Jongerengids

HALLO

Hoi! Ik weet dat je al slim genoeg bent om moeilijke of vervelende vragen te beantwoorden. Je zit namelijk al in je voorlaatste of laatste jaar. Nog een beetje op je tanden bijten en je mag naar het middelbaar! Toch kan het zijn dat je je soms vragen stelt waar je niet direct een antwoord op weet. Dat is heel normaal. Toen ik zo oud was als jij, had ik wel eens hetzelfde probleem. De vragen waar je mee zit, kunnen over van alles gaan. Over je vrienden, familie, school, de meisjes ­ of jongens. Misschien weet je niet hoe je moet ­omgaan met geld en internet? Deze gids gaat je zeker ­helpen. Kijk er eens in, je zal je zeker niet vervelen. Er staan ook toffe spelletjes en opdrachten in. En vergeet ook niet de website te bezoeken! (www.jongerengids.be) Veel leesplezier! Met vriendelijke groeten, SVEN GATZ, MINISTER VAN JEUGD

Foto: Aaron Lapeirre

1

Hallo!

3

Ik ben Trusty, de uil die waakt over goeie informatie voor ­kinderen en jongeren. Ik gids je graag door deze, euhm ja, gids.

1

Start hier met lezen en stop pas op de laatste bladzijde.

2

Kies thema’s uit die je ­interessant vindt. Op pagina 5 zie je op welke pagina je welk thema vindt.

3

Ben je op zoek naar een ­antwoord op jouw vraag? Zoek het belangrijkste woord uit die vraag op in de lijst met trefwoorden op pagina 87 en blader naar de pagina’s achter dat woord.

Hoe moet je dit ­boekje lezen?

Hoe ziet elk thema eruit? Elk thema begint met een online gesprekje. Dat kan een gesprekje op een forum zijn, enkele sms’jes tussen vrienden of een chat-bericht. Weet je niet wat dat wil zeggen? Lees zeker het thema Internet.

In elk thema lees je ook een verhaal van een leeftijdsgenootje. Vaak is er ook een doe-opdracht, of een spelletje dat met het thema te maken heeft.

1

2

4

3 De tekstjes onder de titel ‘Wat zijn mijn rechten?’ gaan over jouw rechten. Rechten zijn afspraken die nodig zijn om zonder problemen samen te leven. Ze gelden voor iedereen. Iedereen heeft bijvoorbeeld recht op onderdak, op een eigen mening, op voldoende eten en drinken... Kinderen kunnen zich vaak minder goed verdedigen als hen iets misdaan wordt. ­Daarom zijn er speciale rechten voor kinderen. Die staan in het Kinderrechtenverdrag. Ons land ondertekende dat verdrag.

4 Aan het einde van elk thema verwijs ik je door naar websites die je meer info geven op jouw maat. Natuurlijk kan je ook altijd terecht op www.jongerengids.be!

Ik fladder niet alleen rond in deze ­Jongerengids. Ik sta ook op andere ­boekjes, websites en apps. Zie je mij? Dan kan je de informatie die je leest, vertrouwen.

Korte inhoud 1

3

VOORWOORD

INLEIDING

door minister van Jeugd Sven Gatz

door Trusty, de uil die waakt over goeie informatie voor ­kinderen en jongeren

7

17

27

37

GOED IN JE VEL

FAMILIE

VERLIEFD

VRIENDEN

Over goed zorgen voor je lichaam, dipjes en stress

Over (problemen) thuis, je f­ amilie, scheiding en ­huisdieren

Over verliefd zijn, zoenen, chatten en seks

Over groepen, pesten, racisme en ken-je-vriendje

47

67

57

INTERNET

SCHOOL

DE WERELD

Over gamen, ­profielen, ­cyber­pesten en hackers

Over het ­middelbaar, leren leren en ziek zijn en toch les volgen

Over het klimaat, geloof, vluchtelingen en voetafdrukken

87 LIJST MET TREFWOORDEN Zoek hier een woord en vind het terug in de gids!

90 COLOFON Wie werkte mee aan Jongerengids?

77

SPELEN & VERVELEN Over geld, rages, inspraak en klusjes

3 94

IK WIL MET IEMAND ­P RATEN, ­C HATTEN OF MAILEN

5

Ik durf mijn eigen mening niet te zeggen t­ egen mijn vrienden. Ik ben bang dat ze mij niet meer tof vinden, omdat ik iets anders denk!

Oh nee, ik heb een vriendin die mij altijd nadoet. Alles wat ik zeg, vindt zij supercool! ‘Blijf toch gewoon jezelf’, wil ik soms roepen. Dat durf ik natuurlijk niet, want ik wil haar niet kwetsen. Maar ik zou haar nog toffer vinden als ze niet altijd hetzelfde denkt als ik.

Test het met iets kleins, bijvoorbeeld de kleur van een broek. Vinden ze het niet erg dat je een andere kleur mooier vindt? Dan weet je dat het oké is om je eigen mening te zeggen.

Bron: www.awel.be

Goed in je vel Je moet goed in je vel zitten om op te komen voor je eigen mening. Hoe je dat doet, ontdek je op de volgende pagina’s!

7

Ik drink elke dag veel water.

Ik was mijn haar zeker 1 keer per week.

Ik knip mijn nagels vaak.

Ik eet elke dag iets anders.

Ik eet 3 maaltijden per dag. Ik eet elke dag groenten en fruit. Ik was elke dag mijn gezicht, oksels, handen, voeten en poep. Ik poets mijn tanden 2 keer per dag. Ik beweeg elke dag.

8 Ik snoep niet veel.

Ik neem een stevig ontbijt.

Ik slaap elke nacht 9 uur.

Zorg voor jezelf Je goed in je vel voelen, begint met goed zorgen voor jezelf. Wat doe jij al? Kleur de smiley!

DIT KAN IK GOED:

"Op school ben ik ­altijd heel stoer en zet ik een grote mond op. Maar als ik bij m’n zusje ben, ben ik wel chill. Bij haar ben ik rustig."

babbelen

sporten

leren muziek maken knutselen

(KEVIN, 11 JAAR)

dansen helpen

gamen zingen

luisteren iets anders: ...

IK BEN MEESTAL:

Wie ben ik? Vraag jij je soms af wie je bent? Dat is normaal. In de puberteit verandert er van alles. Ook je gevoel: soms ben je blij en zit je vol ­energie. Op andere dagen ben je boos en prikkelbaar. Kijk naar deze woordenwolken. ­Welke woorden passen bij jou? Omcirkel ze! ­Ontdek zo wie je bent. Vind je het ­moeilijk? Vraag hulp aan een vriend, vriendin of je ouder(s).

9

moedig koppig

lief

stoer cool

vriendelijk

serieus slim

grappig eerlijk lui

trouw

luid

trots

flink

stil vriendelijk

beleefd iets anders: ...

Wist je dit al?

10

...over slaap

...over alcohol

WIST JE DAT... er een stof in je ­hersenen zit die de slaap oproept? Dat is het slaaphormoon of, met een moeilijk woord, melatonine. Als het donker wordt, komt die stof vrij.

WIST JE DAT... je nog geen alcohol mag drinken? De wet verbiedt alcohol onder 16 jaar. Sterke drank zoals jenever of cocktails mag je zelfs niet drinken tot je 18 bent.

WIST JE DAT… het licht van de tv, je gsm of computer ervoor zorgt dat je minder slaaphormoon aanmaakt? Daardoor val je moeilijker in slaap.

WIST JE DAT... alcohol nog schadelijker is, als je jong bent? Je bent fysiek kleiner en je hersenen ontwikkelen nog volop. Daardoor heeft alcohol meer effect.

WIST JE DAT… je zeker 9 uur slaap per nacht nodig hebt als je 12 jaar bent? En met genoeg slaap voel je je beter in je vel!

WIST JE DAT... alcohol delen van je ­ ersenen verdooft? Je verliest zo de h ­controle over je gevoelens en je gedrag.

Tips tegen een dip! Pikte de juf jou er weer uit? Luistert je ­moeder niet? Badhairday? Is iedereen en ­alles tegen jou? Deze tips helpen tegen je dip!

Leg een ­moestuintje aan en verzorg het elke dag.

Schrijf jezelf een brief. Of schrijf in je dagboek.

Probeer een tip van je vriend of vriendin uit.

Neem een warm bad of een warme douche. Ruim je kamer op. Geloof het of niet: orde om je heen, geeft rust in je hoofd.

Verwen je huisdier.

Beweeg. Doe aan sport. Fiets, loop of spring trampoline.

Verras iemand die je graag ziet. Knutsel of bak iets.

Lach! Lees een paar moppen. Zoek een grappig filmpje op YouTube.

Wat zijn mijn rechten?

Luister naar muziek die je blij maakt.

Bel, mail, chat, praat of doe iets leuks met vrienden.

Heb je hulp nodig? Ben je ziek? Heb je een beperking? Voel je je heel verdrietig? Dan moet je hulp krijgen! Volwassenen moeten voor jou zorgen. Want jij hebt, zoals elk kind, het recht om je goed te voelen: in je lichaam, in je hoofd, en bij andere mensen.

11

Van stress ... Stress is spanning of druk in je lichaam. Een beetje stress is goed. Het geeft je kracht om een opdracht goed te doen. Veel en lang stress hebben, is slecht. Te veel stress wordt een last.

Wat doet stress met jou? Hoe reageert jouw lichaam op stress? Hoe voel jij je als je stress hebt? Wat doe jij als je stress hebt? Kijk naar de stresskip. Wat herken je? Kleur de smiley!

ik heb hoofdpijn

ik heb spierpijn ik voel me misselijk

12

ik bijt op mijn nagels

ik ben verdrietig ik eet weinig ik eet veel ik word snel boos ik huil veel

ik ben zenuwachtig

ik voel me moe

ik heb buikpijn

ik kan niet stilzitten

ik ben bang

ik slaap slecht

... naar chill! Iedereen heeft wel eens last van stress. Wat doen anderen ertegen? Vraag het aan je papa, mama, broer of zus, vriendje of vriendinnetje!

iets leuks doen met vrienden spelletjes spelen muziek luisteren of zelf muziek spelen

aan leuke dingen denken

13

een paar keer diep ademhalen filmpjes bekijken

rusten of slapen

een douche of bad nemen

erover praten

iets leuks kopen voor jezelf

Goed in je vel Zoek het antwoord op de vragen in de woordpuzzel. T W B

A D

E

N G C

X

L

A G

E

N D

M G Q H

E

K

Y G M E

D M

M G A M E

N

J

S Q S

J

Q

E

J

E

S

R G

F

D

W T O O B

T

E

K

E

B

C

K

L

V

T

P

L

A

R

T

Z

Y

S

X

14

L

B

A G

T

B

E

T W E

C M E

X

E

N

T

X

S

H Q O K N

H

C

V

E

V

E

P

X

Z

I

K

B

I

X W G

E

O Y N R

N

L

K H O R

F

V N B

F

Y

A Wat doen kinderen gemiddeld 400 keer per dag?

H X H

D

E

I

O U

G M S

O

I

W B

D Wat past niet in het rijtje? washandje – badeendje – oorstokje – deodorant

Hoeveel minuten moet je je tanden minstens poetsen?

B

Let op voor je oren en zet het v­ olume wat …. Wil je veilig luisteren? Zet het volume op 60%!

C

E Spelletjes spelen op je computer, tablet of gsm is leuk en leerrijk. Hoe noemen we ‘computerspelletjes spelen’ nog? A: lachen B: twee C: lager D: badeentje E: gamen

(O ja! De meeste kinderen die deze hobby hebben, ­hebben ook veel andere hobby’s. Bijvoorbeeld: u ­ itstapjes maken met vrienden. Want ook dat is belangrijk!)

HET VERHAAL VAN NINI, 13 JAAR

Erik, de papa van Nini, stierf één jaar geleden. “Toen mijn papa stierf, kropte ik alles op. Ook met mijn vrienden op school kon ik niet altijd praten. Zij vergeten soms dat je nog pijn hebt. Vorige zomer ging ik op rouwkamp met Missing You. Daar leerde ik ''Toen mijn papa mijn gevoelens beter te uiten. Om aan positieve dingen te denken als ik verdrietig ben. Om diep stierf, kropte ik te ademen, zodat ik rustig word als ik boos ben. alles op.'' Maar ook om tegen mezelf te zeggen: wenen mag! Door het kamp kon ik alles beter op een rijtje zetten. Ik voel me nu minder verward. Ik maakte er veel vrienden. Zij begrijpen mij, omdat ze hetzelfde ­hebben meegemaakt.”

Copyright Pulsarfotografie

15

Waar kan ik terecht?

Trusty Alle

Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Praten over gezond zijn, een dipje of een depressie www.onderwijskiezer.be/mijnclb | www.clbchat.be www.awel.be | www.jac.be | www.tejo.be Wil je praten? Bel, mail of chat met Awel. Spreek of chat met iemand van het CLB. Ook het JAC in je buurt helpt jou graag. Of ga langs bij een gratis therapeut van Tejo. Goed in je vel voelen www.noknok.be Tips tegen stress www.stresskip.be

16

Gezond eten www.gezondheidstest.be Drank, drugs, pillen, gamen of gokken www.druglijn.be Je kan hier ook terecht als je mama of papa drinkt of drugs gebruikt. Eetstoornissen www.anbn.be Mijn mama of papa heeft kanker www.kankerspoken.nl Stoppen met roken www.smartstop.be Iemand moeten missen www.missingyou.be Klik op: ‘Kinderen’. Je kan er: naar liedjes luisteren, gedichten lezen, andere kinderen leren kennen die hetzelfde meemaken. Vragen over zelfdoding? www.zelfmoord1813.be

Hoi iedereen, ik haat mijn zus echt. Volgens haar doe ik alles fout en ze denkt dat ze alles beter weet. Ze pubert en door haar kan ik mijn gevoelens niet meer de baas.

Ik haatte mijn broer vroeger ook. Nu is hij een beetje ouder en wil ik hem niet meer kwijt. Heb geduld met je zus. Je moet ‘door de zure appel heen bijten’, zoals ze dat zeggen... Dat duurt echt niet lang, hoor.

Ik heb ook zo'n tijd gehad met mijn zus. Ze is nog altijd niet mijn lievelingspersoon, maar ze werd vanzelf ­volwassener. Kijk eens naar de positieve kanten van je zus. Brengt ze ­ leuke vrienden mee naar huis? Kan ze goed koken of ­koekjes bakken? Weet je niets positiefs? Vermijd haar dan wat meer.

Bron: www.awel.be

Familie 3 tips om het goed te maken na een ruzie 1

Praat rustig.

2

Leg met een voorbeeld uit wat het probleem is.

3

Val de ander niet aan.

“Als je ruzie hebt, kan je het best iets anders doen, zodat je aan iets anders kan denken.” (ABEL, 12 JAAR)

17

(T)huis Tot je 18 jaar bent, ben je in België minderjarig. Je woont dan bij een ouder of twee ouders. Niet iedereen heeft een mama en een papa. Sommige kinderen hebben alleen een mama, alleen een papa, of zelfs twee mama’s of twee papa’s.

Zijn je ouders gestorven? Of kunnen ze niet goed voor je zorgen? Dan ga je naar een voorziening, een pleeggezin of een adoptiegezin. In een voorziening leef je met andere kinderen in een leefgroep. Volwassen begeleiders zorgen voor jou. Een adoptiegezin is een nieuw gezin. Je kan daar voor altijd wonen. Een pleeggezin biedt jou een warm en ­veilig plekje in hun gezin zolang het nodig is.

18

"Ik vind het een beetje raar als twee vrouwen verliefd zijn op elkaar. Je ziet het niet zo veel. Maar het is wel oké: als je ‘mama’ roept, komen er ineens twee!" JONAH, 11 JAAR

Een ‘thuis’ is een plek waar je: 1

Veilig bent

2

Gelukkig kan leven

3

Gezond opgroeit

Wat zijn mijn rechten? Tot je 18 jaar bent, heb je de steun van volwassenen nodig. Zij moeten voor jou zorgen. Dat is jouw recht! Waar moeten volwassenen voor zorgen? Zet een vinkje in de cirkel. Waar moeten ze niet voor zorgen? Zet een kruis.

dat je naar school mag gaan

Je hebt ook plichten.

Je moet luisteren naar je ouders. Ze zijn v­ erantwoordelijk voor jou. Dat is ouderlijk gezag. Ouders lijken soms heel streng. Meestal is dat omdat ze ­bezorgd zijn.

Welke afspraken zijn er bij jou thuis? Vul ze hier in:

dat je een warme en veilige thuis hebt

19

dat je genoeg kleren hebt

dat je genoeg eten en drinken hebt

dat je zak­ geld krijgt

dat je genoeg ­ontspanning hebt

dat je een ­huisdier krijgt

dat je een plek hebt om te wonen

* In de wet staat niet dat een ouder zakgeld moet geven. Zakgeld krijgen leert je wel hoe je omgaat met geld. ** In de wet staat niet dat een ouder een huisdier moet kopen. *** Op alle andere dingen, heb je wel recht.

dat je een eigen ­mening mag hebben

?

Uit elkaar?

De verblijfsregeling regelt wanneer je waar woont. Bijvoorbeeld: de ene week bij papa, de andere week bij mama.

Ouders beslissen soms om niet samen te blijven wonen. Als koppel zijn ze niet meer gelukkig. Ze gaan misschien scheiden. Je kan denken dat het jouw schuld is, maar dat klopt niet. Je kan veel vragen hebben als je ouders uit elkaar gaan:

Waarom gaan ze uit elkaar?

20

?

?

Wat gebeurt er nu met mij?

Je hebt het recht om je twee ouders te blijven zien. Ouders blijven ouders. Je ouders moeten afspraken maken hoe ze voor jou blijven zorgen, ook al wonen ze niet meer samen.

? De familierechter beslist als je ouders het niet met elkaar eens geraken.

+12 Ben je ouder dan 12 jaar? Dan nodigt de familie­ rechter je altijd uit voor een gesprek. Je hoeft ­daarvoor niets te doen. Hij of zij ­luistert dan naar jouw ­mening. Dat is het ­hoorrecht. Jij kiest zelf of je met de familierechter wil praten.

-12 Ben je jonger dan 12 jaar? Wil je dat de familierechter ook naar jou luistert? Dan schrijf je hem of haar een brief. Daarna mag je gaan praten met de rechter.

HET VERHAAL VAN NOOR, 12 JAAR

"Nu vind ik de vriendin van papa wel leuk" “Mijn papa is weggegaan, omdat hij verliefd was op iemand anders. Mama was heel verdrietig. Ik was in het begin heel kwaad op papa. Ik wilde zijn vriendin eerst niet leren kennen. Het was raar dat hij hand in hand met haar liep. Nu vind ik de vriendin van mijn ''Mijn papa is papa wel leuk. Ze kan lekker koken. Ik noem haar gewoon bij haar ­weggegaan ­omdat v ­ oornaam. Als ik heel kwaad ben op hij verliefd was op ­ haar, zeg ik: ‘Jij hebt niets aan mij te iemand anders. zeggen, jij bent mijn stiefmoeder.’ Mama was heel Later heb ik daar soms spijt van.”

­verdrietig.''

21

? Na de scheiding ontstaan vaak ‘nieuwe gezinnen’. Je krijgt er een stiefouder, stiefzus of stiefbroer bij. ‘Stief’ klinkt niet altijd leuk. Sommigen spreken liever over een ‘plus-familie’. Al die namen zijn oké!

? Veranderingen zijn soms moeilijk. Zeker als ze erg snel gaan. Je voelt je soms boos, verdrietig of bang. Dat mag. Praten kan dan helpen!

Huisdieren? Ongeveer de helft van de gezinnen in Vlaanderen heeft een huisdier. Een ­huisdier is gezellig, maar je bent er ook ­verantwoordelijk voor.

je moet er soms mee gaan wandelen

je moet het verzorgen als het ziek is

je moet het eten geven

Dit zijn de populairste huisdieren in Vlaanderen:

22

1

Konijn

Kat

3

Hond

In ­Vlaanderen wonen er samen twee miljoen katten en honden. Dat zijn er veel, niet?

2 Wil jij ook een huisdier? 4 Vis

5 Vogel

Zeg je ouders dat je door een huisdier leert om te zorgen voor een ander. Zo overtuig je je ouders misschien.

Wat een familie! 1 Surf naar www.familienaam.be. Daar zie je hoeveel keer jouw ­familienaam voorkomt in België: ............................................ (Vul het aantal keer in)

2

3 Teken een grote landkaart. Kleef foto’s van al je familieleden op de plaats waar ze wonen. Misschien heb jij geen kaart van België, maar een kaart van Europa nodig? Of een wereldkaart?

Druk in huis Daar zie je in welk dorp of welke stad de meeste mensen met jouw familienaam wonen: ............................................ (Vul de plaats in)

Misschien heb je veel broers of ­zussen, nichten en neven. Dat heeft soms ­nadelen. Het is druk in huis. Of je krijgt minder aandacht van je ouders. Er zijn ook voordelen. Bijvoorbeeld: de tafel is snel afgeruimd als iedereen meehelpt.

23

Hoeveel weegt jouw rugzak? Welke ballonnen herken je? Kleur die. Welke stenen herken je? Kleur die ook.

We vieren feest thuis

Het is leuk thuis

24

Mijn familie geeft mij goede raad Er is elke dag eten Ik heb een hobby Mijn mening is belangrijk

Ik heb een leuke kamer

Ik woon graag thuis Ik weet dat mijn papa of mama mij graag ziet / allebei mijn ouders mij graag zien We doen a ­ ctiviteiten samen

Ik heb een grappig familielid

Ik krijg aandacht

We lachen thuis

Ik ben soms verdrietig

Iemand in mijn ­familie is depressief

Er is vaak ruzie thuis

Iemand in mijn f­ amilie heeft veel zorg nodig

Ik verveel me

Ik krijg soms straf

Ik word soms geslagen

Wat zit er in jouw rugzak? Iedereen heeft een ‘rugzak’. Ballonnen aan je rugzak zijn licht. ­Stenen in je rugzak wegen veel. Kleurde je veel stenen? Dan heb je een zware rugzak. Draag die rugzak niet alleen. Praat over jouw stenen met je leerkracht of iemand anders die je vertrouwt. Je kan ook praten met mensen die voor een speciale organisatie werken en die je kunnen helpen. Je vindt die organisaties op pagina 26.

25

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Praten over ruzie of problemen thuis www.onderwijskiezer.be/mijnclb | www.clbchat.be www.awel.be | www.jac.be | www.tejo.be Wil je praten? Bel, mail of chat met Awel. Spreek of chat met iemand van het CLB. Ook het JAC in je buurt helpt jou graag. Of ga langs bij een gratis therapeut van Tejo. Mijn ouders gaan scheiden www.tweehuizen.be | www.tzitemzo.be

26

Op Tweehuizen lees je verhalen en tips van andere kinderen met ouders die apart wonen. tZitemzo helpt je om een brief te schrijven naar de familierechter. Mijn papa of mama is verslaafd of depressief www.ikmaakdeklik.be

Pleeggezin www.pleegzorgvlaanderen.be Klik op: ‘Ik ben… een pleegkind’

Adoptie www.adoptiekind.be

Misbruik www.nupraatikerover.be Op www.nupraatikerover.be kan je chatten met iemand rond seksueel misbruik. Ze zoeken samen met jou naar een oplossing.

Ik val op jongens. Ik schaam me om dit te vertellen, maar dat is mijn geheim. Je bent mijn beste vriend en ik durfde het niet te zeggen. Ik wil niet dat je me raar vindt, of mijn vriend niet meer wil zijn.

We zijn al drie jaar vrienden. Ik ben blij dat je het gezegd hebt. Wie geeft erom wat mensen zeggen? Je bent de max, wat er ook gebeurt. Ik ben blij dat je mijn beste vriend bent. Er is niets om je over te schamen. Ik ben je maat. Ik sta altijd aan jouw kant. Er is niets mis met homo* zijn, mijn vriend.

27 Bron: www.hln.be

Verliefd In dit hoofdstuk lees je meer over verliefd zijn, interesse t­ onen in iemand, zoenen en seks. Misschien voel je je nog wat jong hiervoor? Wij vinden het toch belangrijk om hier al iets over te vertellen. Zo krijg je goede informatie en weet je welke websites veilig zijn om nog meer te weten te komen.

Interesse tonen: hoe doen anderen het? Denk je dat je verliefd bent op iemand? Maar weet je niet goed wat te zeggen? Hoe laat je ­ iemand weten dat je interesse hebt? Laten we kijken naar ervaringen van anderen. Hoe zou jij het aanpakken? Kleur de smiley voor de beste tip geel. Welke tips werken volgens jou niet goed? Kleur die rood.

Ik kom net te laat op onze afspraak. Ik gedraag me stoer, en ik doe een rapper na. JONAH, 11 JAAR

Ik ga hamburgers eten met haar en met mijn vrienden. En daarna gaan we naar de film. SOUFIAN, 12 JAAR

28

Ik kijk in zijn ogen als ik met hem praat. Ik vertel over mijn school en familie, en ik lach veel. SOFIA, 13 JAAR

Ik hang wat rond bij een ander meisje. Ik hoop dat ze dan jaloers wordt, en interesse krijgt voor mij. DIEUMERCI, 12 JAAR

Ik ben fris gewassen, ik kam mijn haar en doe een geurtje op als ik weet dat ik hem ga zien. MAX, 12 JAAR

Ik praat over mijn ex, over de problemen met mijn stijltang, en over shoppen. Ik babbel eigenlijk de hele tijd. FLEUR, 12 JAAR

Ik geef een klein complimentje. Ik maak een grapje en vraag wat haar hobby’s zijn. FERNANDO, 12 JAAR

Ik durf hem niet goed te zeggen wat ik voel. Ik wacht af en kijk soms wel eens in zijn ogen. ANDREA, 11 JAAR

Wat zijn mijn rechten? Je mag naar de huisarts gaan zonder dat iemand dat hoeft te weten. Je mag vragen stellen over verliefd zijn. En over je lichaam. Je hebt recht op een antwoord.

Je mag jezelf zijn. Je mag verliefd worden op jongens, op meisjes, op niemand of op allebei*.

Je mag kiezen of je een lief hebt of niet.

?

Je mag nee zeggen als iemand je aanraakt. Het is jouw lichaam!

?

29 Je mag kiezen hoe je je kleedt of gedraagt.

Je beslist zelf wanneer je klaar bent voor seks. OkĂŠ, volgens de wet mag het vanaf 16 jaar. Maar toch beslis je dat zelf. Praat erover met je lief.

* Homo zijn betekent dat een jongen verliefd wordt op jongens. Lesbisch: een meisje wordt verliefd op meisjes. Allebei kan ook! Dan ben je bi: je kan dan verliefd worden op jongens ĂŠn meisjes. Holebi is de verzamelnaam voor homo, lesbisch en bi.

Vraag aan Trusty: de eerste kus Beste Trusty Ik heb nog nooit gekust, maar ik heb er wel zin in. Hoe moet ik eraan beginnen?

2 1 30

Geen restjes voedsel in de mond? Tanden gepoetst of kauwgom bij de hand? Dan ben je er helemaal klaar voor!

5 Blijven ademen (door je neus!), en vooral: GENIET ERVAN Veel succes! Trusty

Ga dicht genoeg bij 足elkaar staan, en 足kantel je hoofd wat opzij. Je kan elkaar nu op de mond kussen.

3 4

Ga niet te snel (je bent geen mixer). Draai niet alleen 足足rondjes. Stop ook eens om elkaar in de ogen te kijken. Of zuig of bijt zachtjes op elkaars onderlip.

Je kan, als je wil, je mond opendoen en met je tong een beetje verkennen.

Hey Yasmina, mooie profielfoto!

F Mercikes

Y Nee maar echt, jij bent zo mooi. Mag ik je eens iets vragen? Niet boos zijn.

F Vragen mag altijd ze.

Y Ik zou je graag eens zien zonder die T-shirt.

F Euh, nope! Ik ken je nog maar pas, ga niet zomaar mijn lichaam aan je tonen.

Y

Slim chatten Het is slim wat Yasmina doet. Verzend niet z­ omaar foto’s van jezelf of toon ­jezelf niet zomaar op de webcam. Ook niet als ­iemand aandringt, of je daarom flauw vindt. Nee is nee. Valt iemand je lastig? Of vind je het gesprek niet fijn? Dan mag je dat zeggen. Je mag het gesprek stoppen. Je mag die persoon negeren of blokkeren en verwijderen. Gebeurt er iets vervelends op internet? Praat erover met iemand die je vertrouwt. Misschien kreeg je al eens een sexy foto doorgestuurd van een vriend of vriendin. Slim of niet, het is vooral een teken dat je vriend jou vertrouwt. Zijn vertrouwen mag je niet schaden: houd zo’n foto voor jezelf. Stuur hem nooit door naar anderen.

31

HET VERHAAL VAN NIELS, 12 JAAR

Verliefd op mijn beste vriendin "Ans is mijn beste vriendin voor zolang ik me kan herinneren. We gingen samen naar de chiro, muziekschool en na school waren we altijd wel ergens aan het ravotten of in bomen aan het klimmen. De mevrouw van de snoepwinkel vroeg ons ooit eens voor te lachen of wij een siamese tweeling waren.

32

Maar afgelopen zomer veranderde er iets langs mijn kant. Ik ben verliefd ­geworden op Ans. Ik denk de hele tijd aan haar, word zenuwachtig als ze in m’n buurt is en loop de hele tijd met mijn hoofd in de wolken als we samen zijn. Maar ik durf het haar niet te vertellen…

''Ik wil niet dat ze het weet. Maar soms denk ik dat ik barst als ik het nog een dag langer voor mezelf moet houden.''

Ik weet niet wat te doen, want ze is mijn beste vriendin! Ik wil haar niet kwijt, ik wil niet dat ze het weet. Maar soms denk ik dat ik barst als ik het nog een dag langer voor mezelf moet houden. De ene dag zit ik vol energie en bedenk ik de meest perfecte woorden om het te zeggen. Maar meestal denk ik dat ik het nooit zal kunnen zeggen. Wat als ze mij niet wil? Dan ben ik haar ­misschien ook kwijt als vriendin? Gisteren vertelde ik alles aan Nelsson, mijn klasgenoot. Hij zei dat ik het ­gewoon aan Ans moet vertellen. Nu twijfel ik nog meer." WIL JIJ OOK JE VERHAAL DELEN MET ANDERE JONGEREN? Doe dat op www.jongerengids.be/getuigenissen/toevoegen

1 niet waar 2 waar 3 niet waar: het is vaak een beetje onhandig. 4 niet waar: meer dan de helft van de meisjes verliest geen bloed bij de eerste keer. 5 waar: ook al had het meisje nog niet eerder haar regels.

6 niet waar: pas nadat je getest bent op seksueel overdraagbare aandoeningen, en als je een vast lief hebt, kan je het condoom weglaten. 7 niet waar: er zijn ongeveer 10 verschillende middelen om zwangerschap te voorkomen. Kies samen met je dokter een middel dat bij jou past (kijk op www.allesoverseks.be).

De pil is het beste ­middel om niet zwanger te geraken.

Je moet alleen bij de eerste keer een condoom gebruiken.

6 7

Een meisje bloedt altijd tijdens de eerste keer dat ze seks heeft.

4

Waar 3 Of niet waar?

Je kan van de eerste keer seks zwanger worden.

5 De eerste keer seks verloopt altijd vlot.

33

2 Je geslachtsdeel ­aanraken zodat je opgewonden wordt, heet masturbatie of ­zelfbevrediging.

1 Beugels maken wondjes bij het zoenen.

Je lichaam ­verandert Je krijgt schaam- en okselhaar. Hier is niets vies aan. Je hoofdhaar wordt sneller vettig.

Het is heel normaal om jeugdpuistjes te krijgen.

34 Je gaat sneller zweten.

Je krijgt borsten. Bij sommige meisjes begint dit al vroeg in de lagere school, bij anderen in het middelbaar.

Je krijgt voor het eerst je ­maandstonden. Een ander woord voor maandstonden is regels. Dat is niet vies, maar heel natuurlijk.

wist je dat ‌ Je stem verandert.

Je krijgt schaam- en okselhaar. Hier is niets vies aan. Je krijgt ook baardgroei. Je hoofdhaar wordt sneller vettig.

35 Je gaat sneller zweten.

Het is heel normaal om jeugdpuistjes te krijgen.

Rond je 11 jaar begint je penis te groeien. Dat stopt rond de leeftijd van 16 jaar.

Je spieren ontwikkelen zich.

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Praten over seks en verliefdheid www.awel.be | www.onderwijskiezer.be/mijnclb www.clbchat.be | www.jac.be Wil je dringend praten? Bel, mail of chat met Awel. Spreek of chat met iemand van het CLB. Ook het JAC in je buurt helpt jou graag.

Info en verhalen over seks en relaties www.allesoverseks.be | www.jongenvanzin.be/voorjongeren

36

Veilig internetten www.clicksafe.be Is het een goed idee om sexy foto’s te versturen? Mag je zomaar onbekenden toevoegen op Facebook, Instagram of Snapchat? Lees meer over veilig internetten!

Verliefd op iemand van hetzelfde geslacht www.weljongniethetero.be | www.watisgay.be | www.holebifoon.be

Iemand ging over mijn grens www.nupraatikerover.be | www.1712.be Heb je iets onaangenaams meegemaakt met seks? Of heeft iemand je gedwongen om verder te gaan dan je eigenlijk wou? Dan kan je chatten met iemand van Nupraatikerover.be.

Ik ben zwanger en weet niet waar naartoe www.faranet.be

Volgend jaar ga ik naar het middelbaar vrienden vanaf de eerste schooldag? Grtjes, Anoniempje xx

. Hoe maak ik

Ik snap dat je je zorgen maakt. Mijn tips: Vind je iemand leuk? Ga meteen met hem of haar ­praten. Denk niet te snel dat je iemand afschrikt. Weet je niet wat je moet zeggen? Stel eerst jezelf voor: “Hallo, ik ben Anoniempje! Hoe heet jij?” Stel daarna vragen. Bijvoorbeeld: “In welke klas zit jij?” Veel suc6!

Hej! Ik sprak meteen een nieuw klasgenootje aan. Hij kende andere jongens goed. En die werden ook mijn vrienden. Zo kom je aan de meeste vrienden. Greetz!

Bron: www.awel.be

Vrienden

37

38

Wat zijn mijn rechten? Mijn beste vriend vertelde me een erg 足geheim. Ik wil het graag aan een volwassene vertellen. Moet ik geheimen altijd bewaren? Nee, dat hoeft niet! Je bewaart het 足geheim van een vriend of vriendin n 足 atuurlijk het best als hij of zij dat vraagt. Maar heeft hij of zij hulp nodig, denk jij? Bijvoorbeeld: als iemand je vriend of v足 riendin pijn doet. Dan mag je het vertellen aan een volwassene. Die kan dan helpen.

Mijn beste vriendin heeft een ander geloof. Kunnen we vrienden zijn? Ja, natuurlijk! Iedereen heeft recht op een eigen mening. Dus ook op een ander geloof. Door je vriendin kom je iets te weten over een ander geloof. En dat is net interessant!

De hele klas is fan van Justin Bieber, maar ik niet. Ben ik normaal? Ja, natuurlijk! Niet iedereen houdt van dezelfde dingen. Dat is heel normaal. Jij beslist zelf wat je vindt over iets. Dat is geen probleem. Als je maar luistert naar elkaars mening.

Breng sfeer in je groep Probeer deze opdrachtjes uit met vrienden van school, de jeugdbeweging of de sportclub en je groep wordt nog leuker. Succes!

01 02 03 04 05

maandag Complimentjesdag! Zeg tegen 4 mensen (of meer!) iets wat ze goed doen of iets wat je leuk vindt aan hen.

dinsdag Spreek iemand aan die je nog niet zo goed kent. Zoek in 30 seconden 2 dingen die jullie delen.

39

woensdag Bedenk met je vrienden 10 leuke dingen om samen te doen. Bijvoorbeeld: een ijsje eten met discobolletjes op of overdag in je pyjama lopen. Hoe gekker, hoe beter!

donderdag Kies iemand die je wil helpen. Vraag wat je voor hem of haar kan doen. Bijvoorbeeld: zoek mee naar de sleutels van Jef of leg Sarah een vraagstuk uit.

vrijdag Verzamel 3 mensen. Schrijf elk 3 dingen op die je goed kan, 3 talenten dus. Speel dan Pictionary: teken een talent. De anderen raden welk talent het is en van wie het talent is.

Vraag aan Trusty:

wat doe ik bij ruzie en pesten? Mail aan Trusty Antwoord van Trusty

Hi Trusty!

Hallo!

Ik heb ruzie met mijn BFF, mijn Best Friend Forever. Maar ik kan echt niet zonder mijn beste vriendin. Hoe maak ik het goed?

40

Mail aan Trusty

Geen zorgen! Ook beste vrienden maken soms ruzie. Dat hoort erbij. Praat met haar. Zeg dat je haar mist. Dat hoort ze ­waarschijnlijk heel graag. Wedden dat zij ook niet zonder jou kan? Misschien zet zij de eerste stap bij de volgende ruzie? Kan je de ruzie niet samen oplossen? Vraag hulp aan een volwassene. Die helpt jullie om de ruzie uit te praten. Groetjes van Trusty

Dag Trusty! Antwoord van Trusty

Ik word gepest. Ik heb al alles geprobeerd: terugroepen of doen alsof ik de pesters niet hoor. Maar ze beginnen altijd opnieuw… Waarom vinden ­pesters pesten zo leuk?

Hallo! Antwoord aan Lisa

Pestkoppen willen stoer doen. Of ze voelen zich onzeker. Ze pesten, ­omdat ze denken dat anderen hen dan leuk vinden. Soms pesten ­andere kinderen dan mee. Pesten is niet hetzelfde als plagen. Plagen stopt als je dat vraagt. Maar pesten blijft duren. Lees de tips tegen pesten op de volgende pagina. Groetjes van Trusty

Tips tegen pesten van Trusty Word je gepest?

Zie je dat iemand ­gepest wordt?

Praat ermee. Je toont dan dat hij of zij niet alleen is. Zo voelt hij of zij zich sterker om erover te praten met een volwassene.

Pesten overkomt iedereen. Het is dus niet jouw schuld. Pesten stop je niet in je eentje. Zoek iemand die je kan helpen. Praat erover met een vriend, een vriendin, je ouders, je juf of je meester.

Pest je soms zelf?

Vraag jezelf af waarom je pest. Ben je bang dat anderen je niet cool vinden? Praat erover met een vriend, een vriendin, je ouders, je juf of je meester. Zij helpen je om te stoppen met pesten.

41

HET VERHAAL VAN SOPHIE, 14 JAAR

Een gemengd groepje vrienden

42

“Ons groepje vrienden is heel gemengd. Ik kom zelf uit Duitsland en mijn vrienden zijn een Marokkaan, een Waal en een Amerikaan. Iemand heeft de joodse godsdienst, de andere is moslim. Het is een heel leuk kliekje. Maar gisteren gingen we winkelen en daar hoorden we iemand zeggen: ‘Zo’n groepje vrienden, dat komt 'Ik kom zelf uit niet goed!’ Ik begrijp dat niet. Een gemengd groepje vrienden is net Duitsland en mijn superinteressant! We leren veel van vrienden zijn een Marokkaan, een Waal elkaars cultuur. Soms gaan we zelfs naar elkaars land op reis. Vrienden en een Amerikaan. met verschillende nationaliteiten en Het is een heel leuk religies: ik raad het iedereen aan.”

kliekje.''

Bron: www.awel.be

Een vriend vertelt iets racistisch. Wat doe je? “Zwarten zijn dom”, “Alle moslims zijn terroristen” Hoor je een vriend of vriendin dat zeggen? Je weet misschien even niet wat je moet antwoorden. Maar doen alsof je het niet gehoord hebt, is geen optie! Hoe reageer je dan het best?

3 4 1

Laat merken dat je de uitspraak hebt gehoord. Anders denkt de ander dat hij of zij die uitspraak gewoon mag doen. Toon duidelijk dat je het niet oké vindt. Schud bijvoorbeeld je hoofd.

Zeg niet: ‘Je bent een racist’. Wel: ‘Wat je zegt, is racistisch’. Keur de uitspraak af, niet de persoon. Anders wordt je vriend of vriendin alleen maar boos.

43

5 2

Vraag waarom je vriend of vriendin zoiets zegt. Frustraties? Slechte ervaringen? Angst? In elk geval: zo moet hij of zij nadenken over wat hij of zij zei.

Vraag om de uitspraak te ­bewijzen. Racisme is vaak ­gebaseerd op gevoelens, niet op feiten.

Geen zin in een discussie? Zeg duidelijk: geweld, ­pesten en discriminatie kunnen niet! En ga dan weg.

Wat vind jij belangrijk? Welke eigenschappen vind jij het belangrijkst bij een vriend? Kleur 5 smileys in. creatief

moedig

opvallend avontuurlijk

stil

verrassend

eerlijk

krachtig

grappig betrouwbaar

betrouwbaar

dankbaar

rustig enthousiast opgewekt

volgzaam

44

zachtaardig

grappig

lief

geduldig ...

kwetsbaar

hulpvaardig

... handig

spontaan

...

ordelijk ...

kritisch muzikaal

Wat hebben je vrienden 足aangeduid? 足Dezelfde of 足verschillende 足eigenschappen als jij? Wat is leuker: hetzelfde denken of elkaar aanvullen?

respectvol

verdraagzaam

Lees deze gekke keuzes. Wat kiest je vriend of ­vriendin, denk jij? Raden maar! Vraag of je juist ­gegokt hebt.

Ken je vriend Een maand zonder sociale media

OF

Een maand zonder snoep

Met dieren kunnen praten

OF

Nooit moeten leren voor een toets

45

De puberteit overslaan

OF

De middelbare school overslaan

Je kan zelf geen geheimen bewaren

OF

Anderen kunnen jouw geheimen niet bewaren

Vandaag in 1 keer 1000 euro krijgen

OF

De rest van je leven 1 euro per week krijgen

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Praten over vrienden, pesten of ruzie www.onderwijskiezer.be/mijnclb | www.clbchat.be www.awel.be | www.jac.be Wil je praten? Bel, mail of chat met Awel. Spreek of chat met iemand van het CLB. Ook het JAC in je buurt helpt jou graag.

46

Tips tegen pesten www.praatoverpesten.be www.kieskleurtegenpesten.be Zoek je nog meer tips tegen pesten? Ga naar de website van Kies Kleur tegen Pesten. Klik op Pesten en dan op Kinderen. Een beetje weten over alles www.jongerengids.be Op de website van Jongerengids vind je nog veel meer antwoorden op vragen van jongeren. Je krijgt er ook nog meer links naar andere goeie websites.

Ik kijk vaak naar toffe filmpjes van vloggers op YouTube. Ik wil ook wel vloggen, maar ik durf niet. Ik ben bang voor de negatieve reacties op mijn filmpjes.

Hoi King Kong. Gebruik een schuilnaam voor je eerste filmpjes. Luister naar de reacties van je familie. Voel je je daarna zekerder? Maak jezelf dan wat meer bekend.

Hoi! Gewoon even zeggen: je moet niet ­reageren op stomme reacties van kinderen die je kent. Blijf gewoon jezelf. Maak vooral filmpjes die jij zelf leuk vindt. Andere kinderen moeten jouw lol niet verpesten. Geloof in jezelf! 47 Maak je account privé voor je je video’s uploadt. Laat je filmpjes eerst bekijken door je familie, je klasgenootjes of andere personen die je vertrouwt. Geven zij een mooi compliment? Maak je account dan openbaar. Schakel je ­reacties uit als je je toch nog onzeker voelt. Voor de rest: blijf jezelf, verander niet. Dat vinden kijkers leuker! Hopelijk heb je hier iets aan.

Bron: www.awel.be

Internet

48

Vraag aan Trusty: is alles wat op ­internet staat, waar? Mail van Trusty

Neen! Internet is een fantastische uitvinding. Je vindt er heel veel informatie. Maar niet alle informatie klopt. Vergelijk info op een ­website daarom met info op andere websites of in ­boeken. Zie je mij, Trusty, staan op een website? Dan kan je de website vertrouwen. Sta ik er niet op? Gebruik dan de checklist op www.webdetective.nl.

Test jezelf 6

Op het internet kom je vaak Engelse woorden tegen. Ken jij ze? Verbind de ­woorden met de juiste ­betekenis! 1 streamen

account

downloaden

5 4

sexting

7

forum

8

2 app

cookies

hacken

3 A Een programma dat je op een smartphone of tablet installeert.

Op deze website stel je vragen of geef je antwoorden aan andere bezoekers.

49

B C

Muziek of een video ­afspelen op internet zonder dat je bestanden bewaart. Bijvoorbeeld: met YouTube of Spotify.

Inbreken op een website of in een computer. Of het wachtwoord van iemand anders stelen en zijn e-mailadres gebruiken.

D F Kleine bestandjes met informatie die een website opslaat op je computer. Bezoek je de website opnieuw? Dan onthoudt die ­bijvoorbeeld of jij de website in het Nederlands of Engels wil lezen.

E Bestanden kopiëren vanop internet. Die bestanden bewaar je op een gsm, een computer of een tablet.

G Sexy foto’s doorsturen met je smartphone of computer.

H

1-D, 2-A, 3-C, 4-B, 5-H, 6-E, 7-G, 8-F

Je eigen profiel op een website. Je logt in met je eigen wachtwoord.

HET VERHAAL VAN MILAN, 11 JAAR

Gamen kan echt geld kosten

50

“Ik mag vaak gamen op de tablet van mijn vader wanneer hij klaar is met werken. Hij installeert elke week een andere game voor mij. Zo hoef ik niet altijd dezelfde te spelen. Vorige week kreeg ik tijdens een spelletje een vraag. Of ik een betere auto wilde kopen om verder te racen? ''Zo kon hij gelukkig Dat leek me leuk. En dus klikte ik ‘Ja’! op tijd zeggen dat De game vroeg mij een pincode. Ik ik dat niet mocht mijn vader wat dat was. Zo doen. De auto k­ ostte vroeg kon hij gelukkig op tijd zeggen dat ik echt geld! En niet dat niet mocht doen. De auto kostte gewoon geld uit het echt geld! En niet gewoon geld uit spelletje.'' het spelletje, zoals ik dacht.”

OUDERS EN GAMEN Gamen is niet altijd even ­populair bij ouders. Vaak weten ze niet goed wat het is. Zit samen met je ouders. Laat zien hoe gamen gaat. Laat ze zelf eens proberen. Zo snappen ze waar jij mee bezig bent. Ze zijn dan minder ongerust als je gamet.

f

Aap

King Kong heeft een vraag gesteld 13 april 2017

Mag ik een eigen profiel aanmaken?  Vind ik leuk



Reageren

 Delen

51

Vos, Beer en 4 anderen Trusty Alle kinderen mogen filmpjes of foto’s bekijken. En berichtjes lezen op Facebook. Vind ik leuk ∙ Antwoorden ∙



2 ∙ 13 april om 15:52

Vos Je mag een eigen profiel aanmaken als je ouder bent dan 13 jaar. Bijvoorbeeld: op YouTube, Facebook en Instagram. Je kan dan eigen filmpjes, berichten en foto’s toevoegen. Vind ik leuk ∙ Antwoorden ∙



2 ∙ 13 april om 15:58

Slang Je mag geen eigen profiel aanmaken als je jonger bent dan 13 jaar. Waarom? Vind ik leuk ∙ Antwoorden ∙



2 ∙ 13 april om 16:02

Trusty YouTube, Facebook en Instagram komen uit de ­Verenigde Staten. Ze moeten dus de Amerikaanse wet ­volgen. Die zegt dat bedrijven en hun websites geen ­gegevens mogen gebruiken van kinderen onder 13 jaar. Vind ik leuk ∙ Antwoorden ∙



2 ∙ 13 april om 16:05

Panda YouTube, Facebook en Instagram gebruiken is vaak moeilijker dan je denkt. Voor je het weet, deel je je foto’s met de hele wereld, en niet alleen met je vrienden. Dat maak je liever niet mee. Vind ik leuk ∙ Antwoorden ∙



2 ∙ 13 april om 16:06

Jonger dan 13 jaar en toch een eigen profiel? Profiel aanmaken Naam

King Kong

Op Ketnet.be mag je wel zelf een profiel ­aanmaken. Wil je heel de site gebruiken? Je hebt dan eerst ­toestemming van je ouders nodig.

Leeftijd

06/01/2004

Je kan een valse geboortedatum ­opgeven. Maar:

Gebruikersnaam

KingKong2004

1

Vraag het eerst aan je ouders. Vinden zij het nog te vroeg? Wacht dan even.

2

Bekijk met je ouders de i­nstellingen van de website. Hoe kan je de website veilig gebruiken?

3

Voeg niet zomaar iedereen toe als vriend. Zet nooit foto’s en filmpjes online waarvan je later spijt hebt.

Wachtwoord

***** 52

Herhaal je wachtwoord

***** REGISTREREN

Wat zijn mijn rechten? Je ouders mogen controleren wat je doet op internet, want je ouders zijn ­verantwoordelijk voor jou. Maar! Kreeg je een gsm of tablet van je ouders? Dan vinden ze je oud genoeg om daarmee om te gaan. Ze moeten je

gesprekken dus eigenlijk niet lezen en niet controleren naar welke websites je surft. Tenzij het mag van jou. Of als ze denken dat je in gevaar bent. Voorkom ruzie! Maak afspraken over wat wel en niet mag.

Ik word gepest op internet. Wat nu? Je kan niet voorkomen dat iemand jou pest. Maar je kan er wel iets aan doen als het gebeurd is!

Pesten op het internet heet ‘cyberpesten’. Bijvoorbeeld:

Je uitschelden met een sms, e-mail of op een sociale netwerksite.

! Een vals ­profiel ­aanmaken en doen alsof ze jou zijn.

Een foto van jou verspreiden zonder je toestemming.

Antwoord nooit op pestmails of pest­ berichtjes. De pestkop hoopt dat je reageert.

53

! Blijf niet zitten met het probleem. Vertel het aan iemand die je vertrouwt, liefst een volwassene, zoals: je ouders, een Awel-medewerker, de CLB-medewerker van jouw school, Child Focus.

! Verzamel bewijzen van de ­pesterijen. Bewaar sms’jes. Maak scherm­ afbeeldingen van de berichten. Dat leer je op www.jongerengids.be.

!

! Maak een nieuw profiel of een nieuw e ­ -mailadres. Deel die alleen met goede vrienden.

!

Cyberpesten is ­strafbaar. Blijft het duren? Dan kan je met je ouders naar de politie gaan.

Meld pesterijen op een forum of chatbox aan de moderator of de beheerder. Die kan de p ­ ester blokkeren.

Wat kan je doen tegen hackers? Kies een veilig wachtwoord

Wat zijn onveilige wachtwoorden en pincodes?

Heb je een veilig wachtwoord? De kans is dan veel kleiner dat hackers je gegevens stelen. Zonder wachtwoord kunnen ze niet inbreken in je e-mail, op je computer of je smartphone. azerty

de naam van je huisdier

je geboortedatum

1111

123456

je naam

je straat en huisnummer

54 Kies 8 tekens of meer.

Wat is een veilig wachtwoord?

Kies een wachtwoord dat niets betekent.

Gebruik hoofdletters én kleine letters.

Gebruik één of meer cijfers.

Gebruik één of meer lees­tekens. Bijvoorbeeld: een ­uitroepteken of een vraagteken.

“Een goed wachtwoord is als een tandenborstel. Je leent het niet uit aan anderen, en je verandert vaak.”

Handig trucje

Tips bij het kiezen van je paswoord

1

2

3

Maak een geheime zin met een cijfer en een leesteken. Geheime zin: We hebben thuis 2 hondjes en ze zijn allebei supercool!

Neem van elk woord de eerste letter. We hebben thuis 2 hondjes en ze zijn allebei supercool!

Al die eerste letters samen vormen jouw veilig ­wachtwoord: Wht2hezzas!

ÉÉN WACHTWOORD PER WEBSITE

Kies per website een ander wachtwoord. Kraakt iemand jouw wachtwoord? Dan kan die niet op al jouw accounts inloggen.

MELD JE AF

Gebruik je een computer die niet van jou is? Meld je af op alle websites als je klaar bent.

DEEL GEEN PERSOONLIJKE INFO

Geef online nooit je telefoonnummer, je schooladres of je huisadres aan iemand die je niet kent. Zet niets online wat je offline, in het echte leven, ook niet zou delen met onbekenden.

55

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Praten over problemen op internet www.awel.be | www.onderwijskiezer.be/mijnclb www.clbchat.be | www.jac.be Wil je praten? Bel, mail of chat met Awel. Spreek of chat met iemand van het CLB. Ook het JAC in je buurt helpt jou graag.

Leren over het internet www.ketnet.be/vet-op-het-net

56

Mezelf beschermen op internet www.ikbeslis.be | www.clicksafe.be | www.veilig-wachtwoord.be Klik op 'Kinderen'.

Informatie die ik kan vertrouwen www.jongerengids.be | www.jouwzoekmachine.be www.webdetective.nl Zoek je informatie die je kan vertrouwen? Surf naar Jongerengids of geef een zoekterm in op JouwZoekmachine. Trusty staat voor informatie die je kan vertrouwen. Zie je Trusty niet staan? Vul dan de checklist in op webdetective.nl. Die zegt of je een website kan vertrouwen.

Hulp nodig? clickhelp@childfocus.org of bel: 116 000 Staat er een ongewenste foto van jou op internet? Andere online ­problemen? Child Focus helpt je!

Volgend schooljaar naar het middelbaar. Brrr!

Brrr? Tof!

School

Gaan we daar niet superveel huiswerk hebben?

Ik weet het niet. Denk je?

School

Ja, keiveel. En ik ken daar niemand. Ik wil gewoon bij mijn vrienden blijven.

Je kan toch nieuwe vrienden maken? Mijn zus heeft niet zoveel huiswerk, denk ik. 57

School

Zit jouw zus in het middelbaar? Wat vindt zij ervan?

Veel cooler dan de lagere school. Verschillende ­leerkrachten. Dus niet altijd dezelfde voor de klas. Dat is wel tof. School

Ik weet het niet, hoor. Toch spannend. Yes! Spannend! Het wordt top! School

School

Wat zijn mijn rechten? Zet een kruisje of een vinkje in de cirkel

Mag ik zelf kiezen naar welke school ik ga?

58

Mag de school mijn gsm of smartphone afnemen en bijhouden?

Ja, dat mag. De school mag vragen om je toestel af te geven als je de orde verstoort of als je geen gsm mag gebruiken volgens het schoolreglement. De school mag je gsm dan bijhouden zolang het nodig is: tot het einde van de les, of het einde van de dag. Je gsm langer bijhouden mag eigenlijk niet. Als je ‘s avonds naar huis gaat, kan je toch niet meer de orde verstoren?

Nee. Je ouders kiezen je school. Je bespreekt die keuze dus het best met hen. Als je 18 jaar bent, mag je zelf kiezen.

Moet elke school een leerlingenraad hebben?

Als 1 op de 10 leerlingen tussen 11 en 13 jaar dat vraagt, moet de school een leerlingenraad starten. In zo’n leerlingenraad kunnen leerlingen hun mening geven over belangrijke dingen op school. Ook als er geen leerlingenraad is, moeten leerlingen die kans krijgen.

Mag ik wegblijven van school?

59

Moet ik de regels van de school volgen?

Ja. Elke school heeft een schoolreglement. Daarin staat wat je wel en niet mag doen op school. Als je ouders je inschrijven, gaan ze akkoord met die regels. Dus moet jij ze volgen. Breek je toch de regels, dan kan je een straf krijgen. Als je echt te ver gaat, kan de school je zelfs wegsturen. Ze moet dan wel samen met jou naar een nieuwe school zoeken.

Nee, niet zomaar. Alleen in deze situaties: • Je bent ziek. Dan mag je wegblijven van school met een briefje van de dokter of van je ouders. Je ouders mogen vier keer per jaar een briefje schrijven. Met zo’n briefje mag je maximaal drie dagen na elkaar afwezig zijn. Ook zaterdag en zondag tellen mee in die dagen. Ben je langer ziek? Of vaker? Dan moet je een briefje van de dokter hebben. Ook als je ziek bent voor of na een schoolvakantie, heb je een briefje van de dokter nodig. • Er is een feestdag van je godsdienst. Je ouders moeten een briefje schrijven. • Je moet naar de begrafenis van een familielid, of van iemand met wie je samenwoont. Heb je geen geldige reden of geen briefje en ben je toch afwezig? Dan spijbel je. Voel je je niet goed op school? Blijf dan niet weg van school, maar praat erover (zie p. 66).

Vraag aan Trusty Waarom moeten we leren? Door te leren, zorg je voor je toekomst. Elk kind heeft recht op onderwijs. Dat staat in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In België is er leerplicht. Je moet leren tot je 18 jaar bent, of tot je een diploma van het middelbaar hebt. Je mag ook thuis les volgen.

Wat kan ik doen als ik ruzie heb met een leerkracht? 60

Spreek de leerkracht zelf aan. Durf je niet goed? Ga dan naar ­leerkracht die je vertrouwt of iemand van het CLB. Je kan het ­probleem ook vertellen aan de directie. Bereid je goed voor en denk na over je argumenten. Stap met een positieve houding naar de leerkracht of de directie. Laat zien dat je de ruzie echt wil oplossen.

Ik zou graag meer weten over het middelbaar. Waar vind ik informatie? Bij je leerkracht, het CLB, je ouders, kennissen en vrienden. ­Misschien ken je iemand die al in het middelbaar zit? Veel scholen hebben een infodag. Ga eens kijken en stel vragen. Op de website www.onderwijskiezer.be vind je alle informatie over wat je kan studeren en waar.

Groetjes van Trusty!

HET VERHAAL VAN JADE, 12 JAAR

Ziek zijn en toch les volgen Jade zit in het eerste middelbaar in Middenschool Den Brandt in Boom. Ze lijdt aan het syndroom van Ehlers-Danlos. Dat is een zeldzame ziekte van het bindweefsel, een stof in het lichaam die de organen beschermt. Jades gewrichten gaan snel uit de kom en haar botten breken snel. Naar school gaan, lukt niet altijd. “Ik heb veel pijn en moet vaak rusten. Ik kan stappen, maar zit wel in een rolstoel. Mijn botten zijn van puree, ze breken snel. Ik ga een paar dagen per week naar school. Er komt ook een leerkracht thuis lesgeven. En ik volg les met Bednet. Via een camera in "Via een camera in de klas kan ik zo de lessen volgen. de klas kan ik zo de Dat doe ik al vier jaar. Zo zie ik ­lessen volgen. Dat doe toch mijn klasgenoten. En ik loop ik al vier jaar. Zo zie ik niet te veel achter op de leerstof.

toch mijn klasgenoten."

Ik vind het middelbaar leuker dan de lagere school. Vooral de ­verschillende leerkrachten. De leerlingen op school stellen me soms v ­ ragen over mijn ziekte. Ik vind het niet fijn als ze achter mijn rug dingen vertellen. Gelukkig begrijpen mijn klasgenoten goed wat er aan de hand is.”

WIST JE DAT? Je hebt altijd recht op onderwijs, dus ook als je ziek bent, of na een ongeval of operatie. Je kan dan les volgen via thuisonderwijs, in een ziekenhuisschool of via Bednet. Dat is een organisatie die je helpt om de lessen in je klas met een webcam mee te volgen. Alle info hierover vind je op www.bednet.be.

61

Kiezen wat je wil leren

In het middelbaar moet je kiezen: wil je een beroep leren? Of wil je later verder studeren? Een goede keuze maken, is belangrijk. We helpen je op weg.

START

Kiezen? Wablief?

62

Kiezen is niet gemakkelijk. Praat daarom met mensen die al een studie of een beroep hebben gekozen. Hoe hebben zij dat gedaan? Vraag je ook af: wat wil ik later doen? Wat vind ik belangrijk?

Ken jezelf Om juist te kiezen, moet je jezelf kennen. Wat kan je goed? Hou je ervan om met mensen te praten of ben je eerder stil? Werk je graag met de computer? Lees je graag? Werk je het liefst met je handen? Hou je van techniek? Hoe beter je jezelf kent, hoe makkelijker het is om een richting te kiezen die goed bij je past.

Ga op verkenning

Er zijn ook beroepen of studies die je nog niet kent. Hoe kan je ze dan kiezen? Kijk goed rond! Veel informatie over wat je kan studeren, vind je op www.onderwijskiezer.be. Bekijk zeker ook de I-Like. Dat is een test waarmee je je interesses verkent.

MIDDELBAAR

KIES Nu komt het: kies! Zet alles op een rij. Wat trekt je het meest aan in die richting? Neem je tijd.

Lukt het niet om te kiezen? Het CLB kan je helpen.

Leer de richting kennen Weet je ongeveer wat je wil kiezen? Dan is het tijd voor een onderzoek. In welke school kan je die studie volgen? Welke vakken heb je dan? Wat kan je later doen met je keuze? Praat met iemand die hetzelfde heeft gekozen. Doe dat voor elke richting waarover je nadenkt.

Heb je er zin in? Goed gekozen! Zie je jezelf echt iets leren? Heb je veel zin om te ­beginnen? Dan heb je goed gekozen. Je bent er helemaal klaar voor. Succes!

Toch niet? Is de richting toch niets voor jou? Dat is niet het einde van de wereld. Je kan vaak nog veranderen van richting. Praat erover met je CLB.

CLB

63

Leren leren in 4 stappen

Naar het middelbaar gaan, betekent dat je moet ­studeren. Sommigen ­vinden dat heel makkelijk, anderen niet. Een paar tips:

2 1

64

Organiseer je. De plek waar je studeert, is belangrijk. Zoek een rustig plekje, weg van tv, broers of zussen, muziek. Zorg voor orde, ­voldoende licht en lucht. Maak genoeg plaats vrij om te werken. Leg alles klaar wat je nodig hebt. Zet je gsm uit en sluit sociale media af.

Maak een plan. Wat moet je precies doen? Welke stappen moet je zetten? Controleer af en toe of je niet afwijkt van je plan.

4 Zoek je eigen manier van leren. Dat helpt om goede resultaten te halen. Bingo!

WIST JE DAT…

Je hersens in slaap vallen na een uur hard leren? Ze willen dan een pauze. Beweeg, ga wandelen, dans, spring, eet een stuk fruit. Dan zijn je hersens weer helemaal fit!

3 Gebruik trucjes. Moet je erg veel studeren? Onderstreep belangrijke woorden, vat de tekst samen, vertel het luidop tegen jezelf, vraag aan je ouders, je broer of zus, je vriend of vriendin om je te testen. Vraag technieken om te studeren aan je leerkracht of aan je CLB.

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Hulp bij leren of school www.onderwijskiezer.be/mijnclb | www.clbchat.be Het CLB helpt je, ook zonder dat je ouders of je school dat weten. Het is helemaal gratis. Je kan ook chatten met het CLB!

Een school of studierichting kiezen www.onderwijskiezer.be

66

Wil je weten welke scholen er in je buurt zijn? Wil je uitzoeken wat je wil studeren? Op Onderwijskiezer vind je alle scholen en studierichtingen. Je kan er ook van alles testen: je interesse, je studiehouding, je studiemethode.

Ik word gepest www.kieskleurtegenpesten.be | www.praatoverpesten.be Je leest er wat je moet doen als iemand jou pest.

Dyslexie www.ikhaatlezen.be Vind je lezen moeilijk? Surf naar de site en klik op ‘Keep Out’.

Sfeer op school www.sfeeropschool.be Lees hoe je meer sfeer kan brengen op je school of in je klas.

Mijn rechten op school www.rechtenopschool.be Wat mag en wat mag niet op de middelbare school? Je leest het allemaal op deze website.

Hi Trusty, ik zag gisteren een film over het jaar 2050. De wereld was aan het vergaan. Denk je dat het echt zo erg wordt?

Ik weet het niet goed. Er zullen minder bossen en natuur zijn, denk ik. En meer en grotere steden. Grijze en sombere steden. Dieren zullen uitsterven.

In de toekomst leven we anders, denk ik. Er komt meer ­natuur en minder technologie. Geen computers dus! En er zijn minder auto’s, omdat de benzine op is.

Yeah right, alsof jij zonder gsm kan, of zonder games! 67 Oké, het zou moeilijk zijn. Maar ik zou andere dingen doen. Dieren verzorgen en de wereld zien!

Misschien kijk je volgende keer beter naar een komedie, Panda .

De Wereld

HET VERHAAL VAN OLIVIA, 11 JAAR

Zorgen om het klimaat! 68

"Dit jaar ga ik voor de eerste keer op vakantie met het vliegtuig. Mijn moeder heeft dan ook gevraagd of ik het wel zag zitten. Ik zei dat ik om twee redenen het niet zo heb op vliegtuigen. Vliegangst ''Wij kinderen dragen natuurlijk, en gewoon hun vervuiling. er de gevolgen van.'' Haar reactie hierop: 'Ssseggg (lacht).' Eigenlijk maak ik me echt zorgen over deze dingen, aangezien wij kinderen er de gevolgen van dragen. Gelukkig kan ik er met mijn leraar zedenleer over praten. Vandaar ook aan iedereen de oproep: ga als het kan met de fiets of te voet. Want auto's en vliegtuigen verbruiken zeer veel. Denk eraan, het is aan ons, de jeugd, om mee te waken over onze toekomst." Bron: www.awel.be EEN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK. WAT IS DAT? Naar school gaan, op vakantie gaan, koken en eten… Alles wat je doet, heeft gevolgen voor het milieu. Hoe groot zijn de gevolgen van de dingen die jij doet? Dat is je ‘ecologische voetafdruk’. Je berekent hoeveel grondstoffen en energie jij per jaar gebruikt om te leven. Je ecologische voetafdruk hangt dus niet af van je schoenmaat!

Doe de voetafdrukuitdaging! Hoe verklein je je ­voet­afdruk? Pas deze tips toe, een week lang. Is een tip gelukt? Kruis hem aan. Daag je vrienden, familie en mensen rondom jou uit. Doen ze ook mee? Vergelijk daarna jullie score. Veel succes! Misschien vind je zelf nieuwe tips?

Is je gsm, tablet of ­laptop opgeladen? Haal de stekker uit het stopcontact.

Verspil geen eten (1). Zoek in je kasten producten die bijna op moeten. Gebruik die eerst.

Koop niet alles nieuw. Leen een trui, leen een pennenzak. Pimp gebruikte spullen. Ze lijken helemaal nieuw. En ze zijn uniek!

Gebruik een drinkfles als je een drankje ­meeneemt naar school. Of gebruik een hele week hetzelfde plastic flesje.

69 Zet de verwarming één graad lager. Trek een dikke trui aan.

Zet één avond de tv en computer uit. Doe iets ­helemaal ­anders, ­bijvoorbeeld: een ­wandeling in het bos.

Douch in vijf minuten. ­Gebruik een kookwekker. Verspil geen eten (2). Verzin een nieuw gerecht met restjes eten van de vorige dagen.

4 Niet waar. Vandaag zijn er nog altijd oorlogen. 5 Niet waar. Het maakt niet uit hoe oud je bent. Maak iets moois van de wereld, hij is van jou!

Fairtrade of eerlijke handel geeft boeren en arbeiders uit het Zuiden een eerlijke prijs voor hun ­producten.

2 1

1 Niet waar. 1 op de 10 Vlaamse kinderen groeit op in armoede. 2 Waar. Je vindt eerlijke producten ­bijvoorbeeld in de Wereldwinkel. 3 Waar. Onder de 15 jaar mag je niet in het leger gaan. Dat staat in het Verdrag van Kinderrechten.

70

5 Je inzetten voor een betere wereld? Dat mag pas vanaf 16 jaar.

Waar Of niet waar?

In Vlaanderen zijn geen arme mensen.

Er is nu geen oorlog in de wereld.

4

3 Kinderen van 12 jaar mogen geen soldaat worden.

Vraag aan Trusty: eten en de planeet Beste Trusty We zijn elke dag met meer op onze aarde. Al die mensen kunnen niet eten zoals wij nu eten, las ik. Dat kan onze aarde niet aan. Hoe kan ik anders eten?

1 2 Eet eens een insect.

Eet eens vegetarisch, dus geen vlees of vis.

80% van de mensen in de wereld eet insecten. Dat is gezond, goedkoop en goed voor het ­milieu. Voor 1 kilo insecten is veel minder energie nodig dan voor 1 kilo vlees.

Voor de biefstuk op je bord is veel water en energie ­nodig. En koeien laten v ­ ervuilende ­scheetjes. Minder vlees eten, betekent minder van het ­schadelijke gas CO2 in de lucht.

3 Eet fruit en groenten uit je buurt. Het etiket zegt uit welk land die komen. Is dat een ander land? Dan rijden vrachtwagens langer om je fruit en groenten naar de winkel te brengen.

4 Eet fruit en groenten van het seizoen. Fruit en groenten groeien maar een korte periode. Koop ze niet buiten hun groeiseizoen, want dan komen ze uit verwarmde serres. En die verbruiken veel energie.

71

Mag je niet in België blijven? Dan moet je terug naar je geboorteland. Bijvoorbeeld: omdat België vindt dat het toch veilig is in je land. Dat is moeilijk als je al lang in België woont en hier veel vrienden hebt. Je kan ook bang zijn om terug te keren. Blijf je toch? Dan ben je illegaal in België.

Mag je in België blijven? Dan leer je hoe je in België leeft. Je leert Nederlands. Je leert hoe Belgen afval ­sorteren. Je ­ontdekt de Belgische ­feestdagen. Die dagen moet je niet naar school.

4a 4b 3

72

Kom je in België aan? Dan vraag je papieren om hier te blijven. Je legt uit waarom je hier wil wonen en waarom het gevaarlijk is in je land. Je woont in een asielcentrum tot je weet of je in België mag blijven.

De weg naar een nieuw land is vaak moeilijk. Je wandelt vele ­kilometers. Je verstopt je in ­vrachtwagens. Of je steekt de zee over in een kapot bootje.

2 1 Je vlucht omdat er een oorlog is in je land, omdat je geen werk vindt of omdat je in gevaar bent. Je vlucht met je familie of alleen. Vertrekken is ­moeilijk, want je laat je huis en je vrienden achter.

Wat als je een vluchteling bent?

Niet te geloven! Waarom leven wij? Wat is liefde? Is er leven na de dood? Wie heeft er gelijk? Iedereen stelt zich die vragen. Er bestaat niet één juist antwoord. Je kan er urenlang over nadenken. Na een tijd ontdek je vanzelf waar jij in gelooft. Soms is dat in een ­bestaande religie. Soms niet. Christenen geloven in God, moslims in Allah, boeddhisten volgen Boeddha. Ze hebben allemaal hun eigen regels en rituelen. Toch lijken al die religies meer op elkaar dan je denkt. Zo ­zeggen ze allemaal dat je goed moet zijn voor andere mensen. Daar is zowat de hele wereld het over eens.

Wat zijn mijn rechten? Je mag niet respectloos zijn. Alle mensen verdienen ­respect. Ook als ze a ­ ndere ideeën en gewoonten hebben.

Je mag zelf kiezen wat je denkt en wat je gelooft. Meestal volg je het geloof van je familie. Word je ouder? Dan kan je twijfelen. Denk goed na over wat je gelooft. Praat er veel over met anderen.

73

Hoe denk jij na over de toekomst? Hoe ziet de toekomst eruit, denk je? Zet kruisjes voor A, B, C of D.

ereld

74

Iedereen heeft een huis. De stad wordt groener.

We wonen met meer mensen in kleinere huizen.

Wonen

D A B

C

We wonen in huizen op het water.

We wonen opnieuw in hutten.

A Er zijn te veel mensen op de wereld.

We leven ook op Mars.

B C

Bevolking

Er zijn minder ­mensen op de wereld.

Er is plaats voor iedereen.

D

Computers worden de baas over de wereld.

Iedereen krijgt een eigen robot.

A

B C

Computers ­bestaan niet meer.

Technologie

D Technologie helpt ons met problemen.

B Er zijn meer oorlogen.

A

De politie pakt mensen op nog vóór ze een ­misdaad plegen.

C Er is ruzie tussen stammen.

Er is overal vrede.

D

Vrede of oorlog

Welke denker ben jij?

Ontdek welke denker jij bent! Tel welke letter je het meest koos. A

KOOS JE VOORAL A? Je bent een d ­ oemdenker. Het gaat altijd slechter met de wereld volgens jou. Maar het wordt misschien niet zo erg als je denkt.

C

KOOS JE VOORAL C? Je bent een terug-naar-vroeger ­denker. We gaan opnieuw leven zoals in de prehistorie volgens jou. Misschien hou je vooral van vroeger?

B

KOOS JE VOORAL B? Je bent een fantasiedenker. We leven in een fantastische wereld zonder grenzen volgens jou. Voor jou is alles mogelijk.

D

KOOS JE VOORAL D? Je bent een het-wordt-beter denker. We lossen grote problemen wel op volgens jou. Je gelooft dat alles opnieuw beter wordt.

75

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Praten over de wereld, klimaat, terrorisme of geloof www.onderwijskiezer.be/mijnclb | www.clbchat.be www.awel.be | www.jac.be Wil je praten? Bel, mail of chat met Awel. Spreek of chat met iemand van het CLB. Ook het JAC in je buurt helpt jou graag. Vegetarisch eten www.evavzw.be Lekkere recepten zonder vlees of vis.

76

Minder eten verspillen www.lekkervanbijons.be/tips

Iets doen voor het milieu www.jnm.be | www.wwf.be | www.greenpeace.org JNM is een jeugdbeweging voor jongens en meisjes die van de natuur houden. WWF en Greenpeace helpen de natuur te beschermen.

Leren recycleren www.bebat.be

Spullen delen, samen aankopen of ruilen www.bewustverbruiken.be

Godsdiensten leren kennen www.samsam.net/godsdiensten

Vluchtelingen http://mijnnieuwethuis.planbelgie.be Kruip in de huid van een vluchteling.

Hey Struisje, wat doe jij dit weekend? Heb je zin om mee naar de tekenschool te gaan zaterdag?

Hoi hoi Trusty, ik wist helemaal niet dat jij naar de ­tekenschool ging! Ik ben toch niet zo goed in tekenen als jij? Gaan ze me niet uitlachen?

Maar nee, je moet het gewoon proberen! Ik vind dat jij keigoed kan tekenen en je hebt zoveel fantasie . Kom gewoon eens mee, je zal het suuuupertof vinden! Dan zeg ik onze tekenleraar dat je komt proberen, dat mag. Het zou zo leuk zijn als we volgend jaar samen kunnen gaan.

Goed, ik vraag mijn ouders of ik zaterdag met je mee mag. 77 Joepie! Tekenschool is echt leuk. We tekenen vaak buiten en soms gaan we foto’s maken. En op het einde van het jaar Spelen & vervelen gaan we op kunstkamp.

Wow, dat klinkt goed! Ik krijg er echt zin in!

.

Spelen en vervelen

Spelen & vervelen

Wat ik graag doe, is wie ik ben! Alles wat je graag doet in je vrije tijd... dat ben jij! Ben je een echte scout of een muzikant? Sport je graag of ben je liever lekker lui?

Wat doe jij dit weekend? Wat doe je in de zomer­ vakantie? Waar droom je over als je in de klas uit het raam staart?

Als je ouder wordt, dan beslis je meer zelf over je vrije tijd. Kiezen is soms lastig. Je wil soms niet kiezen. Of je keuze verandert. Een tip? Gebruik een lijstje.

78

Ik heb veel hobby’s. Maar als ik naar het middelbaar ga, moet ik een hobby laten vallen. Kies ik voor hobby 1 of 2?

1 Ik kies hobby 1, want:

2 Ik kies hobby 2, want:

Het langste lijstje is waarschijnlijk de beste keuze. Voel je je goed bij je beslissing? Goed gekozen!

HET VERHAAL VAN KYRA, 12 JAAR

Hangen op het pleintje "We maakten een afspraak: de muziek stiller zetten rond halftien. Nu zijn er geen problemen meer.''

“Ik zit vaak met mijn vriendinnen op het pleintje in de buurt. Tijdens de zomer mogen we altijd lang opblijven. We babbelen dan bij over wat er op het speelplein gebeurde. We zetten ook graag muziek op. Dat stoorde de buurman. Hij kwam vaak vragen of het stiller kon. Op een avond vroegen we wat zijn favoriete muziek was. Hij luistert het liefst naar blues! Dat hebben we dan ook eens opgezet. Het werd een gezellige avond. We maakten een afspraak: de muziek stiller zetten rond halftien. Nu zijn er geen problemen meer.” WAT ZIJN MIJN RECHTEN? Kinderen hebben recht op spelen. Een recht is iets wat niemand kan afnemen. Je moet de kans krijgen om veel te spelen. Bijvoorbeeld: voetballen op een pleintje, naar de jeugdbeweging gaan, naar toneel gaan, op kamp gaan met je vrienden. Je mag wel niemand storen, want je buurman heeft ook rechten… Bijvoorbeeld: rustig slapen ‘s nachts!

79

Vraag aan Trusty: doe ik mee of niet? Mail aan Trusty

Beste Trusty In de vakantie kocht ik een fidget spinner met mijn zakgeld. Zo kon ik na de vakantie meepraten op de speelplaats. Een paar weken later waren al mijn vrienden de spinner beu. Moet ik altijd meedoen om erbij te horen? Groetjes, Adil 80

Antwoord aan Lisa

Beste Adil Je mag, maar je moet niet! Fidget spinners zijn een rage. Dat is iets wat snel heel populair wordt, maar ook snel weer ­verdwijnt. Bijvoorbeeld: een filmpje, een lied, dingen om te verzamelen. Er zijn ook mode-­ rages. ­Bijvoorbeeld: iedereen wil plots die hippe ­sneakers of die stoere trui van dat ene merk. Meedoen met de rage lijkt de oplossing om erbij te horen. Maar dat kan ook gratis! Begin zelf een rage! Probeer met een paar goede vrienden een nieuwe trend uit. Bijvoorbeeld: elke dinsdag jullie trui binnenstebuiten dragen. Of elke vrijdag ­allemaal je haar op dezelfde manier dragen. Cool zijn kan dus zonder geld uit te geven! Groetjes van Trusty

De geldquiz A

1. Wat doen de meeste kinderen van 11 en 12 jaar met hun zakgeld? B Cadeautjes A kopen voor Snoep kopen

Met deze pas krijg je ­korting op leuke ­activiteiten: op ­sportkampen, op de muziekles, ­­ in de ­bibliotheek...

2. Wat is een ‘vrijetijdspas’ of ‘UiTPAS’?

Met deze pas krijg je korting op de bus. Die brengt je dan naar een leuke plek.

­vrienden en familie

B

Een kaart waarmee je alle fuiven in je buurt binnen mag.

Sparen

C

C

Op stap voor weinig geld?

6 789

0123 45

3. Hoe oud moet je zijn om een eigen ­bank­rekening te hebben?

Hoe maak je een uitstap leuk voor ­iedereen? Dat is geen gemakkelijke vraag. Niet iedereen heeft evenveel geld. Denk eens na over toffe uitstappen met de klas die (bijna) niets kosten.

A 11 jaar

C

13 jaar

De juiste antwoorden op de quiz krijg je helemaal gratis: 1c – 2a - 3b (Bij sommige banken mag het al vroeger. Een rekening moet je altijd samen met je ouders openen.)

B 12 jaar

81

Jij beslist (bijna) zelf! 82

Je wil mee b ­ eslissen waar jullie op ­vakantie gaan. Je wil graag naar dat ­avontuurlijke ­sportkamp, maar je ouders zien dat niet zitten. Je hebt een leuk idee voor je ­verjaardagsfeestje. Kortom: je wil meer inspraak! Wat? Inspraak is een moeilijk woord voor: ‘mee mogen beslissen’.

Méér inspraak... Hoe begin je eraan? Volg dit stappenplan.

1 Bereid je goed voor. Maak een tekening van je droomplan. Bijvoorbeeld: voor je ­verjaardagsfeestje, voor je droomvakantie. Teken alle details van je plan. Wat heb je nodig? Wat maakt jouw idee zo goed?

Nodig je ouders uit. ‘Mama, papa, ik wil even praten!’ Kies een rustig moment en maak het gezellig. Geef je ouders bijvoorbeeld een drankje.

2 Vertel waarom je meer inspraak wil. Is je idee gewoon keigoed? Of ben je de saaie plannen van je ouders beu?

3 Vertel wat jouw plan is, met de tekening erbij.

4 5 Vraag of je ouders nog vragen hebben. ­Luister ook naar hun plan. Beslis samen over een plan dat jullie allemaal leuk vinden.

Hoe maak je klusjes leuk? Geef de vuile borden een schuim-snor en een 足schuim-baard tijdens de afwas. Tover de tafel om tot een echte feesttafel. Versier ze met wat je vindt in de natuur.

Doe een wedstrijdje met broer of zus: het beste de auto of het raam poetsen. Voorbijgangers zijn de jury.

Hou een stofdoeken-race op de trap. De zolder is de finish.

Gebruik de trui van mama of papa als springtouw tijdens het sorteren van de was.

Potten en pannen zijn je drumstel bij het uitladen van de afwasmachine. Mes en vork je drumstokjes.

83

Vier het trouwfeest van twee sokken terwijl je de was plooit.

Dek je bed o 足 nderste足boven en achterstevoren.

Schrijf met je adem geheime boodschappen op de ruit terwijl je poetst.

Verstop geheime boodschappen voor je ouders terwijl je opruimt.

Teken op de vloer met een natte dweil.

Geef een gitaarconcert met de stof足 zuiger. De kat is je publiek.

Bescherm je tegen het scherm! Elke jongere staart ongeveer zes uur per dag naar een scherm. ­Bijvoorbeeld: naar je gsm als je sms’t, de laptop als je chat of gamet, het digibord of de pc in de klas, de tv. Zet al die schermen eens UIT. Kies je eigen www (wat - waar­ mee - waar) en duik de wereld in. 84

knutselen dansen een kamp bouwen koken verkleden

? geld verdienen

Wat versieren

lopen

!

een wedstrijd verzinnen

verstoppertje spelen

schrijven tikkertje spelen

zingen

met een bal

met lege doosjes

met een stoel

met een pet

Waarmee

met fruit dat in huis is

met oude sokken

met steentjes en takjes

met een wc-rolletje

85

op zolder

op een sportveld

bij je grootouders

Waar

onder de tafel

in het bos

op straat

in de keuken in een oude koffer

in bed

op het speelplein in een (zelfgemaakte) tent

Trusty Alle

Waar kan ik terecht? Afbeeldingen

Maps

Nieuws

Video's

Meer

Spelletjes spelen www.spelensite.be Ideetjes om te spelen met je vrienden. Buiten spelen www.natuurenbosspel.be Spelletjes voor in het bos of in de natuur. Lezen www.boekenzoeker.org | www.leesplein.be | www.ikhaatlezen.be Boekentips speciaal voor jou! Boekenzoeker geeft je zelfs tips die ­passen bij hoe je je voelt. Heb je dyslexie? Surf naar Ikhaatlezen.be.

86

Een nieuwe hobby of gewoon wat rondhangen www.jeugdmaps.be De website toont alle jeugdorganisaties en jeugdruimtes in jouw buurt. Ik hou van kunst www.uitmetvlieg.be Tips over kunst en cultuur. Vlieg helpt je te zoeken! Bijvoorbeeld: iets creatiefs, met verf, bouwen, beweging, beelden, muziek, een creatieve vakantie, een kindermusical. Sporten www.sport.vlaanderen Sportclubs, sportkampen en plekken waar je kan sporten. Tekenen, muziek, toneel of dans www.onderwijs.vlaanderen/academies Alle academies in je buurt. In een academie kan je tekenen, schilderen, muziek spelen, toneelles of dansles volgen. Wetenschap en techniek www.stem-academie.be Alle hobby’s met techniek, natuur, sterrenkunde, wetenschappen, ­wiskunde, programmeren in jouw buurt.

Trefwoordenlijst A

E

Account • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49 Adoptie • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 18 Afspraken (gezin) • • • • • • • • • • p. 19, 52 Alcohol • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 10 App • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49 Armoede • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 70 Awel • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 95

Ecologische voetafdruk • • • • • • p. 68, 69 Eerlijke handel (fairtrade) • • • • • • • p. 70 E-mailadres • • • • • • • • • • • • • • p. 49, 53 Energie (elektriciteit) • • • • • • • • p. 68, 71 Energie (je lichaam) • • • • • • • • • • • • p. 9 Eten • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 8, 69, 71 F

B Bang • • • • • • • • • • p. 7, 12, 21, 41, 47, 72 Bednet • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 61 Beperking • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 11 Beslissen • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 82 Beste vriend(in) • • • • • • • p. 27, 32, 38, 40 Best Friend Forever (BFF) • • • • • • • • p. 40 Bi(seksueel) • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 29 Borsten • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 34 Broer/zus • • • • • • • • • • • • • • p. 17, 21, 23 C Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) • • • • • Chatten • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Condoom • • • • • • • • • • • • • • • • • • Cookies • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Cyberpesten • • • • • • • • • • • • • • • •

p. 96 p. 31 p. 33 p. 49 p. 53

D De pil • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 33 Depressie • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 25 Dipje • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 11 Downloaden • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49 Drugs • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 16

Facebook • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 51 Familie • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 17 - 26 Familienaam • • • • • • • • • • • • • • • • p. 23 Familierechtbank, -rechter • • • • • • • p. 20 Forum • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49 G Gamen • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 14, 50 Geheim• • • • • • • • • • p. 27, 38, 45, 55, 83 Geld • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 50, 80-81 Geloof • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 38, 73 Gezond eten • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 8 Godsdienst • • • • • • • • • • • • • • • p. 59, 76 Goed in je vel • • • • • • • • • • • • • • p. 7 – 16 Gsm • • • • • • • • • • • • p. 10, 14, 49, 58, 69 H Hacken • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 54 Handicap/beperking • • • • • • • • • • • p. 11 Hangjongeren • • • • • • • • • • • • • • • p. 79 Hersenen • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 10 Holebi • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 29, 36 Homo • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 27, 29 Hond • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 22 Hoorrecht • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 20 Huisdieren • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 22

87

Huiswerk • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 57 Hulp • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 11, 38, 95 I Infodag • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 60 Insecten • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 71 Inspraak • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 82 Instagram • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 51 Internet • • • • • • • • • • • • • • • • p. 47 – 56 J Jeugdbeweging • • • • • • • • • • • p. 39, 79 Jeugddienst • • • • • • • • • • • • • • • • p. 96 Jongeren Advies Centrum (JAC) • • • p. 96 K

88

Kanker • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 16 Kat • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 22 Ketnet.be • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 52 Kiezen • • • • • • • p. 29, 58, 62, 66, 73, 78 Kindermishandeling • • • • • • • • • • • p. 26 Kinderrechten • • • • • • • • • • • p. 4, 70, 96 Kinderrechtswinkel/tZitemzo • • • • • p. 96 Klachtenlijn kinderrechten • • • • • • • p. 96 Klusjes • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 83 Kussen • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 30

Middelbaar • Milieu • • • • •

• • • • • • •

p. 37, 57, 60-66, 78 p. 68

• • • • • • • • • • • • • • • •

N Nationaliteiten • Natuur • • • • • • •

p. 42 p. 67, 76

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

O Ontspanning • • • • • • • • • • • p. 19, 77-86 Onzeker • • • • • • • • • • • • • • • p. 7, 40, 47 Oorlog • • • • • • • • • • • • • • • p. 70, 72, 75 Ouder(s) • • • • p. 17-26, 50, 52, 58, 59, 82 Ouder(s) met een verslaving of depressie • • • • • • • • • • • • • • • • p. 26 P Penis/piemel • • • • • • • • • • • • • • • • p. 35 Pesten • • • • • • • • p. 40-41, 43, 46, 53, 66 Pil • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 33 Pincode • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 50, 54 Pleeggezin • • • • • • • • • • • • • • • p. 18, 26 Plus-familie • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 21 Problemen thuis • • • • • • • • • • • p. 24-26 Profiel • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49, 51, 52 Puberteit • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 9, 45 R

L Leefgroep (voorziening) • • • • • • • • p. 18 Leerlingenraad • • • • • • • • • • • • • • p. 58 Leerplicht • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 60 Leerkract/Leraar • • • • • • p. 57, 60, 61, 68 Lesbisch • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 29 Lichaam • • • • • • • • p. 7-16, 29, 31, 34, 35 M Maaltijd • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 8 Masturbatie • • • • • • • • • • • • • • • • p. 33 Mening • • • • • • • • p. 7, 19, 20, 24, 38, 58

p. 43 p. 80 • • • • • • p. 4, 11, 19, 20, 29, 38, • • • • • • • • • • • • • • • 52, 58-61, 66, 73, 79 Rechter • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 20 Regels (afspraken) • • • • • • • • • p. 59, 73 Regels (maandstonden) • • • • • • • • p. 34 Respect • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 73 Roddelen • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 46 Ruzie • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 26, 41 Racisme • Rage • • • Rechten •

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

S Scheiding • • • • • • • • • • • • • • • p. 20 – 21 Scherm • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 10, 84 School • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 57 - 66 Schoolreglement • • • • • • • • • • • p. 58-59 Seks • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 27, 29, 33 Sexting • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 31, 49 Slaap • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 8, 10 Smartphone • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49 Snoep • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 8 Sociale netwerksites • • • • • • • • • p. 51, 52 Spelen en vervelen • • • • • • • • • p. 77 - 86 Spijbelen • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 59 Sport • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 78, 86 Sterke drank • • • • • • • • • • • • • • • • p. 10 Stieffamilie • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 21 Straf • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 25, 59 Streamen • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 49 Stress • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 12 Studeren • • • • • • • • • • • • • • • p. 62 – 64 Studiekeuze • • • • • • • • • • • • • • p. 62-63 T Terrorisme • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 76 Thuis • • • • • • • • • • • • • • p. 18-19, 24-25 Toekomst • • • • • • • • • • • • • • p. 67, 74-75 Trusty • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 3, 4, 48 Twijfelen • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 73

Vloggen • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 47 Vluchteling • • • • • • • • • • • • • • • p. 72, 76 Voorziening (leefgroep) • • • • • • • • • p. 18 Vrienden • • • • • • • • • • • • • p. 15, 37 – 46 Vrije tijd • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 78 Vrijetijdspas • • • • • • • • • • • • • • • • p. 81 W Waar kan ik terecht? • Met vragen over De Wereld • • • p. 76 • Met vragen over Familie • • • • • p. 26 • Met vragen over Goed in je vel • p. 16 • Met vragen over Internet • • • • • p. 56 • Met vragen over School • • • • • • p. 66 • Met vragen over Spelen en vervelen • • • • • • • • • • • • • • p. 86 • Met vragen over Verliefd • • • • • p. 36 • Met vragen over Vrienden • • • • p. 46 Wachtwoord • • • • • • • • • • • p. 49, 54-56 Wat zijn mijn rechten? • Goed in je vel • • • • • • • • • • • • • p. 11 • Familie • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 19 • Verliefd • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 29 • Vrienden • • • • • • • • • • • • • • • • p. 38 • Internet • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 52 • School • • • • • • • • • • • • • • • p. 58-59 • De wereld • • • • • • • • • • • • • • • p. 73 • Spelen en vervelen • • • • • • • • • p. 79 Wereld • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 67 - 76 Y

U Uit elkaar gaan • • • • • • • • • • • • • • p. 20 UiTPAS • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 81

YouTube •

• • • • • • • • • • • • • • • • • •

p. 51

Z V p. 71 Vegetarisch eten Verblijfsregeling • • • • • • • • • • • • • p. 20 Verder studeren • • • • • • • • • • • p. 62 - 63 Verliefd • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 27 - 36 Verslaafd • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 26 Vervelen • • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 77 • • • • • • • • • • • • •

Zakgeld • • • • • • • • • • • • • • p. 19, 80, 81 Zelfbevrediging • • • • • • • • • • • • • • p. 33 Zelfdoding • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 16 Zenuwen/stress • • • • • • • • • • • • • • p. 12 Ziek(te) • • • • • • • • • • • • • • • p. 11, 59, 61 Zoenen • • • • • • • • • • • • • • • p. 27, 30, 33 Zus/broer • • • • • • • • • • • • • • • • • • p. 17

89

Colofon deed de eindredactie van de gids en van een aantal artikels op de website. is een uitgave van

We make.

zorgde voor de lay-out van gids en site.

ontwikkelde de website.

90 WERKEN MET DE GIDSEN?

BEDANKT!

Download de methodiekenbundel via www.jongerengids.be.

We bedanken uit de grond van ons hart het personeel of de vrijwilligers van de vele organisaties die mee werkten aan Jongerengids.

WIL JE GRAAG DE GIDSEN STEUNEN?

Mail naar info@ambrassade.be. VERANTWOORDELIJKE UITGEVER:

Eva Vereecke, Leopoldstraat 25, 1000 Brussel UITGAVE SEPTEMBER 2017

We schreven de teksten van Jongerengids voor maart 2017. Sommige dingen zijn ondertussen veranderd. Op www.jongerengids.be vind je de aanpassingen. Je kan de samenstellers van Jongerengids niet verantwoordelijk houden voor foutjes in de publicatie. Je mag de teksten overnemen als je de bron goed leesbaar vermeldt.

Natuurlijk ook heel erg bedankt aan de leerkrachten en scholen die ­meewerkten: Kristel Boey van Middenschool Den Brandt in Boom, meester Kim Lagast van Gemeentelijk Basisschool Dertien Anderlecht en juf Maaike Mesens van Freinetschool Ibis Herentals. En natuurlijk aan de kinderen en jongeren uit deze scholen om hun eerlijke mening te geven of mooi te poseren voor de foto's.

Aan de gids en/of website schreven de volgende organisaties mee:

ANBN

BEDNET

CLB CHAT

CEBUD

CHILD FOCUS

DE DRUGLIJN

DE KRACHT VAN JE STEM

DJAPO

ECC BELGIUM

FAIRFIN

FARA

FORUM VOOR AMATEUR ­ KUNSTEN

FREEZBE

FUIFPUNT

GIVE A DAY

GOSTRANGE

GROEP INTRO

IJD JONGEREN­ PASTORAAL

IKBESLIS.BE

JAC

JOETZ

JONG & VAN ZIN

KEKI

KLASSE

91

KONING KEVIN

MEDIARAVEN

MEDIAWIJS

MINDERHEDEN ­ FORUM

MISSING YOU

NU PRAAT IK EROVER

ODISEE

ORBIT VZW

PIAZZA DELL’ARTE

PLEEGZORG VLAANDEREN

SCHOLIEREN ­ KOEPEL (VSK)

SENSOA

SPORT ­V LAANDEREN

STEUNPUNT ADOPTIE

STUDENT@WORK

STUDIO BELEID

TZITEMZO

TELEBLOK

TRANSGENDER INFOPUNT

TUMULT

VDAB

VIA DON BOSCO

VIGEZ

VIVO SOCIAL PROFIT

KUNSTATELIERS VOOR JONGEREN

92

VLAAMS HUURDERS ­ PLATFORM

VLAAMS ­C ENTRUM ­S CHULDENLAST

VLAAMSE ­J EUGDRAAD

VLAAMSE ­S TICHTING ­V ERKEERSKUNDE

VLAAMSE ­V ERENIGING VOOR STUDENTEN

VLAAMSE ­O VERHEID

VLAIO

WEGWIJZER

www.zelfverwonding.be

WEL JONG NIET HETERO

WIKIFIN

ZELFMOORD 1813

ZELFVERWON­ DING.BE

93

ZITDAZO

Website Jongerengids

www.jongerengids.be

Heb je nog vragen? Neem een kijkje op www.jongerengids.be voor meer informatie!

Wil je liever praten, chatten of mailen met iemand?

94

Deze organisaties zijn er speciaal voor jou! AWEL

Awel luistert naar kinderen en jongeren. • • •

Vertel je verhaal via telefoon (nummer 102) mail (brievenbus@awel.be) of chat (www.awel.be).

Er luistert altijd iemand. Je kan Awel elke dag gratis bereiken van 16 uur tot 22 uur, behalve op zondagen en feestdagen. Je hoeft niet te vertellen wie je bent en jouw gesprek komt niet op de ­telefoonfactuur.

“Ik heb al tweemaal gebeld met Awel. In het begin lijkt het wat raar om tegen een ­onbekende meteen je verhaal te vertellen. Toch loopt het snel heel vlot en heb je het gevoel dat je echt alles kan vertellen. Je vindt ook veel ­antwoorden en steun.” ANONIEM

CENTRUM VOOR LEERLINGENBEGELEIDING (CLB) • •

•

Voel je je niet goed in je vel? Heb je moeite met leren? Of vind je het moeilijk om een studierichting te kiezen? Heb je vragen over gezondheid, je lichaam, of over seks, vriendschap en verliefdheid?

JEUGDDIENST

Is er geen JAC in jouw buurt? Loop dan eens langs bij de Jeugddienst van jouw gemeente. Het adres vind je op de website www.vvj.be/jeugddiensten. TZITEMZO

Ga langs bij het CLB dat samenwerkt met jouw school. Niemand hoeft dat te weten. Je bezoek aan het CLB is gratis! Vind jouw CLB op www.onderwijskiezer.be/mijnclb. Zeg je tegen een CLB-medewerker dat je iets geheim wil houden? Dan blijft het geheim. Je kan ook chatten met het CLB: www.clbchat.be.

Vind meer informatie over je rechten als kind bij tZitemzo. • Bel op maandag tussen 13 uur en 17 uur of woensdag tussen 9 uur en 17 uur naar 09 233 65 65. • Mail naar info@tzitemzo.be • Chat via www.tzitemzo.be Je gesprek is anoniem! KLACHTENLIJN KINDERRECHTEN

JONGEREN ADVIES CENTRUM (OF JAC)

Ben je 12 jaar of ouder? Ga dan met je vragen of problemen gratis langs bij het JAC. • Vind een JAC in je buurt op www.jac.be. • Chat met JAC van maandag tot vrijdag tussen 13 uur en 19 uur. • Mail naar een JAC-medewerker. Het adres vind je op de website.

Heb je het gevoel dat je slecht ­behandeld bent? Heb je alles ­geprobeerd, maar het geraakt niet opgelost? ­ Contacteer de Klachtenlijn van het ­Kinderrechtencommissariaat. •

• •

JAC vertelt niets aan anderen zonder dat je akkoord gaat.

Bel naar 0800 20 808, van maandag tot donderdag van 9 uur tot 17 uur en vrijdag van 9 uur tot 16 uur. Mail naar klachtenlijn@jongerenrechten.be. Ga langs bij de Klachtenlijn in Brussel, Gent of Antwerpen. De adressen vind je op www.kinderrechten.be.

95

DAAAG

Zit jij in het vijfde of zesde leerjaar? Dan is deze Jongerengids iets voor jou! In het boekje vind je antwoorden op je vragen, verhalen van leeftijdsgenootjes en toffe opdrachten. Wil je meer weten over (problemen) thuis, (gescheiden) ouders, of huisdieren? Lees dan het thema Familie. Heb je al een allerbeste vriend(in) of zoek je nog zo’n BFF? Dan is Vrienden iets voor jou. Heb je vlinders in je buik of net buikpijn van de zenuwen? Lees dan het thema Verliefd,

JONGERENGIDS IS EEN PROJECT VAN

of Goed in je vel. In School vind je tips over hoe je best studeert. En in Spelen en vervelen lees je hoe je je daarna kan ontspannen. Zie je het wat groter? Stel je je vragen over het leven? Dan is het thema De Wereld iets voor jou. En in Internet lees je hoe je die wereld veilig kan ontdekken van achter je computer. Vind je het antwoord op jouw vragen niet in deze gids? Kijk dan zeker eens op onze website www.jongerengids.be of de andere websites die Trusty aanraadt!

MET STEUN VAN

JONGERENGIDS DRAAGT MET TROTS HET TRUSTY- LABEL