Dentista Magazine 01|2025

magazine voor het tandheelkundig team

nummer 01 | 2025

All-on-Six: een duurzame oplossing voor volledige rehabilitatie in de bovenkaak Podcast: ‘breek me de bek niet open’

”Ik vind het belangrijk om veelzijdig te blijven in mijn werk” Violet Slettenaar, tandarts

www.dentista-magazine.nl

Thema: Implantologie

iEXCEL INNOVATION TOUR HILVERSUM Met trots presenteren wij de Straumann iEXCEL Innovation Tour, een inspirerend evenement waarin innovatie, expertise en praktijktoepassing samenkomen.

Tijdens dit exclusieve evenement krijgt u de gelegenheid om als een van de eersten kennis te maken met ons nieuwe implantaatsysteem, Straumann® iEXCEL.

Wat kunt u verwachten?

• Innovatie: Ontdek ons nieuwe implantaatsysteem, digitale workflows en efficiënte platformen.

• Inspiratie: Leer van sprekers zoals Wiebe Derksen, Laurens den Hartog, Jasper Thoolen en Christian Jarry.

• Interactieve sessies: Ervaar de nieuwste technologieën bij onze experience booths.

Wij kijken ernaar uit u persoonlijk te ontmoeten in Hilversum op vrijdagavond 4 april!

STRAUMANN® iEXCEL Straumann® iEXCEL biedt de klinische veelzijdigheid van vier implantaatontwerpen binnen één systeem en de eenvoud van één prothetische connectie met een volledig geïntegreerde digitale workflow en services die zijn ontworpen om de efficiëntie binnen uw praktijk te verhogen.

Alle rechten zijn voorbehouden. Straumann® en/of andere handelsmerken en logo’s van Straumann® die hierin worden genoemd, zijn handelsmerken of gedeponeerde handelsmerken van Straumann Holding AG en/of haar dochterondernemingen.

REGISTREER NU

VOORWOORD

Waardevolle inzichten Binnen de implantologie worden we regelmatig ge-

en hoe assistenten Jacqueline en Noor voorberei-

confronteerd met situaties waarin patiëntverwach-

dingen treffen voor de behandelingen.

tingen en klinische realiteit botsen, aldus Martin Grobler in dit nummer van Dentista. Hij geeft aan

In dit implantologie nummer interviewen we ook

dat de moderne, mondige patiënt vaak direct resul-

nog Frank Andriessen en David Rijkens. Wat zijn

taat wil, terwijl je als behandelaar moet balance-

volgens hen de belangrijkste ontwikkelingen bin-

ren tussen biologische principes en haalbaarheid.

nen de implantologie en welke praktijkinzichten

Martin heeft dit aan den lijve ondervonden en laat

willen ze delen? Uiteraard komt casuïstiek ook uit-

aan de hand van een casus zien dat hij een belang-

gebreid aan de orde. Zo laat Irfan Abas een duurza-

rijke les leerde. “Een fout die volledig te voorkomen

me oplossing voor volledige rehabilitatie in de bo-

was, maar me waardevolle inzichten gaf over sta-

venkaak zien, behandelt Ward Vandenbulcke FIIPP

biliteit, botgedrag en de valkuilen van immediaat

2.0 en vertelt Wouter Kalk uitgebreid over implan-

belasten.” Het geeft maar aan dat de implantologie

taten bij oudere patiënten.

niet altijd even makkelijk is. Zelfs als je al de nodige ervaring hebt. Een goede opleiding is dan ook es-

Dat implantologie niet alleen maar draait om tech-

sentieel als je wil starten met implanteren.

nische vaardigheden weten we inmiddels, maar lezen we ook in bijdragen van Nurcan Yilmaz, Ca-

Violet Slettenaar wilde zich ook bekwamen in het

roline Cuppens en Yvonne Kort. En dat is nog niet

vak: “Soms is er een implantaat nodig als onder-

alles…

deel van een behandelplan, en dat wil ik dan zelf kunnen plaatsen.” Om die reden volgt Violet nu de

Veel leesplezier!

leergang implantologie. We namen er een kijkje en leerde meteen meer over de achtergrond van Violet

Colofon

Dentista is een uitgave van Dentista Media en verschijnt 4 keer per jaar

Redactie

Ilko Alink, Lies Ligtvoet

Lies en Ilko.

Grafisch Design

Degen en Leideritz BNo

Vormgeving

LDB Production, Levin den Boer

Fotografie

Adverteren

Concetta Scibona,

concetta@dentista-magazine.nl +31 6 281 829 62

Druk

Wilco, Amersfoort

Redactie(adres) Dentista Media

Lars van den Brink

Ilko Alink, ilko@dentista-magazine.nl

Abonneren

Niets in deze uitgave mag worden

Digitaal aanwezig

verspreiding toegezonden aan tandarts-

gereproduceerd zonder schriftelijke

Koggeschip 212, 7429 BG Colmschate

www.dentista-magazine.nl

Instagram: @dentistamagazine

Aan dit nummer werkten mee

Martin Grobler, Violet Slettenaar, Celina

Dentista wordt in gecontroleerde

en mondhygiënistenpraktijken in Nederland.

Ben je werkzaam binnen de tandheelkunde en

wil je Dentista ontvangen, stuur dan een e-mail naar: info@dentista-magazine.nl

Klappers, Irfan Abas, Yvonne Kort, Wouter

Adreswijzigingen

Veenvliet, Frank Andriessen, David Rijkens,

Vermeld zowel je oude als nieuwe adres.

Kalk, Jacqueline van de Zandschulp, Noortje Marit Verschuuren, Nurcan Yilmaz, Ward

overgenomen, vermenigvuldigd of

toestemming van Dentista Media of andere auteursrechthebbenden. Dentista Media

kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de juistheid en volledigheid van alle in deze uitgave opgenomen teksten en beelden.

Per e-mail: info@dentista-magazine.nl.

Vandenbulcke, Caroline Cuppens, Moaad Alami,

Marketing

Fridus van der Weijden, Marloes Rust.

ilko@dentista-magazine.nl

Valesca Nederlof, Paul de Kok, Jan van Tienen,

©2013-2025 Dentista Media.

Ilko Alink,

3

INHOUDSOPGAVE 2025 | 1

6

Een leerzame faalervaring Martin Grobler

10

18

Ik vind het belangrijk om veelzijdig te blijven in mijn werk Violet Slettenaar

Een duurzame oplossing voor volledige rehabilitatie in de bovenkaak Irfan Abas

4

25

De kunst van gezond tandvlees rondom implantaten Yvonne Kort

28

Implantologie bij oudere patiënten Wouter Kalk

36

Voorbereidingen Jacqueline van de Zandschulp en Noortje Veenvliet

44

Implantologie door de jaren heen Frank Andriessen en David Rijkens

58

Een heel bijzonder syndroom met orale kenmerken Moaad Alami

De fundering van succesvolle implantologie Nurcan Yilmaz

en

FIIPP 2.0 Ward Vandenbulcke

66

50

74

Column Celina Vast & Zeker Column Marit Praktijkmanagement Personeel Parodontologie Column Marloes

17 38 43 62 70 80 86

Podcast: breek me de bek niet open Paul de Kok en Jan van Tienen

5

IMPLANTOLOGIE

Een leerzame faalervaring in de implantologie In de voortdurend evoluerende wereld van de implantologie worden we regelmatig geconfronteerd met situaties waarin patiëntverwachtingen en klinische realiteit botsen.

De moderne patiënt is mondiger dan ooit en wil vaak directe resultaten, terwijl wij als behandelaars moeten balanceren tussen biologische principes en haalbaarheid. Vaak gaat dat goed. Soms niet. Dit is het verhaal van een casus waarin ik een belangrijke les leerde— een fout die volledig te voorkomen was, maar me waardevolle inzichten gaf over stabiliteit, botgedrag en de valkuilen van immediaat belasten.

De aanleiding: waarom brak de kies?

matige zijwaartse krachten. Bij deze patiënt func-

De patiënt kwam bij mij in de praktijk met een af-

kreeg waarvoor hij simpelweg niet ontworpen was.

gebroken eerste premolaar 24. Op het eerste ge-

De breuk was dan ook geen toeval, maar een voor-

zicht leek het een typische casus van structurele

spelbare mechanische uitkomst van een verkeerde

verzwakking, mogelijk door een oude restauratie of

krachtenverdeling.

tioneerde de eerste premolaar echter als een canine, wat betekende dat hij continue laterale belasting

een occlusale overbelasting. Maar een nadere analyse toonde een veel fundamenteler probleem: er was

In een ideale situatie zou ik eerst de occlusale ver-

geen hoektandgeleiding aanwezig.

houdingen corrigeren voordat ik een implantaat plaatste. Maar zoals vaak in de praktijk, had de pati-

Normaal gesproken neemt de cuspidaat de functie

ënt een duidelijke wens: een snelle, vaste oplossing,

van disclusie over bij laterale bewegingen, waardoor

zonder aanvullende restauratieve behandelingen zo-

premolaren en molaren worden ontzien van over-

als het herstellen van de hoektandgeleiding.

6

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

1. Afgebroken 24. Geen hoektand-

lijk bot te behouden met behulp van

primaire stabiliteit van 60 Ncm.

geleiding aanwezig.

een xenograft.

11. Röntgenfoto ter controle van

2. Decapiteren van het element en

6. De tijdelijke pontic, waarbij

de plaatsing en de angulaire. Dit

splitsen van de wortels.

gebruikgemaakt wordt van de eigen

bone-level implantaat werd 4 mm

3. Verwijderen van de radices.

afgebroken kroon en wat composiet.

onder de weke delen geplaatst.

4. Curettage en spoelen met een

7-10. Een full thickness flap os-

12. Direct post-op. Een direct

zoutoplossing.

teotomie met hand plaatsing van

geplaatste tijdelijke kroon. Vastge-

5. Het ridge preservation protocol

een MegaGen AnyRidge Implantaat

zet met een torque van 20 Ncm en

waarbij we proberen zoveel moge-

volgens protocol resulteerde in een

gehecht met prolene 5/0.

Op dat moment stond ik voor een dilemma: vasthou-

tijd probeerde de buccale botlamel intact te houden.

den aan het ideale behandelplan en de patiënt over-

Dit is cruciaal voor latere botbehoud en implantaat-

tuigen van een meer uitgebreide oplossing, of mee-

plaatsing. Na curettage en spoelen van de alveole

gaan in zijn wens voor snelheid en efficiëntie.

beoordeelde ik de situatie opnieuw: de botcondities leken gunstig voor een immediaat implantaat.

De implantaatplaatsing en de beslissende fout (afbeelding 1-13)

Hier begon echter de cruciale fout in mijn klinisch

De extractie verliep voorspoedig, waarbij ik zoals al-

belasten enkel mogelijk is bij hoge stabiliteit -on-

Een leerzame faalervaring

besluitvormingsproces. In mijn streven naar maximale primaire stabiliteit - wetende dat immediaat

7

CASUS

13

14

15

16

17

18

13. Röntgenfoto ter controle van de pasvorm van de direct geplaatste tijdelijke kroon.

14-16. Patiënt presenteerde zich met een forse zwelling en botverlies rondom het implantaat.

17. Verwijderen van de tijdelijke kroon.

18. Explantatie van het implantaat.

19. Curettage van de alveole in combinatie met curettage totdat er geen exsudaat meer was.

19

derprepareerde ik de osteotomie. Dit betekende dat

Tijdens de behandeling leek alles goed te gaan. De

ik een iets te smal implantaatbed creëerde, in de

patiënt verliet tevreden de praktijk met een direct

hoop dat het implantaat stevig in het bot verankerd

belaste tijdelijke kroon. Maar zes weken later kwam

zou worden.

zij terug.

Op papier leek dit een logische stap: het MegaGen AnyRidge-implantaat dat ik koos, gaf me een stabiliteit van 60Ncm—een cijfer dat vertrouwen gaf in immediaat belasten. Maar in mijn enthousiasme had

Het kantelpunt: de patiënt komt terug (afbeelding 14-16)

ik onvoldoende rekening gehouden met de biologi-

De patiënt meldde zich opnieuw in de praktijk met

sche gevolgen van overmatige compressie.

klachten: pijn, zwelling en een duidelijke intraorale infectie. Bij inspectie zag ik direct een probleem -

Door de te hoge druk op het omringende bot ver-

het ging om een klassiek beeld van peri-implantair

minderde daarin de doorbloeding, wat leidde tot een

botverlies met een abces. Dit patroon van botverlies

verhoogd risico op botnecrose. Dit was geen fout van

en infectie spiegelde sterk de gevolgen van thermi-

abutmentkeuze of occlusie; dit was puur het gevolg

sche trauma.

van mijn drang naar optimale stabiliteit en de wens om het implantaat direct te belasten, onder invloed

Op de röntgenfoto’s zag ik wat ik al vreesde: er was

van patiëntdruk.

botresorptie rond het implantaat. De zachte weefsels waren ontstoken en het implantaat vertoonde teke-

8

nen van mobiliteit. Op dat moment wist ik precies wat er was misgegaan.

1. Onderpreparatie van de osteotomie: mijn drang naar hoge primaire stabiliteit leidde tot te veel botcompressie, met necrose als gevolg.

Dit was geen kwestie van een verkeerde occlusie of

2. De wens om immediaat te belasten: dit was een

een slecht gekozen abutment. Dit was een puur bio-

klassiek geval van ‘Just because you can, doesn’t

logisch probleem, veroorzaakt door mijn onderpre-

mean you should’. Ondanks de hoge primaire stabi-

paratie van de osteotomie en de daarmee gepaard

liteit was de biologische situatie niet geschikt voor

gaande botnecrose of compressie. Mijn streven naar

directe belasting.

immediaat belasten had me verblind, en ik had een fundamentele regel van de implantologie genegeerd:

Dit heeft me doen beseffen dat implantologie niet al-

bot moet kunnen ademen. Op dat moment had ik

leen draait om technische vaardigheden, maar ook

geen andere keuze dan de situatie te herstellen.

om klinische discipline en geduld. Soms betekent het dat je een patiënt moet teleurstellen in zijn of haar

Herstel: terug naar de basis (afbeelding 17-19)

verwachtingen om een lange termijn succes te garanderen.

Deze fout was te voorkomen, maar hij heeft me iets

De behandeling van dit mislukte implantaat volgde

onbetaalbaars opgeleverd: een diepgaand begrip van

een stapsgewijze aanpak:

botgedrag, compressielesies en het belang van luis-

1. Explantatie van het implantaat. Het implantaat

teren naar wat de biologie je vertelt - niet alleen wat

werd voorzichtig verwijderd, waarbij ik probeerde

de patiënt wil horen. In de implantologie kunnen

zoveel mogelijk bot te behouden.

we veel herstellen, maar het beste implantaat is nog

2. Curettage en reiniging. De alveole werd intensief gecuretteerd en gespoeld tot er geen exsudaat

altijd datgene dat in de eerste poging correct wordt geplaatst.

meer aanwezig was. Met goede communicatie kon ik de patiënt overtuigen om 3 maanden later terug te komen voor de botopbouw, zodat we het beste fundament konden creëren voor een duurzame oplossing.

3. Botopbouw met GBR. Ik koos voor een combinatie van allograft, xenograft en autograft om de botdeficiëntie aan te pakken. Dit mixen van bottypes creëerde een optimale omgeving voor regeneratie.

4. Twee-fasen implantologie. Dit keer nam ik geen risico’s. In plaats van een immediaat implantaat koos ik voor een delayed plaatsing. Het bot kreeg eerst de tijd om te rijpen voordat ik een nieuw implantaat plaatste. Deze keer verliep de procedure zonder problemen. Het bot herstelde zich zoals verwacht en na enkele maanden kon ik een nieuw implantaat plaatsen, met een correcte osteotomie en zonder onnodige compressie.

Reflectie: wat ik heb geleerd

De auteur Martin Grobler, Tandarts gespecialiseerd in orale chirurgie en Implantologie. Oprichter cursus Karma Blade chirurgie cursus (samen

Wat deze casus mij vooral heeft geleerd, is hoe ge-

met Kees Heijdenrijk). Karma ambassadeur.

vaarlijk het kan zijn om klinische beslissingen te la-

Instructeur bij ABAS implant academy. Tand-

ten beïnvloeden door patiëntdruk en een verlangen

arts CBT Frisius MC (in opleiding voor tand-

naar snelheid. Achteraf gezien waren er twee hoofd-

arts-MFP). Eigenaar van tandartspraktijk

redenen voor het falen:

Alldental Groningen.

Een leerzame faalervaring

9

INTERVIEW

Violet Slettenaar, tandarts

“Ik wil blijven ontwikkelen en zo breed mogelijk inzetbaar zijn” Van wetenschapper in Londen naar tandarts in Laren: Violet Slettenaar heeft tot nu toe een bijzonder carrièrepad bewandeld. Na het behalen van haar master in biomedische wetenschappen en een promotieonderzoek in Londen, besloot ze het roer om te gooien en haar passie voor tandheelkunde te volgen. In 2014 rondde ze haar tweede studie, Tandheelkunde, af. In dit artikel spreken we met Violet over haar carrière, haar keuze om zich te specialiseren in implantologie, en hoe dit haar helpt om de best mogelijke zorg aan patiënten te bieden.

jaar met veel toewijding bij T.X. de Jong Tandzorg in

Waarom koos je uiteindelijk toch voor tandheelkunde?

Amersfoort. Hierna vond ze het tijd voor een nieu-

“Na mijn studie Biomedische Wetenschappen ben ik

we stap. Begin dit jaar nam Violet Tandartspraktijk

naar Engeland gegaan, waar ik aan de Queen Mary

Kruijssen over in Laren. Momenteel combineert ze

University of London mijn promotieonderzoek deed

het runnen van haar praktijk met het volgen van de

naar kanker en ontstekingsmediatoren. Maar toen ik

leergang implantologie bij Dental Best Practice. “Im-

klaar was, realiseerde ik mij dat mijn passie daar niet

plantologie is een essentieel onderdeel van een re-

lag”, vertelt Violet. “Ik wil direct resultaat zien. In

constructief behandelplan, en ik vind het belangrijk

wetenschappelijk onderzoek werk je vaak lang aan

om mezelf hierin verder te ontwikkelen.”

één klein onderdeel, zonder direct effect te zien. Dat

Violet werkte na haar studie Tandheelkunde tien

past niet bij mij.”

Je hebt eerst Biomedische Wetenschappen gestudeerd en in het vakgebied gewerkt.

10

De keuze voor tandheelkunde ontstond tijdens een gesprek op een feestje met een vriend die als kaakchirurg werkte. “Ik zei nog: ‘Ik ga echt nooit een tweede studie doen!’ Ik heb er een jaar over nagedacht en ben met hem mee gaan lopen tijdens spoed-

diensten. En eerlijk is eerlijk, ik werd helemaal blij van tandheelkunde. Het is een vak waarin je direct resultaat ziet. Het draait niet enkel om wetenschap, maar vooral om ervaring en uitproberen.”

Tandheelkunde sprak haar ook aan vanwege de manier van werken. “Ik vind het leuk om met mensen bezig te zijn, maar wel in een kleine setting. Ik heb veel meegelopen in ziekenhuizen. Daar werk je in een hiërarchie en ben je afhankelijk van anderen én wat je wordt gegund. Binnen de tandheelkunde werk je meestal alleen met je assistent en patiënt, en heb je zelf meer de controle. Bovendien houd ik van gedetailleerd werken en dat maakt tandheelkunde voor mij extra aantrekkelijk.”

Met die overtuiging begon Violet aan haar studie Tandheelkunde, die ze in een razend tempo afrondde. “Ik was heel gedisciplineerd en ging er volledig voor. Tijdens mijn studie kreeg ik drie kinderen en zat ik midden in een verbouwing, maar het was het allemaal waard. Ik wist dat ik mijn roeping had gevonden.”

Hoe draagt jouw biomedische achtergrond bij aan je werk als tandarts?

“Dat vind ik lastig om precies te zeggen”, begint Violet. “Mijn biomedische achtergrond helpt mij om aspecten zoals de invloed van systemische ziektes beter te begrijpen en de bredere context in te schatten.

Gaandeweg ontdekte ik dat evidence-based dentistry in de praktijk soms minder strikt wetenschappelijk is dan ik voorafgaand aan mijn studie had verwacht.

van het gebit weer te herstellen, zodat mensen weer

Het draait vaak om een combinatie van wetenschap-

zo lang mogelijk met hun gebit kunnen doen. Ik hou

pelijke inzichten, klinische ervaring en wat het beste

van het voorkomen van problemen. Reconstructieve

past bij de specifieke situatie van de patiënt.” Violet

tandheelkunde is echt mijn basis.”

merkt ook op dat je, naarmate je langer in het vak zit, meer gevormd wordt door een bepaalde denkvisie.

“Dat gebeurt vanzelf, maar ik probeer altijd dingen vanuit een breder perspectief te blijven bekijken.”

Je volgt momenteel de leergang Implantologie. Waarom heb je hiervoor gekozen?

Waar ligt jouw specifieke interesse binnen de tandheelkunde?

“Wat ik zo leuk vind aan tandheelkunde is dat je nooit

“Ik hou heel erg van reconstructieve tandheelkun-

ve tandheelkunde. Soms is er een implantaat nodig

de”, vertelt Violet. “Dus echt het herstellen van func-

als onderdeel van een behandelplan, en dat wil ik

ties van het gebit, bijvoorbeeld bij slijtage of kiespijn.

dan zelf kunnen plaatsen. Zo kan ik mijn patiënten

Ik kijk altijd naar de mond als geheel. Ik wil de tan-

een compleet aanbod bieden.”

den op de juiste plek zetten, zoals het in de natuur

Om die reden volgt Violet nu de leergang Implan-

bedoeld is. Het geeft mij echt voldoening om functies

tologie bij Dental Best Practice. “Mijn doel is niet

Violet Slettenaar

bent uitgeleerd, en ik ben iemand die altijd nieuwe uitdagingen zoekt”, vertelt Violet. “Implantologie is voor mij een belangrijk onderdeel van reconstructie-

11

INTERVIEW

per se om gecertificeerd implantoloog te worden of

met andere cursisten tijdens theoriedagen en prak-

een praktijk voor implantologie op te zetten, want ik

tijkmomenten is enorm waardevol.”

vind het belangrijk om veelzijdig te blijven in mijn werk. Ik wil juist in alle vakgebieden mijn vaardigheden blijven ontwikkelen en zo breed mogelijk inzetbaar zijn.”

Wat zijn jouw ervaringen met de leergang Implantologie?

“Soms is er een implantaat nodig als onderdeel van een behandelplan, en dat wil ik dan zelf kunnen plaatsen.”

“De leergang bestaat uit theorie en praktijk. De praktijklessen worden gegeven door Thibaut de Jong

Ze vervolgt: “Op praktijkdagen neem je je eigen pa-

in zijn eigen praktijk. Dat is de praktijk waar ik tien

tiënt en assistent mee. Van tevoren heb je je casus en

jaar heb gewerkt, dus het voelt heel vertrouwd om bij

plan van aanpak al met de groep en Thibaut bespro-

hem deze opleiding te volgen.”

ken, zodat je tijdens de operatiedag zo goed mogelijk

Violet waardeert de kleinschaligheid van de oplei-

bent voorbereid. Je gaat een voor een aan de slag met

ding. “We hebben een kleine groep van twaalf tand-

het plaatsen van een implantaat bij je patiënt. Thi-

artsen, allemaal met een algemene achtergrond.

baut kijkt mee, begeleidt je door het proces en grijpt

Sommigen werken al in een praktijk waar implanta-

in waar nodig. Tijdens de leergang wordt heel bewust

ten worden geplaatst, terwijl anderen helemaal vanaf

verteld dat je makkelijk moet beginnen, zodat je de

nul beginnen. Dat verschil maakt het juist interes-

techniek goed onder de knie krijgt en vertrouwen

sant, want je leert zo veel van elkaar. De interactie

opbouwt.”

12

Naast de interactie met cursisten wordt er ook aan-

aan hechten en het maken van incisies”, vertelt ze.

dacht besteed aan samenwerking met andere mond-

“Ik realiseer mij ook hoeveel ik nog moet leren over

zorgprofessionals. “Samenwerking is cruciaal, voor-

implantologie, het is zo’n enorm breed vakgebied. In

al als je streeft naar een multidisciplinaire aanpak.

de tandartspraktijk in Amersfoort deed ik altijd het

Je leert bijvoorbeeld hoe je een implantaat moet on-

reconstructieve werk, terwijl Thibaut de implantaten

derhouden en hoe je die kennis kunt overbrengen op

plaatste. Daardoor besef je niet hoeveel werk er nog

je mondhygiënist of preventieassistent, maar ook de

omheen zit. Zaken zoals het aanvragen van mach-

communicatie met de tandtechnicus is heel belang-

tigingen bij verzekeraars heb ik bijvoorbeeld nooit

rijk.”

eerder gedaan. Het is goed om daar nu veel ervaring in op te doen, zodat ik die kennis straks kan toe-

Waar moet een goede mentor volgens jou aan voldoen?

“Een goede mentor kan helder uitleggen, heeft passie voor het vak, en is flexibel als iets anders loopt dan gepland”, legt Violet uit. “Thibaut is daar heel goed in. Hij raakt niet in de stress en kan tactisch communiceren, ook als er iets misgaat.” Ze geeft een

passen in mijn eigen praktijk. Gelukkig kun je al je vragen stellen tijdens de leergang.”

Je hebt onlangs een tandartspraktijk overgenomen.

Hoe is deze kans op je pad gekomen?

voorbeeld: “Bij het plaatsen van mijn eerste implan-

“Ik kwam in de praktijk in Amersfoort op een punt

taat had ik de volgorde van mijn borenblokje niet

dat ik meer uitdaging wilde. Via tandtechnieker

gecheckt. Tijdens het behandelen klopte het gevoel

Derk- Jan de Haan, waarmee ik samenwerkte, kwam

niet, maar ik wist niet wat er aan de hand was en

ik in contact met Tandartspraktijk Kruijssen in La-

raakte er onzeker van. Het bleek dat ik een breder

ren. Wat mij opviel, was hoe goed de visie van Sin-

boortje gebruikte, terwijl ik eerst een smallere had

ne Kruijssen, de oprichter van de praktijk, aansloot

moeten hebben. De boren stonden niet op de juis-

bij mijn eigen ideeën over tandheelkunde. Het voel-

te volgorde. Gelukkig was Thibaut erbij om direct

de vanaf het begin vertrouwd en als een plek waar

te ondersteunen. Hij nam het meteen over, loste het

kwaliteit, persoonlijk aandacht en innovatie centraal

probleem op en zorgde dat alles soepel verliep. Het

staan. Dat gaf mij veel vertrouwen toen ik in januari

was een belangrijk leermoment voor mij: je moet al-

de kans kreeg om de praktijk over te nemen. Ik werk

tijd je materialen dubbelchecken.”

er nu vier dagen per week, en Sinne werkt zelf ook nog minstens één dag in de week.”

Wat is de meest praktische les die je tot nu toe hebt geleerd binnen de implantologie?

De overname was een intensief proces. “Het afgelopen jaar ben ik enorm druk geweest om alles te regelen. Het is een algemene praktijk met drie kamers, vier assistenten en drie mondhygiënisten. Het team werkt er al heel lang en heeft mij als nieuw

“Je moet flexibel zijn. Je kunt een plan in je hoofd

gezicht heel warm ontvangen. Ik voel mij ontzettend

hebben, maar soms loopt het anders, en dat is ook

gesteund door het team, en dat geeft echt een fijn

oké. Je moet niet schrikken als je van je planning

gevoel als je aan zoiets groots begint.”

moet afwijken, want dat hoort bij het vak. Als tandarts wijk je ook wel eens van een plan af, maar dat voelt voor mij toch vertrouwder. Bij implantologie, waar je vaak onder het tandvlees werkt, ligt dat anders. Het chirurgische aspect is nieuw voor mij en soms spannend, maar ik vind het ook heel leuk om te

Hoe zie je de toekomst voor je met je eigen praktijk en je opleiding implantologie?

leren. Voorheen vermeed ik dat soort behandelingen,

“Er verandert al veel in de praktijk, simpelweg om-

maar tijdens de opleiding word ik daar nu stap voor

dat ik een ander persoon ben dan de eigenaar”, ver-

stap in begeleid.”

telt Violet. “Sinne is heel attent richting zijn patiën-

Bovendien leert Violet veel nieuwe praktische vaar-

ten en zet ze echt op de eerste plaats. Deze filosofie

digheden tijdens de leergang. “Denk bijvoorbeeld

wil ik graag voortzetten, daarom passen wij als duo

Violet Slettenaar

13

ACADEMIAE. START SEPTEMBER 2025 61 KRTPUNTEN

Leergang Implantologie Gedurende 10 lesdagen, waarvan 6 dagen theorie en 4 dagen praktijk, nemen we je mee in de wereld van implantologie waarbij je zelf ook 3 patiënten gaat implanteren.

PROGRAMMA Diagnostiek, indicaties, contra-indicaties, (medische) risico’s en dossiervorming Behandelplanning en implantaattypen Flapdesign, hechten & live intake door docent Botopbouw en tweede fase technieken

Veel onderwerpen zullen de revue passeren en er komen verschillende specialisten hun kennis met je delen.

Live implanteren edentate kaak door Thibaut de Jong

Een complete opleiding, waarbij we altijd zorgen voor een goede balans tussen theorie en praktijk.

Voorbereiding op het examen

De opleiding is inclusief een parallel opleidingsprogramma voor één van jouw assistenten!

Zelfstandig implanteren edentate kaak Suprastructuren uitneembaar en vast & live implanteren dentate kaak door Thibaut de Jong Examen (zelfstandig implanteren)

DOCENTEN Thibaut de Jong | Xander Rijpstra | Bas Leempoel | Caroline Cuppens | Mardi Kwehandjaja | Jan Willem Vaartjes | Erik van Olmen | Sascha van Hummel

www.academiae.nl

goed bij elkaar. Tegelijkertijd wil ik de praktijk mo-

dernemer; andere boren, andere tandheelkundige

derniseren, bijvoorbeeld door de aanschaf van een

software, een andere behandelstoel, contracten met

TRIOS 3 dental scanner. Hiermee kunnen we af-

verzekeringen regelen, personeelszaken, etcetera. Je

drukken van het gebit vervangen door digitale scans,

wordt echt in het diepe gegooid, en moet zelf weer

wat voor patiënten comfortabeler is dan een mond

komen bovendrijven. En hoe ik dit allemaal doe,

vol met afdrukmateriaal. Zo kan door het scannen

vraag ik mezelf soms ook wel eens af. Het is gewoon

een (implantaat)kroon gemaakt worden. Daarnaast

een kwestie van doorgaan, meteen oplossen wat je

maakt de scanner het mogelijk om eenvoudige or-

kunt en prioriteiten stellen. En hulp vragen! Het is

thodontische behandelingen te doen, en oplossingen

soms zwaar, maar ook heel leuk en leerzaam.”

te bieden voor patiënten met slijtage aan tanden en kiezen.”

Naast modernisering ziet Violet ook kansen om implantologie binnen de praktijk verder uit te bouwen.

“Sinne deed al veel met implantologie. Ik zal ook samen met Thibaut gaan implanteren. Naarmate mijn vaardigheden zich ontwikkelen, wil ik die behandelingen steeds meer zelf gaan uitvoeren. Dat betekent ook dat ik verschillende implantaatsystemen moet leren kennen, want bij de opleiding werken we met iRES en in de praktijk zijn er andere implantaatsystemen.”

Ze sluit af: “Het is een hectische tijd waarin alles nieuw is, zowel als tandarts maar nu ook als on-

Violet Slettenaar

15

Soms is water niet genoeg Verlicht het gevoel van een droge mond, biedt comfort en beschermt de tanden.

Extra bescherming tegen cariës dankzij 0,2% fluoride

Voor de erg gevoelige en droge mond Direct comfort Ideaal voor onderweg Bevat enkel zonnebloemolie

Nieuw

Bevat 40 ppm fluoride en xylitol Frisse milde smaak

Scan de QR-code voor meer informatie over een droge mond en onze nieuwe producten

www.tepe.com

Zonder toegevoegde smaak, zachte formule Stimuleert speeksel

Aan te vullen met TePe Pure™ Tandpasta voor de droge en gevoelige mond

COLUMN CELINA

Celina Klappers, Praktijkhouder-tandarts

Ademen in de Jungle Ons

en

haling via de neus, en een goede

daarmee ook onze kennis. Naast

Jungle-team

tongpositie. Deze laatste heeft

cariëspreventie richt ons team

zelfs directe invloed op de groei

zich steeds meer op andere as-

van de bovenkaak en dus op de

pecten

luchtweg.

van

groeit,

mondgezondheid.

bij Wellestate tandartsen, IJsselstate tandartsen en Jungle tandartsen. @drs.celina_klappers

Al sinds mijn opleiding ben ik gefascineerd door orthodontie:

Bij Jungle Tandartsen werken we

hoe het de groei en ontwikke-

hier actief aan. Bij onze intake

ling van het gezicht beïnvloedt

gebruiken we een slaapvragen-

en welke impact dit heeft op het

lijst voor ouders en kinderen

uiterlijk en mentale welzijn van

om bewustwording te creëren.

een persoon. Samen met een

Ademhalingsproblemen en af-

aantal collega’s heb ik een spe-

wijkende mondgewoonten her-

cifieke interesse ontwikkeld in

kennen we hierdoor eerder, zelfs

airway dentistry.

al bij jonge kinderen. In de afgelopen jaren hebben we onze ex-

In Amerika zijn al diverse prak-

pertise opgebouwd via externe

tijken en klinieken volledig ge-

cursussen, en nu delen we onze

specialiseerd in deze benadering

kennis binnenkort ook intern.

van ademhaling en mondge-

Onze training wordt multidisci-

zondheid. De groei van online

plinair, met bijdragen van tand-

cursussen maakt het makkelij-

artsen, mondhygiënisten, pre-

ker om ons hierin te verdiepen.

ventieassistenten, logopedisten

Wat ik het meest inspirerend

en orthodontisten.

vind, is de samenwerking die hierbij nodig is tussen tand-

Kijk jij al op jonge leeftijd naar

artsen, mondhygiënisten, log-

de ontwikkeling van de kaken

opedisten

(OMFT-specialisten)

bij kinderen? Want een gezonde

en orthodontisten. Een stabie-

kaakgroei begint vroeg – en dat

le orthodontische behandeling

heeft een levenslange impact.

begint

immers

met

gezonde

mondgewoonten: geen duim- of vingerzuigen, een juiste adem-

17

IMPLANTOLOGIE

All-on-Six: een duurzame oplossing voor volledige rehabilitatie in de bovenkaak Een gebit kan volledig falen of ernstig achteruitgaan

Het grote voordeel is dat de financiële bijdrage voor

door een combinatie van cariës, endodontische pro-

patiënten beperkt blijft. Het nadeel is echter dat pa-

blemen of parodontale aandoeningen. In dergelijke

tiënten lang moeten wachten voordat ze in aanmer-

gevallen is een totaalextractie vaak de enige optie.

king komen voor implantaten en in de tussentijd een

Aangezien een volledige prothese in Nederland wordt

losse prothese moeten gebruiken. Een alternatief is

vergoed vanuit de basisverzekering, is dit vaak de

een vaste brug op implantaten. Een voordeel hiervan

eerste keuze. Uit onderzoek van Cawood & Howell

is dat er direct gestart kan worden zodra de patiënt

(1998) blijkt echter dat alveolair bot resorbeert na

akkoord geeft. Het grootste nadeel is echter de hoge

extractie. In de eerste drie maanden treedt vooral

kosten, die grotendeels voor eigen rekening komen.

horizontale resorptie op, gevolgd door verticale re-

In dit artikel worden de indicatie, de spreiding van

sorptie. Dit proces wordt geclassificeerd van klasse

implantaten en de vervaardiging van de suprastruc-

II (direct na extractie) tot klasse VI (volledige ver-

tuur besproken.

ticale resorptie). Naarmate het botvolume afneemt, volgt de omliggende mucosa deze resorptie. Hierdoor verliest de mucosa uiteindelijk ondersteuning, wat

Casus

leidt tot een beweeglijke, zogenaamde flabby ridge.

Bij ernstige resorptie kan een prothese onvoldoende

Een 54-jarige, gezonde man (niet-roker) had in het

houvast bieden tijdens het spreken en eten. Om dit

verleden volledige kroon- en brugwerken in de bo-

probleem op te lossen, worden implantaten vanuit

ven- en onderkaak. Een halfjaar eerder kwam de

de bijzondere tandheelkunde vergoed, zodat patiën-

brug in de bovenkaak los door cariës onder de pijlers.

ten een klikprothese kunnen krijgen. Deze protheses

De onderkaak vertoonde eveneens aanhechtingsver-

worden doorgaans goed gefixeerd met een stegcon-

lies en pockets dieper dan 6 mm bij enkele elemen-

structie of drukknoppen.

ten. De patiënt gaf direct de voorkeur aan een vaste

18

1

2

1. Edentate maxilla

2. Planning in de CBCT-software Acteon AIS

brug op implantaten boven een prothese. Vanwege

voor een noodprothese, omdat er spoed was en de

gegeneraliseerde parodontitis in de onderkaak werd

parodontale ontstekingen in de onderkaak tegelijk

het volgende behandelplan opgesteld:

behandeld moest worden, werd hier gekozen voor een compromis met FP3 als vaste brug.

1. Vervaardigen van een noodprothese voor de bo-

De behandelend mondhygiënist gaf na 4 maanden

venkaak, gevolgd door extractie van wortelresten

groen licht voor de onderkaak. Na initiële therapie en

en plaatsing van de prothese.

zelfzorg van de patiënt waren er geen pockets dieper

2. Initiële parodontale therapie, inclusief parodontiumstatus, initiële behandeling en herbeoordeling.

dan 5 mm en was de bloedingsindex gezakt onder de 20%.

3. Implantologisch onderzoek gecombineerd met een CBCT-scan.

Voor het implantologisch onderzoek werd een CBCT-

4. Plaatsen van 6 implantaten in bovenkaak met

scan (Trium CBCT, Acteon Frankrijk) vervaardigd

eventuele sinusbodemelevaties en kaakverbredin-

van de edentate bovenkaak en in de software werd

gen.

een planning gemaakt van 6 implantaten in de bo-

5. Tweede fase chirurgie na zes maanden.

venkaak. De kaak kan opgedeeld worden in het front,

6. Vervaardigen van een tijdelijke brug van polymet-

tussen de 13 en 23 en de zijdelingse delen van de 14

hylacrylaat (PMMA) op multi-unit abutments.

t/m 17 en 24 t/m 27. Er dienen 2 implantaten in het

7. Twee maanden testen van de PMMA-brug op oc-

front geplaatst te worden en 2 implantaten in de zij-

clusie, articulatie en fonetiek.

8. Vervaardigen van een definitieve brug van zirkoonoxide met een titanium frame.

delingse delen rechts en links, om een optimale verdeling van de implantaten (implant spread) te krijgen. De implantaten in deze casus werden gepland op posities 12, 22, 14, 24, 16 en 27. Tevens werd rekening

Voor een vaste brug is het belangrijk dat er zo spoedig

gehouden met de krachtenverdeling óp de implan-

mogelijk na de (totaal)extracties wordt gestart met

taten, deze zijn naar dorsaal toe forser dan in het

het implanteren en de kaakverbredingen, het liefst

front, daarom werd er gekozen voor brede implan-

immediaat. Hoe verder de resorptie gaat, des te meer

taten (meer dan 5.0 mm in diameter) distaal en 4.0

roze porselein gebruik nodig is. Tegenwoordig wordt

mm diameter implantaten in het front. Voor de 16

er geen porselein meer gebruikt, maar wordt het

was een crestale sinusbodemelevatie nodig en de 14

zirkoonoxide roze ingekleurd. Alleen bij immediaat

benodigde een kaakverbreding en verhoging.

geplaatste implantaten en direct een tijdelijke brug om de weefsels te ondersteunen, kunnen de witte

Om de implantaten op de juiste vooraf geplande po-

elementen en de roze mucosa in harmonie zijn zoals

sitie te implanteren, zijn er een aantal mogelijkheden

in de natuurlijke situatie. Carl Misch (1993) heeft dit

(afbeelding 1 en 2). Eén daarvan is om de chirur-

in zijn boek beschreven als Fixed Prosthodontics 1

gie guided uit te voeren, maar dat is lastig omdat

(FP1). Is er verticale resorptie van weefsels, dan moet

de guide niet op elementen afgesteund kan worden.

een compromis worden gekozen tussen onnatuur-

De guide dient dan met guide pins vastgeschroefd te

lijke lange elementen (FP2) of een combinatie van

worden, maar dat heeft als nadeel dat bij verplaat-

elementen met roze inkleuring van de mucosa (FP3).

sing van de guide de implantaten niet op de juiste positie staan. Bij immediaat implanteren kan tegen-

Gezien er in deze casus eerst gekozen moest worden

All-on-Six

woordig gebruikgemaakt worden van meerdere stac-

19

IMPLANTOLOGIE

3

4

5

6

8

9

7

kable guides, die op een base guide geklikt kunnen worden. Een tweede methode is om op basis van de CBCT-scan in de mond uit te meten waar de implantaat locaties zijn en door te kijken naar referentie van de onderkaak. In deze cases werd besloten om de implantaten vrij uit de hand te plaatsen.

10

Chirurgie plaatsen van de 6 implantaten

mucosa zowel buccaal als palatinaal afgeschoven.

Voor de behandeling kreeg de patiënt Amoxicilline

Het is belangrijk om te realiseren dat de bovenkaak

500mg 3dd1 gedurende een week voorgeschreven

zachter alveolair bot heeft dan de onderkaak en dat

waarbij er een dag voor de chirurgie gestart werd,

stug periost op de kaak kan zitten. Daarom is het

als pijnstilling Ibuprofen 600 mg 3dd1 voor een week

van belang om te starten met curettage van de kaak.

en Blue M Mouthwash voor de mondspoeling ge-

Na het vrijleggen van de canalis incisivum, werd een

durende de eerste 2 weken. Na de anesthesie werd

guide pin in de canalis geplaatst. Het kanaal loopt

een incisie gemaakt van tuber tot tuber en werd de

loodrecht op de kaak en kan dienen als referentie

3. Na flap een guide pin in foramen incisivum 4. Plaatsen van 6 implantaten en kaakverbreding 14 5. Primaire sluiting met een door20

lopende hechting

abutments

6. Tweede fase chirurgie

9. Digitaal design tijdelijke brug

7. Intraoraal scan occlusaal van de

10. Setup van tijdelijke brug in het

implantaten 8. Intraoraal scan met de scan

gezicht

voor de implantaten (afbeelding 3). Hierna werd met

de buccale zijde van de implantaten wordt geduwd.

een meetinstrument de locaties van de implanta-

Er werden 6 healing abutments van 6 mm hoogte op

ten uitgemeten en werd een initiële osteotomie op

de implantaten geplaatst, waarna de wonden werden

deze locaties gemaakt. Voor de 16 werd een crestale

gehecht met een 6-0 monofilament hechtdraad. In

sinusbodemelevatie met Densah boren uitgevoerd.

de prothese werd een nieuwe softliner over de healing

Hierbij werd het zachte bot gecondenseerd om naar

abutments geplaatst. Het weefsel dient minimaal 4

crestaal geduwd te worden, waarna het membraan

weken genezingstijd te hebben (afbeelding 6).

van Schneider meelifte. Door de osteotomie werden 1cc botkorrels geplaatst en daarna direct het implantaat. Ter plaatse van de 14 zat een verticaal botde-

Zitting 3 Scanafdruk

fect, na plaatsen van dit implantaat, werd de kaak verticaal verhoogd. Er werden 6 implantaten van het

Voordat er een brug van zirkoonoxide gemaakt kan

merk AnyRidge (MegaGen Implant Company, Korea)

worden, dient met een tijdelijke brug de stand van

geplaatst met diameter 5.0 mm aan de distale zij-

de elementen, de curve, de occlusie en articulatie

des, diameter 4.5 mm bij de premolaren en 4.0 mm

getest te worden. Hiervoor werd gekozen voor een

implantaten bij de laterale incisieven (afbeelding 4).

kunststof gefreesde brug van PMMA. Daartoe werd een intraorale scan (Trios 3, 3Shape) gemaakt van de

Ter plaatste van de 16 en 14 werden verticale ma-

edentate bovenkaak, scan met scan abutments op de

trashechtingen geplaatst, waarna er één doorlopende

implantaten, scan van de onderkaak, scan van de pro-

hechtingen van tuber tot tuber volgde met een 4-0

these en een beetscan links en rechts met de prothese

gevlochten hechtdraad (afbeelding 5). Gedurende

in (afbeelding 7 en 8). Daarnaast werden volgens een

de eerste 2 weken van de genezing is het van es-

foto protocol portretfoto’s van het front, zij, boven,

sentieel belang voor de wondgenezing, dat de pati-

onder en rustpositie lip genomen. Op basis van de

ënt geen bovenprothese draagt. Deze werd daarom

foto’s werd besloten om met een beetverhoging van

ingenomen, met de uitleg dat direct dragen van de

2 mm te werken. De technicus zette de foto’s en pro-

bovenprothese een nadelige invloed heeft op de ge-

these over elkaar in de CAD-software (Exocad, Align)

nezing van de kaak, de botopbouw en de implanta-

en stuurde de behandelaar een 3D-bestand van de

ten. Patiënt kwam 2 weken na de chirurgie retour

tijdelijke brug met schroefgaten, die na goedkeuring

voor het verwijderen van de hechtingen, waarna de

werd gefreesd (afbeelding 9 en 10).

binnenzijde van de bovenprothese werd uitgeslepen en voorzien werd van een softliner als nieuwe tijdelijke voering voor retentie van de bovenprothese.

Vanwege de kaakverhoging en sinusbodemelevatie, werd 6 maanden genezing afgewacht van het bot en integratie van de implantaten.

Zitting 4 plaatsen PMMA brug & multi-unit abutments Wanneer de tijdelijke brug retour komt, dienen eerst de healing abutments verwijderd te worden en de im-

Tweede fase chirurgie

plantaten uitgespoeld te worden met Blue M spoelmiddel in een monoject. De brug paste niet direct op de interne verbindingen van de implantaten, omdat

Na de genezingsperiode werd eerst een OPT röntgen-

deze daarvoor niet parallel genoeg stonden, omdat

opname vervaardigd om de genezing van de implan-

de kaak in een curve liep. Daarom wordt over het

taten, kaakverbreding en sinusbodemelevatie te be-

algemeen gekozen voor multi-unit abutments die op

oordelen. Er waren geen complicaties opgetreden. Bij

de implantaten worden gedraaid. Hierdoor wordt de

de tweede fase chirurgie is het van absoluut belang

brug op coronaal hoger niveau geplaatst en door de

dat er minimaal 2-3 mm gekeratiniseerd weefsel aan

multi-unit abutments wordt een open inzetrichting

de buccale zijde van de implantaten wordt verkregen,

verkregen.

anders kan de patiënt de implantaten niet goed reinigen en door de trekkrachten van de mucosa ont-

De PMMA tijdelijke brug werd direct op de mul-

staat al gauw peri-implantaire ontstekingen en re-

ti-unit abutments geschroefd met kleine schroefjes.

cessies. De incisie hoeft niet van tuber tot tuber te

De schroefgaten van de brug werden afgesloten met

zijn, maar 2 incisies van de 16 tot de 12 en 26 tot de

teflontape en composiet. Indien nodig, kon er aan

22 is voldoende, waarbij de incisie genoeg gekerati-

de PMMA brug de occlusie en articulatie geslepen

niseerd weefsel aan de buccale zijde bevat, dat naar

worden. In deze casus was dat verder niet nodig. De

All-on-Six

21

IMPLANTOLOGIE

11

14

12

13

15

16

17

18

19

20

patiënt kon 2 maanden functioneren met de tijdelij-

vaardigen die zonder spanning op de implantaten te

ke brug, waarna een kort consult werd gepland om

plaatsen is. Een scan op basis van fotogrammetrie

te bespreken of hij tevreden was met de esthetiek

is wel precies genoeg, maar dat is een erg kostbaar

en functie. Voor de patiënt hoefde niks veranderd te

apparaat. Een siliconenafdruk is ook precies genoeg,

worden (afbeelding 11-14).

mits vooraf de afdrukstiften aan elkaar gespalkt worden, zodat er geen beweging van de afdrukstiften ten opzichte van elkaar kunnen ontstaan tijdens

Siliconenafdruk

het gipsen van het model. De technicus had daarom kunststof vlaggetjes op de afdrukstiften met kleur-

Voor de vaste brug van zirkoonoxide dient een nieu-

coderingen gemaakt. Deze vlaggetjes werden met

we afdruk gemaakt te worden. Een intraorale scan

composiet aan elkaar vastgezet (afbeelding 15).

is niet precies genoeg om zirkoonoxide brug te ver-

11. Tijdelijke PMMA-brug op model

14. Portretfoto met tijdelijke brug

12. Na plaatsen van multi-unit abut-

15. Afdrukstiften op multi-unit en

ments 13. Na plaatsen tijdelijke brug op de implantaten 22

verbonden met composiet 16. Brug van zirkoonoxide 17. Titanium frame in de brug

18. Occlusaal foto met de schroefgaten in de brug 19. Brug geplaatst in occlusie 20. Frontaanzicht brug

De gezichtsfoto’s zijn afgedrukt met toestemming van de patiënt.

22

22. Controle OPT na 2 jaar 21

21. Portretfoto na 2 jaar

Plaatsen vaste brug De technicus leverde op basis van de tijdelijke brug,

hygiënist waarbij ook de mondhygiëne bij de brug

de vast brug op implantaten af. Deze is van volledig

wordt gecontroleerd. Op de OPT na 2 jaar (afbeelding

zirkoonoxide met een titanium frame aan de bin-

22) is het botniveau rondom de implantaten stabiel

nenzijde voor de stevigheid (afbeelding 16-18). Een

en is patiënt tevreden met zijn vaste brug.

volledige brug van alléén zirkoonoxide is namelijk fractuur gevoelig. Na verwijderen van de tijdelijke brug kon de mondhygiëne van de patiënt gecontroleerd worden bij de implantaten. Patiënt hield het

De auteur

netjes schoon met een elektrische tandenborstel en een waterpik. Het is van belang dat de brug zonder

Irfan Abas (ACTA, 2008) is een restauratief

spanning op zijn plek geduwd kan worden en deze

tandarts

niet kan kantelen op de abutments. Na het plaatsen

implantoloog

van de brug werden de schroefjes getorqued op 15

klinische ervaring. Hij is oprichter en partner

Ncm, waarna de esthetiek, occlusie en articulatie ge-

van een verwijspraktijk in Bussum, waar hij

controleerd konden worden.

zich richt op hoogwaardige restauratieve en

(NVVRT-erkend)

en

(NVOI-erkend)

implantologiebehandelingen

tandartsmet

ruime

(tandartsabas.

Daarna werden de schroefgaten gevuld met Blue M

nl). Naast zijn klinische ervaring, heeft Abas

gel, teflon tape en composiet (afbeelding 19 en 20).

22 klinische artikelen gepubliceerd. Hij heeft

Patiënt was zich zeer tevreden met het functionele

ook zijn eigen succesvolle opleidingsinstituut

en esthetische eindresultaat (afbeelding 19 en 20). Er

opgericht in 2019, de Abas Implant Academy,

was ook een nette hoektand en frontgeleiding. Voor

waar hij tandartsen opleidt in veilige en

de fonetiek werd een filmpje opgenomen, de F en de

effectieve

S werden netjes uitgesproken (afbeelding 21). De pa-

hebben meer dan 160 tandartsen deelgenomen

tiënt vervolgt zijn parodontale nazorg bij de mond-

aan de Abas Implant Academy.

All-on-Six

orale

implantologie.

Inmiddels

23

Neem jij de volgende stap?

Abas Implant Academy biedt een volwaardige 8-daagse opleiding in de moderne implantologie aan. Ruim 160 tandartsen hebben al deelgenomen.

Ons vernieuwde programma biedt een uitgebreid curriculum aan (incl. 3 moduleboeken).

Module 1 Indicatie, planning, prothetiek & de medische gecompromitteerde patiënt Module 2 Basis chirurgie, anatomie & hechttechnieken Module 3 Basis implantologie: flap, osteotomie & plaatsen implantaat Module 4 Implantologie in de edentate boven- en onderkaak Module 5 Gevorderde implantologie: botopbouw, membranen, periost mobiliseren, piëzo-elektrochirurgie, sinusbodem elevatie, ridgesplit en gebruik van Plateled Rich Fibrine Module 6 Tijdstip van implanteren, fronttandvervanging, esthetiek, immediaat implanteren, immediaat belasten en socketshieldtechniek Module 7 CBCT diagnostiek & planning, guided surgery middels R2 Module 8 Tweede fase technieken, gekeratiniseerde mucosa, bindweefseltransplantaten, behandeling van infecties rondom implantaten, tariefstelsel & complicaties

Praktijkervaring opdoen in Mexico?

Na de opleiding implantologie kun je onder begeleiding van onze instructeurs zelf 4 dagen live patiënten behandelen. In 2024 hebben we in slechts 4 dagen variërend tussen de 15 en 23 implantaten geplaatst per tandarts.

kijk voor meer informatie op abas-academy.com →

MONDHYGIËNE

De kunst van gezond tandvlees rondom implantaten De afgelopen jaren is er veel veranderd in de wereld van implantologie. Waar implantaten vroeger vooral werden geplaatst bij mensen met een volledige prothese om de functionaliteit te verbeteren, zien we tegenwoordig steeds meer patiënten waarbij één enkel element is vervangen door een implantaat. Dit biedt een prachtige mogelijkheid om de dentitie intact te houden, maar het brengt ook uitdagingen met zich mee waar niet iedereen zich bewust van is.

Een patiënt die mij altijd is bijgebleven was een

dat speciaal is ontworpen om goed in het bot vast

vrouw van 70 jaar. Ze had een edentate onderkaak

te groeien (osseointegratie) en bacteriegroei te mi-

met twee implantaten. Ze kwam bij mij met klach-

nimaliseren. Abrasieve tandpasta kan dit oppervlak

ten over haar tandvlees rondom de implantaten. Het

beschadigen, waardoor bacteriën zich gemakkelijker

zag er ontstoken en onrustig uit, en ze vertelde dat

kunnen ophopen en ontstekingen kunnen veroorza-

het vanaf het begin al niet goed aanvoelde. Tot haar

ken.

grote verbazing hoorde ze van mij dat ook rondom

De gingiva rondom implantaten is vaak gevoeliger

implantaten ontstekingen kunnen ontstaan. Dit was

dan het tandvlees rondom natuurlijke elementen.

voor haar een openbaring, want ze dacht: een im-

Abrasieve tandpasta kan bij intensief poetsen irri-

plantaat is nep, dus daar kan niets mis mee gaan.

tatie veroorzaken en het risico op peri-implantitis

Maar net zoals een kunstheup of -knie vatbaar kan

verhogen.

zijn voor infecties, geldt dat ook voor implantaten.

Voorkomen is beter dan genezen

Leefstijl als sleutel tot succes Een gezonde leefstijl speelt ook een belangrijke rol

Om ontstekingen rondom implantaten te voor-

bij het behoud van implantaten en een gezond pa-

komen, zijn een aantal zaken cruciaal. Allereerst

rodontium, en is noodzakelijk voor een goede im-

natuurlijk: de mondhygiëne. Goed poetsen is es-

muunfitheid. Deze immuunfitheid helpt het lichaam

sentieel, maar dan wel met een tandpasta die niet

beter om te gaan met de bacteriën in de biofilm

abrasief is (RDA-waarde onder de 70). Implantaten

rondom implantaten, waardoor de kans op peri-im-

hebben meestal een titanium of zirkonium oppervlak

plantitis afneemt.

Gezond tandvlees

25

Oxygenate to regenerate Oxygen treatment: from chairside to home care solutions.

#1 in Implant Care

blue®m Oxygen treatment for effective and body-friendly healing of soft tissue and oral wounds.

• accelerates and enhances wound healing • efficient control of red complex bacteria and biofilm • as effective as CHX • a safer alternative to traditional antiseptics • widely validated, researched and documented • used by clinicians worldwide

Research, studies and more info at bluemcare.com/implants blue®m is available via your dental distributor

scan QR code

Een gezonde leefstijl omvat meer dan alleen goede

invloed op de gezondheid van het tandvlees en moe-

voeding. Het gaat ook om stressmanagement, vol-

ten daarom bespreekbaar worden gemaakt.

doende slaap en regelmatige lichaamsbeweging. Als mondzorgprofessionals hebben we een belangrijke rol in het informeren van patiënten over deze leef-

Meer dan schoonmaken alleen

stijlfactoren.

Het succes van implantaatbehandelingen vraagt om

Voedingsstoffen en de immuunfitheid

een multidisciplinaire aanpak. Als tandheelkundig team kunnen we onze patiënten meer bieden dan alleen instructies over reiniging. Door aandacht te besteden aan leefstijl, voeding en algehele gezondheid,

Wanneer ik hierover praat met mijn patiënten, vraag

dragen we bij aan het succes van implantaten op de

ik hen vaak naar hun eetgewoonten. Voor een op-

lange termijn.

timaal werkend immuunsysteem zijn bepaalde voe-

Implantaten zijn een mooie oplossing, maar het be-

dingsstoffen onmisbaar, waaronder:

houd ervan vraagt om een gezamenlijke inspanning

• Omega 3-vetzuren ondersteunen het ontstekings-

van zowel de zorgverlener als de patiënt. Zo zorgen

proces.

• Vitamine D reguleert het immuunsysteem en in

we niet alleen voor gezonde implantaten, maar ook voor gezonde, lachende patiënten.

combinatie met vitamine K speelt het een rol bij botgezondheid.

• Vitamine C bevordert onder andere de wondgenezing.

De auteur

• Voedingsvezels dragen bij aan een gezonde darmflora, wat het immuunsysteem ondersteunt.

Yvonne Kort is mondhygiënist, vitaliteits-

Tegelijkertijd zijn er factoren die juist een negatief

therapeut en hypnotherapeut. Naast haar

effect hebben. Suikers verzwakken het immuun-

werkzaamheden bij Kuypers Mondzorg en

systeem aanzienlijk, en frisdrank is vaak een gro-

DentalCare praktijk voor mondhygiëne, heeft

te boosdoener. Door de consumptie van frisdranken

zij haar eigen praktijk voor hypnotherapie, is

te beperken, kan al veel winst worden behaald. Ook

ze auteur en geeft ze trainingen.

alcoholgebruik en rookgedrag hebben een negatieve

Gezond tandvlees

27

IMPLANTOLOGIE

Flexibele oplossingen & minimaal invasieve behandelingen

Implantologie bij oudere patiënten De gemiddelde leeftijd van patiënten neemt als gevolg van de vergrijzing steeds meer toe. Doorgaans ontstaan vanaf middelbare leeftijd, na opeenvolgende tandheelkundige behandelcycli, de meeste indicaties voor implantologische vervanging van uitbehandelde elementen. Door sommige prominente collega’s, zoals Zuhr en Hürzeler, wordt zelfs geadviseerd om implantologie indien enigszins mogelijk bewust uit te stellen tot de tweede helft van iemands levensloop, vanwege het dan beter matchen van de levensverwachting van een implantaat met die van de patiënt zelf. Hierdoor verschuift de implantologie geleidelijk naar patiënten op steeds hogere leeftijd. Maar tot welke leeftijd is het nog geïndiceerd om te implanteren en wat zijn de consequenties van een zeer hoge leeftijd voor een implantologische behandeling?

Leeftijd geen contra-indicatie

trauma gaandeweg de voorkeur. Wanneer een uitgebreide chirurgische behandeling noodzakelijk is

Bij patiënten op hoge leeftijd is de biologische leef-

voor het plaatsen van implantaten, vraagt dit om een

tijd veel relevanter dan de chronologische leeftijd.

zorgvuldige afweging. Het is van belang dat gean-

Ouderdom op zichzelf is daarom geen contra-indi-

ticipeerd wordt op toekomstige veranderingen in de

catie voor implantologie. De algehele conditie (bio-

conditie van de oude patiënt. Dit vereist een door-

logische leeftijd) kan wel duidelijke beperkingen met

dachte- en op maat gesneden aanpak, die rekening

zich meebrengen waarmee rekening moet worden

houdt met toenemende kwetsbaarheid. Dat geldt in

gehouden bij een chirurgische en implantologische

het bijzonder bij het plaatsen van implantaten ten

behandeling.

behoeve van kroon- en brugwerk. Het is belangrijk om de implantaten daarbij zo strategisch mogelijk te

De juiste keuzes

positioneren, zodat in de toekomst hierop ook een uitneembare voorziening kan worden gemaakt. Prothetische voorzieningen moeten vooral bij ouderen

Met het vorderen van de leeftijd verdienen weinig

eenvoudig te reinigen zijn. Ongecompliceerde be-

invasieve behandelingen met een gering weefsel-

handelingen met een gering weefseltrauma hebben

28

bij ouderen de voorkeur, omdat wondgenezing vaak

een chirurgische/implantologische behandeling. Bij

langer duurt en de coöperatie bij langdurige com-

oudere patiënten moet een zorgverlener die een in-

plexe behandelingen afneemt. Korte implantaten en

vasieve behandeling overweegt zorgvuldig te werk

mini-implantaten blijken in toenemende mate in

gaan en zijn er diverse aspecten die specifieke aan-

deze behoefte te kunnen voorzien, doordat aanvul-

dacht verdienen.

lende chirurgische ingrepen zoals een sinusbodemelevatie of een botopbouw hiermee worden vermeden.

Medicatie inventariseren - Allereerst moet het me-

Co-morbiditeit en systeemziekten komen op hoge

dicatiegebruik in kaart worden gebracht. Wanneer

leeftijd veel voor. De meeste systeemziekten hebben

al veel medicatie wordt gebruikt (polyfarmacie), is

echter weinig of geen invloed op het slagingspercen-

de kans op interacties met de door u voorgeschreven

tage en de overleving van implantaten. In dit over-

medicatie groter. Bij chirurgische behandelingen is

zichtsartikel zullen naast de medische conditie ook

met name het gebruik van orale anticoagulantia en

andere aspecten die relevant zijn bij chirurgische en

bisfosfonaten relevant. Er zijn verschillende soorten

implantologische behandelingen van (extreem) oude

anticoagulantia, welke elk om een specifiek beleid

patiënten kort worden besproken zoals antibiotica-

vragen (zie ‘Peri-operatieve medicatie’).

profylaxe en pijnmedicatie.

Bisfosfonaten worden gebruikt als therapie voor osteoporose en bij sommige vormen van kanker. Bij

Geen onder- of overbehandeling

osteoporose betreft dit doorgaans de orale toedieningsvorm (tabletten). Als therapie voor botmetastasen van sommige vormen van kanker (zoals mam-

Bij de implantologische behandeling van patiënten

ma- of prostaatcarcinoom, morbus Kahler) worden

op hogere leeftijd zijn onder- en overbehandeling

bisfosfonaten intraveneus toegediend. Een onge-

de grootste valkuilen. Onderbehandeling komt vaak

wenste bijwerking van bisfosfonaten is osteonecrose

voort uit ongegronde angst bij de zorgverlener en de-

van het kaakbot, ook wel bekend als ‘medication re-

priveert zo de patiënt soms onterecht van toegevoeg-

lated osteonecrosis of the jaw’ afgekort tot MRONJ. Dit

de kwaliteit van leven door het nalaten van een zin-

manifesteert zich met een dehiscentie van de orale

volle behandeling met een goede prognose [Schimmel

mucosa en necrose van het onderliggende kaakbot.

et al. 2018;Takahashi et al. 2022; Hottel and Chirla 2023].

Deze conditie is vaak zeer lastig behandelbaar en

Overbehandeling ontstaat juist wanneer een zorg-

kan progressief van aard zijn, leidend tot soms zeer

verlener onvoldoende rekening houdt met specifie-

ernstige beschadiging van de kaak. Op een OPT lijkt

ke kenmerken van een oudere patiënt. Zo verloopt

het bot ‘aangevreten’ te zijn (afbeelding 1). Als regel

het genezingsproces bij ouderen gemiddeld trager, is

kan worden gesteld dat bij kortdurend gebruik (kor-

het fysieke- en mentale aanpassingsvermogen soms

ter dan 3-5 jaar) van orale bisfosfonaten het risico op

beperkt, is de afweer afgenomen en daarmee de in-

MRONJ door een implantologische behandeling rela-

fectiegevoeligheid navenant toegenomen. Ook is de

tief klein is. Een veel hoger risico bestaat met name

botkwaliteit soms slechter (zachter bot, lagere mi-

bij de intraveneuze toedieningsvorm. Bij intraveneus

neralisatiegraad). Met het verstrijken van de jaren is

gebruik moet daarom nadrukkelijk de afweging wor-

de doorbloeding van de harde en zachte weefsels als

den gemaakt of een electieve implantologische be-

gevolg van atherosclerose vaak achteruitgegaan. Bij

handeling wel opweegt tegen een reëel risico op het

ouderen zijn er dus veel redenen om terughoudend te

optreden van MRONJ met een potentieel zeer ongun-

zijn met het combineren van verschillende chirur-

stige verloop. Indien de noodzaak van behandeling

gische ingrepen en is het zaak om niet de toleran-

toch opweegt tegen de risico’s is een doorverwijzing

tiegrenzen op te zoeken. Juist bij ouderen geldt het

naar de tweedelijn aan te bevelen.

principe ‘one miracle at a time’.

Systeemziektes - Het achteruitgaan van de alge-

Evaluatie medische aspecten

mene conditie vormt bij geriatrische patiënten een reëel risico bij implantologische ingrepen. Aandoeningen die vaak worden benoemd als een risicofactor

Een hoge (chronologische) leeftijd is beslist geen

in de implantologie zijn hart- en vaatziekten, dia-

contra-indicatie voor implantologie of pre-implan-

betes mellitus, obesitas, osteoporose, maligniteiten,

tologische chirurgie. Een slechte algehele condi-

rheumatische ziekten en slechte voedingsstatus.

tie (biologische leeftijd) kan daarentegen duidelijke

Deze condities en de medicatie die hiervoor wordt

beperkingen met zich meebrengen ten aanzien van

gebruikt, kunnen de implantologische chirurgie, de

Implantologie bij oudere patiënten

29

IMPLANTOLOGIE

wondgenezing, de botaanmaak alsook de lange ter-

inbedden van implantaten ter ondersteuning van een

mijn resultaten negatief beïnvloeden. Om deze rede-

uitneembare prothetische voorziening. Afhankelijk

nen wordt het aanbevolen om voorafgaand aan een

van het type atrofie (horizontaal of verticaal botver-

implantologische behandeling de medische conditie

lies) zijn er ook bij sterke kaakatrofie toch vaak nog

in kaart te brengen. In de literatuur wordt overigens

relatief eenvoudige implantologische oplossingen die

zeer uiteenlopend gerapporteerd over de mogelijke

u kunt overwegen. Want juist bij patiënten op zeer

negatieve effecten van verschillende systeemziek-

hoge leeftijd geld het adagium ‘less is more’.

ten. In een systematic review worden met name slecht gereguleerde diabeters mellitus en obesitas in

Verticaal botverlies & korte implantaten - De re-

verband gebracht met afgenomen resultaten [Sbricoli

sorptie treedt soms overwegend verticaal op, waar-

et al 2022].

door de processus alveolaris geheel verdwijnt en er slechts een minimale hoeveelheid basaal/ residuaal

Belastbaarheid en adaptatievermogen - Sommige

bot overblijft. In de mandibula kan dit leiden tot een

behandelingen verdienen bij oudere patiënten duide-

zeer lage kaak, met mediane kaakhoogtes tot nog

lijk de voorkeur boven andere, vanwege een veel ge-

maar 4-5 mm (potlood dikte!). Voorheen werd hier

ringer weefseltrauma of vanwege een minder ingrij-

een transmandibulair implantaat geplaatst, omdat

pend wijzigen van de situatie in de mond. Om deze

werd geanticipeerd op breuk [Powers et al, 1994], of

reden moeten korte, dunne, lange of op maat gefa-

werd gekozen voor het verticaal opbouwen van de

briceerde implantaten worden overwogen, als alter-

mandibula: de klassieke absolute kaakverhoging.

natief voor een uitgebreide augmentatieprocedure.

Tegenwoordig wordt het plaatsen van twee of vier korte implantaten met een lengte van slechts 4-8

Anticiperen op toenemende kwetsbaarheid - Be-

mm beschouwd als een goed alternatief voor een

handelkeuzes vragen om een zorgvuldige afweging

augmentatie van de onderkaak (afbeelding 2). Dit

van bovenstaande factoren. Daarnaast is het belang-

scheelt aanmerkelijk in de belasting van de patiënt

rijk om de mogelijkheden tot adequate zelfzorg en

(minder ingrepen, geen narcose, kortere behandel-

mondverzorging goed te beoordelen, met name bij

duur, minimale morbiditeit) en levert goede resul-

sommige veel voorkomende aandoeningen zoals

taten op [Vazouras K et al, 2020; Telleman G, et al. 2013;

parkinson, alzheimer, rheumatoide arthritis en he-

Renouard F and Nisand D. 2006; Guljé F et al. 2012].

miparese na een CVA. Ook wanneer ten tijde van het opstellen van een behandelplan nog sprake is van

Horizontaal botverlies en mini-implantaten - Een

adequate zelfzorg, moet bij deze diagnoses terdege

geheel andere anatomische situatie ontstaat bij een

rekening worden gehouden met een mogelijke ver-

meer horizontaal resorptiepatroon. Hierbij blijft de

slechtering van de zelfzorg in de nabije toekomst. Zo

kaakhoogte vrijwel volledig intact, maar neemt de

kan door het optreden van een CVA met uitvalsver-

dikte van de processus alveolaris af tot een mini-

schijnselen de zelfzorg opeens sterk worden gecom-

mum van slechts enkele millimeters. Indien sprake

promitteerd. De reinigbaarheid van een implantaat-

is van een dergelijke zeer dunne processus alveolaris

gedragen vaste constructie verdient bij geriatrische

in de maxilla of mandibula, kan ervoor worden ge-

patiënten om deze reden standaard de hoogste pri-

kozen om gebruik te maken van mini-implantaten

oriteit. Wanneer de implantaten strategisch zijn ge-

(implantaten met een diameter < 2.5 tot 3 mm, af-

positioneerd kan, omwille van onvoldoende zelfzorg,

beeldingen 3a-b), als alternatief op een chirurgische

een vaste prothetische constructie worden getrans-

kaakverbreding door middel van ‘buccal plating’ met

formeerd naar een goed reinigbare uitneembare con-

een autoloog bottransplantaat. Het gebruik van mi-

structie met een eenvoudige mesostructuur. Meer

ni-implantaten bespaart de patiënt pre-implanto-

details hierover leest u in de paragraaf ‘behandel-

logische chirurgie, lange behandelduur, morbiditeit

strategie’.

en de noodzaak tot herhaalde aanpassingen van de prothese. Door mini-implantaten flapless te plaatsen

Alternatieve opties bij atrofie

wordt de morbiditeit tot een minimum gereduceerd.

Hiervoor is echter wel 3D-planning vooraf een vereiste alsook statische navigatie bij het plaatsen door

Uitgebreide kaakatrofie kan optreden wanneer spra-

middel van een dwingende boormal, vanwege de zeer

ke is van een langdurig edentate situatie. Door extre-

geringe marges (zie casus, afbeeldingen 4a-q). Een

me resorptie van de mandibula en/of de maxilla, is

bijkomend voordeel van mini-implantaten is, dat ze

er soms zeer weinig botvolume beschikbaar voor het

uit één geheel bestaan en standaard zijn voorzien van

30

1

2

3a

3b

4a

4b

4c

4d

4e

4f

4g

4h

1. Necrotisch bot in het 4e kwa-

verlagen processus en plaatsen 4

voor alle implantaten

drant, na een ongecompliceerde

mini-implantaten van Bredent (mi-

4e. Mini-implantaat (Southern Im-

extractie

nisky1) 2.8 mm diameter

plants, ILZ12D), diameter 2.4 mm

2. Kaakhoogte van 7 mm, twee

4a. Navigatie chirurgie met een

4f. Flapless plaatsen van het 1e

tissuelevel implantaten van 7 mm

dwingende boormal

implantaat

lengte geplaatst (Nobel Biocare,

4b. Na plaatsen wordt de boormal

4g. Door het genavigeerd prepare-

Replace Select TC)

gefixeerd met ‘anchor pins’

ren is het plaatsen van de implan-

3a. Uitgesproken knife edge ridge,

4c. Voor mini-implantaten hoeft

taten kinderlijk eenvoudig

ongeschikt voor reguliere implan-

slechts één keer te worden geboord

4h. Direct postoperatief na flapless

taten

4d. Uitnemen boormal na het ‘blind’

aanbrengen van 6 mini-implantaten

3b. Peroperatief beeld na gering

prepareren van het implantaatbed

een drukknopje. Hierdoor kan in een laatste levens-

Horizontaal en verticaal botverlies - De meest uit-

fase eenvoudig nog een overkappingsprothese wor-

dagende situatie is wanneer sprake is van extreme

den aangepast of vervangen, ook wanneer er geen

botresorptie in zowel horizontale als verticale rich-

aanvullende informatie meer beschikbaar is over het

ting. In dergelijke complexe situaties kan worden

implantaatmerk, type en diameter. Mini-implanta-

gekozen voor het ondersteunen van een overkap-

ten laten goede succes- en overlevingspercentages

pingsprothese in de bovenkaak met zeer lange im-

zien [Bidra en Almas 2013; Shatkin 2012; vanDoorne et al

plantaten, welke op afstand worden verankerd in het

2020; vanDoorne et al 2021].

os zygomaticus (zygoma implantaten, afbeelding 5) of in de pterygoid plaat (pterygoid implantaten). Ook

Implantologie bij oudere patiënten

31

4i

4j

4k

4l

4m

4n

4o

4p

4q

4i. Implantaat planning in DTX

divergentie, dit wordt met 12 graden

4n. Fusie van scanprothese en CBCT

software

angulatie van de drukknopjes ge-

van de maxilla voor backward plan-

4j. Virtuele gingiva kan alleen

corrigeerd

ning van implantaatposities

worden berekend met een goed

4m. Geplande implantaatpositie

4o. De scanprothese is de setup van

aanliggende scanprothese

regio 23, waarbij rekening wordt

waaruit de boormal wordt gemaakt

4k. Maximale spreiding van de im-

gehouden met de smalle processus,

4p. Ontwerp van de boormal in DTX

plantaten wanneer geen augmenta-

de dikte van de gingiva en met de

software

tie wordt verricht

beschikbare ruimte voor een matrix

4q. OPG postoperatief

4l. Divergentie van de smalle

in de prothese; onderlinge paralleli-

processus veroorzaakt onderlinge

teit door angulatie drukknopje

kan worden gekozen voor een op maat gemaakt sub-

Plastische chirurgie

periostaal implantaat (AMSJI, afbeelding 6) [vandenBorre et al 2022]. In dergelijke situaties is een door-

Ongunstige uitgangssituaties door eerdere behan-

verwijzing naar een gespecialiseerde tweedelijns

deling - Als er sprake is van langdurige tandeloos-

kliniek noodzakelijk.

heid, dan bestaat er een gerede kans dat in het verleden een pre-prothetische chirurgische operatie is

Contourdefecten - Esthetische contourdefecten of

uitgevoerd om de mechanische retentie van de ge-

‘black triangles’ in een betande situatie vragen op

bitsprothese te verbeteren. Een populaire ingreep,

zeer hoge leeftijd slechts incidenteel om chirurgi-

daterend uit de periode dat implantologie nog geen

sche correctie. Doordat de lachlijn steeds lager komt

gemeengoed was, is de mondbodemvestibulum plas-

te liggen met het toenemen van de leeftijd, verbergt

tiek. De hierbij aangebrachte huidgraft geeft beper-

de bovenlip steeds meer tandmateriaal, waardoor

kingen voor het plaatsen van implantaten en vraagt

de gingiva en de interdentale ruimtes niet zicht-

om een specifieke aanpak.

baar zijn. Terughoudendheid op dit punt is daarom meestal gerechtvaardigd.

Mondhoek problemen - Door progressief verticaal botverlies (dus beethoogteverlies) en tonusverlies van de perorale musculatuur kan sterke plooivor-

32

5

7

6

8

5. Verankering op afstand met

voor verankering op het oppervlak

8. Door de dentitie per sextant te

zygoma implantaten (afbeelding Dr.

van de maxilla bij extreme atrofie

herstellen komen de implantaten op

J. Pijpe)

7. Na verlies van de bovendentitie

strategische posities

6. Subperiostaal implantaat (AMSJI)

resteert een onbruikbaar implantaat

ming in de mondhoekregio optreden. Dit kan diver-

richtlijnen opgesteld (Antitrombotica van het KiMo:

se problemen veroorzaken: mondhoek insufficiëntie,

www.hetkimo.nl of zie www.allesoverstolling.nl).

chronische mondhoekragaden (candida) en negatieve gelaatsexpressie. Met een relatief beperkte chi-

Analgetica - De eerste keus als pijnmedicatie voor

rurgische ingreep, een mondhoeklift, kan dit pro-

oudere patiënten is paracetamol, tot maximaal vier

bleem goed worden behandeld.

keer daags 1 gram. Voor alle oudere patiënten geldt dat voorzichtigheid is geboden met het voorschrijven

Peri-operatieve medicatie

van NSAID’s (zoals ibuprofen, naproxen, diclofenac), vanwege de risico’s op complicaties (maagulcus, nierschade) en de mogelijke interactie met andere

Antibioticaprofylaxe - Voor de indicatie van het toe-

medicatie.

dienen van antibioticaprofylaxe verwijs ik naar de binnenkort te verwachten antibiotica richtlijn van het KiMo (zie www.hetkimo.nl). Als je de inschatting

Zorgrichting en behandelstrategie

maakt dat er sprake is van een enigszins verhoogd risico op infecties of complicaties, valt een eenmali-

Welke zorgrichting - Bij het opstellen van een im-

ge antibiotica gift één uur voor de behandeling sterk

plantologisch plan voor het herstellen van een en-

te overwegen (2 gr amoxicilline of 600 mg clinda-

kelvoudig of meervoudig diasteem, is het belang-

mycine).

rijk om rekening te houden met de conditie en de prognose van de resterende dentitie. Zo zal een goed

Anticoagulantia - Standaardregel is dat het tijdelijk

behandelplan altijd aansluiten bij de zorgrichting

aanpassen of onderbreken van anticoagulantia altijd

(behoud functie met eigen dentitie, of afbouw naar

in overleg dient te gebeuren met de voorschrijven-

volledige prothese/ overkappingsprothese). Zo is het

de arts (huisarts, of medisch specialist). In sommige

niet doelmatig om een enkeltandsdefect in het front

gevallen mag het niet zomaar worden onderbroken.

met een implantaatgedragen kroon te behandelen in

Sommige middelen kunnen bij de meeste ingrepen

een dentitie, waarin de zorgrichting ‘afbouw’ is. Dit

zorgeloos doorgebruikt worden, andere type anti-

is geen doelmatige zorg en onnodig kostbaar. Daar-

coagulantia moeten afhankelijk van het type één of

naast staat een implantaat in de premaxilla door-

meerdere dagen voor de ingreep worden onderbro-

gaans niet op de juiste plaats om gebruikt te kunnen

ken. Voor de details en een passend beleid bij speci-

worden als één van de pijlers voor een overkappings-

fieke stollingsmedicatie zijn door het KiMo landelijke

prothese (afbeelding 7), doordat het buccopalatinale

Implantologie bij oudere patiënten

33

Explore & Learn.

Programma 2025 Baskenland 2025 WOENSDAG 30 APRIL T/M ZATERDAG 3 MEI 2025 MARTA ILIK

PUENTE COLGANTE BOUTIQUE HOTEL

MARTA ILIK, MICHIEL LIESHOUT & EDUARDO SETIEN

MICHIEL LIESHOUT

EDUARDO SETIEN

Portugal 2025 WOENSDAG 11 JUNI T/M ZATERDAG 15 JUNI 2025

GOLFHOTEL QUINTA DA MARINHA ***** - CASCAIS

ALWIN VAN DAELEN & ROLF VAN MIERLO

Benieuwd naar ons volledige congres aanbod voor 2025?

Bestel onze nieuwe brochure!

Ook dit jaar nemen we je graag mee op een reis vol wetenschap, vakinhoudelijke verdieping en avontuur. In de brochure vind je: • alle reizen van 2025 • een interview met de Raad van Advies • een sfeerimpressie en • een vooruitblik op de reizen van 2026 We zien je graag bij een van onze congressen!

ALWIN VAN DAELEN

ROLF VAN MIERLO

resorptiepatroon van een edentate maxilla ertoe leidt

plantaten, geplaatst op de posities C-P1 en M1 ter on-

dat het implantaat geleidelijk voor de processus komt

dersteuning van een drie- of vierdelige implantaat-

te staan. Ook wordt de frontopstelling in de prothese

brug in de bovenkaak, ook goed bruikbaar voor een

hierdoor onnodig gedicteerd. Deze ongewenste pro-

staafconstructie of drukknoppen en een overkap-

thetische situaties kunnen door strategisch indice-

pingsprothese. Hetzelfde geldt voor implantaten op

ren worden voorkomen.

de positie van de cuspidaten in de onderkaak. Deze strategie betekent dat uitgebreide gebitsrehabilita-

Initiële behandelfase geeft duidelijkheid - Als er

ties op oudere leeftijd idealiter per sextant worden

twijfel bestaat over de zorgrichting (‘behoud’ versus

uitgevoerd met brugconstructies op twee implanta-

‘geleidelijke afbouw’) kan meer duidelijkheid wor-

ten (afbeelding 8). Door per sextant falende gebits­

den verkregen door tijdens een initiële behandelfa-

elementen te vervangen door implantaat gedragen

se eerst alle complicerende factoren in de dentitie te

kroon- en brugwerk, kan bij verder gebitsverlies

behandelen (apicale pathologie, cariës, parodonta-

steeds een volgend sextant worden behandeld met

le problemen, attritie en beethoogteverlies). Indien

implantaten, totdat eventueel een wijziging optreedt

deze behandeling succesvol is verlopen en tot een

in de zorgrichting. Wanneer de zelfzorg op enig mo-

stabiel resultaat heeft geleid, kan na deze initiële be-

ment niet meer toereikend is voor het onderhouden

handelfase binnen de zorgrichting ‘behoud van eigen

van een eigen dentitie, staan de implantaten in de

dentitie’ een implantologisch plan worden uitgerold.

meeste gevallen dan op bruikbare posities en kunnen

Wanneer de initiële behandelfase gekenmerkt wordt

vaste brugconstructies eenvoudig worden vervan-

door tegenvallend resultaat of een gecompliceerd

gen door mesostructuren en overkappingsprothe-

verloop, is een uitneembare voorziening en de zorg­

ses. Soms zal hierbij een enkel implantaat moeten

richting ‘geleidelijke afbouw’ de juiste keuze en zul-

worden toegevoegd of verwijderd voor een optimale

len implantaten pas op termijn van nut zijn voor de

mesostructuur [Schimmel et al 2018].

retentie van een gebitsprothese.

Switchen - De filosofie over implanteren binnen de

Verdieping

kaders van een zorgrichting steunt op de gedachte dat een zorgvuldig vastgestelde zorgrichting min of

Indien je meer wilt lezen over dit onderwerp, zoals

meer permanent van karakter is. Op hoge leeftijd

over specifieke details van de chirurgische procedu-

kunnen echter binnen korte tijd (onvoorziene) ver-

res (techniek van de mondhoeklift, verwijderen van

anderingen in de fysieke of mentale conditie optre-

een transmandibulair implantaat, ongedaan maken

den (zoals cognitieve achteruitgang door alzheimer,

van een vestibulumplastiek, etc.) of juist meer al-

verlamming na een hersenbloeding of een ernstige

gemeen over gerodontologie, verwijs ik u naar het

tremor door parkinson). De zelfzorg kan daardoor in

komende NVOI Bulletin (themanummer ‘de oude

korte tijd sterk afnemen, waardoor de conditie van

patiënt’, verschijningsdatum april 2025) en naar het

de dentitie snel verslechtert en de kwetsbaarheid en

binnenkort te verwachten leerboek over levensloop

zorgafhankelijkheid toeneemt. Deze kwetsbaarheid

bestendige tandheelkunde.

van oudere patiënten betekent dat het verstandig is om, tijdens het maken van een implantologisch behandelplan, alvast rekening te houden met de mo-

De auteur

gelijkheid dat binnen afzienbare tijd de zorgrichting ‘behoud’ moet worden bijgesteld naar ‘afbouw’ en

Dr. Wouter Kalk, MKA-chirurg & NVOI-im-

toch een gebitsprothese moet worden gemaakt. Dit

plantoloog Centrum Bijzondere Implantolo-

vraagt om de optie ‘switchen van zorgrichting’ mee

gie Heerenveen.

te nemen in de behandelstrategie en te kiezen voor strategische posities van de implantaten. Daarmee wordt flexibiliteit ingebouwd en een behandelplan

Referenties

gemaakt dat past binnen de zorgrichting ‘behoud’, maar ook bruikbaar is in een naar ‘afbouw’ bijgestel-

De literatuurlijst is op te vragen bij de re-

de zorgrichting.

dactie en in te zien bij het artikel online op www.dentista-magazine.nl

Strategisch positioneren - Als voorbeeld zijn im-

Implantologie bij oudere patiënten

35

ASSISTEREN

Voorbereidingen bij implantologie Een implantologie behandeling biedt een duurzame en functionele vervanging voor verloren elementen. Het vereist uitgebreide voorbereiding om deze behandeling tot een succes te maken. Voorbereidingen die in handen zijn van de implantologie assistent. Waar moet je op letten? Ervaren assistenten Jacqueline en Noortje zetten het voor je op een rij.

De eerste stap in het proces is een consultatie bij de

hierbij aan het bestellen van operatiepakketten, dis-

tandarts of implantoloog. Tijdens dit gesprek wordt

posables (zoals steriele handschoenen), de juiste im-

onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor de be-

plantaten, healing abutments, bot, hechtdraad en de

treffende patiënt met betrekking tot het plaatsen van

benodigdheden voor de uiteindelijke suprastructuur.

één of meerdere implantaten. Daarbij wordt onder

Afhankelijk van wat dit wordt, kan je dan denken

andere gekeken naar de mondgezondheid, de beet, de

aan afdrukposts, implantaatanalogen, ti-base voor

algemene gezondheid en uiteraard naar de zorgvraag

kroon- en brugwerk, en locators.

van de patiënt.

Implantologie is een behandeling die langere tijd in

Om een goed beeld te krijgen, zal er een röntgenfo-

beslag neemt. Het is goed om elke keer als de patiënt

to, OPG of CBCT gemaakt worden. Deze beelden zijn

komt de vervolgstappen samen door te nemen. Het

essentieel voor het bepalen van de juiste behandeling

zijn veel stappen en vaak neemt de patiënt uiteinde-

en positie van het implantaat.

lijk maar 35% op van alle informatie die tijdens de

Als het plan is opgesteld, moet de patiënt goed voor-

intake wordt gegeven.

bereid worden. Dit betreft uiteraard het bespreken

Als assistent is het fijn om je drukke werkdag en

van de behandelprocedure, uitleg van de bijkomen-

agendaplanning niet nog stressvoller te maken dan

de receptuur en de duur van het gehele traject. Bo-

het vaak al is. Daarom is het goed om een dag van

vendien zal er een kostenoverzicht gemaakt worden,

tevoren alle benodigdheden al bij elkaar te pakken.

zodat de patiënt niet voor financiële verrassingen

Bij het klaarzetten van een behandelkamer voor im-

komt te staan. Als dit allemaal duidelijk is, kunnen

plantologie is namelijk veel nodig. Als je dat tus-

er afspraken worden gepland.

sendoor nog bij elkaar moet zoeken, terwijl je ook

Op het moment dat de afspraken gemaakt zijn, is het

steriel aan het werk bent, maak je het jezelf niet

belangrijk om de behandeling goed voor te bereiden.

makkelijker. Zeker niet als je meerdere chirurgische

Het begint met het uitsturen van de juiste receptuur.

behandelingen op een dag hebt. Zorg dan dat je alle

Daarnaast is het van belang om te zorgen dat de juis-

benodigdheden voor elke behandeling afzonderlijk,

te benodigdheden in de praktijk aanwezig zijn. Denk

bijvoorbeeld in een grote plastic bak verzameld.

36

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

1-3. Openvouwen van het operatiepakket 4-6. Het benodigde steriele instrumentarium uitpakken 7. Steriele handschoenen aantrekken 8-10. Voorbereiden van de operatietafel 11. Opgedekte operatietafel 12. De behandelkamer staat klaar, de patiënt kan uit de wachtkamer worden gehaald 13. Jacqueline (l) en Noortje (r)

Het voorbereiden van de behandelkamer voor een

patiënt goed is geïnformeerd, loopt de behandeling

implantologische behandeling kost tijd, zorg dat je

als een geoliede machine. Dit zorgt niet alleen voor

deze tijd in je agenda hebt.

een ontspannen sfeer, maar ook voor een behande-

Het klaarzetten van je operatietafel is een secuur

ling die met plezier en passie wordt uitgevoerd. De

werkje. Je werkt aseptisch en steriel, dus bereid je

patiënt voelt daardoor dat hij in goede handen is.

stappen voor zodat dit niet door elkaar loopt.

Als je kamer klaar is, kan de patiënt uit de wachtkamer gehaald worden. Nadat je de patiënt hebt laten spoelen, verdoving hebt toegediend, en hebt inge-

De auteurs

pakt met een muts en patiëntlaken, kan de implantoloog komen. Als jullie allebei zijn aangekleed in

Noortje Veenvliet en Jacqueline van de

het steriele blauw is de voorbereiding voltooid en kan

Zandschulp, implantologieassistenten bij

de behandeling starten.

T.X. de Jong Tandzorg. Daarnaast begeleiden

Wanneer alle voorbereidingen optimaal zijn getrof-

zij assistenten tijdens de leergang

fen, de benodigde materialen aanwezig zijn, het team

Academiae Implantologica en geven ze les

precies weet wat er van hen verwacht wordt en de

bij Dental Best Practice.

Voorbereidingen bij implantologie

37

VAST EN ZEKER

Antitrombotica, hoe gaan we hiermee om?

In Nederland gebruiken meer dan één miljoen mensen antistollingsmedicatie, ook wel antitrombotica genoemd. In de volksmond heeft men het veelal over ‘bloedverdunners’.

Het uitvoeren van chirurgische behandelingen bij deze patiëntengroep vraagt soms om specifieke voorzorgsmaatregelen. Ondanks vrij duidelijke richtlijnen over de wijze waarop men om dient te gaan met antitrombotica, zien we toch vaak de twijfel toeslaan in de praktijk. In deze editie van Vast & Zeker gaan we dieper in op de verschillende soorten antitrombotica en de consequenties hiervan bij een uit te voeren dento-alveolaire chirurgische behandeling zoals een extractie of een implantologie behandeling.

Normale stolling In een reguliere tandartspraktijk worden bijna da-

stoppen. Een gezonde patiënt beschikt over voldoen-

gelijks kleine chirurgische behandelingen uitgevoerd

de fibrinogeen en bloedplaatjes waardoor snel stol-

welke een bloeding tot gevolg hebben. In een praktijk

ling op zal treden. Na het uitvoeren van een extractie

voor implantologie zal het aantal chirurgische in-

of implantaatplaatsing is het naar elkaar toe hechten

grepen, en de omvang hiervan, doorgaans wat groter

van de wondranden in combinatie met het aanbren-

zijn. Bij beschadiging van mucoperiost of botweefsel,

gen van chirurgisch gaas (compressie van circa 30

bijvoorbeeld als gevolg van een chirurgische extrac-

minuten) dan vaak ook afdoende om een nabloeding

tie, komt direct een kettingreactie op gang die ervoor

te voorkomen. Na het verwijderen van een element is

zorgt dat het bloed op de plaats van de wond gaat

het belangrijk om de alveole altijd grondig te curet-

stollen. Als gevolg van vrijgekomen stollingsfactoren

teren, ook bij gezonde patiënten. Dit zorgt ervoor dat

wordt het eiwit fibrinogeen omgezet in fibrine. Het

eventueel aanwezig, hoog doorbloed granulatieweef-

fibrine vormt draden waarin bloedplaatjes blijven

sel wordt verwijderd. Dit voorkomt langdurig nab-

hangen. Zo ontstaat een stolsel en zal de bloeding

loeden en zorgt ook voor een betere genezing.

38

1

2

1. Curretage alveole

2. Afhechten alveole

KIMO-richtlijnen antitrombotica

vix), Persantin, Ticagrelor, carbasalaatcalcium (Ascal), acetylsalicylzuur (Aspirine).

Op de website van het Kennis Instituut Mondzorg

Bij kleine chirurgische behandelingen, zoals een

(www.hetkimo.nl) is sinds 2019 de Richtlijn An-

extractie, implantaatplaatsing of een parodontale

titrombotica te vinden. Van iedere tandarts die

ingreep, hoeft een patiënt die slechts één type TAR

werkzaam is in Nederland mag worden verwacht dat

gebruikt, hiermee niet te staken.

hij of zij op de hoogte is van het bestaan en de inhoud

Het kan voorkomen dat een patiënt, vaak tijdelijk

van deze richtlijn. Het is verstandig de schema’s en

na plaatsing van een stent, een combinatie van twee

tabellen behorend bij de Richtlijn Antitrombotica ge-

TAR´s gebruikt. In deze situatie dient met de voor-

plastificeerd of digitaal snel ter beschikking te heb-

schrijver overlegd te worden of het veilig is om de

ben op elke behandelkamer.

medicatie kortdurend aan te passen (bijvoorbeeld tijdelijk staken van één van de TAR’s). Als de behan-

Antitrombotica Antitrombotica is de verzamelnaam voor medicijnen die van invloed zijn op de stolling van het bloed.

deling uitgesteld kan worden, heeft dit vanzelfsprekend de voorkeur.

Vitamine K-antagonisten

Antitrombotica kunnen kort- en langdurig, en in verschillende combinaties worden voorgeschreven

Het lichaam heeft vitamine K nodig voor de aanmaak

bij hart- en vaatziekten en als preventie van trom-

van stollingsfactoren in het bloed. Een vitamine

bose. Deze groep valt onder te verdelen in twee

K-antagonist remt vitamine K waardoor deze stol-

hoofdgroepen; namelijk de trombocytenaggrega-

lingsfactoren minder aangemaakt worden, met het

tieremmers (TAR’s) en de anticoagulantia. De groep

gevolg dat het bloed minder snel zal stollen.

anticoagulantia valt weer onder te verdelen in de

De mate van stolling bij een bepaalde dosering is

vitamine K-antagonisten (VKA’s), de Directe Orale

niet volledig voorspelbaar per patiënt. Er zijn vele

anticoagulantia (DOAC’s) en de laag moleculair he-

factoren die een rol spelen bij de werking vitamine

parine (LMWH). In onderstaande alinea’s zullen we

K-antagonisten, zoals een wisselwerking met an-

de meestvoorkomende antitrombotica, en het bijbe-

dere medicatie, diarree, koorts, sterk wisselende li-

horend beleid in de mondzorg, bespreken.

chaamsbeweging, stress en voeding.

Trombocytenaggregatieremmers TAR’s

Om deze reden dient bij patiënten die vitamine K-antagonisten gebruiken, regelmatig gecontroleerd te worden in welke mate zij “ontstold” zijn.

Door bloed te prikken (zelf of bij de trombosedienst)

Trombocytenaggregatieremmers, ook wel TAR’s ge-

wordt de bloedstollingswaarde bepaald. Deze waar-

noemd, voorkomen dat bloedplaatjes (trombocyten)

de noemt men ook wel de International Normalised

aan elkaar klonteren en een stolsel vormen. Het is de

Ratio waarde (INR-waarde). Bij een gezond persoon

minst krachtige groep antitrombotica in het remmen

is de INR-waarde 1. Bij een INR-waarde van 3 is de

van de stolling.

stolling drie keer langzamer dan bij een INR-waarde

Enkele bekende TAR’s zijn: clopidogrel (Grepid, Pla-

van 1. In Nederland worden, afhankelijk van de aan-

Antitrombotica, hoe gaan we hiermee om?

39

POWERED BY LOGIC

Bekijk onze nieuwe website

www.biocomp.eu

doening en reden van voorschrijven, twee groepen

gestaakt te worden. Wel is aan te raden om net als

streefwaarden gehanteerd:

bij vitamine K-antagonisten aanvullende maatrege-

• Groep 1: INR 2,0 – 3,0

len te nemen, zoals overhechten van de wondranden

• Groep 2: INR 2,5 – 3,5

(eventueel met een resorbeerbaar wondverband) en

Er zijn kortwerkende vitamine K-antagonisten, met

het gebruik van een zogenaamde tranexaminezuur

een halfwaardetijd van circa 11 uur, zoals acenocou-

mondspoeling.

marol. Ook zijn er langwerkende vitamine K-antagonisten, zoals fenprocoumon, met een halfwaardetijd van maar liefst 160 uur.

Conclusie

Het gebruik van een vitamine K-remmer hoeft bij de eerder beschreven kleine chirurgische behandelin-

Als tandarts dien je op de hoogte te zijn van de

gen niet gestaakt te worden. Wel dient maximaal 24

Richtlijn Antitrombotica. Deze zijn volledig terug

uur voor de behandeling de INR-waarde bepaald te

te vinden, met handige schema’s en tabellen, op de

worden. Bij een INR-waarde < 3.5 kan de behandeling

website van het KIMO (www.hetkimo.nl). Wanneer

uitgevoerd worden. Wel kan het verstandig zijn om

een patiënt alleen één type antitrombotica slikt, zo-

aanvullende maatregelen te nemen, zoals overhech-

als een TAR, een vitamine K-antagonist of een DOAC,

ten van de wondranden (eventueel met een resor-

dan hoeft deze in principe niet gestaakt te worden.

beerbaar wondverband) en het gebruik van een zoge-

Wel kan het verstandig zijn aanvullende maatregelen

naamde tranexaminezuur mondspoeling. Patiënten

zoals tranexaminezuur voor te schrijven.

dienen geïnstrueerd te worden om de tranexamine-

Het is belangrijk om bij het gebruik van een vitamine

zuur zelf voor de ingreep af te halen bij de apotheek

K-antagonist de INR-waarde voor de ingreep te be-

en mee te nemen naar de behandeling. Bij een hoge-

palen, deze dient <3.5 te zijn.

re bloedingsneiging, een groter wondgebied of een

Als een combinatie wordt gebruikt van meerdere

slecht te hechten wondgebied, kan de tranexamine-

TAR’s of een combinatie van een TAR met een DOAC

zuur dan direct na de ingreep op een gaasje worden

of een vitamine K-antagonist, dient altijd overleg

aangebracht om vervolgens hiermee direct compres-

plaats te vinden met de voorschrijver om te kijken

sie te geven op de wond.

of de medicatie kortdurend aangepast kan worden.

Als de INR-waarde > 3.5 is dient de behandeling uitgesteld te worden. In overleg met de trombosedienst kan de INR-waarde dan naar beneden bijgesteld worden.

DOAC’s

De auteurs Frank Andriessen is werkzaam als tandarts-implantoloog bij het Tandheelkundig Centrum

Wilhelminapier

(www.tand-im-

Directe Orale Anticoagulantia (DOAC) werken recht-

plant.nl) in Rotterdam. David Rijkens is

streeks op de in het bloed aanwezige stollingsei-

werkzaam

witten trombine en stollingsfactor Xa. Vroeger werd

Mondzorg Kudelstaart (www.mondzorgku-

deze groep anticoagulantia ook wel de Nieuwe Orale

delstaart.nl).

als

tandarts-implantoloog

bij

Anti Coagulantia (NOAC) genoemd. Deze naam wordt niet meer gebruikt. Er zijn vier soorten DOAC’s: 1.dabigatran (Pradaxa), 2.rivaroxaban (Xarelto), 3.apixaban (Eliquis), 4. edoxaban (Lixiana)

De Richtlijn Antitrombotica

Tegenwoordig worden er steeds vaker DOAC’s voorgeschreven. Ze hebben enkele voordelen ten opzichte

Scan de QR-code om alle

van de vitamine K-antagonisten. Zo kan bij een DOAC

informatie

de dosis dagelijks gelijk gehouden worden, werken

richtlijn terug te vinden.

rond

deze

deze altijd hetzelfde (en is dus geen INR-controle nodig) en is de kans op het ontwikkelen van een hersenbloeding kleiner.

Het gebruik van een DOAC hoeft bij de eerder beschreven kleine chirurgische behandelingen niet

Antitrombotica, hoe gaan we hiermee om?

41

COLUMN MARIT

Hoe completer hoe beter?

Marit Verschuuren, mondhygiënist en trainer van De Cariësvrije Generatie (cariesvrij.nu).

Hij moet eruit. Het ‘vonnis’ is

immers elk contactmoment even

de behandelkamer. Hij vertelt

helder, kraakhelder. De tandarts

kort over. En toch komt het als

me dat hij eigenlijk nooit over-

schuift aan voor het periodieke

een schok. Hij kijkt ons even

wogen had om geen kies meer

mondonderzoek. Zijn mond is al

vertwijfeld aan. ‘Hij moet eruit,

te hebben. Hij gaat er thuis nog

volledig nagelopen en gereinigd.

en wat dan?’

eens rustig over nadenken.

derheden. De wensen van de

De tandarts legt de opties voor.

Die

patiënt worden aangevuld met

Implantaat, kroon of toch ge-

lijk een-twee-drietjes zijn qua

mijn bevindingen en de bevin-

woon even niks doen? ‘Mis-

agendaplanning voor ons re-

dingen van de tandarts. Nu is

schien kunt u wennen aan een

ceptieteam soms behoorlijk uit-

de tandarts resoluut, de 36 gaf

verkorte tandboog.’ Alle opties

dagend. Toch levert het enorm

wat klachten en voor de oorzaak

worden zorgvuldig met voors en

veel op om intercollegiaal te

hoeft niet ver gezocht. Het is

tegens gepresenteerd. Alle drie

overleggen waar de patiënt bij

klaar.

mogen wij ons zegje doen. De

is. We combineren onze kennis

patiënt vraagt in eerste instantie

en expertise met de wensen van

De kies was er al jaren niet best

wat over de brug. Rechtsboven

de patiënt om zo, samen, tot het

aan toe. Parodontaal behoorlijk

heeft hij er ook een en dat bevalt

beste behandelplan te komen.

uitdagend door zowel de vorm

hem al jaren. Een brug lijkt mij

Eén plus één is in dit geval echt

als de ligging. Hij was ook niet

dan weer niet de beste optie, de

drie. Daar kan geen notitie te-

de meest handige wat zijn zelf-

premolaar zou een prima pijler

genop.

zorg betreft, op zich genomen is

zijn maar het parodontium van

hij wel van goede wil met een

de 37 is met name distaal niet

prima discipline wat de zelfzorg

supersterk. Optie implantaat of

betreft. De vorm en de stand van

niets doen. Ik zie de patiënt in

de 36 leidt nu toch tot een be-

verwarring. Het is ook niet niks.

Samen bespreken we de bijzoneen-tweetjes,

of

eigen-

hoorlijke caviteit, net onder de kroonrand. De liefde, aandacht

Wat bedenktijd en een overzicht

en fluoride applicaties hebben

van bijbehorende kosten is een

het nog jaren kunnen rekken

goede eerste stap. Als de tand-

maar nu is het echt voorbij. De

arts doorgaat naar de andere

strijd is verloren.

kamer praten wij nog even door.

Ergens wist hij wel dat deze dag

Het voelt nu toch wat minder

zou komen, we hebben het er

beladen met minder mensen in

43

INTERVIEW

Frank Andriessen en David Rijkens

Implantologie door de jaren heen De afgelopen vijftien jaar hebben nieuwe technieken en methoden het werk van implantologen aanzienlijk veranderd. De vraag naar implantologische oplossingen blijft wereldwijd stijgen. Toch brengt deze groei ook uitdagingen met zich mee, zoals de druk om steeds sneller te werken en de invloed van commerciële belangen. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen binnen de implantologie volgens Frank en David? Welke praktijkinzichten willen ze delen en wat drijft hen om dit vak met zoveel passie uit te oefenen?

Voor deze editie spraken we met twee bevlogen im-

Hij is momenteel actief visiteur voor de NVOI.

plantologen: Frank Andriessen en David Rijkens.

David volgde eveneens de opleiding Orale Implan-

Twaalf jaar geleden prijkten ze al op de cover van de

tologie en Prothetiek (ACTA). Hij is mede-eigenaar

tweede editie van Dentista Magazine. Frank voltooi-

van Mondzorg Kudelstaart, een verwijspraktijk voor

de in 2012 zijn driejarige specialisatie Orale Implan-

implantologie, endodontologie, restauratieve tand-

tologie en Prothetiek aan het Academisch Centrum

heelkunde en prothetiek. Daarnaast was hij vijf jaar

Tandheelkunde Amsterdam (ACTA). Hij is eigenaar

secretaris bij de NVOI en is nu tevens werkzaam als

van het Tandheelkundig Centrum Wilhelminapier in

visiteur voor de NVOI.

Rotterdam, een verwijspraktijk voor endodontologie, implantologie, restauratieve tandheelkunde en pro-

Frank en David waren samen twaalf jaar docent en

thetiek. Daarnaast heeft hij zich tien jaar ingezet bij

cursusleider van de Masterclass Implantologie aan

het Consilium van de Nederlandse Vereniging voor

het ACTA en schreven talloze artikelen over implan-

Orale Implantologie (NVOI), waar hij zich bezighield

tologie voor Dentista. Tegenwoordig geven ze de

met de kwaliteitsstandaarden voor implantologen.

Leergang Implantologie: Vast & Zeker, waarin zij hun

44

kennis overdragen aan de nieuwe generatie implantologen.

Wat was jullie drijfveer om 15 jaar geleden te beginnen met implanteren?

Frank: “Tijdens de algemene opleiding leer je veel over preventie, controles, wortelkanaalbehandelingen, restauraties, en verdiep je je beperkt in chirurgische vaardigheden. Maar daarna houdt het vaak op. Implantologie bood mij de mogelijkheid om iets nieuws te leren. Ik zag het als een enorme meerwaarde voor mijn werk als algemeen practicus, en het chirurgische aspect sprak mij erg aan.”

David valt bij: “In Nederland is iedere tandarts bevoegd om implantaten te plaatsen, maar in de algemene opleiding wordt hier weinig aandacht aan besteed. Er zijn ongeveer 350 door de NVOI erkende implantologen, maar daarnaast zijn er ook veel tandartsen die op kleine schaal implantaten plaatsen. Je moet je echt bekwamen om het vak onder de knie te krijgen en dat maakte het voor mij zo interessant.”

Hoe is jullie samenwerking ontstaan?

Frank en David kennen elkaar al sinds de eerste dag van de opleiding Tandheelkunde aan het ACTA. “We werden al snel goede vrienden”, vertelt David. Beiden studeerden in 2006 af als tandarts en zonder dat ze het van elkaar wisten, solliciteerden ze in 2009

Frank en David

voor de opleiding tot implantoloog. “Toen we erachter kwamen dat we allebei waren toegelaten, was dat een leuke verrassing”, lacht David.

Hun vriendschap en gedeelde interesse in implanto-

was dat met de masterclass implantologie niet altijd

logie vormden de basis voor hun latere samenwer-

even goed mogelijk bij elke cursist. Daarom hebben

king. Na hun opleiding tot implantoloog werden ze

we zelf de Leergang Implantologie: Vast & Zeker op-

gevraagd om samen de Masterclass Implantologie

gezet, met meer opeenvolgende modules en na elke

aan het ACTA over te nemen. “Dat was een gewel-

module een mentorschap. Zo kunnen we onze kennis

dige kans”, zegt Frank. “We hadden weinig ervaring

en ervaring nog beter overdragen.”

met lesgeven, maar we zijn er met enthousiasme in-

Voor beiden is het opleiden van nieuwe generaties

gedoken en hebben het uiteindelijk twaalf jaar lang

implantologen niet alleen een professionele ambitie,

gedaan.” David: “We stapten er een beetje in met een

maar ook een persoonlijke drijfveer. “Destijds heb-

Pippi Langkous-mentaliteit: ‘Ik heb het nog nooit

ben onze docenten veel tijd in ons gestoken”, zegt

gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.’ Het heeft

David. “Ik voel mij nu ook verplicht om nieuwe im-

ons enorm veel gebracht.”

plantologen op te leiden.” Frank sluit zich daarbij

Na veel succesvolle jaren lesgeven aan het ACTA be-

aan: “Het is fantastisch om te zien hoe we cursisten

sloten Frank en David hun expertise in een andere

nu nog beter kunnen ondersteunen en ze echt kun-

vorm te gieten. “We waren al jaren aan het broe-

nen helpen groeien in dit vak. Het maakt mij super-

den op hoe we cursisten meer praktijkbegeleiding

trots als een van mijn cursisten uiteindelijk wordt

konden bieden”, legt David uit. “Op de universiteit

erkend als implantoloog.”

Frank en David

45

INTERVIEW

Welke grote ontwikkelingen in de implantologie hebben jullie de afgelopen 15 jaar gezien?

hoek verschroefd worden, zodat het schroefgat al-

Frank: “Een belangrijke ontwikkeling is de verschui-

(eigen) bot gebruikt om de kaak op te bouwen. Je

ving van macro naar micro. Tegenwoordig werken we

ziet nu een verschuiving richting het gebruik van

veel verfijnder, met behulp van vergroting zoals een

botsubstituten, zoals dierlijk bot of donorbot.”

loepbril en loeplicht. We gebruiken fijn microchirur-

David: “Soms komen technieken, verdwijnen ze

gisch instrumentarium, dun hechtdraad en nieuwe

langzaam, en komen ze ook weer terug. Het is daar-

hechttechnieken. Vroeger gingen we veel grover te

om belangrijk om ook kennis te hebben van technie-

werk, waardoor we minder mogelijkheden hadden,

ken uit het verleden.”

bijvoorbeeld bij tandvleescorrecties. Deze verfijnde

Frank: “Dat klopt, een voorbeeld hiervan is L-PRF,

aanpak is een goede verbetering.”

een techniek waarbij je het bloed van de patiënt zelf

Hij vervolgt: “Prothetisch gezien zie je ook een aan-

gebruikt. Deze techniek werd 20 jaar geleden al op

tal grote veranderingen. Vroeger cementeerde je de

een andere manier toegepast en is enkele jaren gele-

kroon in de mond op het abutment. Tegenwoordig

den op een verbeterde manier teruggekomen.”

cementeren wij kronen niet meer direct in de mond,

David: “Bovendien zijn commerciële belangen een

maar worden deze in het laboratorium op het abut-

grotere rol gaan spelen in de implantologie. Bedrij-

ment gecementeerd en vervolgens in de mond ver-

ven willen snel nieuwe producten op de markt bren-

schroefd. Sinds enkele jaren kan er ook onder een

gen, die misschien niet altijd de beste zijn, maar wel

46

tijd op een gunstige plek zit. Daarnaast zijn er grote vooruitgangen in de botopbouwmaterialen en -technieken. In het verleden werd vaak alleen autoloog

commercieel succesvol. Eigenlijk zou je een studie van 20 jaar moeten hebben om echt iets te kunnen zeggen over een bepaald product, maar tegen die tijd

Hoe hebben technologische innovaties jullie werk veranderd?

is dat product vaak al niet meer op de markt. We heb-

Frank: “Een belangrijkste technologische ontwikke-

ben simpelweg weinig hoogwaardige langetermijnli-

ling is de CBCT-scan. Hiermee kun je voorafgaand

teratuur. Daarom is het belangrijk om als implanto-

aan de behandeling veel makkelijker een planning

loog de juiste kennis en kunde te hebben om niet in

maken, wat sommige behandelingen enorm vereen-

elke hype mee te gaan. Je uitgangspunt moet altijd

voudigt. Daarnaast is de intra-orale mondscanner

zijn dat je patiënt een stabiel eindresultaat krijgt, en

voor de implantologie geïntroduceerd. Je kunt nu een

niet dat je producten aanschaft voor mooie foto’s op

mondscan maken zonder nog afdrukken te hoeven

je Instagram. Wij leren cursisten op een voorspelbare

nemen, wat een enorme technologische vooruitgang

manier goede langetermijnresultaten te bereiken.”

is.”

Frank vult aan: “Inderdaad. Wat we nu vaak zien op

David: “Wat tien jaar geleden nog onmogelijk was,

congressen of social media, zijn kortetermijnresul-

kan nu wel: je kunt een mondscan combineren met

taten na één jaar of direct na de behandeling. Maar

een CBCT-scan van bijvoorbeeld de bovenkaak. Door

het is veel belangrijker om te weten hoe het resultaat

deze scans over elkaar heen te leggen, krijg je een

er na 5 of 10 jaar uitziet. Dat geeft pas echt goed zicht

zeer gedetailleerd en precies beeld. Met alle data

op de effectiviteit van een behandeling.”

die we tegenwoordig hebben, is het nu mogelijk om

David: “De verwachtingen van de patiënt zelf zijn

een tand of kies volledig te kopiëren en een tijdelij-

ook heel anders dan 15 jaar geleden. Mensen willen

ke kroon op maat te maken. Zo kun je nu – los van

alles sneller. Waar implantaten 20 jaar geleden nog

de planningstijd – binnen 20 minuten een voortand

een halfjaar moesten ingroeien, zien we nu vaak dat

verwijderen, een malletje fixeren, het implantaat

een tand wordt verwijderd en direct een implantaat

plaatsen en de kroon erop plaatsen. Dat maakt be-

wordt geplaatst.”

handelingen veel efficiënter en komt het resultaat van de behandeling ten goede.”

Frank: “Je ziet inderdaad een verschuiving naar di-

David benadrukt echter ook de keerzijde van deze

rect implanteren na extractie, oftewel immediate

innovaties. “Frank en ik zijn nauwelijks opgeleid

placement. En dat is meteen een valkuil.” David: “Als

met de CBCT-scan; we deden alles uit de hand en

professional moet je jezelf blijven afvragen in welke

hebben zo een gevoel ontwikkeld voor de techniek.

situatie het een toegevoegde waarde heeft om alles

Wij gebruiken de scans in bepaalde gevallen als goed

sneller te willen doen. Vaak kun je patiënten ook heel

hulpmiddel, maar voor beginnende collega’s lijkt het

goed betrekken bij de behandelkeuzes, zodat ze be-

misschien alsof alles heel eenvoudig is. Dat is het

grijpen waarom een bepaalde aanpak voorspelbaar-

echter niet, want je moet goed weten bij welke pati-

der is.”

ënt je wat kunt toepassen.”

De druk om sneller te werken en de hoge verwachtingen van patiënten zetten de kwaliteit van de implantologie onder druk. David: “We zien helaas dat het niveau van de implantologie er niet altijd beter op wordt. Het lijkt allemaal heel gaaf en heel leuk, een beetje ‘Instagram’ tandheelkunde, maar er zit wel

Welke verandering zien jullie in de samenwerking met andere specialisten?

een complex biologisch principe achter. Het plaatsen

Frank: “De multidisciplinaire samenwerking is de

van een implantaat in het bot is helemaal niet zo

laatste jaren echt in opkomst. Vroeger had je kleine

ingewikkeld; dat is een chirurgisch trucje. Over het

eenmanspraktijken, maar tegenwoordig zie je grote-

algemeen groeit een implantaat ook wel vast. Maar

re praktijken met verschillende specialismen onder

het gaat erom dat je begrijpt waarom het vastgroeit,

één dak. De ene collega richt zich misschien meer

welke diepte en positie de juiste zijn, en bij welke

op restauratieve behandelingen, terwijl de ander zich

patiënt de behandeling geïndiceerd is. Het is onze

meer op chirurgische ingrepen richt.”

missie om dat goed over te brengen aan implantolo-

David: “In mijn praktijk hebben we bijvoorbeeld een

gen in opleiding.”

endodontoloog, die een belangrijke aanvulling is op

Frank en David

47

Opleiding Intraorale Implantologie

INTENSIEVE 13-DAAGSE OPLEIDING Ben je klaar om je kennis en vaardigheden uit te breiden met intraorale implantologie?

Of je vaardigheden binnen dit vakgebied naar een hoger niveau te tillen? Tijdens deze 13-daagse opleiding nemen Frank Andriessen en David Rijkens je mee in de boeiende wereld van implantologie, van de basisprincipes tot geavanceerde technieken.

Wat kun je verwachten?

• Diepgaande Theoretische Sessies: Verdiep je in essentiële onderwerpen zoals indicatiestelling, behandelingsplanning, hechttechnieken, tijdelijke voorzieningen en prothetiek.

• Hands-on Sessies: Werk met fantoomkoppen om je vaardigheden in de praktijk te brengen, en krijg de kans om te oefenen op humane preparaten.

• Persoonlijke Begeleiding: Na het afronden van een module kan je ondersteund worden door een ervaren moderator die je helpt om de theorie effectief om te zetten in praktijk. Zij bieden gerichte feedback en ondersteuning, zodat je met vertrouwen de behandelingen kunt uitvoeren. Een unieke kans om de geleerde theorie onder begeleiding van een doorgewinterde implantoloog in de praktijk te brengen.

Waarom deze opleiding?

• Complete leerlijn: Van theorie naar praktijk, ondersteund door ervaren professionals.

• Kwaliteit: Kleine groepen voor persoonlijke begeleiding en maximaal leerrendement.

• Hands-on ervaring: Werk met realistische materialen en ervaar de technieken in een veilige en gecontroleerde omgeving.

Deze opleiding biedt theoretische verdieping en ook praktische ervaring, na afloop kun je zelfverzekerd aan de slag kunt gaan met intraorale implantologie.

Niet zomaar een Implantologie opleiding! Leergang implantologie – Vast & Zeker Registreer nu eenvoudig en snel via deze QR-code. of kijk op: www.leergangimplantologie.nl

een implantoloog. Het is niet alleen gezellig en leuk, maar het is ook enorm handig. Als ik bijvoorbeeld

generatie implantologen?

een verwijzing krijg voor een implantaat bij een jong

Frank benadrukt dat nascholing essentieel blijft voor

persoon, vraag ik vaak even de endodontoloog er-

tandartsen die zelf niet implanteren, maar wel met

bij om te kijken of het probleem misschien met een

implantaten werken. “Als je als algemeen practicus

wortelkanaalbehandeling opgelost kan worden. En

niet zelf wilt implanteren, maar wel zelf de prothetiek

andersom gebeurt dat natuurlijk ook. Patiënten vin-

wilt verzorgen, zorg dan dat je je daarin heel goed be-

den het bovendien heel prettig dat ze op één consult

kwaamt. Er zijn enorm veel keuzes te maken, en als je

twee specialisten kunnen zien.”

niet weet wat er mogelijk is of je maakt een verkeerde

Frank: “Hierbij moet je niet uit het oog verliezen dat

keuze, kan dat leiden tot een foutief werkstuk. Dat

je natuurlijk wel van alle disciplines weet moet heb-

kan vervolgens grote problemen veroorzaken voor het

ben.” David stemt hiermee in: “Ja, je moet inderdaad

implantaat. Ook hierin geldt: nascholing is onmis-

opletten dat je geen tunnelvisie krijgt.”

baar. Het is niet zomaar ‘even’ een kroontje maken.”

Welke ontwikkelingen kunnen we nog verwachten binnen de implantologie?

David sluit zich hierbij aan: “We herkennen uit de algemene praktijk dat veel problemen rondom implantaten voortkomen uit een gebrek aan kennis. Soms is de positie van het implantaat of de indicatiestelling niet goed, maar vaak ligt de oorzaak van het ontsta-

Frank: “Er is een duidelijke trend in het gebruik van

ne probleem ook bij de suprastructuur, dus de kroon

zirconia implantaten. Daarnaast wordt er veel on-

of brug. Hoewel de intentie van de behandeling goed

derzoek gedaan naar de ontwikkeling van specifie-

is, ontstaan er problemen door onvoldoende inzicht

ke oppervlaktes om het risico op peri-implantitis te

in wat werkt en wat niet.” Frank: “Je hebt het dan

verminderen. Ook wordt er gewerkt aan coatings met

over welke materialen gebruik je, welke vormgeving,

materialen die minder gevoelig zijn voor de ontwik-

welke soort abutments, van welke materialen maak

keling van peri-implantitis. Verder richt men zich op

je die, hoeveel druk zet je op het tandvlees, wat voor

botmaterialen die het gemakkelijker en sneller ma-

instructie geef je, etcetera.”

ken voor het bot om in te groeien.”

Voor de nieuwe generatie implantologen hebben ze

David en Frank merken op dat de vraag naar implan-

ook heldere adviezen. David: “Bij de eerste 500 im-

tologie toeneemt en verwachten dat dit de komende

plantaten die je plaatst, moet je ook zelf de kronen

decennia zo zal blijven. Toch moeten we alert blij-

maken. Je ziet toch veel in de praktijk dat één ie-

ven. David: “Op dag 1 van onze leergang zeggen wij

mand implantaten plaatst en de ander de kronen er

altijd meteen ‘Een implantaat vervangt geen tand of

op maakt. Dan zie je dus niet de consequenties van

kies maar een verloren gegane of niet te behouden

je eigen werk. Het is ook belangrijk dat je na zoveel

tand of kies’. Er zijn heel veel methodes, zoals een

jaar weer je patiënten – bijvoorbeeld verwezen – te-

wortelkanaalbehandeling, die prima zijn om een im-

rugziet en bekijkt wat het resultaat is.”

plantaat te voorkomen. Als ik bij iemand kan voor-

Frank: “Doe niet te veel in één keer en gun jezelf de

komen om een implantaat te plaatsen, dan heeft dat

tijd om dingen aan te leren.” Begin met eenvoudige

altijd mijn voorkeur. Patiënten denken vaak: ‘Ik heb

casussen en voer het stap voor stap op. Probeer niet

een implantaat en ben van alles af’, maar dat is niet

meteen het allermoeilijkste, maar pas wat je leert di-

altijd het geval.”

rect toe in de praktijk. Zo krijg je het onder de knie.”

Frank: “Precies. Daarom is het belangrijk om te be-

David: “En stel jezelf kwetsbaar op. Neem bijvoor-

seffen dat implantaten niet altijd de oplossing zijn

beeld een dag vrij op de praktijk en ga een halfjaar

voor elke situatie. Naast het chirurgische aspect,

meekijken met een ervaren implantoloog. Dat is ont-

moet je als implantoloog dus ook in staat zijn om

zettend waardevol. De huidige generatie implanto-

de patiënt goed voor te lichten over wat een implan-

logen wil natuurlijk goede opvolgers en uiteindelijk

taat inhoudt en welke risico’s ermee gepaard gaan. Je

is iedereen wel bereid om goede mensen het vak te

hebt als professional en cursusdocent hierin een hele

leren.” Hij vervolgt: “Het laatste wat ik wil meege-

verantwoordelijke rol.”

ven is als je een keuze maakt, ga er dan ook vol voor.

Implantologie komt je niet aanwaaien. En je moet

Welke tips hebben jullie voor algemeen practici en de nieuwe Frank en David

zeker ook andere dingen naast je werk blijven doen.

Je moet ook de deur van de praktijk achter je dicht kunnen trekken.”

49

IMPLANTOLOGIE

Een gids voor een sterke start

De fundering van succesvolle implantologie Dit artikel is bedoeld om jou kennis te laten maken met de kernprincipes en uitdagingen van implantologie. Door middel van onderwerpen zoals indicatiestelling, planning en chirurgische technieken belicht dit artikel de basisconcepten die je tijdens een opleiding verder kunt uitdiepen. Het doel is niet om je klaar te stomen voor de praktijk, maar om je te inspireren en te informeren over de veelzijdigheid van implantologie en het belang van een professionele opleiding.

Implantologie staat bekend als een van de meest

de voorkeur heeft, zijn er situaties waarin een im-

innovatieve en uitdagende disciplines binnen de

plantaat de meest duurzame en voorspelbare keuze

tandheelkunde. Wat ooit begon als een technische

is. Denk aan een tand met een diepe fractuur, een

oplossing voor tandvervanging, is vandaag de dag

wortelkanaalbehandelde molaar met herhaalde ont-

uitgegroeid tot een verfijnd samenspel van precisie,

stekingen, of ernstige parodontale schade. Maar wat

esthetiek en functionaliteit. Voor tandartsen in de

doe je als een molaar slechts een kleine kroonfrac-

eerste jaren van hun carrière lijkt implantologie vaak

tuur heeft? In dat geval kan een restauratie met een

een logische vervolgstap, maar het is belangrijk om

kroon of onlay wellicht een betere optie zijn dan ex-

te begrijpen dat een gedegen opleiding een vereiste is

tractie en implantatie.

voordat je implantaten kunt plaatsen.

Bij een patiënt met nog aanwezige tanden (dentate

De voorbereiding

patiënt), wordt een implantaat nooit als eerste gepland in de behandelketen. Eerst moet gekeken worden naar de totale situatie, waaronder de kaakstand,

Elke succesvolle implantologische behandeling be-

de tandpositie en de vorm van de bestaande tanden

gint met een goede voorbereiding. Maar hoe weet je

en kiezen. Dit is essentieel, omdat een implantaat

of een implantaat wel de juiste oplossing is? Hoe-

niet geïsoleerd functioneert, maar deel uitmaakt van

wel het behouden van natuurlijke elementen vaak

het volledige gebit en de occlusale dynamiek. Als een

50

1

2

3

4

5

6

tand of kies verloren gaat, moet het implantaat zo-

Dit maakt het mogelijk om complicaties te voorko-

danig worden gepland dat het optimaal belast wordt

men en een behandelplan op te stellen dat zowel ef-

binnen de bestaande mondsituatie.

fectief als veilig is. Bij technieken zoals de Partial Extraction Therapy (PET) wordt dit diagnostische

Bij implantologie streven we naar een kroon op

inzicht gecombineerd met een innovatieve aanpak

het implantaat die perfect integreert in een mond

voor esthetische en functionele optimalisatie.

met mutually guided occlusion. Dit betekent dat de occlusale krachten gelijkmatig worden verdeeld en

De PET-techniek richt zich op het behouden van het

het implantaat functioneert als onderdeel van een

buccale deel van de wortel, wat bijdraagt aan het

goed gebalanceerd occlusiesysteem. Alleen met een

behoud van botvolume en zachte weefselcontou-

geïntegreerde aanpak kunnen we de garantie bieden

ren. Door gebruik te maken van CBCT-scans, kan de

dat het implantaat en de kroon duurzaam functione-

exacte positie van het implantaat worden gepland,

ren. Het is de holistische benadering die bepaalt of

zodat deze biomechanisch optimaal wordt belast en

implantologie echt succesvol kan zijn.

harmonieus integreert met de omliggende structuren. Deze techniek vereist een grondige kennis van

Gezondheid als fundament

de anatomie en een nauwkeurige uitvoering, maar biedt esthetische en functionele voordelen die cruciaal zijn in complexe casussen.

De medische gesteldheid van de patiënt speelt een cruciale rol in deze beslissing. Systemische aandoe-

Met PET en geavanceerde beeldvorming kunnen

ningen zoals diabetes en osteoporose, evenals medi-

tandartsen niet alleen de esthetiek en stabiliteit van

catie zoals bisfosfonaten, kunnen het genezingspro-

implantaten verbeteren, maar ook de impact van de

ces bemoeilijken. Ook roken blijft een van de grootste

behandeling op lange termijn minimaliseren. Dit be-

boosdoeners: het verhoogt de kans op peri-implanti-

nadrukt het belang van een geïntegreerde aanpak en

tis en vertraagt de genezing. Het loont om deze zaken

een diepgaande opleiding in zowel diagnostiek als

met de patiënt te bespreken en, waar nodig, advies in

chirurgische technieken (afbeelding 1, 2 en 11-17).

te winnen van een huisarts of specialist.

De kracht van beeldvorming

De vijf sleutels tot succesvolle implantaatplaatsing

Diagnostiek speelt een cruciale rol in de voorberei-

Het plaatsen van een implantaat vereist meer dan al-

ding van implantologische behandelingen. CBCT-

leen technische vaardigheid. Een strategische aan-

scans bieden niet alleen inzicht in botvolume en

pak, gebaseerd op vijf kernfactoren, is essentieel:

dichtheid, maar ook in de precieze ligging van zenuwen, bloedvaten en andere anatomische structuren.

De fundering van succesvolle implantologie

• Mesio-distaal: zorg voor voldoende afstand tus-

51

IMPLANTOLOGIE

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

sen het implantaat en naburige tanden (minimaal

kiezen met voldoende oppervlak of scherpe win-

1,5 mm) en tussen implantaten onderling (3 mm).

dingen om stabiliteit te garanderen.

Dit voorkomt botverlies en behoudt de interdentale papil, wat cruciaal is voor esthetiek.

Het begrijpen en toepassen van deze principes vraagt

• Bucco-oraal: een implantaat dat te buccaal wordt

om de juiste training en begeleiding, die je tijdens

geplaatst, kan leiden tot botverlies en gingivare-

een implantologie opleiding kunt ontwikkelen (af-

cessie. Te orale plaatsing belemmert daarentegen

beelding 3-5).

de prothetische mogelijkheden.

• Diepte: het implantaatplatform moet ongeveer 2-3 mm apicaal van de verwachte gingivarand liggen.

De chirurgische fase

Dit biedt ruimte voor gezonde zachte weefsels en een natuurlijk ogende kroon.

De chirurgische fase vormt de kern van implantolo-

• Relatie tot anatomische structuren: kritieke struc-

gie. Dit is het moment waarop theoretische planning

turen zoals de nervus alveolaris inferior en de si-

en technische uitvoering samenkomen. Een goed

nus maxillaris vereisen een minimale afstand van

ontworpen incisie en flapontwerp (afbeelding 6) zijn

2 mm om complicaties te vermijden.

essentieel om toegang te krijgen tot het werkgebied

• Occlusale belasting: bij patiënten met zacht bot (type III of IV) is het belangrijk een implantaat te

52

zonder de weefsels onnodig te beschadigen.

19

20

21

22

23

24

Een crestale incisie is geschikt voor de meeste stan-

De laterale sinuslift wordt toegepast wanneer min-

daardprocedures, terwijl een papilla-sparende in-

der dan 5 millimeter bot beschikbaar is of wanneer

cisie vaak wordt gebruikt in het frontgebied, waar

grote botaugmentaties nodig zijn. Via een toegangs-

esthetiek een prioriteit is. Voor complexere casussen,

luik in de laterale wand van de sinus kan het sinus-

zoals botopbouw, biedt een releasing incisie extra

membraan direct worden gevisualiseerd en gelift.

toegang. Zodra de flap is afgeschoven, komt preci-

Dit biedt maximale controle en minimaliseert het

sie om de hoek kijken. Het prepareren van het bot

risico op perforaties. Deze techniek is ook geschikt

moet met de grootste zorg gebeuren om thermische

bij anatomische uitdagingen, zoals een sterk gep-

schade te voorkomen. Een gecontroleerde plaatsing

neumatiseerde sinus of een onregelmatige sinusvloer

met het juiste koppel zorgt voor optimale primaire

(afbeelding 18-24).

stabiliteit.

De crestale techniek, ook bekend als de indirecte si-

Het belang van hechttechnieken (afbeelding 7-9)

nuslift, is minder invasief en wordt uitgevoerd via het implantaatbed. Deze methode is geschikt wanneer minimaal 5-7 millimeter bot aanwezig is en kleine augmentaties nodig zijn. Met behulp van os-

De sluiting van de wond speelt een sleutelrol in het

teotomen of ballonkatheters kan het sinusmembraan

genezingsproces. Solitaire hechtingen bieden flexi-

voorzichtig worden gelift. De kortere hersteltijd en

biliteit en controle, terwijl doorlopende hechtingen

lagere belasting voor de patiënt maken dit een aan-

geschikt zijn voor langere incisies. Horizontale of

trekkelijke optie bij minder complexe situaties.

verticale matrashechtingen zijn ideaal om spanning op de wond te voorkomen en stabiliteit te garanderen.

Keuzes in botmateriaal (afbeelding 10)

Sinusliften: laterale of crestale benadering?

Bij een sinuslift is de keuze van het botmateriaal een

In de achterste delen van de bovenkaak kan te weinig

1. Autoloog bot: dit is bot van de patiënt zelf, meestal

bot in de hoogte implantaatplaatsing bemoeilijken.

geoogst uit de kin of ramus. Het heeft uitstekende

Een sinuslift biedt hier uitkomst, maar de keuze tus-

osteogene eigenschappen, maar vereist een tweede

sen een laterale en een crestale benadering hangt af

chirurgische ingreep en verhoogt daardoor de belas-

van de klinische situatie.

ting voor de patiënt.

belangrijke overweging. Er zijn vier hoofdcategorieën:

2. Humaan bot (allograft): donorbot afkomstig van

De fundering van succesvolle implantologie

53

Superieure botopbouw met smartGBR: de toekomst van implantologie

Wat is smartGBR? Smart Guided Bone Regeneration (smartGBR) is de nieuwe standaard voor botregeneratie, ontwikkeld voor tandarts-implantologen die streven naar een natuurlijke en voorspelbare botopbouw. Het combineert de kracht van cross-linked hyaluronzuur (xHyA) en het gebruik van een botsubstituut. SmartGBR biedt een wetenschappelijk onderbouwde oplossing voor alle botdefecten, van eenvoudig tot complex, met een focus op natuurlijk herstel en optimale genezing.

VOORDELEN VAN SMARTGBR: Superieure remodeling Versnelde genezing, minder pijn Sticky bone Versnelde natuurlijke botvorming Meer natuurlijk bot, minder restpartikels Optimale botvolume en stabiliteit

Dr. T. Marques

Bekijk twee praktijkvoorbeelden op onze website en leer meer over smartGBR www.implanetic.com/smart-gbr

een biobank. Het gebruik hiervan is minder inva-

ontwikkelen tot peri-implantitis, waarbij ook bot-

sief dan autoloog bot, maar patiënten die humaan bot

verlies optreedt. Zonder behandeling kan dit leiden

krijgen, mogen in Nederland geen bloeddonor meer zijn vanwege mogelijke overdracht van prionen of

tot het falen van het implantaat.

• Prothetische complicaties: slechte planning of oc-

andere biologische risico’s.

clusale overbelasting kan leiden tot breuk van de

3. Dierlijk bot (xenograft): vaak afkomstig van run-

suprastructuur of het losraken van schroeven.

deren of varkens. Xenograft heeft goede osteoconductieve eigenschappen, maar sommige patiënten weigeren dit uit geloofsovertuigingen of ethische

Infectiepreventie en beheer

redenen.

4. Synthetisch bot: gemaakt van bioactieve materi-

Een cruciaal aspect van implantologie is implant in-

alen zoals hydroxyapatiet of calciumfosfaat. Het is

fection control. Dit omvat niet alleen het voorkomen

biocompatibel en ethisch verantwoord, maar heeft

van infectie tijdens de operatie, maar ook het mini-

geen osteogene eigenschappen.

maliseren van de risico’s op lange termijn:

De keuze voor het juiste materiaal hangt af van de

1. Steriele werkomgeving: het gebruik van steriel

voorkeuren van de patiënt, de klinische situatie en

instrumentarium en disposables, gecombineerd

de gewenste eigenschappen van het bot. Tijdens een

met een gecontroleerde steriele setting, is essen-

opleiding leer je hoe je deze afwegingen maakt en

tieel tijdens de chirurgische procedure. Chirurgi-

bespreekt met je patiënt.

sche foute technieken, zoals het minimaliseren van weefseltrauma en thermische schade, helpen

Complicaties en implant infection control

ook infecties te voorkomen.

2. Voorzorgsmaatregelen bij patiënten: patiënten met systemische aandoeningen zoals diabetes, of die roken, lopen een hoger risico op infecties. Een

Hoewel implantologie in de meeste gevallen succes-

pre-operatieve controle van de medische status

vol is, blijven complicaties een belangrijk aandachts-

en, waar nodig, het optimaliseren van de algehele

punt. Complicaties kunnen variëren van chirurgische

gezondheid, kunnen het risico verminderen.

uitdagingen tot prothetische problemen, maar een

3. Orale hygiëne: het succes van implantaten op de

van de meest zorgwekkende complicaties is infectie

lange termijn is sterk afhankelijk van de mond-

rondom het implantaat. Dit kan variëren van vroe-

hygiëne van de patiënt. Patiënten moeten wor-

ge infecties, zoals peri-operatieve wondinfecties, tot

den geïnstrueerd in een goede reinigingstechniek

latere complicaties zoals peri-implantitis.

rondom het implantaat en het gebruik van interdentale borstels.

Mogelijke complicaties (afbeelding 25 en 26) • Chirurgische complicaties: dit omvat zenuwbe-

4. Nazorg en controle: regelmatige follow-ups zijn cruciaal om vroegtijdig tekenen van ontsteking of peri-implantitis te detecteren. Professionele reiniging en monitoring van botniveau en zachte weefsels via röntgenfoto’s zijn essentieel.

schadiging, sinusperforaties, of oververhitting van

5. Behandeling van infecties: bij peri-implantitis

het bot tijdens het boren. Deze complicaties kun-

kan een combinatie van mechanische reiniging,

nen ernstige gevolgen hebben, zoals gevoelloos-

antiseptische middelen en soms chirurgische in-

heid, pijn of verlies van implantaatstabiliteit.

terventie nodig zijn om verdere schade te voorko-

• Vroege infecties: onvoldoende sterilisatie, slechte

men. Nieuwere technieken zoals laserbehandeling

wondgenezing of bacteriële contaminatie tijdens

of het gebruik van antimicrobiële biofilms worden

de operatie kunnen leiden tot infectie. Dit kan re-

steeds vaker ingezet.

sulteren in pijn, zwelling, of zelfs implantaatverlies.

Door complicaties te anticiperen en preventieve

• Late complicaties: peri-implant mucositis (ontste-

maatregelen te nemen, kunnen tandartsen niet al-

king van de weefsels rond het implantaat) kan zich

leen de risico’s minimaliseren, maar ook het ver-

De fundering van succesvolle implantologie

55

Hét Event voor de Praktijkmanager 11 april 2025 Vianen

Live podcastopname praktijkmanagement/leiderschap Mascha van Wermeskerken en Nora Ennabachi

Leer, inspireer en ontmoet collega’s uit het vak tijdens dit interactieve event!

Plenair: Duaal leiderschap Ron Steenkist Workshop 1: Strategisch praktijkplan op 2 A4-tjes Mascha van Wermeskerken

Stel je eigen programma samen door te kiezen uit 3 workshops!

Workshop 2: Gastvrijheid begint intern Pauline Sterenborg Workshop 3: De impact van je stem Annemieke Rhee

Meld je nu aan via onze website!

Workshop 4: Generaties en levensfasen op de werkvloer Kirsten Heukels

www.dentalbestpractice.nl

Voorspelbare GBR met Cytoplast Extractiegebieden met ontoereikende structurele ondersteuning, alsook horizontale en verticale botaugmentaties dienen vaak ondersteund te worden om de gewonnen ruimte te handhaven.

Klinis Avond che Utr 7 mei 2 echt , 0 Vernie 25 u wd e inhoud !

Cytoplast® titanium-reinforced membranen bieden een hoge voorspelbaarheid in GBR. Belangrijke eigenschappen zijn: het sterkere titanium frame en het zeer verdichte Regentex® oppervlak, welke kan worden blootgesteld aan de mondholte. Bovendien zijn de membranen simpel te verwijderen.

Gebruik Cytoplast® titanium-reinforced membranen om uw opbouwtechniek en de voorspelbaarheid naar nieuwe hoogten te brengen.

CB-CT beeld van onderfront zeer dun uitlopende processus zichtbaar

Vijf maanden na botopbouw met titanium verstevigd membraan

Na verwijdering membraan goede processus waarneembaar

Referent: Melle Vroom, Parodontologie Praktijk Friesland

MEMODENT B.V. | T +31 (0) 53 430 66 63 | E info@memodent.nl | W www.memodent.nl

Spreker: Melle Vroom Interessant voor ervaren gebruikers en collega's die kennis willen maken met Cytoplast dPTFE membranen!

Scan QR-Code voor cursusprogramma

25

26

trouwen van patiënten in implantologie versterken.

dat het starten met implantologie vraagt om een ge-

Een goed uitgevoerd implantaat is niet alleen een

degen opleiding en voortdurende professionele ont-

technische prestatie, maar ook een belofte van duur-

wikkeling. Met de juiste kennis en begeleiding kun-

zame mondgezondheid.

nen tandartsen vertrouwen opbouwen, technieken perfectioneren en bijdragen aan duurzame mondge-

Samenvatting Implantologie is een uitdagend en veelzijdig vakgebied dat tandartsen de mogelijkheid biedt om pati-

zondheid voor hun patiënten.

De auteur

ënten duurzame, functionele en esthetische oplossingen te bieden. Dit artikel benadrukt dat succes

Nurcan Yilmaz is een erkend restauratief

binnen de implantologie begint met een grondige

tandarts (NVVRT, EPA), ambassadeur van

voorbereiding, een gedegen kennis van anatomie, en

KARMA Dentistry, onderdeel van Minec Ne-

het vermogen om de behandeling te plannen op basis

derland en co-docent bij de Abas Implant

van een holistische benadering van het gebit en de

Academy, een gerenommeerde implantologie

kaakfunctie.

opleiding in Nederland. Haar passie ligt in reconstructieve en esthetische tandheelkun-

Van het beoordelen van de medische en dentale si-

de, waarin ze zowel patiënten als collega’s

tuatie tot het maken van keuzes in chirurgische

inspireert om altijd te streven naar kwali-

technieken, botmaterialen en infectiepreventie: elke

teit en innovatie. Met haar ervaring en visie

stap vereist precisie, inzicht en de juiste training.

brengt ze complexiteit terug tot begrijpelijke,

Geavanceerde procedures zoals sinusliften en botop-

praktische principes die het vertrouwen en

bouw benadrukken het belang van maatwerk voor

de vaardigheden van jonge tandartsen ver-

elke patiënt, terwijl complicatiebeheer en nazorg es-

sterken.

sentieel zijn voor langdurige resultaten.

Bijzondere dank aan Irfan Abas voor zijn beHoewel de mogelijkheden binnen de implantologie

geleiding en het leveren van de foto’s.

vrijwel eindeloos lijken, is het belangrijk te beseffen

De fundering van succesvolle implantologie

57

IMPLANTOLOGIE

Flapless Immediate Implant Placement & Provisionalisation 2.0 Toen de implantologie nog in de kinderschoenen

klein mogelijk gebied rondom het te extraheren

stond, was het de vraag of een onmiddellijk geplaatst

element. Dit biedt belangrijke informatie over

implantaat na extractie (Immediate Implant Place-

de botkwantiteit, de anatomie van de alveolai-

ment) zou kunnen integreren. Tegenwoordig is deze

re kam en eventuele ontstekingen. Deze initiële

vraag ruimschoots beantwoord (Lang et al., 2012) en

beeldvorming is van cruciaal belang voor de be-

verschuift de focus naar andere klinische uitkom-

handelplanning en het minimaliseren van risi-

sten, zoals esthetiek en patiënttevredenheid (Slagter et al., 2014, Chen et al., 2014). Zoals we weten

co’s (Velikov et al., 2020).

2.

Planning en voorbereiding: aan de hand van de

is fronttandvervanging in de bovenkaak nog steeds

CBCT-beeldvorming wordt een gedetailleerd be-

een uitdaging, omdat een kleine fout kan leiden tot

handelplan opgesteld. De analyse van de CBCT

afschuwelijke esthetische resultaten. Desondanks

maakt het mogelijk om de ideale locatie en ori-

is de meest patiëntvriendelijke procedure voor een

ëntatie van het implantaat te bepalen, wat es-

fronttand die verloren is, het “Meteen Door” proto-

sentieel is voor een succesvolle plaatsing en es-

col oftewel “Flapless Immediate Implant Placement and Provisionalisation” (FIIPP). Dit protocol biedt de

thetische uitkomst.

3.

Extractie

en

pre-operatieve

voorbereiding:

voordelen van minimaal invasieve chirurgie, onmid-

na anesthesie wordt het element zo atrauma-

dellijke implantaatplaatsing na extractie, botopbouw

tisch mogelijk verwijderd. Het aanwezige ont-

en tijdelijke restauratie in één behandeling (afbeel-

stekingsweefsel in de alveole wordt vervolgens

dingen 1-7). Dit betekent voor de patiënt minder on-

zorgvuldig gecuretteerd om de kans op postope-

gemak, minder genezingstijd en een verbeterde algehele ervaring (Groenendijk et al., 2020).

ratieve complicaties te minimaliseren.

4.

Plaatsing van het implantaat en botopbouw: de ideale positie van het implantaat in de pre-

Het FIIPP protocol

maxilla is zo veel mogelijk naar palatinaal van het element. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat de 3D-positionering van het im-

Het FIIPP protocol bestaat uit de volgende fasen: 1.

58

plantaat in de alveole het resultaat van de be-

Diagnostische fase en beeldvorming: tijdens

handeling beïnvloedt. Hoe meer naar buccaal,

het eerste consult wordt een cone beam com-

hoe groter de kans op buccale recessie (Chen et

puted tomography (CBCT) gemaakt van een zo

al., 2019, Zuiderveld et al., 2014). Het doel is om

1

2

1. Klinisch beeld voor 2. Klinisch beeld na 3. Röntenbeeld voor 4. Röntenbeeld na 5. CBCT van een Dutch design 3

4

5

6

6. Dutch Design abutment 7. CBCT definitieve kroon

7

een ruimte te creëren buccaal van het te plaatsen

ces van dit protocol is, achteraf bekeken, te danken

implantaat van 2 mm of meer tot aan de buc-

aan het ontwerp van het Dutch design abutment. Dat

cale botwand (Chen et al., 2007). Na preparatie

is slank, glad en het wordt definitief geplaatst (met

van de osteotomie wordt deze ruimte opgevuld

torque van 35 Ncm). Toch zijn er ook zwakke scha-

met kunstbot. Dit bevordert het behoud van de

kels.

alveolaire kam en minimaliseert het risico op

5.

6.

botverlies na de extractie (Araújo et al., 2005,

Bij een FIIPP wordt het bone level implantaat sub-

Avila-Ortiz et al., 2019, Groenendijk et al., 2017

crestaal geplaatst. Daarna wordt het Dutch design

& 2023). Daarna wordt een bone level implantaat

abutment (afbeelding 6) geplaatst en het kunstbot

geplaatst.

aangebracht tot tegen dit abutment (afbeelding 5).

Tijdelijke kroon: op dit implantaat wordt een

Dit abutment is van titanium (biocompatibel) en de

Dutch design abutment geplaatst waarop een

eerste 3 mm van dit abutment is slank en glad. Het

tijdelijke kroon wordt vervaardigd. Deze bootst

wordt geplaatst als een definitief abutment: met een

de natuurlijke anatomie van het element na en

torque van 35 Ncm. De tijdelijke kroon die daar-

zorgt voor een mooie genezing van de weke

na wordt gemaakt, is van composiet. Dit materiaal

weefsels.

mag niet subgingivaal komen, aangezien dit mate-

Definitieve kroon: 2-3 maanden later wordt de

riaal niet biocompatibel is. Bij de vervaardiging van

integratie van het implantaat beoordeeld door

de definitieve kroon moet de tijdelijke kroon 2 keer

middel van klinisch en röntgenologisch onder-

losgemaakt worden. Hierbij wordt de genezing van

zoek. Indien de genezing succesvol verloopt,

de weke weefsels elke keer verstoord. Dit leidt vol-

wordt een definitieve kroon geplaatst, bestaande

gens onderzoek van Wang (2017) tot botafbraak en

uit een zirkonium abutment met een porseleinen

schade aan de peri-implantaire weefsels. Verder is de

of zirkonium kroon.

hoogte en de vorm van het abutment van de definitieve kroon van groot belang, omdat een te breed of

Zwakke schakels

te kort abutment ongewenste druk tegen de buccale botopbouw kan genereren, wat kan leiden tot necrose. Bij voorkeur heeft het abutment van de definitieve

Sinds 2007 wordt het FIIPP protocol met succes toe-

kroon dezelfde vorm als het tijdelijke abutment (af-

gepast in onze praktijk (Staas et al., 2022). Het suc-

beelding 7).

FIIPP 2.0

59

8

9

10

11

12

13

14

15

16

8. implantaat zonder base

vooraanzicht

14. kroon uitboren

9. plaatsen van een base

12. implantaat met base, tijdelijk

10. implantaat met base

abutment en botopbouw

11. implantaat met base,

13. genezing rondom base

15. intra-oraal verlijmen 16. natuurlijke tijdelijke kroon, afgewerkt

Ook moet rekening gehouden worden met de materi-

houdt in dat een abutment tijdens de chirurgie op een

alen, de componenten, en de steriliteit van de kroon.

bone level implantaat geplaatst wordt. Dit abutment

Het materiaal dat subgingivaal zit, moet biocompa-

fungeert als een verlengstuk van het implantaat.

tibel zijn, zoals titanium of zirkonium. Andere mate-

Hierdoor wordt een bone level implantaat (N1-im-

rialen (bijvoorbeeld porselein of glazuur) mogen niet

plantaat met een N1-base) in een soft-tissue level

tot op het abutment komen. Dit is niet biocompatibel

implantaat getransformeerd. De base zit ter hoogte

en kan leiden tot een minder goede genezing van de

van het bindweefsel (connective tissue) en het junc-

peri-implantaire weefels. Strikte protocollen in het

tioneel epitheel. De base wordt definitief geplaatst

laboratorium zoals het gebruik van handschoenen en

met een torque van 20 Ncm en is niet bedoeld om

correcte (lees: schone) aflevering van de kroon zijn

eraf te halen. Zo wordt de verbinding tussen deze

ook essentieel om contaminatie te voorkomen.

weke weefsels en het implantaat niet meer verstoord.

Nauwkeurige communicatie tussen de implantoloog,

Dit komt de “muco-integratie” ten goede (Fabbri et

de tandarts die de supra maakt en de technieker is

al., 2021). Het one-abutment-one-time concept (af-

van groot belang. Dit omvat details over het ge-

beelding 8-13) lijkt zo een oplossing te bieden voor

plaatste healing abutment, het te kiezen definitieve

de bestaande knelpunten van de bone level implan-

abutment, het soort kroon en de materialen.

taten en is eigenlijk een doorontwikkeling van het oorspronkelijke Meteen Door protocol.

One-abutment-one-time

De overgang van het implantaat naar de kroon wordt op deze manier verplaatst naar een minder kritische zone, waardoor er in de techniekfase geen fouten

Omdat bovenstaande ‘zwakke schakels’ in de praktijk

meer gemaakt kunnen worden (verkeerde materialen

occasioneel leidden tot complicaties, heeft Tristan

of onjuiste protocollen in het lab). Ook de commu-

Staas met andere key opinion leaders samengewerkt

nicatie van de tandarts die de supra maakt naar de

om dit op te lossen. Zo is het one-abutment-one-

technieker, is niet meer zo belangrijk. Het resultaat

time concept ontwikkeld (Fabbri et al., 2022). Dit

van dit concept is minder botverlies rondom implan-

60

17

18

21

19

20

22

17. Klinisch beeld voor

19. Röntenbeeld voor

21. CBCT van base

18. Klinisch beeld na

20. Röntenbeeld na

22. N1-base + tijdelijk abutment

taten, minder schade aan de peri-implantaire weef-

antwoorde keuze worden beschouwd, aangezien deze

sels en een beter en mooier eindresultaat dat langer

vaak als ‘eigen’ wordt ervaren door de patiënt zelf.

stabiel blijft (Fabbri et al., 2021).

Als het eigen element open geboord wordt, zodat het over het tijdelijke abutment past, dan kan dit in-

Opmerking: Waarom dan geen one-piece soft tissue level

tra-oraal in de juiste positie verlijmd en aangepast

implantaat? Waarom moeilijk doen met een extra com-

worden (afbeelding 14-16).

ponent? Dankzij de base zijn we flexibel in de esthetische zone en kan in een latere fase de base vervangen worden door een lagere of hogere base om beter uit te komen in de prothetische fase. Verder kan in geval van brugconstructies gekozen worden tussen rechte, dan wel gehoekte

Vervaardiging van de definitieve kroon

multi-unit abutments. Dit is niet mogelijk bij one-piece

Als na een FIIPP 2.0 protocol (afbeelding 17-22), bij

soft tissue level implantaten.

de controle van de integratie blijkt dat de weke weefsels rondom rond het implantaat er rustig uit zien en

Provisionalisatie

als de “tijdelijke” kroon goed functioneert, rijst de vraag of deze, indien vervaardigd van het eigen natuurlijke element of kroon, niet behouden kan blij-

Op de base kan met behulp van een omnigrip mini

ven. Dit zou zowel in esthetisch als financieel op-

schroevendraaier een schroef gebruikt worden die

zicht voordelen kunnen bieden, mits de integratie en

25 graden geanguleerd kan worden, wat voordelen

genezing optimaal verlopen.

biedt in esthetische situaties waar de locatie van het schroefgat essentieel is. Dit is prettig omdat de vervaardiging van een tijdelijke kroon een uitdaging kan zijn. Zo worden niet alleen de esthetische ei-

De auteur

sen en verwachtingen van de patiënt steeds hoger in deze maakbare Instagram-maatschappij, maar

Ward Vandenbulcke is tandarts bij Staas en

zo zijn er ook verschillende methoden beschikbaar,

Bergmans in Den Bosch en erkend als speci-

zoals het gebruik van een putty-mal, een flexibele

alist door de NVvP en de NVOI.

dieptrekmal, of met behulp van een pella-kroontje.

Digitale ontwerpen die pre-implantologisch 3D-geprint worden, zijn ook een optie. De keuze van de

Referenties

methode is afhankelijk van de specifieke klinische situatie. Als de tijdelijke kroon de natuurlijke tand

De literatuurlijst is op te vragen bij de re-

zoveel mogelijk nabootst, dan kan een patiënt in

dactie en in te zien bij het artikel online op

principe niet ontevreden zijn. Het gebruik van de

www.dentistamagazine.nl

eigen tand kan dan ook als esthetisch meest ver-

FIIPP 2.0

61

PRAKTIJKMANAGEMENT

Succesvol specialiseren in implantologie De specialisatie in implantologie biedt tandartspraktijken in Nederland niet alleen de mogelijkheid om hun zorgaanbod uit te breiden, maar ook om patiënten hoogwaardige zorg te bieden. Het succesvol integreren van implantologie in jouw praktijk vereist echter een doordachte aanpak. Hier zijn enkele aandachtspunten die je kunnen helpen bij een vlotte implementatie.

1. Protocollen en standaarden Het

opstellen

es-

Implantologiebehandelingen kunnen complex en

sentieel om consistentie en kwaliteit te waar-

kostbaar zijn, wat onzekerheid bij patiënten kan ver-

borgen.

het

oorzaken. Heldere en empathische communicatie is

implantatieproces, van intake tot nazorg, gedo-

cruciaal. Geef tijdens het consult duidelijke uitleg

cumenteerd zijn. Dit helpt niet alleen bij interne

over de behandeling, kosten, nazorg, doorlooptijd

communicatie, maar versterkt ook de patiëntvei-

en vraag naar de verwachtingen. Gebruik visuele

ligheid en zorgt voor naleving van de regelgeving.

hulpmiddelen, zoals voorbeeldmodellen, animaties

Maak optimaal gebruik van de mogelijkheden van

of 3D-scans om patiënten meer inzicht te geven.

software, zoals het inzetten van standaardteksten

Stel standaard begrotingen op met een geldigheids-

(dossierteksten), waarmee met slechts enkele invoer

datum, bijvoorbeeld over drie maanden, en neem

een volledige tekst kan worden gegenereerd.

een mogelijke afwijking in de begroting van 10% op.

Overweeg om te werken volgens de richtlijnen van

Controleer de begroting, bijvoorbeeld met tools zoals

beroepsverenigingen, zoals de KNMT of de NVOI.

ZorgSom of Pien, om inzicht te krijgen in de moge-

Abonneer je op de nieuwsbrieven om op de hoog-

lijke vergoedingen van de verzekering.

Zorg

van ervoor

heldere dat

protocollen

2. Communicatie met patiënten

alle

stappen

is in

te te blijven van wetswijzigingen, zoals die per april 2024: de registratieplicht en de beperkte aanlever-

Tip: Stel (digitale) folders beschikbaar die patiën-

plicht van informatie bij het toepassen van humaan

ten thuis kunnen doornemen. De folders van mijn

lichaamsmateriaal (implanteren met bloedafname).

praktijk in Amersfoort T.X. de Jong Tandzorg zijn te

downloaden

op

www.txdejong.nl/implantolo-

Tip: Evalueer je protocollen jaarlijks en betrek het

gie-en-prothetiek/folders-implantologie-en-pro-

team in het proces om ze up-to-date en praktisch

thetiek/

toepasbaar te houden. Bespreek de veranderingen in het protocol in een (de)briefing of een vergadering.

62

3. Declaraties en vergoeding

Tip: Plan standaard nazorgafspraken in, bijvoorbeeld na een dag, een week en een maand na de implan-

Declareren van implantologiebehandelingen vanuit

tatie en bied patiënten een direct aanspreekpunt bij

de basiszorg (edentate kaak) vereist nauwkeurigheid.

vragen of complicaties (bijvoorbeeld de implantolo-

Verzamel informatie van de patiënt, maak röntgen-

gie assistent).

foto’s en lichtfoto’s van de omslagplooi en de protheses, zodat de aanvraag voor vergoeding snel en efficiënt kan worden ingediend. Iedere zorgverzekeraar hanteert eigen maximale techniek- en materiaalkosten per werkstuk. Werk de eerste keren samen

6. Efficiënte planning en logistiek

met een ervaren praktijkmanager of externe consul-

Implantologiebehandelingen

tant om te zorgen dat declaraties voldoen aan de ei-

planning vanwege de complexiteit en benodigde ap-

sen van zorgverzekeraars.

paratuur. Wijs één verantwoordelijke aan voor de be-

vereisen

zorgvuldige

stellingen van implantologie: de implantaten, abutTip: Bij het achterhalen van de maximale vergoe-

ments, chirurgische sets en benodigdheden. Gebruik

dingen per verzekering speelt ook de vraag of de

een geavanceerd planningssysteem om de logistiek

praktijk een contract met de betreffende verzekeraar

van afspraken, apparatuur en personeelsbezetting te

heeft. Overzichten per verzekering zijn te vinden op

stroomlijnen.

de website van ZorgSom: https://www.zorgsom.nl/

Reserveer tijdsblokken voor implantologie om ver-

documenten-bank/

storingen in de algemene praktijkplanning te minimaliseren en de gewenste aantallen per jaar in te

4. Medicatie en voorschriften

kunnen plannen. Overleg (in het begin) vooraf met de tandtechnieker over positie implantaat, afdrukof scanposts, de vormgeving, het type abutment, het

Implantologie brengt vaak medicatie met zich mee,

vastschroeven of cementeren van de suprastructuur.

zoals antibiotica of pijnstillers. Zorg ervoor dat het team volledig op de hoogte is van de meest recen-

Tip: Richt een ‘tray systeem’ in met transparante

te richtlijnen over medicatiegebruik en interacties.

(stapel)bakken waarin de benodigdheden per opera-

Werk nauw samen met apotheken om eventuele fou-

tie kunnen worden klaargelegd. Dit kan de (omloop)

ten te voorkomen.

assistent de dag ervoor al doen waardoor de flow makkelijker is op de dag zelf. Investeer in sterili-

Tip: Creëer een standaardlijst met voorschriften voor

satiecontainers (in plaats van doeken) en sterilisa-

veelvoorkomende situaties en zorg dat deze toegan-

tie cassettes (baskets) voor milieu, opslagruimte en

kelijk is voor het team. Voorzie het recept met in-

overzicht. Werk met (kleur)labels om de verschillen

formatie over gebruik van medicijnen. Overweeg om

in boxen duidelijk aan te geven.

het recept direct naar de apotheek van de patiënt te mailen met de patiënt in cc.

5. Nazorg als sleutel tot succes

7. Inwerken van personeel Het succes van implantologie in jouw praktijk hangt sterk af van een goed opgeleid team. Zorg voor uit-

Nazorg is een cruciaal onderdeel van implantologie.

gebreide training voor tandartsen, assistenten en

Regelmatige controles, mondhygiëne-instructies en

receptionisten. Bied een (externe) cursus aan of laat

een duidelijke nazorgplanning verbeteren niet alleen

het team observeren bij een ervaren implantoloog.

het resultaat, maar ook de patiënttevredenheid.

Maak een filmpje bij het inwerken. De trainee kan de

Succesvol specialiseren in implantologie

63

Het Nobel Biocare N1™ Base Concept De aanhechting van de peri-implantaire weke delen (mucointegratie) speelt een belangrijke rol in het lange-termijnsucces van implantaat-gedragen constructies/oplossingen.

Inwendig schroefdraad in de N1™ Base voor verbeterde precisie

Hoewel er vele factoren zijn die bijdragen aan het succes of falen van dergelijke constructies, zijn de kwaliteit en kwantiteit van de peri-implantaire mucosa cruciaal.

De peri-implantaire weke delen kunnen beïnvloed worden door: • Het materiaal en de bewerking van het oppervlak van het implantaat en het abutment • Het ontwerp van de abutment/implantaat-verbinding • Prothetische manipulaties (bijvoorbeeld herhaaldelijk loskoppelen van het abutment)

Het “One abutment, one time”-concept 3 verschillende hoogtes voor restauratieve flexibiliteit

Deze bevindingen hebben geleid tot de ontwikkeling van een weefselvriendelijk concept waarbij het steriele definitieve abutment wordt geplaatst tijdens de chirurgische ingreep.

Met deze methode blijft dit abutment onaangeroerd gedurende het gehele behandelproces.

Dit bereikt u met de innovatieve Nobel Biocare N1™ Base.

Dit tweedelige abutment wordt geplaatst tijdens de implantaatoperatie en blijft gedurende de gehele prothetische behandeling in situ om de aanhechting van de peri-implantaire weefsels te behouden.

Trioval design van de N1™ base, speciaal ontworpen voor de esthetische zone

Verschillend schroefdraad van NP en RP om verwisseling van componenten te voorkomen

De N1™ Base heeft een triovale vorm en is voorzien van het Xealoppervlak, dat superieur is voor de muco-integratie.

Kom meer te weten over de unieke kenmerken van het Nobel Biocare N1™-systeem:

Save the date voor de

N1

™

Roadshow Ontdek het Nobel Biocare N1™ Systeem met Parodontoloog Pieter Avontroodt Ontvangst met hapje en drankje: 18:00 Start presentatie: 19:00 | Einde presentatie: 21:00

Dinsdag 18 Maart 2025 Woerden

Donderdag 20 Maart 2025 Zwolle

Maandag 24 Maart 2025 Eindhoven

Meld je nu aan via info.nobelbiocare.com/nl/roadshow2025

opname terugkijken en een toekomstige trainee kan

wikkeling, kun je niet alleen de kwaliteit van zorg

het inwerkfilmpje vooraf aan het inwerken bekijken.

verhogen, maar ook jouw praktijk onderscheiden en

Heb foto’s van de cassettes (trays) per operatie bin-

je werkplezier verhogen. Neem de tijd om jouw pro-

nen handbereik, zodat iedere assistente de cassette

cessen te evalueren en te optimaliseren.

volledig inricht en de implantoloog niet misgrijpt.

Tip: Laat de implantoloog defect instrumentarium (boren) gelijk na de operatie zelf verwijderen, zo kan

De auteur

het missend instrumentarium aangevuld worden vooraf aan sterilisatie.

Caroline Cuppens is bedrijfskundige, mede-eigenaar bij T.X. de Jong Tandzorg in Amersfoort, docent en auteur van het boek

Conclusie

‘Management in de Mondzorg’.

Specialisatie in implantologie is een waardevolle

Heb je vragen of behoefte aan ondersteu-

stap voor tandartspraktijken, mits goed voorbereid

ning bij de implementatie van implantologie?

en uitgevoerd. Door aandacht te besteden aan pro-

Neem gerust contact op: info@txdejong.nl

tocollen, communicatie, nazorg en personeelsont-

Advertentie

Dental Coach; jouw partner in preventieve mondgezondheid Het veranderen van de patiënt zijn gebitsverzorging; het blijft een lastige taak voor jou als mondzorgprofessional. Maar niet met de Dental Coach app. Deze gebruiksvriendelijke en makkelijk te installeren app maakt de patiënt bewust van zijn gedrag, biedt online coaching mogelijkheden én complementeert jouw zorg!

Wat levert het op?

Probeer Dental Coach nu 3 maanden gratis uit!

www.dentalcoach.app

Tijdsbesparing Kostendeclaratie (code M01) Gemotiveerde patiënten Gezonde patiënten Moderne uitstraling van de praktijk

SYNDROOM

Een heel bijzonder syndroom met orale kenmerken Ongeveer 1 op de 200.000 mensen heeft PTEN hamartoom tumor syndroom (PHTS). Dit omvat een spectrum van aandoeningen veroorzaakt door mutaties in het PTEN-gen, waarbij goedaardige gezwellen, zogenaamde hamartomen, zich ontwikkelen in verschillende delen van het lichaam. Een van de belangrijkste en meest voorkomende klinische verschijnselen van PHTS is gingivale overgroei die zich presenteert als wratachtige knobbels.

Casusbeschrijving

tioneert als een tumorsuppressor. Hoewel deze zeldzame genetische aandoening voornamelijk gepaard

Een 48-jarige vrouw werd door haar tandarts ver-

gaat met benigne tumoren, is er ook een erkend

wezen naar onze praktijk omwille van parodontale

verhoogd risico op maligniteiten. Dit komt doordat

problematiek. Er was sprake van verdiepte pockets.

PTEN een gen is dat in zijn normale functie in staat

Uit de anamnese bleek dat zij, nadat ze jarenlang on-

is de progressie van verschillende vormen van kan-

verklaarbare klachten had, op 23-jarige leeftijd werd

ker te remmen.

gediagnosticeerd met het PTEN Hamartoom Tumor Syndroom (PHTS).

Mutaties in PTEN verstoren deze functies, leidend tot een verhoogd risico op de vorming van hamartomen

Bij het klinisch onderzoek werden lokaal verdiepte

en maligniteiten. Patiënten met PHTS hebben een

pockets van 4 tot 7 mm waargenomen, en ook een

cumulatief levenslang risico van 81%–90% om kan-

verhoogde bloedingsneiging na sonderen (40%) en

ker te ontwikkelen. Het verhoogde risico is gerappor-

aanwezigheid van recessies. Er werd gelokaliseerd

teerd voor verschillende soorten kanker: borstkanker

gevorderde (stadium III), matig progressieve (graad

(25–85%), schildklierkanker (14–35%), niercelkanker

B) parodontitis vastgesteld. Daarnaast werden meer-

(17–34%), endometriumkanker (19–29%), colorectale

dere zwellingen en verhevenheden waargenomen in

kanker (9–16%) en melanoom (6%). De orale mucosa

onder andere de wangmucosa, tong, palatum en op

is vaak aangedaan, met manifestaties in de mond-

de gingiva en mucosa van zowel de boven- als on-

holte die bij 80-90% van de patiënten voorkomen

derkaak.

in de vorm van herkenbare papillomateuze laesies.

Hoewel deze meestal asymptomatisch zijn, kunnen

Beschouwing

ze door hun omvang of locatie leiden tot functionele of esthetische problemen. Hierbij kan gedacht worden aan verstoring van de mondfunctie en zelfzorg

PHTS is een autosomaal dominante aandoening. Het

of verhoogde plaque-accumulatie. Bij aangetoonde

wordt veroorzaakt door mutaties in het PTEN-gen

interferentie kan chirurgische excisie door een pa-

(zie box 1). Dit gen codeert voor een eiwit dat func-

rodontoloog of kaakchirurg aangewezen zijn (Feito-

66

1

2

3

4

5

6

1 en 2. Frontaal beeld

3 en 4. Lateraal beeld

5 en 6. Occlusaal beeld

sa et al., 2011). Ook kan er sprake zijn van een ver-

te definiëren die gekarakteriseerd worden door een

hoogde vatbaarheid voor parodontale aandoeningen

PTEN-mutatie en de daarbij behorende bijzondere

(Perić et al., 2018). Mondzorgprofessionals moeten

klinische manifestaties. PHTS is een overkoepelende

op de hoogte zijn van het PHTS-spectrum. Gingivale

term voor een groep syndromen die het gevolg is van

overgroei die niet past bij andere, meer voorkomende

de PTEN-mutaties, waaronder:

diagnoses, zou aanleiding moeten geven tot onderzoek naar extraorale kenmerken. Het tijdig stellen

1. Het Cowden syndroom: de meestvoorkomende

van een diagnose door een mondzorgverlener kan

manifestatie van PHTS, gekenmerkt door multi-

van levensbelang zijn voor deze patiënten.

pele hamartomen en een verhoogd risico op specifieke soorten kanker (zie ook box 2).

De diagnose van PHTS wordt gesteld door een combinatie van klinische evaluatie, familiegeschiedenis

2. Bannayan-Riley-Ruvalcaba-syndroom

(BRRS):

wordt vaak gekenmerkt door macrocefalie, lipo-

en genetisch onderzoek. Orale manifestaties, zoals

men, en pigmentvlekken op de penis bij mannen.

gingivale hypertrofie, hamartomen, orale papillo-

3. Proteus syndroom: gekenmerkt door overmatige

men en een hoog verhemelte ontwikkelen zich vaak

groei van botten, huid en andere weefsels.

tijdens de kindertijd en adolescentie en worden bij de

4. Proteus-like syndroom: een variant van Proteus

meerderheid van de volwassenen met PHTS aange-

syndroom met vergelijkbare maar minder uitge-

troffen. De aanwezigheid van extra-orale mucosale

sproken kenmerken.

of cutane overgroeien versterkt de diagnose van een genetisch bepaald syndroom.

Het Cowden syndroom, waarmee onze casus werd

In 1999 werd de term PTEN Hamartoom Tumor Syn-

gediagnosticeerd, ook wel het Multiple Hamartoma

droom geïntroduceerd om een groep aandoeningen

Syndrome genoemd, werd voor het eerst beschre-

PTEN (phosphatase and tensin homologue, deleted on chromosome ten) is een tumorsuppressorgen dat codeert voor een lipide- en eiwitfosfatase. Het PTEN-gen is betrokken bij de regulatie van de celcyclus door het repareren van DNA, het programmeren van apoptose (celdood) en het voorkomen van snelle celgroei en celdelingen.

De term hamartoom is afgeleid van het Griekse woord ‘hamartia’, wat verwijst naar een defect of een fout. Deze term werd oorspronkelijk in 1904 geïntroduceerd door Albrecht om ontwikkelingsachtige tumorachtige misvormingen aan te duiden. Een hamartoom is een goedaardige, tumorachtige laesie die ontstaat door een abnormale proliferatie van cellen. Er is sprake van een gedifferentieerde verzameling van cellen die normaal functioneel zijn, zoals epitheel- en bindweefselcellen, maar met een verstoorde architectuur. Deze abnormale groei is niet invasief en metastaseert niet. Hamartomen kunnen in diverse organen voorkomen en variëren vaak in grootte.

Een syndroom met orale kenmerken

Box 1.

67

7

8

9

10

12

13

11

ven in 1940 door Salem en Steck. In 1963 werd het

matologische manifestaties, komen vaak voor in de

Cowden syndroom gedefinieerd en benoemd door

algemene bevolking en worden gemakkelijk over het

Lloyd en Dennis, naar hun patiënt Rachael Cowden,

hoofd gezien. Dit feit, evenals de variabiliteit van de

die overleed aan borstkanker. Zij was een 20-jarige

kenmerken, maakt het waarschijnlijk dat het Cow-

vrouw met mucocutane laesies en afwijking aan de

den syndroom niet tijdig herkend wordt en dat de

schildklier, borsten, en maag-darmkanaal. Op basis

werkelijke incidentie waarschijnlijk veel hoger is dan

van die casus werd deze conditie ‘Cowden Syndrome’

1/200.000. Bij ongeveer 40% van de oudere volwasse-

genoemd. De diagnostische criteria werden in 1996

nen met het Cowden syndroom werd de diagnose ge-

herzien in een consensus van een internationaal

steld door mondzorgprofessionals, en dit was meest-

consortium van onderzoekers en later werd de corre-

al gebaseerd op klachten van ongemak veroorzaakt

latie tussen PTEN en het Cowden syndroom geïden-

door orale papillomatose, om esthetische redenen of

tificeerd (Gustafson et al., 2007, Flores et al., 2014).

tijdens het dragen van een (partiële) prothese.

De aanvangsleeftijd varieert tussen de 4 en 75 jaar,

Bij volwassenen met PHTS wordt gingivale hyper-

met een gemiddelde leeftijd van diagnose van 39 jaar.

trofie in 94% van de gevallen gerapporteerd en ora-

Veel van de symptomen en tekenen, vooral de der-

le papillomen in 88% (Schei-Andersen et al., 2024).

7 en 8. Hamartomen ter plaatse van

9-11. Kenmerkend geplaveid beeld

12 en 13. Hoog palatum met nodu-

de wangmucosa links en rechts, en

met papillomateuze (wratachtige)

laire (knobbelachtige) verdikkingen

ook bij de omslagplooi in het vierde

laesies op de tong

en fibromateuze laesies

kwadrant

68

Deze kunnen progressief meer uitgesproken worden

Terug naar onze casus

naarmate de leeftijd toeneemt. Orale papillomen kunnen zich op verschillende locaties manifesteren,

Bij deze patiënt werd initiële parodontale behande-

zoals de tong, gingiva en wangmucosa. Bij patiënten

ling uitgevoerd, bestaande uit uitgebreide supra- en

met PHTS worden papillomen vaak gezien op de dor-

subgingivale gebitsreiniging en mondhygiëne in-

sale zijde van de tong, waar ze een geplaveid uiterlijk

structie. Bij de evaluatie was significante verbetering

kunnen vertonen (Schei-Andersen et al., 2024). Deze

in de algehele parodontale conditie waar te nemen.

orale kenmerken, waaronder ook een hoog palatum,

Klinisch was sprake van fraaie reductie van de poc-

kunnen belangrijke aanwijzingen bieden voor de

kets en een sterke daling van de bloedingsneiging na

vroegtijdige herkenning van PHTS.

sonderen. Wel bleek sprake van een exacerbatie van de PHTS. Dit uitte zich onder andere in een toename

Over de relatie tussen PHTS en parodontitis is slechts

van de gingivahyperplasie, met name ter plaatse van

beperkt onderzoek beschikbaar. Parodontitis lijkt bij

de papillen in het derde kwadrant. Ook was sprake

patiënten met PHTS ernstiger te verlopen in ver-

van een toename in de grootte van de hamartomen

gelijking met de algemene populatie. Dit kan wor-

in de wangmucosa. Dergelijke opvlammingen kun-

den verklaard door de rol van het PTEN-gen in cel-

nen periodiek voorkomen en uitgelokt worden door

groeiregulatie, apoptose en ontstekingsprocessen.

verschillende factoren, waaronder het weer. Omwil-

PTEN-mutaties kunnen leiden tot een disbalans in

le van de verhoogde gevoeligheid voor parodontale

de immuunrespons, wat resulteert in een verhoogde

ontsteking, werd een strikt nazorgprotocol met drie-

vatbaarheid voor infecties en een verstoorde wond-

maandelijks interval geadviseerd.

genezing. Bovendien kunnen systemische ontstekingsprocessen die vaak bij PHTS voorkomen, bijdragen aan het parodontaal aanhechtingsverlies

Conclusie

(Perić et al., 2018).

Patiënten met PHTS hebben een verhoogde vatbaarEr is geen behandeling voor het Cowden syndroom

heid voor ontstekingen en een verstoorde wond-

dat leidt tot genezing. Hoewel de orale mucosa en

genezing, waardoor strikte nazorg en regelmatige

gingivale overgroei op zich geen intrinsieke morbi-

controle van groot belang zijn. Mondzorgverleners

diteit met zich meebrengt, kan het de mondgezond-

moeten waakzaam zijn voor signalen van parodon-

heid aanzienlijk beïnvloeden. Mondzorgverleners

tale problematiek en infectie. Bij chirurgische ingre-

zouden daarom wel de orale laesies aan kunnen pak-

pen, zoals extracties of implantaatplaatsing, is het

ken om een goede mondverzorging te bevorderen.

belangrijk om rekening te houden met de vertraag-

Ook moeten patiënten geïnformeerd worden over de

de genezing en verhoogde risico’s op postoperatie-

mogelijke ontwikkeling van interne hamartomen

ve complicaties. De belangrijkste implicatie van het

naar maligniteiten. Het belang van regelmatige (pe-

Cowden syndroom en PHTS is het verhoogde risico op

riodieke) follow-ups bij specialisten gedurende hun

maligniteiten, tot het punt dat de ontwikkeling van

leven moet benadrukt worden.

maligniteiten onderdeel uitmaakt van de diagnostische criteria. Dit risico vereist een levenslange strik-

Zoals eerder geschreven spelen mondzorgverleners

te controle voor secundaire oncologische preventie.

een belangrijke rol bij de diagnose en behandeling

Een gestructureerd nazorgprotocol en multidiscipli-

van orale slijmvliesafwijkingen en gingivale hy-

naire samenwerking zijn hierin de sleutelwoorden.

pertrofie. Het is van belang om plaque gerelateerde laesies van de gingiva (die worden gekenmerkt door roodheid, gevoeligheid en bloeding in de aanwezigheid van biofilm) te kunnen onderscheiden van niet-plaque gerelateerde laesies. Plaque gerelateerde zwellingen komen meestal voor in de marginale

De auteur

gingiva en verbeteren na verwijdering van de bio-

Moaad Alami uit de Paro Praktijk Utrecht

film. Daarentegen vertonen niet-plaque gerelateerde laesies vaak geen tekenen van roodheid of zwelling,

Referenties

zelfs niet bij een ontoereikende mondhygiëne. Der-

De literatuurlijst is op te vragen bij de redactie

gelijke laesies kunnen in de gehele mondholte aan-

en in te zien bij het artikel online op

wezig zijn, waaronder de tong en palatinale mucosa.

www.dentista-magazine.nl

Een syndroom met orale kenmerken

69

PERSONEEL

Oplossing voor je personeelstekort?

Doorwerkende 67-plussers De arbeidsmarkt in Nederland is krap. De mondzorg is daarop geen uitzondering.

Tegelijkertijd zien mijn collega’s en ik steeds meer vlotte, actieve en gemotiveerde 67-plussers die als gepensioneerde tandarts, mondhygiënist of assistent graag nog een bijdrage aan de Nederlandse mondzorg leveren. Wat motiveert deze ervaren krachten om actief te blijven? Hoe combineren zij hun passie voor het vak met de uitdagingen van het ouder worden? In dit artikel onderzoeken we waarom doorwerken in de mondzorg na de pensioenleeftijd zo waardevol is – voor de professional, de praktijk en de patiënt.

Waarom doorwerken in de mondzorg?

geven aan dat de waardering van patiënten en col-

Passie voor het vak. Veel mondzorgprofessionals

Financiële overwegingen. Hoewel passie vaak een

hebben een sterke band met hun vak. Ze halen vol-

grote rol speelt, zijn financiële redenen soms ook

doening uit het helpen van patiënten, het oplossen

een belangrijke factor. Voor sommige professionals

van complexe problemen en het zien van direc-

is doorwerken een manier om hun pensioen aan te

te resultaten. Voor veel 67-plussers is het idee om

vullen, om nog te kunnen genieten van een bepaal-

volledig te stoppen met werken maar moeilijk voor

de levensstijl, of om een financiële tegenvaller op te

te stellen. “Ik geniet nog elke dag van mijn werk,” zegt

vangen. De combinatie van werkplezier en extra in-

Rutger (74) tandarts bij een mondzorg poli. “Het werk

komen maakt het aantrekkelijk om actief te blijven.

is te leuk om ermee op te houden.”

Werken verjongt. De dagelijkse realiteit van werken

Bijdrage aan de sector. De mondzorgsector kampt

na je 67ste verschilt per persoon. De senioren die ik

met tekorten, waardoor de ervaring van oudere pro-

voor dit artikel sprak, werkten doorgaans twee da-

fessionals van onschatbare waarde is. Hun experti-

gen per week, in hetzelfde tempo als voorheen.

se en vakkennis zijn belangrijk voor de continuïteit

“Achter de geraniums zitten heeft ook geen zin,” zegt Iole,

van zorg, vooral in praktijken waar het lastig is om

een assistent die nog twee dagen aan de stoel werkt.

nieuwe collega’s te vinden. Daarnaast fungeren deze

Ik krijg de indruk dat ik spreek met vlotte, energieke

senioren vaak als mentor of opleider voor jongere

senioren, die hun levenslust graag behouden en rea-

generaties.

liseren dat ze door te werken juist fitter blijven.

70

Doorwerkende

mondzorgprofessionals

lega’s en het nog van betekenis zijn, een belangrijke drijfveer is om te blijven werken.

“Je blijft meer in de maatschappij en bent daardoor beter op de hoogte van maatschappelijke ontwikkelingen,” benadrukt May Lan Kam, die inmiddels 71 jaar is en

Juridische voordelen van werknemers van 67-plus

nog twee dagen werkt als tandarts. Door veel te be-

Voor werkgevers zijn er ook juridische voordelen

wegen (liefst buiten), door te zwemmen, maar zeker

bij het in loondienst nemen van 67-plussers. De

ook door te werken, wordt ze goed moe, slaapt ze

wet biedt specifieke regelingen die dit aantrek-

goed én blijft ze gezond en fit.

kelijker maken.

“Het doorwerken verjongt, het houdt je bij de les”, beaamt ook Selma, een 66-jarige tandarts die een

Verkorte ketenbepaling

praktijk had met 20 medewerkers en nu graag twee

Voor werknemers die de AOW-leeftijd hebben

dagen per week als opdrachtnemer werkt. Maar niet

bereikt, geldt een verkorte ketenbepaling. Waar

gedurende de wintermaanden, die brengt ze het liefst

normaal gesproken na drie tijdelijke contracten

door in Spanje.

binnen een periode van drie jaar een vast contract moet worden aangeboden, geldt voor AOW-ge-

Aanpassingen op de werkvloer

rechtigde werknemers een periode van vier jaar waarin zes tijdelijke contracten kunnen worden aangeboden. Dit biedt werkgevers meer flexibili-

Oudere professionals ervaren soms fysieke uitdagin-

teit om tijdelijke contracten aan te bieden zonder

gen, zoals rug- of nekklachten door langdurig wer-

direct vast te zitten aan een langdurige verplich-

ken in dezelfde houding. Praktijken die investeren in

ting.

ergonomie en flexibele roosters maken het makkelijker voor hen om hun werk vol te houden. Een loepbril

Verkorte loondoorbetalingsplicht bij ziekte

of wat meer aandacht voor ergonomische stoelen en

Een ander voordeel is de verkorte periode van

verstelbare apparatuur, draagt ook bij.

loondoorbetaling bij ziekte. Voor werknemers die de AOW-leeftijd hebben bereikt, is deze periode

Technologie en bijblijven

beperkt tot maximaal 13 weken, in plaats van de gebruikelijke 104 weken voor 67-minners. Dit verkleint het risico voor werkgevers aanzienlijk en

Een andere uitdaging is de snelle technologische

verlaagt de kosten en re-integratie plichten als

ontwikkeling in de mondzorg. Nieuwe software, be-

een oudere werknemer onverhoopt ziek wordt.

handelmethodes en apparatuur vragen om aanpassingsvermogen. Toch zien de oudere professionals

Geen transitievergoeding bij ontslag

die ik sprak dit niet als een probleem. Het houdt je

Ook zijn werkgevers niet verplicht een transi-

scherp en bij de les, laten ze weten. Bovendien mer-

tievergoeding te betalen aan AOW-gerechtigde

ken ze niet dat het voor hen lastiger is om nieuwe

werknemers bij ontslag. Dit maakt het financieel

technieken onder de knie te krijgen. Ze benaderen

minder belastend om arbeidsrelaties met oudere

nieuwe uitdagingen met nieuwgierigheid en interes-

werknemers te beëindigen, mocht dat nodig zijn.

se.

Bovengenoemde regelingen maken het voor praktijken in de mondzorg aantrekkelijk om

Aanbod en vraag: flexibiliteit

ervaren krachten langer in dienst te houden of opnieuw aan te nemen na hun pensioenleeftijd.

Het biedt zowel flexibiliteit, kostenbesparing en

De senior mondzorgprofessionals benadrukken

aanzienlijk minder financiële risico’s, terwijl de

allemaal dat ze het flexibel en parttime werken

praktijk profiteert van hun expertise. Bij het in-

waarderen. Maar ze zijn op hun beurt ook flexibel

zetten van zzp’ers bestaan deze risico’s in het

inzetbaar voor praktijken, vaak in uren die moeilijk

geheel niet. De flexibiliteit die de meeste senio-

te vullen zijn met drukke midlifers. Werken in het

ren graag willen in de samenwerking, zorgt er in

weekend is geen probleem, laat bijvoorbeeld Selma

de meeste gevallen voor dat de werken op basis

weten. Rutger werkt drie avonden in de week, en

van een overeenkomst van opdracht de meest

heeft zelfs nachtdiensten.

logische samenwerkingsvorm is.

Doorwerkende 67-plussers

71

ONDER NARCOSE BEHANDELEN IN UW EIGEN PRAKTIJK?

Anesthesia & Intensive Care Services B.V.: AIC is gespecialiseerd in het verzorgen van hoogwaardige medische zorg binnen de anesthesiologie en intensive care geneeskunde.

Met ons VOLWAARDIG MOBIEL ANESTHESIETEAM inclusief apparatuur, monitoring, medicatie, gasvoorziening, disposables en al het nodige personeel kunnen wij op een voor u wenselijke locatie op 4 behandelkamers tegelijk algehele anesthesie toedienen aan uw cliënten, zonder dat u ook maar iets hoeft aan te passen aan de inrichting van uw kliniek.

Tandheelkundige klinieken die behandelingen onder algehele anesthesie willen aanbieden: Als u aan uw cliënten behandelingen onder algehele anesthesie wilt aanbieden zonder dat u dure investeringen hoeft te doen in uw kliniek, dan bent u bij ons aan het juiste adres. Wij kunnen met ons MOBIEL ANESTHESIETEAM in elke kliniek op 4 behandelkamers tegelijk volledig de anesthesie verzorgen zonder dat u daar naar hoeft om te kijken. Wij zijn volledig selfsupporting.

Wij kunnen in elke tandartspraktijk de anesthesie verzorgen.

Uw praktijk hoeft dus niet aan speciale voorwaarden te voldoen!!

Bel voor een gratis en vrijblijvende offerte: Schroom niet om te bellen of te emailen voor een gratis en vrijblijvende offerte. Zonder enige verplichting komen wij graag bij u langs om de situatie in uw kliniek te beoordelen en de wensen en mogelijkheden met elkaar te bespreken.

Weena 1197 3013 AL Rotterdam Tel: + 316 247 257 37 www.aicservices.nl info@aicservices.nl

english.ids-cologne.de

De toekomst: wat kunnen we leren van deze ervaren krachten?

De verhalen van May Lan, Iole, Rutger, Selma en anderen laten zien dat doorwerken na je pensioen niet alleen draait om financiële overwegingen, maar ook om passie, voldoening en het gevoel van betekenis.

Voor jongere generaties biedt dit waardevolle lessen over het belang van werkplezier en levenslange ontwikkeling. “Pas nu, na 41 jaar, beheers ik eindelijk het vak”, grapt Selma. Ze deelt haar ervaring graag met haar praktijkgenoten. May Lan laat ook weten dat ze door haar ervaring nu evenwichtiger, ontvankelijker en wijzer is in haar vakuitoefening.

Een inspiratie voor anderen

COLOGNE 25.–29.03.2025 41st International Dental Show

Voor veel 67-plussers in de mondzorg is doorwerken geen plicht, maar een voorrecht. Hun verhalen zijn een inspiratie voor anderen die twijfelen over hun toekomst na de pensioenleeftijd. Zoals Selma zegt: “Als je iets doet waar je van houdt, voelt het niet als werken, het is vooral leuk”. Na 41 jaren aan de stoel, is het tandarts zijn ook een deel van haar identiteit

inclusive IDSconnect

LEADING DENTAL

BUSINESS SUMMIT

geworden, laat ze weten.

Doorwerken in de mondzorg na je 67ste biedt talloze voordelen, zowel voor de professional zelf als voor de sector. Het zorgt voor continuïteit, kennisoverdracht en een waardevolle bijdrage aan de zorg. Tegelijkertijd kan het fysieke en mentale uitdagingen met zich meebrengen, die met de juiste ondersteuning en aanpassingen goed te overwinnen zijn. Juridische voordelen maken het aantrekkelijk voor werkgevers om juist deze ervaren krachten in dienst te nemen.

Voor veel mondzorgprofessionals is blijven werken een manier om actief en betrokken te blijven, en dat maakt hun bijdrage onmisbaar.

De auteur

BUY

TICKETS!

Valesca Nederlof werkt bij Dental Care Professionals, waar werving en selectie voor de mondzorg de kerntaak is. Ben jij senior werknemer of opdrachtnemer in de mondzorg, en wil je nog een dag of twee, of zelfs meer, blijven werken? Neem contact met ons op. Ben je praktijkmanager of -houder en kan je een ervaren senior mondzorgprofessional de flexibiliteit en betekenis bieden waar ze naar op zoek zijn? Dan horen we ook graag van je.

RS Vision Expo BV. · Panoven 13 · 3401 RA IJsselstein Netherlands · Tel. +31 30 3036450 · info@koelnmesse.nl

www.dentalcareprofessionals.nl

73

PODCAST

Een podcast voor ‘gewone’ mensen

Breek me de bek niet open In de podcast Breek me de bek niet open nemen restauratief tandarts Paul de Kok en journalist Jan van Tienen ‘gewone’ mensen mee in de wereld van mondzorg. Met humor en een informele toon behandelen zij onderwerpen zoals angst voor de tandarts, mondverzorging en de maatschappelijke impact van een slecht gebit. In dit interview vertellen Paul en Jan over hun inspiratie voor de podcast en wat ze hopen te bereiken met deze serie.

Hoe zijn jullie op het idee gekomen om een podcast te maken over tanden en kiezen?

brede publiek. Daarom wil ik eerlijke, goed gefun-

Paul: “De laatste jaren heb ik regelmatig lezingen

dat je daar meer tijd hebt om dieper in onderwerpen

gegeven om collega-tandartsen te informeren, maar

te duiken. Op televisie moet alles vlug en kort.”

deerde informatie op een leuke manier delen. Ik ging op zoek naar een medium waarmee ik een breder publiek kon bereiken. Een podcast leek mij ideaal, om-

ik vond het ook belangrijk om de ‘gewone’ mensen te bereiken. Ik heb een aantal mediaoptredens gedaan

Paul vertelt hoe hij toen al snel uitkwam bij zijn

en daarbij merkte ik dat er veel respons kwam, juist

jeugdvriend Jan. Hij vervolgt: “Als je mij over tand-

van uit deze mensen. Er is simpelweg heel weinig

heelkunde laat praten, is dat niet zo aantrekkelijk,

toegankelijke informatie beschikbaar voor de leek.

want dan stop ik niet meer. Ik had daarom een tafel-

Veel mensen durven geen vragen te stellen aan de

genoot nodig. Ik ken Jan van mijn middelbareschool-

tandarts, omdat ze bang zijn voor de rekening of zich

tijd. Toen wij op een avond doorzakten in het café,

ongemakkelijk voelen. Als ze zelf gaan zoeken, stui-

zagen we meteen de perfecte combinatie: Jan’s jour-

ten ze vaak op commerciële websites of alternatieve

nalistieke achtergrond en satire, en mijn ervaring als

platforms die vaak onbetrouwbare informatie bie-

tandarts.”

den. Er gaat ook veel onzin rond op social media. Er

Jan: “Als journalist vind ik het ontzettend interes-

zijn wel goede kanalen, zoals PubMed of het Ivoren

sant om in gesprek te gaan met iemand die veel van

Kruis, maar die zijn vaak niet aantrekkelijk voor het

een onderwerp afweet. Ik hou ervan om in een an-

74

Jan van Tienen (l) en Paul de Kok (r)

dere wereld te duiken en iets tot op de bodem uit te zoeken. Het maken van deze podcast met mijn kameraad Paul zie ik als een mooie buitenkans.”

Wat willen jullie bereiken met deze podcast?

Paul voegt daaraan toe: “Tandartsen zijn ‘biased’, we

Jan: “Een van mijn doelen is om luisteraars te mo-

vertellen al gauw iets vanuit ons eigen perspectief,

tiveren om beter voor hun tanden te zorgen. Als ik

en dat maakt Jans inbreng zo waardevol. Door Jans

bijvoorbeeld net van de tandarts kom, poets ik weer

frisse, kritische blik kunnen we de informatie beter

veel beter en netter. Het zou geweldig zijn als, na het

bij de ‘gewone’ mensen brengen.”

luisteren naar onze podcast, iemand een week lang heel goed zijn tanden poetst.”

Breek me de bek niet open

75

Accurate. Fast.

Easy. As always!

Award-winning TRIOS technology distilled down to its most essential and affordable form. That’s TRIOS Core. Accurate, fast and easy, for a great send-to-lab experience.

No compromises Contact us or ask your reseller regarding availability of 3Shape products in your region.

TRIOS CORE

Paul: “Ja, jouw originele doel was om gaatjes de we-

voor invasieve behandeling ondergaan, zoals in het

reld uit te helpen.” Jan: “Maar toen we de hoogleraar

geval van Donny Roelvink, die zijn tanden heeft la-

cariologie spraken, bleek dit lastiger dan ik dacht.”

ten afslijpen voor kronen. We behandelen ook gaa

Hij vervolgt: “We pakken elke aflevering een rele-

tjes: wat zijn ze, hoe ontstaan ze, en belangrijker,

vante invalshoek, vanuit een journalistiek oogpunt.

waarom hebben mensen ze nog steeds? Daarnaast

Het moet urgent zijn voor de luisteraar. De eerste af-

komt er een aflevering over slechte adem en de ge-

levering gaat bijvoorbeeld over angst en schaamte bij

volgen daarvan. We willen ook de kosten van tand-

de tandarts. Het doel is dat mensen na het luisteren

heelkundige zorg bespreken, en waarom deze zorg

van deze aflevering met minder angst naar de tand-

niet voor iedereen bereikbaar is. De rode draad in

arts gaan. Het is echt een mooi gesprek geworden,

alle afleveringen is het maatschappelijke aspect van

met concrete tips over hoe je angst kunt aanpakken.”

tandheelkunde. Er blijkt steeds weer dat de toegang tot goede mondzorg vaak afhangt van je maatschappelijke status en middelen.”

Jan: “Een podcast is eigenlijk net als een magazine.

Je wil een paar elementen die goed zijn. Daarom hebben we ook rubrieken, zoals ‘Bekende Bekken’.

Daarin laat ik Paul foto’s zien van het gebit van een bekend persoon, en hij reageert daarop vanuit zijn rol als tandarts. Erg grappig als je het mij vraagt.”

Paul: “Tijdens het opnemen van de podcast komen we ook op onderwerpen waar we in eerste instantie niet aan hadden gedacht.” Jan: “Dat vind ik juist zo leuk aan deze podcast. De vraag die ik vaak krijg is ‘Waarom zou je een hele podcast maken over tandheelkunde?’ Maar ik ben altijd weer verbaasd over hoeveel er wel te vertellen is en hoeveel er te bevragen valt. Die verrassing spreekt mij heel erg aan.”

Paul: “En dat is ook het punt: waarom is er eigenlijk geen podcast over tandheelkunde? Het raakt iedereen, of het nu om je kind gaat of om jezelf.”

Hoe zorgen jullie ervoor dat de podcast toegankelijk blijft, zonder te veel jargon te gebruiken?

Paul: “De podcast blijft toegankelijk door tijdens de afleveringen mijn patiënten aan het woord te laten.

Zij hebben bijvoorbeeld ervaring met angst voor de tandarts, lopen met vragen rond, of hebben een ervaring met bepaalde behandelingen, en dat maakt de podcast praktisch. Ze delen niet alleen wat ze hebben

Welke onderwerpen worden nog meer besproken in de podcast?

meegemaakt, maar ook hoe dat hun leven heeft beïnvloed. Soms zeggen ze zelfs eerlijk dat hun angst er nog steeds is, maar dat ze nu handvatten hebben om ermee om te gaan.”

Paul: “We hebben een aflevering over esthetiek,

Jan: “Het helpt luisteraars om andere mensen vanuit

waarin we bijvoorbeeld bespreken waarom mensen

ervaring te horen spreken. Dat kan hen aanzetten om

schoonheid als zo waardevol beschouwen en daar-

juist wel naar de tandarts te gaan. Daarnaast zorgen

Breek me de bek niet open

77

40 jaar

Lustrumcongres

VISIE

blik op de toekomst respect voor het verleden

14

11

‘25

Ontvangst vanaf 13.00 uur

Westergasfabriek, Amsterdam

Een greep uit het programma:

Scan voor het volledige programma en om je aan te melden.

Wees snel want vol= vol!

Prof. dr. Erwin Berkhout: Van Historie naar Horizon: Innovatie en AI in de Tandheelkundige Röntgendiagnostiek Marga Ree MSc: Blik op de toekomst na 45 jaar endo: wat is de sleutel tot succes?

Dr. Wiebe Derksen: De zin en onzin van Guided Surgery

www.aanmelder.nl/kvpa

we voor een luchtige toon. Je ziet ons lachen en ple-

merk wel dat wanneer ik op tv verschijn, ik veel po-

zier hebben in de studio, zoals die keer dat we samen

sitieve reacties krijg van professionals. Ze zijn blij

het Dua Lipa mixdrankje gingen proberen. Het gaat

dat een onderwerp op een goede manier wordt ver-

niet alleen om de inhoud, maar ook om de sfeer die

woord, zodat het écht bij de patiënt aankomt. En als

we creëren.”

je zelf geen tijd hebt om patiënten voldoende te in-

Paul: “Jan doet de redactie, dus hij komt vaak met

formeren, is onze podcast ook een mooie oplossing.”

verrassende vragen. Als ik dan te serieus op die vraag in ga, zorgt Jan voor de nodige satire zodat het niet te zwaar wordt. Als we live zijn, gaan we ook werken met vragen van luisteraars, wat de podcast interactief en leuk maakt.”

Beluister de podcast en geef input!

Jan: “Soms bespreken we ook gevoelige onderwer-

De eerste serie van 4 afleveringen is te beluisteren

pen, zoals trauma’s of misbruiksituaties die mensen

op Spotify. Heb je een interessant onderwerp of

tegenhouden om naar de tandarts te gaan. We zorgen

een vraag die je graag wilt laten behandelen in de

ervoor dat we een goede balans vinden, door experts

podcast? Of heb je tips, ervaringen of inzichten die je

uit te nodigen, zoals hoogleraren en specialisten,

wilt delen? Stuur dan een mail naar

maar ook journalisten en politici. We letten wel op

paul.dekok@kvpa.nl.

dat we niet te veel de diepte ingaan. Het is immers een podcast gericht op de leek, niet de professional.

Je komt sneller tot de kern als je patiënten zelf aan het woord laat dan wanneer je alleen de autoriteiten laat spreken.”

Podcast: breek me de bek niet open

Paul: “Na de eerste afleveringen zullen we ook om

Ga naar de podcast

feedback van onze luisteraars vragen, zodat we de

via de QR-code

podcast steeds beter kunnen maken.”

hiernaast.

Jan: “Bovendien hebben we een geweldig productieteam achter ons staan: Podcast Tailors. Ze waren meteen enthousiast toen we ons idee pitchten, en dat enthousiasme heeft ook aanstekelijk gewerkt tijdens het opnemen van de afleveringen.”

Wat kan de podcast betekenen voor voor tandartsen, mondhygiënisten of assistenten?

De auteurs

Paul: “Mondzorgprofessionals kunnen deze podcast

Hij promoveerde op het vakgebied materi-

aanraden aan hun patiënten. Er zijn al veel gezond-

aalkunde en is een gepassioneerd docent en

heidspodcasts waarin over tandheelkunde wordt ge-

spreker op diverse cursussen en congressen.

Paul de Kok is restauratief tandarts op de Kliniek

voor

Parodontologie

Amsterdam.

sproken, maar vaak zonder echte expertise, of vanuit een alternatieve hoek. In onze podcast komen echt specialisten aan het woord en ik probeer de informa-

Jan van Tienen is freelance journalist voor

tie zo eerlijk en objectief mogelijk te houden. Het zou

onder andere Volkskrant Magazine, NRC en

fantastisch zijn als patiënten via onze podcast meer

De Speld. Daarnaast is hij auteur. Zijn laat-

leren over mondgezondheid en de mogelijkheden die

ste boek uit 2023, De verworvenheden of hoe je

er zijn, en daardoor ook beter voor hun eigen gebit

iemand wordt die ernaar verlangt op het eiland

gaan zorgen. Voor mondzorgprofessionals zelf zal de

Hompelvoet te zijn, is een semi-satirisch zelf-

podcast misschien minder direct bijdragen, maar ik

hulpboek.

Breek me de bek niet open

79

PARODONTOLOGIE

Endpoints voor parodontale therapie De afgelopen jaren zijn er meerdere artikelen en richtlijnen verschenen die succescriteria – in het Engels ‘endpoints’ genoemd – beschrijven om het succes van parodontale behandelingen te evalueren en om te bepalen of aanvullende (chirurgische) therapie noodzakelijk is. Een recent onderzoek van Rattu et al. 2023 heeft de praktische toepasbaarheid van deze criteria onder de loep genomen.

Belang van succescriteria Het hebben van duidelijke succescriteria is essenti-

van gegevens betreffende de kwaliteit van de zorg op

eel om de uitkomst van een behandeling te kunnen

zodanige wijze dat de gegevens voor eenieder verge-

beoordelen. Allereerst helpt het bij het inschatten

lijkbaar zijn met gegevens van andere zorgaanbie-

of aanvullende therapie nodig is en of het behaal-

ders van dezelfde categorie;

de resultaat op lange termijn stabiel blijft. Ube-

b] het aan de hand van de gegevens, bedoeld in onder-

le van der Velden gaf ooit een lezing met de titel

deel a, op systematische wijze toetsen of de wijze van

”Response to Treatment: Our Chief Diagnostic Method”,

uitvoering van artikel 3, eerste lid, leidt tot goede

waarin hij benadrukte dat na een niet-chirurgische

zorg;

parodontale therapie significante verbetering moet

c] het op basis van de uitkomst van de toetsing, bedoeld

optreden. Gebeurt dit niet, dan kan enerzijds de

in onderdeel b, zo nodig veranderen van de wijze

behandeling van onvoldoende kwaliteit zijn, of er

waarop artikel 3 wordt uitgevoerd.

kan sprake zijn van een onderliggend probleem dat verder gaat dan een parodontale ontstekingsreactie

Om de volledige reikwijdte van artikel 7 te begrij-

door plaque en tandsteen.

pen, is het illustratief om terug te grijpen naar artikel 3, lid 1, waarin het volgende staat:

Een tweede reden voor het vaststellen van succes-

De zorgaanbieder organiseert de zorgverlening op zo-

criteria is verankerd in de Wet kwaliteit, klach-

danige wijze, bedient zich zowel kwalitatief als kwan-

ten en geschillen zorg (Wkkgz). Deze wet stelt dat

titatief zodanig van personele en materiële middelen en,

zorgverleners zich moeten baseren op wetenschap-

voor zover nodig, bouwkundige voorzieningen en, indien

pelijke richtlijnen om kwaliteit van zorg te waar-

hij een instelling is, draagt tevens zorg voor een zodani-

borgen. In deze wet staat in artikel 7 onder meer

ge toedeling van verantwoordelijkheden, bevoegdheden

het volgende:

alsmede afstemmings- en verantwoordingsplichten, dat een en ander redelijkerwijs moet leiden tot het verlenen

Lid 1: De zorgaanbieder draagt zorg voor systematische

van goede zorg.

bewaking, beheersing en verbetering van de kwaliteit van de zorg.

Het is duidelijk dat, om als zorgaanbieder te kun-

Lid 2: De verplichting van het eerste lid houdt, de aard en

nen voldoen aan de vereisten van artikel 7, lid 2, er

omvang van de zorgverlening in aanmerking genomen,

kwaliteitsindicatoren (in dit verband: succescrite-

in:

ria) nodig zijn die als hulpmiddel kunnen dienen om

a] het op systematische wijze verzamelen en registreren

de zorg te evalueren en te vergelijken.

80

1a. 2004

1b. 2024

Richtlijnen

aan dat het gemiddelde percentage pockets > 5mm slechts een klein aandeel (2,8%) van het geheel uit-

Laten we beginnen met de Nederlandse Richtlijn:

maakt (Schoenmakers et al., 2022).

“Parodontale Screening, Diagnostiek en Behandeling in de Algemene Praktijk” van de Nederlandse Vereni-

Stel nu dat de criteria van de Nederlandse richtlijn

ging voor Parodontologie (NVvP). Zie in tabel 1 wat

strikt en zonder verdere overwegingen zouden wor-

daarin onder punt 22 [pagina 15] als succescriteria

den toegepast, dan zou dit betekenen dat bij 39%

worden beschreven.

succes in het bereiken van een pocketdiepte van ≤

Tabel 1 Reductie van pocketdiepte Afname van de bloedingsneiging Reductie van de hoeveelheid plaque

Succescriteria tot ≤ 5mm bloeding na sonderen ≤ 20% plaque-index ≤ 20%

Wanneer de grens voor pocketdiepte van ≤ 5mm

5 mm (Van der Weijden et al., 2019), ongeveer voor

op patiëntniveau wordt aangehouden, blijkt uit een

60% van onze patiënten aanvullende parodontale

analyse van de gegevens van 1182 patiënten uit onze

therapie nodig zou zijn. De NVvP-richtlijn is hierin

paro praktijk dat we op basis van dit succescriteri-

echter veel genuanceerder. Onder punt 24 [pagina

um slechts in 39% van de gevallen succes behalen

35] staat dat bij de keuze voor chirurgie de volgende

met onze niet-chirurgische behandeling (Van der

overwegingen in acht moeten worden genomen:

Weijden et al., 2019). Maar is dit nu echt een slecht behandelresultaat? Om dit goed te beoordelen, moet

Bij het indiceren van een aanvullende chirurgische be-

er eigenlijk gekeken worden naar de langetermijnef-

handeling zullen complicerende factoren, zoals de

fecten. Uit onderzoek van dezelfde praktijkpopula-

restauratieve en endodontische status van een gebit-

tie blijkt dat met een nazorgperiode van ongeveer

selement, evenals de strategische positie daarvan, als

10 jaar het behaalde resultaat stabiel kan blijven (De

onderdeel van de gehele dentitie meegewogen moeten

Wet et al., 2018). Op pocket- of siteniveau toont een

worden. Verder dient de zorgverlener zich af te vragen

andere analyse van onze patiëntengroep (n=993)

of na de chirurgische ingreep valt te verwachten dat de

Endpoints voor parodontale therapie

81

PARODONTOLOGIE

Tabel 2

Pocketdiepte

Bloedingsneiging

Succesfully Treated Stable Periodontitis Patient

≤ 4mm

< 10%

Treated Periodontitis Patient with Gingivitis

≤ 3mm

≥ 10%

Treated Periodontitis Unstable Patient

> 4mm

≥ 10%

gewenste verbetering wordt verkregen of dat de anato-

2004 (afbeelding 1a) waren er nog enkele verdiepte

mische situatie zo ongunstig is dat correctie van het bot-

pockets aanwezig, maar dankzij goede zelfzorg en

niveau en/of zachte weefsels geen of nauwelijks reductie

regelmatige 3-maandelijkse nazorg is het resultaat

van de pocketdiepte zal opleveren. Medebepalend voor

in 2024 stabiel gebleken (afbeelding 2a). De klini-

de indicatie is of de voorgenomen ingreep wel of geen

sche foto’s van 2004 en 2024 laten zien dat de pa-

schade en/of esthetische problemen aan buurelementen

tiënte inmiddels zoveel vertrouwen in haar gebit

zal berokkenen.

heeft gekregen dat ze heeft besloten om orthodontische behandeling te ondergaan om de tandstand

Ter verdere nuancering, om aan te geven dat niet in

te optimaliseren (afbeelding 2b).

alle gevallen chirurgisch ingrijpen noodzakelijk is, wil ik een artikel van Noel Claffey en Jan Egelberg

Naast de NVvP-richtlijn is er ook de richtlijn van

(1995) aanhalen. In mijn ogen bieden deze auteurs

de “Classificatie van Parodontale en Peri-Implantaire

een heldere en kritische kijk op ons vakgebied. In dit

Aandoeningen en Condities” van de Europese Federa-

artikel, waarin de klinische indicatoren voor aan-

tie voor Parodontologie (EFP) (Chapple et al., 2018).

hechtingsverlies na initiële parodontale behande-

In tabel 2 staan de criteria voor een succesvol be-

ling bij patiënten met gevorderde parodontitis wor-

handelde parodontitis patiënt uit dit artikel samen-

den onderzocht, wordt geconcludeerd dat patiënten

gevat.

met gevorderde parodontitis en meerdere resterende pocketdieptes van >5 mm bij herbeoordeling een

Het mag duidelijk zijn dat in deze richtlijn de lat

verhoogd risico lopen op het ontwikkelen van extra

iets hoger gelegd wordt, namelijk op 4 mm in plaats

aanhechtingsverlies, in vergelijking met patiënten

van 5 mm zoals in de NVvP-richtlijn. Onder tabel

met slechts enkele pockets >5 mm. Dit geeft aan dat

1 - zoals die in het originele artikel staat beschre-

er dus ruimte is om na behandeling te eindigen met

ven - staat een voetnoot die interessant is om hier

een klein aantal verdiepte restpockets. Een voor-

te weergeven:

beeld hiervan is een casus met 20 jaar nazorg. In

Er was een minderheidsopvatting die betoogde dat de

2a

82

2b

drempel voor het definiëren van een klinisch geval van

servaties in de eigen patiëntenpopulatie.

gezondheid bij succesvol behandelde parodontitis patiënten zou moeten worden vastgesteld een pocketdiepte

Om meer vrijheid te creëren in de criteria voor suc-

van ≤ 3 mm zonder bloeding bij sonderen. De meerder-

ces, schreef Magda Feres et al. (2020) een waardevol

heid was echter van mening dat deze drempel van ≤ 3

artikel waarin ze een voorstel doet voor een end-

mm zelden op 100% van de behandelde sites wordt be-

point dat dichter bij de dagelijkse praktijk staat. Op

reikt, wat kan leiden tot overbehandeling. Sites met een

basis van een uitgebreide analyse van 724 patiënten

diepte van > 3 mm zouden dan niet als “gezondheid”

uit de VS, Duitsland en Brazilië, die behandeld wer-

worden geclassificeerd, waardoor ze open zouden staan

den voor parodontitis, stelt dit artikel voor dat het

voor verdere invasieve behandelingen in plaats van voor

klinische eindpunt van “≤4 sites met PD≥5 mm” ef-

monitoring en ondersteunende zorg. Daarom werd de

fectief is in het vaststellen van remissie en controle

drempel vastgesteld op ≤ 4 mm.

van de parodontale ontsteking na actieve parodontale behandeling. Dit eindpunt kan dienen als een

In de EFP-richtlijn “Behandeling van stadium I–III pa-

relevant uitgangspunt voor het toepassen van wat

rodontitis — De EFP S3-niveau klinische richtlijn” (Sanz

zij het “treat-to-target-concept” noemt. Dit voorstel

et al. ,2020) wordt voor de endpoint van parodon-

biedt dus meer ruimte voor een klein aantal reste-

tale behandeling iets meer ruimte gegeven, name-

rende diepere pockets na de behandeling.

lijk geen parodontale pockets > 4 mm met bloeding bij sonderen of geen diepe parodontale pockets > 5

Als lezer van dit artikel vraag je je misschien af

mm. Deze beschrijving maakt echter niet helemaal

waarom in geen van de richtlijnen pockets van 6

duidelijk wat precies bedoeld wordt. Wat betreft de

mm of meer niet als criterium zijn gekozen. Om

bloedingsneiging van 10%, zoals hierboven aange-

deze vraag te beantwoorden, moeten we terugblik-

geven in tabel 2 van dit artikel, is het opvallend

ken op de vierde EFP-workshop in 2002, waar voor

om te lezen dat het artikel van Loos & Needleman

het eerst werd gekozen voor een wetenschappe-

(2020), dat als onderbouwing voor de EFP-richtlijn

lijke onderbouwing in de vorm van systematische

dient, even los van de pocketdiepte, een bloedings-

reviews om tot een consensus te komen. Een van

neiging van <30% op patiëntniveau als de beste ga-

de systematische reviews richtte zich op de ver-

rantie voor parodontale stabiliteit beschouwt. Het

gelijking tussen niet-chirurgische en chirurgische

is een vraagteken waarom deze wetenschappelijke

parodontale therapie (Heitz-Mayfield et al., 2002).

bevinding niet als zodanig in de EFP-richtlijn is op-

De conclusie was dat professionele gebitsreiniging,

genomen.

al dan niet in combinatie met parodontale chirurgie, een effectieve methode is voor de behandeling

Samengevat hanteert de EFP-classificatie en de

van chronische parodontitis. Bij de behandeling

richtlijn een pocketdiepte van 4 mm als een be-

van diepe pockets (>6 mm) blijkt dat professionele

langrijk criterium. In dit kader is het interessant

gebitsreiniging in combinatie met een flapopera-

om te onderzoeken hoe haalbaar deze norm in de

tie resulteert in een grotere vermindering van de

praktijk is. Citterio et al. (2022) voerden een syste-

pocketdiepte en een significante toename van het

matische review en meta-analyse uit over de res-

klinische aanhechtingsniveau. Kortom, bij pockets

terende pockets na niet-chirurgische parodontale

van >6 mm wordt aangenomen dat parodontale

therapie. Op basis van een analyse van 27 studies

chirurgie een grotere behandelwinst kan opleveren.

bleek dat het gemiddelde percentage sites met een

Ik wil echter als kanttekening nogmaals verwijzen

pocketdiepte van > 4 mm voor de behandeling 28%

naar de overwegingen voor parodontale chirurgie

was, terwijl dit na de behandeling afnam tot 12%.

hetgeen in de NVvP-richtlijn onder punt 24 staat.

Het gemiddelde aantal resterende pockets > 4 mm na behandeling was 14. De auteurs concluderen dat

Laten we nu terugkeren naar het artikel waar ik in

niet-chirurgische parodontale therapie in staat is

de inleiding naar verwees (Rattu et al., 2023). In dit

om de meeste verdiepte pockets te elimineren. Des-

artikel is onderzocht, aan de hand van verschillen-

ondanks kunnen er nog steeds resterende pockets

de definities voor endpoints, wat de prevalentie is

aanwezig blijven, wat overeenkomt met onze ob-

van stabiele en succesvol behandelde parodontitis-

Endpoints voor parodontale therapie

83

Twee borstelvormen voor de verzorging en bescherming van de gingiva.

CYLINDRISCHE VORM zorgt voor optimale precisie in kleine interdentale ruimten.

CONISCHE VORM zorgt voor een betere toegankel�kheid in middelgrote en grote interdentale ruimten.

Scan de QR-code. Mondhygiëniste Julia legt je alles uit over het vernieuwde Interprox assortiment.

info@dentaid.nl www.dentaid.nl

Endpoint Criterium

Behaald op patiëntniveau

Kans op gebitsverlies

EFP- Stable periodontitis

Pockets ≤ 4mm <10% Bloeding

1.5%

Klein

EFP- Endpoints of therapy

Geen pockets > 4mm met bloeding en geen pockets > 5mm

11%

Klein

Treat-to-Target

≤4 sites met pockets ≥ 5mm

35%

Gemiddeld

≤ 4mm

7%

≤ 5mm

31%

Tabel 3

–

NVvP-succescriterium

Klein Gemiddeld

patiënten, evenals de incidentie van daaropvolgend

echter leiden tot overbehandeling. Het is daarom

gebitsverlies tijdens de parodontale nazorg, in een

essentieel om, op basis van een volledige status van

populatie van 12.563 patiënten. In tabel 3 staat een

het parodontium en een beoordeling van het niveau

overzicht van de resultaten.

van zelfzorg en ook het zorgdoel voor de dentitie, voor elke individuele patiënt zorgvuldig af te wegen

De tabel laat zien dat hoe hoger de lat wordt gelegd

welk zorgplan het meest geschikt is. De genoem-

hoe minder mensen na behandeling voldoen aan de

de succescriteria kunnen hierbij een richting bieden

voorgestelde criteria. De auteurs vatten hun bevin-

maar zijn niet in beton gegoten.

dingen op een mooie manier samen: Een overweldigende meerderheid van de patiënten en gebitselementen voldoet volgens de huidige richtlijnen na actieve parodontale behandeling niet aan de aanbevolen ‘eindpunten van therapie’. Dit kan impliceren dat de parodontale behandeling nog een lange weg te gaan heeft voordat deze als effectief kan worden beschouwd.

De auteur

Meer voor de hand liggend is echter de mogelijkheid dat de momenteel voorgestelde eindpunten niet realistisch

Fridus van der Weijden uit Paro Praktijk

zijn. Met een zekere mate van optimisme, gesteund door

Utrecht. www.dentalkennisplein.nl

het relatief lage tandverlies tijdens de parodontale nazorg, willen wij graag in deze laatste hypothese geloven.

Samengevat

Referenties

Samenvattend bieden succescriteria een waardevol

De literatuurlijst is op te vragen bij de re-

handvat en helpen ze bij het voldoen aan wetgeving

dactie en in te zien bij het artikel online op

die gericht is op het bevorderen van de kwaliteit van

www.dentista-magazine.nl

zorg. Een rigide toepassing van deze criteria kan

Endpoints voor parodontale therapie

85

COLUMN MARLOES

Marloes Rust, MondZorgVuldig Mondhygiënisten Dordrecht Deze column komt tot stand in samenwerking met TePe

Geen match

Benelux B.V.

drukke

de maandag. Na een paar mi-

de mail krijgen nieuwe patiënten

maand; patiënten die geen ver-

nuten wikken en wegen besluit

ook een uitleg over het verloop

goeding meer hadden in decem-

ik hem toch maar te bellen. Hij

van de intake en uitleg over wel-

ber komen langs en mensen met

neemt direct op en na het zeg-

ke kanten dit op kan gaan. Aan

goede voornemens schrijven zich

gen van mijn naam en praktijk-

informatie dus geen gebrek.

in. En dan hebben we natuurlijk

naam begint de klaagzang van

ook onze reguliere patiënten. De

deze meneer. “Ja, ik wilde jullie

Ik besluit nu toch mijn vraag

vrijdag voor de eerste werkweek

nog bellen, want ik vind het be-

maar te wagen en vraag aan hem

in januari meldden zich helaas

drag van de intake veel te hoog.

of we een van zijn afspraken

wat mensen vanwege ziekte per

Dat moet toch anders kunnen?”

kunnen vervroegen. Het liefst de

mail af. De mail komt ook bij mij

In gedachten slaak ik een zucht

laatste van de reeks behandelin-

binnen en helaas geeft mij dit wat

en antwoord dat dit vastgestelde

gen. Hij pakt zijn agenda erbij en

onrust. Ik doe mijn achternaam

tarieven zijn en dat we dit van

het zou voor hem uitkomen. Ik

geen eer aan. Er is niemand in de

tevoren ook gemeld hebben, dus

reageer enthousiast dat ik zijn

praktijk aanwezig en dus besluit

hij was er al van op de hoogte.

afspraak naar aanstaande maan-

ik in een vrij moment in te log-

“Ja, dat is ook zo” antwoord hij.

dag zal verplaatsen en dat ik nog

gen om de schade te bekijken.

“Maar ik vroeg mij af of we niet

een bevestigingsmail zal toestu-

toch een soort van handjeklap

ren. Net voordat ik het gesprek

Ik beantwoord de mailtjes, bel

kunnen doen.” Ik antwoord dat

wil afronden, komt er toch nog

wat mensen terug en probeer de

het toch geen koehandel is en ik

een vraag.

vrije plekken op te vullen met

leg hem uit dat er ook heel wat

“Tja, voor wat, hoort wat hè?

onze

Het

aan de hand is. Toch vindt hij

Krijg ik nu korting?”

lukt aardig, maar er blijft een

het maar raar dat dit zo’n hoog

plek van 75 minuten openstaan.

bedrag is. Het verloop van paro-

Daar baal ik best van en ik blader

dontitis wordt nogmaals bespro-

nog wat in de agenda. Dan zie ik

ken en het lijkt allemaal duidelijk

een bekende naam. Een naam die

te zijn voor hem. In de notities

gelijk wat weerstand oproept. Het

lees ik dat mijn collega hem dit

is de man van het BSN-nummer

ook al heeft verteld en dat zij ook

van de vorige column. Er staan

een kwartier uitgelopen is van-

vier afspraken gepland en de

wege alle vragen die hij had. Wij

reeks zou over twee weken van

nemen een uur de tijd voor een

start gaan. Ik zou er een kun-

intake en aan de telefoon wordt

nen verplaatsen naar aanstaan-

het een en ander al uitgelegd. Via

Januari

86

is

altijd

een

wachtlijstpatiënten.

Nee, deze man is geen match…

Nieuw in 2025 TePe Clinical Events

Spreker Derk Jan Jager DMD, PhD, Mpros RCSed Tandarts-MFP Afdeling Kaakchirurgie & Mondpathologie Amsterdam UMC, Stichting Bijzondere Tandheelkunde en het speekselspreekuur bij ACTA

Xerostomie

Scan de QR-code om je aan te melden!

Herkennen en adviseren

Droge mond klachten; een groeiend probleem waarbij de oplossing soms lastig te vinden is. Hoe helpen we patiënten met deze klachten en welke adviezen kan je als professional geven?

Kom dan naar één van onze Clinical Events waar expert Derk Jan Jager je meeneemt in de wereld van xerostomie, waar je alles leert over het herkennen & onderzoeken van én adviseren bij een droge mond.

Waarom je dit niet wilt missen!

Klinische nascholing met de expert op dit gebied De nieuwste wetenschappelijke inzichten en behandelstrategieën Netwerken en kennis delen met collega’s Elke deelnemer ontvangt een rijkgevulde TePe goodiebag

TePe Clinical Events 2025 3 verschillende locaties Tijdstip: 18.00 - 21.30 uur Entree: € 89,Direct uit je werk? Geniet van heerlijke hapjes en drankjes op één van deze bijzondere avonden!

www.aanmelder.nl/tepe

De kunst van zien

wat anderen niet kunnen zien.

Handgemaakte loepbrillen & LED verlichting Een echt ergonomische oplossing is een oplossindie het werk voor de arts of behandelaar doet.

Dit revolutionaire loepbrilontwerp doorbreekt voor het eerst het concept van de declinatiehoek, waardoor het niet langer nodig is om naar beneden te kijken en voorover te bukken om iets goed te kunnen zien.

Ergo-loep brillen stellen je in staat om een neutrale, rechte houding aan te nemen en met ontspannen ogen recht vooruit te kijken. Zoals we van nature doen gedurende het grootstedeel van de tijd dat we wakker zijn.

Rug, nek en ogen worden zo minder belast,

4.0 x

3.0 x

bereik werkafstand 35-75 cm

6.0 x

waardoor je gezondheid wordt beschermd. Een ergonomisch ontwerp met de hoogste vergroting in de markt.

Voor de uiterste nauwkeurigheid die jij nodig hebt.

Het zoveel mogelijk beperken van ongemak heeft als bijkomend voordeel dat er efficiënter gewerkt wordt, waardoor ook de kwaliteit van de patiëntenzorg toenam.

Het maatwerk van Admetec zorgt ervoor dat elke arts of behandelaar een loepbril heeft die afgestemd is op zijn of haar unieke maten, werkhouding en persoonlijke stijl.

bereik werkafstand 35-75 cm

gewicht 51 gram

gewicht 53 gram

bereik werkafstand 35-75 cm

7.5 x

bereik werkafstand 40-75 cm

5.0 x gewicht 52 gram

gewicht 54 gram

bereik werkafstand 40-75 cm

10.0 x

bereik werkafstand 45-75 cm

gewicht 53 gram

gewicht 58 gram

Voor verdere hulp bij het kiezen van jouw loepbril de best bijbehorende lamp, raden we je aan contact met ons op te nemen of onze website te raadplegen.

+31 6 15 04 18 25

info@admetec.nl

www.admetec.nl