieningen

Zandgronden

Wegenstructuur

Bebossing

Veerpont

Rivierengebied

Bijzonder panorama (ligging indicatief)

Uiterwaarden Water Deltadijk

3. Stedelijk groenstructuur en buiteninrichting

27

4. Landschap, ecologie en biodiversiteit De prachtige landschappen van Wageningen hebben een nationale dimensie: de Veluwe, de Gelderse Vallei en het rivierengebied zijn allen Nationale Landschappen. Mensen genieten hiervan in het bos en de landgoederen, het Binnenveld, de Eng en de uiterwaarden.

Het Wageningse landschap

integrale aanpak voor het gehele Binnenveld om het

Het Wageningse landschap is van oudsher een cultuur-

groene karakter te behouden en ecologische verbindin-

landschap. De agrarische sector, bosbouw en de land-

gen en ecopassages te realiseren. Dit heeft zijn neerslag

goederen die verspreid liggen in de zuidelijke Veluwe

gekregen in het Landschapsontwikkelingsplan.

rand, bepalen grotendeels de ruimtelijke verschijningsvorm. De steile helling van de Wageningse Berg mar-

Het Binnenveld herbergt op een relatief kleine opper-

keert zowel landschappelijk als ecologisch de overgang

vlakte een grote diversiteit aan landschapstypen, zoals

tussen Veluwe en rivierengebied.

het kampen-, oeverwallen- en veenontginningenlandschap. Kenmerkend zijn de open ruimte, de vergezichten

Het Binnenveld

en de Grift, die het Binnenveld doorsnijdt.

De gemeenten Wageningen, Ede, Rhenen en Veenendaal

Dankzij de lage ligging en de voeding met schoon voed-

hebben in het verleden samengewerkt in het groene hart

selarm kwelwater, liggen in de kern van het Binnenveld

van de vier gemeenten: het Binnenveld. Met als doel een

gebieden met zeer hoge natuurwaarden. In het gebied

28

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

‘Langs de Rijn wordt een robuuste ecologische verbindingszone gerealiseerd’

van Wageningen tot Ederveen zijn blauwgraslanden bewaard gebleven en liggen kansen voor uitbreiding hiervan. Zoals in de Hellen en Bennekomse Meent. De verbinding met de uiterwaarden moet hier kolonisatie van amfibieën en reptielen mogelijk maken. Een zeer bijzonder ruimtelijk aspect van het Binnenveld is dat op een aantal plekken zowel de Utrechtse Heuvelrug als het Veluwemassief zichtbaar zijn.

Langs de Rijn wordt de robuuste ecologische verbinding ontwikkeld vanaf de Blauwe Kamer naar de Palmerswaard bij Rhenen en naar de Wageningse uiterwaarden en de Renkumse Poort. Een verbindingszone zou de boommarter en de das kunnen helpen hun leefgebied te vergroten. De gebiedsontwikkeling, welke in samenhang met de dijkversterking op gang wordt gebracht, kan hier door een andere inrichting van de zuidoever van de haven een belangrijke bijdrage aan leveren.

BINNENVELDSE HOOILANDEN “Voor de Binnenveldse Hooilanden is Stichting Mooi Binnenveld een crowdfundingsactie gestart om 50 ha natuurgrond aan te kopen. Het doel is om in dit gebied blauwgrasland te realiseren en op deze wijze de biodiversiteit te vergroten. Met de actie worden de inwoners betrokken bij het realiseren en beheren van de natuur in dit gebied. Dat werkt geweldig goed! Gemeente Wageningen geeft een grote stimulans aan het crowdfundingproject door op elke inleg van € 1000,- een bijdrage van € 500,toe te voegen en hiermee de participatie op gang te brengen.”

Rob Janmaat, Stichting Mooi Binnenveld

4. Landschap, ecologische kwaliteit en biodiversiteit

29

Wijngaard op de overgang van Wageningse Eng naar Wageningen Hoog

De Wageningse Eng De Wageningse Eng, gelegen tussen de bebouwde kom

de noordwestzijde bevindt zich een deelgebied met

van Wageningen, Bennekom en de Veluwse bossen, is

verspreid gelegen bebouwing en uitzichten richting het

een zeer bijzonder gebied en is (grotendeels) bestem-

noordelijk deel van de Eng.

peld als Nationaal Landschap. Door het hoogteverschil

Het landschap is in hoge mate gevormd door landbouw-

is het landschappelijk panorama vanuit verschillende

kundige activiteiten in het verleden. Ook is er een groot

kanten zeer waardevol.

aantal archeologische vindplaatsen met nederzettings-

De Eng bestaat uit drie deelgebieden. Het open gebied

resten en begraafplaatsen uit de ijzertijd.

aan de zuidkant beslaat het grootste deel van de Eng. Verschillende landschappelijk panorama’s zijn hier te

De Eng is ook rijk aan karakteristieke planten en dieren,

vinden. In het noorden van de Eng bevindt zich een meer

die van oudsher voorkomen in kleinschalig cultuurland-

omsloten gebied, met houtwallen en boselementen. Aan

schap op arme zandgronden, zoals de akkerandoorn, ak-

30

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

kerleeuwenbek, knolboterbloem, akkerhoornbloem en

waren, waaronder trilvenen, dotterbloemhooilanden

heidespurrie. Er zijn talloze Rode Lijst-soorten gemeld.

en blauwgraslanden. Deze natuurtypen zijn zeer zeldzaam in Nederland en bevatten een grote diversiteit aan bijzondere planten en dieren. Het gebied maakt

Gelder Natuur Netwerk en Natura 2000

deel uit van het Gelderse Natuur Netwerk, evenals de

Wageningen is trots dat een deel van haar gebied valt

Bennekomse Meent (Natura 2000-gebied).

onder het Gelders Natuur Netwerk en de Natura 2000 gebieden. Zo vallen de Binnenveldse Hooilanden, een gebied tussen Ede en het noordwestelijke puntje van Wage-

Natura 2000-gebied Rijntakken

ningen onder het Gelders Natuur Netwerk. Hier werken

Langs de Nederrijn ligt het gevarieerde rivierenland-

natuurliefhebbers, boeren en terreinbeheerders samen

schap van de Rijntakken. De natuur in de uiter-

met overheden aan de realisatie van nieuwe natuur.

waarden langs de Nederrijn is bijzonder. De oude

Het doel is een uniek gebied van 250 - 300 hectare

nevengeulen langs die rivieren zijn de thuishaven

aaneengesloten topnatuur te realiseren, waar straks

voor moerasvogels en kamsalamanders. Bevers

veel bijzondere soorten te zien zijn voor recreanten en

en reigers herinneren aan het moerasbos dat hier

natuurliefhebbers. Boeren en vrijwilligers spelen een

ooit was. En over de natuurlijke oeverwallen ligt

belangrijk rol in het beheer. Dat is wat de drie initia-

een tapijt van bloemrijk grasland, een paradijs voor

tiefnemers Mooi Wageningen, Staatsbosbeheer en de

ganzen.

agrariĂŤrs van het Binnenveld (LTO / ANV Het Binnen-

Om de bijzondere natuur te behouden en te verster-

veld) voor ogen hebben met het project Binnenveldse

ken, heeft de Europese Unie Rijntakken aangewezen

Hooilanden. De nieuwe natuur die hier kan ontstaan,

als Natura 2000-gebied. Maatregelen die nodig zijn

is geĂŻnspireerd op de natuurwaarden die er vroeger

om de natuur te beschermen en herstellen, zijn

4. Landschap, ecologische kwaliteit en biodiversiteit

31

onder andere het aanleggen van nieuw rivierbos en plas-dras grasland voor vogels en het stellen van gren-

‘Wageningen is trots dat een deel van haar gebied valt onder het Gelders Natuur Netwerk en de Natura 2000 gebieden.’

zen aan voor de natuur schadelijke activiteiten.

Buitengebied versterken Met het uitvoeringsprogramma ‘Buitengewoon Groen Uitvoeringsprogramma Buitengebied 2017-2020’, wil Wageningen de landschappelijke kwaliteiten van het buitengebied behouden en versterken. Waar mogelijk zal de natuurlijke diversiteit worden vergroot. Tevens worden de ecologische relaties met de rest van de Gelderse Vallei en met de grote natuurgebieden Veluwe, Utrechtse Heuvelrug en Nederrijn behouden en versterkt door het ontwikkelen van een ecologische verbindingszone.

Het programma is in samenwerking met de groene

Binnenveld (foto Rob Janmaat)

32

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

organisaties opgesteld en heeft een dynamische status.

verbetering van de leefomgeving van allerlei diersoorten,

Dit biedt de mogelijkheid om jaarlijks projecten in het

met name bestuivers zoals (wilde) bijen en vlinders en

buitengebied aan dit programma toe te voegen of te be-

het versterken van de sociale cohesie door middel van

ëindigen. Dit kan zowel vanuit de natuur- en landschaps-

een participatieve werkwijze. Participatie van bewoners,

partners als vanuit de gemeente zelf worden geïnitieerd.

bedrijven en organisaties vormt de rode draad in dit

Het programma gaat over de manier van werken – parti-

programma.

cipatief, loslaten in vertrouwen – en over de inhoud van projecten. Samenwerkingen staan erin beschreven.

Strategie: anderen beïnvloeden

Zoals de samenwerking op de Eng tussen gemeente en

Omdat de gemeente in het buitengebied meestal niet

Stichting Wageningse Eng en TAWE. De Stichting Wage-

de grondeigenaar is, probeert ze bij anderen natuur- en

ningse Eng richt zich vooral op de uitvoering van projec-

landschapsontwikkeling te bevorderen. Bijvoorbeeld door

ten, de TAWE is een adviesorgaan.

het stellen van voorwaarden bij ontwikkelingen op andere

Een belangrijk project in ‘Buitengewoon Groen’ is Impuls

terreinen in het buitengebied. Het zogeheten nee, tenzij

Biodiversiteit. Dit project wordt uitgevoerd door de

beleid. Ontwikkelingen die niet passen in het bestem-

Stichting Landschapsbeheer Gelderland. Het doel is de

mingsplan worden, wanneer er voldoende maatschappe-

4. Landschap, ecologische kwaliteit en biodiversiteit

33

‘goede communicatie over ecologisch beheer voorkomt misverstanden.’

lijk belang is of bijgedragen wordt aan andere belangrijke beleidsdoelen, toegestaan. Voorwaarde hierbij is dat de ontwikkeling bijdraagt aan de versterking van landschap, ecologie en/of cultuurhistorie.

Deze voorwaarden zijn voor het Binnenveld nader geformuleerd in het Beeldkwaliteitsplan Binnenveld, voor de Eng worden deze voorwaarden momenteel geformuleerd in een nieuwe visie voor de Eng. Een meerwaarde voor het landschap draagt ook bij aan draagvlak onder de omwonenden.

Daarnaast werkt de gemeente voor landschaps- en natuurontwikkeling mee aan grotere ontwikkelingen (zoals Grebbedijk, KennisAs) waar kansen liggen voor landschaps- en natuurontwikkeling binnen de gebiedsontwikkeling. Ook heeft ze regelmatig contact met andere grote grondeigenaren in het gebied (Wageningen UR, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat) en zorgt ze voor een goede samenwerking in de regio.

Ecologisch beheer

ecologische waarde van de kruidachtige bermen toe.

Wageningen gebruikt al langere tijd geen chemische

Het maaien van gazons en speelvelden passen we

bestrijdingsmiddelen meer bij het onderhoud van

nu ook al deels aan. Daar waar mogelijk maaien we

plantsoenen en verhardingen.

bepaalde delen op een andere, minder intensieve

Om de biodiversiteit te verhogen voert Wageningen ge-

manier en voeren het maaisel af. Zo creëren we ecolo-

faseerd maaibeheer uit. Dit kan nog worden uitgebreid.

gisch waardevollere zomen langs beplantingsvakken,

Aangezien de looptijd van het meerjaren onderhouds-

struiken en bosplantsoen. In de toekomst wordt dit op

bestek dit jaar afloopt, is nu het moment aangebroken

steeds meer plekken in de stad toegepast volgens het

om dit breder door te voeren.

principe van het Groenbeleidsplan.

Hierop is deels al ingezet door de keuze voor ecolo-

De huidige inrichting is echter vaak nog niet afgestemd

gisch waardevoller plantmateriaal, met extra aandacht

op ecologisch beheer, waardoor kosten hoger zijn en

voor vlinders en bijen. Ook is tijdens de boomfeestdag

het beeld verwilderd of rommelig over kan komen bij

een historische en ecologisch verantwoorde soortkeuze

bewoners. De gemeente zet in op goede communicatie

toegepast (els en meidoorn).

over ecologisch beheer. Dit is noodzakelijk om bewo-

Op basis van veldopnames stellen we nu een maaire-

ners uit te leggen wat het is en waarom de gemeente

gime op, dat beter past bij een kruidenrijke berm. Dit

dit doet.

is voor het buitengebied al ingezet. Daarmee neemt de

34

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Boomfeestdag 2016

icarusblauwtje

4. Landschap, ecologische kwaliteit en biodiversiteit

35

VISIEKAART

Visiekaart

Visiekaart

Basiskwaliteiten Basiskwaliteiten

Gelderse Vallei Stad

Gelderse Vallei

Binnenveld Suburbane wijken

Binnenveld

Veluwe Stedelijke wijken

Veluwe

Zandgronden

Zandgronden

Rustige wijken

Bebossing

Bebossing

Linten

Rivierengebied

Rivierengebied

Uiterwaarden

Waterlus

Uiterwaarden

36

Water

Deltadijk

Water

Deltadijk

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Strategische zones Strategische zones Stad

Kennisas/ land Suburbane wijken

Kennisas/ landschap

Stedelijke wijken Nudeparken/ Rijnhaven

Nudeparken/ R

Rustige wijken Noordrand centrum

Noordrand cen

Linten

Lintenherstel

Waterlus Eng/ Landgoederenzone

Lintenherstel

Eng/ Landgoed

LANDSCHAPPEN VAN WAGENINGEN EN GEBIEDSINDELING ENG EN BOSGEBIED, BINNENVELD-NOORD EN BINNENVELD-ZUID

Binnenveld Venige gronden

Linten- en houtwallenzone

Veluwe

Open middengebied

Zandgronden

Bosrandzone

Bebossing

Kernbos

Rivierengebied

Binnenveld Noord

Uiterwaarden

Binnenveld Zuid

Water Deltadijk

4. Landschap, ecologische kwaliteit en biodiversiteit

37

Uitzicht op de stuwwal vanuit de uiterwaarden

38

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Besneeuwde uiterwaarden langs de Nederrijn

4. Landschap, ecologische kwaliteit en biodiversiteit

39

40

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

5. Gezonde leefomgeving

en recreatie

De parken, arboreta, uiterwaarden en het buitengebied bieden volop kansen voor inwoners om de natuur te beleven en te recreëren in het groen. De parken worden regelmatig gebruikt als evenemententerrein. Bij de inrichting en het onderhoud wordt hiermee rekening gehouden.

Ruimte voor recreatie In Wageningen wordt jaarlijks een groot aantal, veelal

Toerisme: focus op bevrijding, rivier en food

kleinschalige evenementen georganiseerd. De parken

De belangrijkste toeristische trekkers zijn het Bevrij-

worden daartoe gebruikt als evenemententerrein. In

dingsfestival, Beeldengalerij Het Depot, met daaraan

het Torckpark (binnenstad) legt het grote aantal eve-

grenzend Arboretum de Dreijen, en Hotel de Wereld.

nementen wel een druk, niet zozeer op de ruimte als

wel op de omwonenden.

Het toerisme wordt bevorderd door het stimuleren van

De arboreta met hun bijzondere collecties trekken

ontwikkelingen en initiatieven op de thema’s ‘stad der

geïnteresseerde natuurliefhebbers ook van buiten de

bevrijding’ en ‘stad aan de rivier’. De aanwezigheid van

stad. De uiterwaarden bieden gedurende alle seizoe-

de universiteit zorgt ook voor bezoekers uit de zakelijke

nen ruimte voor allerlei vormen van recreatie, sport

markt en haalt foodgerelateerde events naar Wageningen.

en ontspanning. Er zijn goede en aantrekkelijke routes ontwikkeld voor wandelen, fietsen en kanoën in het

City of Liberation

buitengebied. Ook wordt ingezet op goede verbindin-

In de profilering van Wageningen vormt City of Liberation

gen tussen de stad en het buitengebied. Vanwege de

een belangrijk sellingpoint. Het biedt aanknopingspunten

bescheiden omvang van het buitengebied, is het uit-

voor de ontwikkeling van routes, arrangementen en de

gangspunt recreatief medegebruik, oftewel de paden

organisatie van events. In de stad geeft de route van De

blijven beschikbaar voor alle typen recreanten.

Dreijen via de Generaal Foulkesweg en de binnenstad

5. Gezonde leefomgeving en recreatie

41

‘Groen stimuleert het welbevinden van mensen, nodigt uit om meer te bewegen en biedt daar ruimte voor.’ naar de Rijnhaven met daarbij het 5-meiplein als epicentrum een goed beeld van de geschiedenis. Niet vreemd dat het meest bekende evenement van Wageningen het Bevrijdingsfestival is met jaarlijks 125.000 bezoekers.

Stad aan de rivier De unieke positie van Wageningen als stad aan de rivier biedt kansen. Deze kansen wil de gemeente verder uitwerken in het gebiedsproces dat momenteel loopt in het kader van de verkenning verzwaring Grebbedijk.

Spelen en bewegen In Wageningen is er veel gelegenheid om te spelen en te bewegen in het groen. Groen stimuleert het welbevinden van mensen, nodigt uit om meer te bewegen en biedt daar ruimte voor. Groen zorgt voor een prettige leefomgeving, rust en ontspanning.

Wageningen kenmerkt zich door een grote variatie aan landschappen in de directe nabijheid van de stad. Vanuit de stad zijn er directe fiets-, hardloop- en wandelverbindingen naar zowel de uiterwaarden en het BInnenveld, als de Eng en het bos op de Veluwe.

In de afgelopen jaren is met behulp van subsidie van de provincie Gelderland extra geïnvesteerd in de De Wage-

42

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

ningse Eng. Het wandelen op de Eng is aantrekkelijker gemaakt, ondermeer door de aanleg van wandelroutes, het plaatsen van zitbankjes en het creëren van mooie doorzichten op het gebied vanuit de stadsranden en de wandelroutes.

De afgelopen jaren is in Wageningen ook geïnvesteerd in groene speelplekken. Er zijn in heel Wageningen op 76 openbare speelplekken in de stad speeltoestellen vervangen. Daarbij zijn in veel gevallen samen met de buurt speelplekken opnieuw ingericht, waarbij zo veel mogelijk gebruik is gemaakt van natuurlijke materialen en vergroening van de speelplek. Mooi voorbeeld is het Groen van Prinstererplein, een belangrijke speel-en ontmoetingsplek die centraal gelegen is in de wijk De Nude.

Stadslandbouw De gemeente Wageningen stimuleert de korte voedselketen in Wageningen en omstreken. Gezamenlijk met lokale partijen onderzoeken we hoe we afzet en bekendheid van de producten en de mensen erachter kunnen vergroten.

Met een subsidie van de EU en de provincie brengen we de partijen samen en ondernemen initiatieven om de korte voedselketen te versterken. We geven als gemeente ook het goede voorbeeld door in onze eigen kantine zoveel mogelijk lokale producten te gebruiken.

5. Gezonde leefomgeving en recreatie

43

6. D uurzaamheid, mens, markt en milieu

Wageningen toont zich van haar ambitieuze kant als het gaat om de energietransitie. De gemeente heeft zich ten doel gesteld om in 2030 klimaatneutraal te zijn. De aanwezigheid van kennisinstellingen als Wageningen UR, NIOO en MARIN leidt tot stevige inzet op innovatie. Dat maakt Wageningen een gemeente met een grote kennis- en innovatiekracht, die goed bruikbaar is bij de energietransitie.

Duurzaamheid Energietransitie Bedrijven en instellingen lopen voorop om hun eigen

Daarnaast biedt een regionaal warmtenet, gevoed

bedrijfsvoering te verduurzamen, maar ook om hun

met warmte uit een ultradiepe geothermische bron bij

bijdrage te leveren aan het klimaatvraagstuk in het al-

papierfabriek Parenco in Renkum, een enorme potentie

gemeen. Dit heeft in 2017 geresulteerd in een klimaat-

voor naar schatting 15.000 woningequivalenten. Eind

plan dat is opgesteld met 28 klimaatpartners waarin de

2018 zijn de onderzoeken naar de bron gereed.

focus ligt op projecten die een grote impact hebben op

Door het bieden van leningen met een lage rente aan

het reduceren van CO2 uitstoot.

inwoners en bedrijven, het faciliteren van grootschalige zonne-energie op bedrijfsdaken en collectieve inkoopacties probeert de gemeente verduurzaming in de bestaan-

Zonder aardgas

de bouw te versnellen. Er zijn ook plannen om wijken en

Nieuwbouw wordt in Wageningen zonder aansluiting

bedrijventerreinen in de toekomst af te sluiten van het

op het aardgasnet gebouwd, echter de uitdaging zit in

aardgasnet. Daarnaast is de gemeente aan de slag om

de uitfasering van aardgas in de bestaande bouw en

met zonnevelden het Wageningse elektriciteitsverbruik

het vinden van geschikte alternatieven. De gemeente

te verduurzamen. Landschappelijke inpassing van de

is reeds in twee wijken aan de slag om met inwoners

zonnevelden is hierbij een voorwaarde. De doelstelling

naar een (collectief ) alternatieve warmteoplossing te

voor 2030 is om 33 hectare zonneveld gerealiseerd te

zoeken.

hebben.

46

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Wageningen Werkt Duurzaam Stichting Wageningen Werkt Duurzaam is een gezamenlijk initiatief van ondernemersvereniging Wageningen Ondernemers Contact (WOC) en de gemeente Wageningen. De stichting ondersteunt bedrijven, organiseert

‘De doelstelling voor 2030 is om 33 hectare zonneveld gerealiseerd te hebben.’

kennisuitwisseling en zet projecten op om Wageningse bedrijven en instellingen te ondersteunen op het gebied van energiebesparing en duurzame energie, circulair

het “MeNu van Morgen”. Horeca en inwoners worden

ondernemen en vergroening van gebouwen en openbare

geïnspireerd en geïnformeerd over de klimaatimpact van

ruimte. Op het Business & Sciencepark gaat het eerste

vlees en zuivel met Wageningen als levende proeftuin.

bedrijf binnenkort van het gas af. Wageningen Campus

Wageningen stimuleert eetbare en groene schooltuinen

is uiteraard een inspirerend voorbeeld van een duur-

op basisscholen en kinderopvanglocaties. En vanaf dit

zaam bedrijventerrein met zeer hoogwaardige duurzame

jaar gaat ook het middelbaar onderwijs met dit thema

panden.

aan de slag. Eén school heeft al een stuk grond gepacht.

Voedsel

Duurzame mobiliteit

Voedsel en voedselverspilling heeft ook een grote impact

De verduurzaming van mobiliteit stimuleert de gemeen-

op onze leefomgeving. Daarom zet de gemeente in op

te met o.a. laadvoorzieningen voor electrische auto’s.

5. Gezonde leefomgeving en recreatie

47

Momenteel is Wageningen met in totaal 150 deelauto’s,

delen: waterveiligheid, wateroverlast, droogte en hitte.

de 5e gemeente op de ranglijst van het aantal deel-

Gemeente Wageningen heeft het manifest klimaatadap-

auto’s per 100.000 inwoners. Deelautobeleid is dan ook

tie van het Platform Water Vallei en Eem ondertekend.

onderdeel van het Gemeentelijk Mobiliteitsplan. Organi-

Dit manifest geeft invulling aan het deltaprogramma kli-

saties die een deelauto willen plaatsen krijgen volledige

maatadaptatie. In samenwerking met het platform Water

medewerking van de gemeente door het reserveren van

Vallei en Eem zijn we bezig met de klimaatstresstest.

een parkeerplaats en het plaatsen van een bijbehorend verkeersbord. Momenteel wordt onderzocht of een gedeeld wagenpark ook een alternatief voor enkele grote werkgevers is. Daarnaast is Wageningen bij uitstek een fietsstad. niet alleen de grote groep studenten verplaatst zich overwegend per fiets, ook veel niet-studenten zijn enthousiaste recreatieve en sportieve fietsers.

Klimaatbestendige stad De gemeente werkt aan het klimaatbestendig maken en houden van de stad. Klimaatadaptie heeft vier onder-

48

Aanbieden manifest aan de deltacommissaris.

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

K L I M A AT B E S T E N D I G H E I D VERGROENING BEDRIJVENTERREINEN

VERGROENING PARTICULIERE TUINEN

Openbaar groen kan zorgen voor een prettige leefom-

Wageningen doet sinds 2017 mee met ‘Operatie Steen-

geving, meer biodiversiteit en klimaatadaptatie (denk

breek’, het landelijke project dat burgers enthousiast

aan vertraagde hemelwaterafvoer, voorkomen van hit-

maakt om hun tuinen te vergroenen. Onder het motto:

testress en opname van CO2). Klimaatpartners kunnen

steen eruit, groen erin wordt aandacht gevraagd voor

bijdragen aan deze positieve effecten door groen toe te

de negatieve gevolgen van verstening: minder biodiver-

voegen op en aan hun eigen gebouwen.

siteit, minder waterberging en meer hittestress.

Betrokkenen

Betrokkenen

Gemeente Wageningen, Wageningen Werkt Duurzaam,

Gemeente Wageningen, milieuorganisaties, tuincentra

NIOO, Wageningen UR, Noldus IT | Planning: werk-

| Planning: januari 2018: startbijeenkomst; zomer 2018:

groep gestart; voorjaar 2018: bijeenkomst met excursie

Steenbreek-acties

voorbereiding van het project Grebbedijk (uitvoering 2023-2024) is groen/natuur een hele belangrijke component. De gemeentelijke ambities voor de dijkverzwaringsproject Grebbedijk richten zich op waterveiligheid, natuur, recreatie, landschap, cultuur, havenactiviteit, landbouw, infrastructuur, stadsontwikkeling en duur-

INTEGRATIE BOUWSTENEN

zaamheid.

5. Duurzaamheid

Waterveiligheid Wageningen heeft een grote waterveiligheidsopgave. De Grebbedijk ligt voor het grootste deel binnen de grenzen van de gemeente Wageningen. De Grebbedijk heeft een hogere veiligheidsnorm gekregen binnen het Hoogwa-

4. Havenactiviteit, landbouw, infrastructuur en stadsontwikkeling

3. Recreatie, Landschap & Cultuur

2. Natuur

1. Waterveiligheid

terbeschermingsprogramma, omdat deze kleine rivierdijk de hele achterliggende Vallei beschermt. Binnen de

5. Gezonde leefomgeving en recreatie

49

Wateroverlast Wageningen ligt tegen de Veluwe aan en het gebied kenmerkt zich als een hellend vlak. Het hoogteverschil varieert van ongeveer +43.0 meter NAP tot +7.0 meter NAP. Om wateroverlast in de lagere gebieden te voorkomen, zijn we in de hogere gebieden optimaal aan het afkoppelen en infiltreren van regenwater in de ondergrond. Voor particulieren kent de gemeente een afkoppelsubsidie.

Het werkt: grote delen van de hogere gebieden van Wageningen zijn al afgekoppeld en we gaan door. In de lagere gebieden leggen we grote waterbergingsgebieden aan. Deze waterberging wordt grotendeels in groen uit-

de Waterlus

gevoerd, omdat de berging alleen bij hevige regen nodig is. Bij reconstructie van wegen krijgt waterberging, soort verharding en groen speciale aandacht.

Droogte Van alle gevolgen van klimaatverandering hebben we in Wageningen wel het meeste last van droogte. Voor de natuur en het groen op zich is droogte geen echt probleem, omdat er vrij veel hangwater (water in de bodem boven grondwaterniveau) beschikbaar is, maar voor (oppervlakte) water is droogte wel een probleem. Door veel infiltreren en rechtstreeks afkoppelen op oppervlaktewater proberen we de waterkwaliteit te handhaven, maar vooral bij lange periode van droogte ontstaan waterkwaliteitsproblemen. De herstelde waterlus van Wageningen (zie Waterplan Wageningen) heeft een positief effect gehad op de waterkwaliteit.

Steenbreek en duurzaam bouwen De meeste gronden zijn natuurlijk geen eigendom van gemeente Wageningen. Om meer groen te creĂŤren in de stad is het dus heel belangrijk om te informeren en inspireren. Dit doet de gemeente bij nieuwbouw al bij de start van de planvorming. De gemeente Wageningen heeft een duurzaam bouwen beleid waarin projectontwikkleaars gevraagd wordt een stap extra te zetten dan wettelijk is vereist. Naast het thema energie, mobiliteit en bouwmaterialen is ook aandacht voor groen, water en natuurinclusief bouwen.

Daarnaast wil de gemeente inwoners en bedrijven bewust maken van wat ze zelf kunnen doen in de tuin of rond het bedrijf, door onder andere aan te sluiten

Hitte Hittestress gaan we vooral tegen door de combinatie van groen en water. Daar waar we deze kunnen versterken

bij operatie Steenbreek (samen gaan voor groen in de buurt, minder steen, meer groen).

nemen we dit mee. Vooral in het project Grebbedijk zijn we op zoek naar een locatie waar bewoners verkoeling kunnen zoeken.

50

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

DE STREEFBEELDEN UIT WATERPLAN WAGENINGEN

5. Gezonde leefomgeving en recreatie

51

Operatie Steenbreek Operatie Steenbreek - actie voor bewoners van de Tarthorst

Tegel eruit, plant erin!

Heeft u een tuin met tegels en wilt u die ook graag wat groener inrichten?

Dat is een slimme zet, want zo helpt u wateroverlast te voorkomen. U zorgt ook voor koelte in tijden van hitte. Haal dus de schop uit de schuur, en kom gratis uw tegels ruilen voor plantjes!

Grati s bij in plant le van e vering en te gel

Wanneer? Woensdagmiddag 14 juni van 13:00 – 19:30 Waar? Tarthorst 152: Op de parkeerplaats tussen basketballvereniging Pluto en Kardinaal Alfrink-School

Hoe doet u mee?

Stap 1: U haalt enkele tegels uit uw tuin, Stap 2: U levert de tegels kosteloos in bij de container op de parkeerplaats, Stap 3: U krijgt per tegel een gratis plant (max. 2 per huishouden), Stap 4: U kunt ook wit zand uit de tuin kosteloos omruilen voor compost.

Gratis tuinadvies

Tuinarchitect Irma de Jager is aanwezig om u advies geven voor uw tuin.

Hulp nodig?

Lukt het u fysiek niet om zelf aan de slag te gaan? Dan kan iemand u komen helpen om de eerste m2 tuin te vergroenen. Geef dat uiterlijk zondag 4 juni door via steenbreek@wageningen.nl

52

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Gratis plantjes bij Welkoop en de Oude Tol Van 18 mei tot 18 juni krijgt u ook bij de Welkoop (aan de Rijnhaven) en de Oude Tol (aan de Grintweg) tegen inlevering van elke tuintegel (maximaal 10) een gratis plantje.

5. Gezonde leefomgeving en recreatie

53

7. Communicatie en participatie ‘Anders denken, samen doen’ is het motto van het coalitieakkoord 2014-2018. Samenwerken, meewerken en meedenken moet het uitgangspunt zijn. De dienstverlening wordt meer gericht op creatief meedenken met vraagstukken. ‘Wij willen maximale ruimte bieden voor initiatieven en ideeën van inwoners’, staat erin.

Ruimte voor participatie en communicatie Participeren De gemeente zoekt dan ook naar vernieuwende en vergaande vormen van burgerparticipatie. Op deze manier kan gebruik worden gemaakt van de kennis en kunde die ruimschoots voorhanden is onder Wageningers. Bovendien ontstaat er draagvlak, iets wat heel belangrijk voor de gemeente.

54

Bij elk gemeentelijk groenproject maakt de gemeente een afweging over welke participatieve mogelijkheden er voor bewoners zijn. De gemeente gebruikt de participatieladder om de invloed van inwoners op een project aan te geven. Dit geeft helderheid over waarop de inwoner invloed heeft en waar de invloed eindigt. Daarnaast heeft de gemeente in een communicatieplan aangegeven hoe zij de groene initiatieven van bewoners wil ondersteunen.

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Eigen beheer De huidige groene kwaliteiten van de gemeente worden

ties door eigen onderhoud en inrichting de kwaliteit van

dankzij medewerkers van de gemeente, bewoners, be-

het groen verhogen.

drijven en organisaties in stand gehouden. De gemeente

Waar de gemeente het groen beheert, worden bij groot-

geeft in sommige groenstructuurelementen ruimte aan

schalige ingrepen (zoals de kap van bomen) bewoners

bewoners, bedrijven en organisaties om beheer en on-

tijdig betrokken en geĂŻnformeerd. Bij vervanging of

derhoud zelf ter hand te nemen.

nieuwe aanplant is er altijd ruimte voor inbreng van

De gemeente neemt verantwoordelijkheid voor groen-

bewoners. Toen bijvoorbeeld 900 gezichtsbepalende

structuurelementen op stedelijk niveau door bijvoor-

populieren gekapt moesten worden vanwege ziekte

beeld het groen langs hoofdontsluitingswegen en in de

en ouderdom van de bomen, zijn informatieavonden

binnenstad op basis niveau te onderhouden. Organisa-

gehouden en is met inwoners overlegd over herinrichting

ties en bedrijven worden uitgedaagd om bij te dragen

en herplant in het gebied.

aan dit onderhoud en beheer. De gemeente neemt hierbij een faciliterende rol in, waarbij men rekening houdt

Met belangengroepen samen beslissen

met bestaande contracten en organisatorische aspecten.

De populieren bleken ook veel vragen op te roepen.

Voor het overige groen verzorgt de gemeente het basale

Waarom en wanneer is dit bijzondere landschapsele-

onderhoud en kunnen bewoners, bedrijven en organisa-

ment destijds aangeplant? Op welke wijze maken ze deel

7. C o m m u n i c a t i e e n p a r t i c i p a t i e

55

uit van de geschiedenis van het Binnenveld? En komen er

Tijdens inloopavonden heeft de gemeente de interactie

na de kap ook weer populieren voor terug? In een door

met de bewoners van de wijk opgezocht. De uitvoering

de gemeente Wageningen ingestelde klankbordgroep

van dit plan is gestart in 2018. De komende jaren zet de

deden deskundigen en belangenvertegenwoordigers hun

gemeente dit verder door naar de andere wijken, zo mo-

best elkaar van hun zienswijze te overtuigen. Uiteindelijk

gelijk in combinatie met andere ruimtelijke projecten en

kwamen zij tot een eensluidend advies. Het landschap

ingrepen. Door samen te werken wordt een investering

wordt ingericht volgens nieuwe

gedaan in gedragen nieuw groen, wat beter te onder-

scenario’s.

houden is, wat een meer inheemse samenstelling heeft en wat beter aansluit op de ecologische structuur.

Wageningen Hoog Het beheer in Wageningen Hoog wijkt af van het regulier beheer. Het is een wijk buiten de stad, gelegen in een bosrijke omgeving. Om dit goed vorm te geven zoekt de

Meldingen openbare ruimte

gemeente intensief contact met de bewoners. Samen

De gemeente moedigt betrokkenheid van inwoners bij

met hen wordt het beheer van groen van deze wijk vorm-

de openbare ruimte aan. Sinds 2017 is de Overzichtskaart

gegeven.

Meldingen Openbare Ruimte in gebruik. Hiermee kunnen inwoners direct en actief aangeven op welke locatie

Pilot Tarthorst

naar hun idee onderhoud gepleegd zou moeten worden

Samen met de bewoners van de wijk Tarthorst is in 2017

of anderszins aandacht moet zijn voor groen in de open-

een plan gemaakt voor de herinrichting van het groen.

bare ruimte. Middels gekleurde spelden op de digitale

56

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

Online overzichtskaart meldingen openbare ruimte

kaart van Wageningen, is te zien waar meldingen zijn

Uit gesprekken met buurtbeheerders op de Open Tui-

gedaan. Ook vragen over onderhoud of de conditie van

nendag 2015 werd duidelijk dat bewoners trots zijn deel-

groen komen hier terecht. Inwoners krijgen een directe

name van de buurttuinen, en dat deze een meerwaarde

terugkoppeling.

zijn voor hun directe omgeving. Vaak werken buurtbewoners met elkaar aan deze tuinen en is er onderling

Beheer door bewoners, bedrijven en organisaties

contact.

Een bijzondere tuin is de Buurtpluktuin de Pomhorst,

In Wageningen zijn bijna 50 beheerprojecten door

waar eetbare planten door buurtbewoners verzorgd en

bewoners. Bewoners hebben hier het initiatief geno-

geoogst worden.

men om een stuk openbaar groen zelf of met andere buurtbewoners te onderhouden. De grootte van de

Buurtbeheerders van groen:

projecten verschilt van boomspiegels tot stukken grond van 500 m2. De begeleiding vanuit de gemeente bestaat

“Graag willen wij de groenstrook naast het ter-

uit advisering, het leveren van compost en uitlenen van

ras van café ODL (Onder de Linden) beplanten

handgereedschap.

en beheren. Er staat nu alleen onkruid, voorna-

Om duidelijk te maken dat het een buurtgroenproject

melijk brandnetels. Wij zouden er graag veld-

is, worden alle locaties voorzien van een paal met logo.

bloemen, vlinderstruiken en/of bessenstruiken

Hiermee voorkomen we dat de gemeente en aannemers

planten. Daarmee worden insecten en vogels

onbedoeld en ongevraagd onderhoud verrichten.

aangetrokken en kunnen wij er gezamenlijk meer plezier aan beleven.”

7. C o m m u n i c a t i e e n p a r t i c i p a t i e

57

GEZAMENLIJK MOESTUINPROJECT NUDE-WEST “Rond deze periode heeft iedereen het huis vol staan met stekjes. Het totale terrein van 400m2 is verdeeld in 15 moestuintjes. We verbouwen sla, courgettes, peultjes, bietjes,kolen en er zijn zelfs twee deelnemers die een aspergeveld zijn gestart.

Eén dag in de maand komen we met zijn allen bij elkaar om koffie te drinken en één keer per jaar houden we een tuinbarbecue met salades uit eigen tuin.”

M. Vollebrecht, bestuurslid moestuin Nude-West

58

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

beraad wordt vooral gezien als een raadplegend overleg, tussen gemeente en groene organisaties. In het beraad worden de verschillende belangen afgewogen om tot overeenstemming te komen.

Educatie voor jong en oud IVN Het Groene Wiel is het centrum voor natuur- en milieueducatie (NME) en verzorgt educatie rond natuur, duurzaamheid en gezondheid. Ze bereikt jaarlijks zo’n 7000 kinderen en volwassenen, zoals buurtbewoners en bezoekers van wijkcentra en ouderencentra. Het Groene Wiel werkt aan een groene buurt, een gezonde leefstijl en het organiseren van buitenactiviteiten voor ouderen.

Het Groene Wiel helpt schooltuinen opzetten, op nationale boomfeestdag planten leerlingen zelf, in overleg met de afdeling Beheer, een boom op een plaats die de leerlingen vaker bezoeken of passeren.

Voor de vmbo-praktijkopleiding Groen worden activiteiten over duurzaam beheer van de openbare ruimte georganiseerd.

7. C o m m u n i c a t i e e n p a r t i c i p a t i e

‘Het Groene Wiel bereikt jaarlijks zo’n 7000 kinderen en volwassenen.’

59

Holle weg, stuwwal 60

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

61

Uitzicht op de Nederrijn 62

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

63

Binnenveld, met uitzicht op de Grebbeberg 64

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

65

BRONVERMELDINGEN Beeldkwaliteitsplan Binnenveld 2009 Beleidsplan recreatie en toerisme 2009 Buitengewoon Groen Wageningen, Uitvoeringsprogramma gemeente Wageningen 2017 Communicatieplan Groenbeleid: communicatie met inwoners over het groenbeheer, april 2017 Cultuurhistorische waardenkaart Wageningen 2017 Groenbeleidsplan gemeente Wageningen 2016 Landschapsontwikkelingsplan Binnenveld 2007 Ruimtelijke karakteristiek woongebieden, gemeente Wageningen, 2002 Structuurvisie Wageningen, gemeente Wageningen 2013 Visie Binnenstad (2015) en Uitvoeringsprogramma Binnenstad (dynamisch document) Waterplan Wageningen 2006

66

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018

COLOFON PRODUCTIE Gemeente Wageningen Communicatiebureau de Lynx BEELD Gemeente Wageningen, tenzij anders vermeld. mei 2018 Deze is een uitgave van de Gemeente Wageningen ter gelegenheid van de Entente Florale 2018. www.wageningen.nl

1. Ruimtelijke visie en kwaliteit

67

DEELNEMER

Entente Florale 2018

68

BELEIDSSAMENVAT TING ENTENTE FLORALE 2018