Dentista Magazine 2024|4

magazine voor het tandheelkundig team

nummer 04 | 2024

Parodontitis en niet-overdraagbare aandoeningen, het belang van een holistische benadering Gingivazwelling en parodontale behandeling

”Er kan meer achter een mondprobleem zitten dan je verwacht” Nina Nijland, parodontoloog

www.dentista-magazine.nl

Thema: Parodontologie

NIEUW Sterify Gel

De Grenzen verleggen van Zorg en Bescherming Maak kennis met de oplossing voor verminderde bacteriële contaminatie ter ondersteuning van het genezingsproces bijde behandeling van tandvleesaandoeningen Begin vandaag nog met het gebruik van Sterify Gel en ervaar het verschil!

HuFriedyGroup.eu/Sterify-Gel

HuFriedyGroupEurope Hu-Friedy Mfg. Co., LLC. • European Headquarters • Lyoner Str. 9 • 60528 Frankfurt am Main, Germany • HuFriedyGroup.eu Sterify is een geregistreerd handelsmerk van Sterify Srl. Alle bedrijfs- en productnamen zijn handelsmerken van Hu-Friedy Mfg. Co., LLC, zijn partners of gerelateerde bedrijven, tenzij anders vermeld. ©2024 Hu-Friedy Mfg. Co., LLC. Alle rechten zijn voorbehouden. HFL-946NL/0924

VOORWOORD

Duwtje Als mondzorgprofessional ben je dagelijks bezig met

en beheersen. Maar gedrag veranderen is nog niet zo

het bieden van de beste zorg voor je patiënten. Maar

makkelijk. Dentista vroeg Duwtje - een bureau dat

zijn je patiënten ook dagelijks bezig om de beste

gespecialiseerd is in gedragsverandering – om eens

zorg te leveren voor hun eigen gebit? Dat verschilt

mee te kijken binnen de tandheelkunde. Aan welke

nog wel eens, terwijl het toch zo belangrijk is. Zeker

knoppen moet je draaien om gedragsverandering te

bij parodontale aandoeningen.

bereiken?

Het succes van een behandeling hangt hierbij niet

Communicatie is belangrijk bij het bewerkstelligen

alleen af van wat je doet als mondzorgprofessional,

van gedragsverandering. Het speelt volgens Pauline

maar nog meer van de inzet van de patiënt, aldus

Sterenborg een cruciale rol in het opbouwen van

Nina Nijland. “Als parodontoloog moet je patiënten

vertrouwen en het creëren van een comfortabele

écht meenemen in de situatie en ze voortdurend

omgeving voor je patiënten. “Met de juiste woorden

blijven bijsturen en motiveren. Soms zie je mensen

verminder je angst, verlaag je stress en bouw je

die eerst weerstand hadden, langzaam bijdraaien.

vertrouwen op.” In haar artikel lees je hoe positief

Dat geeft mij voldoening en houdt mij gemotiveerd.”

taalgebruik bijdraagt aan betere zorg.

We gingen met Nina in gesprek over haar bijzondere passie voor het vak, hoe ze vertrouwen opbouwt bij

Verder in deze uitgave van dentista nog aandacht

patiënten en waarom samenwerking met medisch

voor: radiologie, gingivazwelling, samenwerking

specialisten belangrijk is.

tussen

parodontoloog

en

mondhygienist,

FGG,

Johnny Joker, Hyaluronzuur en tandpasta.

Gedragsverandering speelt een belangrijke rol in de parodontologie. Immers het verbeteren van gewoonten zoals regelmatig poetsen, het gebruik van

Veel leesplezier!

ragers en het aanpassen van (voedings)gewoonten kan parodontale aandoeningen helpen voorkomen

Colofon

Dentista is een uitgave van Dentista Media en verschijnt 4 keer per jaar

Redactie

Ilko Alink, Lies Ligtvoet

Redactie(adres) Dentista Media

Koggeschip 212, 7429 BG Colmschate Ilko Alink, ilko@dentista-magazine.nl

Lies en Ilko.

Grafisch Design

Degen en Leideritz BNo

Vormgeving

LDB Production, Levin den Boer

Abonneren

overgenomen, vermenigvuldigd of

verspreiding toegezonden aan tandarts-

Ben je werkzaam binnen de tandheelkunde en

wil je Dentista ontvangen, stuur dan een e-mail naar: info@dentista-magazine.nl

Cees Valkenburg, Esther Koonstra, Renske

Adreswijzigingen

Orthodontisten Haarlem, Gerry Karlis, Pauline

Vermeld zowel je oude als nieuwe adres.

Thomas, Geerten-Has Tjakkes, Kina Timmer, Sterenborg, Marit Verschuuren, Marnix

Niets in deze uitgave mag worden

gereproduceerd zonder schriftelijke

toestemming van Dentista Media of andere auteursrechthebbenden. Dentista Media

kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de juistheid en volledigheid van alle in deze uitgave opgenomen teksten en beelden.

Per e-mail: info@dentista-magazine.nl.

Hoppener, Hans Keestra, Sjoerd Kuiken, Gracita

Marketing

Dagmar Else Slot, Marloes Rust.

ilko@dentista-magazine.nl

Linger, Daphne Immerzeel, Caroline Cuppens,

Druk

©2013-2024 Dentista Media.

en mondhygiënistenpraktijken in Nederland.

Monique Danser, Fridus van der Weijden,

+31 6 281 829 62

Henk Veenstra

Instagram: @dentistamagazine

Liza Luesink, Nina Nijland, Celina Klappers,

concetta@dentista-magazine.nl

Wilco, Amersfoort

Lars van den Brink

Dentista wordt in gecontroleerde

Aan dit nummer werkten mee

Concetta Scibona,

Fotografie

Digitaal aanwezig

www.dentista-magazine.nl

Adverteren

Ilko Alink,

3

INHOUDSOPGAVE 2024 | 4

6

Duwtje in de juiste richting Liza Luesink

10

20

Er kan meer achter een mondprobleem zitten dan je verwacht Nina Nijland

Parodontitis, het belang van een holistische benadering Nina Nijland en Monique Danser

4

28

Effectieve dosis radiografie Fridus van der Weijden

32

Gingivazwelling en parodontale behandeling Esther Koonstra en Renske Thomas

38

Een interdentale relatie Geerten-Has Tjakkes en Kina Timmer

54 Hyaluronzuur Hans Keestra

De kracht van het vrij gingivatransplantaat Gerry Karlis

en

Johnny Joker Marit Verschuuren en Marnix Hoppener

58

46

76

Column Celina Design Empathie in taal Praktijkmanagement Column Marit Bedrijfscultuur NVM Incidenten Column Marloes

19 44 50 64 67 69 72 74 82

Tandpasta Fridus van der Weijden en Dagmar Else Slot

5

GEDRAGSVERANDERING

Gedragsverandering

Duwtje in de juiste richting Gedragsverandering speelt een belangrijke rol in de tandheelkunde aangezien de mondgezondheid sterk afhankelijk is van de dagelijkse mondhygiënepraktijken van de patiënt. Het verbeteren van gewoonten zoals regelmatig poetsen, het gebruik van ragers en het aanpassen van voedingsgewoonten kan parodontale aandoeningen helpen voorkomen en beheersen. Maar gedrag veranderen is nog niet zo makkelijk. Dentista vroeg Duwtje een bureau dat gespecialiseerd is in gedragsverandering – om eens mee te kijken binnen de tandheelkunde.

Hoe komt het toch dat patiënten in de behandelka-

In dit artikel zoomen we in op de knop gemak en

mer braaf knikken bij je advies en dat je bij de vol-

motivatie en delen we vier gedragstechnieken om in

gende controle ziet dat er van die goede voornemens

de praktijk toe te passen.

weinig terecht is gekomen? Aan het begin van elk nieuw jaar doen we het weer: 80% van de mensen de voornemens waar!

Gemak wordt chronisch overschat

Aan welke knoppen moet je draaien om wél gedrags-

The principle of least effort is een theorie die ook voor

verandering te bereiken? Gedrag begrijpen en beïn-

menselijk gedrag heel logisch is: we kiezen de weg

vloeden doen wij aan de hand van het Duwtje ge-

van de minste weerstand. Gemak gaat over de vraag:

dragsmodel, ontwikkeld op basis van wetenschap en

zijn mensen in staat het gewenste gedrag te verto-

effectief bevonden in de praktijk. Het gedragsmodel

nen? Natuurlijk fysiek, iemand met Parkinson heeft

bestaat uit vier knoppen:

meer moeite om zijn gebit te onderhouden bijvoor-

maakt goede voornemens. Slechts 8% maakt de goe-

beeld. Maar ook mentaal: kunnen mensen de infor• Gemak: Denk aan: hoe sterk is de gewoonte om het gebit te onderhouden?

• Weerstand: Denk aan: is men sceptisch over het nut van rageren?

• Normen: Denk aan: wat doen anderen in het gezin?

• Motivatie: Denk aan: op welke motivatie speelt dentalcoach.nl in?

6

matie die de tandarts in de stoel geeft wel verwerken? Weten ze vervolgens in de winkel wat ze uit het grote aanbod moeten kiezen? Choice overload is bijvoorbeeld veel onderzocht en zorgt er vaak voor dat we verlammen en dan maar geen keuze maken.

Gedragstechniek implementatie intentie

iets doet, hoe sterker en efficiënter de connecties

Vaak gehoorde redenen om het gebit niet (extra) te

keer per dag je tanden te poetsen en inmiddels weet

in je brein worden. Tandenpoetsen is daar een goed voorbeeld van. Van jongs af aan is je geleerd om twee

onderhouden zijn: vergeten of druk met andere din-

je niet beter. Hiervoor heb je al een ‘Als ik naar bed ga

gen. Een gedragstechniek die hier heel goed bij in

of uit bed kom, dan poets ik mijn tanden’. In je brein

te zetten is, en die mogelijk al onbewust toegepast

is hiervoor al een automatisch pad ingesleten.

wordt, is de implementatie intentie. Dit is een ‘als… dan’ instructie die ervoor zorgt dat we minder breincapaciteit nodig hebben om onszelf te herinneren

Gedragstechniek habit stacking

aan bepaald gedrag. Een implementatie intentie is vooral goed om in te zetten als de kans op verge-

Om naast tandenpoetsen ook te gaan rageren en

ten of terugvallen in oude gewoontes groot is. Heb jij

spoelen, is een nieuwe gewoonte om aan te leren.

wel eens bewust stilgestaan bij alle handelingen die

Habit stacking is een variant op de ‘als... dan’ in-

je uitvoert gedurende je ochtend- of avondritueel?

structie van de implementatie intentie, specifiek

Waarschijnlijk niet. Dit gaat grotendeels op de au-

gericht op het koppelen van een huidige gewoonte

tomatische piloot. Gewoontes zorgen ervoor dat ons

aan een nieuwe gewoonte: ‘Voordat dat ik ‘s ochtends

leven een stukje makkelijker en soepeler verloopt.

mijn tanden ga poetsen, dan rager ik eerst mijn ge-

We hebben nu eenmaal niet de breincapaciteit om bij

bit.’ Het helpt nog extra als je je daarbij inbeeldt hoe

alles wat we doen uitgebreide analyses te maken.

dat gedrag eruitziet, dus dat je bijvoorbeeld voor je ziet welke kleur rager je gebruikt en waar je die hebt

Gewoontes ontstaan door herhaling. Hoe vaker je

Duwtje in de juiste richting

liggen in je badkamer (direct naast je tandenborstel).

7

The Game-Changer

NIEUWE MAAT SUPERCONICAL PHD 2.0

Het vernieuwde assortiment van Interprox is de nieuwe standaard in interdentale reiniging op basis van PHD (Passage Hole Diameter).

Interdentale borsteltjes zijn 1e keuze device

info@dentaid.nl www.dentaid.nl

Alles over PHD: The Game-Changer

Een borstelvorm die rekening houdt met de gingiva en papil

Scan de QR-code.

Mondhygiënist Julia vertelt je alles over het vernieuwde assortiment.

Voor iedere ruimte de meest geschikte maat

Gedragstechniek temptation coupling

uitdrukking is niet voor niets dat we ‘iets kunnen missen als kiespijn’. Het blijkt zelfs dat de pijn die we voelen bij verlies groter is dan het plezier dat we

Adviezen van de tandarts zijn helaas niet altijd leuk

ervaren bij dezelfde winst. Dit noemen we in de psy-

om uit te voeren. Het is al slim om eerst te rageren en

chologie verliesaversie: we komen sneller in actie en

daarna te poetsen, ‘dan heb je het vervelende taakje

steken meer energie in het behalen van ons doel als

gehad’. Kunnen we mogelijk nog meer verleiden? De

we horen wat we kunnen verliezen of mislopen.

gedragstechniek temptation coupling is een variant van habit stacking, gericht op verleidingen. Via deze

Hoe werkt verliesframing in de praktijk? Een voor-

techniek koppel je een minder aantrekkelijke acti-

beeld hiervan is zelfonderzoek door vrouwen om

viteit aan iets leuks wat je al doet, zoals het luis-

borstkanker op tijd te signaleren. Best spannend na-

teren van een podcast of het doen van make-up. In

tuurlijk, want er is een kans dat je een knobbeltje

een onderzoek zorgden snacks, muziek en kleurrijke

ontdekt. In het onderzoek werden een verlies- en een

markers voor meer doorzettingsvermogen bij mid-

winstframe vergeleken:

delbare scholieren wanneer de verleidingen werden aangeboden tijdens het oplossen van moeilijke re-

‘You can lose several potential health benefits by failing

kensommen. Temptation coupling maakt het mak-

to spend only 5 minutes each month doing BSE (breast

kelijker om actie te ondernemen op juist dié gewoon-

self-examination). Don’t fail to take advantage of this

tes die nu wat minder prettig zijn, maar op de lange

opportunity.’

termijn positieve effecten geven.

‘You can gain several potential health benefits by spending

Motivatie: missen als kiespijn

only 5 minutes each month doing BSE (breast self-examination). Take advantage of this opportunity.’

Motivatie is het woord waar mensen vaak het eerst

De boodschap geformuleerd in termen van verlies

aan denken als we het hebben over gedragsverande-

zorgde ervoor dat de vrouwen een positievere atti-

ring, en terecht, want het is een sterke motor achter

tude hadden ten opzichte van het zelfonderzoek, een

ons gedrag. We onderscheiden twee soorten moti-

hogere intentie én ze rapporteerden vier maanden

vatie: intrinsiek en extrinsiek. Word je gemotiveerd

later meer zelfonderzoek. Dit effect was niet te ver-

door intrinsieke kenmerken van de taak (wat is het

klaren door andere factoren, zoals meer angst of het

toch leuk om tanden te poetsen) of juist door het

beter onthouden van de verliesboodschap.

voorkomen van straf (van de tandarts) of het krijgen van een beloning (in de Dental Coach app)?

Bij het onderhoud van je gebit heb je ook flink wat te verliezen. Hoe fijn is het dat je gewoon op een appel

De Dental Coach app is een voorbeeld van extrin-

kunt bijten en je tanden een gezonde kleur hebben?

sieke motivatie. Dit kan een manier zijn om nieuw

Of sterker nog: dat je je eigen gebit nog hebt.

gedrag te starten, maar vaak is daarbij de uitdaging dat je mensen dan eerst nog moet motiveren de app te downloaden en te gebruiken. Vervolgens moet de app zo leuk zijn dat mensen dit dagelijks erbij pakken. Dit is een uitdaging op zich, zeker bij gewoontes waar je zo min mogelijk tijd aan wil besteden zoals

De auteur

het onderhouden van je gebit. Wat kan mensen dan wel intrinsiek motiveren om hun gebit goed te on-

Liza Luesink, samen met Joyce Croonen

derhouden?

oprichter van Duwtje. Meer weten over gedragsverandering? Duwtje kan je helpen!

Gedragstechniek: verliesframing

Bestel het Duwtje boek of doe mee aan de gloednieuwe e-learning! www.duwtje.com

Een sterke motivator is het vermijden van pijn en de

Duwtje in de juiste richting

9

INTERVIEW

Nina Nijland, Parodontoloog ”Er kan meer achter een mondprobleem zitten dan je verwacht” Parodontitis is een chronische ontstekingsziekte die niet alleen de mondgezondheid aantast, maar ook gevolgen heeft voor de algehele gezondheid. Juist deze complexiteit was voor Nina Nijland de reden om al op 24-jarige leeftijd te starten aan de opleiding Parodontologie.

We gingen met Nina - inmiddels 28 jaar - in gesprek over haar bijzondere passie voor het vak, hoe ze vertrouwen opbouwt bij patiënten en waarom samenwerking met medisch specialisten belangrijk is.

11

INTERVIEW

Na haar studie Tandheelkunde in Amsterdam volgde Nina de driejarige opleiding Oral Health Sciences Periodontology. Deze rondde zij afgelopen juni af.

Momenteel werkt ze vier dagen per week als parodontoloog in verschillende praktijken, begeleidt ze stagiaires en spreekt ze regelmatig op congressen.

Daarnaast doet Nina bij het ACTA promotieonderzoek naar een betere samenwerking tussen tandheelkundig en medisch specialisten. En wanneer ze niet met mondgezondheid bezig is? Dan traint ze voor een marathon!

Wat sprak je aan in het vak tandheelkunde?

“Ik kom uit een ondernemersfamilie waar niemand iets op medisch vlak doet, dus ik heb het vak niet van huis uit meegekregen”, vertelt Nina. Haar interes-

“Als een arts te maken heeft met een patiënt met moeilijk te reguleren diabetes, kan dit mogelijk samenhangen met ernstige parodontitis”

se begon dankzij de ouders van een goede vriendin.

“Haar ouders waren tandarts. Ik heb toen een keer meegelopen, en ik vond het meteen een heel mooi vak. Vanaf mijn veertiende wist ik al dat ik tandheelkunde wilde studeren.” In haar laatste jaar van het vwo moest Nina haar profielwerkstuk doen en besloot ze het ACTA te mailen. “Ik kreeg meteen een hele positieve reactie. Op de afdeling Parodontologie mocht ik mij verdiepen in de relatie tussen diabetes mellitus en parodontitis. Ik heb zelf diabetes, dus dat was voor mij de aanleiding. Na deze periode wist ik zeker dat tandheelkunde echt iets voor mij was.”

Waarom koos je uiteindelijk voor de differentiatie parodontologie?

“In het tweede jaar van de studie Tandheelkunde krijg je het vak Parodontologie I. Tijdens een lesdag kwam mijn patiënt niet opdagen, dus toen mocht ik meekijken met een parodontoloog in opleiding die op dat moment een chirurgie aan het uitvoeren was. Ik vond het zo bijzonder dat dat kon, zo’n klein gebied in een mond opereren, wat een gedetailleerd werk!”, vertelt Nina enthousiast. “Dat was het moment dat het lampje echt aanging; dit is een mooi vakgebied.

Ik zei toen: ‘Als je een assistent nodig hebt, vraag mij dan maar.’ Sindsdien ben ik nooit meer weggegaan van die afdeling.”

12

Vanaf dat moment werd parodontologie haar focus.

meer van de inzet van de patiënt. Als een patiënt niet

In haar eerste masterjaar vroeg ze aan Professor

goed poetst, ongezond leeft, blijft roken en geen ra-

Bruno Loos, die onderzoek doet naar de relatie tus-

gers gebruikt, heeft de behandeling weinig kans van

sen systemische aandoeningen en parodontitis, of ze

slagen. Patiënten komen bij mij met de gedachte dat

het honoursprogramma bij hem mocht volgen. “Hij

ze ‘gewoon’ een probleem aan hun tandvlees hebben.

stemde in en zo ben ik onder zijn begeleiding begon-

Maar ik moet ze dan uitleggen dat parodontitis een

nen met klinisch onderzoek. Dit is eigenlijk de start

chronische aandoening is en dat we een langdurig

van mijn PhD geweest.” Tijdens haar master schreef

behandeltraject ingaan. Voor veel patiënten is dat

Nina zich al in voor de driejarige differentiatie tot

een schokkende boodschap; ze realiseren zich vaak

parodontoloog. “Mensen zeiden vaak tegen me: ‘Je

niet dat ze hun leven lang goed voor hun mondge-

bent nog zo jong, doe eerst wat meer ervaring op.’

zondheid moeten blijven zorgen en regelmatig terug

Maar ik wist zeker dat ik dit wilde, dus ik dacht: ik

moeten komen. Eens parodontitis, altijd parodonti-

doe het gewoon. Ik ben aangenomen en heb er geen

tis, en dat kan best confronterend zijn. Als parodon-

moment spijt van gehad.”

toloog moet je patiënten écht meenemen in de situatie en ze voortdurend blijven bijsturen en motiveren.

Welke eigenschappen moet je hebben als parodontoloog?

Hiervoor heb je veel passie en energie nodig.” Ze merkt op dat de reactie van patiënten op zo’n diagnose sterk verschilt. “Sommige mensen hebben zich al goed ingelezen en weten wat er staat te gebeuren.

Maar er zijn ook patiënten die in tranen uitbarsten,

“Je moet heel goed kunnen communiceren”, legt

of het behandeltraject afslaan. Daar moet je ook mee

Nina uit. “Het succes van de behandeling hangt na-

kunnen omgaan.”

melijk niet alleen van jou als specialist af, maar nog

Nina Nijland

13

INTERVIEW

behandeling op deze manier weinig zin heeft en dat we door moeten gaan, zonder dat het vervelend en belerend overkomt.”

Om patiënten te motiveren, gebruikt Nina vaak motivational

interviewing.

“Deze

gesprekstechniek

zorgt ervoor dat de patiënt begrijpt wat er aan de hand is, wat hij eraan kan doen en op die manier zorg je voor interne motivatie vanuit de patiënt. In plaats van te zeggen ‘Je moet stoppen met roken’, vraag ik bijvoorbeeld ‘Hoe denk je dat je je mondgezondheid kunt verbeteren?’ Zo beseft de patiënt zelf wat hij kan doen, want stabiele gedragsverandering werkt alleen als het vanuit de persoon zelf komt. Parodontale behandeling blijft een psychologisch spelletje waarbij communicatie erg belangrijk is. Een belangrijke vaardigheid voor een parodontoloog!”

Ook haar jonge leeftijd helpt soms mee in de communicatie. “Patiënten hebben vaak toch het beeld dat ze door een streng persoon toegesproken zullen worden, maar als ze mij zien, vinden ze het soms makkelijker om zich open te stellen. Ik hoor vaak: ‘Goh, je bent jong!’, en dan leg ik gewoon uit hoe het zit. Toen ik met dit werk begon was ik bang dat patiënten zouden vragen om een ‘meer ervaren’ collega, maar dat is nooit voorgekomen.”

De lange behandeltrajecten in de parodontologie zijn voor Nina een positieve uitdaging. “Het mooie aan

Hoe motiveer je patiënten en hoe blijf jezelf gemotiveerd?

dit vak is dat je door die langdurige trajecten echt een band opbouwt met patiënten. Je leert hun hele levensverhaal kennen, en soms zie je mensen die eerst weerstand hadden, langzaam bijdraaien en gemotiveerd raken. Dat geeft mij voldoening en houdt

“Uitleg over parodontitis en wat de patiënt daar zelf

mij gemotiveerd. Ik wil constant beter worden in al-

aan kan doen, is verschillend per persoon. Je hebt

les wat ik doe en altijd en overal mijn beste zelf laten

patiënten die bereid zijn alles te doen om hun mond-

zien. Ik denk dat dit een fanatiek ‘sporterstrekje’ is.

gezondheid te verbeteren. Maar er zijn ook patiënten

Als ik hardloop, wil ik altijd degene voor mij inhalen

die angstig zijn en weerstand bieden, wat uiteraard

en sneller finishen dan ik deed tijdens de vorige race.

logisch is. Het is niet niks. Onlangs had ik een me-

Zo is het ook met mijn werk. Steeds beter en mooier,

neer in de stoel die ontzettend bang was. Na de initi-

daar ga ik voor!”

ële behandeling had hij veel pijn gekregen, wat bleek te komen door een recessie bij zijn molaar. Dan moet ik hem uitleggen dat dit het gevolg is van de behandeling en dat er niet per se iets fout is gedaan. Op zo’n moment heb je een angstig persoon die niks meer vertrouwt. Vandaag kwam hij weer terug met nog steeds veel pijn en bleek dat zijn mond vol pla-

Wat is volgens jou de ideale samenwerking met het tandheelkundig team bij de behandeling van een patiënt?

que zat, hij leek zijn motivatie te verliezen. Je moet dan toch een manier vinden om te vertellen dat de

14

Nina benadrukt dat goed overleg key is. “Samen-

werking haalt het beste uit onze vakgebieden naar

zich op hoe we deze samenwerking kunnen vereen­

boven. Als tandartsen hun patiënten doorverwijzen

voudigen.”

naar een praktijk en we samen actief overleggen,

Voor haar onderzoek testte Nina een screenings-

kunnen we meer bereiken. Er zijn bijvoorbeeld si-

model dat artsen kan helpen om de kans op paro-

tuaties waarin een tandarts aangeeft dat een pati-

dontitis bij hun patiënten vast te stellen. “In 2019

ënt mogelijk een prothese nodig heeft, terwijl wij, na

onderzocht een collega een Amerikaanse vragenlijst

een nadere beoordeling, nog mogelijkheden zien om

aan het ACTA. Patiënten kregen vragen over hun

tanden te behouden. Door onze kennis en ervaring

mondgezondheid, zoals ‘Heeft u wel eens last ge-

te delen, bereiken we samen betere resultaten voor

had van losstaande tanden, zonder dat daar trau-

de patiënt.”

ma aan voorafging?’ of ‘Heeft een tandheelkundige zorgverlener u wel eens verteld dat u botverlies heeft

In de algemene praktijk gaat dit overleg vaak mak-

rondom uw tanden?’ Met de antwoorden ontwikkelde

kelijker, voegt Nina toe. “Daar kan je vaak snel scha-

hij een rekenmodel dat accuraat kan voorspellen of

kelen. Het enige wat je hoeft te doen is even kloppen

iemand parodontitis heeft. Dit model werkt goed in

op de deur van de collega naast je. Dit helpt enorm bij

een tandheelkundige setting, maar ik wilde onder-

het voorbereiden van een behandeltraject. Zo krijg je

zoeken of het ook bruikbaar zou zijn in een medische

als specialist al een goed beeld van wat je kunt ver-

setting.”

wachten bij de patiënt in de stoel.”

Nina testte het screeningsmodel bij patiënten in het

Je doet promotieonderzoek aan het ACTA naar de holistische samenwerking tussen tandheelkundig en medisch specialisten. Kun je daar meer over vertellen?

AMC. “Ik heb 155 patiënten de vragenlijst laten invullen en daarna hun mond onderzocht. Bij ernstige parodontitis bleek het model goed te werken, al was het iets minder nauwkeurig dan binnen de tandheelkunde. Voor mildere vormen van parodontitis werkte het model minder goed, maar dat is niet erg: juist de ernstige gevallen zijn het meest relevant, want dit heeft invloed op bijvoorbeeld diabetes en hart- en vaatziekten.” Nina heeft daarna een vervolgonderzoek gedaan naar het model, waaruit opnieuw bleek

“Ik ben nu halverwege mijn promotieonderzoek. Al

dat het goed werkte in de medische setting en nu

tijdens mijn opleiding triggerde het mij dat parodon-

klaar is om gebruikt te gaan worden.

tologie het enige tandheelkundige vakgebied is met een directe koppeling met de algehele gezondheid.

Volgens Nina kan het screeningsmodel bijdragen aan

Parodontitis hangt bijvoorbeeld nauw samen met di-

een holistische samenwerking. “Het model berekent

abetes. In wetenschappelijke literatuur van honderd

de kans in procenten op het hebben van ernstige pa-

jaar geleden lezen we dit al terug.” Ze legt uit dat

rodontitis, zonder dat artsen in de mond hoeven te

het om een tweerichtingsrelatie gaat. “Mensen met

kijken. Zo kan een arts een patiënt gericht doorver-

slecht ingestelde diabetes, oftewel met hoge bloeds-

wijzen naar de tandarts of parodontoloog voor ver-

uikerwaarden, hebben een verhoogd risico op ern-

dere diagnostiek.”

stige parodontitis. Omgekeerd zien we dat mensen met ernstige parodontitis een hogere kans hebben

Nina heeft het screeningsmodel al op diverse con-

om diabetes te ontwikkelen. Daarnaast weten we dat

gressen gepresenteerd en krijgt veel positieve reac-

diabetespatiënten die parodontaal behandeld wor-

ties van medisch specialisten. “Veel artsen weten

den, beter gereguleerde bloedsuikerwaarden kunnen

niet dat er zo’n model bestaat. Ik hoop dat mijn PhD

krijgen. Als een arts dus te maken heeft met een pa-

bijdraagt aan het integreren van dit model in bij-

tiënt met moeilijk te reguleren diabetes, kan dit mo-

voorbeeld ziekenhuissoftware, ook al is dat niet van

gelijk samenhangen met ernstige parodontitis. Dit

de een op de andere dag gebeurd. Door te laten zien

is een van de redenen waarom het belangrijk is dat

hoe het model werkt en wat het kan toevoegen, hoop

medisch en tandheelkundig specialisten meer gaan

ik meer draagvlak te creëren.”

samenwerken en kennis delen. Mijn onderzoek richt

Nina Nijland

15

Wilt u de stoeltijd verkorten en tegelijkertijd 90% van uw anterieure en posterieure restauraties moeiteloos uitvoeren met monochromatische layering? Met de vier nieuwe Venus Pearl Pure Shades voldoet u aan de eisen van uw patiënten terwijl u uw workflow maximaal vereenvoudigt.

X

X X

X

Slechts 4 kleuren die ongeveer 90% van de anterieure en posterieure restauraties dekken.

Geschikt voor monochromatische layering.

Unieke TCD-matrix voor een lage krimpspanning en een hoge slijtvastheid.

Vrij van BPA gerelateerde monomeren.

VOOR BL

BXL

B4 Meer informatie of bestellen?

NA

D2 C1

D2

A2

A3

B3

C2

C3

LIGHT LIGHT

D3

LIGHT

LIGHT

LIGHT

Zusammengefasstes Farbspektrum

LIGHT

© 2024 Kulzer GmbH. All Rights Reserved.

Kulzer Benelux · Fustweg 5 · 2031 CJ Haarlem · Nederland · kulzer.nl/venus

Zusammengefasstes Farbspektrum

MEDIUMMEDIUM

MEDIUM

A3.5

A3.5

D4

D3

C4

C4 B2 C3 Restauratie van zeer beschadigde voortanden met Venus Pearl MEDIUM. B1 B1 C2 Casus door Dr. Fraser Tait, UK. D3 A1 B3 C4 ® A3 ® VENUS Pure Shades C3 Shades VENUS Pure A2 C2 D3 D2 B3 C4 C1 Zusammengefasstes Zusammengefasstes Zusammengefasstes A3 Zusammengefasstes C3 Farbspektrum B2 Farbspektrum Farbspektrum Farbspektrum A2 C2 D3 B1 D2 B3 C4 A1 C1 A3 C3 ® B2 A2 C2 VENUS Pure Shades B1 D2 B3 A1 C1 A3 B2 Zusammengefasstes Zusammengefasstes A2 VENUS®Farbspektrum Pure Shades B1 Farbspektrum D2 A1 C1 B2 ® VENUSZusammengefasstes Pure Shades B1 Zusammengefasstes Farbspektrum Farbspektrum A1 B2

A1

C1

A3

A2

C2

B3

D3

C4

C3

D4

A4

D4

D4 D4 D4

A3.5

A3.5 A3.5 A3.5

A4

B4

A4

B4

A4

B4

A4 A4

B4

BL

BXL

B4

BXL

BXL BXL BXL

BL

BL BL BL

Zusammengefasstes Zusammengefasstes Zusammengefasstes Zusammengefasstes Farbspektrum Farbspektrum Farbspektrum Farbspektrum

DARK DARK BLEACHBLEACH Zusammengefasstes Farbspektrum

Zusammengefasstes Farbspektrum

MEDIUM

DARK

DARK

BLEACH

Zusammengefasstes Farbspektrum

Zusammengefasstes Farbspektrum

® VENUSZusammengefasstes Pure Shades Farbspektrum

Zusammengefasstes Farbspektrum

Zusammengefasstes Farbspektrum

MEDIUM

MEDIUM

Zusammengefasstes Farbspektrum

DARK

DARK

Zusammengefasstes Farbspektrum

BLEACH

BLEACH

BLEACH

Zusammengefasstes Farbspektrum

Welke tips heb je voor parodontologen?

Wat zijn je toekomstplannen?

“Ik ben zo gepassioneerd over mijn vak dat ik er

“Blijf overleggen met collega’s en sta open om van

praktisch de hele week mee bezig ben”, vertelt Nina.

elkaar te leren”, aldus Nina. “Het delen van kennis is

“Na mijn PhD wil ik graag verder met onderzoek in

ontzettend waardevol, zeker voor de jonge generatie

de academische setting en lijkt het mij fantastisch

parodontologen. En in het licht van mijn promotie-

om aan het ACTA te doceren en studenten te bege-

onderzoek raad ik aan om verder te kijken dan alleen

leiden. Uiteindelijk wil ik een eigen praktijk opzetten

de mond. Zoals ik eerder zei, mondproblemen kun-

– een grote plek met veel collega’s die van elkaar

nen verband houden met andere gezondheidskwes-

kunnen leren en een cursuscentrum waar we onze

ties. Soms is overleg met een arts of zelfs een psy-

kennis over parodontologie delen.”

choloog nodig om een patiënt echt goed te kunnen helpen. Er kan veel meer achter een mondprobleem zitten dan je in eerste instantie verwacht.”

Het screeningsmodel Maak via deze link gebruik van het screeningsmodel: https://www.parodontitisscreening.nl

Nina Nijland

17

Dentsply Sirona Class II approach

Herontdek uw passie voor Klasse II-restauraties Klasse II-restauraties zijn een belangrijk onderdeel van uw praktijk, maar kunnen uitdagend zijn. Met de unieke Klasse II-benadering van Dentsply Sirona kunt u efficiënter en voorspelbaarder succesvolle resultaten behalen.

Kies voor consistent succes. Kies Dentsply Sirona.

Scan de QR-code en vraag een vrijblijvende demo aan

COLUMN CELINA

Mijn ontwikkelfasen van Tuckman

Celina Klappers, Praktijkhouder-tandarts bij Wellestate tandartsen, IJsselstate tandartsen en Jungle tandartsen. @drs.celina_klappers

Terwijl ik dit schrijf, loopt 2024

hebt bereikt. Mijn vriendinnen

met een eigen identiteit, waar

ten einde. Voor mij persoonlijk

wijzen me daar gelukkig regel-

ruimte is voor persoonlijke en

was dit een positief jaar. Mijn

matig op.

professionele ontwikkeling. Het is een team in opbouw.

oudste zoon, inmiddels 16 jaar, is terug in Nederland na een

Op de praktijk in Dieren werkt

jaar middelbare school in het

een fantastisch team dat echt

Zal het binnenkort weer gaan

buitenland. Mijn middelste van

betrokken is bij de organisatie.

stormen?

13 heeft met succes zijn tweede

Hier bevinden we ons in de Per-

Onze tandartsen en mondhygi-

jaar op de middelbare school af-

forming-fase: er is wederzijds

ënisten werken op zzp-basis, en

gerond, en mijn jongste dochter

vertrouwen en betrokkenheid.

dit bevalt beide partijen goed.

van 11 bereidt zich voor op haar

We

respecteren

Maar vanaf januari 2025 komt

laatste jaar in groep 8. En na 18

elkaar, er heerst rust binnen

er een belangrijke verandering:

jaar huwelijk is mijn man nog

het team, en er wordt met ple-

het handhavingsmoratorium op

steeds mijn partner in crime.

zier gewerkt. Dit geeft ons ook

de Wet DBA vervalt, en bestaan-

ruimte om nieuwe mensen op

de modelovereenkomsten wor-

Zoals bij elke ouder van pubers,

te leiden en te laten excelleren.

den niet verlengd. Dit betekent

blijft het soms spannend, maar

Het is een team waar je op kunt

dat wij als praktijkhouders zelf

als ik ons gezin zou plaatsen

bouwen.

verantwoordelijk

begrijpen

en

binnen Tuckman’s ontwikkel-

worden

voor

het definiëren van de relatie

fasen van Forming, Storming,

In onze nieuwe praktijk in Zeve-

met onze waarnemende zzp’ers,

Norming, en Performing, denk

naar bevinden we ons in de For-

zonder de bescherming die mo-

ik dat we in de Norming-fa-

ming-fase, een fase vol energie

delovereenkomsten tot nu toe

se zitten. We maken duidelijke

en die veel flexibiliteit vraagt.

boden. Binnenkort zitten we om

afspraken en tonen begrip voor

We zijn inmiddels vijf maanden

de tafel met onze zzp’ers om

elkaar. Toch blijkt het toepas-

verder en de laatste punten van

hier over te praten. Betekent dit

sen van communicatievaardig-

de bouw zijn afgerond. Er staat

dat we weer in de Storming-fase

heden, die ik in de praktijk en

een nieuw team van twintig en-

terechtkomen? Ik hoop dat het

bedrijfsvoering

ge-

thousiaste medewerkers klaar

tijdelijk is, en dat we snel kun-

bruik, binnen mijn eigen gezin

die graag willen leren. De be-

nen normaliseren.

een stuk lastiger. Misschien is

handelkamers

het deels ook leren loslaten, le-

zes dagen per week operationeel

“En jij? In welke fase zit jij in

ren je overwinningen te vieren

en er wordt gestart met dubbele

je persoonlijke en professionele

en te waarderen wat je samen

shifts. Hier creëren we een team

leven?”

dagelijks

zijn

inmiddels

19

PARODONTITIS

Het effect van samenwerking tussen tandheelkundig en medisch specialisten

Parodontitis en niet-overdraagbare aandoeningen, het belang van een holistische benadering Parodontitis is een veelvoorkomende aandoening die valt onder de noemer ‘nietoverdraagbare aandoeningen’ (NOA’s). Dit zijn ziekten die niet overdraagbaar zijn van de ene persoon op de andere. De prevalentie van ernstige parodontitis wordt wereldwijd geschat op 11.2% en 9.4% in West-Europa (Kassebaum et al., 2014). Het belang van samenwerking tussen mondzorg professionals en medische professionals wordt de laatste jaren steeds duidelijker, aangezien er een duidelijke relatie bestaat tussen de algemene gezondheid en mondgezondheid. Wat kunnen wij voor onze patiënten betekenen en wat kan onze inzet teweegbrengen?

Parodontitis en nietoverdraagbare aandoeningen Parodontitis en de relatie met andere NOA’s is uitge-

al., 2020), Alzheimer (Wu et al., 2023) en osteoporosis

breid onderzocht in de literatuur. Het is bijvoorbeeld

(Lee et al., 2017). Veel van deze lifestyle gerelateerde

geassocieerd met diabetes mellitus (Sanz et al., 2018),

NOA’s delen bepaalde risicofactoren met parodontitis,

cardiovasculaire aandoeningen (Beukers et al., 2023;

zoals roken, een ongezond dieet, overgewicht, stress,

Sanz et al., 2020), hypertensie (Herrera et al., 2023),

verhoogde bloedsuikerwaarden, hypercholesterolemie

angina pectoris (Lee et al., 2017), obesitas (Jepsen et

en bepaalde genetische determinanten.

20

Parodontitis en diabetes Vooral de tweerichtingsrelatie tussen parodontitis

Screening naar parodontitis in de medische setting

en diabetes mellitus is uitvoerig bestudeerd. De pre-

Uit onderzoek blijkt dat 23% van de patiënten met

valentie van parodontitis is hoger bij patiënten met

ernstige parodontitis niet regelmatig de tandarts of

ongereguleerde diabetes (Sanz et al., 2018), maar ook

mondhygiënist bezoekt (Nijland et al., 2024), ter-

komt diabetes vaker voor bij mensen met ernstige

wijl we juist deze groep tijdig willen diagnosticeren.

parodontitis. In 2017 werd er geconstateerd dat onge-

Deze mensen zien vaak wel een huisarts of specia-

diagnosticeerde diabetes veel vaker voorkwam in de

list, waardoor zij een grote rol zouden kunnen spelen

ernstige parodontitis groep (23%) vergeleken met de

in de diagnostiek. Dit biedt een kans om een grotere

milde parodontitis groep (14%) (Teeuw et al., 2017).

populatie te bereiken, mensen die wellicht nog geen

Dit was een interessante bevinding. Parodontitis zou

klachten ondervinden van eventueel aanwezige pa-

wellicht een vroeg teken kunnen zijn in het ontstaan

rodontitis. Echter, screening naar parodontitis in de

van diabetes. Het is erg belangrijk dat mondzorgpro-

medische sector wordt te weinig gedaan wegens ge-

fessionals zich hiervan bewust zijn en bij verdachte

brek aan tijd en kennis (Verhulst et al., 2019).

tekenen - denk bijvoorbeeld aan verminderde reac-

In 2013 werd een guideline gepubliceerd door de Euro-

tie op parodontale behandeling, slechte wondgene-

pean Federation of Periodontolog (EFP) en de Ameri-

zing of aanwezigheid van risicofactoren - de patiënt

can Academy of Periodontology (AAP) voor medische

doorverwijzen naar de huisarts voor verdere diag-

professionals (Chapple & Genco, 2013). Hierin werd

nostiek. Daarnaast weten we dat een niet-ontstoken

beschreven dat patiënten met diabetes geïnformeerd

parodontium gunstig is voor de stabilisatie en zelfs

zouden moeten worden over hun verhoogde kans op

verbetering van de metabole controle, oftewel HbA1c

parodontitis. Dit werd in 2020 herhaald, maar dan

(D’Aiuto et al., 2018). Het tijdig diagnosticeren en be-

voor patiënten met cardiovasculaire aandoeningen

handelen van ernstige parodontitis is dus van groot

(Sanz et al., 2020). In 2023 werd er in een consensus

belang.

bijeenkomst van de EFP en Europese tak van de World Organization of Family Doctors (WONCA Europe)

Screening naar nietoverdraagbare aandoeningen in de tandheelkundige setting

geconcludeerd dat samenwerking tussen tandheelkundig specialisten en huisartsen belangrijk is voor vroegdiagnostiek naar NOA’s en het promoten van een gezonde leefstijl. Methoden voor vroege detectie van parodontitis in de medische setting en van

Het screenen naar NOA’s zoals diabetes mellitus of

NOA’s in de tandheelkundige setting zouden moeten

cardiovasculaire aandoeningen in de tandheelkun-

worden ontwikkeld (Herrera et al., 2023). Er is dus

dige sector zou goed kunnen werken. Su et al. onder-

op een grote schaal aandacht voor de relatie tussen

zochten in 2020 een screeningsmodel voor diabetes,

mondgezondheid en algemene gezondheid. Onze

gebaseerd op een simpele vragenlijst. Het bleek dat de

onderzoeksgroep heeft daarom in 2021 een scree-

factoren leeftijd, BMI, etnische achtergrond, chole-

ningsmodel voor ernstige parodontitis, gebaseerd

sterolwaarden, eerdere parodontale behandeling en

op leeftijd, geslacht en zelf-gerapporteerde vragen

het aantal elementen met mobiliteit of met reces-

over mondgezondheid, gevalideerd in een medische

sie significant geassocieerd waren met diabetes. Er

setting. Het bleek dat dit model voldoende accuraat

werd geconcludeerd dat dit model een betrouwbare

was voor gebruik (Nijland et al., 2021). Er zijn te-

tool was om te screenen naar diabetes in een tand-

vens pogingen ondernomen om het model te verbe-

heelkundige setting (Su et al., 2020). Naast dit soort

teren. Hoewel dit niet lukte, bleef het model ook in

vragenlijsten, zijn er andere manieren om algemene

de andere onderzoeken voldoende accuraat. Er werd

gezondheid te kunnen controleren; denk hierbij aan

daarom geconcludeerd dat het model kan worden ge-

een vingerprik om HbA1c of cholesterolwaarden te

bruikt voor screening naar ernstige parodontitis in

bepalen, het meten van de bloeddruk, BMI-bepaling

de medische setting (Nijland et al., 2024).

of speekseltesten. Maar staan patiënten hier wel voor open? Het antwoord is ja! 91% van de patiënten geeft

Samengevat lijkt de holistische benadering van pati-

aan open te staan voor het ontvangen van informatie

ënten erg belangrijk en dit kan tot stand komen door

over hun risico op ziekten bij de tandarts (Ozcan et

samenwerking tussen tandheelkundige en medische

al., 2023).

specialisten. We moeten verder kijken dan onze neus

Het belang van een holistische benadering

21

1a

1b

1c

1a

1b

1c

Afbeelding 1: Oude röntgenfoto’s uit 2013 (a), 2015 (b) en 2018 (c)

lang is om het beste eindresultaat voor de patiënten

•

Hieronder wordt een casus beschreven van een patiënt, behandeld door Nina Nijland tijdens haar post-

2015: beginnend botverlies zichtbaar, intra-radiculair botverlies 37 en 47 (afbeelding 1b)

te bereiken.

•

2018: op meer plaatsen botverlies zichtbaar en verergerd (afbeelding 1c)

graduate opleiding tot parodontoloog in het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. In deze

Alvorens de intake plaatsvond werd er een rönt-

casus wordt heel duidelijk de invloed van de medi-

genstatus (afbeelding 2) gemaakt. De tandarts ex-

sche gezondheid en de parodontale situatie getoond,

traheerde op basis hiervan direct de 16 en 44, aan-

waarbij opnieuw de holistische benadering centraal

gezien de patiënt daar pijnklachten had. Snel daarna

staat.

werd de intake op de afdeling Parodontologie (ACTA) gedaan; er werden een parodontiumstatus (afbeel-

Klinische casus

ding 3) en lichtfoto’s (afbeelding 4) gemaakt.

De gingiva was rood en gezwollen en er was sprake van spontane pusafvloed. Er was gegeneraliseerd

Algemene anamnese

veel plaque (52%) en bloeding na sonderen (100%)

Eind 2021 verscheen een 43-jarige man op ACTA, af-

zichtbaar. Er waren gegeneraliseerd sterk verdiepte

deling Parodontologie, voor een parodontale intake.

pockets (tot 12mm) aanwezig en vrijwel alle molaren

Zijn klacht was bloedend en pijnlijk tandvlees tijdens

toonden furcatieproblematiek.

poetsen. Patiënt heeft een Surinaamse achtergrond.

Op de röntgenfoto’s was botverlies van meer dan 33%

Hij rookt al 15 jaar 5 sigaretten per dag. Zijn dieet

van de radixlengte bij bijna alle elementen en meer

bestaat uit dagelijks verschillende soorten groenten,

dan 66% bij de 16, 44, 46 te zien. Er waren angulaire

maar slechts één soort fruit (druiven). Zijn fysieke

botdefecten bij de 16, 15, 14, 11, 24, 25 en 44. Tussen

beweging is nihil. Hij poetst twee keer per dag met

2018 en 2021 is er een grote toename van de botaf-

een elektrische tandenborstel, maar gebruikt geen

braak zichtbaar. Angulaire defecten zijn ontstaan en

interdentale middelen. In zijn familie komt geen pa-

ook is er in 2021 terminaal botverlies bij de 16 en 44.

rodontitis voor.

Medische anamnese Tandheelkundige anamnese

Medisch was er veel met patiënt aan de hand. Er was

Patiënt ging regelmatig naar de tandarts voor con-

sprake van obesitas klasse I met een BMI van is 33.1

troles en naar de mondhygiënist voor gebitsreini-

kg/m2. Ook had hij last van hypertensie en gebruikte

ging. Zijn tandheelkundige geschiedenis zat er als

daarvoor amlodipine en doxazosine. Van amlodipi-

volgt uit:

ne is bekend dat dit medicijn gingivahyperplasie kan

•

2013: endodontische behandeling na diagnose

veroorzaken (Jorgensen, 1997). Sinds 2018 was zijn

van parodontitis apicalis 36

algemene gezondheid instabiel, zijn huisarts kreeg

2014: extractie 36 wegens aanhoudende endo-

de hypertensie niet onder controle. Ik vroeg meneer

dontische klachten

om verschillende bloedwaarden te laten testen. De

•

22

2

4a

3

4b

Afbeelding 2: Röntgenstatus intake

Afbeelding 3: Parodontiumstatus intake, BoP 100% en plaque 51% Afbeelding 4: Lichtfoto’s intake frontaal en lateraal aanzicht

4c

volgende afwijkende uitslagen werden gevonden:

vaker voorkomt (OR 2.09; 95% CI 1.28-3.44) bij pati-

•

Hypercholesterolemie: LDL-cholesterol level 3.94

ënten met parodontitis dan zonder parodontitis (Jep-

mmol/L, normaalwaarde is ≤2.5 mmol/L.

sen et al., 2020). Het feit dat de vetcellen bij patiën-

Hyperglykemie: HbA1c 43 mmol/mol, normaal-

ten met obesitas een verhoogde pro-inflammatoire

waarde is 20-42 mmol/mol.

systemische reactie creëren, kan invloed hebben op

Vitamine D deficiëntie: 17 nmol/L, normaalwaar-

parodontitis (Ouchi et al., 2011). Daarnaast blijkt dat

de is is ≥ 50 nmol/L.

afvallen kan zorgen voor een betere reactie op paro-

• •

dontale behandeling. Tevens is een laag vitamine D Patiënt bleek een metabool-syndroom (combina-

gehalte geassocieerd met de ernstigere vormen van

tie van obesitas, hypertensie, hypercholesterolemie

parodontitis (Luo et al., 2018). Bovenstaande factoren

en hyperglykemie) en pre-diabetes te hebben. Een

moesten worden aangepakt tijdens de parodontale

meta-analyse toont aan dat een metabool-syndroom

behandeling.

Het belang van een holistische benadering

23

6

5

7a

7b

8

7c

Afbeelding 5: Parodontiumstatus 6 maanden na initiële behandeling; BoP 20% en plaque 28% Afbeelding 6: 1.5 week post-operatieve situatie met complicatie

Afbeelding 7: Evaluatie 3 maanden na chirurgieën, frontaal en lateraal aanzicht

Afbeelding 8: Parodontiumstatus 3 maanden na de chirurgieën, BoP 25% en plaque 36%

Diagnose

De behandeling

De diagnose (NVvP classificatie) was een 43-jarige

De initiële behandeling werd uitgevoerd in 4 sessies,

man met parodontitis, lokaal vergevorderd (stadium

24 uur voor de laatste behandeling werd de antibio-

IV), snel progressief (graad C), rookt 5 sigaretten per

ticakuur gestart. Bij patiënten met cardiovasculaire

dag.

aandoeningen worden behandelingen van maximaal 45 minuten geadviseerd, zoals ook gedaan is in deze

Het behandelplan

casus (Sanz et al., 2020). 14 dagen na de vierde initi-

Het behandelplan bestond uit initiële parodontale

ële behandeling kreeg de patiënt een herseninfarct.

behandeling, ondersteund met antibiotica (amoxi-

Zijn motorische vaardigheden werden hierdoor aan-

cilline 500mg en metronidazol 500mg 3dd1 voor 1

getast, waardoor het voor hem moeilijker werd om

week) wegens snelle progressie van de parodontitis.

een goede mondhygiëne te handhaven.

Daarna evaluatie, eventueel gevolgd door chirurgie

Patiënten met parodontitis hebben een verhoogd ri-

en nazorg. Tijdens het initiële deel van de behande-

sico op het krijgen van een cardiovasculair event en

ling werd veel aandacht geschonken aan de lifestyle

een risk ratio van 2.72 op het krijgen van een hersen-

– zoals roken, beweging en dieet - aangezien dit ge-

infarct (Fagundes et al., 2019). Dit komt door gedeelde

deelde risicofactoren zijn voor parodontitis, diabetes

risicofactoren zoals obesitas, roken, hyperglycemie,

en cardiovasculaire aandoeningen.

hypercholesterolemie en hypertensie. Onze patiënt

24

had al deze risicofactoren, wat wederom laat blijken

door afname van de ontstekingsreactie, verminde-

hoe serieus de situatie kan worden. Exacerbatie van

ring van fibroblasten en dus collageen matrix afzet-

atherosclerotische laesies bij parodontitispatiënten

ting, afname van epitheliale regeneratie en wond-

kan ontstaan door een hogere pro-inflammatoi-

contractie. Echter, het gebruik van een corticosteroïd

re status, stimulatie van het immuunsysteem, ver-

voor <10 dagen schijnt geen klinisch effect te hebben

hoogde pro-trombotische status en biosynthese van

op de wondgenezing (Wang et al., 2013). Toch toont

cholesterol in de lever (Schenkein et al., 2020); wat

een grote meta-analyse uit 2023 aan dat er wel een

een cardiovasculair event kan veroorzaken. Vanaf de

verhoogde kans is op postoperatieve complicaties na

start van de initiële behandeling was er contact met

orthopedische chirurgie bij corticosteroïd gebruik;

de huisarts om te overleggen over de risicofactoren,

wonddehiscentie (OR 2.9) en infectie (OR 1.7) kwam

medische status en parodontale status. Wij werkten

vaker voor (Hung et al., 2023). In deze casus zou te-

samen aan het verminderen van de risicofactoren.

vens een lange chirurgische tijd kunnen hebben bij-

Evaluatie werd gedaan na 6 maanden (afbeelding 5).

gedragen aan de postoperatieve complicatie (Cheng

De bloeding (20%) en plaque (28%) (tijdens de initiële

et al., 2018). Uit deze gebeurtenis is te zien dat sys-

behandeling was dit zelfs continu <20%) waren af-

temische medicatie invloed kan hebben op andere

genomen en er was geen pusafvloed meer. Er was er

processen in het lichaam.

een goede reactie, maar er waren nog verdiepte restpockets aanwezig. We vervolgen met verschillende resectieve chirurgieën: (1) 14-18, (2) 23-28, (3) 31-35,

Evaluatie

(4) 37-38 en (5) 46-48.

De dag van de chirurgie meldde de patiënt, vlak voor-

Drie maanden na de laatste chirurgie, tijdens de

dat de chirurgie 37-38 begon, dat hij 2 weken gele-

postoperatieve evaluatie, werden nieuwe lichtfoto’s

den gediagnostiseerd was met idiopathische perifere

(afbeelding 7) en een parodontiumstatus gemaakt

faciale verlamming. Daarvoor kreeg hij prednisolon

(afbeelding 8). De bloedingsscore was 25% en de

(corticosteroïd) 50 mg per dag voor 10 dagen. Volgens

plaquescore 36%. Dit was nog te hoog, de mondhygi-

de literatuur zou dit geen verhoogd risico moeten

ëne was wat achteruitgegaan na de hersenbloeding.

geven op post-operatieve problematiek (Wang et al.,

Het gebruik van de ragers bleef moeilijk wegens ge-

2013). Toch ontstond tijdens de genezing een compli-

brekkige fijne motorische handelingen. In deze casus

catie. Intra-oraal was er veel zwelling in het geope-

konden we geen verdere verbetering verkrijgen. Dit

reerde gebied zichtbaar. In het 3e kwadrant linguaal

is dan ook de reden dat patiënt een strak nazorgpro-

was sprake van necrose en dehiscentie van de gin-

tocol dient te volgen. Het vervolgplan was parodon-

giva vanaf de furcatie bij de 37 tot in de mucosa met

tale nazorg iedere drie maanden en herbeoordeling

blootliggend bot (afbeelding 6). Er werd gestart met

na één jaar. De twee elementen (15, 24) met pockets

een antibioticumkuur om verdere infectie te voor-

van 6mm zullen werden gemonitord en de 28 werd

komen (amoxicilline 500 mg 3x per dag voor 7 da-

geëxtraheerd.

gen). Patiënt werd geadviseerd om niet mechanisch

Als we de parodontiumstatus van de intake vergelij-

te reinigen en enkel te spoelen met chloorhexidine

ken met de evaluatie 6 maanden na chirurgieën, zien

0,12%. Na 5 weken was de wond volledig gesloten en

we een goed resultaat. Daarnaast heeft de patiënt

3 maanden na de operatie waren er geen verdiepte

zijn lifestyle aangepast en zijn systemische gezond-

pockets of klachten meer aanwezig.

heid is verbeterd. Hij is volledig gestopt met roken

Corticosteroïden kunnen de wondgenezing vertragen

tijdens de initiële fase. Tevens heeft hij zijn voe-

Het belang van een holistische benadering

25

Upgrade uw praktijk met de aligner van Excent Tandtechniek Met de AirSmile® certificeringscursus bent u klaar om met AirSmile behandelingen te starten!

Tijdens de certificeringstraining leert u meer over zowel de historie, als de huidige toepassingen van aligners binnen de onzichtbare orthodontie. Om u een goed beeld te geven van alle mogelijkheden, komen verschillende patiëntcasussen aan bod. In het praktische gedeelte leert u de attachments zorgvuldig aan te brengen en maakt u kennis met de software. Tot slot ontvangt u tips & trics voor het opstellen van een goed behandelplan, geven we u inzage in materiaalkosten en sturen we promotiemateriaal voor in uw praktijk. De volgende dag kunt u direct aan de slag!

A C A D E M Y

vr 31-1-2025

vr 4-4-2025

vr 6-6-2025

12:30 - 16:30 u

12:30 - 16:30 u

12:30 - 16:30 u

Hoofdveste 11b 3992 DH Houten

Meld u nu aan.

Kijk voor het cursus overzicht op www.airsmile.eu

dingspatroon aangepast, eet gezonder met meer vi-

heid. De patiënt is zich nu veel meer bewust van zijn

taminen en mineralen, maar minder vet. Hij beweegt

eigen systemische gezondheid, en dit is misschien

meer en is inmiddels al 10 kilo afgevallen, waardoor

wel het mooiste resultaat wat een behandelaar kan

zijn BMI van 33.1 kg/m2 naar 30 kg/m2 is gedaald.

bereiken!

Zijn LDL-cholesterol is verlaagd van 3.94 mmol/L naar 2.01 mmol/L. Daarnaast is zijn HbA1c-waarde

De auteurs

gedaald van 42 mmol/mol naar 38 mmol/mol. Er is zeer duidelijk bewijs dat het behandelen van paro-

Drs. Nina Nijland (parodontoloog) en Dr.

dontitis de HbA1c waarde gemiddeld 0.5% laat dalen

Monique Danser (parodontoloog), afdeling

na 12 maanden (Simpson et al., 2022).

Parodontologie ACTA

Al met al is ook zijn risico voor een cardiovasculair event afgenomen na parodontale behandeling. Immers, het LDL-cholesterol level en de HbA1c-waarde

Referenties

zijn gedaald, patiënt is gestopt met roken en is afgevallen. Dit hebben we kunnen bereiken door mid-

De literatuurlijst is op te vragen bij de

del van ‘motivational interviewing’, samenwerking

redactie en in te zien bij het artikel online

met de huisarts en door aandacht te schenken aan

op www.dentista-magazine.nl

zowel de mondgezondheid als algemene gezond-

advertentie

Ontdek ons diverse aanbod van opleidingen en cursussen binnen de parodontologie

4-daagse Masterclass parodontologie Cursus Medische parodontologie Cursus Parodontologie voor de algemeen practicus Cursus Initiële behandeling: het paro-preventietraject of het paro-traject Cursus Nazorg bij natuurlijke elementen en implantaten Cursus Vatbaarheid voor parodontologie

Scan d e meer in QR-code v oor for je aan matie en om te meld en!

www.dentalbestpractice.nl

RÖNTGEN

Effectieve doses van digitale intra-orale en panoramische radiografie In 2007 heeft de Internationale Commissie voor Radiologische Bescherming (ICRP) de methodologie voor het bepalen van de dosis geactualiseerd. Hierbij werden voor het eerst weegfactoren voor de speekselklieren toegewezen. Het is interessant om aan de hand van deze richtlijn te onderzoeken wat de effectieve doses zijn van digitale intra-orale en panoramische röntgenfoto’s.

Bij het maken van tandheelkundige röntgenop-

tussen ioniserende straling van tandheelkundige

namen lopen de speekselklieren en de schildklier

röntgenopnames en speekselklierkanker.

stralingsrisico. In het bijzonder de speekselklieren liggen vaak binnen de primaire bundel. De speek-

In een eerder artikel in Dentista uit 2016 met de ti-

selklieren bestaan uit 3 paar grote klieren en onge-

tel: ‘De Gerechtvaardigde Röntgenfoto’ werd beschre-

veer 750 kleine speekselklieren in het mondslijm-

ven dat de rechtvaardiging voor het maken van een

vlies. Om het gewogen effect van de stralingsdoses

röntgenfoto wordt verkregen door een voorafgaand

die aan het weefsel en de organen worden toege-

klinisch mondonderzoek waaruit de wens naar vo-

diend bij elkaar op te tellen, werd het begrip ‘ef-

ren komt om de diagnostiek uit te breiden. Bij de

fectieve dosis’ geïntroduceerd door de Internatio-

overweging om aanvullende röntgendiagnostiek te

nale Commissie voor Radiologische Bescherming

gebruiken, is het belangrijk vast te stellen dat de

(ICRP). In 2007 actualiseerde de ICRP de schatting

positieve effecten opwegen tegen het ingeschat-

van de effectieve dosis en deze nieuwe aanbeveling

te stralingsrisico. Bij gegeneraliseerde parodontale

(ICRP-publicatie 103) verving die van 1991. Voor het

botafbraak gaat de voorkeur uit naar de vervaardi-

eerst hadden speekselklieren en hersenweefsel hun

ging van een röntgenstatus (ADA, 2012) bestaande

eigen weegfactoren in het weegschema. In de ICRP

uit verticale bitewings en intra-orale peri-apicale

103 werd ook het eindpunt voor de beoordelingen

opnamen volgens de paralleltechniek (met inste-

veranderd van overlijden aan kanker naar kanke-

lapparaat). Bij verticale bitewings kan het geresor-

rincidentie. De herziene schatting van de effectieve

beerde botniveau namelijk beter in beeld worden

dosis heeft geleid tot herbeoordelingen van eerdere

gebracht dan bij horizontale bitewings. Ook voor de

schattingen van risico’s bij tandheelkundige rönt-

nieuwe classificatie van parodontitis is een rönt-

genologisch onderzoek. Er zijn enkele epidemiolo-

genologisch overzicht van de gehele dentitie nood-

gische studies die wijzen op een mogelijke relatie

zakelijk (Papapanou et al., 2017). In een eerder ar-

28

1. Deze collage laat duidelijk zien dat het onderscheidend vermogen van het orthopantomogram minder goed is dan van de solo röntgenfoto bij parodontaal botverlies.

tikel in Dentista uit 2016 met de titel: ‘That is the

fectieve dosis van een volledige intra-oraal rönt-

question - OPG of solo röntgenfoto’ werd in de lite-

genologisch mondonderzoek (18 peri-apicale rönt-

ratuur gedoken naar het onderscheidend vermogen

genfoto’s en bitewings) was 15 μSv, terwijl voor een

van het orthopantomogram en de solo röntgenfo-

panoramische röntgenopname de effectieve dosis

to’s (bitewings en periapicale opnamen) bij cariës

varieerde van 19 tot 75 μSv, afhankelijk van het ge-

en parodontaal botverlies. Op basis van de litera-

bruikte panoramische röntgenapparaat (Tabel 1).

tuur blijkt dat een panoramische röntgenopnamen (OPG of OPT) onvoldoende gedetailleerde informa-

Panoramische röntgenopnamen wordt vaak geadvi-

tie geeft om approximale cariës te diagnosticeren.

seerd als een alternatief voor intra-orale beeldvor-

Hoewel het filteren van een digitale panoramische

ming, hoewel het een lagere ruimtelijke resolutie

röntgenopnamen wat toegevoegde waarde geeft,

heeft en moeilijker te interpreteren is. Traditioneel

blijkt zelfs een gefilterde digitale OPG minder ac-

werd het stralingsrisico van panoramische beeld-

curaat dan solo röntgenfoto’s. Wanneer het de be-

vorming als gelijkwaardig beschouwd aan een paar

oordeling van alveolair botverlies betreft, geeft de

intra-orale opnames. Het onderzoek van Granlund

literatuur aan dat verlies van alveolair bot op een

et al. (2016) toont echter aan dat de geabsorbeerde

panoramische röntgenopnamen wordt onderschat,

dosis voor de speekselklieren tijdens panoramische

maar daar waar gering botverlies aanwezig is, be-

opname twee tot drie keer hoger is dan de dosis van

staat het gevaar van overschatting.

een volledig mondonderzoek met intra-orale röntgenfoto’s. De hoge orgaandoses voor de speeksel-

In een artikel van Granlund et al. (2016) werden

klieren weerspiegelen het feit dat de speekselklie-

de “effectieve doses” van digitale intra-orale en

ren zich bevinden binnen de röntgenbundel tijdens

panoramische röntgenopnamen bepaald volgens

de blootstellingsperiode. Daarnaast dat de locaties

de eerdergenoemde ICRP 103 aanbevelingen. Het

van de grote klieren (de parotisklieren en de sub-

doel van deze studie was om de geabsorbeerde or-

mandibulaire klieren) samenvallen met de loca-

gaandoses te rapporteren en de effectieve dosis te

tie van het rotatiecentrum, zowel in de achterste

bepalen voor digitale intra-orale en panoramische

als voorste delen van de beeldlaag. Samen met de

röntgenopnames. De dosimetermetingen werden

herziene schattingen van orgaanspecifieke gevoe-

uitgevoerd op een hoofd- en nekfantoom. De or-

ligheid hebben de doses voor de speekselklieren

gaan-geabsorbeerde doses werden gemeten op 30

een grote impact op de effectieve dosis. Vanuit het

locaties, die verschillende stralingsgevoelige or-

oogpunt van stralingsrisico, zou één panoramisch

ganen in het hoofd en de nek vertegenwoordigen,

beeld equivalent zijn aan ongeveer een tot vijf vol-

en de effectieve dosis werd berekend volgens de

ledige röntgenstatussen (zie Tabel 1).

ICRP aanbevelingen. De resultaten lieten zien dat de speekselklieren en het mondslijmvlies de hoog-

Het onderzoek van Granlund et al. (2016) toont ook

ste geabsorbeerde doses van zowel intra-orale als

grote variaties tussen verschillende panoramische

panoramische röntgenopname ontvingen. De ef-

röntgenapparaten. Een van de redenen waarom de

Effectieve dosis radiografie

29

JDentalCare is specialist in Full Arch oplossingen Volg de Full Arch Treatment en door Dr. Tomasso Grandi* in Modena, Italië.

cursussen

Het gebruik van Full Arch constructies op 4 tot 6 implantaten vermijdt botregeneratie, minimaliseert patiëntongemak, biedt een snelle verzorging en verlaagt de behandelkosten. Digitale planning met JD-igital Guide (powered by Real-GUIDETM) zorgt voor veilige en voorspelbare uitvoering.

Deze cursussen zijn een uitgelezen kans voor elke implantoloog om diens vaardigheden en behandelopties uit te breiden. + Digitale workflow + Live Surgery + Implanteren op de plaatsen + Theorie waar nog wel bot aanwezig is + Hands-on workshop *Dr. Tomasso Grandi is een internationaal spreker met tal van wetenschappelijke onderzoeken op zijn naam en specialisatie in Full Arch chirurgie.

Meld je aan voor een cursus!

Ga voor meer info en de data in 2024 naar www.memodent.nl of scan de QR-code.

MEMODENT B.V. | T +31 (0) 53 430 66 63 | E info@memodent.nl | W www.memodent.nl

Ervaar de deskundigheid van Dr. Tomasso Grandi’s kliniek, die jaarlijks meer dan 5500 implantaten plaatst en 800 directe Full Arch restauraties uitvoert.

JDentalCare

De marktleider uit Italië

Type röntgenopname

Effectieve dosis (μSv)

1 peri-apicale opname

0.8 (range 0.1-2.6)

4 bitewings

3.4

Volledige röntgenstatus (18 opnames)

15

Panoramische opname

36 (range 19-75)

Tabel 1. Effectieve doses van digitale intra-orale en panoramische röntgenopnames.

geabsorbeerde doses van de speekselklieren vari-

effectieve dosis bij het gebruik van een panorami-

eerden tussen de verschillende apparaten is waar-

sche techniek en moeten zorgvuldig overwegen of

schijnlijk de projectiegeometrie, zoals de diepte van

dit type röntgenopname gerechtvaardigd is. Op deze

de beeldlaag en het pad van het rotatiecentrum. Bij

manier zullen de voordelen van deze techniek wor-

panoramische röntgenopnames is de grootte van

den gerealiseerd terwijl de risico’s worden gemini-

het

maliseerd.

stralingsveld

namelijk

systeemafhankelijk.

Door deze verschillen kunnen delen van de speekselklieren in sommige gevallen buiten de röntgenbundel blijven.

De auteurs van het onderzoek van Granlund et

De auteurs

al. (2016) geven een paar limitaties aan van hun onderzoek. De gebruikte detectoren (fosforplaatjes)

Fridus van der Weijden, Cees Valkenburg

vereisten een hoger blootstellingsniveau dan de meer recente stralingsgevoelige detectoren. Daarom kunnen de resultaten een overschatting zijn van een

Referenties

effectieve dosis van intra-orale röntgenopnames.

Als

bijvoorbeeld

de

blootstellingstijd

wordt

American Dental Association (ADA) Dental

gehalveerd, wordt de effectieve dosis met een factor

Radiographic

2 verminderd. Een ander belangrijk aspect was dat

dations for Patient Selecetion and Limiting

alle orgaangeabsorbeerde doses werden gemeten

Radiation Exposure 2012, pagina 5.

Examinations:

Recommen-

zonder een intra-orale detector op zijn plaats. Een intra-orale digitale detector, evenals een intra-

Granlund C, Thilander-Klang A, Ylhan B,

orale film, zou een deel van de doorgelaten straling

Lofthag-Hansen S, Ekestubbe A. Absorbed

absorberen,

organ and effective doses from digital in-

waardoor

de

orgaandoses

aan

de

tegenovergestelde kant zouden verminderen.

tra-oral and panoramic radiography applying the ICRP 103 recommendations for

Samenvattend

effective dose estimations. Br J Radiol 2016; 89: 20151052.

Alle röntgenologische informatie moet worden ver-

Papapanou PN, Sanz M, Buduneli N, et al.

kregen met het laagst mogelijke stralingsniveau.

Periodontitis: Consensus report of work-

Voor gevallen met gelijkwaardige diagnostische re-

group 2 of the 2017 World Workshop on the

sultaten toont de studie van Granlund et al. (2016)

Classification of Periodontal and Peri-Im-

aan dat vanuit een stralingsrisico perspectief in-

plant Diseases and Conditions. J Clin

tra-orale beeldvorming de voorkeur verdient boven

Periodontol. 2018 Jun;45 Suppl 20:S162-S170.

panoramische röntgenopnames. Hoewel het duidelijk is dat de verbetering van de panoramische

Tinsel L. OPG of solo röntgenfoto, That is the

apparatuur bijdraagt aan een beter onderscheidend

question. Dentista, 2016 nr. 1, pagina 14-16.

vermogen van panoramische röntgenopnames, blijft de solo röntgenopname in de vorm van bitewings en

Van der Weijden GA, Berkhout E. De ge-

peri-apicale röntgenfoto’s toch de standaard voor

rechtvaardigde röntgenfoto, Dentista, 2016

de diagnostiek van cariës en parodontaal botver-

nr. 5, pagina 12-16.

lies. Clinici moeten zich bewust zijn van de hogere Effectieve dosis radiografie

31

PARODONTITIS

Opmerkzaam zijn bij aanvang van een parodontitis behandeling

Gingivazwelling en parodontale behandeling Er zijn patiënten waar een reguliere parodontitis behandeling faalt. In veel gevallen is dat te wijten aan het ontbreken van voldoende motivatie voor de vereiste zelfzorg en/of inadequate uitvoering van de behandeling. Onderstaande patiënt werd de afgelopen twee jaar regelmatig behandeld door zijn mondhygiënist. Samen kregen ze de parodontitis niet onder controle, waarna besloten werd om door te verwijzen naar een parodontoloog.

In 2023 werd een 65-jarige man door zijn tandarts

graag zoveel mogelijk tanden en kiezen behouden.’

naar onze parodontologie praktijk verwezen van-

Op dit moment ervaart hij geen kauwproblemen.

wege parodontale afbraak en forse mobiliteit van de gebitselementen. Van 2008 tot 2021 is hij niet bij de tandarts geweest. Sinds 2021 bezocht de patiënt ie-

Eerste onderzoek

dere vier maanden zijn mondhygiënist. Ondanks de gezamenlijke inspanningen krijgen ze de parodon-

De mondhygiëne bij intake is redelijk, met 20% pla-

titis niet onder controle. De behandelend mondhy-

que. Echter, er is 100% bloeding na sonderen, pus-

giënist schrijft in de verwijzing: ‘Hij wil geen vol-

afvloed, en een aanzienlijke hoeveelheid sub- en

ledige prothese en koos eerder niet voor het ingaan

supragingivaal tandsteen aanwezig. De PISA score is

van het paroprotocol. In het front zijn er pussende

17,40 cm2, wat duidt op een groot ontstekingsopper-

pockets, die wij niet rustig krijgen. Patiënt wil graag

vlak. Op de intake foto’s (afbeelding 1) is de forse

zijn dentitie behouden.’ De patiënt vertelt dat hij een

zwelling van de gingiva in het onderfront opvallend,

forse drinker is, hij heeft lekkende hartkleppen, en

daarnaast oogt de gingiva rood, en bloed het tand-

in 2004 en 2013 meerdere hersenbloedingen gehad

vlees spontaan.

(cerebrovasculaire accidenten CVA’s), in totaal 12.

Diepe tot zeer diepe pockets zijn aanwezig, pusaf-

Daarbij heeft hij links een trombosebeen.

vloed is aanwezig bij de 12 en 21. Pockets tot en met 11 mm (bijvoorbeeld de 14db 10 mm, 21 midb 11 mm,

Op het moment van intake gebruikt de patiënt da-

22 midb 10 mm en 41mb 10 mm) worden gemeten,

gelijks amlodipine 5mg, atorvastatine 20 mg, xarel-

en er zijn sterk verhoogde mobiliteiten en furcaties

to 10mg, pantoprazol 40 mg en sinds 2017 krijgt hij

(afbeelding 2). Na het maken van de twee jaar oude

wekelijks één tablet alendrolinezuur van 70 mg. Hij

OPT-röntgenfoto, die we kregen van de tandarts, zijn

poetst eenmaal per dag met de hand en gebruikt geen

de 25, 36, 46, 48 verwijderd (afbeelding 3). De rönt-

interdentale reinigingsmiddelen. De knobbel van de

genfoto’s bij intake tonen gevorderd tot vergevorderd

15 is afgebroken. Zijn klachten zijn bloedend tand-

botverlies, met lokaal angulaire defecten (afbeelding

vlees tijdens het poetsen. Zijn wens is ‘alhoewel ik

4). Bij de 21 is een afgeknipte pocketsonde in de diepe

twaalf jaar niet naar de tandarts ben geweest, wil ik

pocket van 11mm gedaan in verband met verdenking

32

1 Parostatus (meting van 15-08-2023) Cor ten Brink Geboortedatum: 06-08-1958 Patiëntnummer: 000250

aangemaakt op 22-01-2024 14:24 vanuit Oase

Praktijk: Parodontologie Epe Behandelaar: Dr R. Thomas (AGB: 12074030) Verwijzer: Dhr. E. ten Haken (AGB: 12063149)

MOBILITEIT

17

6 4 7

5 4 5 5 3 6

7 11 5 7 10 9

7 4 5

5 4 6

15

14

13

12

21

22

23

24

3 3 6 9 5 5

5 4 6

8 7 5 6 4 7

7 4 5 7 4 8

6 5 5

6 4 7

16

PALATINAAL LINGUAAL VESTIBULAIR

25

26

27

28

5 9 1 2 4

4

4 S

4

4 S

4

4

4

3-

4

4

4 S

4 Z

4

4

4

3-

5 1

48

FURCATIES

11

5 2 4

BUITENZIJDE

3 2 7 10 4 5

47

46

45

4 4 5

5 4 6

6 4 5 5 4 8

6 4 6 5 2 4

5 3 7

6 2 4 4 3 4

44

43

42

31

32

33

34

3 2 4

4 7 9

7 7 8 5 9 10

8 6 5 5 4 8

5 5 7

6 2 4 4 2 3

41

35

6 6 4 3

36

37

DPSI 4 (C) PPS:3 Plaque 28% Bloeding 100% PESA 17,41 cm²

L

Stage IV

BINNENZIJDE

18 PD BLOEDING PLAQUE AN LG BOTAFBR. SCO/PR/OPM R SCO/PR/OPM BOTAFBR. AN LG PLAQUE BLOEDING PD

6 9 2 3

BINNENZIJDE

3 1

38 BUITENZIJDE

VESTIBULAIR

BOTAFBR. AN LG PLAQUE BLOEDING PD

PD BLOEDING PLAQUE AN LG BOTAFBR.

Paro-protocol INTAKE

BOVENGEBIT

FURCATIES

PISA 17,41 cm²

Grade A Uitgebreidheid Lokaal

3

1. Klinisch beeld bij intake

2. Parodontiumstatus intake

3. OPT van de tandarts (2021)

ONDERGEBIT

MOBILITEIT

2

op endoproblematiek. De bovenfront elementen rea-

zorgdoelen zijn afwezigheid van pijn en/of ontste-

geren allen positief op een koudetest. Het botverlies

king, adequate functie en langdurig behoud van de

is dus parodontaal van aard. De prognose voor de 12,

rest van het gebit. Het behandeldoel van de parodon-

21 en 41 is slecht en zeer dubieus voor de 31.

tale behandeling is gericht op infectiecontrole met als parodontale einddoelen: reductie van pocket-

Diagnose en behandelplan

diepte tot ≤ 5 mm (Lang & Tonetti, 2003), afname van de bloedingsneiging (bloeding na sonderen ≤ 10%) (Lang et al., 1990), en reductie van de hoeveelheid

Op basis van het klinisch en röntgenologisch beeld,

plaque (plaque-index ≤ 20%) (Axelsson et al., 2004).

de tandheelkundige anamnese en de röntgenfoto’s, is de werkdiagnose parodontis, lokaal, vergevor-

Het behandelplan bestaat uit het benaderen van

derd (stadium IV), snel progressief (graad C) met een

de behandelend artsen, cardioloog en internist,

amlodipine geïnduceerde gingivazwelling. Er is een

voor medicatiewijziging van zowel amlodipine als

prematuur contact op de 21 en 22 en er is gebrek aan

alendrolinezuur (bifosfonaat), en spalken van het on-

occlusale eenheden. Ondanks dat de prognose van

derfront en non-chirurgische parodontale therapie.

verschillende elementen twijfelachtig tot slecht is, is

Aan de internist is gevraagd of er een medicamen-

in overleg met de patiënt besloten om alle elementen

teus alternatief is voor de amlodipine (afbeelding 5)

voorlopig in de behandeling op te nemen.

Na telefonisch overleg geven de internist en cardioloog aan dat zowel amlodipine als alendroninezuur

Het zorgplan is behoud van de dentitie met uitge-

gestopt kunnen worden. De internist adviseerde de

breide parodontale (chirurgische) behandeling. De

patiënt om fors te minderen of te stoppen met alco-

Gingivazwelling en parodontale behandeling

33

4. Röntgenfoto’s intake (2023)

holgebruik en daarom wordt hij wegens alcoholis-

• Immunosuppressiva als cyclosporine

me zes weken opgenomen in een verslavingskliniek.

Nadien start hij bij ons de parodontale behandeling.

Het door de patiënt gebruikte amlodipine is een calciumantagonist uit de groep dihydropyridinen. Het

Gingivazwelling

aantal dihydropyridinen gebruikers in Nederland is 730.000, dat is ongeveer 11% van de veertigplussers (www.GIPdatabank.nl). De prevalentie van gingiva-

Zwelling van de gingiva kan berusten op hypertro-

zwelling als medicamenteuze bijwerking varieert:

fie of hyperplasie. Er is bij hypertrofie sprake van

uit Engels onderzoek is gingivazwelling met name

volumevermeerdering zonder toename van het aan-

gerapporteerd bij nifedipine (6,3% van alle gebrui-

tal cellen. Men spreekt van hyperplasie wanneer de

kers). In een Amerikaans onderzoek in een geriatri-

volumevermeerdering veroorzaakt wordt door een

sche instelling, kwam gingivazwelling vaker voor,

toename van het aantal cellen. Onderscheid tussen

namelijk bij 38% van de nifedipinegebruikers, 21%

een van deze vormen van volumevermeerdering kan

van de diltiazemgebruikers, 19% van de verapamil-

alleen door histologisch onderzoek worden gemaakt.

gebruikers en bij 4% in de controlegroep, bestaande

De verschijningsvorm van gingivazwelling varieert

uit personen die geen calciumantagonist gebruikten.

van milde vergroting van enkele papillen tot gesegmenteerde (afbeelding 4) of volledige gingivawoekeringen in de boven- en of de onderkaak.

Alcohol

Voor de oorzaak van gingivazwelling zijn meerdere etiologische factoren denkbaar: het is een ab-

Overmatig en langdurig veel alcoholgebruik heeft

normale reactie op chronische ontstekingen, zoals

een aanzienlijke impact op het immuunsysteem.

parodontitis, hormonale veranderingen of zeldzame

Iemand die vaak overmatig drinkt, bijvoorbeeld elk

aandoeningen in combinatie met aanwezigheid van

weekend of elke dag, krijgt een verlaagd immuun-

lokale factoren zoals aanwezigheid van plaque en

systeem. Hierdoor kan het lichaam minder goed her-

tandsteen. Een dergelijke zwelling kan ook het ge-

stellen en zich minder goed verzetten tegen ziekte-

volg zijn van geneesmiddelengebruik. Van drie groe-

verwekkers. Dit leidt tot een verhoogde vatbaarheid

pen medicamenten is de bijwerking gingivazwelling

voor ziekten. Alcohol verandert de integriteit van het

bekend:

maagdarmkanaal en schaadt cruciale immuuncellen,

• Anti-epileptica, anticonvulsiva (carbamazepine,

wat de algemene gezondheid nadelig beïnvloedt.

fenytoïne) • Antihypertensiva (calciumantagonisten zoals nifedipine, amlodipine, verapamil en diltiazem)

34

Kortermijneffecten van alcohol De impact van alcohol op het immuunsysteem begint

bijna direct na consumptie. Dit heeft verschillende

Bij osteonecrose sterft bot af. Hierbij kan het bot van

onmiddellijke gevolgen voor de gezondheid: zodra

de kaak bloot komen te liggen. Osteonecrose van de

alcohol wordt geconsumeerd, prioriteert het lichaam

kaak kan klachten geven als pijn, zwelling, ontste-

de afbraak ervan. Dit proces leidt tot een verminder-

king, (etterende) zweren en losse tanden of kiezen.

de capaciteit van het immuunsysteem om infecties

De bijwerking kan maanden tot jaren na start van

en virussen effectief te bestrijden. Als gevolg hiervan

bisfosfonaten ontstaan. Het kan ook nog optreden

wordt een persoon meer vatbaar voor het oplopen

na het stoppen van de behandeling. Een goede hy-

van ziekten zoals verkoudheden en andere infecties.

giëne van het gebit kan het risico op osteonecrose

Alcohol heeft een directe invloed op het maagdarm-

verlagen. Het risico op hangt onder andere af van het

kanaal, waar het de balans en integriteit van de

type bisfosfonaat, de manier van toedienen (oraal of

darmflora verstoort. Het kan leiden tot ontsteking

intraveneus), de dosering en de duur van de behan-

van de darmwand en verzwakking van de darmbar-

deling. Een hogere dosering en een langere behan-

rière. Deze veranderingen kunnen de normale func-

deling leiden tot een hoger risico. Het maakt ook uit

tie van het immuunsysteem, dat nauw verbonden is

voor welke aandoening bisfosfonaten worden ge-

met de gezondheid van de darmen, verstoren en de

bruikt. Zo geeft het gebruik van bisfosfonaten bij de

algehele weerstand tegen infecties verminderen.

behandeling van kankerpatiënten een hoger risico op osteonecrose van de kaak dan bij de behandeling van

Alcoholconsumptie, vooral in grote hoeveelheden,

patiënten met osteoporose.

kan aanzienlijk de kwaliteit van slaap beïnvloeden.

Verminderde slaap verzwakt het vermogen van het

Behandeling met chemotherapie, corticosteroïden

lichaam om infecties af te weren en herstelprocessen

en geneesmiddelen die de aanmaak van bloedvaten

uit te voeren die normaal gesproken tijdens de slaap

remmen, kunnen ook het risico verhogen. Ook ge-

plaatsvinden. Deze kortetermijneffecten van alcohol

bitsfactoren kunnen van grote invloed zijn. Gebits-

op het immuunsysteem benadrukken het belang van

en mondziekten, gebitsinfecties en tandheelkundige

matiging in alcoholgebruik, vooral om de natuurlijke

ingrepen verhogen het risico op osteonecrose van de

verdedigingsmechanismen van het lichaam te be-

kaak. Verder verhogen diabetes, reumatoïde artritis,

houden en de algemene gezondheid te beschermen.

een hogere leeftijd, roken en alcohol het risico. In de literatuur wordt beschreven dat bij oraal gebruik

Langetermijneffecten van alcohol

van bisfosfonaten in 0,04% tot 0,34% op kan treden.

Chronisch alcoholgebruik kan ernstige en langdu-

Bij intraveneus gebruik ligt die incidentie vele malen

rige gezondheidsproblemen veroorzaken, waarvan

hoger en wordt geschat tussen de 15-28%. Onze pa-

de meest voorkomende zijn leverziekte, leverfalen,

tiënt scoort positief op meerdere risicofactoren. Hij

hepatitis, sepsis, urineweginfecties en verschillende

gebruikt de alendrolinezuur zeven jaar. In overleg

soorten kanker. Deze aandoeningen ontstaan door de

met de internist wordt besloten om het gebruik ge-

aanhoudende schadelijke effecten van alcohol op het

heel te stoppen en drie maanden later aan te vangen

immuunsysteem en andere cruciale lichaamssyste-

met de parodontale therapie.

men. Deze langetermijneffecten benadrukken het belang van matiging of het volledig vermijden van

Staken van bisfosfonaat behandeling

alcohol om ernstige gezondheidsrisico’s te beperken (Bron:

https://ggzinterventie.nl/de-impact-van-al-

cohol-op-het-immuunsysteem/).

Voor zowel IV bisfosfonaten als orale bisfosfonaten geldt dat het wijzigen of staken van de medicatie moet plaatsvinden in overleg met de behandelend

Bisfosfonaten

arts en de patiënt waarbij wordt bezien of de systemische conditie het toelaat en de voor- en nadelen van het staken van de medicatie worden afgewogen.

Bisfosfonaten worden veel voorgeschreven als middel tegen osteoporose. In de praktijk zullen dan ook regelmatig patiënten in de praktijk melden dat ze

Respons op behandeling

bisfosfonaten gebruiken. Veel gebruikte orale bisfosfonaten zijn alendroninezuur (FOSAMAX), na-

Na de intake afspraak is meneer inderdaad gestopt

triumrisedronaat (Actonel) en dinatriumetidronaat

is met amlodipine. Vooreerst is er geen vervanging

(Didrokit). Osteonecrose, afbraak van het bot in de

nodig, want de bloeddruk is goed. Hij neemt nu hy-

kaak, is een zeldzame bijwerking van bisfosfonaten.

drochloorthiazide op indicatie als de bloeddruk om-

Gingivazwelling en parodontale behandeling

35

Geachte collega, Vandaag constateerde ik bij mw./dhr. - naast parodontitis - forse gingivahyperplasie in de onderkaak, dit beeld ontstaat als bijwerking van de calciumantagonist amlodipine (en andere dihydropyridinen).

Voor informatie: http://gebu.artsennet.nl/Archief/Tijdschriftartikel/Geneesmiddelengeinduceerde-gingivazwelling.htm Kunt u samen met de patiënt kijken naar een vervangend bloeddrukverlagend medicament/ andere calciumantagonist die deze bijwerking niet vertoond?

Met vriendelijke groeten,

5

6a

6b

6d

6c

Parostatus (meting van 6e 22-01-2024)

Cor ten Brink Geboortedatum: 06-08-1958 Patiëntnummer: 000250

aangemaakt op 22-01-2024 14:52 vanuit Oase

MOBILITEIT

17

16

PALATINAAL

PD BLOEDING PLAQUE AN LG BOTAFBR. SCO/PR/OPM R SCO/PR/OPM BOTAFBR. AN LG PLAQUE BLOEDING PD

15

7 MOBILITEIT

9 2

5 2

10 9 5 6 5 6 3 2 2 2 3 3 ST

6 4 5 3 2 2

6 4 6 3 2 3

7 2 3 3 3 3

4 1

7 7 3 4 2 3

3 2 3

3 2 3

13

12

22

23

24

4 2 3

9 7 4 4 2 4

4 2 3 4 2 3

3 2 3

3 3 5

ST 10 1

5 1

4 1

4 1

3-

5 1 ! 3+ D

11

5 5 1 1

5 1

4 Z !

21

4 5 1 1

5 2

4 1

4 S

BUITENZIJDE

4 1

3 2 3

14

25

26

27

28

ST 7 2

47

46

5 4 4 2 2 1

4 1

3 1

4 5 5 6 6 8 2 3 2 3 4 4

7 6 6 5 4 4 5 4 4 3 2 2

3 1

4 1

3 2 3

3 2 2

2 2 3 3 2 4

2 2 2 2 2 2

2 2 3

3 2 3 3 2 3

45

44

43

42

32

33

34

3 2 3

3 2 3

3 2 3 3 2 4

4 4 3 3 2 3

3 2 3

3 2 3 3 2 3

5 2

6 6 6 8 7 8 3 4 3 5 5 4

9 7 5 4 5 3 2 1

4 1

4 1

4 1

4 1

41

31

5 4 5 2 2 2

4 1

4 1

35

4 5 6 1 3 3

36

37

DPSI 4 (C) PPS:3 Plaque 33% Bloeding 4% PESA 9,83 cm²

L

Stage IV

D

Z

LINGUAAL VESTIBULAIR

FURCATIES

4 1

3 2 4 5 3 4 5 3 2 1

48 PD BLOEDING PLAQUE AN LG BOTAFBR.

4 1

3 2 3 5 2 3

BINNENZIJDE

7 4 4 7 4 2 1 2

Paro-protocol EVALUATIE

II

BOVENGEBIT

BINNENZIJDE

VESTIBULAIR

BOTAFBR. AN LG PLAQUE BLOEDING PD

PISA 0,49 cm²

Grade B Uitgebreidheid Gegeneraliseerd

38 BUITENZIJDE

I

FURCATIES

18

6f

Praktijk: Parodontologie Epe Behandelaar: Dr R. Thomas (AGB: 12074030) Verwijzer: Dhr. E. ten Haken (AGB: 12063149)

ONDERGEBIT

8

5. brief aan internist met verzoek tot medicatiewijziging

6. klinisch beeld voor en na behan7.

34 9a

9b

deling

parodontiumstatus na medicatiewijziging en behandeling

8. röntgenfoto’s voor (a) en na (b) behandeling van de 12

9. klinisch beeld van restpocket 12,

buccaal (a) en palatinaal aanzicht (b)

10. klinisch beeld onderkaak afname gingivazwelling, voor (a) en na

10a

36

10b

(b) behandeling

hooggaat. Ook is het gebruik van alendroninezuur

stoppen met overmatig alcoholgebruik, de verbeter-

gestopt. Meneer is sinds anderhalve maand ‘clean’

de mondhygiëne en het stoppen van amlodipine, is

van alcoholgebruik. Na initiële parodontale behan-

een veel gezonder gereduceerd parodontium met veel

deling van vier sessies en een tussentijdse evaluatie

minder zwelling (afbeelding 10) verkregen. Het is

en behandeling na zes weken toont het klinisch beeld

goed om je te realiseren dat een groot deel van de

reductie in roodheid, bloeding en zwelling (afbeel-

oudere patiëntenpopulatie medicatie gebruikt. Velen

ding 6). De patiënt is gemotiveerd en is ook ragers

van hen gebruiken antihypertensiva, ongeveer 10%

gaan gebruiken. Er is een wat wisselende maar la-

van de veertigplus-populatie gebruikt middelen die

gere plaquescore (van 28%, 33%, 15%, 20% naar 35%

gingivazwelling als bijwerking kúnnen hebben. Het

tot 15%), een enorme bloedingsreductie (van 100% tot

parodontium is bij deze patiënt nog niet volledig on-

4%) en pocketreductie bij alle elementen.

der controle; follow-up na adequate zelf- en nazorg

De PISA-score is afgenomen van 17,41 cm2 naar 0,49

zal de stabiliteit uitwijzen.

cm (afbeelding 7). De sterke pocketreductie in het 2

onderfront is grotendeels toe te schrijven aan de afname van de gingivazwelling (afbeelding 6 en 10).

Bij de 12 is er een zeer diepe restpocket van 9 mm.

De auteurs

Vanwege verdenking op endoproblematiek, zoals de geringe respons op therapie in combinatie met de

Esther Koonstra is werkzaam als mondhy-

verbrede parodontaal spleet tot bijna aan de apex op

giënist (2024) bij Parodontologie Epe. In het

de intakefoto, is een röntgenfoto genomen met een

najaar van 2023 volgde ze hier haar minor

afgeknipte pocketsonde in de diepe restpocket. We-

parodontologie. Daarnaast is ze instructeur

derom reageert de 12 positief op een koudetest. Het

praktijkonderwijs bij de opleiding Mond-

botniveau bij de 12 is niet gewijzigd (afbeelding 8). Er

zorgkunde van Hanzehogeschool in Gronin-

resteren nog een aantal (zeer) verdiepte pockets van

gen.

4-9 mm, met subgingivaal tandsteen 12dp, 21midb en 24dp. Bij de 12 distaal zijn de klinische ontstekings-

Tandarts (1997) parodontoloog (2012) Renske

verschijnselen zowel buccaal als palatinaal goed te

Thomas is in 2022 verwijspraktijk Parodon-

zien: de gingiva toont anders dan de buurelementen

tologie Epe gestart, samen met mondhygië-

(afbeelding 9).

nist Marjolein Zijm. Ze werkt een dag in de week bij ‘De Parodontoloog’ in Groningen.

Behandelplan na de actieve parodontale behandeling

Daarnaast is ze onderzoeker en scriptiebegeleider bij de opleiding Tandheelkunde van het RadboudUMC.

Om (kortdurend geen of) minder zware kiep en kantelkrachten te vermijden, adviseren we de mobiele 41 uit occlusaal contact te halen bij de tandarts en

Toelichting

het onderfront te spalken. De afgebroken 15 is functieloos. Aanbevolen is intensieve parodontale nazorg

In het vierde studiejaar mogen een aantal

om de drie maanden met diepsubgingivale reiniging

geïnteresseerde

onder lokaal anesthesie van de diepe restpockets.

van Hanzehogeschool Groningen een verdie-

Daarnaast blijft het belangrijk de patiënt te motive-

pingsperiode - een minor - doorbrengen in

ren en te instrueren om een plaquescore van <20% te

één van de parodontologie verwijspraktijken

bereiken en dagelijks de juiste ragers met meer druk

in (Noordoost-) Nederland. Gedurende vijf

te gebruiken. Bij de herbeoordeling na één jaar wordt

maanden behandelen ze parodontitispatiën-

besproken of parodontale chirurgie nog geïndiceerd

ten onder begeleiding. Een ander onderdeel

is. Afhankelijk van deze beoordeling wordt ook het

van de minor is het bestuderen van weten-

functionele en/of prothetische plan verder bespro-

schappelijke

ken. Ook nu heeft hij geen functionele klachten.

van de parodontologen van de Parodontolo-

mondzorgkundestudenten

literatuur

onder

begeleiding

gie Praktijk Friesland en het houden van een

Conclusie

patiëntpresentatie. In het kader van Esther haar minor werd de patiënt in deze casus in Epe behandeld en gepresenteerd in Gronin-

Door de multifactoriële aanpak van het probleem, het

Gingivazwelling en parodontale behandeling

gen.

37

INTERVIEW

Samenwerking tussen parodontoloog en mondhygiënist

Een interdentale relatie Geerten-Has Tjakkes en Kina Timmer leren elkaar kennen tijdens hun studietijd in Groningen. Hij studeert Tandheelkunde, zij Mondzorgkunde. Er ontstaat - zoals ze het zelf zeggen - een interdentale relatie. Niet alleen zakelijk, maar ook privé. Hun eigen praktijk ‘De Parodontoloog’ in Groningen bestaat inmiddels 10 jaar. Wat maakt de parodontologie zo interessant, wat is hun visie op het vak, hoe werken ze samen en welke tips hebben ze?

“Kina werkte in een parodontologiepraktijk in Gro-

neerzetten waar kleinschaligheid en gemoedelijk-

ningen waar ik meeliep”, vertelt Geerten-Has. “En

heid de boventoon voeren. Waar parodontoloog en

ik moet zeggen dat ik wel enthousiast werd van de

mondhygiënist waardering hebben voor elkaars werk

parodontologie. Dat kwam uiteraard door Kina, maar

en elkaar aanvullen voor een optimale behandeling

ook door de combinatie van chirurgische behande-

van de patiënt. Een plek waar patiënten geen dokter

lingen en algemene tandheelkunde. Het beste van

Tjakkes zien, maar Geerten-Has en Kina. Waar ver-

twee werelden zullen we maar zeggen. Toen ben ik

wijzers laagdrempelig naar kunnen insturen, maar

gaan informeren naar een postacademisch traject

ook makkelijk contact mee kunnen opnemen als ze

binnen dit vakgebied. Eenmaal klaar met de oplei-

een hulpvraag hebben. We willen onze expertise na-

ding parodontologie ben ik weer gaan werken in die-

melijk graag delen.”

zelfde praktijk waar Kina als mondhygiënist zat. Je kunt wel zeggen dat Kina mij besmet heeft met het paro-virus.”

Kina:”In die praktijk zagen we allebei zaken die we

Wat maakt de parodontologie zo interessant?

zelf anders zouden aanpakken. Als het niet je ei-

“Ik noemde al de combinatie tussen chirurgie en al-

gen onderneming is kan je dan proberen om dat om

gemene tandheelkunde, maar ook een deel genees-

te buigen, of je begint een eigen praktijk. We heb-

kunde”, zegt Geerten-Has. “Dat maakt het voor mij

ben na veel rekenwerk besloten dit laatste te doen.

echt interessant.” Kina: “Bij parodontologie ben je

We wilden een verwijspraktijk voor parodontologie

niet alleen met het tandvlees van een patiënt bezig,

38

maar met zijn of haar algehele gezondheid en vormt daarmee de basis voor verder tandheelkundig handelen. Het is eigenlijk een verzamelplek van complexe tandheelkundige vragen. Daarvoor was in mijn opleiding tot mondhygiënist weinig aandacht. Omdat ik het interessant vond en het wilde beheersen, ben ik in een verwijspraktijk gaan werken. Daar kreeg ik meer inzicht in de complexe casuïstiek die de parodontologie met zich meebrengt.”

Welke patiënten zien jullie in de praktijk?

Geerten-Has: “Wij kunnen ons als verwijspraktijk volledig focussen op de ‘moeilijke parodontitis gevallen’ en daardoor steeds beter worden in wat we doen. Dat maakt het ook zo mooi.

In een volle algemene praktijk is het niet altijd mogelijk om een nauwgezette behandelplanning voor elkaar te krijgen en zodoende te komen tot een optimaal herstel. Daar is niet altijd plek om per patiënt meerdere uitgebreide behandelingen in te plannen.

Bij ons is die ruimte er wel, maar daar is onze logistiek en planning dan ook op ingericht. We kunnen iemand voor een bepaalde periode wekelijks behandelen en nemen daar per behandeling ook de tijd voor. Met onze technische expertise en kennis van motiveren zouden we het wellicht sneller kunnen doen, maar dan komt het resultaat en de motivatie van de patiënt onder druk te staan.

Onze patiëntenpopulatie is ook anders dan in de algemene praktijk. Wij zien hier een selectie; de mensen die de stap hebben gezet om naar een specialist te gaan. Veelal een gemotiveerde groep patiënten.

Tuurlijk haken er bij ons ook wel mensen af, maar wel minder dan in de algemene praktijk.”

Kina: “Vroeger was er een cultuur dat een paropraktijk de patiënten lang zelf bleef behandelen. In de loop der tijd is men daar een beetje van teruggekomen. Wij doen de intake, anamnese, maken een status, röntgen, komen tot een diagnose en maken op basis daarvan een behandelplan. We begeleiden een patiënt in het actieve behandeltraject, maar als de situatie gezond en stabiel is, gaat hij weer terug naar de eigen praktijk. Wij doen dan soms op termijn nog één of meerdere herbeoordelingen.”

Een interdentale relatie

39

INTERVIEW

Wat is jullie visie op parodontologie in de praktijk?

meer betrokken bij zijn of haar eigen mondgezond-

Kina: “We streven naar een gezonde, voorspelbare en

heid, maar ontstaat ook een intrinsieke motivatie om

duurzame parodontale situatie die de patiënt zelf in

zelf de juiste mondhygiënemaatregelen te nemen.”

stand kan houden. Het doel is om samen met verwijzers te werken aan een optimale mondgezondheid,

Geerten-Has: “De mondhygiënist speelt hierin een

waarbij de patiënt zich bewust is van zijn of haar

cruciale rol. Nog te vaak wordt hij of zij gezien als

eigen inzet.

degene die “even het gebit schoonmaakt”. Een nogal denigrerende kijk op het vak vind ik dat. Een gron-

Juist die bewustwording is een belangrijke pijler in

dige professionele reiniging is uiteraard een belang-

onze aanpak. Dit doen we onder andere door mid-

rijk aspect, maar juist die intrinsieke motivatie naar

del van plaquekleuring in combinatie met fotografie,

boven brengen en de patiënt bewust maken van haar

wat het plaque en tandsteen voor de patiënt zicht-

eigen verantwoordelijkheid en de invloed van lifes-

baar maakt. Hierdoor wordt de patiënt niet alleen

tyle vereist een hoop inzet en geduld.

40

Bij complexe gevallen of patiënten met een moeilijk

niet kan en met het huidige personeelstekort ook

behandeltraject is het bijvoorbeeld belangrijk om re-

lastig is - maar juist om meer zorg te bieden in een

alistische verwachtingen te scheppen. Een langdu-

multidisciplinaire setting. Ik leer veel van Kina als

rig behandeltraject kan nodig zijn om een duurzame

mondhygiënist en zij weer van mij, maar het is ook

parodontale gezondheid te bereiken. Wij werken dan

leuk om met andere vakgenoten te praten en te spar-

ook nauw samen met onze verwijzers door de rela-

ren, wat we regelmatig doen bij intercollegiale over-

tie met onder andere endodontische, restauratieve en

leggen. Samenwerken met mensen met een originele

prothetische behandelingen. Door een goede uitleg

kijk op parodontologie en met wie je kennis deelt zet

en gezamenlijke inspanning kunnen we het verloop

je aan tot nadenken, leidt tot nieuwe inzichten en

van de behandeling goed inschatten en de patiënt in

zorgt uiteindelijk voor betere resultaten. Het delen

de juiste richting begeleiden. Patiënten die volgens

van kennis en elkaars expertise maakt ons allemaal

plan blijven terugkomen voor ondersteunende paro-

beter.

dontale behandeling en periodieke herbeoordelingen, zullen na verloop van tijd een meer consistente

Uiteindelijk willen we een expertisecentrum wor-

mondverzorging en mondgezondheid ontwikkelen.

den voor parodontologie waar onderwijs, opleiden en behandeling samenkomen. Dat betekent wel dat we

We prediken niet hoe het “hoort” of “moet”, maar

meer ruimte nodig zullen hebben…”

bieden praktische tools voor zowel patiënten als verwijzers om de parodontale zorg in de eigen praktijk daarna zo effectief en duurzaam mogelijk aan te pakken. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid.”

Hoe werken jullie samen als parodontoloog en mondhygiënist?

Bestaat er een ideale vorm van samenwerking?

Kina: “De mondhygiënist speelt een cruciale rol in het vroegtijdig opsporen van parodontale aandoeningen door middel van systematische screening en het uitvoeren van tandvleesonderzoek. De tandarts is verantwoordelijk voor de uiteindelijke diagnose en

Kina: “We zien elkaar heel veel als getrouwd stel,

ook voor het bepalen wie het beste de behandeling

met een gezamenlijke passie voor het vak, dat een

kan uitvoeren. Een goede samenwerking zorgt er-

eigen praktijk runt. Dat maakt onze samenwerking

voor dat patiënten op tijd de juiste zorg ontvangen.

ook zo efficiënt. We kunnen elkaar blindelings ver-

Door elkaars expertise te benutten, kunnen tandarts

trouwen, schakelen snel, respecteren elkaars talent

en mondhygiënist een gecoördineerde aanpak bie-

en vullen elkaar aan. Geerten-Has is daarbij het ge-

den, wat leidt tot effectievere preventie en behande-

zicht naar de verwijzers toe en doet onder andere de

ling van parodontale aandoeningen.”

chirurgie. De indicatie voor chirurgie probeer ik juist weer te voorkomen door een goede niet-chirurgische

Geerten-Has: “In de samenwerking tussen tandarts

behandeling. Dat is ook het verhaal richting patiën-

en mondhygiënist is niet altijd een vastomlijnd mo-

ten. Als ze hun gedrag aanpassen helpen ze zichzelf.

del, vooral niet in de algemene praktijk. Wij werken

Ze hoeven dan soms geen uitgebreide chirurgische

als verwijspraktijk om hen te ondersteunen. Niet al-

behandeling meer te ondergaan.”

leen in het geval van complexe casussen en chirurgie. Als er vragen zijn is er altijd ruimte voor collegi-

Geerten-Has: “Werk en privé lopen door elkaar heen,

aal overleg. Wanneer er restproblemen zijn of als een

dat kan niet anders. Het staat ons functioneren niet

patiënt niet goed uitkomt, is het belangrijk dat je ons

in de weg. Het maakt ons alleen maar sterker. Dat

tijdig inschakelt.

zie je aan de groei die we als praktijk hebben doorgemaakt. Tien jaar geleden begonnen we met drie

Het is ook essentieel om als tandarts en mondhygi-

medewerkers - wijzelf en een assistent - nu zijn we

ënist vooraf goed samen te overleggen. Bij complexe

met een team van 14 mensen. We zijn trots op wat we

casussen is het nodig om aan röntgendiagnostiek te

in tien jaar met elkaar hebben opgebouwd.

doen. Veel zelfstandige mondhygiënisten hebben bijvoorbeeld pockets wel scherp, maar beschikken niet

Onze ambitie is niet om de praktijk per se te laten

altijd over de juiste röntgenbeelden om een volledige

groeien - iets dat met de beschikbare ruimte hier

diagnose te stellen. Daardoor zal je zaken missen.

Een interdentale relatie

41

Marketingondersteuning nodig voor jouw tandheelkundige producten of diensten?

Wil je mondzorgprofessionals bereiken met jouw product of dienst, maar mis je de tijd, het personeel, de kennis of de toegang tot de eindgebruiker? Dental Product Promotions biedt je de ondersteuning, de kennis, de middelen én het bereik om dat voor elkaar te krijgen. We verzorgen je totale marketingcommunicatieactiviteiten, van social media campagnes tot product gerelateerde workshops.

Hebben we je interesse gewekt? Wil je meer weten, of een vrijblijvende offerte aanvragen?

Kijk dan snel op onze website!

www.dentalproductpromotions.nl

Maison de maître TARN-ET-GARONNE €745.000,- REF: 68004

Dit historische landhuis op 14 hectare biedt een prachtig panoramisch uitzicht en combineert klassieke charme met modern comfort. Met lichte ontvangstruimtes, vier slaapkamers, een ruim bijgebouw, verwarmd zwembad en diverse terrassen is dit een perfecte plek voor rust en privacy. Slechts enkele minuten van Lauzerte. Perfect voor wie op zoek is naar rust en ruimte.

RESI LIMBEEK LO M AG N E P RO P E RTI E S +33(0)7.60.85.21.76 LOMAGNE-PROPERTIES.COM

Content mak en?

Een produc t workshop?

Wij regelen het!

Dit benadrukt het belang van goed overleg. Vooral

collega’s. Er moeten geen drempels zijn om contact

als het gaat om het herkennen van overbelasting en

op te nemen. Je kunt ons gerust bellen, mailen, of

andere problemen die buiten het zicht van de mond-

langskomen om even te overleggen.

hygiënist vallen.”

Heb je als algemeen tandarts of mondhygiënist dus Kina: “De samenwerking gaat verder dan alleen

te maken met een paro casus waar je niet uitkomt,

technische aspecten, ook de persoonlijke benadering

zoek dan contact met een parodontoloog. Niet elke

speelt een grote rol. Je moet elkaar als tandarts en

casus hoeft een verwijzing te zijn.”

mondhygiënist goed aanvoelen. We moeten scherp blijven, omdat veel behandelingen volgens standaardrichtlijnen verlopen, maar persoonlijke factoren zoals de lichamelijke en psychische gesteldheid van de patiënt moeten ook worden meegenomen. Het draait om het juiste gevoel en een individuele aanpak voor elke patiënt. Preventie en vroege behandeling is daarbij de sleutel om ingrijpende behandelingen zoals chirurgie en implantaten te voorkomen.”

Hebben jullie tips voor collega’s?

De geïnterviewden Geerten-Has Tjakkes, parodontoloog Geerten-Has Tjakkes is in 2002 als tandarts

Geerten-Has: “Als een tandarts een parodontale af-

afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Gro-

wijking ziet, stuurt hij meestal door naar een mond-

ningen. Naast zijn werkzaamheden als alge-

hygiënist. Niet altijd met een gerichte vraagstelling

meen practicus heeft hij promotieonderzoek

of diagnose. De mondhygiënist zou meer kunnen en

verricht aan de afdeling Mondziekten, Kaak

willen bijdragen aan de diagnostiek. Tandarts en

– en Aangezichtschirurgie van het UMCG en

mondhygiënist zouden er gezamenlijk naar moeten

is in 2010 gepromoveerd. Van 2008 tot 2011

kijken en overleggen om zo gezamenlijk tot een di-

heeft hij de postacademische opleiding tot

agnose en realistische behandelplanning te komen.

parodontoloog in Groningen (Centrum voor

Het doorverwijzen naar een mondhygiënist betekent

Tandheelkunde en Mondzorgkunde; CTM)

niet dat je als tandarts van de verantwoordelijkheid

en Amsterdam (Academisch Centrum voor

van de parodontale zorg af bent.”

Tandheelkunde Amsterdam; ACTA) gevolgd (MSc Periodontology and Implant Dentistry).

Kina: “De periodieke parodontale screening (PPS)

In 2012 is hij door de Nederlandse Vereniging

behoeft uitleg richting patiënten. Maak duidelijk

voor Parodontologie (NVvP) als parodon-

waarom een gezond parodontium belangrijk is voor

toloog erkend. Hij is werkzaam in de ver-

het behoud van gebitselementen en voor de algehele

wijspraktijk De Parodontoloog. Verder is hij

gezondheid en dat de PPS en de daaruit volgende ac-

voorzitter van de expertisegroep Parodonto-

ties daar een bijdrage aan kunnen leveren. In de ide-

logie van het CTM.

ale situatie zal de patiënt uiteindelijk zelf vragen om deze tandvleesscore. De uitkomst van deze screening

Kina Timmer-Tjakkes, praktijkmanager/

is dan weer de legitimatie om verder te gaan met het

mondhygiënist

behandeltraject.”

Kina Timmer heeft in 2003 aan de Hanzehogeschool in Groningen de opleiding tot

Geerten-Has: “Maak contact met collega’s laag-

mondhygiënist afgerond. Daarna heeft ze

drempelig. Mondhygiënisten die patiënten insturen

gewerkt in verschillende praktijken, waarbij

kunnen bij ons in de praktijk meekijken bij de flaps

de laatste 17 jaren haar focus heeft gelegen

van hun eigen patiënten. Dat stimuleren we actief

op de parodontologie. Haar werkzaamheden

en brengen we naar voren in de onderlinge commu-

hebben voornamelijk bestaan uit complexe

nicatie. Ook bieden we tandartsen, mondhygiënisten

en intensieve parodontale behandelingen.

en studenten de mogelijkheid om mee te lopen. Als

Daarnaast is ze nu ook manager van De Pa-

verwijspraktijk willen we heel benaderbaar zijn voor

rodontoloog.

Een interdentale relatie

43

DESIGN IN BEELD

Orthodontisten Haarlem Vraag van de opdrachtgever

geplaatst, iets wat ontbrak in de

Resultaat

vorige praktijk en niet meer vol-

Het resultaat is een uitnodigende,

deed aan moderne eisen. Daar-

open praktijkruimte die optimaal

Het doel was om een casco ruim-

naast was het wenselijk dat alle

functioneert voor zowel patiën-

te van 230 m2 om te toveren tot

behandelstoelen uitzicht hadden

ten, personeel als orthodontis-

een moderne en sfeervolle or-

op de Bavo-kerk.

ten. De zes behandelkamers zijn

thodontistenpraktijk met zes be-

efficiënt ingedeeld en bieden vol-

handelkamers.

Invulling architect

De opdrachtgever wilde de ruim-

De praktijk is ontworpen met

terwijl het ontwerp de dagelijkse

te zo inrichten dat de routing lo-

zowel patiënten als het zorgper-

workflow van het team onder-

gisch en efficiënt is en de privacy

soneel in gedachten. De wacht-

steunt.

van patiënten gewaarborgd blijft,

ruimte

terwijl de praktijk ook een open

comfortabele

en ruimtelijk gevoel behoudt.

patiënten zich op hun gemak

De patiënten zijn erg enthousiast

Daarnaast wilden ze de hoogte

kunnen voelen. Om de privacy

over de praktijk. Zij waarderen

van de ruimte optimaal benut-

te waarborgen zonder de ruim-

de nieuwe, moderne en ruime

ten zonder dat dit leidde tot ge-

telijkheid te verliezen, is er ge-

inrichting en vinden de kleuren

luidsoverlast of nagalm tijdens

kozen voor strategisch geplaatste

warm en harmonieus. De gro-

het werk. Het was essentieel

semi-transparante

schermen.

te ramen die zorgen voor veel

om een aangename akoestiek te

Deze zorgen ervoor dat de be-

licht en een prachtig uitzicht op

creëren, gecombineerd met een

handelkamers afgeschermd zijn,

de Bavo-kerk vinden ze ook heel

uitnodigende

maar dat er tegelijkertijd vol-

mooi.

doende licht en ruimte behouden

De nieuwe wachtkamer is ook

blijft.

ruimer, wat bijdraagt aan het

Zoals gezegd een efficiënte rou-

Daglicht was een uitdaging bij dit

comfort. Daarnaast zijn we blij

ting voor zowel personeel als pa-

project. Hoewel er aan de voor-

met de mogelijkheid van twee

tiënten, zodat iedereen zich ge-

zijde veel ramen zijn, ontbrak het

uur gratis parkeren voor de deur,

makkelijk kan verplaatsen. Een

aan de achterzijde van de ruim-

wat door de patiënten als zeer

open en transparante uitstraling

te aan natuurlijk licht. Door de

prettig wordt ervaren.

vooral omdat de praktijk veel

strategische plaatsing van wan-

met kinderen werkt. Om priva-

den en het slim toepassen van

cy te waarborgen, zijn er scher-

glas dringt daglicht door tot in

men tussen de behandelstoelen

het diepste punt van het pand.

en

ruime

sfeer.

Specifieke wensen

44

biedt

een

doende privacy voor elke patiënt,

rustige

omgeving,

en

waar

Reacties

Design in beeld • Praktijk: Orthodontisten Haarlem

• Website: www.orthodontistenhaarlem.nl

• Ontwerp: Buro/S Architects

Orthodontisten Haarlem

45

PARODONTOLOGIE

De kracht van het vrij gingivatransplantaat Voldoende gekeratiniseerde gingiva is essentieel voor het behoud van parodontale gezondheid, vooral rond tanden en implantaten. Een vrij gingivatransplantaat (FGG) kan de dikte en breedte van het gingivale weefsel herstellen, wat de stabiliteit en gezondheid bevordert en het risico op complicaties vermindert. Studies tonen aan dat FGG effectief is in het behandelen van gingivale recessies en het verbeteren van het gingivale fenotype, zowel bij natuurlijke tanden als implantaten. In dit artikel worden een aantal succesvolle casussen van FGG-toepassing besproken.

De rol van de hoeveelheid gekeratiniseerde gingiva

te vergeleken met de onbehandelde locaties, die een

voor het behoud van parodontale gezondheid rondom

toename van recessie vertoonden tijdens de 18- tot

tanden en implantaten is al lange tijd onderwerp van

35-jarige follow-up. Dit benadrukt dat een adequate

discussie. Tandgerelateerde aandoeningen in combi-

breedte en dikte van gekeratiniseerde weefsels cru-

natie met een ontbrekende of gereduceerde hoeveel-

ciaal lijkt te zijn voor natuurlijke elementen.

heid aangehechte gekeratiniseerde gingiva kunnen

Aan de andere kant suggereren andere artikelen dat

de gezondheid en de lange termijn stabiliteit van de

dit mogelijk niet waar is. Dorfman et al. (1982) rap-

gingivale rand negatief beïnvloeden. Deze factoren

porteerden de resultaten van een split-mouth stu-

omvatten:

die bij 92 patiënten met bilaterale locaties met onvoldoende gekeratiniseerd weefsel. Aan de ene kant

1. Gingivale recessies

werd een vrij gingivatransplantaat geplaatst, terwijl

2. Dunne gingiva en/of dun kaakbot

de contralaterale kant werd behandeld als de contro-

3. Bucco-linguale verplaatsing van tanden/kiezen

le en gemonitord. Na 2 en 4 jaar follow-up had geen

4. Wortelprominentie

van beide kanten verder aanhechtingsverlies, maar

5. Ondiepe vestibulumdiepte

de getransplanteerde kant vertoonde “creeping”

6. Frenulumtrekking

aanhechting met een gelijktijdige afname van re-

7. Cervicale restauraties

cessie. Deze studie toont dat de gezondheid van het

8. Orthodontische behandeling

parodontium kan worden gehandhaafd, ongeacht de afmetingen van het gekeratiniseerde weefsel, wan-

Chambrone en Tatakis toonden in een systematisch

neer de ontsteking goed onder controle is; de ge-

review uit 2016 aan dat onbehandelde recessiede-

transplanteerde locatie verbetert in de loop van de

fecten bij individuen met een goede mondhygiëne

tijd.

een hoge kans hebben om te verergeren tijdens een lange termijn follow-up. Agudio et al. (2016) ver-

Het beheer van gingivarecessie omvat de volgende

geleken in een split-mouth ontwerp de parodonta-

stappen:

le condities van 64 elementen met gingivarecessies

1. Etiologische beoordeling van het defect, zonder

die behandeld waren met een vrij gingivatransplan-

welke de recessie waarschijnlijk zal voortzetten

taat en 64 onbehandelde contralaterale locaties met

en verergeren.

een follow-up van 18 tot 35 jaar. Behandelde locaties

2. Identificatie van zorgen en verwachtingen van de

toonden een verbetering van de gingivale randhoog-

patiënt, om ervoor te zorgen dat de verwachtingen

46

2

1

3

4

5

6

realistisch zijn en kunnen worden waargemaakt.

verlichten en een betere plaquecontrole mogelijk kan

Verwijdering van de etiologische factoren kan lei-

maken rond implantaten met een gebrek aan geke-

den tot stabilisatie van het defect zonder de nood-

ratiniseerd weefsel. Perussolo et al. (2018) toonden

zaak van invasieve ingrepen.

aan dat een breedte van gekeratiniseerd weefsel van

3. Aanpassing van de mondhygiëne, inclusief de

minstens 2 mm een beschermend effect heeft op de

juiste hardheid van de borstelharen en een atrau-

peri-implantaire gezondheid, vergeleken met im-

matische techniek, kan marginale ontstekingen

plantaten met <2 mm gekeratiniseerd weefsel, die

verminderen, waardoor geen transplantaat nodig

vatbaarder zijn voor peri-implantaire biologische

is.

complicaties.

4. Orthodontisch consult en eventueel behandeling om de elementen met recessie binnen de bot-

De genezing en aanhechting van een gingivatrans-

structuur opnieuw te positioneren.

plantaat verloopt in verschillende belangrijke fasen.

5. In gevallen van niet-cervicale cariëslaesies (NCCL)

In de eerste dagen (0-3) overleeft het getransplan-

is het gemakkelijker om het ontbrekende worte-

teerde weefsel door avasculaire plasmatische circu-

loppervlak met composiet op te bouwen vóór de

latie. Na 4–5 dagen worden er anastomosen gevormd

operatie, omdat vochtbeheersing tijdens de ope-

tussen de bloedvaten van het ontvangende bed en die

ratie moeilijk kan zijn.

van het getransplanteerde weefsel. Na ongeveer 14

6. Indien geïndiceerd, kan gingivale recessie wor-

dagen functioneert het vaatstelsel van het transplan-

den gecorrigeerd met mucogingivale chirurgische

taat normaal. Na 28 dagen zijn het sulcusepitheel,

procedures.

het aanhechtingsepitheel en het bindweefsel goed georganiseerd. De aanhechting van het transplan-

Wat betreft de peri-implantaire weefsels - hoewel

taat aan het worteloppervlak gebeurt voornamelijk

de rol van de breedte van gekeratiniseerd weefsel

door een aanhechtingsepitheel, met weinig potenti-

bij het behoud van peri-implantaire gezondheid niet

eel voor de vorming van nieuw cement of nieuw bot.

uniform wordt geaccepteerd - toonden verschillende studies aan dat zachte weefselaugmentatie met een

Casus 1: Gingivarecessie bij onderste incisieven

vrij gingivatransplantaat effectief mucosale ontste-

De eerste casus betreft een jonge vrouwelijke patiënt

king kan verminderen, ongemak bij de patiënt kan

die in 2020 naar onze kliniek werd verwezen van-

Vrij gingivatransplantaat

47

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

wege wortelresorptie bij de 11 (afbeeding 1). Helaas kon de 11 niet worden gered, en we beoordeelden ook

Twee weken later werden de hechtingen verwijderd

de zeer dunne gingivale weefsels van de 32-42. De

en twee maanden later evalueerden we het resultaat.

patiënt werd in 2023 opnieuw naar ons verwezen,

Er werd een (bijna) volledige gingivarecessiebedek-

dit keer vanwege gingivale recessies bij de 31 en 41

king bereikt en we slaagden erin het gingivale feno-

(afbeelding 2-4). Eerst werd een parodontale behan-

type te veranderen en een grote breedte en dikte van

deling uitgevoerd en werden mondhygiëne-instruc-

gekeratiniseerde aangehechte gingiva te creëren,

ties gegeven. Om de recessies te bedekken, maar ook

wat een stabiel resultaat kan bieden voor de 32-42

om de dikte van het dunne en kwetsbare fenotype

op de lange termijn (afbeelding 7-9). Parodontaal

van de 32-42 te veranderen en te verdikken, heb-

onderhoud elke zes maanden is nodig voor een lang-

ben we besloten een vrij gingivatransplantaat uit te

durige stabiliteit.

voeren. Een gedeeltelijke dikteflap (split-thickness flap) werd uitgevoerd bij de 32-42 (afbeelding 5) en

Casus 2: Augmentatie van zachte weefsels rond na-

een vrij gingivatransplantaat werd geoogst van het

tuurlijk element en implantaat

palatum. Het transplantaat werd vastgezet met een

De tweede casus betreft een patiënt die wenste de

combinatie van 5-0 polypropyleen en 7-0 PGA hech-

recessie bij de 34 te bedekken en een implantaat te

tingen (afbeelding 6). Het vrij gingivatransplantaat

laten plaatsen op de plaats van de 35 (afbeelding 10).

moet groter zijn dan wat we willen bedekken/aug-

Na een parodontale behandeling en het herwinnen

menteren, aangezien krimp tot 30% te verwachten

van parodontale gezondheid, gingen we verder met

is. Het palatum werd gehecht met een 5-0 polypro-

een CBCT die voldoende breedte en hoogte voor een

pyleen hechting en bedekt met een op zink geba-

implantaatplaatsing onthulde. We zien echter een

seerde kneedbare verband (Elemental).

tekort aan zacht weefsel met verschillende compli-

48

cerende factoren. De 34 heeft een recessie van 6 mm

(full-thickness flap) buccaal en linguaal opgeheven

en een zeer dun gingivaal fenotype, een stevig aan-

en werd een 4,1 mm botniveau-implantaat geplaatst.

gehecht frenulum mesiaal en een zeer beperkte (0,5

Een vrij gingivatransplantaat werd geoogst van het

mm) band van gekeratiniseerde gingiva. De plaats

palatum en buccaal van het implantaat en de 45

van de 35 heeft ook zeer beperkte gekeratiniseerde

vastgezet met een 5-0 polypropyleen hechting (af-

mucosa en lijkt concaaf vanwege de zeer beperkte

beelding 16). Het palatum werd behandeld zoals in de

dikte van de weefsels en de botresorptie.

eerste casus. Twee weken later werden de hechtingen verwijderd (afbeelding 17). We kunnen de verande-

We hebben besloten een tissue level implantaat te

ring van het mucosafenotype buccaal van de 46 en

plaatsen en gelijktijdig een recessiebedekking uit te

de vorming van de dikke gekeratiniseerde band van

voeren, evenals een weefselverdikking en fenotype-

weefsels waarderen. De volgende stap is de evaluatie

modificatie (afbeelding 11). Een vrij gingivatrans-

van de osseointegratie drie maanden na het plaatsen

plantaat werd geoogst van het palatum en gehecht

van het implantaat.

bij de 34-36 met een 5-0 polypropyleen hechting (afbeelding 12). Het palatum werd behandeld zoals in de eerste casus. De hechtingen werden na twee weken

Conclusie

verwijderd en drie maanden na de operatie werd de osseointegratie van het implantaat en de genezing

Significant bewijs ondersteunt het gebruik van auto-

van de zachte weefsels geëvalueerd. Er werd een vol-

loge zachte weefseltransplantaten voor parodontale

ledige zirkonia kroon geplaatst (afbeelding 13). We

en peri-implantaire plastische chirurgische recon-

kunnen de vorming van een dikke band van gekera-

structie voor de gezondheid en esthetiek van zachte

tiniseerde gingiva/mucosa rond de 34 en 35 waarde-

weefsels. Hoewel het vrij gingivatransplantaat nog

ren, evenals het verwijderen van het frenulum mesi-

steeds wordt beschouwd als de voorkeursbenadering

aal van de 34, de correctie van het weefseltekort bij

voor het vergroten van de dikte van zachte weefsels

de plaats van de 35 en de (gedeeltelijke) recessiebe-

en gekeratiniseerde weefsels/mucosa bij tanden en

dekking bij de 34. De patiënt werd geplaatst in een

tandimplantaten, leveren bindweefseltransplanta-

onderhoudsprotocol met mondhygiëne controles om

tietechnieken (tunneltechniek/coronaal verplaatste

de vier maanden.

flap) een hoger esthetisch resultaat op. Een casusselectie op basis van de locatie, de indicaties, en de

Casus 3: Aanpassing van mucosafenotype door im-

verwachtingen en wensen van de patiënt moet dan

plantaat

wel worden gemaakt.

De derde casus betreft een patiënt die naar ons werd verwezen voor een implantaatplaatsing op de plaats van de 46 (afbeelding 14). De botbreedte was voldoende voor de implantaatplaatsing, maar het klini-

De auteur

sche onderzoek toonde een zeer beperkte hoeveelheid gekeratiniseerde mucosa aan. De standaardprocedu-

Gerry Karlis, tandarts parodontoloog NVvP

re bij het voorbereiden van een flap voor het plaatsen

werkzaam bij Parodontologie Praktijk Zwolle

van een implantaat is een crestale incisie maken in

(PPZ) en promovendus aan ACTA.

het midden van de gekeratiniseerde mucosa en de

Instagram: @perio_implant_dentistry

helft ervan linguaal en de andere helft buccaal te splitsen. In dit geval zou dit hebben geleid tot 0,5

Voor de geciteerde artikelen kun je mailen

mm linguaal en 0,5 mm buccaal, wat de kans op on-

naar: ger.karlis@gmail.com

gemak bij mondhygiëne en mucosale ontsteking zou vergroten.

Referenties

We hebben besloten een split-dikte (split-thickness) incisie te maken aan de buccale rand van de

De literatuurlijst is op te vragen bij de re-

gekeratiniseerde mucosa en de hele hoeveelheid ge-

dactie en in te zien bij het artikel online op

keratiniseerde weefsels linguaal te verplaatsen (af-

www.dentista-magazine.nl

beelding 15). Vervolgens werd een volledige dikteflap Vrij gingivatransplantaat

49

COMMUNICATIE

Empathie in Taal Als tandheelkundige ben je dagelijks bezig met het bieden van de beste zorg. Naast technische vaardigheden speelt communicatie een cruciale rol in het opbouwen van vertrouwen en het creëren van een comfortabele omgeving voor je patiënten. Met de juiste woorden verminder je angst, verlaag je stress en bouw je vertrouwen op. In dit artikel lees je hoe positief taalgebruik en de methode ‘Empathie in Taal’, gebaseerd op ComfortTalk van Dr. Elvira Lang, bijdragen aan betere zorg.

Taalgebruik in de gezondheidszorg

patiënten zorg mijden of dat behandelingen moeizamer verlopen.

“Dit gaat even pijn doen. Hier komt de prik. Het geeft een branderig gevoel. Niet bewegen nu!”

We kennen de klassieke angstreacties: vechten,

Hoe vaak zeg jij dit, of woorden van deze strekking,

vluchten of bevriezen; het oerbrein neemt het over.

tegen jouw patiënten? Woorden met een negatieve

Bedenk dat jouw patiënt, als de angst overheerst, niet

suggestie lijken in de genen van veel zorgverleners

in staat is om goed te luisteren. Hij hoort wel dat er

ingebed te zijn. Onbedoeld stuur je daarmee je pati-

ergens een laatje opengaat (nieuw potentiëel gevaar!)

ënt naar dat onaangename gevoel; je stuurt het brein

maar registreert niet wat jij zegt. Een angstige pati-

naar pijn. En dat is dan ook wat je patiënt zal erva-

ënt creëert zelf de verwachting voor zijn eigen angst.

ren.

Vaak is dat niet reëel. Maar voor jouw patiënt voelt de ‘bedreiging’ heel echt en waar. Daar komt nog bij

“Energy flows where the attention goes”

dat angst de pijnsensatie versterkt en invloed heeft op het gedrag van je patiënt.

Met positieve woorden en een empathische houding, heb jij invloed op de pijnbeleving van je patiënten.

Onze woorden en gedachten roepen direct beelden en

Met de methode ‘Empathie in Taal’ krijg je handvat-

gevoelens op:

ten hoe je dat doet.

• Als het gesprek gaat over jouw lievelingseten, dan loopt het water je in de mond • Als iemand over hoofdluis praat, kun je zomaar jeuk krijgen • Als je praat over die heerlijke vakantie, dan voel je de ontspanning weer

De vier pijlers van de methode ‘Empathie in Taal’ Empathie is de vaardigheid om je in te leven in de situatie en gevoelens van een ander; een belangrijke

Het is dus niet gek dat het in jouw behandelkamer

vaardigheid in de tandartspraktijk. Door empathie in

ook zo werkt. Waarschuwen voor pijn, bijvoorbeeld

je communicatie te integreren, kun je patiënten ge-

bij het geven van anesthesie, leidt vaak tot een gro-

ruststellen, hun angst verminderen en het vertrou-

tere angst of pijnbeleving. En dat kan ertoe leiden dat

wen versterken.

50

1. Contact en verbinding (rapport) Centraal in de methode staat het maken van contact

gestie: “We gaan zo beginnen en daarna is je kies verdoofd.”

en het opbouwen van verbinding met je patiënt. Dit

• Stuur richting de gewenste uitkomst/focus: “Adem

wordt ook wel rapport genoemd, een term uit de NLP

diep in, helemaal tot in je buik, dan merk je dat het

(Neuro-Linguïstisch Programmeren). Als je écht in contact bent, schep je een gevoel van veiligheid en

beter gaat.”

• Stimuleer regie van de patiënt, dat geeft het gevoel

vertrouwen.

van controle” “Als jij je hand omhoog steekt, dan

2. Focustaal

• Sluit positief af, benoem wat de patiënt goed deed:

stop ik” Jouw woorden dóen ertoe. Met jouw taal stuur je je

“Wat heb jij de knuffel goed vastgehouden”

patiënt naar het gewenste doel of resultaat. Je kiest daarbij voor woorden die gericht zijn op comfort en ontspanning. En je vermijdt woorden met een nega-

Placebo- en nocebo-effect

tieve suggestie.

Het placebo-effect houdt in dat positieve verwach3. Ademhaling

tingen het effect van een behandeling vergroten.

Help je patiënt rustig in en vooral ook diep uit te

Het nocebo-effect is het tegenovergestelde; negatie-

ademen. Dat zorgt voor fysieke ontspanning.

ve verwachtingen kunnen angst, pijn en stress vergroten.

4. Afleiding Laat je patiënt zich inbeelden waar hij of zij graag wil

Voorbeelden van nocebo’s:

zijn en spreek daarbij alle zintuigen aan. Daarmee

• “Dit gaat even pijn doen”

haal je de focus van je patiënt weg van de ingreep en

• “Hier komt de prik, 1,2,3…”

verlaag je de stress.

• “Nu moet je niet bewegen, anders gaat het mis” • “Deze procedure is nieuw, dat is ook voor ons best

Focustaal in de behandelkamer

spannend” Van nocebo naar placebo

Positieve woorden zijn altijd en voor iedereen pret-

• “Wat lig je goed stil” i.p.v. “niet bewegen”

tig. Als je patiënt angstig of gestrest is, is het extra

• “Houd je mond maar goed wijd open” i.p.v. “Niet

belangrijk dat je bewust je woorden kiest. Vermindering van acute stress, pijn en angst is een van de belangrijkste indicaties voor de toepassing van dit helpende taalgebruik. Maar ook in minder ‘precaire’ situaties werkt deze methode prettig, zowel voor jou

dicht doen nu!”

• “Ik ben benieuwd hoe snel de pijnstiller werkt” i.p.v. “Afwachten of dit werkt” • “Hoe goed (of comfortabel) voelt dit?” i.p.v. “Hoeveel pijn voelt u?”

als voor je patiënt.

Begin met het maken van contact. Spiegel de ander,

Wat kun je nog meer doen?

in houding en in woorden. Eerst volg je, daarna leid je. Zo ontstaat er verbinding en ‘verstaan’ jullie el-

Weet dat verkleinwoorden de pijn of angst niet klei-

kaar.

ner maken. Integendeel. Als jij zegt dat je “een prik-

Als dit nieuw voor je is, dan voelt het misschien on-

je” geeft, dan voelt dat voor je patiënt net zo span-

wennig. Blijf dicht bij jezelf, zoek woorden, zinnen

nend als “een grote naald”. En een volwassen patiënt

en een houding die bij jou passen. En ontwikkel je-

heeft “een kies” en geen “kiesje”. De meeste kinde-

zelf door kritisch te luisteren naar je eigen woorden;

ren ook trouwens.

hoe positief zijn die en hoe goed ‘verstaan’ jij en je patiënt elkaar?

Naast taal speelt non-verbale communicatie een belangrijke rol. Blijf zelf rustig en straal vertrouwen

Uitgangspunten van focustaal, met voorbeelden:

uit: praat langzaam en met een zachte en lage stem,

• Gebruik neutrale woorden, met een positieve sug-

adem rustig en diep en neem een open houding aan.

Empathie in taal

51

MAAK HET GUM® ORTHO RITUEEL COMPLEET 2

3

BESTEL TANDPASTA SAMPLES VIA UW VERTEGENWOORDIGER

1

ORTHO Verkrijgbaar bij de drogist en online

www.GUM.nl

Geef je patiënt het gevoel dat je alle tijd hebt. Dat

6. ‘Empathie in Taal’ is teamwork

gevoel zorgt voor ontspanning en levert jou waar-

Met een rustige omgeving, goede voorbereiding en

schijnlijk meer tijd op dan het je kost.

duidelijke taakverdeling, stralen jullie vertrouwen uit. Zorg dat één persoon het gesprek voert met je

Besteed ook aandacht aan de angst of onrust van be-

patiënt (dat hoeft niet per se de behandelaar te zijn).

geleiders die bij de behandeling aanwezig zijn. Hun

En spreek met één mond.

rust of onrust straalt vaak sterk af op je patiënt. Geef hun een rol die zowel begeleider als patiënt afleidt.

Laat de begeleider bijvoorbeeld de hand op de buik

Wat levert het op?

van je patiënt leggen en geef beiden de opdracht dat ze controleren of de ademhaling tot in de buik komt.

Voor jou als zorgprofessional: • Rust

Hoe werkt ‘Empathie in Taal’ in de praktijk?

• Prettig contact met je patiënt • Vertrouwen • Werkplezier

Hier zijn enkele praktische tips en voorbeelden om

Voor je patiënt:

de methode ‘Empathie in Taal’ in je dagelijkse prak-

• Vertrouwen in behandeling en behandelaar

tijk toe te passen:

• Afname van stress, angst en pijnbeleving

1. Begin met een warm welkom

• Rust

Begin altijd met een warme en vriendelijke begroeting. Stel je patiënt op zijn gemak door te vragen hoe

Voor je praktijk:

het met hem gaat en toon oprechte interesse in zijn

• Behandelingen kosten minder tijd

welzijn. Daarmee creëer je ‘rapport’.

• Tevreden en terugkerende patiënt • Positieve reviews en mond-tot-mondreclame

2. Leg uit wat je doet Geef je patiënt een duidelijke uitleg van wat je gaat doen en waarom – afgestemd op het niveau van je patiënt en op wat deze wel of juist niet wil horen.

Gebruik focustaal om de aandacht naar een positief resultaat te sturen.

Positieve impact op je patiënt, jezelf en de praktijk ‘Empathie in Taal’ is een krachtige methode die jou helpt om de angst en stress van je patiënten te ver-

3. Gebruik afleiding en ademhaling

lagen. Vanuit verbinding en met focustaal, ademha-

Met kalmerende technieken, zoals diep ademhalen

lingstechnieken en afleiding, creëer je vertrouwen.

en het bieden van afleiding, help je je patiënt om te

Daarmee ontstaat een gastvrije zorgomgeving waar

ontspannen.

patiënten zich gezien, gehoord, begrepen én comfortabel voelen. Met een positieve impact op je patiënt,

4. Erken angst en bezorgdheid

jezelf en de praktijk.

De bezorgdheid van je patiënt is zijn of haar realiteit.

Als jij daar naar luistert en begrip toont, dan voelt de patiënt zich gehoord en begrepen. Daarmee versterk je de verbinding en het vertrouwen.

De auteur

5. Geef de patiënt regie

Pauline Sterenborg (PBS Advies,

Bied de patiënt bijvoorbeeld de mogelijkheid om

www. pbs-advies.nl) is tandarts, expert

‘pauze te nemen’ tijdens de behandeling als dat no-

gastvrije zorg en docent bij DBP. Als trainer,

dig is. Spreek samen een ‘stopteken’ af. Daarmee

adviseur en spreker begeleidt zij praktijken

geef je je patiënt een gevoel van controle, dat helpt

bij het ontwikkelen van een gastvrije(re)

om angst te verminderen.

werkomgeving.

Empathie in taal

53

GEDRAG

De Johnny Joker methode

Een speelse aanpak voor gezonde tanden bij kinderen Cariës is een van de meestvoorkomende leefstijlziekten ter wereld en heeft grote gevolgen voor de mondgezondheid van kinderen, maar ook voor hun gezondheid op latere leeftijd.

Om deze ziekte te voorkomen, is het belangrijk om op tijd met preventie te beginnen. Jong geleerd is immers oud gedaan. We spraken met Marnix Hoppener en Marit Verschuuren over Johnny Joker, een methode die kinderen (tot ongeveer 12 jaar) op een speelse manier helpt om hun tanden gezond te houden.

Marnix Hoppener studeerde geneeskunde en pro-

niet gelegd op wat er fout gaat, maar juist op wat

moveerde in het AMC bij de vakgroep vasculaire

goed gaat en wat nog beter kan.

geneeskunde. In 2005 verruilde hij zijn werk in het ziekenhuis voor de ontwikkeling van preventiepro-

Ik merkte dat de richtlijnen vaak nog onvoldoende

gramma’s. Dit leidde in 2012 tot de lancering van de

werden toegepast en dat er manieren waren om dit

Johnny Joker methode. Marit Verschuuren, mondhy-

effectiever aan te pakken. We hebben toen als het

giënist en trainer, ondersteunt mondzorgverleners

ware een mix gemaakt van wetenschappelijk onder-

bij het gebruik van Johnny Joker en geeft daarnaast

zoek en deze op een leuke manier in een methode

trainingen in motiverende gespreksvoering en Ge-

verwerkt. Denk bijvoorbeeld aan de KIMO Richtlijn

woon Gaaf. Als secretaris van de Nederlandse Ver-

Mondzorg voor Jeugdigen, inzichten over gedrags-

eniging voor Kindertandheelkunde (NVvK) zet ze

verandering, de richtlijnen van het Voedingscentrum

zich in voor goede mondzorg voor kinderen.

en elementen van gamification.

Hoe is Johnny Joker ontstaan?

We zijn gestart met een boekje voor tandenpoetsen en toen kwam er een tandarts die vroeg of we nog meer materiaal konden ontwikkelen, en zo is het

Marnix: “Het afleren van ongezond gedrag is nog

gaan rollen. De Johnny Joker methode wordt nu in

niet zo gemakkelijk, omdat het vaak al ingeslepen is.

zo’n 200 praktijken in Nederland gebruikt.”

Daarom kun je beter zo vroeg mogelijk beginnen met aanleren van gezond gedrag. Met een karakter als

Marit vult aan: “Naast het preventieve karakter van

Johnny Joker krijg je op een leuke en luchtige manier

de mondzorg, zijn wij de enige discipline in de zorg

contact met de jonge doelgroep. De nadrukt wordt

die kinderen hun hele leven lang regelmatig zien,

54

Wat maakt de Johnny Joker methode anders dan de klassieke aanpak in de mondzorg?

Marnix: “Zorgverleners worden opgeleid om de vinger zo snel mogelijk op de zere plek te leggen, maar we vergeten vaak dat we de patiënt hierin moeten meenemen. Als je de patiënt direct vertelt wat er niet goed gaat, dan schikt hij zich een hoedje. Het wordt een heel ander gesprek als je ook de 95% wat goed gaat benadrukt, vooral bij kinderen. De vertaalslag naar wat er niet goed is, draait Johnny om. In plaats van risicopunten scoren, kun je gezondheidspunten scoren. Dit is een kleine nuance, maar maakt een groot verschil voor de patiënt. Bovendien is bij de klassieke aanpak vaak het geval dat de mondzorgverlener heel goed weet wat er aan de hand is, maar dat de patiënt het niet altijd begrijpt en weet wat hij moet doen. Krachtige preventie- en communicatietools kunnen daarbij helpen.”

Marit: “Wij kunnen met de beste bedoelingen een heel verhaal vertellen en instructies in de mond geven, maar 9 van de 10 keer doet de patiënt er niets mee als hij het grotere plaatje niet ziet. Bij de klassieke aanpak gaan kinderen naar poetsles, maar dat leidt vaak tot negativiteit, er wordt vooral gezegd wat beter moet, zonder in te gaan op de motivatie of het waarom. Dan wordt het al snel belerend.”

Hoe spreekt Johnny Joker de motivatie van kinderen dan wél aan?

Marnix: “Deze methode is eenvoudig en inzichtelijk. We hebben de richtlijnen teruggebracht naar vijf thema’s: poetsen, napoetsen, eet- en drinkmomenten, mondhygiëne en de aanwezigheid van gaatjes, en dit visueel weergegeven. In de behandelkamer meestal twee keer per jaar. Juist daarom hebben wij

draait het om de samenwerking tussen ouder, kind

de kans om al op jonge leeftijd het gesprek aan te

en mondzorgverlener. Samen geef je punten aan de

gaan, dit op te volgen en bij te sturen waar nodig.”

thema’s, en daaruit komt een cijfer. Dit wordt gedaan op een fysieke of digitale puntenkaart. Zo zien het

De Johnny Joker methode

55

GEDRAG

kind en de ouder meteen wat goed gaat en waar nog

ken. Dat kan bijvoorbeeld ‘eet- en drinkmomenten’

te verbeteren valt. Dit cijfer is dus niet alleen voor

zijn. Daarnaast hebben we ook interactieve tools, zo-

het interne dossier. Met een motiverende gespreks-

als het waterspel voor thuis.”

voering bespreekt de mondhygiënist of preventieassistent waar nog punten te behalen zijn, en zo kom je

Marit: “Ik vind het waterspel zo leuk, omdat het echt

samen tot een plan.”

een competitie is. Voor een kind dat geen water lust, maak je er gewoon iets feestelijks van, en dan wordt

Marit: “Vanmorgen had ik nog een meisje van 4,5

het ineens veel makkelijker om water te drinken. Als

jaar met een gaatje. Ik vroeg haar moeder wat zij

we dus onze communicatie wat positiever maken en

dacht dat de reden was voor het gaatje. Door samen

ouders leuke, nuttige ideeën meegeven om thuis aan

die punten te bespreken, kreeg haar moeder veel

de mindset van hun kind te werken, helpt dat enorm.

meer inzicht in wat cariës is, en ze gaf aan dat ze

Uiteindelijk moeten ze het thuis, achter de voordeur,

dit echt wil voorkomen bij haar dochter. Als mond-

doen.”

zorgverlener zijn we vaak geneigd om top-down te zeggen: ‘je moet gewoon beter poetsen’. Maar nu zag

Marnix: “De zorgvraag neemt toe en het aantal

de moeder zelf waar het misging en wat ze kan doen

zorgverleners neemt af. Dus als wij ouders een rol

om de volgende keer geen gaatje te hebben.”

kunnen geven in het zorgproces en de preventie meer thuis kunt laten plaatsvinden, is dat een enorme

Marnix: “Precies, je leert mensen competenties

winst. Daarom hebben we onlangs een app voor ou-

aan. Uit onderzoek weten we dat mensen gemoti-

ders ontwikkeld, waarin zij kunnen zien aan welke

veerd raken als ze een gevoel van autonomie heb-

thema’s ze met hun kind kunnen werken en hoe.”

ben. Daarnaast is het belangrijk om echt verbinding te creëren met het kind en de ouders, want zonder die verbinding nemen ze vaak niets van je aan. Je wilt dus voorkomen dat een ouder in een hoekje op zijn smartphone zit te scrollen; het is belangrijk dat

Wat zijn de voordelen van de Johnny Joker methode?

ze actief betrokken zijn in het gesprek en begrijpen

Marit: “Allereerst helpt Johnny Joker mondzorgver-

hoe ze zelf kunnen bijdragen aan de gezondheid van

leners om de KIMO Richtlijn uit 2020 toe te passen.

hun kind.”

Een aanbeveling daarin is Gewoon Gaaf van het Ivoren Kruis. Daarnaast merk ik dat mondzorgverleners

Welke tools zet deze methode nog meer in naast de puntenkaart?

het lastig vinden om ouders de 3e of 4e afspraak te laten maken. Ouders zien het als een soort poetsles of als straf als het minder goed gaat. Ze stoppen de afspraken, omdat ze het idee hebben dat hun kind het niet nodig heeft.

Marnix: “De puntenkaart is de rode draad van deze methode. Op bepaalde thema’s wordt uiteraard min-

Met Johnny Joker wordt dit makkelijker. Je weet waar

der goed gescoord. Voor elk thema hebben we daar-

je de focus moet leggen tijdens het consult en kunt

om verschillende communicatietools ontwikkeld die

op een objectieve en motiverende manier met ou-

achtergrondinformatie geven en bepaalde compe-

ders in gesprek gaan. Dankzij de positieve aanpak en

tenties aanleren. In samenwerking met de Radboud

handige tools blijven ouders gemotiveerd om afspra-

Universiteit hebben we bijvoorbeeld verschillende

ken te maken. Daarnaast geven ouders aan dat ze

instructiekaarten gemaakt. Deze kaarten bevatten

thuis wat minder te vechten hebben met hun kind,

korte zinnen, leuke plaatjes en richten zich op één

doordat het tandenpoetsen gewoon leuk wordt ge-

thema. Op basis van het gesprek met ouder en kind

maakt. En kinderen accepteren sneller gezonde keu-

wordt een thema gekozen waar ze aan willen wer-

zes. Door Johnny snappen ze waarom je bijvoorbeeld

56

beter water kunt nemen dan appelsap. En we hebben

Marit: “En om een link te maken met het thema van

het nu wel over kinderen, maar bij volwassenen pak

dit nummer, parodontologie; kinderen die gezond

ik ook vaak de cariëskaart erbij, zodat ze zien wat er

gedrag hebben aangeleerd, hebben later hopelijk

aan de hand is.”

minder last van parodontitis. Ze leren hoe ze plaque onder controle houden en een gezonde leefstijl aan-

Hoe kunnen zorgteams de methode succesvol implementeren in hun praktijk?

houden, wat kan helpen ontstekingen te vermijden.”

Marnix stemt in: “Dit is inderdaad de kern van wat we doen. Laat ik het vertalen naar het vak waarin ik ben opgeleid: een hartinfarct is niet het begin van

Marnix: “We nemen de ouders mee in verandering,

een ziekte, maar het resultaat van een ziekteproces

maar die verandering hebben we ook te maken als

dat al 20 jaar aan de gang is. Door in een vroege fase

zorgprofessional. Je kan wel mooie tools gebruiken,

cholesterol, bloeddruk en gewicht onder controle te

maar je moet ook weten hoe je ze effectief inzet.

houden, voorkom je dat het zover komt. Hetzelfde

Daarom geeft Marit training aan het hele praktijk-

geldt voor parodontitis. Het is een proces dat jaren

team, zodat iedereen begrijpt wat we aan het doen

speelt, en dat kun je stapje voor stapje voorkomen.”

zijn als het gaat om preventie.”

Marit sluit af: “Johnny Joker maakt je werk als Marit: “De cursus ‘Preventieve mondzorg voor kin-

mondzorgverlener niet alleen makkelijker, maar ook

deren met Johnny Joker’, die ik geef bij Dental Best

leuker. Door je communicatie te veranderen, merk je

Practice, bestaat uit een basistraining en masterclass.

dat mensen wel ineens luisteren naar je advies en

De basistraining duurt een dag, waarin je de metho-

terugkomen voor een vervolgafspraak.”

de gaat aanleren en leert hoe je mensen motiveert met motiverende gespreksvoering. Na 3-6 maanden kom je terug en gaan we gezamenlijk bespreken wat je eerste ervaringen zijn met Johnny Joker, waar je tegenaan loopt en hoe je dit kunt verbeteren.”

Marnix voegt daaraan toe: “Het mooie is dat de training geaccrediteerd is voor alle beroepsgroepen in de mondzorg.”

Met Johnny Joker naar een gezonde toekomst De Johnny Joker methode biedt tandheelkundige teams de mogelijkheid om vanaf jonge leeftijd op een speelse, positieve manier aan preventie te werken.

Door ouders een actieve rol te geven, de focus te leg-

Links

gen op wat goed gaat en tools zoals de puntenkaart en instructiekaarten te gebruiken, verandert de dy-

www.mondgezondheidscheck.nl

namiek in de behandelkamer. Dit motiveert zowel

www.johnnyjoker.com

kinderen als ouders om actief aan de mondgezond-

www.dentalbestpractice.nl

heid te werken.

www.cariesvrij.nu

De Johnny Joker methode

57

REGENERATIE

Hyaluronzuur: nieuwe methode voor regeneratieve parodontale behandeling Een parodontale ontsteking gaat altijd gepaard met botverlies. Zodra deze ontsteking onder controle is, is het meestal niet meer mogelijk om het gehele parodontium te herstellen. Sinds het begin van de parodontologie doet men onderzoek om te kijken of dit toch mogelijk zou kunnen. Hyaluronzuur (cross-linked hyaluronzuur met een hoogmoleculair gewicht) is een product dat al jaren op de markt is. In dit artikel bespreek ik wat de mogelijkheden zijn met hyaluronzuur aan de hand van enkele casussen.

Een parodontale ontsteking wordt in gang gezet door

ceerd voor de behandeling van parodontitis (in over-

de aanwezigheid van een pathogene biofilm (tand-

eenstemming met de richtlijn Treatment of Stage IIII

plaque) langs de rand van de gingiva. De maturatie

Periodontitis van de European Federation of Perio-

van de biofilm leidt op termijn naar een ontstekings-

dontology) biedt, op basis van de diagnose per sta-

reactie van de gingiva. In eerste instantie beperkt

dium en gradering, een stapsgewijs therapieconcept

de parodontale ontsteking zich tot de gingiva zon-

dat op elkaar voortborduurt. Hierin wordt beschreven

der onherstelbare schade aan te richten. Als de ont-

dat bij resterende verdiepte pockets (≥ 6mm) en een

steking van de gingiva lang blijft bestaan, kan er

goede mondhygiëne het mogelijk is om parodontale

een disbalans ontstaan tussen de microbiologische

chirurgie te overwegen. Onder bepaalde condities is

aanval en de afweerrespons van het lichaam. Dan

regeneratieve behandeling een goede mogelijkheid.

kunnen ook de diepere delen van het parodontium (kaakbot, wortelcement en het parodontale liga-

De essentie van de richtlijn is het zorgvuldig ver-

ment) bij het ontstekingsproces betrokken raken. Er

wijderen van de pathogene biofilm (tandplaque) en

treedt dan parodontale afbraak op; dat wil zeggen,

tandsteen. Hierdoor wordt het worteloppervlak in

botverlies en verlies van aanhechting.

een zodanige conditie gebracht dat het parodontium kan herstellen en de gingiva weer strak rondom het

Richtlijn

gebitselement komt te liggen. Het worteloppervlak moet volledig schoon en gedesinfecteerd worden.

Deze behandeling wordt uitgevoerd met ultrasone

De nieuwe EFP-S3 richtlijn die in 2020 is gepubli-

58

reiniging en handinstrumenten. Regeneratie is al-

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Casus 1:

1. Het röntgenologisch beeld (ern-

stige parodontitis casus) bij start van de behandeling.

2. Het klinische beeld na aanbrengen hyaluronzuur.

3. Parodontiumstatus bij start van de behandeling.

4. Het röntgenologisch beeld na 9 maanden na de behandeling.

5. Het klinische beeld 9 maanden na

9. Parodontiumstatus bij start van

6. Parodontiumstatus 9 maanden na

10. Het röntgenologisch beeld 9

de behandeling. de behandeling.

maanden na de behandeling.

11. Het klinische beeld 9 maanden na

Casus 2: 7.

de behandeling.

Het röntgenologisch beeld bij start van de behandeling.

8. Klinisch beeld na aanbrengen

de behandeling.

12. Parodontiumstatus 9 maanden na de behandeling.

hyaluronzuur.

leen mogelijk onder de conditie van een schoon en

toevoeging van eventuele groeifactoren, botsubsti-

niet gecontamineerd worteloppervlak. Soms vereist

tuten of membranen, nieuwe parodontale weefsels te

de situatie een invasieve chirurgische visualisatie

vormen. De groeifactoren zijn bedoeld om de nieuw-

en reiniging van het worteloppervlak, gecombineerd

vorming van parodontale weefsels te stimuleren.

met een resectieve of regeneratieve aanpak.

Botsubstituten fungeren als matrix voor nieuw te vormen bot. Membranen dienen als barrière om de

Regeneratie

ingroei van zachte weefsels tegen te gaan.

Hyadent BG is een gespecialiseerd hyaluronzuur dat

Parodontale regeneratie berust op de mogelijkheden

is ontwikkeld voor tandheelkundige en parodonta-

om vanuit een stabiel bloedstolsel, met of zonder

le toepassingen, met name gericht op de regeneratie

Hyaluronzuur

59

13

14

15

16

17

18

19

20

21

van gingiva en alveolair bot. In tegenstelling tot de

gebaseerd op hyaluronzuur van cosmetische kwali-

meeste huidvullers, die voornamelijk gebruikmaken

teit. Dit hyaluronzuur is juist ontworpen om binnen

van cross-linked hyaluronzuur voor gezichtsvolume

enkele weken te resorberen, terwijl huidvullers het

en rimpelvermindering, combineert Hyadent BG zo-

volume vele maanden vasthouden.

wel cross-linked als non-cross-linked hyaluronzuur van een speciale formule met een hoogmoleculair

Al meer dan 20 jaar behandelen wij in Centrum voor

gewicht. Het is in vitro bewezen dat deze combinatie

Parodontologie

wondgenezing versnelt en de regeneratieve eigen-

Sinds enkele jaren ben ik in contact gekomen met

schappen van cementum, parodontaal ligament, al-

hyaluronzuur als mogelijke extra behandelmogelijk-

veolair bot en gingiva bevordert, waardoor het effec-

heid voor parodontale ontstekingen. Sinds een jaar

tief is voor het behoud van tanden. Dit regeneratieve

gebruiken we dit product bij onze patiënten met een

materiaal heeft ontstekingsremmende eigenschap-

veelbelovend resultaat.

Tilburg

parodontale

problemen.

pen, is biocompatibel en bevordert de natuurlijke genezingsprocessen van de gingiva en het parodontium. Traditionele huidvullers worden voornamelijk gebruikt voor esthetische verbeteringen van het gezicht, zijn meer gericht op volume en zijn vaak

Casus 3:

13. Het klinische beeld bij start van de behandeling. Recessie type RT1. (Cairo et al. 2011)

14. Het klinische beeld van het on-

derfront na aanbrengen hyaluronzuur in de tunnelpreparatie en op het bindweefsel.

15. Het klinische beeld van het pala-

tum na aanbrengen hyaluronzuur.

60

16. Het klinische beeld van het

palatum na twee weken met een

Casus 4:

18. Het röntgenologisch beeld bij

start regeneratieve chirurgie.

mooie genezing.

19. Parodontiumstatus bij start van

onderfront na drie maanden met

20. Het röntgenologisch beeld 7

17. Het klinische beeld van het

een goed esthetisch resultaat en

nieuw aangehechte gingiva bij de 31.

de regeneratieve chirurgie.

maanden na de regeneratieve chirurgie.

21. Parodontiumstatus 7 maanden na de regeneratieve chirurgie.

Wij gebruiken hyaluronzuur bij de volgende behan-

bruikt om de wondgenezing te versnellen. Het trans-

delindicaties:

plantaat van bindweefsel wat wordt verkregen uit

1. Restpockets na initiële parodontale behandeling

het palatum, wordt in de tunnelpreparatie met een

bij één-wortelige elementen.

‘sling’ hechting techniek gefixeerd op de glazuurce-

2. Recessiebedekking.

mentgrens of 1 mm er onder. De tunnelpreparatie

3. Angulaire botdefecten waarbij het lastig is om de

wordt gedaan met de MCAT-techniek (Modified Co-

wond bloedingsvrij te krijgen.

ronally Advanced Tunnel Technique). Hyaluronzuur wordt aangebracht in de wond in het palatum waar

Casus 1 en 2

het stukje bindweefsel is verkregen en in de tunnel waar het stukje bindweefsel is gefixeerd. De tunnel wordt gesloten met twee hechtingen.

Bij lokaal verdiepte pockets na initiële parodontale behandeling in het bovenfront willen we juist niet

Bij het gebruik van hyaluronzuur bemerken we wat

meteen kiezen voor parodontale chirurgie. Bij paro-

minder zwelling of met name napijn in het palatum.

dontale chirurgie is de kans groot dat er een recessie

Dit wordt ook bevestigd door deskundigen die bena-

gaat optreden, welke esthetische negatieve impli-

drukken dat hyaluronzuur binnen 24 uur actief is in

caties met zich kan meebrengen. Zodoende is er nu

de wondgenezing na de start van de incisie. Dit kan

gekozen voor het clean and seal concept; een therapie

verklaard worden door de versnelde modulatie van

met twee verschillende gels die in één patiëntbezoek

de helende cellen zoals keratinocyten en myofibro-

wordt gebruikt, waarbij de eerste gel op basis van

blasten.

0,95% hypochloriet (Perisolv) een hulpstof is voor mechanische reiniging. Het defect wordt vervolgens opgevuld met hyaluronzuur (hyaDENT BG) met als

Casus 4

doel herontsteking van de parodontale pocket te voorkomen en parodontale genezing te bevorderen.

Bij regeneratie van angulaire botdefecten is het niet

De literatuur laat zien dat clean and seal bijdraagt aan

altijd mogelijk om het gehele defect bloedingsvrij te

het niet-chirurgisch regenereren van parodontale

krijgen; met name distaal van de achterste molaren,

harde en zachte weefsels, het verbeteren van de ba-

regio retromolaar of bij de tuber. In dit soort casus-

lans van het parodontale microbioom na zes maan-

sen kiezen we dan meestal voor het gebruik van hy-

den en het verbeteren van de algemene parodontale

aluronzuur. De actieve eigenschappen van hyaluron-

klinische parameters (klinische aanhechting, reces-

zuur worden met name versterkt door het effect op

sie en pocketdiepte).

de stabilisatie van het bloedcoagulum. In deze casus

Het is bekend uit de literatuur dat hyaluronzuur een

hebben wij vanwege religieuze overwegingen geko-

multifunctionele rol speelt in het wondgenezings-

zen voor een product dat niet van dierlijke oorsprong

proces. Dit is nagenoeg vergelijkbaar met biomole-

is.

culaire mechanismen van genezing binnen de parodontale weefsels. Hyaluronzuur heeft invloed op

Bij deze casus was er een diep angulair defect bij de

de verschillende stappen binnen de ontstekingscas-

mesiale zijde van de 46. Het botdefect liep gedeelte-

cade. De belangrijkste hierin is het verschaffen van

lijk door tot aan de linguale furcatie. Linguaal van de

een structureel raamwerk via de interactie met het

46 was nog een brede botkam aanwezig waardoor er

bloedstolsel, waardoor de inflammatoire en extracel-

geen botsubstituut nodig was. Aan de linguale zijde

lulaire matrixcelinfiltratie van de gastheer binnen

was het botdefect vrij smal en diep.

het ontstoken gebied wordt gemoduleerd. Dit is een van de redenen dat het steeds vaker wordt gebruikt.

Het defect wordt opengemaakt met een MIST incisie

Recent is ook gedocumenteerd dat hyaluronzuur een

(Minimally Invasive Surgical Technique). Het gra-

gunstige invloed heeft op het parodontale microbio-

nulatie weefsel wordt verwijderd en hyaluronzuur

om, waardoor het aantal kolonievormende eenheden

wordt aangebracht zodra het hele botdefect schoon

in de biofilm en de metabole activiteit afneemt.

is. De wond wordt gesloten met een ‘modified internal mattress’ hechting.

Casus 3

Hyaluronzuur wordt gekenmerkt door de aanhechting van hyaluronzuurketens met een biocompatibel

Bij een recessiebedekking wordt hyaluronzuur ge-

Hyaluronzuur

cross-linking agens (BDDE). De cross-linking draagt

61

ONDER NARCOSE BEHANDELEN IN UW EIGEN PRAKTIJK?

Anesthesia & Intensive Care Services B.V.: AIC is gespecialiseerd in het verzorgen van hoogwaardige medische zorg binnen de anesthesiologie en intensive care geneeskunde.

Met ons VOLWAARDIG MOBIEL ANESTHESIETEAM inclusief apparatuur, monitoring, medicatie, gasvoorziening, disposables en al het nodige personeel kunnen wij op een voor u wenselijke locatie op 4 behandelkamers tegelijk algehele anesthesie toedienen aan uw cliënten, zonder dat u ook maar iets hoeft aan te passen aan de inrichting van uw kliniek.

Tandheelkundige klinieken die behandelingen onder algehele anesthesie willen aanbieden: Als u aan uw cliënten behandelingen onder algehele anesthesie wilt aanbieden zonder dat u dure investeringen hoeft te doen in uw kliniek, dan bent u bij ons aan het juiste adres. Wij kunnen met ons MOBIEL ANESTHESIETEAM in elke kliniek op 4 behandelkamers tegelijk volledig de anesthesie verzorgen zonder dat u daar naar hoeft om te kijken. Wij zijn volledig selfsupporting.

Wij kunnen in elke tandartspraktijk de anesthesie verzorgen.

Uw praktijk hoeft dus niet aan speciale voorwaarden te voldoen!!

Bel voor een gratis en vrijblijvende offerte: Schroom niet om te bellen of te emailen voor een gratis en vrijblijvende offerte. Zonder enige verplichting komen wij graag bij u langs om de situatie in uw kliniek te beoordelen en de wensen en mogelijkheden met elkaar te bespreken.

Weena 1197 3013 AL Rotterdam Tel: + 316 247 257 37 www.aicservices.nl info@aicservices.nl

bij aan de verlenging van de aanwezigheid van het

vooralsnog laten ze veelbelovende resultaten zien bij

hyaluronzuur gedurende een periode van vier tot zes

recessiebedekkingen en parodontale regeneratie.

weken totdat het volledig is geresorbeerd. Het hoge moleculaire gewicht vermindert de ontstekingsre-

Collega parodontologen gebruiken steeds vaker hy-

actie en ondersteunt de angiogenese waardoor een

aluronzuur. Met name bij een autotransplantaat of

snellere genezing plaatsvindt. Hierdoor heeft dit

bij een recessiebedekking en bemerken bij deze in-

product de mogelijkheid om de behandelde structuur

dicaties veelbelovende behandelresultaten. In de

te behouden waardoor regeneratie van cementum,

komende jaren zal er nieuw onderzoek beschikbaar

parodontaal ligament en alveolair bot mogelijk is.

komen om de relevante indicatiegebieden te verduidelijken. In dit artikel hebben wij aangegeven voor welke indicatiegebieden we bij ons in de praktijk na-

Discussie

triumhypochloriet (Perisolv) en hyaluronzuur(hyaDENT BG) gebruiken.

In de parodontologie is het belangrijkste doel om de mond volledig ontstekingsvrij te krijgen op de meest atraumatische manier en met een voorspelbaar re-

De auteur

sultaat. Dit wordt gedaan door pocketreductie, eerst niet-chirurgisch en mogelijk alsnog chirurgisch. Het

Hans Keestra, parodontoloog NVvP bij

mooiste is natuurlijk dat je de pocketreductie krijgt

Centrum voor Parodontologie Tilburg.

door middel van een effectieve atraumatische reiniging van de biofilm en vervolgens regeneratie van nieuw parodontaal weefsel (cementum, parodontaal ligament en alveolair bot). Natriumhypochloriet (Pe-

Referenties

risolv) en hyaluronzuur (hyaDENT BG) zijn nieuwe producten die veelbelovende resultaten laten zien

De literatuurlijst is op te vragen bij de

in het ondersteunen van de parodontale regenera-

redactie en in te zien bij het artikel online

tie. Laten we niet vergeten dat deze producten niet

op www.dentista-magazine.nl

geschikt zijn om alle indicaties te behandelen, maar advertentie

Neem ook eens een kijkje op onze website!

Kijk op dentista-magazine.nl voor praktische artikelen, columns, podcasts en nog veel meer!

Scan de QR-code om naar de website te gaan.

PRAKTIJKMANAGEMENT

Om te voorkomen dat jouw praktijk ‘opbrandt’

De patiënt is NIET koning Twee duidelijke ontwikkelingen binnen de zorg zijn:

de patiënt situatie. Ik ben mij hier terdege van be-

(1) de alsmaar stijgende druk op de zorg en (2) de

wust en ik wil jou als lezer vragen ook op die manier

toenemende mondigheid van patiënten. De druk op

dit artikel te lezen.

de zorg neemt toe, omdat de zorgvraag sneller groeit dan de zorg die we kunnen leveren. Het verschil tussen vraag en aanbod kan daarbij erg variëren tussen

Wat is de praktijkmissie?

regio’s. Tegelijkertijd wordt de toenemende mondigheid van patiënten als een extra druk ervaren binnen

Of je het nu de praktijkmissie noemt of de doelstel-

praktijken. Zoals een assistente mij laatst zei: “Het

ling van de praktijk, maar vraag jezelf allereerst af

wordt er niet leuker op.” Hoe kun je het beste om-

waarvoor de praktijk bestaat. Als antwoord op deze

gaan met deze ontwikkelingen?

vraag wordt op praktijkwebsites regelmatig geschreven: “De patiënt staat centraal”. Dit lijkt een logische

Disclaimer

keuze. Echter, een praktijk waar de patiënt centraal staat, zal deze zich in alle bochten wringen om aan de wensen van de patiënt tegemoet te komen?

Mijn antwoord op bovenstaande vraag is in principe heel simpel:

Ik ben van mening dat een praktijk het team en de

• De patiënt is NIET koning.

zorgverlening centraal moet stellen. Zorgverlening

• Het belang van de praktijk en de medewerkers

is mensenwerk en mondzorg is meer en meer een

staat ALTIJD voorop.

teamprestatie. Door als praktijkhouder het team en de zorgverlening op de eerste plaats te zetten, zal dit

Dit antwoord zal ik hieronder toelichten. Daarbij zet

zorgen voor (zeer) tevreden patiënten.

ik mijn boodschap scherp neer. Soms met bewoordingen of met een uitleg die misschien de wenkbrau-

Anders gezegd, als reactie op de toenemende zorg-

wen doen fronsen, maar ik doe dat bewust om de

vraag en de mondigere patiënt ben ik van mening

boodschap zo helder mogelijk over te brengen. Mijn

dat praktijkhouders hun perspectief of focus moe-

adviezen zijn niet altijd geldig en uiteraard afhanke-

ten verschuiven van ‘alles doen voor de patiënt’ naar

lijk van de context in de praktijk of afhankelijk van

‘een prettige en efficiënte organisatie’. De praktijk

64

al andere keuzes gaan maken. Een productiemachine levert massaproductie, waarbij de efficiënte inzet van de productiemiddelen het resultaat bepalen.

Ik ben van mening dat de kenmerken van een ‘productiemachine’ opgaan voor praktijken die algemene tandheelkundige zorg leveren. Denk aan een tandartspraktijk met meerdere behandelkamers op een rij, waar een team van zorgverleners tientallen patiënten per dag ontvangt met veel repeterende handelingen. De zorgverleners zijn daarin de belangrijkste productiemiddelen, die goed ‘onderhoud’ moeten krijgen en efficiënt ingezet moeten worden.

De aanpak In praktijken waar – in mijn ogen – de wensen van de patiënt te veel leidend zijn, gaat dit direct ten koste van de efficiënte inzet en het ‘onderhoud’ van de zorgverleners. Dan is mijn advies om de wensen van de patiënt vooral niet meer leidend te laten zijn.

Globaal komt dit neer op de volgende aanpak: 1. Laat de wensen van de patiënt niet langer leidend zijn Te vaak hoor ik aan de balie nog de vraag: “Wanneer wilt u?” of dat pijnklachten overlopen in de pauze, omdat de patiënt niet eerder kan vanwege een vergazou zich vooral moeten richten op het efficiënt or-

dering. Stop hiermee, want het legt onnodig druk op

ganiseren van de zorgprocessen en het creëren van

je organisatie én het levert niet per definitie tevreden

een prettige werksfeer en -omstandigheden voor het

patiënten op.

team. En hoe doe je dat?

De praktijk als productiemachine

2. Richt de aandacht op de efficiëntie van de zorgprocessen Alle processen in de praktijk richt je zodanig in op

Door de hogere zorgvraag en de mondigere patiënten

basis van wat goed is voor de praktijk. Niet vanuit de

neemt de druk op praktijken en hun zorgverleners

gedachte wat goed is voor de patiënt.

alsmaar toe. Met als risico het verloop of uitval van medewerkers waarmee de continuïteit van de prak-

Denk aan de volgende voorbeelden:

tijk onder druk komt te staan.

• Veel afzeggingen kun je beïnvloeden door een C90 te rekenen. En ja, die moet je dan wel in rekening

Wanneer je de praktijk beschouwt als een ‘productiemachine’ – wat het in feite ook is – zou je wellicht

De patiënt is NIET koning

brengen.

• Pijnklachtentijd is alleen op bepaalde tijden gedu-

65

PRAKTIJKMANAGEMENT

rende de dag. En ja, als de patiënt niet bereid is zijn

maar uit HOE je bent behandeld. Het gaat in de kern

of haar werkafspraak daarvoor af te zeggen dan is

veelal over één of beide van de volgende punten:

dat niet een probleem van de praktijk.

• De caviteit kan niet direct bij de controleafspraak worden behandeld als hier geen tijd voor is (en

A. Aandacht voor jou als mens B. Bereidheid om jouw probleem te helpen oplossen

waar normaal gesproken ook geen tijd voor is gereserveerd). En ja, dan moet je dus op dat moment

Kortom, het krijgen van tevreden patiënten komt

‘nee’ durven zeggen tegen de patiënt.

dus niet voort uit het gegeven om de patiënt altijd en overal als ‘koning’ te behandelen. Het ligt veel

3. Richt de aandacht op het welbevinden van de

eenvoudiger.

zorgverleners Door in bovengenoemde voorbeelden niet meer de patiënt leidend te laten zijn, zal dit een positieve

Tot slot

uitwerking hebben op de werkdruk. Echter, met het welbevinden van de zorgverleners bedoel ik eigenlijk

Ik zie bovenstaande vooral als een ander perspec-

veel meer, dat je als praktijk en praktijkhouder dui-

tief van het organiseren van je praktijk en het stel-

delijk ‘voor je team gaat staan’. En vooral ook, dat

len van prioriteiten. Dit resulteert zeker niet in een

medewerkers worden getraind in de communicatie

lagere patiënttevredenheid. Het levert vooral meer

met patiënten om op een goede manier ‘nee’ te kun-

op, wanneer je als praktijkhouder meer inspeelt op

nen zeggen.

de uitdagingen waar je voor staat. Namelijk een financieel gezonde praktijk die een aantrekkelijke

Doel is tevreden patiënten

werkplek is én blijft voor je medewerkers in een tijd waarin de vraag naar zorg het aanbod overstijgt en patiënten steeds mondiger worden.

Tot slot wil ik nog terugkomen op de eerdere alinea over de praktijkmissie, waar ik stel dat praktijken

Met dit artikel wil ik vooral voorkomen dat praktij-

vooral de zorgverlening en het team centraal moeten

ken in een spagaat blijven hangen tussen het leve-

stellen. En niet de patiënt. Dit standpunt wekt re-

ren van ‘massaproductie’ maar wel ‘op maat’ voor

gelmatig de volgende reactie op: “Wat een onzin! Je

de patiënt, omdat dit vooral jezelf en je team op-

wilt tocht tevreden patiënten, dus zet je je patiënten

brandt.

centraal.”

Uiteraard is een doelstelling om tevreden patiënten te hebben. Vraag hierbij is vooral, wat de patiëntte-

De auteur

vredenheid bepaalt. Wanneer wordt een patiënt ook een tevreden patiënt? Volgens mij niet door aan alle

Sjoerd Kuiken is eigenaar van Kuiken Prak-

wensen van de patiënt te voldoen.

tijkmanagement

(www.kuikenpraktijkma-

nagement.nl). Voor objectieve praktijkanaDenk eens terug aan een situatie, waarin jezelf als

lyses, intensieve begeleidingstrajecten en

consument of patiënt heel tevreden was. Veelal komt

online cursussen voor praktijkhouders en

de tevredenheid niet voort uit WAT je kocht of kreeg,

-managers.

66

COLUMN MARIT

Marit Verschuuren,

Jong geleerd is oud gedaan?

mondhygiënist en trainer van De Cariësvrije Generatie (cariesvrij.nu).

Ze is al van jongs af aan patiënt

Als ik haar ouders spreek, leef

nik vanbinnen, zo’n semi-pube-

in onze praktijk. Terugkijkend

ik zo met ze mee. Mijn kinderen

rale houding tegen de adviezen

in de historie, op zoek naar re-

zijn nog in de leeftijd dat goed

van paps en mams snap ik ook

levante informatie, kan ik terug

poetsen

wel goed.

naar haar kindertijd. Als kind

lijkheid is. Maar wat als ze het

kwam ze keurig twee keer per

straks zelf moeten opknappen?

Met haar goedvinden ga ik op

jaar in de stoel liggen, inclusief

Bij de gedachte dat ze maar één

onderzoek in haar mond, met de

het fluoridehapje en de laklaag-

keer per dag zouden poetsen en

hulpvraag van haar tandarts in

jes in de blijvende molaren.

interdentaal verwaarlozen voel

mijn achterhoofd. De parodon-

ik mijn wangen gloeien. De cari-

tiumstatus is niet mals, pockets

De historie laat me zien dat ook

ësvrije generatie voelt achter de

tot 6 millimeter met lokaal wat

tijdens de tienerjaren het bezoek

voordeur toch makkelijker als ik

uitschieters naar 8 millimeter.

aan de praktijk zeer regelmatig

het zelf in de hand heb...

We kijken samen naar het over-

mijn

verantwoorde-

was. In de aantekeningen lees

zicht, ik geef een korte toelich-

ik dat twee keer per dag poet-

Terwijl ik haar voor de eerste

ting en dan vraag ik haar hoe

sen er regelmatig bij in schiet.

keer mijn behandelkamer bin-

dit voor haar is. ‘Dit wil ik echt

Preventieve

worden

nenroep, denk ik al een klein

niet!’ Het knalt er zo hard uit dat

ingepland zodat het poetsen be-

defensief muurtje op te merken.

ik schrik. Ze meent het. Ik vraag

geleid kan worden. Ook krijgt de

In de historie las ik dat de af-

haar hoe ze nu verder zou willen

tandenstoker zijn intrede tijdens

gelopen 15 jaar pogingen zijn

gaan. Ze geeft aan mogelijkhe-

het preventieve consult. Ze doet

gedaan om haar twee keer per

den te zien om onder de douche

het allemaal braaf, de afspraken

dag aan het poetsen te krijgen.

te poetsen en te willen starten

dan.

Ook

met een stoker.

consulten

interdentale

reiniging

is

eindeloos geoefend. Tijdens de Haar ouders kennen we ook goed

kennismaking kom ik erachter

Ze komt over twee maanden te-

in de praktijk. Ze maken zich

dat ze druk is met haar carrière

rug, dan kunnen we samen kij-

grote zorgen over haar tand-

opbouwen. Ze werkt veel meer

ken wat er al lukte en wat wel-

vlees. ‘Ziet ze wel hoe ernstig het

uren dan ik ooit zou overwegen

licht wat ambitieus was. Oh ja,

is?’ Regelmatig wordt de staat

en is blij dat dagelijks poetsen

haar vader is tandarts.

van het tandvlees benadrukt aan

überhaupt lukt. Alle smoezen en

de keukentafel. Tot nu toe heeft

redenen om niet meer te kun-

dat nog niet tot het gehoopte re-

nen, gooit ze in de eerste twee

sultaat geleid.

minuten direct op tafel. Ik grin-

67

20241022_Implanetic_Adv1-2A4_Dentista.pdf

1

30/10/2024

14:23

L CA

L

DIAG

NO

S

E

RE

HE AL

C LE AN

SE

AL

REP

T EA

DIA GN OS

I

Vier 125 jaar Miele met ons mee!

Miele Professional. Immer Besser.

Voor elk instrument de optimale reinigings- en desinfectie oplossing.

Nu 25% korting op alle accessoires en toebehoren bij aankoop van een thermodesinfector.

Scan de QR-code en bekijk alle accessoires en toebehoren. *

25% korting op alle accessoires en toebehoren. Actie is geldig tot 31 december 2024 met als uiterste leverdatum 28 februari 2025.

241696_125JAAR_ADV_thermodesinfector_185x134.indd 1

21/11/2024 11:49

PRAKTIJKMANAGEMENT

Bedrijfscultuur: de basis voor een sterk team en betrokken medewerkers In de hectiek van de dag gebeurt er veel. Onder hoge druk communiceren je medewerkers met veel verschillende patiënten én met elkaar. Regelmatig speelt er ook nog van alles met je medewerkers. Zichtbaar, maar vaak ook onderhuids. Hoe zorg je ervoor dat je grip hebt op de dynamiek in jouw praktijk? En hoe zorg je ervoor dat je medewerkers - ook onder druk - goed en met plezier blijven presteren? De juiste aandacht voor jouw bedrijfscultuur maakt al veel verschil. In dit artikel deel ik drie tips.

Hoe de cultuur in jouw praktijk de sfeer bepaalt

Door kernwaarden zoals openheid, respect en ver-

Dat iedereen met een glimlach zijn werk doet, be-

te delen. Medewerkers durven open met jou en met

tekent niet dat er niets speelt. Als praktijkmanager

elkaar te communiceren en er ontstaan minder snel

kan het lastig zijn om te weten wat er écht omgaat in

conflicten. Dit zorgt ervoor dat je medewerkers zich

de hoofden van jouw medewerkers. De kernwaarden

prettig blijven voelen, beter presteren en langer bij je

in jouw bedrijfscultuur spelen daarin een belangrijke

blijven werken.

trouwen in jouw praktijk te integreren, voelen je medewerkers zich vrij om problemen, zorgen of ideeën

rol.

Bedrijfscultuur

69

ACADEMIAE.

AP Start 6 juni 2025

Leergang Parodontologie Als mondzorgprofessional ben je verantwoordelijk voor de gezondheid van het parodontium, waardoor zowel de klinische analyse als ook de interpretatie onder jouw verantwoording vallen. Heb je het gevoel dat je kennis en vaardigheden mist om het paro (preventie)-traject kundig en goed onderbouwd uit te voeren?

Dan is deze leergang iets voor jou!

Scan inform de QR-code atie ov voor om je a er deze leerg meer an an te m elden! g en

Studieonderdelen

De leergang Parodontologie bestaat uit 3 studieonderdelen: » Het toetsen van kennis op het gebied van de parodontologie en de medische anamnese » Het ontwikkelen van kennis en inzicht verkrijgen in de speciële parodontologie » Het behandelen van paro patiënten vanaf de intake tot en met de herbeoordeling, casusdocumentatie en het examen

Docenten Schelte Fokkema Vanessa Hollaar Daniël Oortgiesen

www.academiae.nl

Jeroen Zweers Hugo van Beurden Remco Koffijberg

Hoe je jouw bedrijfscultuur de juiste aandacht geeft

bepaalde ervaringen te delen. Breng de mogelijkheid op een vast moment onder de aandacht, zodat het niet in de vergetelheid raakt.

De dagen vliegen voorbij en voor je het weet is de maand weer om. Daarom is het extra belangrijk om

Tip 3. Benoem successen en verander fouten in les-

bewust aandacht te besteden aan je bedrijfscultuur.

sen

Met deze drie tips kun je de cultuur binnen jouw praktijk versterken, als basis voor een sterk team en

Wat er ook gebeurt in je praktijk: kies voor een posi-

betrokken medewerkers.

tieve insteek en draag dit uit. Wat dat concreet betekent? Neem goed gedrag of hard werk niet voor lief,

Tip 1. Creëer samen een gedragscode

maar benoem dit actief. Zo voelen je mensen zich gehoord en zet je ze meer in hun kracht. Ze zijn goed

Het kan zijn dat je al een mooi document hebt liggen,

bezig! Ook falen kun je positief benaderen. Ik ben

maar hoeveel van je medewerkers hebben het écht

van mening dat iedere fout een waardevol leermo-

gelezen? Door samen te bepalen hoe jullie met el-

ment in zich heeft, je moet hem alleen wel zien én

kaar omgaan, communiceren en conflicten oplossen,

benoemen. Omdenken noem je dat. Met die houding

gaan de afspraken veel meer leven. Het geeft ieder-

bevorder je een open gesprek en inspireer je de rest

een een stukje verantwoordelijkheid. En dat werkt!

van het team om problemen ook op deze wijze te be-

De gedeelde waarden en onderlinge verwachtingen

naderen. Misschien cliché, maar goed voorbeeld doet

zijn helder, het creëert een gevoel van saamhorigheid

volgen.

en draagt bij aan harmonie op de werkvloer.

Tip 2. Zorg voor een anonieme meldplek

De auteur

Hoe goed de afspraken met je medewerkers ook zijn;

Gracita Linger, HR-strateeg en CEO van Jill,

er kan altijd iets voorvallen. Het is niet voor al je me-

De Virtuele Personeelsadviseur.

dewerkers even makkelijk om dit zomaar te melden.

Heb jij een vraag over dit artikel of is er een

Zorg daarom voor verschillende momenten waarop

ander HR-onderwerp waarover je meer wilt

dit mogelijk is. Naast een vast incheckmoment raad

weten? Stuur een bericht naar de redactie -

ik praktijkmanagers een anoniem feedbacksysteem

ilko@dentista-magazine.nl - en wie weet

aan. In deze veilige ruimte kunnen je medewerkers al

behandelen we jouw vraag in het volgende

hun gedachten en zorgen kwijt, zonder meteen hun

artikel.

naam te hoeven noemen. Dit verlaagt de drempel om Bedrijfscultuur

71

MONDHYGIËNISTEN

Voorgenomen besluit

Experiment ‘Tijdelijke zelfstandige bevoegdheid mondhygiënisten’ Op 1 juli 2020 startte het experiment ‘Tijdelijke Zelf-

Het experiment

standige Bevoegdheid Mondhygiënisten’, met als

Tijdens het experiment kregen zij de wettelijke be-

doel te onderzoeken of mondhygiënisten zelfstandig

voegdheid om zelfstandig de volgende handelingen

risicovolle, voorbehouden handelingen konden uit-

uit te voeren:

voeren zonder verlies van kwaliteit. Het experiment

1. Toedienen van plaatselijke anesthesie (verdo-

bouwde voort op eerdere beleidsadviezen, waaronder het Adviesrapport Capaciteit in de Mondzorg (Commissie Lapré, 2000) en het Rapport Innovatie in de Mondzorg (2006), die pleitten voor een efficiëntere samenwerking tussen mondzorgprofessionals en een

ving); 2. Prepareren van primaire caviteiten (behandeling van kleine gaatjes); 3. Toepassen van ioniserende straling (het maken en beoordelen van röntgenfoto’s).

prominente rol voor mondhygiënisten in preventieve en curatieve zorg. De ministers Schippers en Bruins

Het experiment werd wetenschappelijk geëvalueerd

gaven later verdere vorm aan deze beleidslijn door

door de afdeling KEMTA van het Maastricht UMC+,

de weg vrij te maken voor taakherschikking en het

in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid,

opzetten van dit experiment.

Welzijn en Sport (VWS). De evaluatie richtte zich op de effecten van taakherschikking op de kwaliteit,

De Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) stelde

toegankelijkheid en doelmatigheid van de mondzorg​.

strikte eisen aan deelname. Alleen mondhygiënis-

Het rapport werd in maart 2024 gepubliceerd, waar-

ten met een diploma van de vierjarige hbo-opleiding

in belangrijke inzichten naar voren kwamen over de

Mondzorgkunde (behaald na 2006) en een certifi-

impact van de tijdelijke toekenning: - GMH’s wisten

caat Stralingsbescherming kwamen in aanmerking.

met succes en regelmaat zelfstandig anesthesie toe

Deelnemers werden geregistreerd in een tijdelijk

te passen en röntgenfoto’s te maken en te beoorde-

BIG-register onder de titel Geregistreerd-Mondhy-

len, met waarborging van de kwaliteit en patiënt-

giënist (GMH).

veiligheid; - Hoewel het draagvlak voor volledige zelfstandigheid bij het prepareren van primaire ca-

72

viteiten beperkt bleef, toonden de GMH-en aan dat

inzichten en beleidsvorming niet altijd synchroon

zij veilig en effectief caviteiten van beperkte com-

lopen. Desondanks blijft de beroepsvereniging zich

plexiteit konden behandelen. In 64,1% van de geval-

krachtig inzetten om het besluit te herzien en een

len waren zij hierbij betrokken. Complexere geval-

duurzame toekomst voor taakherschikking binnen

len werden meestal doorverwezen naar tandartsen,

de mondzorg te waarborgen. Het debat in de Tweede

wat risico’s zoals pulpa-exponatie minimaliseerde;

Kamer op 19 december 2024 kan hierin mogelijk een

- Patiënten waren positief over de toegankelijkheid

beslissende rol spelen.

en kwaliteit van zorg door GMH-en; en - Er werd geen aanleiding gevonden om te veronderstellen dat de patiëntveiligheid in de onderzochte populatie in

De auteur

het geding was.

Daphne Immerzeel, beleidsmedewerker Advies vanuit de onderzoeksgroep

bestuurlijke zaken bij NVM-

KEMTA adviseerde op basis van deze resultaten om

Mondhygiënisten.

mondhygiënisten definitief de zelfstandige bevoegdheid toe te kennen voor het toedienen van anesthesie (injecties) en het toepassen van ioniserende straling (het maken en beoordelen van röntgenfoto’s voor wat

advertentie

betreft solo- en bitewing opnamen). Daarnaast werd aanbevolen om de functionele zelfstandigheid van mondhygiënisten te behouden voor het behandelen van primaire caviteiten, waarbij zij deze handelingen mogen uitvoeren op basis van een schriftelijke op-

De kunst van zien

wat anderen niet kunnen zien.

dracht van de tandarts.

Beleidsbesluit en reacties Op 12 november jl. besloot Minister Agema om de tijdelijke zelfstandige bevoegdheden voor GMH-en niet definitief te maken na afloop van het experiment.

De Minister baseerde dit besluit op methodologische beperkingen in de evaluatie en het gebrek aan bewijs voor structurele tijds- en kostenbesparingen.

Het besluit, dat de tijdelijke bevoegdheden per 1 juli 2025 intrekt, leidde tot brede verontwaardiging, met

Handgemaakte loepbrillen & LED verlichting De ergonomische oplossing voor de arts of behandelaar.

nisten aan dat de Minister hiermee een belangrijke

Dit revolutionaire loepbrilontwerp doorbreekt het concept van de declinatiehoek, waardoor het niet langer nodig is om naar beneden te kijken en voorover te bukken om iets goed te kunnen zien.

Ergo-loepbrillen stellen je in staat om een neutrale, rechte houding aan te nemen en met ontspannen ogen recht vooruit te kijken. Een ergonomisch ontwerp met de hoogste vergroting in de markt. Voor de uiterste nauwkeurigheid die jij nodig hebt.

kans liet liggen om de preventieve rol van mondhy-

Het probleem

name vanuit de beroepsvereniging NVM-mondhygiënisten.

De beroepsvereniging wees erop dat het besluit niet in lijn is met de positieve evaluatie van KEMTA, die benadrukt dat taakherschikking niet alleen haalbaar is, maar ook bijdraagt aan de kwaliteit en doelmatigheid van zorg. Bovendien gaf NVM-mondhygië-

giënisten verder te versterken.

Dit besluit onderstreept de complexiteit van taakherschikking in de zorg, waar wetenschappelijke

gewrichten en gewrichtsbanden; dagelijkse schade die sneller toeneemt dan het lichaam ze kan herstellen.

Op termijn kan dit ernstige gevolgen hebben voor je belastbaarheid en in het ergste geval leiden tot structurele uitval en blijvende schade.

Onze oplossing

Ergo-loepbrillen zijn de 1e ergonomische loepbrillen die op maat gemaakt worden.

Hierdoor werkt de bril mee. Door een natuurlijke houding stopt de overbelasting van het lichaam en zorg je voor een gezonde werkhouding.

Een statische, vaak verkrampte houding veroorzaakt micro-trauma’s aan spieren,

Voor verdere hulp bij het kiezen van jouw loepbril de best bijbehorende lamp, raden we je aan contact met ons op te nemen of onze website te raadplegen. +31 6 15 04 18 25

info@admetec.nl

www.admetec.nl

INCIDENTEN

Sinds 2016 is het verplicht om - als onderdeel van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) - een Veilig Incident Melden (VIM) procedure te hebben in de praktijk. Wat is eigenlijk een incident, waarom moet je het registreren en welke verbeterpunten volgen daaruit?

Incidenten melden Bij een incident is er iets gebeurd dat betrekking heeft op de kwaliteit van de zorg, waardoor een cli-

• De anesthesienaald brak af omdat het patiëntje zijn hoofd plots heftig wegdraaide.

ënt schade heeft opgelopen, had kunnen oplopen

• Er is een chloordruppel op de kleding gevallen.

of nog kan oplopen. Een incident is een specifie-

• De patiëntgegevens zijn naar een verkeerd adres

ke gebeurtenis of situatie die afwijkt van de norm.

Wanneer die schade ernstig of fataal is, is er sprake van een calamiteit. In dit geval is melding bij de IGJ verplicht.

gegaan (op straat komen te liggen).

• De patiënt kreeg een voorschrift voor amoxicilline, waar hij allergisch voor is.

• De patiënt valt over een snoer.

• Er is een verkeerde kies getrokken.

De Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) stelt dat incidenten binnen de praktijk moeten

• De patiënt heeft een handvijl (die gebruikt wordt bij een zenuwkanaalbehandeling) ingeslikt.

worden geregistreerd. De IGJ zal bij een bezoek kij-

• De tong is beschadigd doordat de afzuiger tegen

ken naar het aantal meldingen binnen de praktijk.

het scalpel is gekomen en die de tong heeft ge-

De IGJ controleert hoe het incident is geregistreerd

raakt.

en afgewikkeld, hoe het incident gecommuniceerd

• Er is een volwassen dosis straling gebruikt bij het

is met het team en of er na het incident aanpas-

maken van een röntgenfoto bij een zevenjarige.

singen in protocollen, huisregels en praktijkcultuur zijn doorgevoerd. Het is dus belangrijk om deze

Via het Veilig Incident Melden (VIM)-systeem kun-

procedure goed te structureren en inzichtelijk te

nen medewerkers in de gezondheidszorg inciden-

maken.

ten (anoniem) melden met als doel de veiligheid en kwaliteit van de zorg te verbeteren. Neem daarom

Voorbeelden van incidenten zijn:

het VIM-systeem op in het personeelshandboek.

Het verplicht intern registreren van incidenten is

• De boor raakt de mondbodem.

erop gericht om de praktijk aan te moedigen om van

• De ets komt in het oog van de patiënt.

het incident te leren en de zorg te verbeteren. Bij

74

het melden van het incident of bijna-incident is het

verbeteringen aantoonbaar zijn, bijvoorbeeld door

invullen van een intern digitaal standaardformu-

schriftelijk vast te leggen dat het incident en de

lier de manier om (anoniem) meldingen te kunnen

verbeteringen tijdens een vergadering zijn geëva-

doen. Het formulier is voor iedere collega toegan-

lueerd, en laat alle medewerkers het verslag onder-

kelijk.

tekenen.

Na het melden en registeren van het incident, is het belangrijk om te analyseren hoe het incident voorkomen had kunnen worden. Vervolgens worden de verbeterpunten genoteerd.

Mogelijke verbeterpunten na een analyse zijn: •

Het protocol vereenvoudigen;

•

Apparaten vervangen;

•

Apparaten beter onderhouden;

•

Medewerkers beter inwerken;

•

De collega’s elkaars werk laten controleren.

De auteur

Na het kiezen van de gekozen verbeterpunten, is de

Caroline Cuppens is praktijkmanager en

volgende stap om het team op de hoogte te brengen

mede-eigenaar bij T.X. de Jong Tandzorg in

van de veranderingen en deze door te voeren in de

Amersfoort en docent bij Dental Best Prac-

werkprocessen, folders en overige informatiebron-

tice. Dit artikel is afkomstig uit haar boek

nen.

‘Management in de mondzorg’ dat verkrijgbaar is via www.txdejong.nl.

De inspectie wil zien dat er wordt gewerkt aan kwaliteitsverbetering. Zorg er daarom voor dat de

Incidenten melden

75

TANDPASTA

Expertsessie

Tandpasta is meer dan ‘als er maar fluoride in zit’ Met twee experts – Dagmar Else Slot en Fridus van der Weijden – kijken we naar een product dat dagelijks door miljarden mensen wereldwijd wordt gebruikt; tandpasta. Welke ingrediënten bevat het, welke aanbevelingen kun je als professional hierover geven en waar moet je aan denken als iemand een droge of gevoelige mond heeft?

Tandpasta gaat ver terug in de tijd. De Egyptenaren

kwamen erachter dat het wel of niet gebruiken van

gebruikten al een tandpoeder, gemaakt van allerlei

tandpasta bij poetsen niet uitmaakt waar het gaat

ingrediënten zoals mirre, bloemen, zout en eierscha-

om de directe plaqueverwijdering.

len. Ze voegden er water aan toe en poetste zo hun

Mijn echte interesse ontstond toen ik als expert be-

tanden. Later deed men daar glycerine en zeep bij

trokken raakte bij een rechtszaak waar het ging over

wat het tot een tandpasta maakte. Begin negentiende

verschillende tandenborstels. De vraag kwam naar

eeuw werd daar ook fluoride aan toegevoegd. De eer-

voren of in vergelijkend onderzoek er ook tandpasta

ste tube tandpasta kwam in 1892 op de markt, waar-

gebruikt moet worden, Ik zei - met het onderzoek

na er nog vele aanpassingen volgde.

dat ik net noemde in mijn achterhoofd - dat je net zo goed zonder tandpasta kon poetsen, waarop de

Wat bracht jullie bij tandpasta?

rechter zei: ‘this is bullshit I’m not gonna listen to you anymore’. Dat was het moment dat ik mij er echt in ging verdiepen.”

Fridus: “Dat gaat ver terug tot mijn studietijd waar een van mijn docenten onderzoek deed naar in wel-

Dagmar: “Ik ben ooit voor een masterscriptie bij

ke mate gebitselementen slijten als je een leven lang

ACTA terechtgekomen in de onderzoeksgroep van

tandpasta gebruikt. Later ben ik in het adviescollege

Fridus van der Weijden. Later ben ik daar gaan

van het Ivoren Kruis terechtgekomen waar we uitge-

werken. We doen er onderzoek en richten ons op

breide discussies hadden over de samenstelling van

zelfzorgproducten voor mondhygiëne. Producten die

tandpasta. Onder andere over hoeveel fluoride erin

patiënten thuis gebruiken om hun mond te verzorgen.

moest zitten.

Daarvoor hebben we als mondzorgprofessionals -

Op een bepaald moment deden we op ACTA onder-

mondhygiënisten, tandartsen, preventieassistenten

zoek naar het gebruik van tandpasta bij poetsen. We

- heel veel nuttige adviezen. Echter, we weten nog

76

Wat vinden jullie als professional belangrijk aan het gebruik?

Fridus: “Een van de redenen om tandpasta te gebruiken is dat het een prettig gevoel geeft. Er is ooit een keer onderzoek gedaan waarin een groep met, en een groep zonder tandpasta poetste. Een groot deel van de groep die zonder tandpasta poetste hield er halverwege mee op. Slecht een heel klein deel vond poetsen zonder tandpasta prettig. Het laat zien dat tandpasta stimuleert om je gebit te poetsen. Het heeft daarnaast ook een aantal voordelen die therapeutisch zijn zoals tegen cariës, maar ook tandhalsgevoeligheid en een droge mond, omdat er bevochtigers in zitten.”

In de meeste landen is het de standaard om twee keer te poetsen, in sommige drie keer.

Waarom is het belangrijk om dit meerdere keren per dag te doen? lang niet alles. En op basis van hele kleine vragen die

Dagmar: “Poetsen is gewoontegedrag. Je wilt ook

we vanuit onze patiënten en collega’s krijgen zoeken

dat het onderdeel wordt van de dagelijkse bezighe-

we zaken verder uit om op die manier optimale

den van iemand. Het universele advies is; twee keer

mondzorgadviezen te kunnen geven.”

per dag twee minuten poetsen. Dat zegt de WHO, het Ivoren Kruis en alle mondzorgprofessionals. Wat we

Wat is de belangrijkste reden om tandpasta te gebruiken?

willen is dat mensen minstens twee keer per dag gestructureerd hun mond reinigen.”

Fridus: “Twee keer per dag poetsen is belangrijk om

Fridus: “Voor de patiënt zelf is dat denk ik een fris

te zorgen dat je in ieder geval twee fluoridemomen-

en schoon gevoel en een manier om de tanden wit te

ten hebt. Omdat niemand zijn gebit echt 100 procent

houden. Bijkomend voordeel is dat wanneer er fluoride

schoonmaakt en er altijd nog wat plaque achterblijft,

in zit het ook beschermend werkt tegen cariës. In de

blijft het risico op tandbederf je hele leven bestaan.

jaren 50 deed men al actief onderzoek naar fluoride.

Als je twee keer per dag fluoride aanbrengt geeft dat

Nadat dat de American Dental Association met een

extra bescherming.”

‘seal of acceptance’ bekrachtigde dat het je gebit beschermt, zit het sinds die tijd in verreweg de meeste tandpasta’s.”

Dagmar: “Wat je ook ziet is dat de World Health Organisation (WHO) zegt dat tandpasta een fluoride-

Per cultuur en land is het anders, maar wat beveel je aan: voor of na het ontbijt poetsen?

product is waar iedere wereldburger recht op heeft

Dagmar: “Voor beide valt wat te zeggen. Als je voor

om te gebruiken.”

het ontbijt poetst, dan heb je na het ontbijt niet de

Meer dan ‘als er maar fluoride in zit’

77

TANDPASTA

optimale hoeveelheid fluoride meer omdat je hebt

gen kunnen. Daarom bestaat het uit veel componen-

ontbeten. Als je na het ontbijt poetst dan moet je

ten. Waar het uiteindelijk om draait is dat er actieve

eigenlijk de zuurstoot van je ontbijt afwachten. Dat

ingrediënten in zitten zoals fluoride, maar ook pro-

moet je maar net kunnen inpassen in je dagelijkse

ducten die het vochtig houden, een glad gevoel ge-

routine.”

ven, schuim produceren en soms ook antibacteriële materialen.”

Fridus: “Het is ook zo dat wanneer je voor je ontbijt poetst het eten niet meer zo lekker smaakt. Dat

Fridus: “Als aanvulling daarop zitten er ook schu-

is een reden om het na je ontbijt te doen. Zeker si-

rende en polijstende stoffen in tandpasta die helpen

naasappelsap gaat slecht smaken na het gebruik van

je gebit wit te maken en een fris gevoel geven. De

tandpasta.”

bevochtigers of humectans die Dagmar noemde zijn heel belangrijk om de tandpasta soepel en romig te

Hoeveel tandpasta moet je gebruiken wanneer je gaat poetsen?

Dagmar: “Daar is altijd discussie over. Voor hele klei-

“Tandpasta stimuleert om je gebit te poetsen”

ne kinderen tot een jaar of twee is dat ongeveer een rijstkorrel. Daarna zeggen we een erwtje ter grootte van ongeveer een centimeter.” houden. Je ziet het nog wel eens bij een tube die lang Fridus: “Dat verschilt nogal per land. Als je in Frank-

in de kast heeft gelegen. De tandpasta is dan heel

rijk woont, en je zegt doe een erwtje op je tanden-

korrelig geworden. Dat laat zien dat bevochtigers be-

borstel dan is dat een veel kleiner erwtje dan in de

langrijk zijn.”

Verenigde Staten. De hoeveelheid verschilt. In Nederland hebben we het daarom heel praktisch gemaakt en zeggen we: doe een centimeter tandpasta op je tandenborstel. Zorg daarbij ook voor de juiste tandpasta voor de juiste leeftijd. Afhankelijk van de

Wat is het meest onmisbare ingrediënt in tandpasta?

leeftijd is de hoeveelheid anders. Als je een tandpasta

Fridus: “In tandpasta hoort fluoride te zitten. Dat

voor kleine kinderen hebt dan is de concentratie flu-

is het belangrijkste therapeutische onderdeel van

oride die erin zit minder dan voor kinderen vanaf vijf

tandpasta, maar het moet ook lekker smaken en een

jaar of ouder. In Nederland hanteren we een peuter

goed mondgevoel geven. Dat stimuleert de patiënt

tandpasta tot vijf jaar en daarna het gebruik van een

om te poetsen.”

volwassen tandpasta. Maar niet elke land in Europa beschikt over de lage concentratie fluoride tandpasta

Dagmar: “Mensen moeten een tandpasta kiezen die

vandaar de verschillen in adviezen.”

bij ze past qua smaak, maar ook qua schuimmiddel.

Wil je bijvoorbeeld veel of weinig schuim. Dat ver-

Wat zijn veelvoorkomende ingrediënten? Wat is belangrijk daarbij?

schilt per patiënt. Men moet zich bewust zijn wat voor hen geschikt is. Primair moet er fluoride in zitten. Dat geldt voor iedereen. Er zijn echter situaties waar andere producten belangrijk zijn. Zoals bij gevoeligheid, droge mond, tandvleesontsteking, of

Dagmar: “Tandpasta is een ingewikkeld product. Het

slechte adem. In die gevallen kunnen naast fluoride

maken ervan is niet gemakkelijk. Het moet namelijk

extra ingrediënten worden toegevoegd aan tandpasta

lang houdbaar zijn en tegen temperatuurswisselin-

die additioneel effect geven.”

78

Wat is het effect van fluoride.

Hoe werkt het op je tanden?

Fridus: “Het glazuur van een tand die net is doorge-

mondzorgprofessionals geadviseerd. Wat vinden jullie daarvan?

broken is relatief zacht en lost vrij gemakkelijk op.

Dagmar: “Ik vind dat lastig, omdat ik niet de doel-

Fluoride helpt - wanneer de tand gedemineraliseerd

stelling inzie van een fluoride vrije tandpasta. Daar-

is - om de remineralisatie sneller op gang te bren-

bij vind ik het nog eens extra lastig dat er mond-

gen. Op het moment dat fluoride ingebouwd wordt

zorgprofessionals zijn die fluoridevrije tandpasta

in je glazuur, wordt het ook sterker en lost het ook

adviseren aan hun patiënten. Volgens mij conflic-

minder snel op. Daarbij heeft het ook een antibacte-

teert dat met het beroepsprofiel en de beroepsco-

rieel effect.”

de van bijvoorbeeld de mondhygiënist. Volgens die regels moet je je patiënt namelijk conform het best

Welke verschillende fluoride samenstellingen worden in tandpasta gebruikt?

Fridus: “Die samenstelling hangt sterk af van de

beschikbare wetenschappelijke bewijs een advies geven. En dat is heel robuust voor fluoride houdende tandpasta. Daarbij is er nog geen reëel alternatief met gedegen bewijs.”

tinfluoride weten we dat het ook een antibacterieel

Voor veel mensen is een normale tandpasta prima, maar stel je hebt een droge en gevoelige mond. Wat zou je dan adviseren aan je patiënt?

effect heeft.”

Dagmar: “Het is belangrijk dat mensen met deze

doelstelling van een tandpasta. Daarom heb je verschillende verbindingen zoals aminefluoride en tinfluoride, maar de meest gebruikte zijn natriumfluoride en natriummonofluorfosfaat (smfp). Bijna allemaal zijn ze bedoeld om te remineraliseren. Van

klachten een tandpasta zoeken die bij hen past. Dat

Welk fluoridegehalte is aanbevolen voor baby’s, kinderen en volwassenen?

kan een tandpasta zijn die minder scherp is, minder schuimend, of een tandpasta waar geen Natrium Lauryl Sulfaat (SLS) in zit. Het is aan de individuele patiënt om uit te zoeken wat het beste bij de eigen mond past en - in samenwerking met de

Fridus: “Dat verschilt een beetje in de wereld. De

mondzorgprofessional - waar hij of zij het meeste

American Dental Association geeft aan: tot zes jaar

baat bij heeft, zodat de poetsbeurt goed kan worden

1.000 ppm, bij baby’s een rijstkorrel en wanneer kin-

afgemaakt.”

deren ouder worden een erwtgrootte. Daarna kun je concentraties gebruiken van 1.000 tot 1.500 ppm. In Nederland hebben we een peutertandpasta tot vijf jaar waar 500 ppm fluoride in zit. Na die leeftijd kun je de normale tandpasta voor volwassenen gebruiken met 1.000 tot 1.500 ppm.”

Je hebt het over SLS, kun je uitleggen wat dat is?

Fridus: “SLS is eigenlijk een zeep, een detergent.

Het helpt om het tandoppervlak schoon te maken,

Er komen steeds meer tandpasta’s op de markt die geen fluoride bevatten.

Deze worden ook door

Meer dan ‘als er maar fluoride in zit’

maar geeft ook een schuimend en glad gevoel. Het heeft ook een antibacterieel effect. Maar van SLS is ook bekend dat het de slijmvliezen kan irriteren. Om voor je slijmvliezen een zo goed mogelijke tandpasta te hebben, moet je een mildere variant zoeken. We

79

english.ids-cologne.de

COLOGNE 25.–29.03.2025 41st International Dental Show

inclusive IDSconnect

Medical-Fashion

LEADING DENTAL

voor de tandartspraktijk

BUSINESS SUMMIT

MEDICAL-FASHION

Zit lekker en kan worden gewassen bij temperaturen tot 90°C

BUY

TICKETS!

Nieuwe kleuren mint en skyblue

RS Vision Expo BV. · Panoven 13 · 3401 RA IJsselstein · Netherlands · Tel. +31 30 3036450 · info@koelnmesse.nl

241015_VDV.MINI.W.2024.314.Anz.dentista_90x134_RZ.indd 1

15.10.24 17:38

hebben onderzoek gedaan naar tandpasta’s met en

waarschijnlijk het grote verschil waardoor je minder

zonder SLS. Als je kijkt naar het effect op plaque en

gevoelig bent voor aften. Als je gevoelig bent voor

gingivitis komt uit het onderzoek geen verschil. Heb

aften kan het dus helpen om een SLS-vrije tandpasta

je last van je slijmvliezen dan kun je dus gerust een

te gebruiken.”

tandpasta zonder SLS gebruiken.”

Als laatste wil ik nog toevoegen: Iedereen heeft in

Er zijn tandpasta’s die helemaal geen smaak hebben. Bij welke patiëntgroep zou je dat adviseren?

zijn opleiding wat tandpasta betreft geleerd ‘zolang er maar fluoride in zit’, maar zoals we besproken hebben, bevat een tandpasta veel meer ingrediënten en is veel complexer dan ‘zolang er maar fluoride in zit’.”

Dagmar: “Uiteindelijk gaat het er natuurlijk om dat je een tandpasta gebruikt die past bij de patiënt. Voor heel veel patiënten is dat een tandpasta die een fris gevoel geeft. Daar helpt onder andere mint bij. Er is echter ook een hele kleine groep die een tandpasta gebruikt waar geen smaak aan zit, omdat ze die smaak niet goed kunnen tolereren. Dat is bijvoorbeeld een groep in de radiotherapie.”

Fridus: “Ik denk dat er inderdaad een plek is voor tandpasta zonder smaak. Maar zoals we eerder bespraken is het belangrijk dat de patiënt gestimuleerd wordt om te poetsen. Een tandpasta vervult daarbij een hele belangrijke rol omdat het een prettig mondgevoel geeft.”

Vragen over aften komen regelmatig langs in de praktijk.

Zijn er bepaalde zaken waar we rekening mee kunnen houden als het gaat om advies wat betreft tandpasta?

Geïnterviewden Dagmar Else Slot, mondhygiënist en hoogleraar bij ACTA. Fridus van der Weijden, hoogleraar, onderzoeker bij ACTA en Parodon-

Dagmar: “Het gaat dan weer over een tandpasta die

toloog NVvP en Implantoloog NVOI bij Paro

goed bij de persoon past. Zeker mensen met aften

Praktijk Utrecht.

houden niet van scherpe producten. Daar kan een SLS-vrij product ook wel een bijdrage leveren.”

Interviewer

Fridus: “Het is eigenlijk een toevalsbevinding die uit het onderzoek van tandpasta met enzymen naar

Inger Pos, mondhygiënist

voren kwam. Patiënten die deze tandpasta gebruikten hadden minder last van aften. In eerste instan-

Dit artikel is tot stand gekomen in samen-

tie dacht men dat het aan de enzymen lag, maar

werking met TePe Benelux B.V.

die tandpasta bevatte ook geen SLS en dat maakte Meer dan ‘als er maar fluoride in zit’

81

COLUMN MARLOES

Een gekke dag en regel de dingetjes die gedaan

op te nemen. “Mondzorgvuldig

Marloes Rust,

moeten worden in de sterilisatie.

mondhygiënisten, goedemorgen

MondZorgVuldig

Om half acht komt de stagiaire

u spreekt met Marloes”. Aan de

Mondhygiënisten Dordrecht

binnen en maakt haar eigen ka-

andere kant van de lijn hoor ik

Deze column komt tot stand in

mer gereed. Om vijf minuten voor

een zucht. “Wat fijn dat jullie nu

samenwerking met TePe

acht zijn we startklaar en drin-

eindelijk eens opnemen” klinkt

Benelux B.V.

ken nog snel wat. Ik geef haar en

het geïrriteerd. Ik merk dat ik

mijzelf een telefoon voor het ge-

nu al spijt van het opnemen

val hij gaat rinkelen en er tijd is

heb. “Wat kan ik voor u doen?”

om op te nemen. Als we na vier

vraag ik. Meneer wil ingeschre-

keer overgaan niet opnemen dan

ven worden. Terwijl ik een nieuw

wordt op de voicemail gezegd dat

patiëntendossier open, vraag ik

Vandaag is het woensdag en de

wij vanwege patiënten behande-

hem of hij een BSN-nummer bij

dag loopt een anders dan ik ge-

lingen de telefoon niet kunnen

de hand heeft. “Ik ga even zoe-

wend ben. Het is een beetje een

aannemen. Een geruststellende

ken” is het antwoord en hij hangt

gekke dag.

gedachte, maar ik heb natuurlijk

op. Verbaasd kijk ik naar de tele-

Mijn lieve collega is ziek, dus die

liever dat de telefoon wordt be-

foon en vertel een beetje lacherig

is vandaag niet aanwezig. Onze

antwoord. De ochtend gaat lekker

aan mijn patiënt (met engelen-

stagiaire is er wel en heeft een

en we hebben het lekker druk zo

geduld) wat er zojuist gebeurde.

aantal patiënten van de zieke

samen. De steri draait, de was-

De telefoon gaat weer en ik zie

collega

Gisteren

machine staat aan en de patiën-

dat een bekend nummer mij belt.

hebben wij samen in de agenda

ten zijn tevreden met de stagiai-

Het is de man van net weer. Mét

gekeken en per patiënt beoor-

re. Ze mag blijven.

BSN-nummer. Terwijl ik hem aan

overgenomen.

het inschrijven ben, vertelt hij

deeld welke behandeling door de stagiaire gedaan kan worden

Halverwege de ochtend is de te-

tussen neus en lippen door dat hij

en welke mensen op dit moment

lefoon nog maar een paar keer

nu al tegen de behandeling op-

beter bij een mondhygiënist met

gegaan en we hebben allebei

ziet, dat hij ADHD heeft, ook wel

wat

geplaatst

tussendoor de telefoon kunnen

eens last heeft van P(ijntje)H(ier)

moeten worden. Natuurlijk wor-

beantwoorden. De droger staat

P(ijntje)D(aar), dat hij graag ver-

den de behandelingen nagekeken

inmiddels aan en de Miele draait

doofd wil worden én of ik mis-

en elk vrij moment kijk ik mee.

zijn eerste rondje van de dag.

schien doorhad dat hij wat ang-

Van een vierdejaarsstudent kan

Plots gaat de telefoon. Wij zijn

stig is. Hierna vroeg hij wat de

ik wel iets verwachten en mogen

allebei bezig met een behan-

kosten zijn van een behandeling.

de teugels iets vieren. Helaas is

deling en ik besluit de telefoon

Ik leg hem het protocol uit over

onze lieve assistent er ook niet.

te laten gaan en kijk nog even

wat hij kan verwachten en dat we

Zij werkt vier dagen in de week

naar de laatste cijfers op de te-

altijd beginnen met het maken

en die ene dag dat ze er niet is

lefoon. Ik luister straks wel naar

van een status en aan de hand

wordt ze enorm gemist. Ik kan

de voicemail. Ik ga verder met

van die eerste meting beslissen

dan ineens niet meer zonder haar

mijn behandeling en weer gaat

welke kant we opgaan. Ook leg

werken. Bijzonder hoe snel dat

de telefoon over. Met een schuin

ik hem uit wat de kosten zijn van

went na 10,5 jaar zonder assistent

oog kijk ik naar het display en

een intake. “Tweehonderd euro?”

gewerkt te hebben.

zie aan de laatste cijfers dat het

schreeuwt hij door de hoorn en

weer datzelfde telefoonnummer

hangt op. Ik kijk naar de telefoon

In plaats van half acht in de prak-

is. Meestal is er dan iets bij-

en schud mijn hoofd. Het is echt

tijk te zijn, ben ik een kwartier-

zonders aan de hand. Na overleg

een gekke dag…

tje eerder. Ik start de kamer op

met mijn patiënt besluit ik toch

82

meer

ervaring

The Nobel Biocare N1TM Base Concept The peri-implant soft tissue interface plays an important

Inner thread featured in Base level abutments

role in the long-term success of implant-supported restorations. While there are many factors that contribute to the success or failure of implant-supported restorations, the quality and the quantity of peri-implant mucosa plays a critical role.

The peri-implant soft tissue interface can be affected by several characteristics including: • Material and surface topography of the implant and abutment • The abutment/implant connection design • Prosthetic manipulations (e.g. repeated abutment detachment)

“One abutment, one time” concept TriovaI design of the Nobel Biocare N1 Base resembling teeth in esthetic zone

Those findings led to the development of a a soft-tissuefriendly concept of abutment placement at the time of implant surgery.

With this method, the final abutment is installed and left undisturbed throughout the treatment process. This component is the novel Nobel Biocare N1 Base.

2-piece abutment, placed at the time of implant surgery, remains in situ throughout the entire prosthetic procedure to preserve the connective tissue structure.

The base is trioval and features Xeal surface, embracing the Mucointegration concept.

3 height options for restorative flexibility

Save the date for

N1

Roadshow Distinct screw threads between NP & RP to prevent mix up of components

Discover this unique system with periodontist Pieter Avontroodt 18.00 Reception / 19.00 Start presentation / 21.00 End presentation

Tuesday 18 March 2025 Woerden

Thursday 20 March 2025 Zwolle

Monday 24 March 2025 Eindhoven

Sign up via info.nobelbiocare.com/nl/roadshow2025

Soms is water niet genoeg TePe®Hydraterende Mondspoeling en Mondgel

Stimuleert speeksel

Extra bescherming tegen cariës dankzij 0,2% fluoride

Frisse milde smaak

Voor de erg gevoelige en droge mond

Nieuw

Complete lijn tegen droge mond

Direct comfort Ideaal voor onderweg

Zonder toegevoegde smaak, zachte formule

Scan de QR-code voor meer informatie over een droge mond en onze nieuwe producten

www.tepe.com

Aan te vullen met TePe Pure™ Tandpasta voor de droge en gevoelige mond