TECHNIEK MAAKT JE TOEKOMST
DE INGENIEUR NR. 12 JAARGANG 137 DECEMBER 2025
HET BESTE VAN 2026 11 innovaties om naar uit te kijken
LITHOGRAFIE
Deltaplan 2.0 Terug met de Zuiderzee!
|
NL2120
|
O N T Z I LT I N G
|
DUURZAME MOBILITEIT
Julia Wąsala: Volg altijd je interesse
|
RESTWARMTE
E-sneakers Sneller joggen met powergympen
Vooraf
Pancras Dijk is hoofdredacteur van De Ingenieur.
2026 en verder
Lef om anders naar de toekomst te kijken
Kijkt u al vooruit naar 2026? Na het lezen van deze editie zeker. En als het aan ons ligt, houdt het niet bij 2026 op. Zoals elk oneven jaar presenteren we in dit decembernummer ons vaste technologie-jaaroverzicht. In ‘Het beste van 2026’ blikken we vooruit op technologieën die komend jaar zeker doorbreken – als we onze glazen bol moeten geloven. De elf geselecteerde innovaties zijn zeer divers van aard: veel van de domeinen van de techniek passeren de revue. De grootste gemene deler? Het inspirerende ingenieurswerk dat eraan ten grondslag ligt. We richten onze verrekijker deze maand ook op een verdere horizon. Met aandacht voor het kennis- en innovatieprogramma NL2120, maar ook met emeritus hoogleraar Rob Nijsse. Hij presenteert in dit nummer het visionaire Deltaplan 2.0, waarin hij zijn ideeën en gedachten over de inrichting van ons land in het jaar 2100 bundelt. Zijn verhaal getuigt behalve van zijn denkkracht en brede blik vooral ook van het lef om werkelijk anders naar de toekomst te kijken. Een bijzonder welkom deze maand aan onze nieuwe Podium-columnist Julia Wąsala, verbonden aan de Universiteit Leiden. U vindt haar eerste bijdrage op pagina 25 en op pagina 46 kunt u nader met haar kennismaken. De Ingenieur verschijnt komend jaar acht keer op papier; het eerstvolgende nummer volgt begin februari. Blijf intussen natuurlijk ook onze app en website in de gaten houden. Fijne feestdagen en een goede jaarwisseling!
Op de cover
We zetten een aantal van de meest veelbelovende innovaties voor komend jaar op een rij. ontwerp : eva ooms
portret : robert lagendijk
DECEMBER 2025 • DE INGENIEUR
1
Redactie Pancras Dijk (hoofdredacteur) Astrid van de Graaf (eindredacteur) Jim Heirbaut Marlies ter Voorde Bibi Haring (stagiair) Sanne van der Sman (stagiair)
Vormgeving Eva Ooms Sales
e-mail sales@kivi.nl
Druk Wilco, Amersfoort
Redactieadres Prinsessegracht 23 2514 AP Den Haag Postbus 30424 2500 GK Den Haag tel. 070 3919 885 e-mail redactie@ingenieur.nl website deingenieur.nl De Ingenieur verschijnt in 2026 acht maal.
4 | NIEUWS
© Copyright 2025 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, via internet of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Niet in alle gevallen is na te gaan of er op de illustraties in dit nummer nog copyright rust. Waar er nog verplichtingen zijn tot het betalen van auteursrecht is de uitgever bereid daaraan alsnog te voldoen. ISSN 0020-1146 Abonnementen 2026 Leden van het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) ontvangen De Ingenieur uit hoofde van hun lidmaatschap. Abonnement voor niet-leden (inclusief btw): printmagazine: € 165,75 per jaar digitaal: € 119,00 per jaar losse nummers: € 22,50 (inclusief verzending) Abonnementen worden tot wederopzegging aangegaan en ten minste voor de vermelde periode. Het abonnement kan na deze periode per maand worden opgezegd. U kunt uw opzegging het beste doorgeven via onze website: deingenieur.nl/lezersservice. Abonneeservice Ga voor (cadeau)abonnementen, adreswijzigingen en het laten nazenden van niet ontvangen nummers naar het webformulier op de site, te vinden op deingenieur.nl/abonnement-en-service e-mail abonneeservice@ingenieur.nl tel. 070 39 19 850 (bereikbaar op maandag, dinsdag en donderdag van 09.00 tot 15.30 uur)
H2-testfaciliteit Zorg om DigiD
Refurbished Zenuwvezels RUBRIEKEN 39 | Inbox Reacties van lezers 40 | Eureka Huishoudbot en andere productontwerpen van morgen 55 | Zien & Doen De reis van afvalplastic 30 | NL2120 Bouwen met de natuur 56 | M E D I A Het Majoranadeeltje
De Ingenieur als app Altijd De Ingenieur bij de hand? Onze app biedt leden en abonnees gratis toegang tot het nieuwste blad, eerdere jaargangen, dagelijks nieuws, podcasts en meer. Beschikbaar in App Store en Google Play. Lidmaatschap Koninklijk Instituut van Ingenieurs Het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) is de beroepsvereniging voor hoger opgeleide technici in Nederland. Iedereen die hoger technisch onderwijs volgt, heeft gevolgd of een sterke affiniteit heeft met techniek, kan lid worden van KIVI. Leden ontvangen vanuit het lidmaatschap maandelijks het technologietijdschrift De Ingenieur. Kijk voor meer lidmaatschapsvoordeel op kivi.nl. Contributie 2026 Regulier lidmaatschap: € 230,-* 30 jaar of jonger: € 60,-** Studentlidmaatschap: € 30,-** De contributie voor leden in het buitenland is gelijk aan die voor leden woonachtig in Nederland. Een lidmaatschapsjaar loopt van 1 januari tot en met 31 december. Bij lidmaatschappen die in de loop van het jaar ingaan, wordt de contributie naar rato berekend. Aanmelden voor het lidmaatschap kan via kivi.nl/lidworden. * inclusief reorganisatietoeslag van € 45,00 ** De Ingenieur digitaal Opzeggen lidmaatschap Het lidmaatschap wordt jaarlijks automatisch verlengd. Beëindiging van het lidmaatschap kan per het einde van het kalenderjaar. Er geldt een opzegtermijn van ten minste één maand; een schriftelijke opzegging per brief of e-mail dient uiterlijk 1 december in ons bezit te zijn. Na ontvangst van de opzegging en eventueel verschuldigde contributie verstuurt de ledenadministratie een bevestiging.
WaterstofNL Nederland Waterland 60 | KIVI-nieuws Toekomstbestendig timmeren 62 | Startup TU/ecomotive maakt auto’s repareerbaar COLUMNS
Techbitch 46 | Drive Julia Wąsala combineert AI met aardobservatie 59 | Q & A Frank Westerman over Hotel de Wereld
11 | Punt Frans van Bruggen over de risico’s van AI 25 | Podium Julia Wąsala 33 | Marcel Möring Minister van Technologie
Correspondentieadres Koninklijk Instituut Van Ingenieurs t.a.v. Ledenadministratie Postbus 30424 2500 GK Den Haag tel. 070 391 98 80 e-mail ledenadministratie@kivi.nl
35 | Enith Drones gespot
Volg ons ook op
45 | Rolf zag een ding Deadline
39 | Jims verwondering Geile horrorbeer
64 | Vragenvuur Microbioloog Han Wösten
NR. 12 JAARGANG 137
DECEMBER 2025
foto : front / stijn knapen
12
Het beste van 2026 Wat zijn de innovaties die komend jaar gaan doorbreken? De Ingenieur zet de beste vindingen van eigen bodem op een rij.
26
Breng de Zuiderzee terug! Met een ambitieus ‘Deltaplan voor een Nieuw Nederland’ geeft Rob Nijsse een voorzet voor de toekomst.
36
48
52
Een Amerikaanse startup wil met een nieuwe technologie concurreren met ASML. Realistisch of een utopie?
Al op de VOC-vloot wist men hoe zeewater drinkbaar kon worden gemaakt. Het ontzilten raakte echter weer snel in onbruik.
Jaarlijks vervliegt meer dan 150 terawattuur aan nuttige warmte, stelt de Delftse thermodynamicus Piero Colonna.
Röntgenstraling voor chipsproductie
Zoetwatermaker
‘Benut restwarmte beter’
DECEMBER 2025 • DE INGENIEUR
3