VERDIEPING OPSCHOOL
Tekst,beeld,vormgeving,productie:LiveMagazines Schrijvers:MirjamStreefkerk,HannekeHendrix, RichardDerks,JozienWijkhuijs Fotografie:DavidJagersma,GeaBorren,WilliamvanGiessen
Hetverslagvandezestudiedagislive,terplekkegemaaktdoorLive Magazines.www.livemagazines.nl
(Online)Bijeenkomstenzijnvluchtig,eengoedesamenvatting beklijft.LiveMagazinesvangtdekennis,energieeninspiratieineen sterkinhoudelijk,mooiverslagvandedag.Ditvergrootenverlengt deimpactvanhetevent,envergrootdebetrokkenheidvande deelnemersen(toekomstige)partners.
Overnamebeeld&tekstalleeninoverlegmetdeuitgever.Aande inhoudvanditmagazinekunnengeenrechtenwordenontleend.
DELTALEERTDOOR
Vandaagspeeltiedereeneenthuiswedstrijd.Nadrie inspirerendebijeenkomsten,inUlft,hetOpenluchtmuseumenopPapendal,isdezevierdeenlaatsteDelta Leert-studiedagopeenvertrouwdelocatie:jeeigen school.Daargebeurthetimmersallemaal.
TweejaargeledenontvingenwijalsDeltaScholengroepde subsidievoorverbeteringvandebasisvaardigheden.Onze 25scholen,jullie,kregenzoderuimteomhetonderwijste verbeterenenverdiepen.Wijkozenervooromdieinvesteringnietalleeninlesmateriaaltestoppen,maarookinmensen:insamenleren.ZoontstondDeltaLeert:eenviertalstudiedagenwaaropdebredeontwikkelingvanonzekinderen centraalstaat.
DeeerstestudiedagwasinUlftendraaideomdekernvan diebasisvaardigheden:hoeversterkenwetaalenrekenen, hoegevenwedigitalegeletterdheidenburgerschapeen plekinonsonderwijs?BijhetknusseenregenachtigeOpenluchtmuseumverschoofdeaandachtnaaridentiteit:wie zijnwealsschool,waarstaanwevoor?EnPapendalbood
ruimtevoorbeweging.Middenindesport–halloNederlandsvolleybalteam–denatuurenbijvoorbeeldhetverhaal vanVincentLuyendijkkekenwenaardevraag:waargáát heteigenlijkom?
Vandaagstaatelkteamzelfaanhetroer.Julliehebbeneen programmaopgestelddatpastbijjullieeigenvragen,behoeftenenambities.Ookinditvierdemagazineverzamelen wedeinhoudvandezedag.Wedelenwaardevolleinzichtenenslimmetips,diejemorgenalinjeleskunttoepassen.
Enwehebbengoednieuws:DeltaLeertstoptnietnadeze dag.Hoehetverdergaat,wetenwenognietprecies.Maar datwesamenietsinbeweginghebbengezet,iswelduidelijk.Datlatenwenietmeerlos.
WouterMiddendorpenPeterDooijeweerd CollegevanBestuur
PASTOORVANARSSCHOOL
DEOMMELANDER KCDEKRINGLOOP
LAARAKKER
OVERZICHTSCHOOLENONDERWERP
ARABESK
•Voorwaardelijkeleeromgeving
•Thematischonderwijs,HAN-AukeRoks
'TCARILLON
•YvonneRoes(COO)-Zichtopontwikkeling (herstelopdrachtInspectie)
•ZitmetPit-YolandavanHoorn
BewegendLeren-BrengjeklasinBeweging
FREDERICUSSCHOOL
•Cloudwise-RaisadeJong
A.I.ArtificialIntelligence-kunstmatigeintelligentie
•COO-specialisten-Oriëntatieopnieuwe methodeschrijven,technischlezenentaal/spelling
o.l.v.eigenspecialisten
GAZELLE
•NicoleterHaar(COO)-Goedrekenonderwijs, begrijpendlezenenPBS(omgaanmetdeomgeving opschoolendaarbuiten)
•HAN-LindaJakobs
Studiebijeenkomstaansluitendoponderzoeknaar
PYTHAGORAS KEMPENAER
rekeninterventie(ADAPT)vandeHAN
•IKCHETSIMMELINK
•Technischlezen
•Expertis-AnnemarieWesthuis ExplicieteDirecteInstructie JOHANNES/MARGARETHASCHOOL
•Groepen4totenmet8:Presentatieenworkshop Wetenswaardig.Groepen1,2,3thematischwerken bijKunstrijk
•RouteMalburgen(2wandelroutesdoordewijk): 'VerhalenvanbewonersuitvoormaligNederlandsIndië'en'Koerdischevrouwenenritueleninde Nederlandsesamenleving'.
Burgerschap:Hoeblijvenweelkaarsgeschiedenis kennen?Hoeontmoetenweelkaarenhoekunnen wevandaaruitsamendetoekomstvormgeven?
JOZEFSCHOOL
•PedagogischlerenenEDI
KCDEKRINGLOOP
•OnderwijsMaakjeSamen-AnnetJongen
ZelfregulatieenEigenaarschap
•Verstevigenvanonzekennisover basisvaardighedentaalenrekenen/wiskunde
KCDEVLINDER
•MarjonWeijzen-Bredeontwikkeling:doelen koppelenaandeMoestuin&Didactischcoachen
•GerdienLinthorst(BMO&K) Burgerschapherstelopdracht
KCST.PAULUS
•AnitaHammer-Traumasensitieflesgeven KUNSTRIJK
•TeamJohannes/Margarethaaanwezig. Groepen4totenmet8:Presentatieenworkshop Wetenswaardig.Groepen1,2,3thematischwerken
•NatuurcentrumArnhem-AnneloesLouwerse EscaperoomPlasticSoupenintroductie Natuurcentrum.Locatie:StadsboerderijPresikhaaf
LAARAKKER/LAARHORST
•Basisvaardighedenenimplementatienieuwe taalmethode
LUDGERUS
•LinQue-MariekePillen Versterkentechnischlezen
•Herijkenschoolvisie.Doormiddelvan diversewerkvormenruimtecreërenom gezamenlijktereflecterenopdehuidige positiealsschoolenomrichtingtegeven aandetoekomst
MAURITIUSSCHOOL
•Taalenlezendoortaalcoördinator, gedeelteoverburgerschapdoorGerdien Linthorst(BMO&K)
Spellingonderwijs:implementatieSTAAL, Lezen:OpenBoek,nieuweopzet boekenkring,Burgerschap herstelopdracht
•Kwintessens-SuzanElmas Kwinkopfrissenenverdiepenvande kennisoverdegroepsvorming,regelsen afsprakenbinnendeschool, probleemgedrag,consequentiesvanniet nakomenafgesprokengedrag
NI-JEVESTE/ST.WILLIBRORDUS
•Jaarplanbeidescholen,invulling subsidiebasisvaardigheden,'anders organiseren':slimmerwerkendoorJutta Groosman(Programmamanager)en
schoolvandetoekomst
OMMELANDER
•StichtingPAS-WilmaReuvenkampen JolandaReighart
Thuisintaal-kick-offvan3-jarig programmaoverdesamenwerkingmet oudersvoormeertaalstimuleringthuis
•NatuurcentrumArnhem-Vivian Siebering-ExpeditieDuurzaamheid
PAASBERGSCHOOL
•Trendanalysebesprekenenoefenen metinvullenblokplannen
LISTenKinderboekenweek
Breinhelden
BesprekenJaarplan25-26
•IselingeHogeschool-LynnHartjes Leesonderwijs:kanhetookanders
PASTOORVANARSSCHOOL
•HAN-AukeRoks,Closereading
•Thematischonderwijsvs basisvaardigheden.Insamenwerkingmet begeleidervanGO.Hoekrijgt
(begrijpend)lezeneenplekinons thematischonderwijs
PIETERDEJONGSCHOOLDEKEMPENAER
•NatuurcentrumArnhem-Vivian
Siebering-ExpeditieDuurzaamheid. AnneloesLouwersevervolgmet koppelingbasisvaardigheden
•Eigenprogramma(schoolbibliotheek metRozetverplaatsti.v.m.ziekte) PIETERDEJONGSCHOOLDEPYTHAGORAS
•BuroWijzicht-AnneSchutte Groepsdynamischwerken‘Deroepvan degroep’
•Eigenprogramma
RONCALLISCHOOL
•DidactischJenaplanspecialistRoncalli Jenaplan/burgerschap
•COO-specialisteni.s.m.Malmberg TaalenBurgerschap
SBOZUID(HORIZON&PIRAMIDE)
•IselingeHogeschool-PascalTijdink Traumasensitieflesgeven
•Metteamaandeslagmetgetalen ruimteenStaal
WIJZER
•Vernieuwenderwijs-Lottevanden Munckhof,Aandeslagmetformatief handelenenevalueren
•StaalSpellingenBlinkTaal/lezen
NOOITMEER‘ZWETEN, WETEN,VERGETEN’
MINDERTOETSENENMEER
ZELFBESCHIKKINGINHETLEERPROCES
DeochtendbijbasisschoolDeWijzerinArnhemgaatover formatiefhandelenenevalueren.LottevandenMunckhof, onderwijskundigebijVernieuwenderwijs,neemtde leerkrachtenmeeinanderevormenvanevaluerendande klassieketoetsen.“Alseenleerlingeenhamburgermaakt, kunjeofweldehamburgerbeoordelen,ofhetprocesvan hetkoken.”
Bijhetwerkenmettoetsenzoalsinhetprimaironderwijs gebruikelijkis,gaathetvaakover“zweten,wetenen vergeten”,steltLotte.Watleerkrachteneigenlijkwillen,is datkennisenvaardighedeninhetlangetermijngeheugen vanleerlingenterechtkomen.Zegeefteenoverzichtvan verschillendesystemenomhetwerkvanleerlingente beoordelen.Erishetklassiekerapport,metcijfers,de plussenenminnen,ofde‘goed/voldoende/onvoldoende’.
Toetseniseenbrugtussendidactiekenleren.“Hetheeft eenleerfunctie,eenevaluatieeneenbeslisfunctie,jekunt immersopbasisvaneentoetsbeslissenwelkestappenje verdergaatondernemen,”zegtze.Eriseenverschiltussen formatieftoetsenensummatieftoetsen.Alsvoorbeeld neemtzeeenleerlingdieeenhamburgermoetmaken.Bij summatieftoetsenbeoordeeltdedocentdehamburger,bij formatieftoetsenmageenleerlingterugdekeukeninomte evaluerenwelkedingenbeterzoudenkunnen.
FEEDBACKALSIETSPOSITIEFS
Formatiefhandeleniseenvormvandidactiek,legtLotteuit. “Zowelleerlingenalsdedocenthebbeneenactieverol. Leerlingenlerendooreffectievefeedbackensamenkunnen julliebeslissingennemenoververvolgstappen.”Detoetscultuurmoeteruitenhetisbestspannendomeropteleren vertrouwendatdatkan.Uiteindelijkleverteenanderevorm vanevaluerenmeertijdop,maardeontwikkelfasekost natuurlijkaandacht.
Tijdenseeneersteopdrachtmogendeleerkrachteneenles vormgeven,waarbijhetleerprocesinbogenwordtweergegeven.Vandestartvandeperiode,vialeeractiviteitennaar desummatievebeslissing,waarbijhetprocesbelangrijkeris danheteindproduct.Onderwegzijner‘formatievechecks’, momentenwaarophetniveauendevoortgangvaneen leerlinggemonitordkunnenworden.Tweeleerkrachten werkensameneenlesuitovertelleninsprongetjesvan5.De
leeractiviteitendiezebedenkenzijnspringenindeklas, gebruikvanhetwisbordje,werkenmetgetalkaartjes,in tweetallenomenomtellenenspringenopeen getallenlijn.
Eenandergroepjebespreekttaalontwikkeling.“Eigenlijk toetsenwijdingendiezealwetenenwezijnnietzoveel bezigmetwatzenognietweten,”merkteenvanhenop. Lottekomterbijzitten.Samenbesprekenzehetgeven vaneigenaarschapaankinderen,hoevoelenzezich betrokkenbijhuneigenproces?“Zehoevenhetniet alleenbijjoutehalen,zekunnenelkaarookhelpen.” Hiervoorishetwelbelangrijkomzetelerenfeedback nietalsietsnegatiefstezien.
ZELFVERKLAARDGELUKKIG
Bijeenderdegroepjevragendeleerkrachtenzichhardop afhoezeindezevormvanhandelenentoetsenhet rapportgaaninvullen.“Wezijnnogzoekendeditjaar,we willengraagnaareenandertoetssysteemtoe,”vertelteen vanhen.Collega’svandeschoolzijnnaarZwedenen Finlandgegaanomtekijkenhoeonderwijsdaarwordt vormgegeven,omdatleerlingendaarzelfverklaard gelukkigerzijnendeleerprestatiesdaarnietonderlijden, terwijlerminderklassiekwordtgetoetst.
Bijformatiefhandelenenevaluerenishetbelangrijkomte monitorenwaardeleerlingnaartoegaat,waardeleerling staatenwatdewegnaarhetdoelis.Hetisbelangrijkom leerlingenteactiverenalsleerbronnenvoorelkaarenals eigenaarvanhuneigenleerproces.Lottelaateenfeedbacklegendazien,waarintezieniswateralsuitlegbijbepaalde feedbackkanwordengegeven.Dusnietalleen‘onvoldoende’,maarlatenzienwaarderuimtevoorverbeteringzit.
Tijdensdepauzelaateenvandeleerkrachtentrotshet voedselbosbijhetschoolpleinzien.“Wewillennogveelmeer onkruidwieden,degrondverrijkenendingenplanten,”vertelt ze.Zewildeleerlingenbetrokkenlatenvoelenbijhetkweken vanplantenenhetplukkenvanhetfruitendegroente.
STICKERSPLAKKEN
Indetweedeopdrachtvoegendegroepjesreflectiemomententoeaandelesdiezeeerderhebbengemaakt.In eengroepjezittendeleerkrachtenopdekleinestoeltjesvan dekleuters.Zebeschrijvenmanierenomaandekleuterste kunnenvragenwaarzestaaninhunleerproces.Zokunnenze zichzelfsterrengeven,ofstickersplakken.“Ishetpedagogischverantwoordommetrood,geelengroentewerken?” vraagtiemandzichaf.Uiteindelijkkomenzemeteendirect
werkbaaridee:“eenslak,eenkikkereneentijger!”.De leerlingenkunnenmetknijpersaangevenofzeopeen bepaaldonderwerpnogwattijdnodighebben,al sprongenmaken,ofhetalhelemaalbeheersen.Mochten kinderenzichzelfandersinschattendandeleerkracht,is dateenonderwerpvooreengesprek.
UiteindelijkwerktdeschoolnogwelmetCITOen Leerlinginbeeld,dushetisbelangrijkomtekijkenhoe dezenieuwewerkvormdaarinpast.TenslottemaaktLotte metdeleerkrachteneenrondjeomtebepalenwaarze directalmeeaandeslagkunnen.Deaandachtvoorverschillendemanierenvanzelfreflectieblijktietswatde leerkrachtenaanspreekt.Eenvanhenbesluitdirect morgenaandeonderwijsassistenttevragenplaatjesvan eenslak,kikkerentijgertelamineren.
AANDESLAGMET VLIEGENMEPPERS
Metvliegenmeppers,eenkaartenregenenlevendKahoot! lerendemedewerkersvanbasisschool’tCarillonin Groenlohoezehunleerlingeninbewegingkunnenkrijgen. Zonderdatzehetzezelfheelveeltijdkostenterwijlde leerlingenpleziermaken.
“Tik,stamp,klap,tikstampklap,tik,stamp,klap.”Inde centralehalvan’tCarillonstaandeleerkrachtenmethun ogendicht–sommigewatongemakkelijklachend–ingewikkeldebewegingentemakenmethunarmenen benen.Wantbijeenworkshopoverbewegenindeklaskun jenatuurlijkmoeilijkzelftweeuurblijvenstilzitten.
Bewegendleren-brengjeklasinbeweging:zoheetde workshopwaardezeschoolvoorkoos.Workshopleider YolandavanHoornisvoormaligkinderfysiotherapeutenzag inhaarpraktijkdatkinderensteedsminderbewegen.Dan verteldeeenjongetjehaardat‘iewelgoedwasin voetballen,maartoenzeeenbalerbijpaktebleekhijeen computerspeltebedoelen.Zijwildedaarietsaandoenen richtteZitmetPit!op.Haarbedrijfontwikkeltlespakketten overbewegingindeklasvoorhetprimaironderwijsen geeftworkshops.TijdensdederdeDeltaLeert-daggafzij ookaleenworkshop.
HETNIEUWEROKEN
Bewegendlereniseenfysiekeinspanningtijdenscognitieve activiteiten.Endatisnodig,omdatweveelteveelzitten metz'nallen.Volwassenenzo’n8,4uurperdag.Kinderen tussen4en11jaarruim7uurperdagenNederlandsetieners
zelfs10,4uurperdag:diezijnzelfsEuropeeszitkampioen. Enaldatgezitisnietgoedvooronzegezondheid. Wereldwijdoverlijdenerjaarlijks5,3miljoenmensenaande gevolgenvanbewegingsarmoede,zoalsdiabetestype2en hart-envaatziekten.Nietvoornietsis‘zittenishetnieuwe roken’eenzindiezichineenuitspraaksteviginons taalgebruikheeftgenesteld:aanrokenoverlijdener wereldwijdjaarlijksookmeerdan5miljoenmensen.
PLEZIER
Bewegenindeklasheeftveelpositieveeffecten,zoweten weuitonderzoek.Jekuntbeterdingenonthouden,alsje beweegtkunjelesstofmakkelijkerautomatiseren,beterje aandachterbijhoudenenhetisgoedvoordeontwikkeling vansocialeenmotorischevaardigheden.Maarhetbelangrijkstepositieveeffectisplezier,benadruktworkshopleider Yolanda.“Wantalsleerlingendathebbenisdekansgroter datwatjezewillerenookechtblijfthangen.”
BIEBVOLLESSEN
Meerbewegenindeklas,datklinktnatuurlijkhartstikke lekker.Maarhoekrijgjedatvoorelkaar?Inhettochal drukkeprogrammadatjealsleerkrachtmoetafdraaienzijn erbehoorlijkwatdrempels.Jehebterandermateriaalvoor nodig,eristijdnodigomhetvoortebereidenenhetkan onrustveroorzakenindeklas.
Yolandahooptvandaagwatvandiedrempelswegte nemen.Opdewebsitevanhaarbedrijfvindjede Beweegbieb.Dieonlinebibliotheekstaatvolmetallerlei oefeningen.Jekuntereenlesmethodekiezenofjuist
vertrekkenvanuiteenbeweegvormdiejewilgaandoeninde les.Daarnakrijgjedekeuzeuitallerleilessen,zoalslevend Kahoot!.Ophetschermkomendanmultiplechoicevragenover bijvoorbeeldspellingenbijelkantwoordhoorteenbeweging. Kaartenregeniseenandereoefening.Datiseenopdrachtin tweetallenwaarbijeenvandetweeergenseenkaartjemeteen vraagvandaanhaalt.Degenedieblijftzittengeefthetantwoord engaatdanzelfeenkaartjehalenvoordeander.Endanhebje ooknogdevliegenmepper."Wiegebruiktdieweleensinde les?"“Nou,alleenomleerlingenmeeteslaan,"lachtiemand. Vandaagishetgebruikanders:inkleinegroepjesheeft iedereeneenvliegenmepperinhanden.Zekrijgenvragenen moetendanophetgoedeantwoordslaan.
ALFABETENTAFELS
WegaanverderindegymzaalwaarYolandaverschillende oefeningenheeftklaargezet.Demeestedaarvankunjeook gewoonbuitendoen.Eriseenstrandbalmetdaaropallerlei oefeningen–diekunjerondlatengooienendeleerlingen sameneenwoordlatenspellen.Ofjelaatzemeteenballetje dribbelenomhetalfabetoftafelsteautomatiseren.Ooklaat Yolandadecollega’szelfingroepjeseenparcoursmaken,wat zedaarnazelfmoetendoorlopenalszeeenvraaggoedhebben beantwoord.Tussenalhetgelachdoorwordterbloedserieus gerend,gehinkeld,gesprongenengebalanceerd.“Hé,hé,”wijst eencollegadeanderterecht.“Nietsmokkelen!Daarliggen tweerechtervoetenopdegrond.Daarmoetjehinkelen!”
Aanheteindevandeworkshopmogendeleerkrachten zelfeenlesgaanvoorbereiden.Zeduikendeonline biebinenerwordtalmeteendrukgeprint,gelamineerd engeknipt.MeesterTjeerdzitopzijnlaptoptewerken aaneenlesmetlevendKahoot!,diehijvoorzijngroep 7/8wilgebruiken.“Wijbestedensowiesoalwelveel aandachtaanbewegen.Wedoendedailymile:elkedag rennenwemetdeklasbuiteneenrondjevan1,8 kilometer.Enalsdatdoorslechtweernietdoorgaat, merkikdatwelechtaandegroep.Maarbewegingécht ineenlestoepassenkostveeltijd,dusikgazekervan dezebibliotheekgebruikmaken.Ikbenvandaagwel geïnspireerdgeraakt."
Zelfookaandeslagmetbewegend lereninjouwlessen?Neemdan eenseenkijkjeindeBeweegbieb opzitmetpit.nl/beweegbieb.Je kuntgratiseenaccountmakenen ervoorbeeldlessendownloaden.
“Jeetje,ditisechtleuk!Jongens,luister,ikhebeenlied gemaakt,ophetthemavandevolgendekinderboekenweek!Avontuur!”JufRenatehoudtenthousiasteenlaptopindelucht.Zelaathorenwatzezojuistmet‘Suno’ gemaaktheeft.SunoiseengeneratieveAI,endaargaat hetvanmorgenoverindeFredericusschoolinVelp.AI, ArtificiëleIntelligentie.
Erdoenongeveer15mensenmeeaandezeworkshop.Meesters,juffen,ondersteunersenstagiaires. IedereenheeftweleensgehoordvanAI,bijvoorbeeld ChatGPT,maarnietiedereenwerkteralmee,blijkt alsRaisadeJong(vanCloudwise)eenvragenrondje houdt.Hetisopvallend,zegtjufInge:“Alsjenuvande Pabokomtalsjongestudent,danweetjemeervanAI dande‘ervaren’leerkrachtenbijdescholenwaarje komttewerken…Datisbestraar.”
COPILOTVANMICROSOFT
MaaraandatprobleemwordtbijDeltaScholengroep dusdoormiddelvanditsoortworkshopsaangewerkt.Sterkernog,dezelfdejufIngemaaktaanhet eindvandemiddagmetAIeenkleurplaatoverde herfst.“Meteenkaboutererineneenpaddenstoelenhuisje,zieje?Dezeplaatkanikmorgenal
gebruikenbijdeleerlingen!Echtheelergleukomdit nutemaken!”Zeheeftdekleurplaatgemaaktmetde AIdieiedereenmeteenMicrosoft-accountkan gebruiken:Copilot.JufInge:“Kijk,Copilotzithier rechtsbovenindehoek,datwiebeligeicoontje.Ik wistnietwatjedaarallemaalmeekuntdoen.”
GOEDEPROMPTSSCHRIJVEN
Raisatraptafmeteenstevigedosistheorie,zelfs TuringendeEnigma-machinekomenlangs.Maaral snelwordtditeenhands-onworkshopengaande deelnemersaandeslagmethetschrijvenvangoede ‘prompts’.HoegebruikjeAI,endanspecifiek Copilot,heelpraktischinjedagelijkseonderwijs?
Raisa:“Geefeenduidelijketaak,meteenwerkwoord
erin.Dus‘schrijf’of‘analyseer’of‘maak’.Endaarna(en ditisbelangrijk),geefjecontext(‘voorgroep8’of‘als leerkracht’);voorbeelden(eenmailtje,eenbrief,eenles); eenpersona(‘jebenteenjournalist’of‘jebenteen leerkracht’);geefjeeenformat(‘eenedi-les’of‘een tabel’);eneentoon(‘zakelijk’of‘vriendelijk’).Hetiseven eenwerkje,maarhetloontomteinvesterenineen goedeprompt.”
HALLUCINEREN
Degroepgaataandeslag.Eengroepjemaakteenles overvulkanen.Iemandoverruimtevaart.Eenander groepjemaakteenreekslessenoverdigitalegeletterdheid.“Wacht,ermoetnogeenfilmpjein…”zegteenvan dejuffen.DatwordteenfilmpjeuithetJeugdjournaal.In eenhandomdraaiiserzoeenleukeeninteressanteles gemaakt.Bijeenlesover‘deherfst’bedenktCopiloteen leukmuziekje,de‘vierjaargetijden’vanVivaldi.Alsje nietgoedduidelijk‘prompt’maaktAIookrarefouten.Zo
wordteenlesjevoorkleuters45minutenlang.“Datkan natuurlijkniet!Knipdatmaarindriestukken!”Raisawijst erop:“AI’skunnennogaleensgaan‘hallucineren’,zorgdat eraltijdeenmens‘intheloop’blijft!”
LEUKERINHETECHT
“Ditwasechteenleukeworkshop…”zegtjufIngeachteraf.“Ditkunnenwemeteengebruiken.”Maarhetiswel eenbeetjeirritantdatzo’nAIdedingenveelbeteren snellerkandanwij,zegtiemand.Maar,zegtjufRenate: “Mijnleerlingenzeidenlaatst:‘juf,alsuhetverteltishet tochleukerdaneenfilmpje’.”
MeerlerenoverAIinhetonderwijs?Klikeensop‘Copilot’inje Microsoft-account.Ofkijkeensopcloudwise.nl
BAASOVERHET EIGENLEERPROCES
Zelfstandigkunnenhandelenenzelfverantwoordelijkheid eninitiatiefnemenzijnbelangrijkevaardighedenvooreen leerling.Maarhoestimuleerjediealsleerkrachtenals school?MetdievragengingendemedewerkersvanKCDe KringloopinArnhemaandeslag.“Wewillendeleerlingde baasmakenvanhuneigenleerproces.”
‘Zelfplannen’,‘autonomie’,‘intrinsiekemotivatie’, ‘verantwoordelijkheidvooreigenleren’:delerarenen studentenvanKCDeKringloophebbenduidelijkhun huiswerkgoedgedaan.Zemoestentervoorbereidingop deworkshopZelfreguleringenEigenaarschapdieze vandaagvolgdeneenpodcastluisteren.Ennu,aanhet beginvandeworkshop,mogenzeopschrijvenwatzeal overhetonderwerpweten.‘Eenmannetjemeteenopen brug’en‘omeHarry’,schrijfteenvandeleerkrachtenover uitdeaantekeningendiehijoverdepodcastmaakte.Als jewilwetenwaardatpreciesopslaatkunjeinje podcast-appzoekennaarRegullearn#2Special: Zelfregulerendlerenkunjenietzelfregulerendleren!”
‘Lerenleren’,zienweookvaakterugkomenopde blaadjes.“Ikzienubijmijnkinderendieophet voortgezetonderwijszittendathetechtheelbelangrijk isdatjeleertomteleren.Datbegintalbijdekleuters”,zo besprekenzeerineengroepjeover.
DELIJNVANDESCHOOL
WorkshopleiderAnnetJongenvandeorganisatie
OnderwijsMaakJeSamenneemtdemedewerkersvan KCDeKringloopmeeindetheorieoverzelfreguleringen eigenaarschap.Maarzelaatzevooralzelfnadenkenover watzijkunnendoenomdietestimuleren.“Watisdelijn vandeschool?”vraagtzeregelmatig.Endaarvindtzeal sneleenmooihouvast:vanafdekleuterswerkende leerkrachtenopKCDeKringloopmetweektaken.“Datis aleenmooiedoorgaandelijn,daarinkunjeecht eigenaarschapgaanopbouwen.”
Jongenwerkteachttienjaarinhetbasisonderwijsen verdieptezichvervolgenstijdenshaaropleidingOnderwijswetenschappenindeneurowetenschappelijkekant ervan,inhoelerennouwerktinonsbrein.“Wewetenwat werkt,wewetendatheteffectiefisalskinderenzelfreguleringinzetten,alszezichverantwoordelijkvoelen eneigenaarschapervaren.Maarja,heelexplicieteinstructiewerktook,zowetenwe.Hoecombinerenwe noualdiekennis?”
STURING
Omhetmeteenmaarevenuitdewereldtehelpen:volledig eigenaarschapoverheteigenleerprocesisnietmogelijk. “Hetisgoedomleerlingengeleidelijkmeerverantwoordelijkheidtegevenenwehebbenheteindelijkovermedeeigenaarschap.Wanterisaltijdwelwatsturingnodig”, verteltAnnet.Zekrijgtbijvalvaneenleerkrachtdievertelt dathaarbuurjongenopeendemocratischeschoolzitenin groep5nognietkonlezen.“Omdathijzelfmochtbepalen wanneerhijdatwildeleren.”
Annetlaatophaarslideszieninwelkefasedeexecutieve functiesvanonsbreinopeenbepaaldeleeftijdzijn.De meestehebbenwepasrondons25stelevensjaarvolledig ontwikkeld.“Ikverwachtveelteveelvanmijnveertienjarige zoon,zieiknu”,zegteenvandeleerkrachten.“Diekannog helemaalnietzogoedvooruitplannen,maardatkloptook, datgajepasechtvanafje14eontwikkelen.”
Opdeslideszienwedegemiddelden.Elkeleerlingis anders.Elkmensisanders.WantalsAnnetvraagtwieereen supergeorganiseerdetasheeftenwieniet,ofwieer binnenkomendeberichtjesopzijntelefoonkannegerenen wieniet,komtergeeneenduidigereactieuitdegroep.Als volwassenenhebbenwestrategieënontwikkeldom daarmeeomtegaanenhetisaandeleerkrachtenomook hunleerlingentehelpenomeenpassendestrategieinte zetten.
“Maarjehebtaltijdvandiekinderenindeklasdiedehele dagdoorvragenblijvenstellen,”zegteenleerkracht. “‘Juhuuf,waarmoetikm’nschriftinleveren?’”“Hoereageer jedaardanop?”vraagtAnnet.Deleerkrachtlacht:“Ja,soms geefikgeenantwoordmeer.Datzegikdan.Ikgajegeen antwoordgeven.Watdenkjezelf?”“Nou,hierbiedjedan dushulpbijzelfregulatie.Eenandereformuleringkan misschiennogzijn:‘Ikweetdatjijditweet’.”Datzinnetje schrijftdeleerkrachtop.
DELOKALEN
Zijndeklaslokalenvandezeschooleigenlijkeenbeetje zelfsturingsvriendelijk?Induo’snemendecollega’seen checklistdoor.Datleverteenmooielijstplusjesen minnetjesenkrulletjesenkruisjesop.“Volgensmijhangter bijonsnietsaandemuurwatonrustveroorzaakt,” besprekentweeleerkrachten.Ergensandershorenwedat deinhoudvantweekastenwordtomgeruild:“Diemetde werkboekenstaatvlakbijeenpaarkinderendiedaardoor vaakgestoordworden.Daarkunnenwebeterdespelletjes zettendieweeigenlijknooitgebruiken.”
Annetbesluitdeworkshopmeteenhelestapelpraktische tipsomzelfregulatieindeonder-,midden-enbovenbouw testimuleren.Jekuntbijvoorbeelddemanierwaaropje feedbackgeeftandersinsteken.“Wegevenvaakfeedback oppersoonlijkniveau,zovan‘wow,dathebjegoedgedaan’. Dekunstisomdaarnaeenkommatezettenenuitteleggen waaromjedatvindt.‘Watgoeddatjemetkrulletjesen kruisjeshebtgewerkt’,bijvoorbeeld.Ofjevraagtwaarom deleerlingzelfdenktdatdeopdrachtgoedisgegaan.”
EXITTICKETS
Eenandermooiadviesishetgebruikvanexittickets,kleine formulierenwaaropleerlingenbijvoorbeeldnaeenlessenseriekunnenreflecterenopdemanierwaaropzehebben gewerkt.“Onlinekunjedaarallerleivoorbeeldenvan vinden,”tiptAnnet.Leerlingenzelflatennakijkenkanook bijdragenaanzelfstandighandelen.Ofdatjemetze afspreektdatzevoordatzejoueenvraagstellen,eerstzelf goedmoetennadenken,daarnaeenmaatjemoetenvragen enpasdaarnabijjouterechtkomen.
Detheorieendeadviezenleverendecollega'svanDe Kringloopalvasteenhoopinspiratieop.Eenvande leerkrachtenzegt:“Voormijwashetechteeneyeopener datikbijvoorbeeldnooiteensprecieshebuitgelegdhoeje dedicteeposterinmijnlokaalnougoedgebruikt.Jedenkt vansommigedingen:datistochvanzelfsprekend?Maarals jehetnooithebtuitgelegd,hoemoetenzehetdanweten?” Eneenander:“Ikvonddietipoverdiekommanajeeerste feedbackechtgoed.Dankomjevanzelfrichtingeen opmerkingoverhetprocesofeenvraagoverzelfregulatie.”
“Jehoeftnatuurlijknietalleswatikhiervandaagverteldheb tedoen",besluitAnnet.“Ikhoopvooraldatikjullieeen beetjeaanhetdenkenhebgezet.Datjeerietsuitpikt waarvanjedenkt:ditpastinmijngroep.”
BOOS?ONRUSTIG?
GEBRUIKDE RUSTVIS
Hetisleukomteziendatdezegroeppasechtloskomtals zemetz’nallenopdegangstaan.Daarheeftdegevervan dezeworkshop-SuzanElmasvanKwintessens-papiertjes opgehangenmet‘Kwinksvandeweek’.Bijvoorbeeld‘Pak jeboosheidaan.’Of‘Boosofverdrietig?PakdeRustvis’.Of ‘Vraagoptijdomhulp!’en‘Lukthetniet?Kieseentip’.
SOCIAAL-EMOTIONEELLEREN
Bijdielaatstestaanalvastwattips,zoals‘beginmetiets kleins’of‘beginmaargewoon’.Enditzijnnietzomaarlosse kreten.Hetisonderdeelvaneenlesmethodedie‘Kwink’ heet.Hetzijnlessendieopalleniveaus–onderbouw, middenbouw,bovenbouw–gegevenkunnenwordenener ziteenenormuitgewerktpakketaantheorieenonderwerpenonder.Overpesten,agressie,boosheid,verdriet,respect enaardigdoen.Waarhetopneerkomtindielessen: gewenstgedragversterken,ongewenstgedragvoorkomen. Datgaatviahetaanlerenenversterkenvancompetenties doormiddelvanSEL,Sociaal-EmotioneelLeren.Wantde ervaringleert:leerlingendiegoedinhunvelzitten,eenklas die‘lekker’gaat,leertookbeter.Suzan:“Hetgaatover zelfbewustzijn,zelfmanagement,besefvandeander.Over relatievaardigheden,omgaanmetemoties,oververstandige keuzesmaken.Welkgedragwillenweindeklaszien?En welkgedragniet?Danhebikhetnuoverhetklaslokaal, maarhetgaatnatuurlijkeigenlijkoverdemaatschappij,over dewereld.”
GROEICOMPLIMENTENGEVEN
Enhoezietdatsociaal-emotioneellerenerdaninde praktijkuit?Nou,kijk,neemdieKwink-van-de-weekdieop deganghangt.‘Vraagoptijdomhulp!’JufRuthkijktnaardat blaadjeenvulthaarwerkpapierin.“Ditgaateigenlijkoverde competentie‘zelfinzicht’.Nou,jezoualsconcretewerkvorm hiervoorbijvoorbeeldeenklasexpreseentemoeilijke rekenopdrachtkunnengeven.Watgebeurterdan?Blijft iedereengefrustreerddoorgaan,ofsteekteriemandeen vingeropomhulptevragen?Datlaatstekunjedanbelonen, jekunteen‘groeicompliment’geven.”
DUWENINDEKLAS:GEELOFROOD?
Dezeworkshopiseigenlijkeenopfriscursus.Deleerkrachtendiemeedoen–negeningetal,inclusiefdedirecteur–werkenallangermetde‘Kwink’-methode,engevendusal watlanger‘Kwinklessen’.Datzijnlessenwaarinwordt gewerktaangroepsvorming,competentiesengedragméér danaan‘feitenkennis’.Datopfrissengaataandehandvan eenaantalopdrachten,verteltSuzan.
“Wewerkenbijvoorbeeldmetgroene,geleenrode papiertjes.Schrijfopwatjeindeklaswilzien,watsomskan ensomsniet,enwatechtnietkan.Deleerkrachtenkunnen danaandeslagmetconcretevoorbeelden.”Eenmeester zegt:“Duwenindeklas?Welkekleurisdat?Roodofgeel? Eenleerlingdieeenconflictechtnietmetwoordenkan oplossen,magdiesomsweleenseenduwtjegeven?”Zo wordteroververschillendeonderwerpendoorgepraat. Overschreeuwenindeklas.Doorelkaarheenpraten.Een stoeltjebezethoudenvooreenvriendje.Heelvaaknaarhet toiletgaan.Kanhet?Kanhetniet?
“Zorgdatjevooraldegelepapiertjesmetelkaarbespreekt. Hetisinteressantomtezienofjealsteam,alsgeheelvan deschool,totovereenstemmingkuntkomen,”zegtSuzan. “Wantalsjealsleerkrachtandereregelshebtdande andere,dangeefjeeengemengdsignaalaandeleerlingen. Endatzorgtweervooreenonveiliggevoel.Zorgdatjehet eensbentoverwelkgedragjealsgroepleerkrachtenwil zien.Datzijndeschoolregels.”
DERUSTVIS
Alshetallemaalnietmeerlukt,weerallemaalnietmeer uitkomenmetdemethodeendewoordendieerbijhoren, nou,danpakkenwegewoondeRustvis.Diedrukjetegenje wangenjesluitjeogen:“Weesstil/ademin/ademuit/ voeljelijf/kijkrustigomjeheen.”HetiseenKwinkmethodevoorkleuters,maarikkanjeverzekeren:hetwerkt ookvoorvolwassenleerkrachten!
Leesmeeroversociaal-emotioneellerenenoverKwinklessenopwww.kwinkopschool.nl
ZONDER DUIDELIJKDOEL
WEETJENOOIT
WELKEROUTEJE MOETNEMEN
IndemiddagverzamelthetteamvanIKCHetSimmelinkin EibergenzichvooreenworkshopoverExplicieteDirecte Instructie.AnnemarieWesthuisvanExpertisleidtdesessie. Methaarervaringalsleerkracht,onderwijsadviseurenhaar achtergrondinarbeids-enorganisatiepsychologiebenadrukt zesteedshetzelfdeuitgangspunt:effectiefonderwijsbegint bijdeleerkracht.Nietbijwerkboekenofmethodes,maarbij helderedoeleneneendoordachtelesstructuur.Dedoelen vandemiddagzijnconcreet.Leerkrachtenlerenhoezeeen lesdoelformulerendatzoweleenconceptalseenvaardigheid bevatenhoezedaarbijeenduidelijkeinstructieontwerpen.
Annemarieopentluchtigmeteengrapjeoverhaar“honderd jaar”ervaringvoordeklas,maargaatdansnelovertotde ordevandedag.Zebegintmethetoverzichtvande lesfasen:voorkennisactivereneneendoelformuleren, gevolgddoorinstructiewaarindeleerkrachtvoordoet, samenoefentenhetdaarnaaandeleerlingenoverlaat.Dan eenkleineafsluiting,zelfstandigeverwerking,verlengdeof verrijkteinstructieentotslotdegezamenlijkeafronding. Ondersteunendetechniekenalsactiveren,begrip controleren,feedbackgevenenherhalenmakende structuurcompleet.“Goedlesgevendraaitnietomlosse trucs,”benadruktAnnemarie,“hetgaatomeen samenhangendgeheel.”
VOORKENNISACTIVEREN
DankomterbewegingindezaalmetdewerkvormMixen Ruil.Collega’svertellenelkaarkortietsoverhunkaartje, wisselenvankaartengaandoor.Inenkeleminutengonstde ruimtevangesprekken.Eensimpelemanieromkenniste delenenvoorkennisteactiveren–ookbruikbaarindeklas. Defocusverschuiftvervolgensnaarhogeverwachtingen. Voorafhebbendedeelnemerseenartikelgelezenvan HannahBijlsmaenRedwaneBouttaouane(2023).Hetlaat zienhoegrootdeinvloedvanverwachtingenis:
leerkrachtendiegelovendatleerlingenkunnengroeien, zorgenvoormeermotivatie,doorzettingsvermogenen zelfvertrouwen.Hetartikelbenoemtvierpijlers: constructievefeedback,foutenbenuttenalsleerkansen, differentiatietijdensdelesinplaatsvanvoorafdelatlager leggenenzorgvuldigtaalgebruik.Hogeverwachtingenzijn nietalleenietsvandeindividueleleerkracht,ookvande heleschoolcultuur.
FALENENSUCCES
Annemariekoppeltditaandepraktijkmethetschemavan defaal-ofsuccescirkel.Verwachtingenvandeleerkracht bepalenzijnhandelen,datbeïnvloedthetzelfbeeldvan leerlingenendatzelfbeeldstuurtvervolgenshunhandelen enleerontwikkeling.Zoontstaateenneerwaartseofjuist opwaartsespiraal.Omditconcreettemakengebruiktze eenvoorbeeld:“Roosheefthethelejaarindeverlengde instructiegezeten,zevindtrekenenlastig,pasopdatjehaar nietovervraagt.”Detoonisterughoudend.Daartegenover zetzeeenalternatief:“Roosheeftvaakverlengdeinstructie nodig,geeftnietopenheeftmooiestappengezet.Ikzal haarblijvenuitdagen.”Dezelfdesituatie,maarpositief gekaderd.Hetverschilzitintaalgebruikenhouding.En daarmeeindekansendieeenleerlingkrijgt.
MINDERDENKTIJD
Watgebeurterbijleerlingenvanwielageverwachtingen bestaan?Zekrijgenminderdenktijd,vaker‘gratis’een antwoordofeencomplimentbijeenfoutantwoord.Ze krijgenminderklassikalebeurten,minderinteractiemetde leerkrachtenervarenminderwarmte,oogcontactengoede feedback.Annemarie:“Alsjeditlijstjebewustbekijkt,zieje hoesubtielhetverschilsomsis.Alleenalhetbesefmaakt uit.”EenfilmpjeovereenAmerikaansexperimentmaakt indruk.Leerkrachtenkregenwillekeurigtehorendat sommigeleerlingenbijzondergetalenteerdwaren.Datwas nietzo,denamenvandeleerlingenwarenuitdehogehoed getrokken.Tochbleeknaeenjaardatjuistdieleerlingen meerwarmte,input,denktijdenbeterefeedbackhadden ontvangenvandeleerkrachten.Juistdezeleerlingenbleken ookbetertepresterendanderest.“Ditwasvoormijecht eeneyeopener,”zegtAnnemarie.
VLOTLERENREKENEN
Daarnaverschuiftdeaandachtnaarleerlijnen.Vijf kernvragensturendeblik:watwetenleerlingenal,watwilik zeleren,hoeleerikzedat,hoeweetikdatzehetgeleerd hebbenenhoezorgikdatzehetonthouden?Het hoofdfasenmodellaatziendatlerenstapsgewijsverloopt: vanbegripsvormingnaarprocedures,vlotlerenrekenenen flexibeltoepassen.Hethoofdlijnenmodelbenadruktdatdit cyclischis:leerlingendoorlopendefasessteedsopnieuw enverdiepenhunkennis.Annemarievatsamen: “Werkboekenzijneenmiddel,geendoel.”Topleraren brengeneerstdedoeleninkaart,bepalendande toetsmomentenenkiezendaarnapasdeactiviteiten.
Vervolgensgaathetovereinddoelenvanblokkenen thema’s.Drievragenzijnleidend:welkedoelenkomen eraan,waarstaandeleerlingennuenhoesluitentoetsingen observatieshierbijaan?Hetgaaternietomdemethodete volgen,maaromsteedsdekoppelingtemakentussen planning,beginsituatieenmeetmomenten.Deelnemers nemenhuneigenlessenonderdeloep:hoevaakkomthet doelterug,wanneerwordthetgetoetst,welkevoorkennisis nodigenisdieaanwezig?Hetgesprekdatvolgtmaakt duidelijkhoebelangrijkhetisomsteedsopnieuwde verbindingteleggentussendoelen,toetsingenleerlingen.
ALICEINWONDERLAND
Annemariezoomtverderinopderolvanlesdoelen.Ze verwijstnaarAliceinWonderland:zonderduidelijkdoel weetjenooitwelkeroutejemoetnemen.Goedelesdoelen gevenrichting,makenfeedbackmogelijkenzorgendatde instructiescherpblijft.Eendoelbestaataltijduiteen concept(hetwat)eneenvaardigheid(hethoe),hetis geformuleerdindeik-vormenbijvoorkeurmeteen voorbeeld.Zowordteendoelcompact,concreeten controleerbaar.Annemarielaatzienhoeinstructiestapvoor stapwordtopgebouwd:deleerkrachtdoethetvoor, vervolgensoefenenzesamen,daarnanemenleerlingenhet overenuiteindelijkdoenzehetzelfstandig.Dieovergang werktalleenalshetfundamentstevigis:eenduidelijke betekeniszin,uitlegvanmoeilijkewoordenenvisuele voorbeeldendiehetbegripondersteunen.
3-2-1
Aanheteindevandeworkshopoefenendedeelnemers zelfmethetformulerenvanlesdoelenenhetactiverenvan voorkennis,bijvoorbeeldmetdewerkvorm3-2-1:drie dingenmeenemen,tweepuntenomverderovernate denkenenéénactieomdirectuittevoeren.Zoeindigtde middagnietalleenmettheorie,maarmetconcretestappen diemorgenalindeklasgebruiktkunnenworden.De middaginIKCHetSimmelinklaatzienhoetheorieen praktijkelkaarraken.Ofhetnugaatomhogeverwachtingen, helderedoelenofhetstapvoorstaploslatenvan verantwoordelijkheid:hetdraaitsteedsomdeleerkracht diebewustkiest,scherpkijktendurfttesturen.Metdat besefopzakgaandedeelnemersdedeuruit:klaaromhun leerlingenmorgennietalleenlestegeven,maarook richting.Ophetschermverschijnteencitaatvan Omdenken:alsjegeendoelhebt,blijfjeheenenweer rennenzondertescoren.
DITISGEEN SCHOOL-SCHOOL, DITISTHUIS
DeOmmelanderismeerdaneenbasisschool:hetiseenplekwaarleren ensamenleveninelkaargrijpen.Hetkleurrijkegebouwbruistaltijdvan activiteit:vandeopvangvoordejongstekinderentothetonderwijsvoor debovenbouwleerlingen,envanouderbijeenkomstentotworkshopsin decentraleruimte.Zelfsopeenstudiedag,wanneerergeenleerlingen zijn,hangtereenlevendigesfeerbijdeingang.DirecteurIrmaPeters verwoordthettreffend:“DeOmmelanderisgeenschool-school.Hetis eensoortthuis.”DezestudiedagstaatinhettekenvandestartvanThuis inTaal,eentrajectdatdekomendedriejaarvormkrijgt.SamenmetDe WitteVlinderisDeOmmelandergevraagdomditprogrammaopte pakken.JolandaReichardenWilmaReuvekampvanStichtingPASzijn aanwezigomhetteammeetenemeninwatdeaanpakbetekentenhoe dieindepraktijkhandenenvoetenkankrijgen.
‘ThuisinTaal’sluitaanbijwateerderindeWerkplaats OnderwijskansenNederland(WOAN)isgedaanrond ouderbetrokkenheid:hoeschoolenoudersalseducatieve partnerssamendeontwikkelingvankinderenkunnen ondersteunen,metbijzondereaandachtvoorthuisbetrokkenheid.Daarmeeverschuiftdeblikvanalleende instructieindeklasnaarhetbredereecosysteemwaarin eenkindleert.Engroeit!Deaftrapvanhetdriejarig programmaisinhandenvanWilmaenJolanda.Stichting PASwerktaankansengelijkheidviavoorschool,vroegschool,basisschooleninmiddelsookinhetvoortgezet onderwijs.Zewerkenmetcoaches,logopedistenen intermediairsenorganiserenzelfsweekendscholenen zomerscholen.
REKENSOMMETJE
“VandaagmakenjulliekennismetThuisinTaal,”zegt Jolanda.“Hetisgeenmethode,maareenaanpakom taalontwikkelingbijjongekinderentestimuleren.”Jolanda prikkeltdezaalmeteenrekensom:hoeveeltijdvanhun levenbrengentwaalfjarigeneigenlijkopschooldoor?De zaalgoktopmeerdandertigprocent,maarhetantwoord blijktslechtstienprocenttezijn.Datbetekentdathet grootstedeelvandetaalontwikkelingthuisplaatsvindten derolvanouderscruciaalis.Jolandaverbindtditaande wetenschappelijkebasis:deleesvaardigheidvan NederlandsejongerenisvolgenshetdriejaarlijksePISAonderzoekopnieuwgedaaldenjuistdethuissituatieblijkt bepalend.InhetonderzoekwaaropThuisinTaalis gebaseerdkomtnaarvorenhoekinderenvanlager opgeleideoudersminderwoordenhorenenvaker gecorrigeerddanaangemoedigdworden.Zoonderstreept Jolandadatsamenwerkingmetoudersonmisbaarisom taalontwikkelingechtteversterken.
JUISTEENHEKELAANTAAL
Inkleinegroepjesbesprekenleerkrachtenviervragen:hoe huneigenthuisomgevinghuntaalontwikkelingbeïnvloedde, wiebelangrijkwareninhuntaalontwikkeling,welketalenin hunomgevingwerdengesprokenenwaterbeterhad gekund?Persoonlijkeverhalenvolgen.EenPoolseleerkracht vertelthoezijalskindveelwistenzichnietkonuitdrukken. Eenanderdeelthoeeendyslectischzusjeervoorzorgde datlezenthuisaltijdcentraalstond.“Maardaardoorvindik lezennunogsteedsverschrikkelijk,”vultzegrappendaan. Dezaallachtmee.
INTERACTIEMETDEOMGEVING
Ervolgensheetsmetonderzoekstatistiekenendiemaken indruk:zetonenhoehetopleidingsniveauvanoudersde taalomgevingvankinderenkleurt,metbijvoorbeeldmeer woorden,vakeraanmoedigingensnelleregroeivande woordenschatbijhogeropgeleideouders.Jolandavathet kernachtigsamen:“Taalontwikkeltzichininteractiemetde omgeving. Julliewetenalveeloverdiethuisomgeving.Dat iseengrootvoordeel.”Vanuitdaarverbreedtzedebliknaar hetbio-ecologischmodelvanBronfenbrenner,waarinhet kindcentraalstaat,ingebedingezin,schoolenkinderop-
vang.Groeiontstaatvolgensditmodelnietopéénplek, maarjuistindeverbindingtussendieleefmilieus.Preciesin diewisselwerking,benadruktJolanda,ligtdekernvanThuis inTaal:deverbindingtussenthuisenschoolenderoldie taaldaarinspeelt.Aansluitendwordtdeaanpakzelfuiteengezet,opgebouwduitzevenstappendiesameneenroutekaartvormen.Hetbegintbijhetverkennenvandetaalomgevingthuisenhetbetrekkenvanoudersencollega’sbijhet aangaanvanpartnerschappen,gevolgddoorhetopbouwen vanwederkerigerelatiesenhetorganiserenvanouderkindactiviteitenindeklas.Daarnaverschuiftdeaandacht naarderolontwikkelingvanouders,hetbewustvoorrang gevenaantaalinelkeinteractieenuiteindelijkhetuitbreidenvandewoordenschatvankinderen.Zoontstaateen praktischeaanpakwaarinthuisenschoolelkaarversterken.
EENSTEVIGFUNDAMENT
Hetmodelwordtverderuitgewerktinhetbeeldvaneen huis.Aandebasisligtdevastegrondvansociale-en emotioneleervaringenmetinteractie.Daarbovenvormen vroegemondelingetaalervaringen,zoalssprekenen begrijpen:defundering.Demurenbestaanuitbouwstenen alswoordenschat,luisteren,lezen,schrijven,kennisvande wereldeninteractie,metsociaal-emotioneelwelbevinden entaalcompetentiealsdragendegevel.
Thuisenschoolwordenafgebeeldalstweecirkelsdie elkaaroverlappen:detaalomgevingthuisendespeelleeromgevingopschool.Waardiesamenkomen,ontstaan burgerschap,studiesuccesenparticipatieinwerk.Jolanda vathetsamen:zonderstevigfundamentstortallesinendat fundamentmoetsamenmetouderswordengelegd.Uitde zaalklinktinstemming,maarookzorg:oudersmoetenméér wordenbetrokkendanviaeennieuwsbriefenkinderen wordennietverwendmetgamenmaarmetlezen.Wilma sluitdaaropaan:juistomdathetspannendkanzijnvoor ouders,moetjekleinbeginnen,metietswaarouderenkind plezieraanbeleven.Ookalishetgewooneengesprekjedat zekunnenvoerenalszenaardewinkelwandelen:“Jekunt daaralietsvanmaken.Benoemkleuren,watjeziet,welke woordenhorenerbij?Alsdethuistaalhetsterkstis,dan startenwedaar.”
SCHOOLALSTHUISENTHUISALSSCHOOL
Aanheteindvandeochtendisduidelijkwaarhetde komendejarenomzaldraaien:bouwenaaneenstevige verbindingtussenthuisenschool.Nietmetkant-en-klare methodes,maarmeteenaanpakdiegroeitinsamenwerking metouders,leerkrachtenenbegeleiders.Datvraagtom extrahanden,procesbegeleidersenuiteindelijkeeninterne oudercoördinatordieditstructureelborgt.Bovenalgaathet omeenhouding:ziendateenkindleertindewisselwerking vanaldieomgevingensamen.DeOmmelanderlaatziendat eenschoolookeenthuiskanzijnenthuisookeenschool. Eenplekwaartaalontwikkelinggedeeldwordteniederkind vanuitdatfundamentverderkangroeien.
DIFFERENTIËREN KUNJELEREN
REALISTISCHE,HOGE
VERWACHTINGENZIJNGOED VOORIEDERELEERLING
TijdenshetmiddagprogrammastaatopbasisschoolDeGazellein Arnhemeentrainingoverdifferentiatieophetprogramma.Debedoelingisomeencompleetbeeldtekrijgenvanwatdifferentiëren inhetonderwijsinhoudt,volgensdemethodiekvanADAPT,een instrumentvandeHogeschoolvanArnhemenNijmegen(HAN).“Of jegaatmetz’nalleneenbeetjeomhoog,ofjelaatdeleerlingendie eenhogerniveauhebbennogverderkomen.”
TrainerADAPT-implementatieLindaJakobsverteltallereerstoverdedoelenvandemiddag.“Wedoeneenaanzettoteengedeeldevisieopdifferentiërenbinnenhet schoolteam,”zegtze.Omdattedoen,wilzeeersteen compleetbeeldlatenzienvanwatdifferentiërenisvolgensdemethodiekvanADAPT.Ditiseeninstrumentvan deHANenstaatvoorAssessingDifferentiationinAll PhasesofTeaching Omditteontwikkelenisonderzoek gedaanvialesobservatieseninterviews.Dehandleiding geefthandvattenomdifferentiatietoetepassenin4fasen:deperiode-enblokvoorbereiding,delesvoorbereiding,delesuitvoeringendeevaluatie.
VoordatLindabegint,vraagtzedeleerkrachteneerst eenwenseneenvreesopeenpost-itteschrijvenendie naarvorentebrengen.Veelvanhenwillenpraktische handvatteneninzichtenomdifferentiatiemeetenemen naarhunlessen.Eenlijninhunvreesiserook:‘luktdit wel’,‘kosthetnietheelveeltijd’,‘moetenwedanniette veelveranderen?’.
KINDERENBETROKKENHOUDEN
DeADAPT-definitievandifferentiërenis:‘Aspectenvan onderwijs(zoalsgroepering,doelstelling,leertijdofinstructiemethode)afstemmenop‘verschillen’tussenleerlingen(voornamelijkophetgebiedvanprestaties,maar ookbijvoorbeeldmetbetrekkingtotintelligentie,persoonlijkheidofmotivatie).’Viaeenonlineprikborden gespreksvragenvraagtLindaeerstwaaromdedeelne-
mersvanvandaagditzoudenwilleninhunlesenhoeze erzelfnualvormaangeven.Antwoordendaarzijn:‘dat elkeleerlinggezienwordt’;‘kinderenbetrokkenhouden’; ‘nietalleenaandeonderkant,maarookaandebovenkant’.Eenanderschrijft:‘iedereengroeitinzijnofhaar lijn’.
Datdifferentiatieindepraktijkalplaatsvindt,istehoren indegesprekkeningroepjes:“Wehebbeneenleerlingin groepzesdierekentingroepvijfenleerlingendietwee leerjareninééndoen.”Deschoolheeftookplusgroepen, verkorteinstructieofjuistverlengdeinstructie.Eenleerkrachtvultaan:“Wehebbenhetnusteedsoverdifferentiërenopniveauenditkannatuurlijkookopwerkwijzeof materiaal.”
Deleerkrachtenuitdeonderbouwzeggendatzeeigenlijkalcontinumoetendifferentiëren.“Weobserveren veel,watzienwe?”lichtiemandtoe.“Opbasisdaarvan makenwenieuwekeuzes.”
EVENVEELONDERSTEUNING
VervolgenslaatLindastellingenzien,waardedeelnemersop mogenreageren.‘Alleleerlingenhebbenrechtopevenveel ondersteuningopschool,ongeachtwatzijvanhuisuitmeekrijgen’,luidtdeeerste.Hierzijndemeestenhetwelmee eens,alkijkensommigenogwatweifelendnaardetrainer.“Er ishiergeengoedofslechtantwoord,”lichtdietoe.Overde tweedestellingontstaateengesprek:“Wemoeteninonsonderwijsaansluitenbijdeindividuelebehoeftenvanleerlingen.Verschillen(inprestatiesenontwikkeling)wordendaardoorgroter.”Eenleerkrachtishetermeeeens:“Alsjehet maarpergroepblijftdoen,ziejenietiedereen.”Lindazegt datereenspanningzittussenhetniveauvandegroepalsgeheelomhoogkrijgenenhetstimulerenvankinderendiehetal goeddoenennogverderkunnenkomen.“Ofjegaatmetz’n alleneenbeetjeomhoog,ofjelaatdeleerlingendieeenhogerniveauhebbennogverderkomen.”Iemandmijmert:“...is ernieteenmiddenweg?”.
Metstellingdrieisniemandheteens.‘Hetisbelangrijkdat alleleerlingenpreciesophuneigenniveauonderwijskrijgen,ookalsditbetekentdatzedaardoorrelatiefveelzelfstandigmoetenwerken.’Hetvenijnzitheminhetwoordje ‘precies’,zegteenvandedeelnemers.“Ikdenkdatjehet scherperkrijgtalsjehetwoordje‘precies’weghaalt,ditiswel heeluitdagendmet25kinderen.”
LATTELAAG
DankomtLindaopwaarwehetpreciesoverhebbenbijdifferentiatie.“Hetisnietwerkenmetvasteinstructiegroepen. Hetisooknietdelattelaagleggenendatzienweindepraktijksomsgebeuren.Tenslotteishetooknietkinderenaanhun lotoverlaten,”zegtze.“Somswordenkinderendiegoedzelfstandigwerkenookeenbeetjebuitenbeeldgezet.Zijhebbenookondersteuningnodig.”
Wathetwélis,legtzevervolgensuit.“VolgensdeADAPTmethodevoegjedifferentiatietoeaandehandvanvijf principesbinnenvierfases:periodevoorbereiding,lesvoorbereiding,uitvoeringenevaluatie.”Hetisbelangrijk omjelesdoelenindegatentehouden,temonitoren,instructiesenverwerkingaftestemmen,alleleerlingenuit tedagenenzelfregulatietestimuleren.”Monitorenbetekentnietpersenogmeeradministratie,benadruktLinda. “Ikweetdatdeadministratielastalheelerggrootis.Het kanookplaatsvindendoormiddelvaneengelamineerde plattegrondwaarjemeteenkrulofkruisjeevenbijhoudt ofdeleerlingendejuisteantwoordengevenofhetlijken tebegrijpen.”
UiteindelijkbespreektLindanogde3B’s:bewust,beredeneerdenbetekenisvol.“Weesjebewustvanwatjewilbereiken,weegberedeneerdjealternatievenafenplaatshet betekenisvolinperspectief.”Daarnakrijgendeleerkrachteneentheorieboekeneenhandleidingomzelfmet
OMGAAN METTRAUMA'S
Alseenkindeeningrijpendeervaringmeemaakt,nemenze dieookmeenaarschool.Watkunjealsleerkrachtdoenom deveerkrachtvanhetkindtevergroten?Enhoezorgjedat jealsleerkrachtzelfnietuitgeputraaktdoormededogen? DatstaatcentraalbijdetrainingvanAnitaHammer.
Hetpratenovertraumatischegebeurtenissenkanstress, spanningenemotiesoproepen.DusKCSt.Paulusneemtde tijdervoor.Ditisdanookdeeerstedagvaneentweedaagse training.Endatishardnodig,wanthetpercentagekinderen enleerkrachtendatmettrauma'sommoetgaaniserghoog.
WORDJIJ PLASTICTATIËR?
"Zalikjullieeentipgeven?",zegtworkshopleider AnneloesLouwersevanNatuurcentrumArnhem. Maariedereenoverlegtdrukdoor.Deleerkrachtengaan namelijkhelemaalopinhetescaperoomspeloverplastic soep.Zespringenenthousiastoptonnenafomeennieuw deelvandepuzzelteontcijferen.Datdoenzeingroepjes, enerontstaateenwarecompetitie.Maar,zoalsAnneloes zegt:“Jespeelttegenelkaar,maarjehebtelkaarooknodig omtekunnenontsnappen.”
Deoplossingenvliegenjeomdeorenenpijlsnelwordt stapvoorstapdoorhetplasticsoep-probleemheen gegaan.Ditspelwordtookinklassengebruiktom leerlingenbewusttemakenvandeproblemenmetplastic indeoceanen.Hetlaatdegevolgenzienvoordenatuuren dedierendieerinleven.
Hetspelzitsliminelkaar,wanthetheefthaakjesmet schoolvakkenzoalstaal,rekenenenbegrijpendlezen.Ook hebjeverschillendedenkwijzennodigtijdenshetspel.Zo kaniederkindopzijnofhaareigenmanierenniveau meedoen.
Anneloesnoemtooknogeenanderbelangrijkpunt:“Als kindmoetjelerendatjeonderdeelvandenatuurbenten ergoedvoormoetzorgen.Alspubervergeetjedat,maar alsjeouderbent,herinnerjehetweer.Daaromishet belangrijkdatkinderenverbondenwordenmetdenatuur.”
Delaatsteoplossingwordtgroepsgewijsenvol enthousiasmeingevoerd.Ookdeleerkrachtenzijnoptijd ontsnaptenmetluidgelachwordthetgevierd.“Hetzijn ooknetkinderen”,aldusAnneloes.
BELRONDJENAAFLOOP
De dag na de studiedag maken we een belrondje met de scholen waar we niet live aan konden schuiven. We vragen wat zij op de studiedag hebben gedaan en wat ze eruit gehaald hebben.
“Onzestudiedagdraaideombasisvaardighedenenwatmijvooralbijblijft,is deverbindingdiejemaakt.’sOchtendswerktenwesamenmetKunstrijken zagenwehoezijomgaanmetthematischwerken,datwasheelinspirerend, juistomdatwedaarzelfookstappeninwillenzetten.’sMiddagstrokkenwe metonseigenteamdewijkinenhoordenweverhalenvanKoerdische moedersenhundochters.Onderwegontstondengesprekkendiejenietsnel indekoffiekamervoert,zoalseencollegadieverteldeoverdetatoeagedie zijnafkomstsymboliseert.Voormijisdatdekernvanzo'ndag:verbindend, inspirerendendichterbijelkaarkomen."
MarloesvanZomeren,Johannes&Margarethaschool
“Watwijervooraluithalenisdatsamenwerkenmetanderescholenmeteen vergelijkbarepopulatieheelwaardevolis.Inzo’nkleineresettingmerkjedat deopbrengstgroterisdanbijeenmassaalgebeurenineencongrescentrum. WijwerkensindsvorigjaarmetdemethodeWetenswaardigenthematisch leren.Tweecollega’shebbendaareenpresentatieovergegeven,alsofde bezoekersevenhunklasbinnenstapten.Daarmeekondenweheelconcreet latenzienhoewijdataanpakkenenkondenergerichtvragenwordengesteld. Datleverdeeenmooigesprekop.”
MoniquevanderMeijde,Kunstrijk
“Watmijvooralisbijgebleven,isdatwemiddenineendrietrapsraketzitten:eentijd terughebbenweonsbeziggehoudenmethetpedagogischklimaat,gisterenginghet indeochtendovertraumasensitieflesgevenenovereenpaarwekengaanwedat ookweerverderuitdiepen.Gisterenkregenweechteenspiegelvoorgehouden: belonenenstraffenhelptkinderenmettrauma’sniet,zijhebbeneerstveiligheid nodig.Datraakteonsalsteam.Hetmooieisdatjezulkeinzichtendirectsamen vertaaltnaardepraktijk.Erontstondherkenning,collega’skondenelkaarbevragen enhelpen.Zo’ndaggaatdusnietalleenoverkennis,vooraloververbinding:met elkaaralscollega’sénmetleerlingendiedathethardstnodighebben.”
ArcoHak,SBOZuid
“Eerlijkgezegdwasikvoorafwatsceptischoverditsoortstudiedagenen gisterenvielallesopzijnplek.IndeochtendwerktenwemetAukeRoksrond thematischonderwijsenclosereading.’sMiddagsgingenweverdermetonze nieuwemethodeGoenkondenwedetheoriemeteeninbouweninons komendethema.Datslootperfectaanbijdeimplementatievanthematisch onderwijswaarwealsschoolmiddeninzitten.Hetgafpreciesdeverdieping diewezochten:nietalleenbasisvaardigheden,ookdebredeontwikkelingvan kinderen.Hetvoeldealsofweechteenfundamenthebbengelegdwaarwe dekomendejarenmeeverderkunnen.”
RonnytenBrinke,PastoorvanArsschool
“Hetwasheelfijnomdestudiedagopdeeigenschooltehebben.Je merktdatjedanmetjeteamechtdetijdhebtomdediepteinte gaan.Wijzijnaandeslaggegaanmetdeverdereimplementatievan Staal2,onzetaal-enspellingmethode.Wehebbeningezoomdopde metacognitievevaardighedendiekinderennodighebbenengekeken hoewijinonzeinstructiesdaaropkunneninspelen.Eerstdokenwe detheoriein,daarnaontwierpenwelessendiewemorgenalanders kunnengeven.Datgaffocusénenergie.”
RenskeKleintjes,DeLaarakker&DeLaarhorst
“Daarhebjeheelveelaan,aanzo’ndag:alshijinhoudsvolis.Vooronsisdat zekergelukt,hetwaseengeslaagdestudiedag.Enzoinseptemberisideaal: jesteltsamenjespeerpuntenscherpenbekijktjejaarplan.Datzoudenwe eigenlijkelkjaarmoetendoen!MetLynnHartjesvanIselingeHogeschool werktenweaanbegrijpendlezenenclosereading.Datkondenwemeteen koppelenaanonsthematischonderwijsendanvallenerineenseen heleboelpuzzelstukjesmooiophunplek.Professionaliseringsdagengaan voormijnietalleenoverkennis, vooraloverdesamenhangzien.Endie samenhanghebbenwegisterenechtgevoeld.”
HansVerweij,DePaasbergschool
“Zo’nstudiedagopschoolkunnenwijveelzinvollerinvullen,omdatjeermorgen meteenwatmeekunt.Datmerktejebijdeworkshopgroepsdynamischwerken:we brachtenonzeklasseninkaartenkondendaardirectverdermee.Collega’svroegen zelfsofweerditjaarnogeenvervolgopkunnenplannen.Watikbelangrijkvind,zijn tweedingen:praktischetoepasbaarheidenafentoeookdegroterelijnenhoren. Juistaanhetbeginvaneenschooljaarishetzinvolomgroepeninkaarttebrengen, omdatjedanmiddeninformingenstormingzit,vandeforming–storming–norming–performingfases.”
SimonvanWijk,PieterdeJongschoolDeKempenaar
“Wijhebbenvandestudiedagtweedagengemaakt,helemaalinlijnmetons nieuwekoersplan.Maandagstondinhettekenvankoersengedragsaanpak enindemiddaglagdefocusopthematischwerkenenrijketeksten.
Leerkrachtengingendirectaandeslagmethuneersteuitblinkthema,zodat ernadeherfstvakantielessenklaarliggendiemeteenuitvoerbaarzijn.
Dinsdagwerktenwemetkunstenaarsaanvierleerlijnenvooronscreatieve circuit:vancreatiefschrijventotdramaenontwerpen.AlsMThebbenwe daarveelvoorwerkingestoken,zodathetteamnietalleengeïnspireerd werd,maarookechtmetconcreteformatsenmaterialennaarhuisging.”
SandraMeuleman,DeArabesk
