sjostakocitsj tsjaikovski 14/05/10

BESPREEKBUREAU MUZIEKCENTRUM DE BIJLOKE J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Di - vr 10:00 - 12:00 & 13:00 - 17:00, za 13:00 - 17:00 t. 09 269 92 92 e. tickets@debijloke.be w. www.debijloke.be DE BIJLOKE BISTRO Ma - vr 12:00 - 18:00 Op concertdagen ook 2 uur voor en 2 uur na het concert t. 09 277 07 04 e. info@debijlokebistro.be w. www.debijlokebistro.be OP ZOEK NAAR EEN GESCHENK? Doe een concert cadeau in de vorm van een geschenkbon of een ticket naar uw keuze. Te verkrijgen aan onze balie.

OP ZOEK NAAR KWALITEITSVOLLE OPNAMES? In de foyer vindt u een selectie opnames u aangeboden door ‘t KLAverVIER, Kasteeldreef 6, 2970 Schilde t. 03-384 29 70 e. info@tklavervier.be Muziekcentrum De Bijloke is mobiel dankzij het partnership met Gent Motors (www.gentmotors.be) AANDACHT! Gelieve uw mobiele telefoon uit te schakelen.

COLOFON Inleiding | Frank Pauwels & Tom Janssens Tekst programmaboekje | Tom Janssens Coverafbeelding | Dmitri Sjostakovitsj Coördinatie programmaboekje | Sophie Cocquyt Verantwoordelijke uitgever | Daan Bauwens © Muziekcentrum De Bijloke Gent

DEFILHARMONIE deFilharmonie olv pinchas Steinberg Mischa Maisky Sjostakovitsj, Tsaikovski VR | 14.05.10 | 20:00

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

3

4

DEFILHARMONIE Programma

Uitvoerders

Dmitri Sjostakovitsj

deFilharmonie

Celloconcerto nr. 1 in Es,

Pinchas Steinberg | dirigent

opus 107

Dmitri Ivanov |

1. Allegretto

concertmeester

2. Moderato

Mischa Maisky | cello

3. Cadenza 4. Allegro con moto Pauze Peter Iljitsj Tsjaikovski Symfonie nr. 1 in g, opus 13, ‘Winterdagdromen’ 1. Allegro tranquillo (Dromen van een winterse reis) 2. Adagio cantabile ma non tanto (Land van verlatenheid, land van mist) 3. Scherzo (Allegro scherzando giocoso) 4. Finale (Andante lugubre – Allegro maestoso)

WWW.DEBIJLOKE.BE

TOELICHTING Sjostakovitsj, Tsjaikovski Tom janssens

Dimitri Sjostakovitsj (1906-1975) Celloconcerto nr. 1 in Es, opus 107 Sjostakovitsj’ ‘Eerste celloconcerto’ laat zich met gemak lezen als de compositorische commentaar op de dood van Sjostakovitsj’ onfortuinlijke collega Sergej Prokofjev. Toen Rostropovitsj hem om het concerto vroeg, wist Sjostakovitsj aanvankelijk niet goed waar te beginnen. Hij bestudeerde daarop de ‘Sinfonia concertante’ voor cello en orkest, een van Prokofjevs laatste werken (en eveneens gecreëerd voor Rostropovitsj) en het is interessant beide werken met elkaar te vergelijken. Vooral in de finale lijkt Sjostakovitsj een afscheidsgroet te formuleren aan het adres van zijn overleden collega. Zoals vaak bij Sjostakovitsj sluit ook dit ‘Eerste celloconcerto’ af met een wodkadronken finale, die met vlijmscherpe uithalen een malafide conclusie presenteert. Ook Prokofjev gaat in het slotdeel van zijn ‘Sinfonia concertante’ volledig loos in groteske waanzin. Maar Sjostakovitsj lijkt ook te zinspelen op het schrikbewind van de Sovjetstaat: de op hol geslagen muzikale kern van dit maniakale slotdeel is namelijk gebaseerd op het Georgische volksliedje ‘Suliko’, Stalins lievelingsdeuntje.

Is de finale van dit concerto een politiek geladen in memoriam voor Prokofjev? Ook het openingsdeel laat zich interpreteren als een kritische commentaar. Sjostakovitsj trapt af met een Allegretto, waarvan de eerste vier noten als een obsessieve dwanggedachte fungeren. Met veerkrachtige ritmes, onregelmatige fraseringen, overwegend donkere kleuren (let op de onderaardse bijdrage van de contrafagot) en onheilspellende hoornsolo’s roept Sjostakovitsj een bijzonder geschakeerde, zij het ietwat sinistere atmosfeer op. De obsessieve openingsfiguur is – zo bleek later – ontnomen uit de ‘Mars naar de executie’ uit Sjostakovitsj’ filmmuziek voor ‘De jonge wacht’. Het motiefje keert tot driemaal toe terug in de lang uitgesponnen 09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

5

6

TOELICHTING cadens van de cellist. Dat ontlokt de gedachte dat Sjostakovitsj ons het leven in de Sovjetstaat voorstelt als strafvoltrekking.

Dan is er ten slotte het joodse element in dit concerto. In het Moderato neemt Sjostakovitsj een joods klaaglied als uitgangspunt. Net als in het eerste deel treedt de hoorn naar voren als partner van de solist, die halverwege de beweging een nieuw, door schamele harmoniumachtige klanken begeleid idee lanceert. Wanneer het joodse lamento weerkeert, zet Sjostakovitsj de grimmigheid extra in de verf door een huiveringwekkende, illusieloze begeleiding in strijkers en celesta – een techniek die doet denken aan ‘Der Einsame im Herbst’, het tweede lied uit Mahlers ‘Lied von der Erde’ waarin het leven in aanschijn van de dood bezongen wordt.

Prokofjevs bittere einde, Stalins nationalistische mythe, grillige executiemarsen, joodse klaagzangen, Mahlers funeraire fascinatie: er valt heel wat te horen en te ontdekken in dit concerto. Ook al zijn de verwijzingen en referenties berekend, toch zou het verkeerd zijn dit werk louter te beluisteren als een te decoderen boodschap. Instrumentale muziek laat zich immers niet vastpinnen op een sluitende interpretatie. De aantrekkingskracht van Sjostakovitsj’ symfonieën en concerti ligt niet in hun ‘verborgen boodschappen’. De ongemeen tragische en aangrijpende signatuur van Sjostakovitsj heeft welzeker wortel geschoten in de wurgende sovjetsamenleving, maar hoeft daar niet noodzakelijk het artistieke geweten van te zijn.

Peter Iljitsj Tsjaikovski (1840-1893) Symfonie nr. 1 in g, opus 13, ‘Winterdagdromen’ Tsjaikovski’s ‘Eerste symfonie’ is een prachtvoorbeeld van de wijze waarop hij zich een unieke positie toe-eigende binnen het Russische muziekleven. Waar de nationalistische kliek van Mili Balakirev maar moeizaam in slaagde, wist Tsjaikovski meesterlijk naar zijn hand te zetten: de symfonische verwerking van volksliedachtige elementen. Tsjaikovski was dankzij zijn conservatoriumopleiding en zijn fabuleuze verbeeldingskracht bijzonder beslagen in de symfonische schriftuur. Een ‘Germaans’ genre als de symfonie vraagt immers om een uitgekiende expertise in het tegen elkaar uitspelen van muzikale contrasten.

Voor zijn ‘Eerste symfonie’ bediende Tsjaikovski zich van folkloWWW.DEBIJLOKE.BE

TOELICHTING ristisch klinkende (maar geenszins spontane) melodieën, die hij volgens de regels der kunst tegen elkaar uitspeelde.

Zo heeft het openingsthema van de eerste beweging al gelijk een onmiskenbaar Slavische tongval. Boven een spreitje van zinderende strijkers spelen fluit en fagot een allerheerlijkste melodie, die het midden houdt tussen zangerige weemoed (met dank aan de pentatonische toonladder) en sierlijke speelsheid (met dank aan het asymmetrische ritme). Merk op met hoeveel fantasie Tsjaikovski dit thema transformeert tot nu eens een virulente mars, dan weer een slepende klaagzang. De fascinerende urgentie waarmee Tsjaikovski tot aan het nostalgische neventhema in de klarinet doorstoot, was onuitgegeven in de Russische symfoniekunst.

Ook in de overige delen legt Tsjaikovski getuigenis af van een voldragen vakmanschap. De langzame beweging bijvoorbeeld zet in met een breed uitgesponnen volksliedmelodie, die na allerhande motivische, tonale en orkestrale variaties terugkeert naar haar uitgangspunt. Het hoogtepunt van de ontregelende derde beweging is het moment halverwege waarop Tsjaikovski aarzelt om met celli en bassen (die in het eerste deel zo’n vitale rol vervulden) de dieperik in te gaan. In plaats daarvan lanceert de componist een langoureuze wals. Voor de finale ten slotte bedient Tsjaikovski zich van echte volksliedcitaten. In de ietwat donkergekleurde intro (gemarkeerd als ‘lugubre’) is de hoofdrol weggelegd voor een Slavische treurzang, gespeeld door de strijkers. Na een poosje wordt het orkest opgepept met trombones, tuba, bekkens en grote trom. Tussendoor is een opgeschroefde variant op de klaagzang van de intro te horen.

Kortom: met zijn eerste symfonie was Tsjaikovski er in geslaagd alle aandacht naar zich toe te trekken. Ze was het klinkende bewijs dat ingenieus vakmanschap en Russische authenticiteit elkaar niet hoefden uit te sluiten. Als dusdanig bewandelde hij niet zomaar het midden tussen het academisme van zijn docent Anton Rubinstein en het nationalisme van Balakirev, maar liet hij een trefzeker en origineel geluid horen.

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

7

8

BIOGRAFIE deFilharmonie Als modern, stilistisch flexibel symfonieorkest bezit deFilharmonie (Royal Flemish Philharmonic) een artistieke souplesse die toelaat om meerdere stijlen – van klassiek tot en met hedendaags – op een historisch verantwoorde wijze te vertolken.

Dankzij eigen concertreeksen in grote zalen bekleedt deFilharmonie een unieke positie in Vlaanderen. De Koningin Elisabethzaal en deSingel in Antwerpen, het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, Muziekcentrum De Bijloke Gent en het Brugse Concertgebouw behoren tot de vaste podia. Naast reguliere concerten hecht deFilharmonie veel waarde aan de uitbouw van educatieve projecten, zoals de succesvolle KIDconcerten en de pedagogische OORcolleges, waarmee het orkest kinderen en jongeren doorheen de symfonische klankenwereld gidst. Samen met uitgeverij Lannoo ontwikkelt deFilharmonie een reeks luisterboekjes met originele orkestvertellingen voor kinderen. Bovendien werkt het orkest aan diverse sociale projecten, die mensen uit diverse culturen en met verschillende sociale achtergronden de kans geven om het symfonieorkest van dichtbij te leren kennen.

Pinchas Steinberg Pinchas Steinberg is een van de toonaangevende dirigenten van zijn generatie en wordt wereldwijd geprezen om zijn diepgaande interpretaties van het orkest- en operarepertoire. Hij trad op in vrijwel alle belangrijke opera- en concertinstellingen van Europa en de Verenigde Staten.

Pinchas Steinberg werd geboren in Israël en studeerde viool bij Joseph Gingold en Jascha Heifetz in de Verenigde Staten.

Eveneens studeerde hij compositie bij Boris Blacher in Berlijn.

In 1974 maakte hij zijn dirigeerdebuut bij het RIAS Symphonieorchester. Sindsdien stond hij voor orkesten als de Berliner Philharmoniker, het London Symphony Orchestra, het Gewandhausorchester Leipzig, de Philharmonia, het Orchestre National de France, het Tsjechisch Filharmonisch Orkest, het Orchestra dell’ Accademia Nazionale di Santa Cecilia Roma, de London Philharmonic, de Münchner Philharmoniker, de Royal Stockholm Philharmonic, het Boston Symphony Orchestra, het WWW.DEBIJLOKE.BE

Pinchas steinberg

10

BIOGRAFIE Orchestre de Paris en het Cleveland Symphony Orchestra, waar hij in 2001 een triomfantelijk debuut maakte. Van 1989 tot 1996 was hij chef-dirigent van het Radio-Symphonieorchester Wien en van 2002 tot 2005 was hij chef van het Orchestre de la Suisse Romande.

Hij dirigeert met regelmaat het Budapest Festival Orchestra en treedt op tijdens muziekfestivals in Salzburg, Berlijn, Praag, Wenen, Munchen, Tanglewood, Verona en andere. Recent dirigeerde hij producties van Puccini’s ‘Turandot’ en Wagners ‘Tristan und Isolde’ aan de Deutsche Oper Berlin. In 2009 dirigeerde hij een felgesmaakte productie van Korngolds ‘Die tote Stadt’ aan de Opéra Bastille (een productie die volgend seizoen hernomen wordt aan het Teatro Real in Madrid). Volgend seizoen dirigeert hij Puccini’s ‘Madama Butterfly’ aan het Teatro Regio in Turijn en Strauss’ ‘Salome’ aan de Opéra Bastille. Onlangs maakte hij zijn debuut aan La Scala met uitvoeringen van Schumanns ‘Faust-szenen’.

Zijn opnames van Wagners ‘Der fliegende Holländer’, Catalani’s ‘La Wally’ en Strauss’ ‘Die schweigsame Frau’ werden door de pers op lovende kritieken onthaald. Zijn opname van Massenets ‘Cherubin’ werd bekroond met de Grand Prix du Disque, de Diapason d’Or, de Preis der deutschen Schallplattenkritik and de Caeciliaprijs. Recent maakte hij een opname van Mozarts La clemenza di Tito voor RCA met de Münchner Philharmoniker.

Mischa Maisky Mischa Maisky is de enige cellist ter wereld die studeerde bij zowel Mstislav Rostropovitsj als Gregor Piatigorsky. Rostropovitsj noemde Maisky “een van de meest uitzonderlijke talenten van de nieuwe generatie cellisten. Zijn spel combineert poëzie en uitzonderlijke delicatesse met groot temperament en een briljante techniek.”

Maisky werd geboren in Letland en studeerde in Rusland alvorens naar Israel te trekken. Zijn concerten in Londen, Parijs, Berlijn, Wenen, New York en Tokio, en zijn optredens op de grootste podia ter wereld worden steevast op lovende kritieken onthaald. Hij verleende zijn medewerking aan de meest prestigieuze festivals ter wereld en werkte samen met dirigenten als Leonard Bernstein, Carlo Maria Giulini, Lorin Maazel, ZuWWW.DEBIJLOKE.BE

BIOGRAFIE bin Mehta, Riccardo Muti, James Levine, Vladimir Ashkenazy, Giuseppe Sinopoli en Daniel Barenboim. In kamermuziekverband trad hij op met partners als Martha Argerich, Radu Lupu, Nelson Freire, Evgeny Kissin, Lang Lang, Gidon Kremer, Yuri Bashmet, Vadim Repin, Maxim Vengerov, Joshua Bell, Julian Rachlin en Janine Jansen.

Hij is al sinds 25 jaar vast verbonden aan het label Deutsche Grammophon, waarmee hij zo’n dertig opnames maakte met orkesten en ensembles als de Wiener en Berliner Philharmoniker, het London Symphony Orchestra, het Israel Philharmonic Orchestra, het Orchestre de Paris, Orpheus en het Chamber Orchestra of Europe. Zijn opnames worden wereldwijd geprezen en hij is vijfvoudig prijswinnaar van de Record Academy Prize (Tokio) en drievoudig prijswinnaar van de Echo Deutscher Schallplattenpreis. Daarnaast kreeg hij de Diapason d’Or en werd hij genomineerd voor de Grammy Award.

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

11

Mischa maisky

13

BEZETTING deFilharmonie Concertmeester Dimitri Ivanov Eerste viool Baptiste Lopez Eric Baeten Peter Manouilov Eva Zylka Yuko Kimura Claire Lechien Sihong Liang Emiel Pieters Christophe Pochet Françoise Queguiner Natalia Tessak Guido Van Dooren Martine Visée Frédéric d’Ursel Maartje Van Eggelen Tweede viool Kio Seiler Tamas Sandor Frederic Van Hille Krystyna Bohacz Nana Hiraide Jack Ooms Ilse Pasmans David Perry Lydia Seymortier Annie Soukiassian Marjolijn Van der Jeught Eva Vermeeren Alexandru Achindinov Liesbet Jansen (stage)

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

Altviool Sander Geerts Rajmund Glowczynski Pawel Krymer Ingrid Ceuppens Krzysztof Kubala Peter Swaan Wieslaw Chorosinski Iris Roggeman Marija Krumes Florian Peelman Lisbeth Lannie Natalie Glas Cello Marc Vossen Olivier Robe Birgitta Barrea Christina De Mey Mieczyslaw Szynal Jan Willekens Dieter Schützhoff Esther Torrenga Anne Meike Burgel Liesemarie Beelaerts (stage) Contrabas Aykut Dursen Tadeusz Bohuszewicz Julita Fasseva Jeremiusz Trzaska Ben Faes Charice Adriaansen Koenraad Hofman François Haag

14

BEZETTING Fluit Lieve Goossens Johny Grossard Peter Verhoyen Hobo Piet Van Bockstal SĂŠbastien Vanlerberghe Klarinet Nestor Janssens Ria Moortgat Fagot Oliver Engels Bruno Verrept Hoorn Eliz Erkalp Koenraad Cools Gaston Coppye Koenraad Thijs Trompet Alain De Rudder Luc Van Gorp Trombone Bart Van Nieuwenhuyze Roel Avonds Bernard Versavel Tuba Bernd Van Echelpoel Percussie NN Ludo Cools Tom Raes WWW.DEBIJLOKE.BE

Celesta Yutaka Oya

HUISMEDEDELINGEN seizoen 2010-2011: seizoensbrochure + start ticketverkoop

Het einde van het concertseizoen 2009-2010 komt stilaan in zicht. Tijd dus om de blik te richten op het komende seizoen!

Indien u de nieuwe seizoensbrochure nog niet ontvangen heeft, dan kan u ze telefonisch of per email aanvragen. U kan ze ook meenemen aan de ticketbalie. Nieuwe abonnementen kunnen nu reeds aangekocht worden. De verkoop van losse tickets start op dinsdag 1 juni.

Wist u trouwens dat u bij aankoop van een abonnement een podiumhopper ontvangt? Deze podiumhopper is een geschenkbon ter waarde van € 5 die u kan gebruiken bij een van onze cultuurburen: NTGent, Vooruit, Handelsbeurs en Vlaamse Opera. En ook voor de jazzliefhebbers is er goed nieuws! Bij aankoop van een jazzabonnement ontvangt u twee gratis tickets voor het eerste deel van het Gent Jazz Festival (naar keuze op 8, 9, 10 of 11 juli). Niet te missen dus!

18-22 juli: sint-baafsabdijconcerten

Tijdens de Gentse Feesten organiseren Muziekcentrum De Bijloke Gent en de Dienst Feestelijkheden van de Stad Gent een unieke concertreeks in de historische refter van de SintBaafsabdij. Speciaal voor de Sint-Baafsabdijconcerten vroeg het Muziekcentrum aan vijf internationaal gerenommeerde topsolisten om het podium te delen met jonge talenten waarin ze 200% geloven. Het resultaat mag er zijn! Vijf concerten waarin vijf ‘meesters’ een muzikaal gesprek voeren met vijf ‘leerlingen’.

Een ware ontdekkingsreis! Ontdek op onze website het volledige programma!

Reserveer nu uw plaats voor een van de Sint-Baafsabdijconcerten in het bespreekbureau, via 09 269 92 92 of via www. debijloke.be. Voor uw reservatie betaalt u slechts 5 euro. Dit bedrag krijgt u meteen als korting terug bij uw eerstvolgende boeking voor een concert uit het nieuwe seizoen van Muziekcentrum De Bijloke!

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

15

16

BINNENKORT ZA | 15.05.10 20:00 |

DO | 10.06.10 20:00 | MA.XS

Musica Antiqua 1

François Fernarndez (viool), Rainer

Ars Antiqua Austria, Marian Radu

Zipperling (cello), Bojan Vodenitsja-

(sopraan), Gunar Letzbor (viool &

rov (pianoforte)

muzikale leiding)

Speelplezier bij Haydn

Virtuoze Italiaanse vroegbarok ZA | 12.06.10 20:00 | MA.XS DO | 20.05.10 20:00 |

deFilharmonie, Jaap van Zweden

Symfonisch 3+

(dirigent)

Silke Avenhaus (piano), Antje

Laureatenconcert Koningin Elisabeth

Weithaas (viool), Quirine Viersen

Wedstrijd piano

(cello) Beethoven, Ravel, Brahms

Z0 | 18.07.10 15:00 | Sint-Baafsabdijconcerten

VR | 21.05.10 20:00 |

Pascal Schumacher (vibrafoon),

Miry / Miry +

Francesco SchlimĂŠ (piano)

Keller Quartett

Dialogues

Beethoven, Ligeti MA | 19.07.10 15:00 | ZA | 22.05.10 20:00 |

Sint-Baafsabdijconcerten

East of Eden / East of Eden +

Ustad Sayeeduddin Dagar (zang),

Ensemble Sarband

Bert Cornelis (surbahar)

Geboorte en hemelvaart van de pro-

Drupad

feet Mohammed DI | 20.07.10 15:00 | VR | 28.05.10 20:00 | Exploration

Sint-Baafsabdijconcerten

Daan Vandewalle (piano)

Christine Busch (viool), Olivier

Graupner, Stravinski, Busoni, Sorabji

Marron (cello) Schulhoff, Britten, Glaser, Ravel

ZO | 06.06.10 20:00 | Symfonisch 3 / 3+

WO | 21.07.10 15:00 |

Brussels Philharmonic, Michel Ta-

Sint-Baafsabdijconcerten

bachnik (dirigent), Herbert Schuch

Kristian Bezuidenhout (pianoforte),

(piano)

Esther Yoo (viool)

Korngold, Bruckner

Beethoven, Haydn, Kreisler, Bach

WWW.DEBIJLOKE.BE