Issuu

magazine voor het tandheelkundig team

nummer 3 | 2026

“Er is zoveel leuks te doen binnen ons vak” Tim Thomassen

www.dentista-magazine.nl

Thema: Parodontologie

TePe

EasyFit asy it

™

Helpt patiënten starten én volhouden met interdentale reiniging. Nieuw TePe EasyFit™: de slimme instap in interdentale reiniging. Net zo eenvoudig als een pick, maar met de grondigheid van een conische rager. Start vandaag! Gemakkelijk in gebruik voor patiënten, ideaal als instaprager

Flexibele rager met zachte tip voor comfort

Beschikbaar in twee maten: S/M en M/L

Ergonomisch handvat voor gecontroleerde, precieze reiniging Geschikt voor beugels

S/M

Scan de QR code en lees meer over TePe EasyFit™

M/L

S/M past in nauwe interdentale ruimtes, M/L voor bredere interdentale ruimtes.

VOORWOORD

Verder kijken dan de pocket Parodontologie vraagt om meer dan het behandelen

als behandelaar kunnen doen. Uiteindelijk is het de

van een pocket of het oplossen van een lokaal pro-

patiënt die dagelijks het verschil maakt.

bleem. Zoals Tim Thomassen in dit nummer zegt:

Daarnaast lees je over tandhalsgevoeligheid, com-

juist in de parodontologie leer je uit te zoomen. Wat

plexe casuïstiek in het bovenfront, gebitsslijtage en

is het grotere idee bij deze patiënt? Wat wil de pati-

praktijkmanagement. Onderwerpen die op het eer-

ënt en welke mogelijkheden zijn er?

ste gezicht misschien uiteenlopen, maar allemaal

Die blik op het grotere geheel loopt als een rode

vragen om dezelfde professionele houding: goed

draad door dit themanummer. Van zachte weefsel-

kijken, de juiste keuzes maken en verder denken

defecten rond implantaten en recessiebedekking tot

dan de behandeling van vandaag.

het raadsel van de cementscheur: een goede diag-

Want juist door uit te zoomen, zien we wat er écht

nose, zorgvuldige afweging en een lange adem zijn

nodig is.

bepalend voor een voorspelbaar resultaat. Ook preventie krijgt nadrukkelijk aandacht. Tim Thomassen vertelt over zijn promotieonderzoek naar preventie van mondziekten en de ontwikke-

Veel leesplezier!

ling van een richtlijn voor mondhygiënische zelfzorg. Want behandelen begint niet alleen bij wat wij

Colofon

Dentista is een uitgave van Dentista Media en verschijnt 4 keer per jaar

Redactie

Ilko Alink, Lies Ligtvoet, Sifra Hordijk

Lies en Ilko.

Grafisch Design

Degen en Leideritz BNo

Vormgeving

LDB Production, Levin den Boer

Fotografie

Adverteren

Concetta Scibona,

concetta@dentista-magazine.nl +31 6 281 829 62

Druk

Wilco, Amersfoort

Redactie(adres) Dentista Media

Lars van den Brink

Ilko Alink, ilko@dentista-magazine.nl

Abonneren

Niets in deze uitgave mag worden

Digitaal aanwezig

verspreiding toegezonden aan tandarts-

gereproduceerd zonder schriftelijke

Koggeschip 212, 7429 BG Colmschate

www.dentista-magazine.nl

Instagram: @dentistamagazine

Aan dit nummer werkten mee

Haakon Kuit, Celina Klappers, Tim Thomassen,

Dentista wordt in gecontroleerde

en mondhygiënistenpraktijken in Nederland.

Ben je werkzaam binnen de tandheelkunde en

wil je Dentista ontvangen, stuur dan een e-mail naar: info@dentista-magazine.nl

Fridus van der Weijden, Gerry Karlis, Irfan Abas,

Adreswijzigingen

Borghans, Marit Verschuuren, Dyonne Broers,

Vermeld zowel je oude als nieuwe adres.

Lucinda de Boer, Frank Andriessen, Pauline Matthijs Luitjes, Tooke Lardenoy, Valesca Nederlof, Marloes Rust.

overgenomen, vermenigvuldigd of

toestemming van Dentista Media of andere auteursrechthebbenden. Dentista Media

kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de juistheid en volledigheid van alle in deze uitgave opgenomen teksten en beelden.

Per e-mail: info@dentista-magazine.nl.

Marketing Ilko Alink,

ilko@dentista-magazine.nl

INHOUDSOPGAVE 2026 | 3

Zachte weefseldefecten bij een front implantaat Haakon Kuit

Over werk-privébalans Tim Thomassen

Tandhalsgevoeligheid Fridus van der Weijden

Het raadsel van de cementscheur Gerry Karlis

Recessiebedekking bij directe implantaatplaatsing Irfan Abas

Een verloren bovenfront met hoog esthetisch risico Frank Andriessen

Duurzame inzetbaarheid verbeteren Matthijs Luitjes

Congresverslag: gebitsslijtage 2026 Pauline Borghans

Lachgassedatie in de mondzorg Dyonne Broers

Column Celina Design in beeld Column Marit Praktijkmanagement Column Marloes

13 42 57 72 78

Het toepassen van hypnose in de praktijk Tooke Lardenoy

WEEFSELDEFECTEN

classificatie en behandeling

Zachte weefseldefecten bij een front implantaat Een succesvol implantaat in de esthetische zone vraagt om meer dan alleen een goede osseo-integratie. Ook het peri-implantaire zachte weefsel is bepalend voor een fraai en duurzaam eindresultaat. Wanneer hierin tekorten bestaan, is correctie vaak complex. Dit artikel bespreekt de classificatie van Zucchelli, die helpt om zachte weefseldefecten rond frontimplantaten te herkennen en gericht te behandelen. Haakon Kuit

De plaatsing van tandimplantaten lijkt een routine-

Waarom een classificatie?

procedure geworden in de hedendaagse tandheelkunde. Echter, het bereiken van esthetische en func-

Tot 2019 bestond er geen gestandaardiseerde ma-

tionele resultaten vereist niet alleen botintegratie,

nier om peri-implantaire weefseldefecten te be-

maar ook de aanwezigheid van voldoende peri-im-

schrijven. Dit zorgde voor verwarring in diagnostiek,

plantair zachte weefselvolume en contour.

behandelplanning en communicatie met collega’s

Steeds vaker zie ik patiënten waarbij niet of niet vol-

en patiënten. Met het toenemend aantal implanta-

doende naar dit aspect is gekeken, met name in de

ten dat wordt geplaatst en de esthetische eisen van

zichtbare (esthetische) zone. Het behandelen of re-

patiënten, vond de onderzoeksgroep van Zucchelli

pareren van dit soort defecten is complex en niet al-

het tijd om deze defecten objectief in te delen. De

tijd voorspelbaar. Het vraagt vaak speciale chirurgi-

“Zucchelli-Classificatie” biedt tandartsen een prak-

sche technieken om een aanvaardbaar eindresultaat

tisch en wetenschappelijk framework.

te krijgen In 2019 publiceerde de onderzoeksgroep van Giovanni Zucchelli een classificatie voor peri-implantai-

Basisconcepten

re zachte weefseldefecten bij solitaire implantaten. Deze biedt een praktisch handvat om verschillende

Bij zachte weefseldefecten rond implantaten kan ge-

typen defecten te herkennen en de meest passende

dacht worden aan papil of volume verlies, recessie

behandeling te kiezen. In dit artikel wordt deze clas-

van de marginale mucosa en veranderingen in kleur

sificatie toegelicht en de klinische relevantie ervan

en/of textuur. Dit soort defecten leiden tot estheti-

besproken.

sche en functionele klachten.

Casus 1 1. Klasse I-A defect bij implantaat positie 21 van buccaal 1

2. Klasse I-A defect bij implantaat

positie 21 van occlusaal 3. Bindweefseltransplantaat vanuit palatum 4. Bindweefseltransplantaat via tunnel ingebracht en gefixeerd met hechtingen 6-0 5. Situatie 3 maanden postoperatief

met nieuwe kroon op implantaat

21 en facing op 11 6. Situatie 1 jaar postoperatief 7. Situatie 3 jaar postoperatief 8. Situatie 3 jaar postoperatief vanaf occlusaal

Tot de factoren die zachte weefseldeficiëntie na het

Zucchelli Classificatie

plaatsen van een implantaat beïnvloeden behoren: het ontbreken van buccaal bot, papilla hoogte, zone

De classificatie wordt toegelicht aan de hand van 3

van gekeratiniseerd weefsel, dun fenotype mucosa,

casussen.

migratie van natuurlijke gebitselementen en levenslang skeletale groei.

Klasse I (casus 1) Zachte weefseldefect wordt gekarakteriseerd door:

De Zucchelli-Classificatie onderscheidt 4 klassen,

• De cervicale zachte weefselrand ligt op een esthe-

gebaseerd op de marginale zachte weefsel positie

tisch correcte positie, zonder approximaal defect

en de bucco-linguale positie van het implantaat.

• De kleur van het abutment of implantaat is zicht-

Daarnaast zijn er nog 3 sub-klassen gebaseerd op de papilla dimensies. De sub-classificaties (papilla dimensie) kunnen worden onderverdeeld in: • Sub-Klasse A: de papillae aan weerszijde van het implantaat zijn hoger of gelijk aan 3mm • Sub-Klasse B: tenminste 1 papil is hoger dan 1mm maar lager dan 3mm

baar door de mucosa heen • Er is een tekort aan gekeratiniseerd weefsel of zachte weefsel dikte Klinische betekenis: Dit is het mildste defect met de beste prognose. Vaak is conservatief beheer (monitoren, voorkoming verdere recessie) voldoende.

• Sub-Klasse C: tenminste 1 papil is lager dan 1mm

Zachte weefseldefecten bij een front implantaat

Casus 2 1. Klasse II-A defect bij implantaat positie 22 van buccaal 2. Klasse II-A defect bij implantaat positie 22 van occlusaal 3. Bindweefseltransplantaat vanuit

palatum 4. Bindweefseltransplantaat via VISTA-tunnel ingebracht en gefixeerd met hechtingen 6-0 5. Situatie 2 weken postoperatief 6. Situatie 1 jaar postoperatief 7. Situatie 1 jaar postoperatief vanaf occlusaal

De aanbevolen behandelstrategie indien chirurgische be-

aanwezigheid van botdefect maakt behandeling

handeling gewenst is:

complexer dan Klasse I.

• Bij Klasse I, Sub-Klasse A: Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel benadering met bindweefsel

De aanbevolen behandelstrategie indien chirurgische be-

transplantaat

handeling gewenst is:

• Bij Klasse I, Sub-Klasse B: Kroon verwijdering no-

• Bij Klasse II, Sub-Klasse A: Geen kroon verwijde-

dig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel be-

ring nodig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tun-

nadering met bindweefsel transplantaat

nel benadering met bindweefsel transplantaat • Bij Klasse II, Sub-Klasse B: Kroon verwijdering

Klasse II (casus 2) Zachte weefseldefect wordt gekarakteriseerd door:

nodig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel benadering met bindweefsel transplantaat

• De cervicale zachte weefsel rand ligt apicaal ten

• Bij Klasse II, Sub-Klasse C: Kroon verwijderen en

opzichte van de optimale positie van de marginale

zachte weefsel augmentatie met gesloten gene-

gingiva van het buurelement

zing

• Het profiel van de implantaat kroon ligt binnen de denkbeeldige buccale curvatuur van de natuurlijke

Bij een Klasse III of Klasse IV defect moet de kroon

tandkronen

eerst verwijderd worden om te zien of de top van het implantaat binnen of buiten de denkbeeldige rechte

Klinische betekenis:

lijn ligt die het buccale profiel van beide buurelemen-

Dit defect betreft zowel esthetiek als functie. De

ten ter hoogte van de marginale gingiva verbindt.

Casus 3 1. Klasse IV-A defect bij implantaat positie 21 van buccaal 2. Klasse II-A defect bij implantaat positie 21 van occlusaal 1

3. Na kroon verwijderen, abutment geprepareerd volgens BOPT en Bindweefseltransplantaat vanuit palatum 4. Bindweefseltransplantaat via sulculair in tunnel ingebracht en gefixeerd met hechtingen 6-0 5. Situatie direct postoperatief met

twee tijdelijke kronen 6. Situatie 12 weken postoperatief 7. Situatie 1 jaar postoperatief vanaf buccaal 8. Situatie 1 jaar postoperatief vanaf occlusaal

Klasse III (casus 3) Zachte weefseldefect wordt gekarakteriseerd door: • De cervicale zachte weefsel rand ligt apicaal ten opzichte van de optimale positie van de marginale gingiva van het buurelement • Het profiel van de implantaat kroon ligt buiten de denkbeeldige buccale curvatuur van de natuurlijke tandkronen • De top van het implantaat zelf ligt binnen de

• Bij Klasse III, Sub-Klasse A: Kroon verwijdering nodig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel benadering met bindweefsel transplantaat • Bij Klasse III, Sub-Klasse B: Kroon verwijdering nodig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel benadering met bindweefsel transplantaat • Bij Klasse III, Sub-Klasse C: Kroon verwijderen en zachte weefsel augmentatie met gesloten genezing of implantaat verwijdering

denkbeeldige rechte lijn die het buccale profiel van beide buurelementen ter hoogte van de marginale

Klasse IV (casus 3)

gingiva verbindt.

Zachte weefseldefect wordt gekarakteriseerd door: • De cervicale zachte weefsel rand ligt apicaal ten

Klinische betekenis: Dit is een serieuze complicatie met matige tot slechte prognose. Vaak dient het implantaat te worden verwijderd.

opzichte van de optimale positie van de marginale gingiva van het buurelement • Het profiel van de implantaat kroon ligt buiten de denkbeeldige buccale curvatuur van de natuurlijke tandkronen

De aanbevolen behandelstrategie indien chirurgische behandeling gewenst is:

Zachte weefseldefecten bij een front implantaat

• De top van het implantaat zelf ligt buiten de denkbeeldige rechte lijn die het buccale profiel van

Parodontologie van signaleren en diagnosticeren naar behandelen, evalueren en nazorg

LEERGANG PARODONTOLOGIE Als mondzorgprofessional ben je verantwoordelijk voor de mondgezondheid van je patiënten, inclusief het parodontium. Je onderzoekt, interpreteert, indiceert en begeleidt het complete parodontale behandeltraject tot aan de evaluatie en nazorg. Heb je het gevoel dat je kennis en/of vaardigheden binnen de parodontologie mist om bovenstaande zaken succesvol uit te voeren en om het paro(preventie)-traject goed onderbouwd aan te sturen? Dan is de leergang echt iets voor jou! Deze leergang biedt verdieping in de klinische parodontologie en geeft je meer inzicht in pathofysiologie, diagnostiek en behandelstrategieën. Je leert klinische informatie beter te interpreteren en onderbouwde keuzes te maken. Het resultaat? Meer kennis, klinisch inzicht en een eﬀectievere samenwerking binnen het behandelteam. Zo draag je bij aan kwalitatief hoogwaardige én eﬃciënte parodontale zorg.

voor R-code Q e d n je Sca ie en om t a m r o f meer in elden! aan te m

DOCENTEN Schelte Fokkema (Parodontoloog & hoofddocent) Hugo van Beurden (Microbioloog) � Nikkie van der Corput (Mondhygiënist) � Jeroen Zweers (Parodontoloog) � �

VERDER VERDIEPEN IN PARODONTOLOGIE

Naast de Leergang Parodontologie biedt Dental Best Practice verschillende mogelijkheden om je verder te specialiseren of verdiepen: �

4-daagse Masterclass Parodontologie: van PPS naar initieel, via evaluatie naar nazorg en vatbaarheid

�

Cursus De evaluatie na initieel: chirurgie, antibioticum of herbehandeling?

�

Cursus Vatbaarheid voor parodontitis: systemische of lokale risicofactoren?

�

Cursus Medische parodontologie: een gezonde mond in een gezond lichaam met een gezonde geest

�

Cursus Initiële behandeling: het paro-preventietraject of het paro-traject?

�

Cursus Parodontologie voor de algemeen practicus

Meer infor matie? Ga naar:

www.dentalbestpractice.nl

beide buurelementen ter hoogte van de marginale gingiva verbindt.

• Voeg de classificatie toe aan implantaat-follow-up formulieren • Neem digitale baseline-foto’s van alle implanta-

Klinische betekenis:

ten

Dit is het meest ernstige defect. Het implantaat is vrijwel nooit te behouden.

• Screen op dun weefselfenotype voordat het implantaten geplaatst wordt • Plan preventieve bindweefselaugmentatie bij dun

De aanbevolen behandelstrategie indien chirurgische be-

fenotype • Plaats de implantaten niet te ver buccaal (3D-CBCT

handeling gewenst is: • Bij Klasse IV, Sub-Klasse A: Kroon verwijdering nodig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel

planning!) • Verwijs zachte weefseldefecten of complicaties tijdig naar een implantoloog die ervaring heeft

benadering met bindweefsel transplantaat • Bij Klasse IV, Sub-Klasse B: Kroon verwijdering

met dit soort herstelchirurgie.

nodig, Coronaal Advanced Flap (CAF) of tunnel benadering met bindweefsel transplantaat • Bij Klasse IV, Sub-Klasse C: Implantaat verwijdering

De auteur

Conclusie

Haakon Kuit is tandarts-implantoloog en mede-eigenaar van de Praktijk voor Paroeen

dontologie en Implantologie Arnhem. Ook

praktisch framework voor diagnose en behandeling

geeft hij lezingen en klinische cursussen op

van weefseldefecten rondom een implantaat. Het ad-

het gebied van parodontale plastische chi-

vies is om deze classificatie te implementeren in de

rurgie en implantologie.

Zucchelli-Classificatie

biedt

tandartsen

praktijk: Advertentie

Dit jaar viert de NVvP haar 90-jarig bestaan met een

van AI in de tandheelkunde tot gedragsverandering en

uniek 2-daags lustrumcongres op 20 en 21 november

duurzaamheid. Natuurlijk ontbreekt ook een feestelijke

2026 in Haarlem. Onder het thema ‘Rooted in Science

jubileumavond met DJ niet. Vier dit bijzondere jubileum

– United by People’ delen (inter)nationale sprekers de

met ons mee! Aanmelden via www.nvvp.org.

nieuwste inzichten in parodontologie, implantologie en multidisciplinaire mondzorg. Onderwerpen variëren van klassieke tot regeneratieve, esthetische therapieën,

Prof. dr. Wim Teughels

Dr. Monique Danser Dr. Dick Barendregt

Prof. dr. Darko Božic

Dr. Tim Thomassen Dr. Geerten-Has Tjakkes

Prof. dr. Serhat Aslan

Prof. dr. France Lambert

Marwa El Noaimi

Prof. dr. Mark Timmerman Prof. dr. Fridus van der Weijden

Prof. dr. Erwin Berkhout

Drs. Michiel Lieshout

Dr. Aleksandar Milosavljevic

Drs. Julio Villalba Recuerda Drs. Saskia Strijbos

Prof. dr. Anton Sculean

Dr. Renske Thomas Dr. Marie-Charlotte Huysmans

Prof. dr. David Herrera

WANNEER U ER NIET BIJ KUNT ZIJN WANNEER ZIJ POETSEN, KAN PARODONTAX DAT WEL parodontax verbetert de gezondheid van het tandvlees* ~2x meer mensen met gingivitis krijgen weer gezond tandvlees* 63% verbetering in bleeding index** 82% verbetering in plak index**

Bestel gratis samples op: Haleonhealthpartner.com *Na 12 weken vs reguliere tandpasta. **Vanaf 3 weken vs baseline. Trademarks owned or licensed by Haleon. © 2026 Haleon or licensor. PM-BE-PAD-26-00028.

COLUMN CELINA

Celina Klappers, Praktijkhouder-Tandarts bij Wellestate Tandartsen,

Minder typen, meer kijken

IJsselstate Tandartsen en Jungle Tandartsen. @drs.celina_klappers

Ik hou van nieuwe dingen. Gad-

gewoon. Hoe was uw fietsva-

gets, ontwikkelingen, cursus-

kantie in Frankrijk?

sen als er iets te leren valt, zit

Als ik toestemming vraag voor

ik er bovenop. Gelukkig krijg ik

de spraakopname, aarzelt vrij-

mijn team meestal mee. Want

wel niemand. De meeste men-

switchen van software is altijd

sen kennen de administratie-

spannend, hoe goed de intentie

druk ook aan hun kant van de

ook is.

stoel. Ze willen gewoon dat er

We digitaliseren al langer, en

goed geluisterd wordt, en dat

bewust. AI in ons röntgenpro-

het klopt wat er in hun dos-

gramma heeft laten zien dat

sier staat. En dan zit er ook nog

technologie

nieuwsgierigheid bij, zeker als je

diagnostiek

kan

versterken zonder het klinisch

ze laat zien hoe het werkt.

oordeel over te nemen. Dit was

We zijn bewust bij Wellestate

een volgende stap. Een AI-ge-

begonnen, omdat nieuwe werk-

dreven software waarbij spraak-

wijzen ruimte nodig hebben om

opname de parostatus vervangt,

te landen. Als je weet wat werkt

de intake van nieuwe patiënten

en wat niet, schaal je op met

vastlegt, en het systeem zelf

meer zekerheid.

herkent of er een verwijzing of

Wat ik waardeer is dat het prag-

vervolgafspraak nodig is.

matisch is: het gaat snel, de

Wellestate is twee jaar geleden

koppelingen kloppen en aan-

als nulpraktijk gestart en heeft

passingen zijn door te voeren.

inmiddels vierduizend patiën-

Het blijft spannend maar be-

ten, met elke maand nieuwe

trouwbare

aanmeldingen erbij. Bij die in-

voorwaarde waaronder je kunt

stroom is uitvalplanning essen-

doen waarvoor je tandarts bent

tieel: patiënten op de wachtlijst

geworden.

kunnen zichzelf via een app

Kijken.

inplannen zodra er een plek

zijn. Niet typen. Heb jij al na-

vrijkomt. We hebben ook een

gedacht over je eigen adminis-

privé-sectie ingericht bij de vol-

tratiedruk?

technologie

Luisteren.

Aanwezig

gende afspraak is de context er

INTERVIEW

Tim Thomassen over werk-privébalans

“Een puzzel die steeds opnieuw gelegd moet worden” Hoe combineer je patiëntenzorg, onderzoek, onderwijs, bestuurswerk en een jong gezin zonder jezelf voorbij te lopen? Voor tandarts-parodontoloog Tim Thomassen is dat geen theoretische vraag, maar dagelijkse praktijk. Afgelopen december promoveerde hij op zijn proefschrift over de preventie van mondziekten, terwijl hij daarnaast actief is in de praktijk, lesgeeft op het ACTA en bestuurswerk bij de Nederlandse Vereniging voor Parodontologie (NVvP) verricht. Het geeft hem veel energie, maar vraagt ook om bewuste keuzes.

Die uitdaging is volgens Tim herkenbaar voor veel

algemeen tandarts. Totdat hij naar eigen zeggen te-

mondzorgprofessionals. Want als je je werk leuk

rechtkwam in het bekende ‘dertigersdilemma’.

vindt, schuilt het risico op overbelasting niet zozeer in te veel moeten, maar juist in te veel willen. In

“Je komt dan op een punt waarop je gaat nadenken:

dit interview vertelt hij welke keuzes hem helpen om

wat wil ik de komende jaren? Ga ik verder als alge-

werk en privé in balans te houden en gaat hij in op de

meen tandarts, wil ik een eigen praktijk of ga ik mij

resultaten van zijn proefschrift.

verdiepen in een bepaald vakgebied?”

Van algemeen tandarts naar parodontoloog

Die verdieping vond hij uiteindelijk in de parodontologie. “Het is misschien wel de differentiatie die het meest aansluit bij de algemene tandheelkunde. Je kunt de diepte in, maar het blijft ook heel breed. Bo-

Een carrière in de parodontologie was niet altijd het

vendien is het een vak waar je heel erg uitzoomt: wat

plan. Na zijn afstuderen werkte Tim jarenlang als

is het grotere idee bij deze patiënt? Wat wil deze pa-

Tim Thomassen

TRIOS 6 – De nieuwe standaard in digitale tandheelkunde Revolutionaire scanervaring. Maximale precisie. Ongekend gebruiksgemak. • • • • •

Haarscherpe beelden – tot 110% hogere scanresolutie voor natuurgetrouwe 3D scans. Hyperspectraal scannen – wit, fluorescerend en near-infrared data in één vloeiende scan. Draadloos & kalibratievrij –direct klaar voor gebruik. ScanAssist – AI scan-ondersteuning voor snelle, consistente resultaten. Dx Plus compatibel – AI ondersteunde detectie en visualisatie van o.a. cariës, slijtage, plaque en recessie.

Great patient care starts here!

VRAAG EEN GRATIS PRODUCTDEMO AAN

“Er is meer dan alleen werk. Dat leer je ook van de nieuwe generatie.”

tiënt? Welke mogelijkheden zijn er?” Juist dat past bij

mogelijk af te bakenen en vaste dagen voor vaste ta-

hem. “Parodontologie is eigenlijk net als barbecueën

ken te reserveren. Toch blijft het regelmatig schake-

– een hobby waar ik in mijn vrije tijd veel plezier aan

len. “Je ontkomt er niet aan om eén of twee avonden

beleef. Soms draait het om low and slow, terwijl het

per week bezig te zijn met werk.”

op andere momenten juist hot and fast moet zijn.”

Tijdens zijn promotietraject liepen werk en privé nog meer door elkaar heen. Inmiddels probeert hij be-

Verschillende rollen, één vak Tegenwoordig werkt Tim twee dagen per week als tandarts-parodontoloog en klinisch manager bij

wust meer ruimte vrij te maken voor zijn gezin en zijn weekenden beter te bewaken.

Pas op voor de bore-out

Proclin Utrecht. Daarnaast is hij verbonden aan ACTA, waar hij onderzoek doet, onderwijs verzorgt

Bij het maken van keuzes kijkt Tim vooral naar wat

en studenten begeleidt. Ook is hij secretaris en vice-

energie geeft en wat energie kost. Druk zijn hoeft

voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Paro-

volgens hem niet automatisch een probleem te zijn.

dontologie (NVvP).

“Je kunt het wel druk hebben, maar als iets energie kost moet je er denk ik mee stoppen. Dingen die

Op papier klinkt dat als een volle agenda. De logische

energie geven, daar kun je best wat van bij hebben.”

vraag is dan ook of er ooit een moment komt waar-

Juist omdat zijn verschillende functies elkaar aan-

op hij moet kiezen. Zelf kijkt hij daar anders naar.

vullen, ervaart hij de combinatie van praktijk, on-

“Mijn functies zijn eerder complementair aan elkaar

derwijs, onderzoek en bestuur niet als een last, maar

dan dat het losstaande zaken zijn. Wat je uit het ene

als een bron van afwisseling en inspiratie.

haalt, kun je weer toepassen in het andere.” De ervaring die hij opdoet binnen het bestuur van

Als Tim één advies mag geven aan collega’s die

de NVvP helpt hem bijvoorbeeld in zijn rol als kli-

hun werk-privébalans proberen te bewaken, dan is

nisch manager, terwijl zijn werk in de praktijk en bij

het opvallend genoeg geen waarschuwing voor een

ACTA ervoor zorgt dat hij zicht houdt op wat er speelt

burn-out. “Pas op voor de bore-out.” Een opvallen-

binnen de mondzorg. Juist die combinatie maakt het

de uitspraak, maar volgens Tim wel een belangrijke.

werk voor hem interessant.

“We hebben het veel over burn-outs, maar te weinig

“Je raakt betrokken bij alle facetten van het vak. Dat

uitdaging kan net zo goed een probleem zijn. En dat

vind ik juist leuk. Na een aantal jaar in de praktijk is

zou jammer zijn, want er is zoveel leuks te doen bin-

het ook interessant om wat meer achter de schermen

nen ons vak.”

mee te denken over de toekomst van het vakgebied.”

Volgens hem schuilt juist de kunst in het vinden van een gezonde balans tussen nieuwe kansen aangrij-

Werk-privé balans: een voortdurende puzzel Naast zijn werk is Tim ook echtgenoot en vader van een bijna tweejarige zoon. Zijn vrouw is eveneens

pen en voldoende rust nemen.

De nieuwe generatie mondzorgprofessionals

tandarts en mede-eigenaar van een algemene prak-

De zoektocht naar balans ziet Tim ook terug bij de

tijk. De combinatie van twee drukke carrières en een

nieuwe generatie mondzorgprofessionals. Door zijn

jong gezin vraagt volgens hem om voortdurende af-

werk bij ACTA spreekt hij veel studenten en jonge

stemming.

tandartsen. “Werk-privébalans speelt bij studenten

“Het is een puzzel die elke paar maanden opnieuw

veel meer dan in mijn tijd. Er moet ruimte zijn voor

gelegd moet worden.” Om overzicht te houden pro-

privé en werk wordt anders gewaardeerd dan vroe-

beert hij zijn verschillende werkzaamheden zoveel

ger.”

Tim Thomassen

“Wij kunnen van alles willen, maar uiteindelijk moet de patiënt eigenaarschap nemen.”

paar maanden weer vertrekt, gaan mensen niet in je investeren. Dat is ook logisch.”

Onderzoek: Oral Disease Prevention Naast patiëntenzorg, onderwijs en bestuur speelt ook onderzoek een belangrijke rol in Tims carrière. In december promoveerde hij op zijn proefschrift Oral Disease Prevention. Primum est dentes purgare, waarin preventie van mondziekten centraal staat. “Het onderzoek gaat aan de ene kant over de relatief eenvoudige vraag welke tandenborstel het meest effectief is. Aan de andere kant gaat het over hoe mensen die hulpmiddelen daadwerkelijk gebruiken en waarom niet iedereen dit al doet.” Tim onderzocht onder andere tandenborstels, poetstijden en hulpmiddelen voor reiniging tussen tanden en kiezen. Zo bleek uit het onderzoek dat elektrische tandenborstels effectiever zijn dan handtandenborstels. “Veel resultaten bevestigen wat we eigenlijk al Dat vindt hij op zichzelf een positieve ontwikkeling.

dachten, maar nu met een veel sterkere wetenschap-

Volgens hem kunnen oudere generaties daar zelfs

pelijke onderbouwing.”

iets van leren. “Er is meer dan alleen werk. Dat leer je ook van de nieuwe generatie.” Tegelijkertijd ziet hij uitdagingen. Zeker in een tijd

De patiënt centraal

waarin de mondzorg kampt met personeelstekorten, vindt hij het belangrijk dat jonge professionals vol-

Tijdens het promotieonderzoek werkte Tim samen

doende praktijkervaring opdoen.“Ga aan het werk.

met een internationale groep experts aan een prak-

Oriënteer je terwijl je werkt. Blijf niet eindeloos zoe-

tisch schema dat behandelaars helpt bij het advise-

ken naar de perfecte praktijk, want die bestaat niet.”

ren van hulpmiddelen voor interdentale reiniging.

Volgens hem wordt de overgang van universiteit naar praktijk soms onderschat. “Binnen de universiteit is

“Het uitgangspunt van het schema is dat de patiënt

de verantwoordelijkheid altijd gedeeld. Zodra je af-

centraal staat. Iedere patiënt heeft andere wensen,

studeert, ben je vanaf dag één verantwoordelijk voor

andere mogelijkheden en andere uitdagingen.” Vol-

je eigen patiënten. Dat is een groot verschil.” Daar-

gens Tim ligt daar ook een belangrijke taak voor de

om adviseert hij studenten om een praktijk te zoeken

mondzorg. “Wij kunnen van alles willen, maar uit-

waar ervaren collega’s bereid zijn om te investeren

eindelijk moet de patiënt eigenaarschap nemen. Dat

in begeleiding en mentorschap. “Als je steeds na een

geldt zowel voor het voorkomen van problemen als

voor het behandelen ervan.” Goede begeleiding begint volgens hem met duidelijke uitleg en heldere verwachtingen. “Niet alleen zeggen wat iemand moet doen, maar ook uitleggen waarom. Wat proberen we te voorkomen? Waarom is het belangrijk? Hoe werkt het precies?” Door de drukte van alledag schiet die uitleg er volgens hem soms bij in. “Ik zie dat mensen door de vluchtigheid en het gebrek aan tijd soms heel ad hoc handelen, terwijl het juist belangrijk is om eerst naar het grotere geheel te kijken.” Wanneer daar tijdens een controle onvoldoende tijd voor is, ziet hij een belangrijke rol voor mondhygiënisten en preventieassistenten. “We moeten goed kijken wie binnen een praktijk welke taken oppakt. Op die manier blijft er voldoende tijd en aandacht voor preventie.”

Richtlijn mondhygiënische zelfzorg Zijn onderzoek naar preventie krijgt inmiddels een vervolg in de ontwikkeling van een richtlijn mondhygiënische zelfzorg. “Er is nog geen goed overzicht waarin alle beschikbare evidence rondom zelfzorg samenkomt. Daar werk ik de komende jaren samen met andere onderzoekers aan.” De richtlijn moet wetenschappelijke kennis vertalen naar praktische handvatten voor de behandelkamer. Daarbij worden verschillende onderzoeken, waaronder zijn eigen promotiewerk, samengebracht in één document. “Uiteindelijk moet de hele mondzorg hiervan kunnen profiteren.” zel die steeds opnieuw gelegd moet worden. Wat

Balans draait om keuzes

daarbij helpt, is kritisch kijken naar wat energie kost en wat energie geeft. Afwisseling is de reden dat hij praktijk, onderzoek, onderwijs en bestuur blijft

Werk-privébalans ziet Tim niet als iets wat je één

combineren. “Er is zoveel leuks te doen binnen ons

keer bereikt en daarna vasthoudt. Het blijft een puz-

vak”, aldus Tim.

Tim Thomassen

DENTINE

de rol van moderne tandpasta’s

Tandhalsgevoeligheid Tandhalsgevoeligheid, tegenwoordig beter bekend als ‘dentineovergevoeligheid’, is een veelvoorkomend klinisch probleem dat zowel patiënten als behandelaars voor uitdagingen stelt. Behandelstrategieën richten zich primair op twee pijlers: (1) vermindering van neuronale prikkelbaarheid en (2) occlusie van dentinetubuli om vloeistofbeweging te beperken. Binnen dit kader hebben drie actieve stoffen de laatste jaren bijzondere aandacht gekregen in zelfzorgproducten: tinverbindingen, arginine en calcium-natrium-fosfosilicaat. Dit overzichtsartikel bespreekt hun werkingsmechanismen, klinische relevantie en onderlinge verschillen. Fridus van der Weijden

Het karakteristieke kenmerk van dentineoverge-

hydrodynamische theorie (Liu et al., 2020). Volgens

voeligheid is een korte, scherpe pijn die optreedt bij

deze theorie leiden externe prikkels tot vloeistof

thermische, tactiele of osmotische prikkels en die

verplaatsing in open dentinetubuli, wat mechani-

niet door een andere oorzaak kan worden verklaard

sche stimulatie van zenuwuiteinden in de pulpa ver-

(Gillam, 2013). Dentineovergevoeligheid kan een

oorzaakt. De mate van gevoeligheid hangt daarom

aanzienlijke impact hebben op de kwaliteit van le-

sterk samen met de openheid en permeabiliteit van

ven en de mondhygiëne. De prevalentie varieert in de

de tubuli.

literatuur, maar wordt doorgaans gerapporteerd tussen 10% en 30% van de volwassen populatie. Hoewel

Behandeling richt zich dan ook primair op het redu-

de etiologie multifactorieel is, vormt blootliggend

ceren van deze vloeistofbeweging, bijvoorbeeld door

dentine de centrale factor. In de afgelopen decennia

de tubuli te occluderen. Microscopisch onderzoek

zijn diverse strategieën ontwikkeld om dentineover-

laat zien dat tanden die wél gevoelig reageren een

gevoeligheid te behandelen, variërend van aanpas-

aanzienlijk grotere aanwezigheid van open dentine-

singen van dagelijkse voedings- en mondhygiënege-

tubuli vertonen in vergelijking met niet-gevoelige

woonten tot professionele interventies.

tanden. In een klassieke studie met scanning elektronenmicroscopie toonden Absi et al. (1987) aan dat

Oorzaak

de dentineoppervlakken van patiënten met klinische symptomen van dentineovergevoeligheid ongeveer acht keer meer open tubuli per eenheid oppervlakte

Blootliggend dentine leidt op zich niet automatisch

hadden en dat de diameter van deze tubuli ongeveer

tot dentineovergevoeligheid. De meest geaccepteer-

twee keer groter was dan in niet-gevoelige dentine-

de verklaring voor dentineovergevoeligheid is de

zones.

Traditionele benaderingen

Ook strontiumzouten, met name strontiumchloride, behoren tot de oudere desensibiliserende ingre-

Klassieke desensibiliserende tandpasta’s bevatten

diënten in tandpasta’s. Het werkingsmechanisme

vaak kaliumzouten, zoals kaliumnitraat, waarvan

van strontium wordt doorgaans toegeschreven aan

wordt aangenomen dat ze de prikkelbaarheid van ze-

een combinatie van tubulusocclusie en mogelijke

nuwen verminderen. Kaliumionen diffunderen via de

interactie met het dentinemateriaal. Strontiumionen

open dentinetubuli naar de pulpa, waar ze de extra

(Sr2+) vertonen chemische gelijkenis met calcium

cellulaire kaliumconcentratie rondom de zenuw

(Ca2+) en kunnen daardoor in beperkte mate worden

uiteinden verhogen. Dit depolariseert het membraan

opgenomen in de oppervlakkige minerale matrix

van A-delta vezels en vermindert de transmissie van

van dentine. Dit kan leiden tot de vorming van een

pijnprikkels. Dit mechanisme is biologisch plausibel

mineraalr ijke laag die de open dentinetubuli gedeel-

en heeft geleid tot brede toepassing van kaliumbe-

telijk afsluit. Dit effect is echter vaak afhankelijk van

vattende tandpasta’s in de praktijk.

langdurig gebruik en kan minder robuust zijn dan dat van modernere systemen die een meer natuurlij-

Het

effect

niet

ke werking nabootsen. Bovendien is het exacte me-

dagelijkse

chanisme van werking nog niet in alle aspecten vol-

toepassing noodzakelijk is voor klinisch merkbare

ledig opgehelderd, en verschilt de mate van klinische

verlichting. Het effect is reversibel en afhankelijk

effectiviteit tussen studies.

structureel,

echter

symptoomgericht

waardoor

langdurige,

van de continue aanwezigheid van kaliumionen. Zodra het gebruik wordt gestaakt, verdwijnt de

Wat betreft het wetenschappelijk bewijs constate-

pijnverlichting,

ren Karim & Gillam (2013) dat strontiumbevattende

omdat

kalium

geen

blijvende

verandering in de dentinestructuur induceert.

tandpasta’s een reductie van gevoeligheid kunnen geven, maar dat de kwaliteit van het bewijs vari-

Een Cochrane systematic review (Poulsen et al.,

eert. Daardoor wordt strontium in veel hedendaag-

2006) concludeert dat er aanwijzingen zijn voor de

se formuleringen minder prominent toegepast dan

effectiviteit van kaliumbevattende tandpasta’s, maar

voorheen. Vanuit klinisch perspectief kan strontium

dat de kwaliteit van het beschikbare bewijs over het

nog steeds een rol spelen bij patiënten met milde

algemeen laag tot zeer laag is. Hoewel sommige

dentine overgevoeligheid, vooral wanneer tubulus

individuele studies een reductie van gevoeligheid

occlusie het beoogde werkingsprincipe is. De intro-

laten

ductie van meer geavanceerde en beter onderzochte

conclusies beperkt door kleine studiepopulaties, korte

alternatieven heeft echter geleid tot een verschuiving

follow-up perioden, variabele uitkomstmaten en

op de markt naar ingrediënten met uitgebreidere kli-

heterogeniteit in onderzoeksopzet.

nische onderbouwing en mogelijk snellere werking

zien,

wordt

betrouwbaarheid

van

(West et al., 2015).

Tandhalsgevoeligheid

DENTINE

Tin-verbindingen

Nadelen en aandachtspunten

Tinfluoride werd in de jaren vijftig geïntroduceerd

Ondanks de voordelen zijn er ook nadelen verbonden

als actief ingrediënt in tandpasta’s, mede vanwege

aan tinbevattende producten. Zo kan de smaak door

de cariësremmende en antimicrobiële eigenschap-

sommige patiënten als minder aangenaam worden

pen. In de beginperiode werd de brede toepassing

ervaren. Het meest genoemde nadeel is echter ex-

echter beperkt door stabiliteitsproblemen. Tin-ionen

trinsieke verkleuring van tanden en restauraties, die

(Sn2+) oxideerden namelijk gemakkelijk en reageer-

ontstaat door interacties tussen tin en chromogene

den met andere componenten in de tandpasta for-

stoffen in de mond. Moderne formuleringen bevatten

mulering, wat leidde tot verlies van werkzaamheid

vaak toevoegingen om dit effect te beperken, maar

en ongewenste verkleuring. Pas met de ontwikkeling

het blijft een aandachtspunt.

van gestabiliseerde formuleringen kon tinfluoride succesvol en consistent in commerciële producten

Een voorbeeld van een specifieke toevoeging is

worden toegepast.

natriumhexametafosfaat, dat wordt toegepast als

Tin-ionen zijn chemisch reactief en vertonen een

stabiliserend en complexvormend ingrediënt. Het

sterke affiniteit voor zowel anorganische als or-

kan binden aan metaalionen en helpt zo ongewenste

ganische componenten van het tandoppervlak. Bij

reacties binnen de tandpastaformulering te voorko-

toepassing in tandpasta of mondspoelmiddel wor-

men. Daarnaast speelt het een rol bij het beperken

den deze ionen vrijgegeven en interageren ze met

van verkleuring door interactie met chromogene

het dentine en de pellicle. Een van de belangrijkste

stoffen. Hierdoor draagt natriumhexametafosfaat bij

effecten is de vorming van onoplosbare neerslag in

aan zowel de stabiliteit van de formulering als de es-

en over de dentinetubuli. Deze neerslag, bestaande

thetische acceptatie van tinbevattende tandpasta’s.

uit tinrijke verbindingen zoals tinfosfaten en tinoxiden, hecht zich aan het dentineoppervlak en vormt een fysieke barrière die de vloeistofbeweging in de tubuli beperkt. De neerslag is relatief resistent tegen zure uitdagingen, wat klinisch relevant is in een tijd waarin erosieve slijtage toeneemt (Nicholson, 2025).

Formuleringsuitdagingen en stabilisatie van tinfluoride Hoewel tinfluoride (SnF2) klinisch een van de meest veelzijdige actieve ingrediënten is binnen desensibi-

Naast tubulusocclusie draagt Sn2+ bij aan de vorming

liserende tandpasta’s, vormt de chemische aard van

van een dunne, tinrijke laag op het tandoppervlak.

het tin(2)-ion (Sn2+) een aanzienlijke formulerings-

Deze laag fungeert als een soort “anorganische coa-

technische uitdaging. Sn2+ is thermodynamisch in-

ting” die het onderliggende dentine beschermt tegen

stabiel in waterige en zuurstofrijke omgevingen en

chemische en mechanische invloeden. Dit mecha-

neigt tot oxidatie naar tin(4) (Sn4+). Deze oxidatie

nisme is met name relevant bij patiënten met ero-

gaat gepaard met verlies van de gewenste biologische

sieve slijtage, waarbij dentine vaak gelijktijdig wordt

activiteit en kan leiden tot de vorming van onoplos-

blootgesteld aan zuren en abrasieve krachten.

bare neerslagen, waardoor de beschikbaarheid van vrije Sn2+-ionen afneemt.

Tin-ionen binden zich bovendien aan eiwitten in de pellicle, waardoor deze minder permeabel wordt voor

Daarnaast vertoont Sn2+ een hoge reactiviteit ten

zuren en minder bevorderlijk voor bacteriële adhe-

opzichte van diverse componenten in tandpasta-

sie. Daarnaast heeft Sn2+ een breed antimicrobieel

formuleringen,

effect waarbij het interfereert met bacteriële enzy-

smaakstoffen, polymeren en andere ionen. Ongecon-

men en celmembranen. Hoewel dit mechanisme niet

troleerde interacties kunnen leiden tot voortijdige

direct gericht is op dentineovergevoeligheid, kan een

neerslagvorming, verkleuring van de formulering

gezondere parodontale situatie bijdragen aan min-

en vermindering van de klinische effectiviteit. De

der recessie en dus op de lange termijn aan minder

stabiliteit van SnF2 is daarom sterk afhankelijk van

blootliggend dentine.

zorgvuldig geoptimaliseerde pH-omstandigheden,

zoals

oppervlakteactieve

stoffen,

gecontroleerde wateractiviteit en de aanwezigheid

Arginine

van stabiliserende systemen die oxidatie en ongewenste complexvorming beperken.

Naast tinverbindingen heeft ook arginine zich de laatste jaren ontwikkeld tot een belangrijk ingre-

Moderne formuleringen maken gebruik van speci-

diënt in de behandeling van dentineovergevoelig-

fieke stabilisatietechnologieën die de chemische be-

heid. Arginine is een natuurlijk voorkomend ami-

schikbaarheid van Sn

gedurende de gehele houd-

nozuur dat in tandpasta’s vaak wordt gecombineerd

baarheidstermijn behouden. Dit wordt bereikt door

met calciumcarbonaat. Het werkingsmechanisme

speciale buffers (bijvoorbeeld fosfaten of aminfluo-

verschilt fundamenteel van dat van tin. Waar tin

ride/aminverbindingen), het reguleren van de zout-

voornamelijk een chemisch gevormde beschermlaag

concentratie en het toevoegen van ingrediënten die

aanbrengt, bevordert arginine de natuurlijke afslui-

de reactiviteit van tin verminderen, zonder dat het

ting van dentinetubuli via interactie met dentine en

actieve effect verloren gaat. Het resultaat is een pro-

speekselcomponenten.

duct waarin voldoende vrij Sn2+ aanwezig blijft om oppervlaktelaagvorming, tubulusocclusie en antimi-

Het meest geaccepteerde mechanisme van arginine

crobiële effecten te realiseren.

is gebaseerd op de interactie tussen positief geladen arginine en het negatief geladen dentineoppervlak.

SnF₂ en SnCl₂

Bij fysiologische pH kan arginine zich elektrostatisch binden aan dit oppervlak. Bij een concentratie van 8% is voldoende arginine beschikbaar om deze

Door hun multifactoriële werking zijn tinfluoride

interactie efficiënt te laten verlopen, waardoor cal-

-tandpasta’s ook zeer geschikt voor patiënten bij wie

cium- en fosfaationen uit zowel de formulering als

gevoeligheid gepaard gaat met erosieproblemen. Zo-

het speeksel worden aangetrokken. Dit bevordert de

wel SnF2 als SnCl2 kunnen hierbij als bron van Sn2+

vorming van een mineraalrijke laag die de dentine-

fungeren. In formuleringen waarin SnCl2 wordt ge-

tubuli afsluit.

combineerd met natriumfluoride (NaF) ontstaat een synergetisch effect. SnCl2 levert de directe fysieke

In commerciële formuleringen wordt arginine vrij-

barrière en bevordert tubulusocclusie, terwijl flu-

wel altijd gecombineerd met calciumcarbonaat, een

oride-ionen de remineralisatie van glazuur onder-

combinatie die essentieel is voor de werking. In aan-

steunen en de zuurweerstand verder verhogen. Deze

wezigheid van calciumcarbonaat faciliteert arginine

combinatie wordt met name toegepast bij patiënten

de aanvoer en retentie van calcium- en fosfaationen,

met blootliggend dentine door erosie of frequent

waardoor calciumfosfaat zich op het tandopper-

zuurcontact, zoals door zure voeding, frisdranken

vlak kan afzetten. Het resultaat is een hydroxyapa-

of gastro-intestinale reflux. Klinisch onderzoek laat

tiet-achtige laag die zich niet alleen oppervlakkig

zien dat tandpasta’s met SnCl2 en NaF de erosiebe-

vormt, maar ook in de tubuli doordringt.

stendigheid van glazuur en dentine kunnen verhogen en de gevoeligheid bij blootliggend dentine kunnen

De resulterende occlusie wordt vaak beschreven als

verminderen. Directe vergelijkingen met SnF2-for-

‘biomimetisch’, omdat zij aansluit bij natuurlijke re-

muleringen zijn echter beperkt.

mineralisatieprocessen in de mond. Een belangrijk voordeel van deze benadering is dat de gevormde

Ook formuleringstechnisch vereist SnCl2 bijzondere

occlusie relatief stabiel is onder dagelijkse orale om-

aandacht, omdat het zeer reactief is en kan neerslaan

standigheden, inclusief blootstelling aan speeksel

of oxideren in aanwezigheid van water of andere io-

en milde zuren. De effectiviteit van arginine hangt

nen. Hoewel SnCl2 minder wijdverspreid is dan SnF2,

sterk samen met consistente dagelijkse toepassing

biedt het in combinatie met fluoride een waardevolle

en correcte poetsinstructie. Arginine vormt geen di-

strategie voor patiënten die zowel erosiepreventie als

recte, snelle barrière, maar bevordert een geleide-

bescherming tegen dentineovergevoeligheid nodig

lijke afsluiting van dentinetubuli via interactie met

hebben.

speeksel en calciumrijke componenten. Een prak-

Tandhalsgevoeligheid

TePe Clinical Symposium 2027

Xerostomie onder de loep

Een inspirerende middag vol met wetenschap, patientenperspectieven en toepassingen voor in de praktijk.

Meld je aan

Een droge mond komt steeds vaker voor en heeft grote gevolgen voor de mondgezondheid en kwaliteit van leven. Na het succes van TePe Clinical Events in 2025 is TePe terug met een Symposium waarin we verder verdiepen in de wereld van xerostomie. Voor tandartsen, mondhygiënisten en het gehele mondzorgteam die hun kennis willen verdiepen en praktische handvatten willen krijgen voor de dagelijkse praktijk.

Een middag vol verdieping

Praktische informatie

Prof. dr. Floris Bikker Speekselfysiologie en het ontstaan van een droge mond

Datum en plaats: Vrijdag 5 maart 2027 in Vianen

Prof. dr. Anita Visser Leven met een droge mond: het menselijk perspectief

Duur: 12:00 – 17:00 uur

Dr. Derk Jan Jager Behandeling en symptoomverlichting

Kosten: € 150,- per persoon inclusief lunch en borrel

tepe.aanmelder.nl

Scan de QR-code om je aan te melden!

tisch voordeel van arginine is dat verkleuring zelden

reacties optreden. De deeltjes geven calcium- en

optreedt, wat bijdraagt aan een goede acceptatie en

fosfaationen vrij, wat resulteert in een lokale stij-

therapietrouw bij patiënten. Daarnaast is deze con-

ging van de pH. Deze alkalische omgeving bevordert

centratie goed compatibel met gangbare tandpasta-

de neerslag van een calciumfosfaatrijke laag op het

formuleringen, zonder noemenswaardige stabiliteit-

tandoppervlak, die de dentinetubuli kan afsluiten.

sproblemen.

Deze laag ontwikkelt zich vervolgens tot een hydroxyapatiet-achtige structuur, vergelijkbaar met

In klinische studies is aangetoond dat arginine

natuurlijk tandmineraal. Hierdoor sluit de werking

bevattende tandpasta’s een significante reductie in

goed aan bij de biologie van het tandweefsel en kan

gevoeligheid kunnen geven binnen enkele weken

zij bijdragen aan zowel onmiddellijke als geleidelijke

gebruik. De therapietrouw is doorgaans goed, mede

vermindering van gevoeligheid. CSPS vormen daar-

doordat verkleuring minder frequent wordt gerap-

mee een ‘biomimetische’ strategie en een waarde-

porteerd dan bij sommige tandpasta’s met tin-ver-

volle aanvulling binnen het spectrum van desensibi-

bindingen. Opvallend is dat arginine niet alleen een

liserende therapieën.

langdurig effect heeft, maar ook directe verlichting kan geven. Klinische studies tonen aan dat een een-

De resultaten van een systematic review laten zien

malige lokale applicatie, gevolgd door ongeveer één

dat CSPS effectiever is dan een negatieve contro-

minuut inwrijven, al leidt tot een onmiddellijke re-

le bij het verminderen van dentineovergevoelig-

ductie van dentineovergevoeligheid (Ayad et al., 2018).

heid. Dit geldt zowel bij gebruik als tandpasta om thuis gevoeligheid te verlichten, als bij gebruik als

Opmerkelijk is ook dat een concentratie van 8% rela-

profylaxepasta om gevoeligheid na parodontale the-

tief hoog is binnen mondzorgformuleringen, waarin

rapie te behandelen (Freda & Veitz-Keenan, 2016).

werkzame stoffen doorgaans in lagere concentraties

Een oplosbare strip met 15% CSPS bleek na één en-

worden toegepast. Dit onderstreept dat arginine geen

kele toepassing een veel grotere vermindering van

additief ingrediënt is, maar een centrale rol vervult

dentineovergevoeligheid te geven dan geen behan-

in het werkingsmechanisme van het product. Een

deling. De strips zijn makkelijk in gebruik, lossen

dergelijke concentratie vereist een zorgvuldig ont-

binnen 10 minuten op en worden over het algemeen

worpen formulering om stabiliteit, compatibiliteit

goed verdragen (Gallob et al., 2019).

met andere ingrediënten en sensorische eigenschappen te waarborgen, terwijl tegelijkertijd voldoende

Het bewijs dat tandpasta met 5% CSPS effectief is

biologische beschikbaarheid wordt gegarandeerd.

als zelfzorgproduct om dentineovergevoeligheid te verminderen, werden in de systematic review beoordeeld als ‘matig’. Voor polijstpasta met 15% CSPS was

Calcium-natrium-fosfosilicaat

er ‘zwak’ bewijs dat deze beter werkt dan een negatieve controle bij het verminderen van gevoeligheid

Een andere relevante groep ingrediënten bij de behandeling

van

dentineovergevoeligheid

na parodontale behandeling.

calcium-natrium-fosfosilicaat (CSPS), een actieve

CSPS onderscheiden zich van tinverbindingen door-

component die in tandpasta’s bekendstaat onder de

dat zij geen antimicrobiële component bevatten. In

merknaam NovaMin®. Het betreft een bioactief glas

vergelijking met arginine ligt de nadruk minder op

dat bij contact met speeksel calcium- en fosfaationen

eiwitinteracties en meer op directe mineraalvor-

afgeeft, wat bijdraagt aan tubulusocclusie en de

ming. Dit maakt CSPS met name interessant voor

remineralisatie van dentine en glazuur.

patiënten met blootliggend dentine, waarbij remineralisatie centraal staat.

Het meest geaccepteerde mechanisme van CSPS is dat in contact met speeksel er een reeks chemische

Tandhalsgevoeligheid

Ontdek onze events in 2027 en laat je verrassen en inspireren!

Hét Event voor de (Paro-) Preventieassistent

Hét Event voor de Praktijkmanager

Hét Event voor de Balieassistent

Maart

Sept.

e QR-cod

o vo

April

r meer i nf

Meld je an! alvast a

tie!

Samenvatting Samengevat bieden de besproken zes ingrediënten

reageren op actieve ingrediënten, afhankelijk van

verschillende strategieën bij de behandeling van

factoren zoals tubulusdichtheid, mate van blootlig-

dentineovergevoeligheid en bescherming tegen ero-

gend dentine en individuele gevoeligheid. Het ver-

sie. SnF2 en SnCl2 combineren chemische tubulusoc-

dient daarom aanbeveling een product gedurende

clusie met, in het geval van SnF2, remineralisatie en

minimaal één maand consequent te gebruiken en

een antiplacqueffect. Arginine, strontiumzouten en

het effect op gevoeligheid te evalueren. Blijft het ge-

CSPS werken biomimetisch door minerale tubulusaf-

wenste resultaat uit, dan kan het nuttig zijn een an-

sluiting te bevorderen. Kaliumzouten bieden daar-

der type tandpasta met een alternatieve werkings-

entegen neuromodulatie zonder structurele veran-

mechanisme uit te proberen.

dering van het dentine.

Op deze manier kan, in overleg met de tandarts of mondhygiënist, het product worden gekozen dat het

De keuze voor een specifiek ingrediënt kan worden

beste aansluit bij het individuele klinische profiel en

afgestemd op het klinische profiel van de patiënt,

de persoonlijke ervaring van de patiënt.

waarbij factoren zoals erosieve belasting, mate van blootliggend dentine, esthetische wensen en thera-

De variatie in klinische respons weerspiegelt een

pietrouw bepalend zijn voor de optimale formule-

combinatie van anatomische, fysiologische en ge-

ring. Zowel de hoeveelheid als de samenstelling van

dragsmatige factoren, wat verklaart waarom soms

de tandpasta, zoals pH, bufferend vermogen en con-

een “trial-and-error” aanpak nodig is om het meest

centraties van calcium en fosfaat, beïnvloeden hoe

effectieve product voor een specifieke patiënt te vin-

goed actieve ingrediënten zoals SnF2, SnCl2, argini-

den.

ne of CSPS neerslaan en een stabiele afsluitende laag vormen. Bij patiënten met een lage speekselstroom of een afwijkende ionensamenstelling kan de vorming van een beschermende laag vertraagd of minder effectief zijn. Het is belangrijk om de besproken producten te zien als onderdeel van een brede behandelstrategie om dentineovergevoeligheid te verminderen. Aanpassingen in dagelijks gedrag zijn hierbij essentieel, zoals het vermijden van zure voeding, het toepassen van een zachte poetstechniek, het beperken van overmatig poetsen en het verminderen van parafunctionele belasting. Daarnaast kunnen professionele interventies, zoals het aanbrengen van vernissen of het afdichten van dentine, geïndiceerd zijn bij persisterende klachten.

Praktische aanbeveling

De auteur Fridus Van der Weijden uit Proclin Utrecht De literatuurlijst is op te vragen bij de

Het effectief behandelen van dentineovergevoelig-

redactie en in te zien bij het artikel online op

heid is niet altijd een kwestie van één product dat

www.dentista-magazine.nl

voor iedereen werkt. Patiënten kunnen verschillend

Tandhalsgevoeligheid

CASUS

Het raadsel van de cementscheur Een cementscheur (cemental tear) is een zeldzame en vaak gemiste oorzaak van gelokaliseerd parodontaal botverlies en diepe pockets. De diagnose is uitdagend en vereist een zorgvuldige klinische en radiografische evaluatie om verwarring met endodontische of parodontale aandoeningen te voorkomen. Aan de hand van twee casussen wordt aangetoond dat tijdige herkenning en regeneratieve parodontale chirurgie kunnen leiden tot succesvol behoud van het betrokken element. De exacte etiologie blijft echter in veel gevallen onduidelijk. Gerry Karlis

Definitie, etiologie en pathogenese

kunnen verschijnselen optreden zoals een fistelgang,

Een cementscheur is een gedeeltelijke of volledige

rodontale afbraak (Lee et al., 2021).

loslating van het wortelcement ter hoogte van de

Tot op heden zijn slechts twee studies gepubliceerd

cement-dentinegrens, of een partiële loslating langs

die de prevalentie van cementscheuren radiografisch

de incrementele lijnen binnen het cement zelf (Wa-

hebben onderzocht (Güler et al., 2017; Özkan et al.,

tanabe et al., 2012). In de klinische praktijk wordt

2020). Daarbij werd een prevalentie van respectieve-

een cementscheur vaak verkeerd gediagnosticeerd

lijk 0,89% en 1,9% gerapporteerd.

als een verticale wortelfractuur, een endo-parodon-

De etiologie van cementscheuren is nog steeds niet

tale laesie of als een mislukte endodontische of pa-

volledig opgehelderd. Op basis van de huidige lite-

rodontale behandeling.

ratuur worden twee mechanismen onderscheiden:

Zelfs voor de ervaren clinicus vormt de diagnose vaak

interne en externe factoren (Watanabe et al., 2012).

een uitdaging. In een vroeg stadium zijn er meest-

Interne factoren hebben voornamelijk betrekking op

al geen specifieke klinische symptomen aanwezig.

aangeboren eigenschappen en de intrinsieke struc-

Door voortdurende mechanische irritatie van de los-

turele kwetsbaarheid van het cement. Externe fac-

gekomen cementfragmenten ontstaat een chroni-

toren zijn vooral gerelateerd aan herhaalde belasting

sche laaggradige ontsteking, die geleidelijk leidt tot

ten gevolge van occlusaal trauma of aan acute belas-

destructie van de omliggende weefsels. Uiteindelijk

ting veroorzaakt door dentale traumata.

een geïsoleerde diepe parodontale pocket, purulente exsudatie, occlusale pijn en andere tekenen van pa-

Zodra een cementscheur ontstaat, veroorzaakt het

oorzaak van een parodontale laesie te identifice-

losgekomen fragment onder functionele belasting

ren. Daarbij dient men te bedenken dat parodontitis

een voortdurende mechanische irritatie van de om-

doorgaans meerdere elementen betreft en leidt tot

liggende parodontale weefsels. Dit leidt tot een per-

gegeneraliseerd botverlies, terwijl cementscheuren

sisterende laaggradige ontstekingsreactie. Naarma-

meestal geassocieerd zijn met een gelokaliseerde

te de ontsteking voortschrijdt, worden de alveolaire

laesie aan een specifiek worteloppervlak.

botdefecten groter en ontstaan uiteindelijk parodontale pockets of fistelgangen die in verbinding staan met de mondholte. Deze pathologische ruim-

Behandeling

tes bevorderen plaqueaccumulatie en plaqueretentie, waardoor verdere destructie van parodontale en pe-

De belangrijkste doelstellingen van de behandeling

riapicale weefsels wordt gestimuleerd.

van een cementscheur zijn (Liang et al., 2025):

Daarnaast kunnen micro-organismen via blootlig-

• Volledige verwijdering van het losgekomen ce-

gende dentinetubuli, accessorische kanalen of late-

mentfragment

rale kanalen binnendringen en zo pulpaire ontste-

• Verwijdering van geïnfecteerd weefsel

king veroorzaken. Wanneer een cementscheur zich

• Herstel van de structuur en functie van de aange-

echter uitsluitend in het apicale gebied bevindt zon-

taste parodontale weefsels

der communicatie met de mondholte, blijft de periapicale ontsteking doorgaans steriel, tenzij er sprake

De keuze van de behandeling hangt af van de:

is van een primaire wortelkanaalinfectie.

• Locatie van het cementfragment

Hoewel de pathogenese nog niet volledig wordt be-

• Ernst van de parodontale en/of periapicale laesie

grepen, wijzen de beschikbare gegevens op verschil-

• Wensen van de patiënt

lende predisponerende factoren, waaronder leeftijd,

Wanneer sprake is van traumatische occlusie of ver-

geslacht, systemische aandoeningen, type element,

hoogde mobiliteit, dient een occlusale correctie te

occlusaal trauma, een voorgeschiedenis van paro-

worden uitgevoerd. Subgingivale scaling en rootpla-

dontitis en dentale traumata.

ning kunnen effectief zijn wanneer het losgekomen cementfragment volledig toegankelijk is via de pa-

Diagnostiek

rodontale pocket. Een cementscheur beïnvloedt op zichzelf de vitaliteit van de pulpa doorgaans niet. Daarom is een wortel-

Radiografische beoordeling is essentieel voor de di-

kanaalbehandeling niet geïndiceerd wanneer de apex

agnose, differentiaaldiagnose, behandelplanning en

niet betrokken is en de pulpa vitaal blijkt bij klinisch

prognose-inschatting van cementscheuren.

onderzoek. Wanneer een cementscheur zich echter

Het klassieke radiografische beeld wordt beschreven

in het apicale derde deel van de wortel bevindt, gaat

als een vlok- of schilfervormige radiopake structuur

deze vaak gepaard met periapicale laesies. Indien de

naast het worteloppervlak (Lee et al., 2021). De om-

vitaliteit van het element is aangetast, vormt een

liggende radiolucentie weerspiegelt het aanwezige

endodontische behandeling de eerste stap van het

alveolaire botverlies.

behandeltraject.

Conventionele tweedimensionale röntgenopnamen hebben echter belangrijke beperkingen. Cement-

Chirurgische behandeling is geïndiceerd wanneer:

scheuren aan de buccale of linguale/palatinale zijde

• De cementscheur zich bevindt in het middelste of

van de wortel kunnen gemakkelijk worden gemist. Het niet herkennen van een cementscheur kan het herstel van de parodontale weefsels ernstig belem-

apicale derde van de wortel • Na niet-chirurgische therapie pockets >5 mm persisteren

meren.

Een grondige reiniging van het defect is hierbij es-

Een zorgvuldige beoordeling van de radiografische

sentieel. Het betrokken worteloppervlak wordt zorg-

beelden is daarom noodzakelijk om de primaire

vuldig gladgemaakt met diamantinstrumenten.

Het raadsel van de cementscheur

Omdat cementscheuren vaak gepaard gaan met in-

geen voorgeschiedenis van dentaal trauma. Wel gaf

traossale defecten, dient regeneratieve chirurgie

zij aan gedurende de afgelopen jaren aanzienlijke

overwogen te worden. De indicatie hiervoor wordt

stress te hebben ervaren.

bepaald door de systemische gezondheid van de pati-

Op basis van de ontvangen röntgenopname (afbeel-

ënt, de morfologie van het botdefect (diepte, breedte,

ding 2a) werd de diagnose cementscheur gesteld.

defecthoek, aantal botwanden), esthetische factoren

Mesiaal van de 11 was een losliggend wortelfragment

en de wensen van de patiënt. Wanneer de prognose

zichtbaar. Klinisch werden pockets van 9 mm uit-

van een element slecht of hopeloos is - bijvoorbeeld

sluitend mid-buccaal en mesio-buccaal aangetrof-

bij uitgebreide botresorptie of een omvangrijke ce-

fen, beide met bloeding bij sonderen. De occlusie en

mentscheur - kan extractie de voorkeur verdienen

articulatie werden gecontroleerd en, met name ter

om verdere destructie van het alveolaire bot te voor-

hoogte van element 11, waar nodig aangepast. Er

komen.

werd gekozen voor een parodontale regeneratieve

De volgende twee casussen illustreren de diagnostiek

chirurgie met papilsparende incisies.

en behandeling van cementscheuren.

Na elevatie van de flap werd een aanzienlijke hoeveelheid granulatieweefsel zichtbaar (afbeelding 3).

Casus 1. De verborgen cementscheur

Na verwijdering hiervan bleek de omvang van het alveolaire botverlies aanzienlijk en werd een uitgebreide aantasting van het wortelcement zichtbaar (afbeelding 4). Vervolgens werd een grondige reini-

Een 71-jarige vrouwelijke patiënt werd verwezen

ging uitgevoerd en het worteloppervlak zorgvuldig

voor een parodontaal consult van element 11 (afbeel-

gladgemaakt om optimale omstandigheden te creë-

ding 1).

ren voor regeneratie (afbeelding 5).

Tijdens een routinecontrole had de verwijzende

Het worteloppervlak werd eerst behandeld met ED-

tandarts een pocket van 9 mm met bloeding aan

TA-gel om de smeerlaag te verwijderen. Vervolgens

de buccale zijde van de 11 vastgesteld. Deze pocket

werd een glazuurmatrixderivaat (Emdogain) aange-

persisteerde ondanks een uitgevoerde endodontische

bracht ter stimulatie van de regeneratie (afbeelding

behandeling.

6). Gezien de omvang van het intraossale defect werd

De patiënt was asymptomatisch en rapporteerde

daarnaast een xenogeen botsubstituut gecombineerd

10a

10b

met natuurlijk collageen toegepast om het bloedstol-

met bloeding bij sonderen, maar zonder pathologi-

sel te stabiliseren. Hierover werd opnieuw een laag

sche mobiliteit. Na bespreking van de behandelop-

glazuurmatrixderivaat aangebracht (afbeelding 7).

ties werd besloten om element 45 te extraheren en

Een cruciale stap in de procedure was de primaire

element 35 regeneratief chirurgisch te behandelen.

wondsluiting met fijne hechtingen (7-0 PGA) (af-

Voorafgaand aan de chirurgie werd de occlusie ge-

beelding 8). Hiermee werden de biomaterialen be-

controleerd. Premature contacten tijdens occlusie

schermd tegen bacteriële contaminatie en werd

en articulatie werden gecorrigeerd. De chirurgische

tegelijkertijd de vascularisatie van de dunne inter-

benadering van element 35 (afbeelding 11) was ver-

dentale papillen optimaal behouden.

gelijkbaar met die van casus 1. Er werden papilspa-

Drie maanden postoperatief (afbeelding 9) werd een

rende incisies gemaakt (afbeelding 12) om optimale

ongecompliceerde wondgenezing vastgesteld. De in-

omstandigheden te creëren voor de regeneratieve

terdentale papillen bleven volledig behouden en ra-

biomaterialen.

diografisch werd duidelijke botregeneratie waarge-

Na flapreflectie werden het granulatieweefsel en het

nomen (afbeelding 2b).

losliggende cementfragment verwijderd. Vervolgens

De patiënt werd opgenomen in parodontale nazorg

werd het worteloppervlak gereinigd en gladgemaakt

en een herevaluatie werd gepland na één jaar. Ge-

(afbeelding 13). Daarna werd EDTA-gel aangebracht,

zien het hoge stressniveau van de patiënt werd een

gevolgd door glazuurmatrixderivaat (afbeelding 14).

onderzoek van mogelijke parafuncties geadviseerd,

Gezien het aanwezige tweewandige botdefect werd

met als mogelijke vervolgstap de vervaardiging van

aanvullend een xenogeen botcollageen substituut

een knarsplaat.

gebruikt om de stabiliteit van het bloedstolsel te verbeteren (afbeelding 15). De flap werd vervolgens

Casus 2. Een cementscheur maal twee

primair gesloten met 6-0 polyamide hechtingen (afbeelding 16). Drie maanden postoperatief werd zowel klinisch (afbeelding 17) als radiografisch (afbeelding 18b) een

Een 66-jarige vrouwelijke patiënt werd verwezen

gunstige genezing waargenomen. Vergeleken met de

voor een parodontale consultatie vanwege meerdere

uitgangssituatie (afbeelding 18a) was het defect sta-

persisterende pockets van 7 tot 9 mm met bloeding

biel en gevuld met graftmateriaal.

na niet-chirurgische parodontale therapie uitge-

De patiënt werd opgenomen in een programma voor

voerd door de verwijzende mondhygiënist.

parodontale nazorg en geadviseerd de verloren func-

Opmerkelijk was dat twee van de drie resterende die-

tie in het vierde kwadrant te herstellen middels een

pe pockets geassocieerd bleken met cementscheuren

frameprothese of implantaatgedragen kronen. De

(afbeeldingen 10a en 10b). Hoewel de diagnose ver-

restauratieve status van de 35 is eveneens met de pa-

gelijkbaar was, verschilden de prognose en behan-

tiënt besproken. Bij een stabiele toestand van de 35

delingsstrategie aanzienlijk. Element 45 vertoon-

tijdens de jaarlijkse evaluatie kan het vervaardigen

de pockets van 9 mm gecombineerd met mobiliteit

van een nieuwe kroon worden overwogen.

graad II. Element 35 presenteerde pockets van 7 mm

Het raadsel van de cementscheur

TBR Z1 systeem Een succesvol implantaatresultaat vraagt om meer dan stabiele osseointegratie.

De transgingivale zone speelt een belangrijke rol in de peri-implantaire stabiliteit. Precies daarom is TBR Z1 anders ontworpen dan een conventioneel titanium implantaat. TBR Z1 combineert titanium in het bot met een zirconia collar ter hoogte van het zachte weefsel. Zo krijgt ieder materiaal een duidelijke functie binnen één implantaatconcept: Titanium voor osseointegratie Zirconia ter ondersteuning van een stabiele mucosale interface in de transgingivale zone Gericht op een stabiele peri-implantaire weefselomgeving

Twee materialen. Twee biologische functies. Eén implantaatconcept. ONTDEK TBR Z1

www.implanetic.com/tbr-z1

18a

18b

Conclusie

De auteur

De oorzaak van een cementscheur blijft in de meeste

Gerry Karlis, parodontoloog (NVvP) en maat

gevallen een raadsel. In de hier beschreven casus-

bij Parodontologie Praktijk Zwolle.

sen lijken parafunctie en occlusaal trauma de meest

Op 2 en 3 oktober 2026 organiseert Gerry

waarschijnlijke verklaringen, hoewel hiervoor geen

samen met Nektarios Tsoromokos (parodon-

sluitend bewijs kon worden geleverd.

toloog NVvP) in Breukelen een tweedaagse

Deze casussen illustreren hoe belangrijk het is om

cursus over parodontale plastische chirurgie

cementscheuren in de differentiaaldiagnose op te

rondom tanden en implantaten. De cursus

nemen bij geïsoleerde diepe pockets, persisterende

combineert uitgebreide theoretische colle-

ontstekingen na endodontische behandeling en ge-

ges met praktische hands-on training. Voor

lokaliseerde botdefecten. Vroege herkenning en een

meer informatie kun je terecht op www.pe-

correcte behandeling kunnen het behoud van het be-

riomasters.com

trokken element mogelijk maken en verdere weefseldestructie voorkomen.

Voor referenties van de artikelen kun je contact opnemen met de auteur of de redactie per e-mail. E-mail: ger.karlis@gmail.com. Instagram: @perio_implant_dentistry

Het raadsel van de cementscheur

CASUS

Een onmogelijke combinatie?

Recessiebedekking bij directe implantaatplaatsing Een voorspelbaar esthetisch resultaat bij directe implantaatplaatsing wordt niet alleen bepaald door de osseointegratie van het implantaat, maar vooral door het behoud en de reconstructie van de peri-implantaire harde en zachte weefsels. Bij patiënten met een bestaande gingivarecessie vormt dit een extra uitdaging. In deze casus wordt een gecombineerde chirurgische aanpak beschreven waarbij een element met een externe cervicale resorptie wordt geëxtraheerd, direct wordt vervangen door een implantaat en onmiddellijk wordt belast met een tijdelijke kroon. Tegelijkertijd worden een horizontale botaugmentatie, een autoloog bindweefseltransplantaat en een coronaal verplaatste flap toegepast om zowel de harde als de zachte weefsels te reconstrueren. Irfan Abas

Introductie Een gingivarecessie wordt gedefinieerd als een api-

door enkele millimeters faciaal bot verloren gaan en

cale verplaatsing van de gingivarand, waardoor het

de kans op het ontstaan van een recessie toeneemt.

worteloppervlak bloot komt te liggen. Dit kan leiden

Het doel van een recessiebedekking is het herstellen

tot dentinegevoeligheid voor thermische en mecha-

van de natuurlijke positie van de gingivarand, ideali-

nische prikkels en wordt door veel patiënten boven-

ter 1 tot 2 mm coronaal van de glazuur-cementgrens.

dien als esthetisch storend ervaren.

Deze behandeling bestaat uit twee essentiële onder-

Het ontstaan van een recessie is doorgaans mul-

delen. Enerzijds wordt het zachte weefsel gemobili-

tifactorieel. Een belangrijke voorwaarde is een on-

seerd door het losmaken van het periost, zodat het

voldoende botondersteuning van de faciale gingiva,

coronaal kan worden verplaatst. Dit kan worden uit-

gecombineerd met een mechanisch trauma, zoals

gevoerd met een tunneltechniek of met een coronaal

een onjuiste poetstechniek. Een dun of afwezig faci-

verplaatste flap. Anderzijds wordt het weefsel verdikt

aal alveolair bot hoeft niet pathologisch te zijn, maar

met behulp van een autoloog bindweefseltransplan-

kan het gevolg zijn van een dun parodontaal biotype

taat, dat kan worden geoogst uit het palatum of de

of van actieve of passieve orthodontische tandver-

tuberregio. Het vergroten van de weefseldikte draagt

plaatsingen. Hierbij kan de radix buiten de contour

bij aan een voorspelbare recessiebedekking en een

van de alveolaire behuizing worden verplaatst, waar-

stabiel esthetisch eindresultaat.

Preoperatieve klinische situatie.

2. Buccale positie van element 42 met aanwezige recessie. 3. Cross-sectionele CBCT-opname waarop de externe cervicale resorptie zichtbaar is. 4. Digitale implantaatplanning

Casus

werd extractie met implantaatvervanging geadviseerd.

In de casus die in dit artikel wordt gepresenteerd, worden de biologische en chirurgische principes van

Tijdens het eerste consult werd de klinische situa-

de parodontale plastische chirurgie gecombineerd

tie beoordeeld. Er was sprake van een faciale reces-

met die van de implantologie. Het betreffende ele-

sie van 6 mm, waarbij de recessie de mucogingivale

ment wordt geëxtraheerd, waarna direct een implan-

grens niet had bereikt, passend bij een Miller klasse

taat wordt geplaatst en onmiddellijk wordt belast.

I recessie. (afbeelding 1-2)

Tegelijkertijd wordt een horizontale botaugmentatie uitgevoerd om de faciale contour te herstellen

Op basis van CBCT-scan (Acteon X-Mind® trium,

en wordt de aanwezige recessie behandeld met een

Acteon Group, Mérignac, Frankrijk ), werd de im-

bindweefseltransplantaat en een coronaal verplaats-

plantologische planning uitgevoerd. Hieruit bleek

te flap. Door deze behandelingen in één chirurgische

dat directe plaatsing van een smal en lang implan-

procedure te combineren, wordt gestreefd naar een

taat na extractie mogelijk was, met voldoende pri-

optimaal functioneel én esthetisch resultaat, met

maire stabiliteit om onmiddellijke belasting met een

herstel van zowel de harde als de zachte weefsels

tijdelijke kroon toe te passen (afbeelding 3-4).

rondom het implantaat. De tijdelijke kroon vervult hierbij meerdere functies. Een gezonde, niet-rokende vrouw van 58 jaar werd

Naast het direct herstellen van de esthetiek onder-

verwezen voor de beoordeling van de mogelijkhe-

steunt zij de peri-implantaire weke delen, behoudt zij

den voor een implantaat ter plaatse van element 42.

de cervicale positie van de gingivarand en faciliteert

Tijdens een periodieke controle had de patiënte haar

zij de vorming van een optimaal emergentieprofiel.

tandarts gevraagd het element nader te beoordelen.

Hierdoor ontstaat een gunstige uitgangssituatie voor

Op een periapicale röntgenopname werd een uitge-

de vervaardiging van de definitieve implantaatkroon.

breide externe cervicale resorptie, uitgaande van de linguale zijde, vastgesteld. Verwijzing naar de endo-

Voor de digitale workflow werd naast de CBCT-scan

dontoloog resulteerde in de diagnose externe cervi-

ook een intra-orale scan (IO-scan) vervaardigd en

cale resorptie klasse III volgens Heithersay (1994). In

naar het guidecentrum gestuurd. Met behulp van de

combinatie met een verkalkt wortelkanaal werd de

planningssoftware R2GATE (MegaGen) werden de

prognose van het element als matig beoordeeld en

intra-orale scan en de CBCT-scan digitaal gematcht.

Recessiebedekking bij directe implantaatplaatsing

5. Oogsten van een vrij gingivatransplantaat uit het palatum. 6. Geoogst bindweefseltransplantaat na verwijdering van het epitheel. 7.

De-epithelialiseren van het transplantaat.

Op basis hiervan werd de ideale implantaatpositie

8. Fixatie van twee hemostatische gelatinesponzen in het palatum. 9. Situatie na extractie en preparatie van de papilsparende flap. 10. Guided plaatsing van het implantaat.

Oogsten van het bindweefseltransplantaat

bepaald, waarbij rekening werd gehouden met zowel

Voorafgaand aan de extractie werd het bindweefsel-

de beschikbare bothoeveelheid als de prothetisch op-

transplantaat geoogst. Er zijn verschillende technie-

timale positie van de toekomstige kroon. Vanuit deze

ken om een bindweefseltransplantaat te verkrijgen:

virtueel geplande implantaatpositie werden vervol-

• Subepitheliaal bindweefseltransplantaat uit het

gens zowel de chirurgische guide als een verschroef-

palatum: hierbij wordt uitsluitend het subepithe-

de tijdelijke implantaatkroon digitaal ontworpen. De

liale bindweefsel geoogst, waarbij het palatinale

tijdelijke kroon werd geprint met een SprintRay Pro 2 3D-printer (SprintRay) en verlijmd op een Ti-base met een schachthoogte van 1,5 mm.

epitheel behouden blijft. • Vrij gingivatransplantaat uit het palatum: hierbij wordt een vrij gingivatransplantaat geoogst, waarna het epitheel extraoraal wordt verwijderd

Op basis van deze digitale planning werd besloten

om een bindweefseltransplantaat te verkrijgen.

het element na extractie guided te vervangen door

• Vrij gingivatransplantaat uit de tuberregio: ook

een AnyRidge implantaat van 3,5 × 13 mm (Mega-

hierbij wordt het epitheel na het oogsten verwij-

Gen Implant Company). Vanwege de verwachte hoge

derd, waarna uitsluitend het bindweefsel wordt

primaire stabiliteit kon worden gekozen voor directe

gebruikt.

belasting met de vooraf vervaardigde tijdelijke implantaatkroon.

In deze casus werd gekozen voor een vrij gingivatransplantaat uit het palatum ter hoogte van de regio

Chirurgie

26-27, aangezien in dit gebied doorgaans de grootste dikte aan bindweefsel beschikbaar is. Met een 15C-scalpelmes (Swann-Morton Ltd., Sheffield, Ver-

De patiënte startte één dag vóór de chirurgische be-

enigd Koninkrijk) werd een horizontale incisie ge-

handeling met amoxicilline 500 mg, driemaal daags,

maakt op ongeveer 3 mm van de gingivarand, met

welke gedurende één week postoperatief werd voort-

een diepte van 2 mm en een lengte van ongeveer 15

gezet. Voor de postoperatieve pijnbestrijding werd

mm. Vervolgens werden aan beide uiteinden verti-

ibuprofen 600 mg, driemaal daags voorgeschreven.

cale ontlastingsincisies van ongeveer 5 mm aange-

Daarnaast werd geadviseerd gedurende de eerste

bracht. Daarna werd met een tweede incisie onder

postoperatieve week te spoelen met Bluem Mouth-

een hoek van ongeveer 45° het bindweefsel losge-

wash ter ondersteuning van de wondgenezing en het

maakt van het onderliggende vet- en klierweefsel.

beperken van plaqueaccumulatie.

Ten slotte werd met een derde, horizontale incisie het transplantaat volledig vrijgelegd en verwijderd.

11. Fixatie van het bindweefseltransplantaat met horizontale matrashechtingen. 12. Situatie na wondsluiting. 13. Direct postoperatieve röntgenopname.

Na het oogsten ontstond een bloeding van het donor-

periostale flap volledig gemobiliseerd. Daartoe werd

gebied. Gedurende vijf minuten werd druk uitgeoe-

ter hoogte van de mucogingivale overgang een ho-

fend met een steriel gaasje om de initiële hemosta-

rizontale periostincisie gemaakt, waardoor de flap

se te verkrijgen. Tijdens deze periode werd met een

spanningsvrij van het periost kon worden losge-

nieuw 15C-scalpelmes het epitheel zorgvuldig van

maakt. Een adequate flapmobilisatie is essentieel,

het transplantaat verwijderd, waarbij het mes vrijwel

aangezien de flap aan het einde van de behandeling

parallel aan het transplantaat werd gehouden om een

zonder spanning coronaal over zowel het bindweef-

homogeen bindweefseltransplantaat van voldoende

seltransplantaat als de botaugmentatie moet kunnen

dikte te verkrijgen.

worden gepositioneerd.

Vervolgens werden twee resorbeerbare gelatinespon-

Vervolgens werd de chirurgische guide geplaatst en

zen (Spongostan, Ethicon, Somerville, NJ, Verenigde

werd de osteotomie volgens het volledig guided pro-

Staten) in het donorbed geplaatst en gefixeerd met

tocol voorbereid tot een diameter van 2,8 mm en een

twee gekruiste matrashechtingen van een 6-0 syn-

diepte van 13 mm. Hierna werd een implantaat van

thetisch resorbeerbare polimonofilament hechtdraad

3,5 × 13 mm (AnyRidge, MegaGen Implant Company)

(Monomed, Ergon Sutramed). De donorwond werd

door de guide geplaatst. Het implantaat werd inge-

vervolgens niet primair gesloten, maar opengelaten

bracht met een indraaimoment van 40 Ncm, waar-

om secundair te genezen. Door de combinatie van

door directe belasting mogelijk was (afbeelding 10).

de gelatinesponzen en de kruishechtingen werd een

Binnen het MegaGen R2GATE-systeem wordt guided

stabiele hemostase verkregen, terwijl de wond ge-

chirurgie uitgevoerd zonder gebruik van een meta-

durende de eerste postoperatieve fase goed werd be-

len sleeve. De speciaal hiervoor ontwikkelde boren

schermd. De patiënte ondervond hierdoor minimale

beschikken over een geleidingshals met een vaste

postoperatieve pijnklachten (afbeelding 5-8).

diameter en lengte, waardoor zij direct in de chirurgische guide worden geleid en een zeer nauwkeurige

Extractie en implantaat

implantaatpositie mogelijk maken.

Na lokale anesthesie werd element 42 atraumatisch

Om voldoende ruimte te creëren voor de ontwikke-

geëxtraheerd met behulp van een smalle worteltang.

ling van een natuurlijke peri-implantaire wekeweef-

Vanwege de geringe mesiodistale breedte van de

selcontour werd het implantaat vooraf digitaal ge-

kroon bestaat bij het gebruik van een hevel een ver-

pland op 4 mm apicaal van de beoogde definitieve

hoogd risico op ongewenste luxatie van de buurele-

gingivarand. Na plaatsing van het implantaat werd

menten. Daarom werd gekozen voor extractie zonder

de resterende jumping distance opgevuld met hu-

gebruik van hevels.

mane cortico-cancellous botpartikels (maxgraft®,

Na de extractie werd een papilsparende flap gepre-

Botiss biomaterials GmbH, Berlijn, Duitsland). Om-

pareerd, waarbij de interdentale papillen van de ele-

dat de buccale botlamel de korrel beschermd tegen

menten 41 en 43 intact werden gelaten. Vervolgens

ingroei van zachte weefsels was een collageen mem-

werd de extractiealveole zorgvuldig gecuretteerd om

braan niet nodig en daarom niet gebruikt.

al het granulatieweefsel te verwijderen (afbeelding

Het eerder geoogste bindweefseltransplantaat werd

9).

vervolgens aan de labiale zijde gepositioneerd en

Alvorens de osteotomie uit te voeren, werd de muco-

gefixeerd met horizontale matrashechtingen aan de

Recessiebedekking bij directe implantaatplaatsing

Neem jij de volgende stap? Abas Implant Academy biedt een volwaardige 8-daagse opleiding in de moderne implantologie aan. Ruim 160 tandartsen hebben al deelgenomen.

Ons vernieuwde programma biedt een uitgebreid curriculum aan (incl. 3 moduleboeken). Module 1 Indicatie, planning, prothetiek & de medische gecompromitteerde patiënt Module 2 Basis chirurgie, anatomie & hechttechnieken Module 3 Basis implantologie: flap, osteotomie & plaatsen implantaat

seizoen 12 al volgeboekt seizoen 13 inschrijvingen open start in januari 2027

Module 4 Implantologie in de edentate boven- en onderkaak Module 5 Gevorderde implantologie: botopbouw, membranen, periost mobiliseren, piëzo-elektrochirurgie, sinusbodem elevatie, ridgesplit en gebruik van Plateled Rich Fibrine Module 6 Tijdstip van implanteren, fronttandvervanging, esthetiek, immediaat implanteren, immediaat belasten en socketshieldtechniek Module 7 CBCT diagnostiek & planning, guided surgery middels R2 Module 8 Tweede fase technieken, gekeratiniseerde mucosa, bindweefseltransplantaten, behandeling van infecties rondom implantaten, tariefstelsel & complicaties

Praktijkervaring opdoen in Mexico? Na de opleiding implantologie kun je onder begeleiding van onze instructeurs zelf 4 dagen live patiënten behandelen. Tijdens onze vorige bezoeken hebben de deelnemers variërend tussen de 15 en 23 implantaten geplaatst.

kijk voor meer informatie op abas-academy.com →

14. Genezing van het implantaat en de tijdelijke kroon na twee weken.

koniumdioxidekroon op een

15. Genezing van de palatinale donorplaats na twee weken. 16. Stabiele zone van gekerati21

ri-implantaire zachte weefsels. 18. Definitieve verschroefde zir-

niseerde mucosa rondom de tijdelijke implantaatkroon. 17. Relatie tussen de implantaatdiepte en de dikte van de pe-

Ti-base abutment. 19. Klinische situatie na plaatsing van de definitieve kroon. 20. Klinische controle één jaar postoperatief. 21. Röntgencontrole één jaar postoperatief.

vaste gingiva, lateraal van de ontspanningsincisies.

cale matrashechtingen, waardoor een spanningsvrije

Hierna werd de vooraf vervaardigde tijdelijke ver-

wondsluiting werd verkregen (afbeelding 12-13).

schroefde implantaatkroon geplaatst. Om belasting tijdens de osseointegratiefase te voorkomen, werd de kroon één mm uit occlusie en articulatie gehouden

Resultaat

(afbeelding 11). Ten slotte werd de tijdelijke kroon met flowable com-

Twee weken postoperatief werden de hechtingen, de

posiet aan de buurelementen gesplint. Hierdoor ont-

composietverblokkingen en de hechtingen ter hoog-

stond een stabiel ankerpunt voor het aanbrengen van

te van het palatum verwijderd. Zowel de donor- als

mesiale en distale slingerhechtingen (sling sutures),

de ontvangerplaats waren ongecompliceerd genezen.

waarmee de flap en het bindweefseltransplantaat ge-

Rondom het implantaat was reeds een fraaie zone

controleerd coronaal konden worden gepositioneerd.

van gekeratiniseerde mucosa zichtbaar en de faci-

De ontspanningsincisies werden gesloten met verti-

ale recessie was volledig bedekt. Door de coronaal

Recessiebedekking bij directe implantaatplaatsing

ONTSPANNEN. ALTIJD. OVERAL.

Verbind uw KaVo amiQa nu met de gratis KaVo CONNECTme-app voor een nieuw niveau van betrouwbaarheid, hygiëne en efficiëntie.

KaVo Dental GmbH | Bismarckring 39 | 88400 Biberach www.kavo.com/nl-bnl

verplaatste flap was tevens een verbetering van de

werkzaamheden ten behoeve van deze casus

gingivacontour ter hoogte van de aangrenzende ele-

(www.abasdds.nl).

menten zichtbaar (afbeelding 14-15). Na een osseointegratieperiode van drie maanden werd de tijdelijke implantaatkroon vervangen door

De auteur

een definitieve verschroefde zirkoniumdioxidekroon, verlijmd op een Ti-base abutment. (Afbeelding 16

Irfan Abas (ACTA, 2008) is een restauratief

t/m 19)

tandarts

Tijdens de controle één jaar na de behandeling werd

implantoloog

een stabiele peri-implantaire situatie waargenomen.

klinische ervaring. Hij is oprichter en partner

Er was sprake van een brede zone van gezond

van een verwijspraktijk in Bussum, waar hij

gekeratiniseerd peri-implantair weefsel, volledig

zich richt op hoogwaardige restauratieve en

herstel van de recessie, een stabiele marginale

implantologie behandelingen (tandartsabas.

mucosahoogte en behoud van het peri-implantaire

nl). Naast zijn klinische ervaring heeft Abas

botniveau. De gingivacontour rondom het implantaat

24 klinische artikelen gepubliceerd. Hij heeft

bevond zich zelfs iets coronaal ten opzichte van de

ook zijn eigen succesvolle opleidingsinstituut

aangrenzende elementen, hetgeen resulteerde in een

opgericht

harmonieus esthetisch eindresultaat (afbeelding 20-

Academy, waar hij tandartsen opleidt in

21). Deze casus laat zien dat een zorgvuldig geplande

veilige en effectieve orale implantologie.

combinatie van parodontale plastische chirurgie en

Inmiddels hebben meer dan 200 tandartsen

digitale implantologie kan leiden tot een voorspelbaar

deelgenomen aan de Abas Implant Academy

functioneel én esthetisch resultaat.

(abas-academy.com).

Met dank aan Nazesh Abas Babur, B.Sc. van Abas

Academy biedt ook Advanced cursussen aan

Digital Dental Solutions voor het vervaardigen

in botregeneratie en piezo-chirurgie.

van de chirurgische guide en de tandtechnische Advertentie

(NVVRT-erkend)

(NVOI-erkend)

2019,

tandartsmet

Abas

ruime

Implant

DESIGN IN BEELD

Het Nieuwe Diep, Den Helder Van ambitie naar praktijk

kostbaar en bood onvoldoende

kritisch mee te denken ontstond

perspectief.

een indeling die zowel functioneel

De keuze viel op een leegstaand

als ruimtelijk sterk is. Uiteindelijk

Een groeiende praktijk, ambitie

casco pand in de directe omge-

werd zelfs binnen hetzelfde bud-

voor de toekomst en de behoefte

ving. Dat bood belangrijke voor-

get een extra behandelkamer ge-

aan meer ruimte: voor Lucinda

delen: volledige vrijheid in de

realiseerd.

de Boer van tandartspraktijk Het

indeling en de mogelijkheid om

“Je kunt vooraf veel bedenken,

Nieuwe Diep vormde dit de aan-

tijdens de bouw op de oude locatie

maar juist in het werk maak je

leiding voor een ingrijpende maar

door te werken. “Met het oog op

het verschil. Door continu af te

succesvolle stap naar een nieuwe

de toekomst wilden we groeien.

stemmen, konden we het ontwerp

locatie in Den Helder. Het resul-

Meer kamers, efficiënter werken

steeds

taat is een moderne, efficiënte

en ruimte voor ontwikkeling –

flexibiliteit bleek cruciaal. Details

praktijk, ingericht op de zorg van

dat kon op de oude plek simpel-

morgen.

weg niet.”

en inrichting werden gaandeweg

verder

afwerking,

verbeteren.”

Die

materiaalgebruik

verfijnd, wat zichtbaar bijdroeg aan de kwaliteit van het eindre-

Van beperking naar mogelijkheden

Slim ontwerp en flexibele uitvoering

De oorspronkelijke praktijk vol-

Het uitgangspunt was helder: een

deed niet langer aan de wensen.

toekomstbestendige praktijk met

Met drie behandelkamers en geen

minimaal

uitbreidingsruimte in het huur-

De focus lag niet alleen op capaci-

Naast functionaliteit speelde uit-

pand liep de praktijk tegen haar

teit, maar ook op een slimme in-

straling een belangrijke rol. De

grenzen aan. Verbouwen bleek

richting en logische routing. Door

basis is bewust rustig en neutraal

zes

behandelkamers.

sultaat.

Een praktijk met karakter

gehouden, met enkele uitgesproken elementen die

Een vliegende start

de praktijk karakter geven. De grote graffitiwand in de gang groeide uit tot een verrassend visueel sta-

Sinds de opening in januari groeide de praktijk sterk,

tement voor patiënten en medewerkers. Ook de in-

met honderden nieuwe inschrijvingen en veel posi-

richting van de wachtruimte en subtiele grafische

tieve reacties van patiënten. Ook de ruime openings-

accenten geven de praktijk een eigen identiteit.

tijden, weekenden spoedzorg en een aantrekkelijke werkomgeving dragen daaraan bij. “De reacties zijn ontzettend positief. Het is een fijne plek om te werken én om te komen als patiënt.”

Design in beeld • Praktijk: Het Nieuwe Diep, Den Helder • Website: www.hetnieuwediep.nl

Het Nieuwe Diep, den Helder

• Ontwerp: Rodenburg Zorgoplossingen

CASUS

Hoe pakken we dat aan?

Een verloren bovenfront met hoog esthetisch risico Een 30-jarige patiënte wordt doorverwezen door haar tandarts vanwege een ontsteking aan de 11 en 12. Zeven jaar geleden was er sprake van een trauma aan het bovenfront met luxatie van de elementen. De elementen werden endodontisch behandeld door de huistandarts. Enkele jaren later vond een apexresectie plaats bij de kaakchirurg. De prognose van de elementen is slecht. De wens is een duurzame en esthetische vaste oplossing in het bovenfront. De verwachtingen van de patiënte zijn hoog.

Frank Andriessen Onderzoek

en 11 zijn tevens behandeld met een apexresectie en vertonen een periapicale lucentie met groot apicaal

De patiënte verkeert in goede algemene gezondheid

botdeffect. De 21 vertoont vergevorderde externe re-

(ASA I), rookt niet, is parodontaal gezond en heeft

sorptie. Er is apicaal van de 11 en 21 voldoende bot

een goede mondhygiëne. Klinisch onderzoek toont

aanwezig om stabiliteit te bereiken voor de directe

een fistel ter plaatse van de 11. Palatinaal van de 12 is

plaatsing van een implantaat.

een pocket van 8 mm aanwezig. Om de toestand van het bovenfront beter te beoordelen, wordt een CBCTscan vervaardigd.

Röntgenologisch onderzoek (CBCT) De 12,11 en 21 zijn endodontisch behandeld. De 12

Esthetische risicoanalyse Er is sprake van een hoge lachlijn, hoge papillen, driehoekige elementen, een acute ontsteking en hoge verwachtingen van de patiënt. Daarnaast zijn de problemen asymmetrisch verdeeld over de 12, 11 en 21 en betreft het meerdere aangrenzende elemen-

1. Fistel, aangegeven met de rode cirkel 2-3. Veel botverlies tpv de 12 en 11. Externe wortelrsorptie tpv de 21

ten. Dit geeft een zeer groot risico op weefsel- en pa-

ting beperkt (in dit geval werd een immediaat twee-

pilverlies na extractie van deze elementen. Hierdoor

delige brug op de 11 met een dummy op de 12 als te

betreft dit een casus met een hoog esthetisch risico.

risicovol beschouwd), terwijl het tandvlees wel wordt ondersteund.

Diagnose en prognose

Daarnaast is besloten de casus gefaseerd aan te pakken. Eerst zou de acuut ontstoken situatie ter plaatse van de 12 en 11 worden behandeld door extractie van

De volgende diagnose wordt gesteld:

deze elementen. Nadat het implantaat op locatie 11 is

• Parodontitis apicalis met een slechte prognose

geosseointegreerd, wordt de 21 behandeld.

van de 12 en 11 • Externe wortelresorptie van de 21 met een slechte prognose

Behandeling

• Hoog esthetisch risico Fase 1

Overwegingen en behandelvoorstel

De 11 en 12 worden geëxtraheerd en het granulatieweefsel wordt uitgebreid gecuretteerd (afbeelding 4). De behandeling wordt onder vergroting gedaan en nauwkeurig gecontroleerd of al het granulatieweef-

Diverse overwegingen worden met de patiënt be-

sel daadwerkelijk is verwijderd. Ter plaatse van de

sproken. Bij voorkeur worden de implantaten direct

12 wordt een socket preservation (het opvullen van

voorzien van een tijdelijke kroon om het tandvlees

de alveole met een botsubstituut) en een socket seal

tijdens de genezing te ondersteunen. Daardoor zal

(het afsluiten van de alveole met een stukje tandvlees

het tandvlees minder slinken en blijven de papillen

uit het verhemelte) uitgevoerd (afbeelding 7, 9, 10).

beter behouden. De 21 werd hiervoor geschikt geacht.

Op positie 11 wordt een implantaat geplaatst (im-

Voor de 11 werd gekozen voor een individueel healing

mediate placement) (afbeelding 5). Het implantaat

abutment. Hiermee worden de risico’s op overbelas-

wordt in een palatinale positie geplaatst, waarna de

Een verloren bovenfront

buccale gap wordt opgevuld met een botsubstituut.

deze fase uit occlusie en articulatie gehouden om

Het implantaat wordt voorzien van een individueel

overbelasting van het implantaat te voorkomen (af-

healing abutment (afbeelding 8, 10). Als tijdelijke

beelding 18-21).

voorziening wordt een tweedelige etsbrug met twee vleugels geplaatst (afbeelding 11).

Fase 4 Drie maanden later wordt de definitieve implantaat-

Fase 2

kroon op de 21 geplaatst en een tweedelige brug op

Na drie maanden is het implantaat geosseointe-

de 11. De papillen zijn door het individueel gemaakte

greerd. De etsbrug wordt vervangen door een tijde-

temporary abutment in de eerste fase en de tijdelijke

lijke tweedelige brug op de 11, met een dummy op de

kroon in de tweede fase mooi intact gebleven (af-

positie van de 12 (afbeelding 13).

beelding 22-24). Na twee jaar is er sprake van een stabiele en gezonde

Fase 3

situatie (afbeelding 25-26).

Eén maand na het plaatsen van de tijdelijke etsbrug wordt de 21 geëxtraheerd. Er wordt wederom direct een implantaat geplaatst (afbeelding 14-17). Echter,

Conclusie

dit keer wordt deze direct voorzien van een tijdelijke kroon. Het kroongedeelte van de geëxtraheerde

Bij een verloren bovenfront dient een goede planning

21 wordt beslepen tot een “facing”, zodat deze met

gemaakt te worden. Indien mogelijk wordt de be-

composiet tegen een tijdelijk abutment kan worden

handeling bij voorkeur gefaseerd uitgevoerd. De ele-

bevestigd. Zo wordt het eigen element als tijdelij-

menten worden dan niet allemaal tegelijk vervangen,

ke implantaatkroon gebruikt. Het element wordt in

maar strategisch behouden om de papillen zo goed

mogelijk te ondersteunen en te voorkomen dat deze

plantologie Vast en Zeker worden onder andere de

invallen. Het element dat nog in situ staat, dient dan

bovengenoemde technieken uitgebreid behandeld en

als een “tentstok” om de papil omhoog te houden.

getraind.

In de tweede en derde module van de leergang Im-

De auteur Frank Andriessen is werkzaam als tandarts-implantoloog (NVOI-erkend) bij het Tandheelkundig Centrum Wilhelminapier in Rotterdam, een multidisciplinaire verwijspraktijk. Tevens verzorgt hij samen met tandarts-implantoloog David Rijkens (NVOI-erkend) de leergang implantologie Vast & Zeker. Frank en David zijn sinds 2012 actief als opleiders in de implantologie en tevens sinds 2012 auteurs van de vaste rubriek Vast & Zeker in het vakblad Dentista. De door hen ontwikkelde praktijkgerichte opleiding implantologie Vast & Zeker bestaat uit drie modules (Beginner, Advanced en Expert), die samen dertien cursusdagen omvatten. De opleiding leidt tandartsen op tot implantoloog en behandelt het vakgebied in de volle breedte.

Een verloren bovenfront

CONGRES

Congresverslag

Gebitsslijtage 2026 Op 10 april 2026 vond in de RAI Amsterdam het congres Gebitsslijtage 2026 plaats, georganiseerd door Paul Kalker. Tijdens deze goed bezochte bijeenkomst deelden Dr. Peter Wetselaar, Prof. Dr. Bas Loomans, Dr. Luuk Crins, Dr. Paul de Kok, Dr. Marco Gresnigt en Prof. Dr. Marco Cune hun visie op de diagnostiek, etiologie en behandeling van gebitsslijtage. Een verslag door tandarts Pauline Borghans

Gedurende de dag werd duidelijk dat gebitsslij-

behandelstrategie zijn daarom onlosmakelijk met

tage een steeds grotere rol inneemt binnen de

elkaar verbonden. Gebitsslijtage wordt gedefinieerd

tandheelkunde

parodontitis.

als het cumulatieve verlies van harde tandweefsels

Waar cariës en parodontitis dankzij preventie en

– glazuur, dentine en cement – zonder dat sprake

verbeterde behandelstrategieën steeds beter onder

is van cariës, resorptie of trauma. Tijdens meerdere

controle zijn, zien tandartsen steeds vaker patiën-

lezingen werd benadrukt dat ernstige slijtage door-

ten met slijtageproblematiek. Dat heeft onder andere

gaans het gevolg is van een samenspel van mecha-

te maken met veranderde voedingsgewoonten, een

nische en chemische factoren.

toenemende blootstelling aan zure voedingsmidde-

Mechanische slijtage kan zowel intrinsiek als ex-

len en dranken vanaf jonge leeftijd en het feit dat

trinsiek optreden. Intrinsieke mechanische slijtage

mensen hun natuurlijke dentitie langer behouden.

omvat attritie, veroorzaakt door tand-tandcontact,

Hierdoor wordt gebitsslijtage steeds vaker een bepa-

bijvoorbeeld als gevolg van bruxisme. Extrinsieke

lende factor voor de functie, esthetiek en levensduur

mechanische slijtage betreft abrasie, zoals slijta-

van het gebit.

ge door tandenpoetsen of gewoontes als penbijten.

naast

cariës

Chemische slijtage, ook wel erosie genoemd, kan

Gebitsslijtage als multifactorieel proces

eveneens intrinsiek of extrinsiek van oorsprong zijn. Intrinsieke erosie ontstaat bijvoorbeeld door gastro-oesofageale reflux of eetstoornissen, terwijl extrinsieke erosie vooral samenhangt met voedings-

Een van de belangrijkste boodschappen van het con-

middelen en dranken met een lage pH.

gres was dat gebitsslijtage vrijwel nooit door één

Juist de combinatie van chemische en mechanische

enkele oorzaak ontstaat. Diagnostiek, etiologie en

belasting blijkt bepalend voor de ernst van de slij-

Tabel 1. Kwantificatie TWES 2.0 bij screening¹⁸ TWES 1: Milde slijtage - Occlusaal/incisaal: slijtage beperkt tot het glazuur - Palatinaal: slijtage beperkt tot het glazuur TWES 2: Matige slijtage - Occlusaal/incisaal: slijtage met dentine expositie en verlies van klinische kroonhoogte ≤1/3 - Palatinaal: slijtage met dentine expositie (<50% oppervlak) TWES 3: Ernstige slijtage - Occlusaal/incisaal: slijtage met dentine expositie en verlies van klinische kroonhoogte >1/3 - <2/3 - Palatinaal: slijtage met dentine expositie (≥50% oppervlak) TWES 4: Extreme slijtage - Occlusaal/incisaal: slijtage met dentine expositie en verlies van klinische kroonhoogte ≥2/3 - Palatinaal: slijtage met dentine expositie (volledig verlies van glazuur of met exponatie van de pulpa) Bron: KIMO-richtlijn Gebitsslijtage 2025

tage. Zuren verweken het tandoppervlak, waardoor mechanische belasting aanzienlijk meer schade kan

Volgens de richtlijn dient slijtage vanaf ongeveer

veroorzaken. De chemische component lijkt een

zesjarige leeftijd te worden gemonitord, wanneer de

cruciale rol te spelen bij het ontstaan van slijtage.

eerste blijvende elementen doorbreken. Tegelijkertijd werd tijdens het congres benadrukt dat slijtage

Naast deze directe oorzaken spelen verschillende

in het melkgebit eveneens aandacht verdient, omdat

modificerende factoren een rol. Speekselkwaliteit,

dit een belangrijke voorspeller kan zijn voor slijtage

speekselproductie, drinkgedrag en orale gewoontes

op latere leeftijd.

kunnen het verloop van slijtage sterk beïnvloeden.

Voor de verdere diagnostiek onderscheidt de richtlijn

Daarbij is niet alleen van belang wat een patiënt

vier onderdelen:

drinkt, maar vooral hoe. Frequent kleine slokjes ne-

houden kan aanzienlijk schadelijker zijn dan dezelf-

de hoeveelheid in één keer opdrinken. Voor de algemeen practicus ligt hier een belangrijke taak in de

Kwalificatie van de slijtage als mechanisch, chemisch of gecombineerd;

anamnese en voorlichting.

Inventarisatie van oorzakelijke en risicofactoren;

Nieuwe richtlijn biedt houvast

Kwantificatie van de slijtage door middel van TWES-scoring;

men van zure dranken of deze langdurig in de mond

Eventueel aanvullend speekselonderzoek.

Vooral de anamnese speelt hierbij een centrale rol. Vragen over voedingspatronen, reflux, bruxisme, xerostomie en algemene gezondheid zijn essentieel

Met de publicatie van de KIMO-richtlijn Gebitsslijta-

om de etiologie in kaart te brengen. De KIMO-richt-

ge in 2025 is er meer structuur gekomen in de diag-

lijn bevat hiervoor een praktische vragenlijst die

nostiek en behandeling van slijtage.

direct in de praktijk kan worden toegepast. Daar-

De richtlijn adviseert het gebruik van het Tooth Wear

naast bieden digitale technieken steeds meer mo-

Evaluation System (TWES), waarbij per sextant de

gelijkheden. Intra-orale scans maken het mogelijk

ernst van de slijtage wordt beoordeeld. Het systeem

slijtage nauwkeurig vast te leggen en veranderingen

maakt een uniforme registratie mogelijk en onder-

over langere tijd visueel inzichtelijk te maken. Hier-

steunt zowel monitoring als communicatie tussen

door wordt monitoring objectiever en eenvoudiger te

behandelaars. (zie tabel 1.)

communiceren naar patiënten.

Een belangrijk aandachtspunt is dat bij twijfel altijd de laagste score wordt toegekend om overdiagnos-

Monitoren is geen afwachten

tiek en overbehandeling te voorkomen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen gelokaliseerde slijtage

Een belangrijk uitgangspunt van de nieuwe richtlijn

(één tot twee sextanten) en gegeneraliseerde slijtage

is dat monitoren niet hetzelfde is als niets doen. Bij

(drie tot zes sextanten).

patiënten zonder directe behandelindicatie betekent

Gebitsslijtage

ROGEN P

TE C HNO LOGY

IOR

EEN STRALENDE GLIMLACH KAN ZO EENVOUDIG ZIJN

XIDE SU

HPS

Wilt u uw patiënten een mild en gebruiksvriendelijk Whitening systeem bieden dat bij kamertemperatuur kan worden bewaard? De Kulzer Vivida Home Kit biedt een praktische oplossing voor uw praktijk en sluit tegelijkertijd aan op de behoeften van uw patiënten. ■ Ontdek de effectiviteit van de gepatenteerde HPS‑formule: voor een betere stabiliteit, viscositeit en zelfactivatie. ■ Een milde behandelingservaring voor uw patiënten, waarbij gevoeligheid tot een minumum beperkt wordt. ■ Slechts 15–30 minuten behandeltijd per dag – zonder het ongemak van nachtbehandelingen. ■ Bewaren op kamertemperatuur en een houdbaarheid van 36 maanden voor een geoptimaliseerd voorraadbeheer.

De reis naar een stralendere glimlach begint hier: kulzer.nl/vivida-home

HOME KIT

WHITENING 6% HYDROGEN PEROXIDE SUPERIOR

Materiaal

Voordelen

Nadelen

Composiet

Minimaal invasief

Materiaaldegradatie

Redelijke esthetiek

Minder slijtvast

Eenvoudig te repareren

Verkleuring

Lagere kosten

Meer plaque-adhesie

Tijdsbesparend

Kortere overleving/succes

Hoge overleving/succes

Meer invasief

Duurzaam, minimale degradatie

Moeilijker te repareren

Hogere fractuurweerstand

Brosser

Uitstekende kleurstabiliteit en esthetiek

Meer behandelafspraken

Goede biocompatibiliteit

Hogere kosten

Glas keramiek

Tabel 2. Voor- en nadelen van composiet en glaskeramiek bij restauratief herstel van gebitsslijtage.

monitoren dat de slijtage actief wordt gevolgd en dat

bepaald door de hoeveelheid verloren tandweefsel,

tijdig wordt ingegrepen wanneer progressie optreedt.

maar vooral door de gevolgen voor functie en kwali-

Daarbij blijkt een controle-interval van twee tot drie

teit van leven én de wensen van de patiënt.

jaar doorgaans voldoende om relevante veranderingen vast te stellen. In de praktijk kan dit goed worden gecombineerd met het maken van bitewings. De richtlijn maakt bovendien onderscheid tussen patiënten jonger dan 25 jaar en patiënten ouder dan 25

Preventie en aanpak van de oorzaak

jaar, evenals tussen patiënten met en zonder hulp-

Alle sprekers waren het erover eens dat preventie de

vraag. Zoals meerdere sprekers benadrukten, blijft

basis vormt van iedere behandeling van gebitsslijta-

de hulpvraag van de patiënt uiteindelijk een belang-

ge. Bij chemische slijtage ligt de nadruk op het be-

rijke factor in de besluitvorming.

perken van zuurbelasting. Dit kan door voedingsadviezen te geven, het aantal eet- en drinkmomenten

Fysiologische of pathologische slijtage?

te reduceren en langdurig contact met zure dranken te vermijden. Reflux kreeg tijdens het congres veel aandacht als vaak onderschatte etiologische factor. Veel patiën-

Een terugkerend thema tijdens het congres was het

ten zijn zich niet bewust van refluxklachten, terwijl

onderscheid tussen fysiologische en pathologische

maagzuur een belangrijke bijdrage kan leveren aan

slijtage. Slijtage is tot op zekere hoogte een normaal

erosieve slijtage. Wanneer patiënten gevoeligheid of

onderdeel van het verouderingsproces. Er is sprake

pijnklachten ervaren in combinatie met slijtage, kan

van fysiologische slijtage wanneer de dentitie gedu-

het zinvol zijn reflux als mogelijke oorzaak te onder-

rende het leven functioneel en esthetisch intact blijft

zoeken. Verwijzing naar huisarts of medisch specia-

en de patiënt geen klachten ervaart.

list kan dan aangewezen zijn.

Pathologische slijtage ontstaat wanneer de mate

Ook het gebruik van tandpasta’s met tinfluoride

van slijtage niet past bij de leeftijd van de patiënt of

werd genoemd als een effectieve maatregel om gla-

wanneer klachten ontstaan zoals gevoeligheid, pijn,

zuur beter bestand te maken tegen zuuraanvallen.

functieverlies of esthetische bezwaren. Tijdens ver-

Mechanische factoren zijn doorgaans moeilijker te

schillende lezingen werd hiervoor de term functie-

beïnvloeden. Hoewel een occlusale splint vaak wordt

bedreigende slijtage gebruikt.

voorgeschreven bij bruxisme, werd tijdens het con-

Belangrijk daarbij is dat ernstige slijtage niet auto-

gres aangegeven dat het wetenschappelijke bewijs

matisch betekent dat behandeling noodzakelijk is.

voor de effectiviteit beperkt is. Bovendien is een

De indicatie voor behandeling wordt niet uitsluitend

splint niet in iedere situatie de optimale oplossing.

Gebitsslijtage

Ontdek mijn

bonusacties In mijn shop vind je acties met gratis producten, bundles en leuke X+Y bonusacties. Krijg meer voor je geld en profiteer regelmatig van geweldige deals!

u n r o o c S s je bonu

Bij patiënten met een sterke chemische component

len op het gebied van esthetiek, kleurstabiliteit en

of slaapapneu kunnen aanvullende overwegingen

duurzaamheid. De keerzijde is dat deze restauraties

noodzakelijk zijn.

doorgaans invasiever zijn en minder eenvoudig kun-

Na restauratief herstel van een gebit met actief

nen worden aangepast of gerepareerd.

bruxisme blijft een beschermende splint echter veelal aangewezen.

Tijdens de lezing van Marco Gresnigt werd bena-

Vrijwel alle sprekers benadrukten het belang van

drukt dat de keuze tussen composiet en keramiek

patiëntmotivatie. Wanneer een patiënt niet bereid is

minder zwart-wit is dan vaak wordt gedacht. Beide

etiologische factoren aan te pakken of gedragsver-

materialen kunnen uitstekende resultaten opleve-

andering door te voeren, is terughoudendheid met

ren wanneer ze op de juiste wijze worden toegepast.

restauratieve behandeling gerechtvaardigd.

Ook is een combinatie van verschillende materialen mogelijk binnen een casus. Composiet kan daarnaast

Functieherstel en beetverhoging

zowel direct als indirect toegepast worden. Opvallend was de terughoudendheid ten aanzien van zirconia voor solitaire restauraties. Dit komt door de

Bij uitgebreide slijtage speelt de functionele analyse

noodzaak van macromechanische retentie. Lithium-

een centrale rol. Diepe beetrelaties, verstoorde gelei-

disilicaat biedt na adhesieve bevestiging vergelijk-

ding en verhoogde occlusale belasting kunnen bij-

bare sterkte-eigenschappen, terwijl een meer mini-

dragen aan verdere slijtage en moeten daarom wor-

maal invasieve preparatie mogelijk blijft.

den meegenomen in het behandelplan. Een beetverhoging is vaak noodzakelijk om ruimte te creëren voor restauraties en de functie te herstellen.

Adhesie bepaalt het succes

Volgens de sprekers blijkt het adaptatievermogen van patiënten hierbij doorgaans groter dan vaak wordt

Ongeacht het gekozen materiaal blijft een correcte

aangenomen.

adhesieve procedure essentieel voor een voorspel-

Het Dahl-principe werd uitgebreid besproken als een

baar resultaat. Een goede vochtcontrole met rub-

effectieve methode voor lokale slijtagegevallen. Door

berdam werd door meerdere sprekers beschouwd als

selectieve opbouw ontstaat ruimte voor restauratief

een absolute voorwaarde voor betrouwbare hechting.

herstel, terwijl spontane eruptie en intrusie zorgen

Daarnaast kunnen technieken zoals immediate den-

voor herstel van de occlusale contacten.

tin sealing bijdragen aan een betere dentinehech-

Tegelijkertijd werd benadrukt dat niet uitsluitend

ting en een langere levensduur van restauraties. Ook

naar de slijtage gekeken moet worden. Een duurza-

een correcte materiaalvoorbehandeling, waaronder

me oplossing vraagt om beoordeling van de gehele

etsen, silaniseren en zorgvuldig bonden, blijft van

dentitie, de functie en de occlusale verhoudingen. In

grote invloed op het succes van de restauratie.

sommige gevallen kan orthodontische behandeling

Wanneer keramische of composietrestauraties be-

onderdeel zijn van een integraal behandelplan.

schadigd raken, blijkt reparatie vaak goed mogelijk. Chipping werd daarbij genoemd als een mogelijke

Restauratief herstel: composiet of keramiek?

aanwijzing voor actief bruxisme en zou aanleiding moeten zijn om de etiologie opnieuw te evalueren. Hierbij het stappenplan voor adhesieve reparatie van keramische restauraties dat werd genoemd:

Wanneer restauratief herstel noodzakelijk is, blijft

1. Zandstralen (voorkeur voor silica-gecoate deeltjes)

minimaal invasief behandelen het uitgangspunt.

2. Etsen met hydrofluoridezuur

Directe composietrestauraties bieden hierbij belang-

3. Reinigen met fosforzuur

rijke voordelen. Ze zijn relatief weefselsparend, een-

4. Trilbad met gedemineraliseerd water (optioneel)

voudig te repareren, kosten-efficiënt en kunnen vaak

5. Silaan aanbrengen

in één zitting worden vervaardigd. Hierdoor zijn ze

6. Bonding aanbrengen

bijzonder geschikt voor jonge patiënten en situaties

7. Reparatie met composiet

waarin toekomstige aanpassingen waarschijnlijk

Bij toepassing van hydrofluoridezuur intraoraal werd

zijn.

nadrukkelijk geadviseerd om onder rubberdam te

Keramische restauraties bieden daarentegen voorde-

werken.

Gebitsslijtage

Dompel je onder in de implantologie Van starter tot expert met Nobel Biocare

Vanaf 14 november 2026

Starterscursus implantologie Ward Vandenbulcke, Gijs van Gelder, Daniël Vos, Edith Groenendijk, Pieter Avontroodt, Michiel Wouters & Tristan Staas

Scan voor meer info

Zet je eerste stappen in de implantologie met deze praktijkgerichte basiscursus voor tandartsen. Tijdens zes lesdagen leer je de fundamenten van implantologie aan de hand van theorie, praktische training en klinische inzichten, onder begeleiding van ervaren specialisten. Direct toepasbaar in de praktijk.

3 oktober 2026 of 28 november 2026

Own the zone

Esthetiek en voorspelbaarheid in de implantologie

Scan voor meer info

Tristan Staas & Ward Vandenbulcke

Deze cursus is bestemd voor tandarts-implantologen en kaakchirurgen die streven naar een optimaal esthetisch resultaat. Je leert hoe je immediate cases nauwkeurig plant en voorspelbare resultaten behaalt. Ontdek hoe je jouw workflow kunt optimaliseren voor meer precisie, efficiëntie en vertrouwen.

30 - 31 oktober 2026

Anterior challenges

How to apply new insights and digital solutions Tristan Staas, Michiel Wouters & Wouter Kalk

De behandeling van de anterieure zone vraagt om precisie en voorspelbare resultaten. In deze internationale cursus leer je hoe je met de nieuwste digitale oplossingen deze uitdagingen succesvol aanpakt. Met een volledig digitale workflow optimaliseer je jouw behandelresultaten van planning tot uitvoering.

Ontdek alle Nobel Biocare cursussen op nobelbiocare.com/courses

Scan voor meer info

Conclusie Het congres Gebitsslijtage 2026 liet zien dat slijtage veel meer is dan een esthetisch of restauratief probleem. Het betreft een complex samenspel van biologische, functionele en gedragsmatige factoren waarbij een systematische aanpak essentieel is. De centrale boodschap van de dag was dat niet de hoeveelheid slijtage, maar de impact op functie, comfort en kwaliteit van leven leidend moet zijn in de besluitvorming. Preventie en behandeling van de onderliggende etiologie vormen daarbij altijd de basis. Restauratief herstel komt pas in beeld wanneer daar een duidelijke indicatie voor bestaat en dient vervolgens zo minimaal invasief mogelijk te worden uitgevoerd. Met behulp van gestructureerde diagnostiek, aandacht voor risicofactoren en een langetermijnvisie kunnen tandartsen patiënten met gebitsslijtage steeds beter begeleiden en bijdragen aan het behoud van een gezonde en functionele dentitie gedurende het hele leven.

De auteur Pauline Borghans (RUG 2024) is tandarts bij tandartspraktijk TOED Stad van de Zon in Heerhugowaard en bij Tandheelkundig Centrum Weesp.

Gebitsslijtage

De perfecte combinatie voor een optimaal resultaat

✚ PERIO•AID: optimale ondersteuning bij tandvleesproblemen. Met Chloorhexidine (CHX)en Cetylpyridiniumchloride (CPC) voor een bewezen antibacteriële werking. Effectief. Mild. Zonder alcohol.

VITIS Anti-stain: voorkomt verkleuring tijdens Chloorhexidinebehandelingen. Mild voor het tandvlees, anti-tandsteen én geschikt voor dagelijks gebruik.

Meer weten? Scan de QR-code

Voor het behoud van de natuurlijke glans van tanden.

Congres OP VELE Orale gezondheid in Medisch Perspectief OPNRIEVEUWRZOEK GEORGANISEE

RD!

5 FEBRUARI 2027 | VIANEN Tijdens het Congres Orale Gezondheid in Medisch Perspectief duiken we in deze essentiële wisselwerking. Hoe beïnvloeden leefstijl, veroudering en chronische aandoeningen de mond? En welke rol speelt de mond bij ziekten zoals diabetes, harten vaatziekten, reumatische aandoeningen, hormonale veranderingen en multimorbiditeit? Doelgroep ● Tandarts & mondhygiënist Accreditatie

Met onder andere de volgende sprekers: ● Drs. Nina Nijland Parodontoloog ● Drs. Micha Brinkman Arts-onderzoeker cardiologie ● Drs. Luciano Pitzurra Parodontoloog ● Prof. dr. Peter Nolte Orthopedisch chirurg ● Em. Prof. dr. Bruno Loos Emeritus-hoogleraar parodontologie ACTA

Aanmelden Scan de QR-code voor het volledige programma en om je aan te melden!

● Dr. Steven van Lelyveld Internist-Infectioloog

COLUMN MARIT

Marit Verschuuren, mondhygiënist en trainer van De Cariësvrije Generatie

Niet duurzaam

(cariesvrij.nu).

Hij is de vijftig net gepasseerd.

dan niet goed is, dan is het maar

die meer dan vijftien jaar oud is.

Voorheen was hij onder behan-

zo!’ (Ik schrijf hier een uitroep-

‘Ik koop geen nieuwe spullen,

deling in de kliniek voor paro-

teken, zo kwam het er ook echt

alles komt van de kringloop-

dontologie en vandaag voor het

uit.)

winkel en daar hebben ze geen

eerst in mijn behandelstoel. In

tandenborstels.’ We praten eerst

het dossier van de parodontoloog

Ik laat me niet van mijn stoel

nog even door over zijn doel en

zie ik dat de laatste afspraken

blazen, maar moet wel even

het huidige objectieve mond-

alweer een tijd geleden waren.

slikken. Kleuren kan heel con-

beeld. Dan vraagt hij wat er mo-

fronterend voelen. Ik kan me

gelijk is, om de gezondheid beter

Eenmaal in de stoel geeft hij aan

nog goed herinneren dat ik vlak

te krijgen. Na een korte uitleg

dat de kliniek waar hij eerder

na mijn afstuderen dacht dat als

over paro, professionele reini-

naar toe ging qua afstand niet

ik maar duidelijk genoeg zou

ging en zelfzorg bied ik hem aan

meer ging. ‘Ik heb namelijk mijn

zeggen waar het misging en hoe

om samen te kijken naar opties

auto weggedaan’. Na een kort

het beter kon (of zeg maar gerust

die voor hem passend zijn. Dat

gesprek duik ik met mijn poc-

beter moest), de patiënt het van-

wil hij wel. Uit zijn jaszak haalt

ketsonde zijn mond in. Meten

zelf beter zou doen. Dus tegen-

hij een tandenborstel die rijp

vindt hij maar pijnlijk en kleu-

woordig leg ik onder andere de

is voor het museum. Ik onder-

ren wil hij liever niet. De pockets

nadruk op waar ‘het wit is en of

druk mijn opmerking. De eerste

liegen er niet om: net als bij de

er plekken zijn die je ONBEWUST

zaadjes van een duurzame be-

laatste metingen van de paro-

overslaat’. Om zo de schuld en

handelrelatie zijn geplant; nu is

dontoloog zijn ze diep, op enkele

confrontatie weg te houden bij

het vooral zaak te roeien met de

plaatsen nog dieper, met bloed

het gesprek. Daarna vraag ik wat

riemen die we hebben. Een vol-

en zelfs pusafvloed. Er is werk

mijn patiënt ervan vindt, vaak

gende stap komt later wel.

aan de winkel.

hoef ik niets meer te zeggen.

Ook zie ik dikke lagen plaque.

Maar vandaag liep het dus an-

Met

terughoudendheid

ders, even een paar stapjes terug.

vraag ik naar zijn beweegrede-

Ik vraag hem naar zijn wensen

nen om niet te willen kleuren. Er

voor zijn mond. Het hoeft niet

lijkt een felheid op te vlammen

perfect, maar hij wil wel door

achter zijn ogen. ‘Jullie soort is

met zijn eigen gebit. Ook wil hij

toch nooit tevreden, en ik weet

‘al dat plastic’ niet en heeft hij

dat ik er alles aan doe dus als het

een

enige

elektrische

tandenborstel

ANGST

Zoeken naar de juiste balans

Lachgassedatie in de mondzorg Iedere behandelaar kent ze: patiënten voor wie een behandeling niet vanzelfsprekend verloopt. Angst, een beperking, een sterke kokhalsneiging of eerdere negatieve ervaringen kunnen maken dat zelfs relatief eenvoudige medische of tandheelkundige zorg een grote uitdaging wordt. Op zulke momenten draait goede zorg niet alleen meer om techniek, maar vooral om de vraag: wat heeft deze patiënt nodig om goed en prettig behandeld te kunnen worden? Dyonne Broers

Dit artikel bespreekt hoe basistechnieken op het ge-

lichamelijke beperking of een sterke kokhalsneiging.

bied van communicatie en sedatiemogelijkheden —

Vaak is het een combinatie van factoren, die maakt

waaronder lachgassedatie — kunnen bijdragen aan

dat een behandeling moeilijk uit te voeren is. Op dat

patiëntgerichte zorg. Als hulpmiddelen om behande-

moment verschuift het accent van ‘hoe voer ik deze

lingen beter hanteerbaar te maken voor zowel pati-

behandeling uit’ naar ‘wat heeft deze patiënt nodig

ënt als behandelaar.

om prettig behandeld te kunnen worden’.

Voor veel patiënten is een bezoek aan de tandarts of mondhygiënist al lang prima te doen. De nare verhalen over de schooltandarts van vroeger lijken

Meer dan techniek

steeds verder weg te staan van de dagelijkse praktijk. Pijnbestrijding en patiëntgericht werken zijn van-

Bij medische en tandheelkundige opleidingen wordt

zelfsprekend geworden. En toch kent iedere tandarts

steeds beter aangeleerd hoe je met angst van pati-

en mondhygiënist ze: patiënten voor wie de behan-

ënten omgaat. Of beter nog: hoe je het voorkomt.

deling enorm lastig is. Dit geldt voor kinderen en

Belangrijke ingrediënten hierbij zijn het creëren van

volwassenen. Naast tandheelkundige behandelingen

voorspelbaarheid voor de patiënt, het geven van de

geldt dit ook voor veel medische behandelingen. Me-

regie en de behandeling beheersbaar maken. Ui-

nigeen stelt een bloedonderzoek of andere medische

teraard is een zo’n pijnloos mogelijke behandeling

behandeling uit. Soms met grote gevolgen.

daarbij essentieel. Ook zijn er relatief eenvoudige

Soms zit dat in angst. Soms in een verstandelijke of

technieken, zoals graduele exposure in vivo en bij

kinderen de tell-show-(feel-)do methode die aan-

bruik geen medische controle en wordt het vaak in

vullend kunnen worden gebruikt. Voor veel patiënten

combinatie met alcohol of andere middelen gebruikt.

is dit genoeg om een behandeling beter hanteerbaar

Dat is wezenlijk anders dan bij lachgassedatie, waar-

te maken. Tegelijkertijd zijn er ook patiënten waarbij

bij continue monitoring van de patiënt plaatsvindt.

deze basistechnieken niet voldoende zijn.

De risico’s van recreatief gebruik, zoals verkeers-

Wie regelmatig angstige patiënten behandelt of men-

ongelukken en neurologische schade, hebben geleid

sen met een beperking of extreme kokhalsneiging,

tot veel negatieve publiciteit en aangescherpte wet-

weet dat er een grens is aan wat je met deze stan-

geving. Dat is begrijpelijk, en tegelijkertijd jammer

daardtechnieken kunt bereiken. Zeker bij een acute

omdat bij een goede indicatiestelling en toepassing

behandelnoodzaak en een beperkte belastbaarheid

van lachgas het een veilig en nuttig middel is. Laten

van de patiënt kunnen extra middelen wenselijk zijn.

we dus het kind niet met het badwater weggooien.

Daarbij is het belangrijk een evenwicht te zoeken tussen een middel dat zo licht mogelijk is en tegelijkertijd afdoende om een behandeling goed te kunnen

Wat je soms pas achteraf ziet

uitvoeren. Wat mij in de praktijk steeds weer opviel, is dat je

Een extra mogelijkheid

soms pas achteraf ziet dat je een patiënt hebt overschat. Dat iemand ogenschijnlijk ‘redelijk behandelbaar’ was, en tegelijkertijd voortdurend over zijn of

Sedatie bevindt zich in dat gebied. Je zet het in als

haar grens ging. Ik kan mij nog goed een patiënt met

aanvulling op de basistechnieken, en alleen in situ-

een lichte verstandelijke beperking herinneren die

aties waarin dat nodig is.

ik jarenlang met alleen basistechnieken behandelde.

In de praktijk helpt het om sedatie te zien als onder-

De behandeling lukte altijd net. Het was een stille

deel van een continuüm. Je start in principe altijd,

jongen. Op een gegeven moment stelde ik hem en

op heel uitzonderlijke situaties na, met de basistech-

zijn moeder voor een keer lachgas toe te passen. Dat

nieken. Pas als dat niet afdoende werkt, kan sedatie

wilde hij wel. De behandeling verliep prima. Vanaf

worden ingezet. Hiervoor kan verwezen worden naar

dat moment behandelde ik hem een tijd met lachgas.

een specialistische behandelsetting zoals een cen-

Hij praatte inmiddels honderduit met me. En ook

trum voor bijzondere tandheelkunde of een kinder-

bleek hij voor een bezoek aan mij beter te slapen dan

tandarts. Heel vaak is dat niet nodig. Neem bijvoor-

voordat ik lachgas gebruikte. Zijn angst nam af. Toen

beeld lachgassedatie. Voor veel artsen, tandartsen en

paste ik alleen nog lachgas toe bij voor hem extra

mondhygiënisten is dat iets waar ze niet mee wer-

spannende behandelingen, zoals een extractie.

ken, terwijl het een verrassend effectief hulpmiddel

Het was een leerzame patiënt voor mij. Op het mo-

kan zijn. Het kan voor de patiënt net genoeg ruimte

ment zelf leek de behandeling zonder lachgas mis-

geven om te ontspannen en voor de behandelaar om

schien te gaan. Alleen is de vraag: tegen welke prijs?

de behandeling goed uit te voeren.

En deze jongen had me niet durven zeggen hoe

Wat bij lachgassedatie helpt, is de snelle in- en uit-

moeilijk het voor hem was, ook al vroeg ik er steeds

werking, het feit dat de patiënt aanspreekbaar is en

naar. Realiseer je dat je niet altijd het echte antwoord

de mogelijkheid om de dosering stap voor stap aan te

krijgt als je vraagt naar hoe spannend een behande-

passen. Het maakt dat je voortdurend kunt afstem-

ling is.

men op wat de patiënt op dat moment nodig heeft. Lachgassedatie kent maar een paar contra-indicaties. Er is scholing nodig en de juiste apparatuur is

De verleiding van het uiterste

essentieel. Lachgassedatie werkt bij de meeste patiënten.

Tegelijkertijd is er een andere beweging zichtbaar.

Het beeld van lachgas wordt de laatste jaren helaas

Patiënten, en soms ook behandelaars, die neigen

sterk beïnvloed door het recreatieve gebruik ervan.

naar het uiterste: een behandeling onder algehele

Daarbij wordt lachgas puur ingeademd. Dit in tegen-

anesthesie. Begrijpelijk, want het lijkt een goed op-

stelling tot het gebruik in de (mond)zorg waar een

lossing. Geen angst, geen herinnering, geen gedoe.

patiënt maximaal 50% lachgas toegediend krijgt, en

Tegelijkertijd is het ook een zwaar middel met dui-

minimaal 50% zuurstof. Ook is er bij recreatief ge-

delijke nadelen. De patiënt krijgt op die manier niet

Lachgassedatie in de mondzorg

Achter elke held staat een Digital Sidekick Jij focust op de patiënt. Wij ondersteunen jou achter de schermen.

de kans te merken dat tandheelkundige behandelin-

lijkheden. Dat is jammer, omdat je graag als behan-

gen mee kunnen vallen, waardoor de angst in stand

delaar een breed palet aan behandelmogelijkheden

blijft. Bovendien zitten er risico’s aan een behande-

hebt. Daar hoort sedatie bij. Gelukkig zijn er steeds

ling onder algehele anesthesie en is het kostbaar.

meer mogelijkheden voor nascholing en groeit de

Juist daarom is het belangrijk om het gebied daar-

aandacht voor dit onderwerp. Het voordeel van zelf

tussen goed te benutten. In plaats van te denken in

kunnen toepassen van sedatie is dat de patiënt in

alles-of-niets oplossingen, is het belangrijk te blij-

zijn eigen vertrouwde praktijk kan blijven, omdat je

ven zoeken naar een goede middenweg.

niet hoeft te verwijzen.

En als je het hebt over sedatie, dan zijn er naast lachgas ook andere middelen beschikbaar. Te denken valt aan orale en nasale sedativa die in allerlei

Terug naar de patiënt

soorten beschikbaar zijn. Ook daar is een indicatiegebied voor. Een belangrijk verschil met lachgas is

Uiteindelijk gaat het daar natuurlijk om: wat de pa-

dat deze middelen niet te titreren zijn (tenzij je het

tiënt nodig heeft. Soms zijn het de basistechnieken.

intraveneus toedient, zoals in de zorg gebeurt). De

Soms is het een stap terug doen. En soms is het juist

dosering is dus lastig af te stemmen op de behoeften

een stap extra zetten, door een vorm van sedatie toe

van de patiënt. Een voordeel is dat het goedkope en

te passen.

eenvoudige middelen zijn.

De kunst is om onderscheid te blijven maken. Steeds opnieuw te kijken wat deze patiënt op dit moment

Leren en blijven leren

helpt. Zou dat niet de kern van goede zorg en mondzorg zijn? Niet dat we alles kunnen, maar dat we weten wanneer we wat inzetten.

Deze zoektocht vraagt iets van ons als behandelaars, in houding, in kennis en in vaardigheden. Sedatie is geen knop die je aanzet. Het is een interventie die je moet begrijpen, beheersen en regelmatig moet toepassen om er vaardig in te blijven. In de basisopleiding tot arts, tandarts en mondhygiënist is er nog niet veel aandacht voor sedatiemoge-

Angstige patiënten? Jij kunt het verschil maken! Tijdens het congres Angst onder controle op vrijdag 27 november 2026 leer je als tandarts,

De auteur

mondhygiënist

assistent

hoe je angstige patiënten beter herkent, begrijpt en behandelt. Van kinderangsten en fobieën tot (lachgas)sedatie, hypnose en

Dyonne Broers is een ervaren professional

lokale anesthesie: een inspirerende dag vol

binnen de mondzorg met een sterke focus op

praktische handvatten die direct toepasbaar

patiëntcommunicatie, angstbegeleiding, se-

zijn in de praktijk. Het congres vindt plaats

datie en de praktische toepasbaarheid ervan.

in de Prodentfabriek in Amersfoort.

Ze is onlangs gepromoveerd op onderzoek

Sprekers: Dyonne Broers (regiomanager

naar de redenen waarom patiënten tanden

ouderenzorg), Caroline Pieterse (tandarts

en kiezen laten trekken, ook wanneer daar

angstbegeleiding), Bernadet Spaan

tandheelkundig geen noodzaak voor bestaat.

(tandarts pedodontoloog), Jean-Pierre Ho

Ze is regiomanager woonzorg bij ViVa! Zorg-

(MKA-chirurg) en

groep, een zorginstelling voor ouderen.

Tooke Lardenoy-

Zij combineert klinische kennis met een

Kleindop (anesthesie

scherp oog voor gedrag en interactie, en weet

medewerker en

complexe onderwerpen toegankelijk te ma-

hypnose therapeut).

ken voor de dagelijkse praktijk. Bij Dyonne

Scan de QR-code voor

staat de vraag centraal: hoe help je patiënten

meer informatie en om

zo, dat ze zelf weer regie ervaren?

je aan te melden.

Lachgassedatie in de mondzorg

ERGONOMIE

6 verrassende voordelen van ergonomie training

Duurzame inzetbaarheid verbeteren Dat ergonomische optimalisatie de duurzame inzetbaarheid van je team verbetert, wordt wel als logisch gezien. Maar er zijn nog vijf andere voordelen die de meeste praktijkhouders oprecht verrassen. Ik heb ze voor je op een rijtje gezet. Matthijs Luitjes

1. Professionelere uitstraling: een observatie uit de

in de praktijk zie, is dat teams die ergonomisch be-

praktijk

wuster werken, ook rustiger en zekerder overkomen

Dit eerste punt is wat ik in de praktijk steeds weer

aan de stoel, en dat patiënten dat als professioneel en

terugzie, eerder dan een directe onderzoeksconclu-

geruststellend ervaren.

sie. Een professional die gestructureerd en beheerst beweegt, straalt iets uit dat patiënten oppikken, ook

2. Minder procedurele fouten

al kunnen ze niet altijd benoemen waarom. Het zit in

Een van de meest onderschatte effecten van ergono-

kleine dingen: rust in de handelingen, een houding

mietraining is de directe invloed op behandel-kwa-

die controle uitstraalt, geen onnodige spanning of

liteit. Recent onderzoek onder tandartsen toont

haastige bewegingen.

aan dat optimale positionering en uitlijning tijdens

Onderzoek naar professionaliteit in de mondzorg laat

tandheelkundige procedures significant bijdragen

zien dat patiënten hun beeld van een behandelaar

aan een vermindering van procedurele fouten (Ra-

vormen op basis van waarneembaar gedrag, gegroe-

tushnyi & Stakhanska, 2024). In die studie werden

peerd in vier factoren: vakkundigheid en commu-

onder meer onvolledige vullingen, iatrogene perfo-

nicatie, menselijkheid en betrokkenheid, klinische

raties, gemiste kanalen en instrumentbreuk bij wor-

competentie, en management en taakvervulling

telkanaalbehandelingen in verband gebracht met de

(Taibah, 2018). Van alle onderzochte elementen wer-

werkhouding van de behandelaar.

den hygiëne en infectiepreventie, professionele kle-

Interessant genoeg verliep dat verband niet hele-

ding en uitstraling, en goede communicatie door

maal zoals je zou verwachten: een hogere score op

patiënten als de drie belangrijkste benoemd. Hou-

de gebruikte ergonomische risicoschalen hing in

ding en beweging tijdens het werk zijn in dit onder-

deze studie juist samen met minder fouten, niet met

zoek niet apart bevraagd, maar passen mijns inziens

meer. Dat laat zien dat ergonomie geen rigide check-

naadloos in diezelfde categorie van waarneembaar

list is die je altijd letterlijk moet volgen. Een ervaren

gedrag waarop patiënten hun oordeel baseren. Wat ik

behandelaar wijkt soms bewust af van het ‘ideale’

plaatje, omdat dat in een specifieke situatie nodig

principes vroeg in hun carrière toe te passen, ver-

kan zijn om precisiewerk te kunnen leveren. Goe-

groten tandartsen en mondhygiënisten (en assis-

de ergonomische scholing leert je dus niet alleen de

tenten) de kans dat ze hun gezondheid behouden en

juiste houding aan, maar ook het vermogen om aan

hun professionele loopbaan kunnen voortzetten tot

te voelen wanneer bewust afwijken van het ideaal de

aan hun pensioen. Wat dat concreet betekent voor

uitkomst juist verbetert.

een praktijk: minder uitstroom van teamleden als

Een aanvullende studie bij endodontologen specifiek,

gevolg van klachten, minder verzuim, minder kos-

bevestigt waar het risico het grootst is: bewegings-

ten voor vervanging en inwerktrajecten. Onderzoek

analyse liet zien dat de ergonomische belasting van

onder Britse tandartsen die voortijdig met pensioen

het hele lichaam bij 80 tot 87% van de behandelaars

gingen op medische gronden laat zien hoe groot dat

hoger was tijdens het werken in het vierde kwadrant

probleem kan zijn: musculoskeletale aandoeningen

dan bij werk in met name het eerste of tweede kwa-

waren de meest genoemde oorzaak, verantwoorde-

drant (Feige et al., 2024). Vooral de rechterarm en

lijk voor 55% van het voortijdig afzwaaien, en 90%

nek bleken daar extra belast.

van de betrokkenen beschouwde hun gezondheidsklachten als werkgerelateerd (Brown et al., 2010). Een

3. Duurzame inzetbaarheid

tandarts die een maand thuis zit vertegenwoordigt al

Dit is het voordeel dat de meeste praktijkhouders

snel een omzetderving van rond de 20.000 euro, op

natuurlijk wel kennen, maar waarvan ze de omvang

basis van de gemiddelde jaaromzet per tandartsstoel

zelden goed inschatten. Goede ergonomische kennis

(Rabobank, 2016). Structurele ergonomische begelei-

en toepassing daarvan, wordt in de vakliteratuur ge-

ding is daarmee geen kostenpost, maar een investe-

zien als een voorwaarde voor een gezonde, produc-

ring met een meetbaar rendement.

tieve loopbaan in de tandheelkunde, en het ontbreken daarvan als een directe oorzaak van musculoskele-

4. Gemeenschappelijk referentiekader

tale klachten (Gupta et al., 2014). Door ergonomische

Dit voordeel wordt niet vaak benoemd, maar is in

Duurzame inzetbaarheid verbeteren

Stap over op Alles-in-één praktijksoftware voor de mondzorg.

Plan uw gratis demo Benieuwd wat Odontium voor uw praktijk kan betekenen? Odontium

053 - 477 7786 Wat krijgt u met Odontium? Alles-in-één

lle belangrijke praktijkprocessen in één teem.

Wat is Odontium?

s s

De complete praktijksoftware voor de mondzorg. Van agenda en patiëntendossier tot facturatie, administratie en beveiliging: alles wat u nodig heeft voor uw praktijk, samengebracht in één s steem.

inder administratie

utomatiseer terugkerende werkzaamheden en bespaar tijd. A

obiele apps voor flexibel werken

rijg eenvoudig toegang tot belangrijke praktijkinformatie, ook buiten de werkplek K

Waarom praktijken kiezen voor Odontium? 100+ praktijken stapten dit jaar al over naar Odontium

Lokaal of in de cloud

ies de werkomgeving die bij uw praktijk past.

Persoonlijke support

Direct contact met on e upport onder z

35+ jaar Ervaring

500+

AoS-256

ISO 27001

Praktijken

Beveiliging

Gecertificeerd

, z

tickets steem.

Veilig en etrouw aar b

Data staat op eigen servers binnen Nederland. Datacenter is ook ISO gecer tiAiceerd

Overstappen? Zo eenvoudig kan het. an eerste kennismaking tot volledig werken met Odontium,wij begeleiden u.

1 ratis Demo

Ontdek Odontium en bespreek uw wensen. We maken een persoonlijk voorstel.

Data migratie

Aan de slag

w gegevens worden zorgvuldig overgezet voor een soepele overstap.

w team krijgt begeleiding bij de start. Ook daarna staan we voor u klaar. U

Scan voor meer informatie Tel: 053 - 477 7786 inAo?odontium.nl www.odontium.nl

de praktijk een van de meest waardevolle effecten

al., 2024). Wat die balans precies inhoudt en waar-

van teamtraining. Wanneer een heel team dezelfde

om dat zo herkenbaar is voor praktijkhouders, staat

ergonomische basisprincipes leert, ontstaat er een

toegelicht in het kader hieronder. Voor een praktijk-

gedeelde taal. Dat klinkt mogelijk abstract, totdat je

houder die nadenkt over personeelsbehoud is dit een

merkt wat het oplevert: snellere afstemming, minder

relevant gegeven: investeren in ergonomie is ook in-

miscommunicatie en een team dat als eenheid func-

vesteren in de verbinding binnen het team.

tioneert in plaats van als verzameling individuen. Onderzoek bij traumateams in ziekenhuizen beves-

Wat is de balans tussen inspanning en

tigde dit mechanisme: gedeelde referentiepunten

beloning?

helpen teams om hun individuele mentale modellen efficiënter op elkaar af te stemmen, coördinatie te

Het idee is simpel maar krachtig: mensen

verbeteren en misverstanden te verminderen (Westli

ervaren stress op het werk niet zozeer door

et al., 2010). Dat onderzoek vond plaats in een acute

hard werken op zich, maar door een disba-

crisissetting, wezenlijk anders dan de stabiele, her-

lans tussen wat ze investeren (inspanning:

halende samenwerking in een tandartspraktijk, dus

tijd, energie, concentratie, emotionele belas-

directe conclusies over de mondzorg zijn op basis

ting) en wat ze daarvoor terugkrijgen (belo-

hiervan niet te trekken. Wel is het aannemelijk dat

ning: salaris, waardering, erkenning, kansen

de voordelen van een gedeeld referentiekader, ver-

op ontwikkeling, zekerheid). Dit staat bekend

beterde onderlinge coördinatie en een verminderd

als het ERI-model (Effort-Reward Imbalance)

aantal misverstanden, ook opgaat in een rustiger

uit de arbeidspsychologie.

samenwerkingsverband zoals dat van behandelaar

Concreet voor een tandartspraktijk: iemand

en assistent.

die avond aan avond uitloopt, fysiek zwaar

Een gedeeld referentiekader wordt ook gezien als één

werk verzet en zich voortdurend moet con-

van de kritische drivers voor hoogwaardige team-

centreren (hoge inspanning), maar weinig

prestaties in de zorg, naast zaken als duidelijke com-

waardering, geen doorgroeimogelijkheden of

municatie en onderling vertrouwen (Greilich et al.,

onvoldoende salaris ervaart (lage beloning),

2023). In een tandartspraktijk, waar assistent en be-

loopt een verhoogd risico op stressklachten,

handelaar in een kleine ruimte nauw samenwerken,

burn-out en depressieve klachten, ook al is

is dat referentiekader geen luxe maar een functionele

de werkdruk op papier niet hoger dan bij een

noodzaak.

collega die zich wel beloond voelt.

5. Teamverbinding en praktijksfeer Wanneer een team samen traint, ontstaat er dus

6. Hogere productiviteit van het team

meer dan alleen technische verbetering. Het creëert

De literatuur hier vraagt om een belangrijke nuan-

een gezamenlijke ervaring, een moment van inves-

ce, die ook relevant is voor de Nederlandse situatie

tering in elkaar en in de praktijk. Onderzoek onder

waar vier-handig werken met een assistent al de

124 zorgteams, waarbij een mondzorgcomponent een

norm is. Onderzoek dat ergonomie en vier-handig

vast onderdeel vormde, bevestigt dat dit een reële

werken vergelijkt met solo werken zonder assistent

associatie oplevert: er werd een direct proportioneel

laat weliswaar grote productiviteitsverschillen zien,

verband gevonden tussen teamklimaat en werkte-

maar dat zegt vooral iets over het verschil tussen wel

vredenheid (Peduzzi et al., 2021). Onderzoek naar een

of niet met een assistent werken, niet over het effect

meetinstrument voor teamcohesie in de zorg beves-

van ergonomie binnen een team dat al vier-handig

tigt bovendien een samenhang tussen teamcohesie

werkt. Voor de vraag die hier centraal staat, levert

en mentale gezondheid: een hogere teamcohesie ging

ergonomie zelf nog winst op binnen een team dat al

samen met minder depressieve klachten en een be-

goed georganiseerd is, is een andere bron relevanter.

tere balans tussen inspanning en beloning (Lieb et

Een recente overzichtsstudie bracht specifiek in

Duurzame inzetbaarheid verbeteren

Scan d e QR-cod e voor m eer in form at ie of vraag u w d em o aan .

D en t sp ly Siron a Ben elu x B.V., Sig n aalrood 55, 2718 SG Zoet erm eer, Ned erlan d

kaart wat ergonomische interventies (zoals loupes, fysieke trainingsprogramma’s en aangepaste instrumenten) doen met zowel musculoskeletale klachten als prestatie-uitkomsten bij tandartsen en tandheelkundestudenten (Sandoval-Alarcón et al., 2025). Van de 51 geïncludeerde studies keken 10 specifiek naar prestatie-uitkomsten zoals werkefficiëntie, duur van de procedure, instrumentpositionering, en de kwaliteit van het uitgevoerde werk. In 38 van de 51 studies werden positieve effecten van ergonomische interventies gerapporteerd, in 13 studies was het resultaat niet overtuigend, en in geen enkele studie werd een negatief effect gevonden. Dat is een voorzichtig maar consistent positief signaal: ergonomie zelf, los van hoe een team is georganiseerd, draagt bij aan betere

is, en daarmee dus ook hoeveel de tandheelkundige

prestaties.

zorg oplevert. Ergonomie optimaliseren is dus niet

Carr (2010) beschrijft op basis van uitgebreide prak-

alleen een kwestie van klachten verlichten en voor-

tijkervaring een productiviteitsstijging van circa 20%

komen, maar ook een wezenlijk onderdeel van ver-

bij optimaal ergonomisch werken. Het is eerlijk om

dere professionalisering van de tandartspraktijk.

te vermelden dat dit een klinische observatie is van een gezaghebbend clinicus, geen uitkomst van een gerandomiseerd onderzoek. Een Cochrane-review naar ergonomische interventies bij tandheelkundige beroepsbeoefenaars vond voor de onderzochte uitkomsten slechts bewijs van zeer lage kwaliteit, en

De auteur

concludeerde dat er te weinig goed opgezet onderzoek is om harde conclusies te trekken (Mulimani et

Matthijs Luitjes is fysiotherapeut en er-

al., 2018). De richting van de bevindingen is deson-

gonoom, gespecialiseerd in mondzorgpro-

danks consistent: ergonomisch werken kost minder

fessionals. Met zijn bedrijf Ergonomic So-

energie en levert meer op. Er is voor tandheelkunde

lutions (www.ergonomicsolutions.nl) en via

specifiek inmiddels best veel onderzoek naar gedaan,

LinkedIn helpt hij professionals in Nederland

alleen is dat onderzoek nog niet allemaal van het

en daarbuiten met het verlichten en voorko-

hoogste bewijsniveau.

men van werkgerelateerde pijn. info@ergonomicsolutions.nl.

Tot slot Ergonomietraining wordt in de meeste praktijken nog steeds gezien als iets voor wie klachten heeft. Maar de combinatie van voordelen die hierboven beschreven staat, laat zien dat dat beeld te klein is.

Referenties

Duurzame inzetbaarheid is het voordeel dat voor de hand ligt, maar de vijf andere voordelen raken aan

De literatuurlijst is op te vragen bij de re-

iets breders: hoe een praktijk overkomt op patiën-

dactie en in te zien bij het artikel online op

ten, hoe een team samenwerkt, de mate van vak-

www.dentista-magazine.nl.

bekwaamheid, hoe productief en efficiënt het team

Duurzame inzetbaarheid verbeteren

ANGST

Het toepassen van hypnose in de praktijk Angst, kokhalzen en een scherpe pijnbeleving maken een bezoek aan de praktijk voor veel mensen zwaarder dan de behandeling zelf rechtvaardigt. Hypnose is een wetenschappelijk onderbouwde manier om aandacht, verwachting en beleving te sturen - en blijkt verrassend goed verenigbaar met de dagelijkse mondzorg. Een kennismaking, met praktische handvatten voor de behandelkamer. Tooke Lardenoy Je kent het beeld: een patiënt die met witte knokkels

torit. In de stoel wordt dat doelbewust ingezet.

de armleuningen vastgrijpt, oppervlakkig ademt en al gespannen is voordat je iets hebt gedaan. Een deel van die spanning komt niet van de boor of de naald,

Waarom juist in de tandheelkunde

maar van de verwachting ervan - beelden, herinneringen en innerlijke voorspellingen. Juist op die ver-

De mond is een intiem, kwetsbaar gebied, en de

wachting heeft hypnose vat als een gerichte manier

tandheelkunde kent precies de klachten waar hyp-

om de aandacht en beleving van de patiënt te ver-

nose sterk in is: angst en fobie, een overgevoelige

leggen.

kokhalsreflex, angst voor pijn, schaamte voor het gebit, verlies van controle. Tegelijk speelt taal een

Wat hypnose wél en niet is

onderschatte rol. “Het doet zo even pijn”, “dit is het vervelende stukje” of “even doorbijten” zijn goedbedoelde waarschuwingen, maar werken als een

Laten we eerst een misverstand opruimen. Hypnose

nocebo: ze richten de aandacht juist op de pijn en

is geen slaap, geen controleverlies en geen willoos-

versterken die. Hetzelfde mechanisme dat klachten

heid. Je kunt niet ‘vast blijven zitten’ in hypnose en

kan vergroten, kan ze ook verkleinen - door bewuste

je blijft altijd alles horen. Het is een toestand van

woordkeuze en suggestie.

geconcentreerde aandacht waarin iemand ontvankelijker is voor suggesties en minder bezig is met de prikkels eromheen. De patiënt hoort je, kan pra-

Wat de praktijk er concreet mee kan

ten en stopt wanneer hij wil. Wat verandert is niet de wil, maar de focus: weg van dreiging, naar rust,

Het goede nieuws: je hoeft geen hypnotherapeut te

comfort of een veilige voorstelling. Dat maakt hyp-

zijn om hier iets mee te doen. Een paar principes zijn

nose minder exotisch dan het klinkt. Iedereen kent

direct inzetbaar voor behandelaar én assistent:

de “trance” van opgaan in een film of een lange au-

• Kies je woorden bewust. Vervang dreigtaal door

neutrale of comfortgerichte taal: “ik start met de

en dat verrast ons niet, omdat verbeelding hun twee-

verdoving” in plaats van “dit gaat even prikken”.

de natuur is. Een speelse insteek doet wonderen:

Maak gebruik van het placebo-effect. Zeg bijvoor-

Een meisje van elf kokhalsde zo hevig dat er geen

beeld ook niet: “Niet bewegen”. Zeg liever, je helpt

afdruk gemaakt kon worden. Door haar ademhalin-

enorm als je zo stil mogelijk blijft zitten.

gen te laten tellen en haar zelf te laten bepalen hoe

• Geef regie. Spreek een stopteken af en kondig aan

ze reageerde, kon er stap voor stap verder achter op

wat je doet wanneer de patiënt dat wil. Controle

de tong worden gewerkt. De afdruk lukte daarna in

vermindert angst meer dan geruststelling.

één keer.

• Stuur de aandacht. Laat de patiënt ademhalingen

Een jongen van tien moest stil blijven zitten met de

tellen of zich een veilige plek voorstellen; richt de

mond wijd open, terwijl thuis dagelijks zijn gehe-

focus weg van het instrument. Bijvoorbeeld: “Ga

meltespreider werd bijgesteld. Het sleuteltje werd in

in je gedachten naar een plaats waar je nu liever

zijn verbeelding een “toverstaf” die hem ontspannen

zou willen zijn, bijvoorbeeld een mooie plaats uit

en stil hield totdat het klaar was.

een van je vakanties.”

Een overgevoelige kokhalsreflex en moeite met stil-

• Bouw een anker. Een simpel gebaar - duim en wijsvinger tegen elkaar - kan met wat oefening

zitten zijn zo geen onneembare hindernissen meer, maar trainbare reacties.

een signaal voor rust worden. Voor de échte angst- en pijnproblematiek ligt de kracht in samenwerking. De tandarts herkent en be-

De wetenschap erachter

noemt, past eenvoudige technieken toe om de patiënt door de behandeling te helpen, en verwijst gericht

Neurologisch onderzoek laat zien dat hypnotische

door naar een hypnotherapeut wanneer er meer on-

suggesties de activiteit in pijn- en aandachtnetwer-

der zit. Een aantal voorbeelden uit de praktijk (ge-

ken meetbaar verandert - de patiënt rapporteert niet

anonimiseerd):

alleen minder pijn, het brein verwerkt de prikkel ook

Een jonge vrouw met angst voor de tandarts vermijdt

anders. Een review in Anesthesia & Analgesia (2007)

al jaren zorg. Door in de praktijk gebruik te maken

beschrijft rond operatieve ingrepen minder angst,

van de juiste woorden en afleidingstechnieken, heeft

minder pijn en minder misselijkheid. Een meta-ana-

zij haar angst overwonnen en komt ze weer jaarlijks

lyse uit 2022 vond dat hypnose vóór de ingreep de

bij de tandarts.

postoperatieve uitkomsten verbetert. En de keerzijde

Een volwassen man dreigde flauw te vallen na een

is even goed onderbouwd: recent onderzoek laat zien

tandheelkundige ingreep. Door negatieve suggesties,

dat een negatieve suggestie pijn meetbaar onaange-

zoals: “U ziet wel erg bleek. Gaat u flauwvallen?”,

namer maakt - precies het nocebo-effect waar on-

voelde de man zich steeds slechter worden. Door hem

bedoeld taalgebruik op inspeelt.

zijn benen te laten kruisen en stevig te laten aanspannen en hem positieve suggesties te geven, voelde hij zich snel weer beter.

Wat levert het jou op?

Een vrouw van begin twintig had ruim tien jaar geen tandarts bezocht; haar angst bleek terug te gaan op

Angst is niet alleen het probleem van de patiënt.

één nare jeugdervaring. Nadat de lading daarvan was

Onderzoek laat zien dat een ruime meerderheid van

geneutraliseerd, maakte ze zelf weer een afspraak -

de volwassenen enige tandartsangst heeft, en dat

controlebezoeken zijn nu routine.

honderdduizenden mensen de stoel zelfs helemaal

Een vrouw van eind zeventig met sterke angst voor

mijden — met meer schade, meer afzeggingen en

tandarts én injecties bereidde zich voor met ontspan-

uiteindelijk zwaardere behandelingen tot gevolg.

ning, een vinger-duim-anker en beeldende sugges-

Tegelijk staat de mondzorg zélf onder druk: hoge

tie. De ingreep verliep moeiteloos - ook al twijfelde

werkdruk, fysieke belasting en stress horen voor veel

ze of ze “echt” gehypnotiseerd was. Het bijzondere

praktijken bij de dag. Juist daar helpt een rustige be-

is dat de patiënt niet in de techniek hoeft te geloven,

handelkamer:

zolang ze openstaan voor de ervaring.

• Minder uitval en afzeggingen: wie zich veilig voelt, komt terug en stelt zorg niet langer uit.

Werken met kinderen

• Soepeler en sneller werken: een ontspannen patiënt betekent minder onderbrekingen, minder “duwen en trekken” en minder fysieke belasting

Bij kinderen werkt hypnose vaak bijzonder makkelijk

Hypnose in de praktijk

voor jou en je assistent.

GEAVANCEERDE OPLOSSINGEN in jouw handen

ONTDEK ONZE

ONLINE SHOP Place Marcel Broodthaers, 8 1060 Saint-Gilles, Belgium · info@ipd2004.nl · +32 2 808 24 72

• Minder afhankelijk van sedatie:

eenvoudige

vooraf investeert, win je terug in de stoel - en over

technieken kunnen de behoefte aan medicatie of

meerdere afspraken.

een verwijzing voor sedatie verkleinen.

Kortom: investeren in de beleving van de patiënt be-

• Sterkere patiëntbinding: mensen vertellen anderen graag over de praktijk waar hun angst einde-

taalt zich terug. In je agenda, je werkplezier én de toekomstbestendigheid van je praktijk.

lijk serieus werd genomen. • Rustiger team, minder stress: een kalmere interactie scheelt mentale belasting in een toch al

En het behandelteam zelf?

veeleisend beroep. Juist hier zit een onderschat voordeel van de tech“Maar kost dat niet juist tijd?” Dat is de meest ge-

nieken. Wie de behandelkamer rustiger maakt voor

hoorde reserve — en in de praktijk blijkt vaak het

de patiënt, maakt die ook rustiger voor zichzelf en

tegendeel. Moderne, snelle inducties duren minder

de assistent: minder verzet, minder alarm, minder

dan drie minuten, en een patiënt die niet verkrampt

spanning die de hele dag in je lijf blijft hangen. De-

hoeft niet telkens gepauzeerd, gerustgesteld of op-

zelfde vaardigheden - ademhaling, aandacht sturen,

nieuw verdoofd te worden.

een anker, zelfhypnose - kun je bovendien op jezelf

Klassieke tandheelkundige bronnen noemen hypno-

toepassen: even resetten tussen twee patiënten door

se zelfs uitgesproken tijdbesparend: zónder die rust

of na een zware ingreep. Het resultaat is een team

raakt de patiënt vermoeid door een langgerekte,

dat aan het eind van de dag minder leeggezogen is.

moeizame behandeling, mét rust verloopt dezelf-

Een kalmere patiënt en een veerkrachtiger behande-

de ingreep vlotter. De afdruk die in één keer lukt

laar zijn twee kanten van dezelfde medaille.

in plaats van na vijf mislukte pogingen is daar het kleine, dagelijkse voorbeeld van. De minuten die je

De auteur

Klein beginnen Je hoeft je praktijk niet opnieuw uit te vinden. Begin bij taal en aandacht: schrap de nocebo-zinnen, geef de patiënt regie en stuur de focus. Merk je dat

Tooke Lardenoy staat al sinds 1992 letterlijk

iemand vastloopt in diepere angst? Verwijs dan ge-

aan het bed: eerst als operatieassistent, van-

richt door. De winst is voor iedereen, een rustigere

af 2002 als anesthesiemedewerker. Vandaag

patiënt, een soepelere behandeling en een behandel-

combineert ze dat werk parttime in het Bra-

team dat minder hoeft te duwen en trekken. Hypnose

vis ziekenhuis in Roosendaal en Bergen op

vraagt geen geloof; het vraagt aandacht. En dat is

Zoom met haar eigen praktijk, waar ze als

precies waar goede mondzorg toch al mee begint.

eclectisch energetisch natuurgeneeskundig therapeut en hypnotherapeut werkt. Juist die dubbele blik - de operatiekamer én de spreekkamer - maakt haar verhaal bijzonder. Het was haar jarenlange ervaring aan het bed waardoor de medische hypnose (HypnoMed)

Congres Angst onder controle

binnen HypnoseMentor kon uitgroeien tot wat het nu is. Ze verzorgt incompany trai-

Tooke Lardenoy is ook spreker op het congres

ningen over medische hypnose in diverse

Angst onder controle. Tijdens dit congres op

ziekenhuizen en bij de opleiding van Hyp-

vrijdag 27 november leer je hoe je angstige

noseMentor. Tooke is altijd op zoek naar de

patiënten in de prak-

verbinding tussen de reguliere en de comple-

tijk beter herkent, be-

mentaire zorg; met medische hypnose en hy-

grijpt

pnotisch taalgebruik slaat ze de brug tussen

Scan de QR-code voor

die twee werelden. Elke dag ervaart ze wat de

meer informatie en om

kracht van woorden doet in de medische set-

je aan te melden.

ting — patiënten die merkbaar minder pijn,

Meld je aan via de

stress en angst ervaren.

website.

Hypnose in de praktijk

én

behandelt.

PRAKTIJKMANAGEMENT

De praktijk manager wordt volwassen De mondzorg heeft zich de afgelopen twintig jaar in hoog tempo ontwikkeld. Praktijken zijn groter geworden, teams omvangrijker, regelgeving complexer en de verwachtingen van medewerkers hoger. Toch wordt één ontwikkeling nog regelmatig onderschat: de professionalisering van het praktijkmanagement. Valesca Nederlof

Waar de praktijkmanager vroeger vaak werd gezien als een ervaren medewerker die “er wat managementtaken bij doet”, ontstaat steeds duidelijker een

Werkgeverschap in de mondzorgpraktijk

zelfstandig vakgebied. Dat is geen toevallige ont-

Toch verwacht de wetgever inmiddels dat werkge-

wikkeling. Het is het logische gevolg van de steeds

vers deze kennis wel hebben. Neem de aanzegplicht.

hogere eisen die worden gesteld aan ondernemer-

Werkgevers zijn verplicht werknemers met een tij-

schap, werkgeverschap en organisatiekracht binnen

delijk contract schriftelijk te informeren over het

een mondzorgpraktijk.

al dan niet voortzetten van het dienstverband. Een

De vraag is dan ook niet langer of een praktijk een

verplichting die in de praktijk regelmatig wordt ver-

praktijkmanager nodig heeft. De vraag is welke ver-

geten. Met elke keer de consequentie dat de werkne-

wachtingen een praktijkhouder mag stellen aan die

mer een volledig bruto maandsalaris van de werkge-

functie, en welke investeringen daarvoor noodzake-

ver mag vorderen.

lijk zijn.

De relevante vraag is daarbij niet alleen of de prak-

Veel praktijkhouders zijn opgeleid tot zorgverlener.

tijkhouder deze regel kent. De relevante vraag is

Zij zijn deskundig in diagnostiek, behandeling en pa-

vooral: wie bewaakt dit binnen de praktijk? Staat er

tiëntenzorg. Ondernemerschap hebben zij zich vaak

ergens een signaal in het systeem? Weet de praktijk-

gaandeweg eigen gemaakt. Dat geldt nog sterker

manager wanneer en hoe er moet worden aangezegd?

voor werkgeverschap. Vrijwel geen enkele tandarts

Is duidelijk wie de brief opstelt, wie deze controleert

heeft tijdens zijn opleiding geleerd hoe een verbeter-

en wie ervoor zorgt dat de aanzegging aantoonbaar

traject moet worden opgebouwd, welke verplichtin-

op tijd wordt gedaan en bewaard wordt in het perso-

gen gelden bij langdurige arbeidsongeschiktheid of

neelsdossier?

hoe een zorgvuldig personeelsdossier eruitziet.

Hetzelfde geldt voor de Wet verbetering poortwach-

ter. Veel praktijkhouders weten dat ziekteverzuim

Bij verzuim moet iemand de rol van casemanager

verplichtingen met zich meebrengt. Minder bekend

vervullen en het proces bewaken. Wie is die casema-

is hoeveel financiële gevolgen een onjuist uitgevoerd

nager in de praktijk? Ook rondom arbeidsomstandig-

re-integratietraject kan hebben. Wanneer het UWV

heden, dossiervorming en interne procedures liggen

oordeelt dat de werkgever of werknemer onvoldoen-

verplichtingen die niet vanzelf worden nageleefd.

de re-integratie-inspanningen heeft verricht, kan een loonsanctie worden opgelegd. Dat betekent dat

De vragen zijn steeds dezelfde: wie houdt hier het

de werkgever tot een jaar langer loon moet doorbe-

overzicht over? En wie weet welke regels in de prak-

talen, zonder dat daar arbeid tegenover staat. En nee,

tijk moeten worden toegepast? Doet de praktijk-

dit wordt niet vergoed door een verzekeraar.

houder dat zelf, naast de patiëntenzorg, de behan-

Voor een gemiddelde mondzorgpraktijk vertegen-

delagenda, investeringsbeslissingen en dagelijkse

woordigt zo’n sanctie een bedrag dat aanzienlijk ho-

aansturing? Of wordt deze verantwoordelijkheid be-

ger kan liggen dan de investering die nodig is om een

legd bij een praktijkmanager die daarvoor voldoende

praktijkmanager goed op te leiden of deskundig te

is toegerust?

begeleiden. Toch wordt die investering nog geregeld

Een talentvolle praktijkmanager kan hierin van gro-

als luxe gezien, terwijl de risico’s van onvoldoende

te waarde zijn, maar talent alleen is onvoldoende.

werkgeverschap steeds concreter worden.

Praktijkmanagement vraagt vakkennis. Een prak-

Hier raakt de discussie over praktijkmanagement

tijkmanager moet niet alles zelf juridisch kunnen

aan een fundamentelere vraag: hoe organiseert een

oplossen, maar moet wel weten wanneer er risico’s

praktijkhouder zijn ondernemerschap?

ontstaan, welke vragen moeten worden gesteld, hoe

Want werkgeverschap is niet iets wat “erbij” komt.

dossiers moeten worden opgebouwd en wanneer ex-

Het is een structureel onderdeel van het voeren van

terne deskundigheid nodig is. Dat onderscheidt de

een praktijk. Medewerkers aannemen, contracten

vakvolwassen praktijkmanager van de goedwillende

beheren, functioneren bespreken, verzuim begelei-

regelaar. En dat verschil kan veel gedoe, stress en

den, conflicten voorkomen, dossiers opbouwen en

dure fouten voorkomen.

arbeidsvoorwaarden toepassen: het zijn geen administratieve randzaken, maar kerntaken van professioneel werkgeverschap. Daar komt bij dat de praktijkhouder juridisch eindverantwoordelijk blijft. Ook wanneer taken worden

Arbeidsvoorwaarden in de mondzorg

gedelegeerd aan een praktijkmanager. Delegatie

Ook de actuele discussie over arbeidsvoorwaarden

ontslaat de werkgever niet van verantwoordelijkheid.

laat zien hoe belangrijk de ontwikkeling van de prak-

Het vraagt juist om heldere afspraken, voldoende in-

tijkmanager is. Nieuwe regels rondom loontranspa-

structie en de bereidheid om te investeren in kennis.

rantie zullen werkgevers dwingen om bewuster na te denken over beloning, inschaling en salarisver-

Compliance in de mondzorgpraktijk

schillen. Waarom verdient de ene werknemer meer dan de andere? Welke objectieve criteria worden gehanteerd? Hoe wordt voorkomen dat beloning vooral het resultaat is van onderhandelingsvaardigheid,

Dat zie ik ook bij bredere complianceverplichtin-

schaarste of toevallige afspraken uit het verleden? Is

gen. In iedere mondzorgpraktijk spelen regels rond

dit alles uitgewerkt en gedocumenteerd?

kwaliteit, klachten, privacy en veiligheid. De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) ver-

Of er in de mondzorg een cao komt of niet, doet aan

plicht zorgaanbieders onder meer om een laagdrem-

die ontwikkeling weinig af. Zonder cao wordt de

pelige klachtenfunctionaris te hebben. De Algemene

verantwoordelijkheid van de individuele praktijk-

Verordening Gegevensbescherming (AVG) stelt eisen

houder misschien zelfs groter. Dan zal iedere prak-

aan de omgang met persoonsgegevens, waaronder

tijk immers zelf moeten nadenken over een passend

personeelsgegevens en patiëntgegevens, en wil ook

salarishuis, inschalingscriteria en consistente toe-

dat er een functionaris gegevensbescherming wordt

passing daarvan. Voor kleine werkgevers is dat geen

aangewezen. Is dat de praktijkmanager of -houder?

eenvoudige opgave. Wie houdt dat bij?

De praktijkmanager wordt volwassen

NVvE Najaarscongres

Beslissen met visie → verschillende facetten van klinische besluitvorming → nationale en internationale sprekers → geworteld in de wetenschap

Sprekers Thomas Kvist, Danielle Boonzaaijer, Marie-Charlotte Huysmans, Ben Van Geyte, João Brochado Moderator Matthijs Münninghoff meer info & aanmelden nvve.com

zaterdag 14 november 2026 Prodentfabriek, Amersfoort

Ook hierin kan een goed opgeleide praktijkmana-

Rendement

ger het verschil maken. Niet door op de stoel van de praktijkhouder te gaan zitten, maar door structuur

Daarmee is de praktijkmanager niet alleen belang-

aan te brengen. Door signalen op te vangen. Door

rijk voor compliance en personeelsbeleid, maar ook

processen te bewaken. Door beleid uit te werken,

voor de economische gezondheid van de praktijk. Een

te documenteren en uitvoerbaar te maken. En door

goed georganiseerde praktijk heeft betere processen,

hierover de lastige gesprekken te voeren met werk-

duidelijkere communicatie, efficiëntere agenda’s en

nemers.

minder verstoringen. Een praktijkmanager die leert kijken naar bezetting, werken geldstromen, pati-

Samenwerking PM en PH

ëntbeleving en teamontwikkeling, draagt direct bij aan kwaliteit én rendement. Hij of zij leert baliepersoneel goed te selecteren en coachen, en is zich

Dat vraagt ook iets van de houding van praktijk-

ervan bewust dat bij de balie de agenda én dus de

houders. Wie een praktijkmanager wil inzetten als

omzet grotendeels wordt bepaald.

volwassen gesprekspartner, zal die rol ook als zoda-

De ontwikkeling van het praktijkmanagement is

nig moeten positioneren. Dat betekent ruimte geven,

daarom geen modieuze trend. Het is een noodzake-

echt delegeren, kennisontwikkeling mogelijk maken,

lijke professionaliseringsslag binnen de mondzorg.

verantwoordelijkheden helder beleggen en de prak-

De praktijkmanager wordt volwassen, omdat de

tijkmanager betrekken bij beleidskeuzes. Niet pas

praktijk zelf ook volwassen is geworden.

wanneer er gedoe is, maar juist daarvoor. En dit al-

Voor praktijkhouders ligt daar een uitnodiging, maar

les kan niet pas worden opgepakt, als er verder geen

ook een spiegel. Wie verwacht dat een praktijkma-

brandjes te blussen zijn.

nager verantwoordelijkheid neemt voor personeel, processen, compliance en organisatieontwikkeling,

In veel praktijken wordt zonder aarzeling geïnves-

moet die professional ook in staat stellen om dat

teerd in nieuwe apparatuur, een verbouwing of di-

werk goed te doen. Met opleiding, vertrouwen, dui-

gitale techniek. Dat zijn zichtbare investeringen. In-

delijke bevoegdheden en een serieuze plek aan tafel.

vesteren in managementkennis is minder zichtbaar,

De praktijkhouder hoeft niet alles zelf te kunnen.

maar minstens zo bepalend voor de continuïteit van

Maar hij moet wel zorgen dat het binnen de praktijk

de praktijk. Een goed functionerende organisatie

goed geregeld is. En precies daar ligt de waarde van

voorkomt fouten, beperkt risico’s en creëert rust. En

een vakvolwassen praktijkmanager

zorgt voor een team dat gesmeerd, efficiënt en met plezier samenwerkt.

Rust

De auteur Valesca Nederlof is jurist, mediator en trainer

Rust is misschien wel één van de meest onderschat-

binnen de mondzorg en werkzaam bij Dental

te opbrengsten van vakvolwassen praktijkmanage-

Care Professionals. Ze combineert juridische

ment. Praktijkhouders liggen zelden wakker van

expertise met ervaring in HR, verzuimbege-

een technische behandeling. Zij liggen wakker van

leiding en praktijkmanagement. Haar speci-

personeelsconflicten, langdurig verzuim, onduidelij-

alisatie ligt in arbeidsconflicten en vastge-

ke afspraken, onrust in het team of angst voor ju-

lopen samenwerkingen, met een scherp oog

ridische gevolgen. Een sterke praktijkmanager kan

voor de dynamiek in mondzorgpraktijken.

daarin bescherming bieden. Niet door alles over te

Daarbij beoogt zij werkgevers, werknemers,

nemen, maar door vroegtijdig te signaleren en door

teams en zakelijke partners op een respect-

zorg te dragen voor teamleden, dossiers en wettelijke

volle manier weer verder te laten gaan – sa-

plichten.

men of ieder voor zich.

De praktijkmanager wordt volwassen

Wil je meer halen uit Dentista Magazine? Maak kennis met ons nieuwe abonnement; Dentista Next! Met Dentista Next krijg je méér dan de vier vertrouwde edities van Dentista Magazine. Je krijgt extra verdieping, nieuwe kennis én de mogelijkheid om je kennis direct te toetsen.

ALS NEXT-LEZER ONTVANG JE: vertrouwde combinatie van actuele vakkennis, inspirerende verhalen ✓ De en inhoudelijke verdieping. 4× Dentista Magazine

2× een extra digitale editie

digitale content waarmee je je verder kunt verdiepen in actuele ✓ Exclusieve thema’s binnen de mondzorg. & accreditatie ✓ Kennistoetsen Test je kennis na het lezen en behaal bij een succesvolle afronding KRT- en KRM-punten.

Zo wordt lezen niet alleen inspirerend, maar ook onderdeel van jouw professionele ontwikkeling.

Dentista NEXT

Meer lezen. Meer kennis. Meer uit je vak.

WORD OOK EEN NEXTLEZER! MELD JE NU AAN VIA ONDERSTAANDE QR-CODE!

ts Voor slech ,5 19 € per jaar

www.dentista-magazine.nl

ONDER NARCOSE BEHANDELEN IN UW EIGEN PRAKTIJK?

Anesthesia & Intensive Care Services B.V.: AIC is gespecialiseerd in het verzorgen van hoogwaardige medische zorg binnen de anesthesiologie en intensive care geneeskunde. Met ons VOLWAARDIG MOBIEL ANESTHESIETEAM inclusief apparatuur, monitoring, medicatie, gasvoorziening, disposables en al het nodige personeel kunnen wij op een voor u wenselijke locatie op 4 behandelkamers tegelijk algehele anesthesie toedienen aan uw cliënten, zonder dat u ook maar iets hoeft aan te passen aan de inrichting van uw kliniek. Tandheelkundige klinieken die behandelingen onder algehele anesthesie willen aanbieden: Als u aan uw cliënten behandelingen onder algehele anesthesie wilt aanbieden zonder dat u dure investeringen hoeft te doen in uw kliniek, dan bent u bij ons aan het juiste adres. Wij kunnen met ons MOBIEL ANESTHESIETEAM in elke kliniek op 4 behandelkamers tegelijk volledig de anesthesie verzorgen zonder dat u daar naar hoeft om te kijken. Wij zijn volledig selfsupporting. Wij kunnen in elke tandartspraktijk de anesthesie verzorgen. Uw praktijk hoeft dus niet aan speciale voorwaarden te voldoen!! Bel voor een gratis en vrijblijvende offerte: Schroom niet om te bellen of te emailen voor een gratis en vrijblijvende offerte. Zonder enige verplichting komen wij graag bij u langs om de situatie in uw kliniek te beoordelen en de wensen en mogelijkheden met elkaar te bespreken.

Weena 1197 3013 AL Rotterdam Tel: + 316 247 257 37 www.aicservices.nl info@aicservices.nl

COLUMN MARLOES

Marloes Rust, MondZorgVuldig Mondhygiënisten Dordrecht. Deze column komt tot stand in

Meer dan een gebitsreiniging

samenwerking met TePe Benelux B.V.

Als mensen vragen wat ik als

als er goed nieuws is en we voe-

sieke reactie krijgt van het woord

mondhygiënist doe, antwoord ik

len verdriet wanneer een patiënt

“curette”.

meestal dat ik gebitten gezond

een moeilijke tijd doormaakt. En

houd. Dat is natuurlijk waar, maar

soms komt er een moment waar-

Toch laten de reacties van mijn

het is lang niet het hele verhaal.

op een naam in de agenda voor-

schoonouders mooi zien hoe ver-

Wij weten dat een afspraak bij

goed verdwijnt. Dan realiseren

schillend mensen naar ons vak

de mondhygiënist vaak over veel

we ons opnieuw dat achter elke

kijken. De één ziet vooral de ge-

meer gaat dan tanden en kiezen.

patiëntenkaart een mens schuil-

sprekken, de ander vooral de be-

Terwijl ik tandsteen verwijder,

gaat met een eigen geschiedenis.

handeling. Maar voor ons hoort het allebei bij het werk. Wij reini-

pockets meet of poetsinstructie geef, worden er steeds meer

In mijn vrije tijd vertel ik daar

gen tanden en kiezen, voorkomen

stukjes bekend van iemands le-

weleens over. Zo ook wanneer ik

problemen en begeleiden pati-

ven. Verhalen over kinderen die

bij mijn schoonouders op bezoek

ënten naar een betere mondge-

uit huis gaan, een verre reis, een

ben. Mijn schoonmoeder kijkt me

zondheid. Ondertussen bouwen

nieuwe liefde, een pensioen waar

dan altijd verbaasd aan. “Maar

we ook relaties op, delen we mo-

naar wordt uitgekeken, maar ook

hoe krijgen mensen het voor el-

menten van vreugde en verdriet

verhalen over ziekte, verlies, zor-

kaar om zoveel te vertellen, ter-

en krijgen we een inkijkje in het

gen en afscheid.

wijl ze met hun mond open lig-

leven van de mensen die in onze

gen?” vraagt ze zich steevast

stoel plaatsnemen. Dat maakt

Het bijzondere is dat patiënten

af.

Een terechte vraag, waar ik

ons vak soms ingewikkeld, vaak

zich vaak verrassend openstel-

eerlijk gezegd ook niet altijd een

ontroerend en nooit saai. En

len. Misschien omdat ze regel-

antwoord op heb. Mijn schoon-

misschien is dat wel het mooiste

matig

terugkomen,

vader reageert heel anders. Zodra

onderdeel van ons werk.

omdat

misschien een

het gesprek over mijn werk gaat

veilige omgeving biedt, of mis-

en ik begin over gebitsreinigin-

schien omdat er iets vertrouwds

gen, instrumenten en tandsteen,

ontstaat wanneer iemand zich

wordt hij zichtbaar ongemak-

letterlijk kwetsbaar opstelt. Hoe

kelijk. Sterker nog: hij krijgt er

het ook komt, wij horen veel

spontaan buikpijn van. Of dit

levensverhalen

voorbijkomen.

komt door zenuwen, plaatsver-

Hierdoor zijn we soms een beetje

vangende angst of een levendige

zorgverlener, een beetje een luis-

verbeelding, weet ik nog steeds

terend oor en af en toe zelfs een

niet. Het feit blijft dat hij de enige

halve psycholoog. We leven mee

persoon is die ik ken die een fy-

behandelkamer

Directe injectietechniek

De anatomische vormgeving van directe composiet restauraties, van vormcorrecties van gebitselementen tot veneers, vraagt veel ervaring en tijd bij gebruik van de vrije handtechniek. Hoe uitdagender de anatomie, hoe meer tijd en moeite het kost. Met ClearForm X als transparante siliconensleutel brengt u de geplande morfologie precies over op het gebitselement. Op elkaar afgestemde oplossingen, waaronder lichthardende directe composieten en systemen voor afwerken en hoogglanspolijsten, vullen de workflow aan en zorgen voor repro duceerbare esthetische resultaten en een voorspelbaar verloop van de behandeling.

Contact: Hans Dijk, tel. +31 (0)625 163192

ClearForm X Siliconensleutel

BeautiBond Xtreme Bonden

BEAUTIFIL Flow Plus X Injecteren

Super-Snap Polijsten

DirectDia Paste Hoogglanspolijsten

‘s Werelds eerste Ergo-loepbril met

verstelbare vergroting

+31 23 200 14 10

info@admetec.nl

admetec.nl