Dulcis amer Jesu, Scherzi Musicali

BESPREEKBUREAU MUZIEKCENTRUM DE BIJLOKE GENT J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Di - vr 10:00 - 12:00 & 13:00 - 17:00, za 13:00 - 17:00 t. 09 269 92 92 e. tickets@debijloke.be w. www.debijloke.be DE BIJLOKE BISTRO Ma - vr 12:00 - 18:00 Op concertdagen ook 2 uur voor en 2 uur na het concert t. 09 277 07 04 e. info@debijlokebistro.be w. www.debijlokebistro.be OP ZOEK NAAR EEN GESCHENK? Doe een concert cadeau in de vorm van een geschenkbon of een ticket naar uw keuze. Te verkrijgen aan onze balie.

OP ZOEK NAAR KWALITEITSVOLLE OPNAMES? In de foyer vindt u een selectie opnames u aangeboden door ‘t KLAverVIER, Kasteeldreef 6, 2970 Schilde t. 03-384 29 70 e. info@tklavervier.be AANDACHT! Gelieve uw mobiele telefoon uit te schakelen.

Muziekcentrum De Bijloke is mobiel dankzij het partnership met Gent Motors (www.gentmotors.be) COLOFON Tekst programmaboekje | Frederik Styns & Nicolas Achten Inleiding | Frank Pauwels & Nicolas Achten (19u15 - auditorium) Coverafbeelding | ‘De aanbidding door Maria’ (Pieter-Paul Rubens) Coördinatie programmaboekje | Sophie Cocquyt Verantwoordelijke uitgever | Yves Rosseel © Muziekcentrum De Bijloke Gent

DULCIS AMOR IESU dulcis amor iesu scherzi musicali olv nicolas achten ZA | 06.02.10 | 20:00

Dit concert kadert in het Featuring project van Muziekcentrum De Bijloke Gent.

Dit concert wordt opgenomen door Klara en uitgezonden in ‘In de Loge’ op 11 maart 2010

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

3

4

DULCIS AMOR IESU Programma

Giovanni Felice Sances

8. Stabat mater dolorosa

(ca. 1600-1679):

(Bariton)

1. Iubilent in cĂŚlis (Tenor & bariton)

Luigi Rossi (ca. 1597-1653): 9. Ritornello

2. Iste confessor domini colentes (2 sopranen)

PAUZE

3. Dulcis amor Iesu

Giovanni Felice Sances:

(Bartion)

10. Vulnerasti cor meum (Sopraan & bariton)

Girolamo Kapsberger (ca. 1580-1651):

Michelangelo Rossi

4. Toccata prima

(ca. 1601-1656) 11. Toccata settima

Giovanni Felice Sances: 5. Salvum me fac

Giovanni Felice Sances:

(Tenor & bariton)

12. O Iesu mi dulcissime (2 sopranen)

6. Salve Regina (2 sopranen & 2 baritons)

13. Magnificemus in cantico (2 sopranen & bariton)

7. Ciaccona - Domine ne memineris iniquitatum nos-

14. Ave maris stella

trarum (2 sopranen)

(2 sopranen, tenor & bariton) 15. Laudemus viros gloriosos (2 baritons)

WWW.DEBIJLOKE.BE

DULCIS AMOR IESU Uitvoerders

Scherzi Musicali: Nicolas Achten | bariton, klavecimbel, theorbe, tripelharp & muzikale leiding Celine Vieslet | sopraan Marie de Roy | sopraan Reinoud Van Mechelen | tenor Olivier Berten | bariton Sarah Ridy | tripelharp Eriko Semba | lirone Romina Lischka | dessus en basse de viole Simon LinnĂŠ | theorbe, aartsluit Korneel Bernolet | orgel Lambert Colson | zink Marcin Lasia | viool Caroline Menuge | viool & altviool

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

5

6

TOELICHTING dulcis amor iesu Frederik styns & nicolas achten

Af en toe halen ‘muziekarcheologen’ een goed bewaard muzikaal geheim van onder de grond. Nicolas Achten, stichter en bezieler van het jonge ensemble Scherzi Musicali, is ongetwijfeld zo’n muzikale archeoloog. Hij stelt zich niet tevreden met het uitvoeren van muziek die we reeds kennen, maar gaat steevast op zoek naar het onbekende, naar muzikale schatten die de tand des tijds doorstaan hebben en wachten op een tweede leven. Het programma dat deze avond in première gaat, is het resultaat van zo’n zoektocht. Samen met zijn ensemble Scherzi Musicali haalde Nicolas Achten muziek van de nagenoeg onbekende barokcomponist Giovanni Felice Sances van onder het stof. Sances’ muziek ademt een bijzonder emotionele kracht en ‘naturel’ uit. Nicolas Achten vertaalt, interpreteert en vertolkt…

Giovanni Felice Sances Giovanni Felice Sances werd geboren in Rome aan het begin van de 17de eeuw. Net zoals zijn vader Orazio en zijn broer Lorenzo was hij zanger. In 1609 trad hij toe tot het Collegium Germanicum, een Duits seminarie voor Romeinse katholieke priesters in Rome. Al snel verliet hij echter het seminarie en zette zijn carrière voort in Padua en Venetië. In Venetië trad hij hoogst waarschijnlijk in dienst van Nicolò Segredo, de latere Venetiaanse ambassadeur van het keizerlijke hof in Wenen.

In 1636 presenteerde Sances aan de Venetianen zijn opera ‘L’Ermiona’, waarin hij zelf de rol van Cadmo zong.

De jaren daarop was hij werkzaam in de keizerlijke kapel in Wenen. Hij stond er in dienst van keizers Ferdinand II, Ferdinand III en Leopold I. Sances genoot in Wenen heel wat privileges en was de best betaalde zanger van het hele instituut. In 1649 werd hij aangeduid als vicekapelmeester en nog eens twintig jaar later werd hij kapelmeester. Als hoofd van de keizerlijke kapel zorgde hij ervoor dat zijn zoon Adame Felice een van WWW.DEBIJLOKE.BE

TOELICHTING de vaste musici van de kapel werd. Voorts stond hij erop om hetzelfde salaris te ontvangen als zijn voorganger Bertali. Toen hij te kampen kreeg met gezondheidsproblemen, werden veel van zijn taken overgenomen door vicekapelmeester en virtuoos violist Heinrich Schmelzer.

Sances stierf in 1679 en werd begraven in de Augustinekirche.

Hij liet een indrukwekkend oeuvre na dat nog decennia na zijn dood werd uitgevoerd. Zijn werk kende ook buiten het Weense hof heel wat succes en werd veelvuldig gekopieerd en opgenomen in verschillende anthologieën.

Sances’ motetten De Habsburgers behoorden tot de leiders van de contrareformatie. De Dertigjarige Oorlog verzwakte echter de politieke en religieuze balans. Deze oorlog was een grootschalig conflict waar de meeste Europese mogendheden bij betrokken waren.

De oorlog duurde van 1618 tot 1648 en eindigde met de Vrede van Westfalen. Een coalitie rond de Duitse keizer, waar ook Spanje deel van uitmaakte, vocht tegen wisselende coalities van voornamelijk protestantse staten. Ferdinand II slaagde erin om overtuigend op te treden als verdediger van het Katholieke geloof. Door de interventie van Frankrijk in 1635 werden de kaarten echter door elkaar geschut, en werd de bestaande balans teniet gedaan. De nieuwe keizer van het Heilige Roomse Rijk, Ferdinand III, had moeite om zijn autoriteit te laten gelden.

In 1648 werd de keizer gedwongen om de Vrede van Westfalen te ondertekenen. Hierdoor verloor het huis van Habsburg, dat traditioneel de Keizer leverde, het grootste gedeelte van zijn zeggenschap over de Duitse vorsten binnen het Heilige Roomse Rijk. Bovendien werden ze verplicht tot religieuze verdraagzaamheid jegens de calvinistische vorsten en staten, en moesten ze de secularisatie van alle kerkelijke bezittingen erkennen.

Sances’ motetten zijn – wanneer ze niet verwijzen naar een van de vier thema’s van de Pietas Austracia zoals vastgelegd door de contrareformatie (de eucharistie, Christus aan het kruis, de aanbidding van de Maagd en de verering van de locale heiligen) – een duidelijke uitdrukking van deze politieke situatie.

God en Jezus worden ter hulp geroepen om de katholieken te verdedigen en te beschermen tegen hun vijanden.

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

7

8

TOELICHTING Giovanni Felice Sances publiceerde zijn eerste boek met motetten – opgedragen aan keizer Ferdinand III – in het jaar van zijn aankomst in Wenen. Het volume bestaat uit 27 motetten voor verschillende bezettingen, gaande van solomotetten tot vierstemmige motetten.

Het grote aantal motetten dat Sances schreef, zegt iets over het belang van deze muzikale vorm in het 17de-eeuwse Wenen.

Motetten werden hoogst waarschijnlijk gezongen tijdens het offertorium – het moment in de Heilige Mis waarop de priester de gaven van brood en wijn aan God aanbiedt – maar kon ook deel uitmaken van private aangelegenheden. Sances ontwikkelde een hoogst persoonlijke muzikale stijl. Hij bleef trouw aan de muzikale regels die vastgelegd werden in het Concilie van Trente (o.a. de verstaanbaarheid van het woord) en stelde in het verlengde hiervan een natuurlijke stijl voorop. Net zoals zijn tijdgenoten – die Monteverdi als hun grote voorbeeld beschouwden – beperkte Sances het gebruik van de basso ostinato niet tot profane muziek. Een mooi voorbeeld hiervan is het hypnotische motet ‘Stabat Mater dolorosa’, het eerste voorbeeld van een chromatische passacaglia.

Sances’ vocale muziek vereist een stevige dosis virtuositeit van de zangers. In Wenen stonden een aantal virtuoze Italiaanse zangers tot Sances’ beschikking. Sances zelf werd beschouwd als ‘Huomo nella voce e nella maestrìa singolare’, een man met een bijzondere stem en een meesterlijke techniek. Hij was in staat om virtuoze vocale versieringen – die normaal geïmproviseerd werden – in een partituur te vatten. Een van de meest extreme voorbeelden hiervan is het solomotet ‘Dulcis Amor Iesu’. De ambitus van het stuk is geschikt voor bas en overspant twee octaven. De kunst van het versieren was zeker niet nieuw, maar kende een lange traditie. Andere sporen uit het verleden zijn o.a. het gebruik van modale harmonieën en een rijke contrapuntische schriftuur (zoals in ‘O Iesu mi dulcissime’) die verwijst naar de Prima Pratica.

WWW.DEBIJLOKE.BE

NIEUWE CD! Dulcis Amor IeSU

Het programma waarvan u deze avond de première hoort, werd heel recent opgenomen door Nicolas Achten & Scherzi Musicali bij het label Ricercar. Meer informatie over deze opname kan u vinden op http://dulcisamoriesu.unblog.fr Surf voor meer informatie over Nicolas Achten en Scherzi Musicali naar www.nicolasachten.be

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

9

10

TEKSTEN 1. Iubilent in cælis Iubilent in cęlis sanctorum animę Dulcia eternę iucunditatis cantantes carmina Quia hodie celestia limina beatus Hieronymus lętus ingreditur Iubilemus in terris omnes & cantemus divo Hieronymo laudes Gloria ubique sonet Resonet ubique lętitia Alleluia.

2. Iste confessor Domini colentes Iste confessor Domini colentes Quem pie laudant populi per orbem Hac die lętus meruit beatus scandere sedes Qui pius prudens humilis pudicus Sobriam duxit sine sabe vitam Donec humanos animavit aurę spiritus artus Sit salus illi decuus atque virtus Qui supra cęli solio coruscans Totius mundi seriem gubernat trinus et unus Amen.

WWW.DEBIJLOKE.BE

3. Dulcis amor Iesu Dulcis amor Iesu Dulce bonum dilecte me Rogo te Sagittis tuis confige me Moriar pro te.

Ah mi Iesu trahe me rogo post te Inter flores pone me Quia langueo pro te Tu lux tu spes tu vita Tu bonitas infinita.

5. Salvum me fac Salvum me fac O bone Iesu Qui caritate tua dignatus es nasci & mori pro me Tuam quęro clementiam obsecro O decus cęli O splendor patris O lumen meum O salus mea O grandis amor O dulcis amor O bone Iesu obsecro te Obsecro te ut deleas iniquitates meas & salva me ab omni malo ut cantem gloriam & laudem dicam nomini tuo.

Alleluia.

6. Salve Regina Salve Regina mater misericordię Vita dulcedo et spes nostra salve Ad te clamamus exules filij

11

TEKSTEN Evę Ad te suspiramus gementes et flentes In hac lacrijmarum valle Eia ergo advocata nostra Illos tuos misericordes oculos ad nos converte Et Jesum benedictum fructum ventris tui Nobis post hoc exilium ostende O clemens o pia o dulcis Virgo Maria.

7. Domine ne memineris iniquitatum nostrarum Domine ne memineris iniquitatum nostrarum Cito anticipent nos misericordię tuę quia pauperes facti sumus nimis Adiuva nos Deus salutatis noster & propter gloriam nominis tui Domine libera nos & propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum Cito anticipent nos misericordię tuę quia pauperes facti sumus nimis.

8. Stabat mater dolorosa Stabat mater dolorosa Juxta crucem lacrimosa dum pendebat Filius Cuius animam gementem

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

Contristatam et dolentem Pertransivit gladius O quam tristis et afflicta Fuit illa benedicta Mater Unigeniti Quę moerebat et dolebat Et tremebat cum videbat Nati poenas incliti Quis est homo qui non fleret Matrem Christi si videret In tanto supplicio Quis non posset contristari Christi Matrem contemplari Dolentem cum Filio Pro peccatis suę gentis Vidit Iesum in tormentis Et flagellis subditum Vidit suum dulcem natum Morientem desolatum Dum emisit spiritum Eia Mater fons amoris Me sentire vim doloris Fac ut tecum lugeam Fac ut ardeat cor meum In amando Christum Deum Ut sibi complaceam Sancta mater istud agas Crucifixi fige plagas Cordi meo valide Tui nati vulnerati Tam dignati pro me pati Poenas mecum divide

12

TEKSTEN Fac me vere tecum flere Crucifixo condolere Donec ego vixero Iuxta crucem tecum stare Te libenter sociare in planctu desidero Virgo virginum pręclara Michi iam non sis amara Fac me tecum plangere Fac ut portem Christi mortem Passionis fac consortem Et plagas recolere Fac me plagis vulnerari Fac me cruce inebriari Ob amorem Filii Inflamatus et accencus Per te Virgo sim defensus In die iudicii Fac me cruce custodiri Morte Christe praemuniri Confoveri gratia Quando corpus morietur Fac ut animę donetur Paradisi gloria.

Amen.

10. Vulnerasti cor meum Vulnerasti cor meum Soror mea sponsa Vulnerasti cor meum In uno oculorum tuorum & in uno crine colli tui Quam pulcre sunt mammę tuę soror mea Veni de libano

WWW.DEBIJLOKE.BE

Veni sponsa mea Veni coronaberis.

12. O Iesu mi dulcissime O Iesu mi dulcissime spes suspirantis animę Te querunt pię lacrimę et clamor mentis intime O Nomen Iesu nomen dulce O Nomen Iesu Nomen suave O Nomen Iesu nomen confortans Quid est enim Iesus nisi Salvator Ergo Iesu propter nomen sanctum tuum Esto michi Iesus & salva me.

13. Magnificemus in cantico Magnificemus in cantico Extollamus voces in jubilo Merita sancti Petri Qui carnis illecebras respuens Castitatem perpetuo observavit Qui contra humanos favores pugnans Humanos honores recusavit Ac pauper et castus Virtutibus divinis emicat & vitę meritis corruscat Hic hodie in cęlo cum Angelis triumphans Hanc nobis Deo laudem mandat de cantandam Cantemus ergo Alleluia.

13

TEKSTEN 14. Ave maris stella Ave maris stella Dei mater alma atque semper Virgo felix cęli porta Sumens illud ave Gabriellis ore Funda nos in pace Mutans Evae nomen Solve vincla reis profer lumen cecis Mala nostra pelle bona cunta posce Monstra te esse matrem Sumat per te preces Qui pro nobis natus tulit esse tuus Virgo singularis inter omnes mitis Nos culpis solutos mites fac et castos Vitam presta puram iter para tutum Ut videntes Iesum semper conlettemur Sit laus Deo patri Summo Christo Decus Spiritui Sancto Tribus honor unus.

Amen.

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

15. Laudemus viros gloriosos Laudemus viros gloriosos & parentes nostros in generatione sua Multam gloriam fecit Dominus magnificentia sua a saeculo Dominantes in potestatibus suis homines magni virtute & prudentia sua pręditi Nunciantes in profetis dignitatem profetarum & imperantes in presenti populo & virtute prudentię populis sanctissima verba Benedictionem omnium gentium dedit illi Dominus & testamentum confirmavit super caput Jacob Corpora ipsorum in pace sepulta sunt & nomen eorum vivit in eternum.

Alleluia.

14

BIOGRAFIE Scherzi Musicali Mede door het verlangen het solistische vocale repertoire vanaf zijn aanvang te verkennen, stichtte Nicolas Achten het ensemble Scherzi Musicali. Nicolas Achten is één van de zeldzame zangers die, in navolging van 17de-eeuwse gangbare praktijken, zichzelf begeleidt op luit, theorbe, harp of klavecimbel. Het trio dat hij samen vormt met Eriko Semba (gamba en lirone) en Sarah Ridy (tripelharp) wordt vaak uitgebreid met andere instrumenten of stemmen.

Met hun favoriete repertoire, de Italiaanse muziek uit de eerste helft van de 17de eeuw, verdedigen de muzikanten van Scherzi Musicali met passie weinig bekende componisten zoals Caccini, Mazzocchi of Sances. Niettemin verwaarlozen zij het Franse, Engelse of Duitse barokrepertoire niet. De opera neemt een belangrijke plaats in binnen het repertoire van Scherzi Musicali. Naast ‘Dido & Aeneas’ van Purcell en ‘Venus & Adonis’ van Blow, kon men hen in de Operastudio Vlaanderen horen in ‘L’Euridice’ van Caccini (regie van Frédéric Dusenne, 2006), ‘La Catena d’Adone’ van Mazzocchi (regie van Vindent Boussard, 2007) of ‘L’incoronazione di Poppea’ (regie Frédéric Dusenne, 2009). Het ensemble treedt vaak op in binnen– en buitenland en was reeds te gast op het Festival van Vlaanderen, Festival de Wallonie, l’Automne Musical de Spa, Muziekcentrum De Bijloke… Hun eerste cd-opname is gewijd aan ‘L’Euridice’ van Caccini en hun tweede aan motetten van Sances.

Nicolas Achten Nicolas Achten werd geboren in Brussel in 1985. HIj studeerde zang, theorbe en tripelharp aan de Conservatoria van Brussel en Den Haag. Tegelijkertijd vervolmaakte hij zich aan L’Académie Européenne d’Ambronay au Centre de la Voix de Royaumont en volgde hij verschillende masterclasses. In 2006 behaalde hij de prijs van de Barokke Lente van de Zavel. Sinds 2004 trad hij verschillende malen op met ensembles zoals L’Arpeggiata (C. Pluhar), la Fenice (J. Tubéry), La Petite Bande (S. Kuijken), Ausonia (M. Glodeanu en F. Haas), les Agrémens, Les Talens Lyriques (C. Rousset), Il Fondamento (P. Dombrecht), Les Musiciens du Louvre (M. Minkowski)… Nicolas Achten is sinds 2006 gastdocent aan de Operastudio Vlaanderen.

WWW.DEBIJLOKE.BE

HUISMEDEDELINGEN Daan bauwens algemeen directeur muziekcentrum de bijloke

Daan Bauwens (55) wordt de nieuwe directeur van Muziekcentrum De Bijloke. Dat heeft de raad van bestuur beslist op 29 januari. Daan Bauwens volgt als algemeen directeur Yves Rosseel op, die tien jaar de leiding had over het Muziekcentrum. Daan Bauwens heeft zowat zijn hele loopbaan in de artistieke sector doorgebracht. De jongste jaren werkte hij met Gerard Mortier aan het Forumproject in Gent, zorgde hij voor de opstart van Operastudio Vlaanderen en was hij algemeen directeur van de Handelsbeurs Concertzaal. Tijdens zijn carrière deed hij heel wat ervaring op, zowel op het vlak van cultuurpolitiek, financieel beheer en artistieke profilering.

Onder leiding van Yves Rosseel werd het Muziekcentrum een van de belangrijkste muzikale ontmoetingsplaatsen in Vlaanderen.

jazz & sounds

Muziekcentrum De Bijloke Gent, Kunstencentrum Vooruit, Gent Jazz, Hogeschool Gent Conservatorium en KASK houden een nieuw festival boven de doopvont: Jazz & Sounds. Het festival gaat door op verschillende locaties van 22 tot en met 28 maart 2010.

Kom op zaterdag 27 en zondag 28 maart naar Muziekcentrum De Bijloke Gent voor jazz en hedendaagse muziek. Kom luisteren en kijken naar o.a. een performanceparcours met Françoise Vanhecke en de klas van Mireille Capelle met muziek van Cage en Berio, een installatieparcours door de studenten van het KASK, documentaires over Charlie Haden en Leonard Herman, improvisatieworkshops, proza en poëzie van Paul van Ostaijen gebracht door Ben Sluijs en Tom Van Bauwel... De muzikale vertolkers zijn o.a. Jozef Dumoulin en Dre Pallemaerts, Ernst Reijseger & Mitoslav Vitous.

Dagpassen, meerdaagse passen en losse tickets zijn vanaf heden te verkrijgen in het bespreekbureau van Muziekcentrum De Bijloke Gent.

Ontdek dit en nog veel meer op www.jazzandsounds.com

09 269 92 92 - tickets@debijloke.be

15

16

BiNNENKORT WO | 10.02.10 20:00 | Jazz | Jazz +

DO | 04.03.10 20:00 | Miry / Miry +

Avishai Cohen Quintet

Zehetmair Quartett Mozart, Holliger, Schumann

DO | 11.02.10 20:00 | MA.XS Magid el-Bushra (contratenor),

ZO | 07.03.10 16:00 | Bijloke Jong

Simon Linné (luit)

deFilharmonie olv Martyn Brabbins,

Flow my tears

Joris Van Den Brande & Dominique Collet (acteurs)

ZA | 13.02.10 20:00 | Musica Antiqua 2

Kidconcert: het ongelooflijke verhaal

B’Rock & Stile Antico olv Gary

van Marie (Peer Gynt)

Cooper De Engelse Masque

DO | 11.03.10 20:00 | East of Eden / + Noureddine Tahiri Jouti, Ahmed Chi-

DO | 25.02.10 20:00 | MA.XS

ki, Otmane Alami, Hicham Benzahra

Richard Egarr (klavecimbel)

Islamitische voorzangen in Marokko

Das Wohltemperierte Klavier, boek I ZA | 13.03.10 20:00 | Exploration VR | 26 .02.10 20:00 | Voix Gras

Atos Trio

Stile Antico

Rachmaninov, Schumann,

De schatkamer van de renaissance

Sjostakovitsj

ZA | 27.02.10 20:00 |

Z0 | 14.03.10 11:00 | Kantata

Symfonisch 1 / 1+

Florian Heyerick, Nicolas Achten,

deFilharmonie, Collegium Vocale

Ex Tempore

Gent, Coro Dell’Academia Chigiana,

Cantates van Christoph Graupner

Philippe Herreweghe (dirigent) Messiaen, Brahms

Z0 | 14.03.10 15:00 | Symfonisch 2 / 2+ Symfonieorkest Vlaanderen olv

ZO | 28.02.10 20:00 |

Etienne Siebens,

Symfonisch 2 +

Alexei Ogrintchouck (hobo)

Judith Ermert (cello) & Severin von

Haydn, Strauss, Brahms

Eckardstein (piano) Brahms (cellosonates)

WO | 17.03.10 20:00 | MA.XS Ronald Brautigam (pianoforte)

WO | 03.03.10 20:00 | Jazz Empirical

WWW.DEBIJLOKE.BE

Agsteribbe meets Beethoven