XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ
vectorstock.com/20031438
Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection
XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CÔNG, NĂNG LƯỢNG, CÔNG SUẤT” (VẬT LÍ 10) THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM (TNU) WORD VERSION | 2021 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM
Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594
Chương II XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CÔNG, NĂNG LƯỢNG, CÔNG SUẤT” (VẬT LÍ 10) THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM 2.1. PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CHUNG, NĂNG LỰC ĐẶC THÙ 2.1.1. Phẩm chất, năng lực chung Chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ hình thành và phát triển cho học sinh 5 phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực trách nhiệm. [16] Chương trình cũng hình thành và phát triển cho HS các năng lực cốt lõi gồm: - Năng lực chung: + Năng lực tự chủ và tự học + Năng lực giao tiếp và hợp tác + Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo - Năng lực chuyên môn: năng lực ngôn ngữ, tính toán, tìm hiểu tự nhiên và xã hội, công ngh, tin học, thẩm mỹ, thể chất. [16] 2.1.2. Năng lực khoa học tự nhiên Năng lực KHTN là năng lực đặc thù, được hình thành và phát triển cho HS trong quá trình dạy học môn KHTN Bảng 2.1. Biểu hiện cụ thể của các NL thành phần của NLKHTN [17] NL thành phần
Biểu hiện cụ thể - Gọi tên, nhận biết các đối tượng, sự kiện, khái niệm hoặc quá trình tự nhiên. - Trình bày đặc điểm, vai trò của các đối tượng và quá
NL nhận thức kiến thức trình tự nhiên. KHTN
- Phân loại các vật, sự vật theo các tiêu chí khác nhau. - So sánh, lựa chọn các đối tượng, khái niệm hoặc quá trình dựa theo tiêu chí.
32
- Hiểu biết thuật ngữ, kí hiệu, công thức, quy tắc, sơ đồ, biểu đồ. - Trình bày được nội dung của các khái niệm cơ bản, NL sử dụng ngôn ngữ
thuyết, đinh luật, định lí.
KHTN
- Sử dụng thuật ngữ, kí hiệu, công thức, sơ đồ, biểu đồ để biểu đạt vấn đề khoa học bằng hình thức nói, viết. - Xác định được từ khóa trong văn bản khoa học. - Vận dụng được ngôn ngữ khoa học trong tình huống cụ thể. - Phân tích được tình huống trong học tập. - Phát hiện và đề xuất tình huống có vấn đề liên quan đến KHTN.
NL phát hiện và giải - Xác định, tìm hiểu được các thông tin liên quan đến vấn quyết vấn đề liên quan đề cần giải quyết. đến KHTN
- Đưa ra phán đoán, xây dựng giả thuyết khoa học. - Đề xuất biện pháp giải quyết vấn đề. - Lập kế hoạch giải quyết vấn đề. - Thực hiện kế hoạch đã đề ra. - Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - Hệ thống được kiến thức KHTN theo các tiêu chí. - Phát hiện nội dung kiến thức KHTN được ứng dụng
NL sử dụng kiến thức trong các vấn đề, lĩnh vực khác nhau. KHTN vào giải quyết - Phân tích, tổng hợp kiến thức KHTN và vận dụng vào vấn đề thực tiễn
thực tiễn. - Tìm tòi, phát hiện các vấn đề trong thực tiễn liên quan đến kiến thức KHTN. - Sử dụng kiến thức KHTN để giải quyết vấn đề thực tiễn. - Nghiên cứu, chuẩn bị nội dung thực hành thí nghiệm. - Nắm vững quy tắc an toàn trong phòng thí nghiệm. - Tiến hành thí nghiệm đúng quy trình.
33
NL
thực
hành
thí - Quan sát thí nghiệm cẩn thận, chi tiết, đầy đủ và đúng
nghiệm và vận dụng phương pháp. trong cuộc sống
- Mô tả thí nghiệm đầy đủ, khoa học. - Giải thích được các hiện tượng xảy ra trong quá trình tiến hành thí nghiệm. - Vận dụng thí nghiệm vào cuộc sống trong một số trường hợp thích hợp. - Tổng kết, đánh giá sau khi tiến hành thí nghiệm.
NL quan sát, thu thập, - Xác định được nội dung chính cần quan sát. xử lí và sử dụng số liệu - Quan sát, theo dõi đối tượng quan tâm. thực nghiệm
- Ghi chép, chụp ảnh, quay phim sự thay đổi của các số liệu, đại lượng liên quan. - Vẽ sơ đồ, biểu đồ biểu diễn các số liệu thu được. - Tính toán, xử lí số liệu theo các phương trình, công thức. - Xử lí số liệu thu được và rút ra kết luận. - Xác định nguyên nhân sai số, giải thích. - Phân tích dữ kiện thực nghiệm.
NL đánh giá định tính - Giải thích kết quả thực nghiệm. và định lượng kết quả - Tính toán các đại lượng đặc trưng của quá trình thực thực nghiệm
nghiệm. - Biện luận kết quả. - Thảo luận, thống nhất với các thành viên của nhóm về nội dung báo cáo. - Lựa chọn nội dung sẽ trình bày, báo cáo. - Tập hợp tất các vấn đề liên quan đến nội dung sẽ báo
NL báo cáo, trình bày cáo. và công bố kết quả thực - Tóm tắt được quy trình các bước tiến hành nhiệm vụ hiện nhiệm vụ được được giao. giao.
- Tổng hợp kết quả công việc đã tiến hành. - Giải thích được nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng xảy ra. 34
- Trình bày kết quả dưới các hình thức như bản báo cáo, bản trình chiếu, bài báo cáo khóa học... - Báo cáo kết quả công việc. - Thảo luận về các vấn đề liên quan đến nội dung báo cáo. 2.2. BẢNG PHÂN TÍCH CHỦ ĐỀ Bảng 2.2. Bảng phân tích chủ đề “Công, năng lượng, công suất” 1. Công và năng lượng Yêu cầu cần đạt
Góp phần phát triển PC, NL chung
Nội dung chính
Năng lực KHTN
- Nêu được biểu thức + Tự chủ và tự + Phân tích được tình + tính công, nêu được đơn học
huống trong học tập.
Khái
niệm
công cơ học.
vị đo công là đơn vị đo + Giao tiếp và + Nhận biết và nêu + Công thức tính năng lượng (với 1 J = 1 hợp tác
được khái nhiệm công công cơ học.
Nm); Tính được công
cơ học.
trong một số trường hợp
+ Xác định, tìm hiểu học
đơn giản.
được các thông tin liên + Các ví dụ về
+ Đơn vị công cơ
quan đến công cơ học. công cơ học. + Đưa ra phán đoán, xây dựng được biểu thức tính công. + Tìm tòi, lấy được các ví dụ thực tiễn liên quan đến công cơ học. - Trình bày được ví dụ + Tự chủ, tự + Hệ thống được các + Các ví dụ chứng tỏ có thể truyền học năng lượng từ vật này +
kiến thức liên quan. Giao
chứng tỏ có thể
tiếp, + Vận dụng kiến thức truyền học
giải
năng
sang vật khác bằng cách hợp tác
đã
thích lượng từ vật này
thực hiện công.
chứng minh cho một sang vật khác số trường hợp cụ thể
bằng cách thực hiện công.
35
- Chế tạo mô hình đơn + Giao tiếp hợp + Đề xuất giải pháp Mô hình minh giản minh hoạ được sự tác.
chế tạo mô hình.
họa sự chuyển
chuyển hóa toàn năng + Giải quyết + Lập kế hoạch chế hóa năng lượng. lượng, liên quan đến vấn đề và sáng tạo mô hình một số dạng năng lượng tạo.
+ Thực hiện chế tạo
khác nhau.
mô hình. + Báo cáo, trình bày công bố sản phẩm.
2. Động năng và thế năng Yêu cầu cần đạt
Góp phần phát triển PC, NL chung
-
Từ
phương
Nội dung chính
Năng lực KHTN
trình + Tự chủ, tự + Phân tích tình huống +
chuyển động thẳng biến học
Khái
niệm
có vấn đề, phát hiện động năng.
đổi đều với vận tốc ban + Giải quyết vấn đề cần giải quyết.
+ Đơn vị động
đầu bằng không, rút ra vấn đề
+ Nhận biết và nêu năng
được động năng của vật
được khái niệm động + Biểu thức tính
có giá trị bằng công của
năng.
lực tác dụng lên vật.
+ Hệ thống kiến thức + Mối quan hệ
động năng
đã học về chuyển động giữa công và độ thẳng biến đổi đều và biến thiên động công cơ học.
năng.
+ Phân tích rút ra được mối quan hệ giữa công và động năng. + Vận dụng được kiến thức động năng giải thích vào thực tiễn. - Nêu được công thức + Tự chủ, tự + Phân tích tình huống + Khái niệm thế tính thế năng trong học.
có vấn đề, phát hiện năng
trọng
trường trọng lực đều, + Giải quyết vấn đề cần giải quyết.
trường, đơn vị
vận dụng được trong vấn đề.
thế năng.
36
một số trường hợp đơn
+ Đưa ra được phán + Biểu thức tính
giản.
đoán, giả thuyết phù thế năng trọng hợp.
trường.
+ Nhận biết, trình bày + Liên hệ giữa được khái niệm thế công của trọng năng trọng trường.
lực và độ giảm
+ Vận dụng kiến thức thế năng. thế năng trong một số bài toán đơn giản và trong thực tiễn. - Phân tích được sự Giao tiếp, hợp + Phân loại được hai Sự chuyển hóa chuyển hoá động năng tác.
dạng
năng
lượng: năng lượng giữa
và thế năng của vật
động năng và thế động năng và thế
trong một số trường hợp
năng.
đơn giản.
+ Phân tích tổng hợp
năng.
kiến thức giải thích được sự chuyển năng lượng, vận dụng vào thực tiễn. - Nêu được khái niệm + Tự chủ, tự + Nhận biết, nêu được + Khái niệm cơ cơ năng; phát biểu được học.
khái niệm cơ năng, năng, đơn vị cơ
định luật bảo toàn cơ + Giải quyết biểu thức tính cơ năng. năng. năng và vận dụng được vấn đề
+ Phân tích, đưa ra + Biểu thức tính
định luật bảo toàn cơ
phán đoán giả thuyết cơ năng.
năng
phù hợp.
trong
một
trường hợp đơn giản.
số
+ Định luật bảo
+ Vận dụng kiến thức toàn cơ năng. vào giải quyết bài toán liên quan
37
2.3. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Căn cứ vào thời lượng chương trình [3] chủ đề này thực hiện trong 10 tiết. Hai bài học “Công và năng lượng”; “Động năng và thế năng” được dự kiến thực hiện trong 5 tiết. Chúng tôi lựa chọn tổ chức cho học sinh tham gia chuỗi hoạt động học tập của chủ đề theo các bước: - Trải nghiệm (T) - Phân tích, hình thành kiến thức kĩ năng mới (P) - Luyện tập, củng cố (C) - Vận dụng (V) 2.3.1. Chuỗi hoạt động và mạch nội dung Bài học: Công và năng lượng Tiết 1 (T) (P)
Chuỗi hoạt động và mạch nội dung - Hệ thống kiến thức đã học, đưa ra khái niệm công cơ học - Lấy ví dụ về công cơ học trong thực tế - Rút ra biểu thức tính công và nhận xét về giá trị công - Phân tích ví dụ thực tế để chứng minh có thể truyền năng lượng từ vật này sang vật khác bằng cách thực hiện công.
2 (C) (V)
- Vận dụng kiến thức giải quyết bài toán đơn giản về công cơ học - Chế tạo mô hình minh họa định luật bảo toàn năng lượng Bài học: Động năng thế năng
1 (T) (P)
- Hệ thống kiến thức đã học, đưa ra khái niệm động năng, thế năng. - Lấy ví dụ trong thực tế các vật có động năng, thế năng. - Phân tích, rút ra biểu thức tính động năng, thế năng.
2 (P) (C) - Phân tích các ví dụ thực tế để chứng minh sự chuyển hóa năng lượng (V)
giữa động năng và thế năng. - Vận dụng kiến thức giải quyết được bài toán đơn giản về động năng và thế năng.
3 (P) (C)
- Phân tích ví dụ thực tế từ đó hình thành khái niệm cơ năng. - Rút ra biểu thức tính cơ năng của vật trong trọng trường - Rút ra định luật bảo toàn cơ năng - Vận dụng định luật bảo toàn cơ năng vào một số trường hợp đơn giản.
38
2.3.2. Kế hoạch dạy học 2.3.2.1. Kế hoạch dạy học bài “Công và năng lượng” Hoạt động theo
Gợi ý tổ chức hoạt động
Căn cứ đánh
Phương tiện
giá
dạy học
mạch nội dung
- Hệ thống kiến Hoạt động 1: Khái niệm công - Kết quả thảo Phiếu học tập thức đã học đưa cơ học ra
khái
luận về khái 1: Hình ảnh,
niệm - GV đưa ra một số hình ảnh, niệm công cơ video thực tế
công cơ học.
yêu cầu học sinh phân biệt học.
về
công
cơ
Bảng
hệ
- Lấy ví dụ về hình ảnh liên quan đến công cơ - Kết quả lấy học. công
cơ
học học.
trong thực tế
ví dụ
- HS được sử dụng sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, thảo luận đưa ra khái niệm công cơ học, kí hiệu, đơn vị công. - HS thảo luận lấy ví dụ về công cơ học trong thực tế. - GV nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động nhóm của HS. - GV chốt kiến thức.
- Rút ra biểu Hoạt động 2: Biểu thức tính thức tính công, công cơ học nhận xét
- GV yêu cầu HS hệ thống kiến - Kết quả hệ thức về cách tính công đã học. thống
kiến thống các kiến
- GV giao nhiệm vụ học tập cho thức đã học.
thức đã học về
các nhóm thông qua phiếu học
công cơ học.
tập.
- Kết quả việc - Phiếu học tập
- HS hoạt động nhóm, thảo thực
hiện 2: bài toán xác
luận và rút ra được biểu thức nhiệm vụ học định công của tính công cơ học trong trường tập. hợp tổng quát.
lực.
- Ý kiến thảo - Bảng kết quả
A = F.s.cosα
luận
công thực
hiện
HS biện luận giá trị của công thức rút ra.
nhiệm vụ học
theo góc α.
tập. 39
Rút ra công là đại lượng đại số -
Mức
độ
- GV nhận xét, đánh giá kết tham gia hoạt quả hoạt động nhóm của HS.
động nhóm.
- GV chốt kiến thức. - Phân tích ví dụ Hoạt động 3: Truyền năng thực tế để chứng lượng bằng cách thực hiện minh
có
truyền
thể công.
- Kết quả lấy Hình ảnh mô
năng - HS lấy ví dụ phân tích sự ví dụ.
phỏng và phân
lượng từ vật này chuyển hóa năng lượng từ vật - Ý kiến thảo tích sự truyền sang vật khác này sang vật khác bằng cách luận, lập luận năng lượng từ bằng cách thực thực hiện công. hiện công.
giải thích sự vật này sang
- GV nhận xét, đánh giá kết chuyển quả hoạt động nhóm của HS.
hóa vật khác bằng
năng lượng.
- GV chốt kiến thức.
cách thực hiện công
- Vận dụng kiến Hoạt động 4: Vận dụng thức giải quyết GV giao nhiệm vụ học tập cho Kết quả thực Một số bài tập được bài toán học sinh thông qua các PHT, hiện một số đơn về công cơ đơn
giản
về rèn luyện trong giờ học.
công cơ học.
bài tập vận học. dụng/câu hỏi
- Chế tạo mô Hoạt động 5: Chế tạo mô hình minh họa hình
- Kết quả ý - PHT 3.
định luật bảo GV giao nhiệm vụ học tập cho kiến thảo luận - Sản phẩm: toàn lượng.
năng học sinh: - Hoàn thành câu hỏi nhóm. trong PHT 3.
-
Mức
mô hình minh độ họa sự chuyển
- Chế tạo mô hình minh họa tham gia hoạt hóa được sự chuyển hóa năng động nhóm. lượng.
- Kết quả sản
HS hoạt nhóm thực hiện nhiệm phẩm chế tạo vụ học tập.
mô hình.
- GV nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động nhóm của HS.
40
lượng.
năng
Phiáşżu háť?c táşp 1 CĂł cĂ´ng
NgĆ°áť?i ta
mà i sắt có
đi cẼy
ngĂ y lĂŞn
lẼy
kim
công‌ tông Ng᝹a đã sinh
NgĂ y cĂ´ng
cĂ´ng kĂŠo
cᝧa chú thᝣ
đưᝣc cåi xe
xây lĂ
di chuyáťƒn
300.000Ä‘
HĂŹnh 1.1 (nguáť“n internet)
1. Nhᝯng hÏnh ảnh công viᝇc trên, hÏnh ảnh nà o nói đến công cƥ h�c? 2. LẼy 3 và d᝼ vᝠcông cƥ h�c trong th᝹c tế.
Káşżt quả phiáşżu háť?c táşp 1 1. HĂŹnh ảnh ngáťąa kĂŠo xe, ngáťąa Ä‘ĂŁ sinh cĂ´ng kĂŠo đưᝣc cĂĄi xe di chuyáťƒn. 2. LẼy 3 vĂ d᝼ Phiáşżu háť?c táşp 2 BĂ i toĂĄn: Cho máť™t váşt cĂł kháť‘i lưᝣng m, Ä‘ang náşąm yĂŞn trĂŞn mạt sĂ n nháşľn, náşąm ngang. TĂĄc d᝼ng máť™t láťąc đ??…⃗ vĂ o váşt. TĂnh cĂ´ng cᝧa láťąc đ??…⃗ lĂ m váşt di chuyáťƒn đưᝣc quĂŁng Ä‘Ć°áť?ng s trong hai trĆ°áť?ng hᝣp:
HĂŹnh 1.2
HĂŹnh 1.3
TH1: Láťąc đ??…⃗ cĂł phĆ°ĆĄng song song váť›i mạt sĂ n nhĆ° hĂŹnh 1.2 TH2: Láťąc đ??…⃗ cĂł phĆ°ĆĄng hᝣp váť›i phĆ°ĆĄng ngang máť™t gĂłc Îą nhĆ° hĂŹnh 1.3 41
Káşżt quả phiáşżu háť?c táşp 2 TH1: HĂŹnh 1.2: A = F.s TH2: HĂŹnh 1.3: Phân tĂch láťąc đ??…⃗ lĂ m hai thĂ nh phần đ??…⃗x vĂ đ??…⃗y ThĂ nh phần đ??…⃗y vuĂ´ng gĂłc váť›i phĆ°ĆĄng chuyáťƒn Ä‘áť™ng, khĂ´ng sinh cĂ´ng ThĂ nh phần đ??…⃗x song song váť›i phĆ°ĆĄng chuyáťƒn Ä‘áť™ng, sinh cĂ´ng:
A = Fx. s = F.cosÎą.s = F.s.cosÎą
BĂ i táşp váşn d᝼ng BĂ i 1: Máť™t xe, kháť‘i lưᝣng M Ä‘ang chuyáťƒn Ä‘áť™ng lĂŞn dáť‘c nháť? láťąc kĂŠo ⃗đ?‘⃗ (láťąc kĂŠo cᝧa Ä‘áť™ng cĆĄ). CĂĄc láťąc tĂĄc d᝼ng lĂŞn xe nhĆ° hĂŹnh váş˝ 1.4 XĂĄc Ä‘áť‹nh dẼu CĂ´ng cᝧa cĂĄc láťąc -
Láťąc kĂŠo đ??…⃗
-
⃗⃗ Tráť?ng láťąc đ???
-
⃗⃗⃗ Phản láťąc đ???
HĂŹnh 1.4
BĂ i 2: Máť™t ngĆ°áť?i Ä‘ang táşp đẊy tấ 50 kg áť&#x; tĆ° tháşż náşąm tᝍ ngáťąc Ä‘áşżn váť‹ trĂ giᝯ cao cĂĄch ngáťąc 40 cm (HĂŹnh 1.5). Coi tấ đưᝣc nâng lĂŞn Ä‘áť u. LẼy g = 10 (m/s2). CĂ´ng tháťąc hiᝇn lĂ bao nhiĂŞu?
HĂŹnh 1.5 (nguáť“n internet)
Káşżt quả bĂ i táşp váşn d᝼ng: BĂ i 1. Phân tĂch tráť?ng láťąc P thĂ nh hai thĂ nh phần P1 vĂ P2 CĂ´ng cᝧa cĂĄc láťąc: AN = AP2 = 0 AFk > 0; AP1 < 0 42
Bài 2. Công thực hiện được tính theo công thức: A = F.s.cosα Lực tác dụng lên tạ bằng với trọng lực của quả tạ tạ được đẩy từ từ, không tăng tốc) F = P = mg = 500 (N) Quãng đường vật (tạ) di chuyển là 40cm: s = 40cm = 0,4 m Lực đẩy và hướng chuyển động cùng hướng: α= 00 Công thực hiện được là: A = 500.0,4 = 200 J Phiếu học tập 3 1. Trình bày ví dụ chứng tỏ có thể truyền năng lượng từ vật này sang vật khác bằng cách thực hiện công. 2. Lập sơ đồ sự chuyển hóa năng lượng đã học, lấy ví dụ cụ thể. 3. Phân tích sự chuyển hóa năng lượng trong các hình ảnh dưới đâ
Hình 1.6 Đun nước bằng ấm điện
Hình1.7 Đèn dây tóc đang thắp sáng
Hình 1.8 (nguồn internet) Xe máy đang hoạt động
4. Chế tạo mô hình minh họa được sự chuyển hóa năng lượng
Yêu cầu: Thiết kế, chế tạo mô hình đơn giản, minh họa được sự chuyển hóa năng lượng, liên quan đến một số dạng năng lượng khác nhau. Gợi ý: - Xác định các dạng năng lượng biến đổi - Xác định mô hình đơn giản, nguyên liệu phù hợp, dễ tìm, kinh phí thấp Kết quả: 1. Sơ đồ sự chuyển hóa năng lượng Ví dụ 2. - Đun nước bằng ấm điện: Điện năng – nhiệt năng ( 1 phần nhỏ năng lượng điện chuyển hóa thành quang năng làm đèn báo sáng) - Đèn dây tóc: Điện năng – nhiệt năng – quang năng - Xe máy khi hoạt động: Nhiệt năng biến đổi thành động năng 43
3. Dự kiến sản phẩm của học sinh 2.3.2.2. Kế hoạch dạy học bài “Động năng và thế năng” Hoạt động
Gợi ý tổ chức hoạt động
theo mạch
Căn cứ
Phương tiện
đánh giá
dạy học
nội dung - Hệ thống kiến Hoạt động 1: Khái niệm thức đã học, động năng, biểu thức tính đưa
ra
niệm
- Kết quả thảo Phiếu học tập
khái động năng
động Một vật có năng lượng nếu luận về khái 1:
năng
vật đó có khả năng sinh công. niệm
-
Xây
năng...
- Kết quả lấy ví Bản báo cáo kết
các vật có động Trận lũ quét, và hậu quả sau dụ năng.
ảnh,
động video về động
- Lấy ví dụ - GV đưa ra video tạo tình năng. trong thực tế huống học tập:
hình
trận lũ.
về
năng.
động quả thực hiện phiếu học tập 1
dựng - GV đưa các câu hỏi tình - Biểu thức xác của HS
biểu thức tính huống và câu hỏi hình thành định động năng.
động Sách giáo khoa,
kiến thức động năng thông năng.
mạng internet,
qua phiếu học tập 1
máy vi tính.
- HS được sử dụng sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, mạng internet ... hoàn thành các yêu cầu trong phiếu học tập 1 GV đã giao. - GV nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động nhóm của HS. - GV chốt kiến thức. - GV định hướng HS xây dựng được biểu thức động năng từ phương trình chuyển động thẳng biến đổi đều với vận tốc ban đầu bằng không, 44
rút ra được độ biến thiên động năng của vật có giá trị bằng công của lực tác dụng lên vật. - Hệ thống kiến Hoạt động 2: Khái niệm thế thức đã học, năng, biểu thức thế năng đưa
ra
khái trọng trường.
niệm thế năng - GV đưa ra video tạo tình trọng trường
huống học tập:
- Kết quả thảo - Phiếu học tập
- Lấy ví dụ Hoạt động của búa máy
luận về khái 2:
hình
ảnh
trong thực tế - GV đưa các câu hỏi tình niệm thế năng (video) về thế các vật có thế huống và câu hỏi hình thành trọng trường. năng Xây
trọng
trọng kiến thức về thế năng trọng - Kết quả lấy ví trường...
trường -
năng
trường thông qua phiếu học dụ về thế năng - Bản báo cáo dựng tập 2
trọng trường.
kết quả thực
biểu thức tính - HS được sử dụng sách giáo - Biểu thức xác hiện phiếu học thế năng trọng khoa, tài liệu tham khảo, định thế năng tập 2 của HS trường
mạng internet ... hoàn thành trọng trường.
Sách giáo khoa,
các yêu cầu trong phiếu học
mạng internet,
tập 2 GV đã giao.
máy vi tính.
- GV nhận xét, đánh giá kết quả hoạt động nhóm của HS. - GV chốt kiến thức. - Phân tích các Hoạt động 3: Sự chuyển ví dụ thực tế để hóa năng lượng giữa động chứng minh sự năng và thế năng chuyển năng
hóa - HS thảo luận, lấy ví dụ phân - Kết quả lấy ví - Phiếu học tập lượng tích sự chuyển hóa năng dụ.
3
giữa động năng lượng giữa động năng, thế - Ý kiến thảo - Bản báo cáo và thế năng.
năng.
luận, lập luận kết quả phiếu giải thích sự 45
- GV nhận xét, đánh giá kết chuyển
hóa học tập 3 của
quả hoạt động nhóm của HS. năng lượng.
HS
- GV chốt kiến thức.
- Hình ảnh mô phỏng.
- Vận dụng kiến Hoạt động 4: Vận dụng thức giải quyết GV giao nhiệm vụ học tập Kết quả thực Một số bài tập được bài toán cho học sinh thông qua các hiện một số bài đơn về động đơn
giản
về phiếu học tập, rèn luyện tập
động năng và trong giờ học.
vận năng, thế năng.
dụng/câu hỏi
thế năng. - Phân tích ví Hoạt động 5: Khái niệm cơ dụ thực tế từ đó năng, biểu thức cơ năng hình thành khái - Một vật đồng thời có thể có niệm cơ năng.
cả động năng và thế năng?
- Câu trả lời - Phiếu học tập
- Rút ra biểu - GV giao nhiệm vụ học tập cho tình huống. 4 thức tính
cơ cho HS thông qua PHT 4.
- Khái niệm cơ - Bản báo cáo
năng của vật - HS thảo luận hoàn thành năng, đơn vị cơ kết quả thực trong
trọng các nội dung trong PHT 4.
trường
năng
hiện PHT 4 của
- GV nhận xét, đánh giá kết - Biểu thức xác HS quả hoạt động nhóm của HS. định cơ năng - GV chốt kiến thức.
của vật.
Máy
tính,
sách giáo khoa, mạng internet...
- Rút ra định Hoạt động 6: Tìm hiểu định luật bảo toàn cơ luật bảo toàn cơ năng năng -
- GV đưa ra bài toán lý - Kết quả bài - Bài toán lí
Vận
dụng thuyết. Yêu cầu HS thảo luận toán lý thuyết.
định luật bảo giải quyết bài toán.
thuyết
- Nội dụng định - Một số bài tập
toàn cơ năng - GV: Hãy phát biểu định luật luật bảo toàn cơ vận dụng đơn vào
một
số bảo toàn cơ năng? Viết biểu năng, biểu thức giản về định
trường hợp đơn thức của định luật.
của định luật.
giản.
luật bảo toàn cơ năng
46
- GV: Từ nội dung định luật, - Mối quan hệ -
Máy
rút ra hệ quả về mối quan hệ giữa động năng sách giữa động năng và thế năng? và thế năng.
tính, giáo
khoa...
- GV nhận xét câu trả lời và - Kết quả thực hiện một số bài
chốt kiến thức
- GV đưa ra một số bài tập tập vận dụng, vận dụng đơn giản cơ năng câu hỏi. và định luật bảo toàn cơ năng Phiếu học tập 1 1. Xem video trận lũ quét và trả lời câu hỏi: + Trong video trên dòng nước lũ có sinh công không? Vì sao? + Dòng nước lũ có mang năng lượng không? Đó là dạng năng lượng nào? + Biện pháp khắc phục, phòng chống lũ quét? 2. Lấy ví dụ trong thực tế về: vật chuyển động có khả năng sinh công. 3. Tìm hiểu khái niệm động năng. 4. Động năng của vật phụ thuộc vào những yếu tố nào? 5. Biểu thức tính động năng của vật? Kết quả phiếu tập 1 1. + Dòng nước lũ có sinh công, dòng nước lũ đã làm sạt nở đất, quấn trôi cây cối, các vận dụng… + Dòng nước lũ có mang năng lượng, đó là động năng. + Biện pháp khắc phục: Trồng và bảo vệ rừng phòng hộ đầu nguồn Xây dựng hồ chứa điều tiết lũ ở nơi thường xảy ra lũ quét Xây dựng đê, tường, kè chắn lũ quét… 2. Lấy ví dụ 3. Khái niệm động năng: Động năng là dạng năng lượng của vật có được khi vật chuyển động. 47
4. Ä?áť™ng năng cᝧa váşt ph᝼ thuáť™c vĂ o kháť‘i lưᝣng cᝧa váşt vĂ váşn táť‘c cᝧa váşt. 5. Biáťƒu thᝊc tĂnh Ä‘áť™ng năng cᝧa váşt: WÄ‘ =
đ?‘šđ?‘Ł 2 2
Trong Ä‘Ăł: WÄ‘ : lĂ Ä‘áť™ng năng. Ä?ĆĄn váť‹ jun (J). m: lĂ kháť‘i lưᝣng cᝧa váşt (kg). v: lĂ váşn táť‘c cᝧa váşt (m/s). Phiáşżu háť?c táşp 2 1. Quan sĂĄt video hoất Ä‘áť™ng cᝧa bĂşa mĂĄy: Khi quả tấ áť&#x; Ä‘áť™ cao z1 , sau khi đưᝣc thả rĆĄi xuáť‘ng cáť?c, lĂ m cáť?c di chuyáťƒn xuáť‘ng đẼt. + Quả tấ cĂł sinh cĂ´ng hay khĂ´ng? VĂŹ sao? + Náşżu Ä‘Ć°a quả tấ lĂŞn Ä‘áť™ cao z2 > z1 hĂŁy dáťą Ä‘oĂĄn Ä‘áť™ nĂşn cᝧa cáť?c so váť›i khi thả rĆĄi tấ áť&#x; Ä‘áť™ cao z1. 2. LẼy vĂ d᝼ chᝊng táť? ráşąng máť™t váşt cĂł kháť‘i lưᝣng m khi Ä‘Ć°a lĂŞn váť‹ trĂ cĂĄch mạt đẼt Ä‘áť™ cao z thĂŹ lĂşc rĆĄi xuáť‘ng cĂł tháťƒ sinh cĂ´ng. 3. TĂŹm hiáťƒu khĂĄi niᝇm Tháşż năng tráť?ng trĆ°áť?ng? Ä?ĆĄn váť‹ tháşż năng? 4. Tháşż năng tráť?ng trĆ°áť?ng cᝧa máť™t váşt ph᝼ thuáť™c vĂ o yáşżu táť‘ nĂ o? 5. TĂŹm biáťƒu thᝊc xĂĄc Ä‘áť‹nh tháşż năng tráť?ng trĆ°áť?ng? Káşżt quả phiáşżu háť?c táşp 2 1. Quả tấ cĂł sinh cĂ´ng vĂŹ Ä‘ĂŁ lĂ m cáť?c di chuyáťƒn nĂşn xuáť‘ng đẼt. Náşżu cĂ ng Ä‘Ć°a tấ lĂŞn cao thĂŹ khi thả rĆĄi va chấm vĂ o cáť?c sáş˝ lĂ m cáť?c nĂşn xuáť‘ng đẼt cĂ ng sâu hĆĄn -> cĂ ng lĂŞn cao năng lưᝣng cᝧa tấ cĂ ng láť›n. 2. VĂ d᝼ 3. Tháşż năng tráť?ng trĆ°áť?ng cᝧa máť™t váşt lĂ máť™t dấng năng lưᝣng tĆ°ĆĄng tĂĄc giᝯa TrĂĄi đẼt vĂ váşt.[10] 4. Tháşż năng tráť?ng trĆ°áť?ng ph᝼ thuáť™c vĂ o váť‹ trĂ cᝧa váşt trong tráť?ng trĆ°áť?ng. 5. Biáťƒu thᝊc tĂnh tháşż năng Wt = mgz Wt lĂ tháşż năng. Ä?ĆĄn váť‹ jun (J). z lĂ Ä‘áť™ cao cᝧa váşt so váť›i máť‘c tháşż năng. m lĂ kháť‘i lưᝣng cᝧa váşt (kg). 48
Phiếu học tập 3 1. Phân tích một số chuyển động trong các hình ảnh dưới đây và nhận xét. a. Chuyển động 1: Ban đầu xe đạp được giữ trên mặt dốc, sau đó cho xe trượt xuống. Xe chuyển động xuống dốc nhanh dần. Nhận xét: Khi xe xuống dốc: - Độ cao của xe …...dần, vận tốc của xe……dần. - Thế năng của xe……..dần, động năng của xe………..dần. => Vậy khi xe xuống dốc, ……….năng đã chuyển hóa thành………….năng. b. Chuyển động 2: Xét chuyển động của quả bóng khi vận động viên ném quả bóng về phía rổ Nhận xét: Khi quả bóng bay chậm dần lên cao về phía rổ: - Tốc độ của quả bóng…….dần, độ cao của quả bóng…….dần. - Động năng của quả bóng…..dần, thế năng của quả bóng…..dần. => Vậy khi quả bóng bay lên cao, …….năng đã chuyển hóa thành………năng. 2. Lấy ít nhất 3 ví dụ trong thực tế minh họa được sự chuyển hóa giữa động năng và thế năng. Kết quả phiếu học tập 3. 1. a. Chuyển động 1: Khi xe xuống dốc: - Độ cao của xe giảm dần, vận tốc của xe tăng dần. - Thế năng của xe giảm dần, động năng của xe tăng dần. => Vậy khi xe xuống dốc, thế năng đã chuyển hóa thành động năng. b. Chuyển động 2: Khi quả bóng bay chậm dần lên cao về phía rổ: - Tốc độ của quả bóng giảm dần, độ cao của quả bóng tăng dần. - Động năng của quả bóng giảm dần, thế năng của quả bóng tăng dần. => Vậy khi quả bóng bay lên cao, động năng đã chuyển hóa thành thế năng. 2. Ví dụ 49
Phiáşżu háť?c táşp 4 BĂ i 1: Máť™t xe kháť‘i lưᝣng 100 kg, chuyáťƒn Ä‘áť™ng tháşłng Ä‘áť u váť›i váşn táť‘c 10 m/s. TĂnh Ä‘áť™ng năng cᝧa xe.
A
BĂ i 2: XĂŠt váť‹ trĂ O, A, B trong hĂŹnh váş˝, cháť?n máť‘c tháşż năng tấi O hĂŁy xĂĄc Ä‘áť‹nh váť‹ trĂ nĂ o cĂł tháşż năng dĆ°ĆĄng,
O
váť‹ trĂ nĂ o tháşż năng báşąng 0 vĂ váť‹ trĂ nĂ o cĂł tháşż năng âm? BĂ i 3: Máť™t váşt kháť‘i lưᝣng 500g, áť&#x; Ä‘áť™ cao 4m so váť›i mạt đẼt. LẼy g = 10m/s2. TĂnh tháşż năng cᝧa váşt so váť›i
B
mạt đẼt. BĂ i 4: Máť™t váşt cĂł kháť‘i lưᝣng 500g áť&#x; Ä‘ĂĄy cᝧa giáşżng sâu 6m. LẼy g = 10m/s 2. TĂnh tháşż năng cᝧa váşt Ä‘áť‘i váť›i mạt đẼt. BĂ i 5: Máť™t váşn Ä‘áť™ng viĂŞn nhảy cao cĂł kháť‘i lưᝣng 60 (kg) tĂĄc Ä‘áť™ng máť™t láťąc trung bĂŹnh 1800 (N) trong quĂŁng Ä‘Ć°áť?ng 0,5 (m). HĂŁy tĂnh táť‘c Ä‘áť™ cᝧa váşn Ä‘áť™ng viĂŞn vĂ o lĂşc nhảy lĂŞn.
Káť™t váşn Ä‘áť™ng viĂŞn nhảy BĂ i 1: Ä?áť™ng năng cᝧa xe: WÄ‘ =
đ?‘šđ?‘Ł 2 2
= 5000 (J)
BĂ i 2: WtA > 0; WtO = 0 ; WtB < 0 BĂ i 3: Tháşż năng cᝧa váşt so váť›i mạt đẼt lĂ : Wt = mgz = 0,5.10.4 = 20 J BĂ i 4: Tháşż năng cᝧa váşt so váť›i mạt đẼt lĂ : Wt = mgz = - 0,5.10.6 = - 30 J BĂ i 5: Váşn Ä‘áť™ng viĂŞn nhảy cao cĂł váşn táť‘c tháşłng đᝊng báşąng khĂ´ng áť&#x; tháť?i Ä‘iáťƒm hấ ngĆ°áť?i thẼp nhẼt (ban đầu), váşn táť‘c táť‘i Ä‘a áť&#x; tháť?i Ä‘iáťƒm nhảy lĂŞn (cuáť‘i). A = WÄ‘ sau – WÄ‘ trĆ°áť›c
ADCT: F.s =
đ?‘šđ?‘Ł 2 2
− 0 -> v = 4,24 (m/s).
50
Phiáşżu háť?c táşp 5 1. Quan sĂĄt hĂŹnh ảnh dĆ°áť›i đây vĂ trả láť?i câu háť?i
- Máť™t con diáť u kháť‘i lưᝣng m Ä‘ang bay váť›i váşn táť‘c v áť&#x; Ä‘áť™ cao h so váť›i mạt đẼt. Diáť u Ä‘ang cĂł năng lưᝣng áť&#x; dấng nĂ o? - Khi thĂĄc nĆ°áť›c chảy tᝍ trĂŞn cao xuáť‘ng thĂŹ nĆ°áť›c Ä‘ang cĂł năng lưᝣng áť&#x; dấng nĂ o? Giải thĂch vĂŹ sao cĂł dấng năng lưᝣng Ä‘Ăł? 2. LẼy vĂ d᝼ tháťąc táşż váť cĂĄc váşt cĂł năng lưᝣng áť&#x; cả hai dấng Ä‘áť™ng năng vĂ tháşż năng. 3. NĂŞu khĂĄi niᝇm cĆĄ năng, Ä‘ĆĄn váť‹ cĆĄ năng. 4. XĂĄc Ä‘áť‹nh biáťƒu thᝊc tĂnh cĆĄ năng cᝧa váşt trong tráť?ng trĆ°áť?ng. Káşżt quả phiáşżu háť?c táşp 5 1. - Diáť u Ä‘ang áť&#x; Ä‘áť™ cao h so váť›i mạt đẼt -> diáť u cĂł tháşż năng Diáť u Ä‘ang chuyáťƒn Ä‘áť™ng váť›i váşn táť‘c v -> diáť u cĂł Ä‘áť™ng năng. - Khi thĂĄc nĆ°áť›c chảy tᝍ trĂŞn cao xuáť‘ng nĂł cĂł cĂĄc dấng năng lưᝣng: tháşż năng vĂ Ä‘áť™ng năng: nĆ°áť›c chảy tᝍ trĂŞn cao xuáť‘ng => nĆ°áť›c cĂł tháşż năng, nĆ°áť›c chảy (chuyáťƒn Ä‘áť™ng) => nĆ°áť›c cĂł Ä‘áť™ng năng. 2. VĂ d᝼ 3. KhĂĄi niᝇm cĆĄ năng: Khi váşt chuyáťƒn Ä‘áť™ng trong tráť?ng trĆ°áť?ng thĂŹ táť•ng Ä‘áť™ng năng vĂ tháşż năng cᝧa váşt đưᝣc gáť?i lĂ cĆĄ năng cᝧa váşt trong tráť?ng trĆ°áť?ng. [10] Ä?ĆĄn váť‹ cĆĄ năng lĂ jun (J). 4. Biáťƒu thᝊc tĂnh cĆĄ năng W = WÄ‘ + Wt =
51
đ?’Žđ?’—đ?&#x;? đ?&#x;?
+ mgz
Bài toán lý thuyết Một vật m chuyển động trong trọng trường từ M (độ cao zM) đến N (độ cao zN). Biết vận tốc của vật tại M là v1 và tại N là v2. Tìm mối liên hệ giữa động năng và thế năng của vật trong quá trình vật chuyển động từ M đến N.Từ đó nêu nhận xét.
Kết quả bài toán lý thuyết - Công của trọng lực khi vật dịch chuyển từ M đến N được xác định bởi: AMN = Wt (M) – Wt (N) (1) - Nếu vật chỉ chịu tác dụng của trọng lực thì công của trọng lực bằng độ biến thiên động năng: AMN = Wđ (N) – Wđ (M) (2) Từ (1) và (2) suy ra: Wt (M) – Wt (N) = Wđ (N) – Wđ (M) Wt (M) + Wđ (M) = Wt (N) +Wđ (N) Hay W(M)
=
W(N)
Nhận xét: cơ năng tại M bằng cơ năng tại N hay cơ năng của vật không đổi.
52
Bài tập vận dụng 2 Bài 1. Một vật có khối lượng 2 kg, chuyển động với vận với tốc 2 m/s ở độ cao 10 m so với mặt đất. Lấy g = 10 m/s2. Tính cơ năng của vật. Chọn mốc thế năng tại mặt đất. Bài 2. Con lắc đơn tạo bởi một vật nặng nhỏ gắn vào đầu một sợi dây mảnh không co dãn, đầu kia của dây gắn cố định tại C. Đưa vật lên đến vị trí A rồi thả nhẹ nhàng, vật sẽ đi xuống đến O (vị trí thấp nhất) rồi đi lên đến B, sau đó quay lại và sự chuyển động như vậy cứ tiếp tục lặp lại. Bỏ qua lực cản và lực ma sát. a. Chứng minh rằng A và B đối xứng nhau qua CO. b. Vị trí nào động năng cực đại, cực tiểu? c. Trong quá trình nào động năng chuyển hóa thành thế năng và ngược lại. Bài 3. Xét chuyển động của xích đu Một người đứng trên mặt đất kéo xích đu cùng với người ngồi trên đó lệch khỏi vị trí cân bằng một đoạn rồi buông tay. Xích đu sẽ chuyển động qua lại quanh vị trí cân bằng, bỏ qua lực cản không khí, quan sát chuyển động của xích đu nhận xét: a) Khi xích đu đi xuống: độ cao của xích đu……, còn tốc độ của xích đu……. Thế năng của xích đu………., động năng của xích đu…….. => có sự chuyển hóa năng lượng như thế nào? b) Khi xích đu chuyển động đi lên: độ cao của xích đu……, còn tốc độ của xích đu……. Thế năng của xích đu………., động năng của xích đu……..=> có sự chuyển hóa năng lượng như thế nào? c) Tại vị trí nào động năng của xích đu lớn nhất? Nhỏ nhất? Tại vị trí nào thế năng của xích đu lớn nhất? Nhỏ nhất?
53
Káşżt quả bĂ i táşp váşn d᝼ng 2 BĂ i 1. CĆĄ năng cᝧa váşt:
W = Wt + WÄ‘ = mgz +
đ?’Žđ?’—đ?&#x;? đ?&#x;?
= 204 (J)
BĂ i 2. a. Ă p d᝼ng Ä‘áť‹nh luáşt bảo toĂ n cĆĄ năng: WA = WB MĂ WÄ‘ (A) = WÄ‘ (B) = 0 Suy ra: Wt (A) = Wt (B) <=> mgzA = mgzB ďƒ° zA = z B ďƒ° A Ä‘áť‘i xᝊng váť›i B qua CO b. Váť‹ trĂ Ä‘áť™ng năng cáťąc đấi lĂ O Váť‹ trĂ Ä‘áť™ng năng cáťąc tiáťƒu lĂ A, B c. - QuĂĄ trĂŹnh chuyáťƒn hĂła tᝍ Ä‘áť™ng năng sang tháşż năng lĂ quĂĄ trĂŹnh váşt chuyáťƒn Ä‘áť™ng tᝍ B Ä‘áşżn O vĂ quĂĄ trĂŹnh chuyáťƒn Ä‘áť™ng tᝍ A Ä‘áşżn O - QuĂĄ trĂŹnh chuyáťƒn hĂła tᝍ tháşż năng sang Ä‘áť™ng năng lĂ quĂĄ trĂŹnh váşt chuyáťƒn Ä‘áť™ng tᝍ O Ä‘áşżn A vĂ quĂĄ trĂŹnh chuyáťƒn Ä‘áť™ng tᝍ O Ä‘áşżn B. BĂ i 3. a) Khi xĂch Ä‘u Ä‘i xuáť‘ng: Ä‘áť™ cao cᝧa xĂch giảm, còn táť‘c Ä‘áť™ cᝧa xĂch Ä‘u tăng. Tháşż năng cᝧa xĂch Ä‘u giảm, Ä‘áť™ng năng cᝧa xĂch Ä‘u tăng => cĂł sáťą chuyáťƒn hĂła tᝍ tháşż năng sang Ä‘áť™ng năng. b) Khi xĂch Ä‘u chuyáťƒn Ä‘áť™ng Ä‘i lĂŞn: Ä‘áť™ cao cᝧa xĂch Ä‘u tăng, còn táť‘c Ä‘áť™ cᝧa xĂch Ä‘u giảm. Tháşż năng cᝧa xĂch Ä‘u tăng, Ä‘áť™ng năng cᝧa xĂch Ä‘u giảm=> cĂł sáťą chuyáťƒn hĂła tᝍ Ä‘áť™ng năng sang tháşż năng. c) Tấi váť‹ trĂ xĂch Ä‘u thẼp nhẼt: tháşż năng nháť? nhẼt còn Ä‘áť™ng năng láť›n nhẼt Tấi váť‹ trĂ cao nhẼt: tháşż năng láť›n nhẼt còn Ä‘áť™ng năng nháť? nhẼt.
54
2.3.3. Xây dựng các tiêu chí đánh giá Bảng 3.1 Tiêu chí đánh giá NLGQVĐ của HS thông qua thực hiện nhiệm vụ học tập trong bài học “Công và năng lượng” Nội dung
Mức 1
Mức 2
Mức 3
Phiếu học tập 1 1. Lựa chọn hình ảnh 1. Lựa chọn đúng 1. Lựa chọn đúng không chính xác.
hình ảnh.
hình ảnh.
2. Lấy được 1 ví dụ.
2. Lấy được 2 ví dụ, 2. Lấy được 3 ví chính xác rõ ràng.
dụ, chính xác rõ ràng, giải thích được quá trình sinh công của lực.
Phiếu học tập 2 Hệ thống được kiến Hệ thống được kiến Hệ thống được thức về Công đã học thức về Công đã kiến thức về Công ở lớp 8, hoàn thành học ở lớp 8, áp đã học ở lớp 8, áp được TH1 dưới sự dụng giải được 1 dụng giải được cả hỗ trợ của giáo viên
trường hợp trong hai trường hợp bài toán, chưa đưa trong
bài
toán,
ra được kết quả đưa ra được công công
thức
tính thức tính Công
Công tổng quát. Bài dụng
tập
tổng quát
vận - Chỉ xác định được - Xác định dấu của - Xác định dấu của dấu của công lực F công tất cả các lực công tất cả các lực và lực N
trên hình vẽ, nhưng và giải thích được
- Áp dụng đúng công không giải thích chính xác về dấu thức, chưa xác định được. được lực F và góc α
của công mỗi lực
- Áp dụng đúng tác dụng lên vật công thức, nhờ gợi trong bài toán. ý của GV xác định - Áp dụng đúng được lực F và góc α công thức,
xác
định được lực F và góc α. Tính được 55
công của lực đẩy Phiếu học tập 3 1. Lấy được ví dụ 1. Lấy được ví dụ, 1. Lấy được ví dụ, nhưng không đúng giải thích chưa chặt giải thích được mục tiêu.
chẽ
chính xác, chặt chẽ.
2. Chưa lập được sơ 2. Huy động được 2. Huy động được đồ
kiến thức, lập được kiến
thức,
lập
sơ đồ đơn giản, lấy được sơ đồ, lấy được ví dụ nhưng được ví dụ, giải chưa chính xác với thích được ví dụ. sơ đồ. 3. Có phân tích cả ba 3. Có phân tích cả 3. Có phân tích cả hình ảnh nhưng đều ba hình ảnh, phân ba hình ảnh, phân không chính xác.
tích
đúng
một tích
trong ba hình ảnh.
đúng
hai
trong ba hình ảnh.
4. Nêu được ý tưởng, 4. Nêu được ý 4. Nêu được ý nhưng chưa có bản tưởng, có bản thiết tưởng, có bản thiết thiết kế, chưa tạo kế rõ ràng, chế tạo kế rõ ràng, chế tạo được mô hình
được
mô
hình được mô hình, vận
nhưng chưa hoàn hành tốt. thiện,
chưa
hành thử
56
vận
Bảng 3.2 Tiêu chí đánh giá NLGQVĐ của HS thông qua thực hiện nhiệm vụ học tập trong bài học “Động năng và thế năng” Nội dung
Mức 1
Mức 2
Phiếu học tập 1 1. Trả lời được dòng 1. Trả lời được
Mức 3 1. Phân tích được
nước lũ có sinh công dòng nước lũ có
video, nêu được
nhưng chưa giải
sinh công nhưng
tác hại của dòng
thích được.
giải thích chưa rõ
nước lũ, trả lời
-Trả lời được dòng
ràng.
chính xác đầy đủ
nước có mang năng
- Trả lời được dòng được các câu hỏi
lượng, chưa nói
nước có mang năng và giải được thích
được đó là dạng
lượng, chưa nói
năng lượng nào.
được đó là dạng
- Chưa đưa ra được
năng lượng nào.
biện pháp khắc
- Đưa ra được 1
phục.
biện pháp khắc
2. Lấy được ví dụ
phục.
nhưng chưa đúng
2. Lấy được 1 ví dụ 2. Lấy được hơn
mục tiêu.
chính xác.
3. Chưa nêu được
chặt chẽ.
2 ví dụ chính xác. 3. Nêu được
khái niệm động
3. Nêu được khái
chính xác khái
năng.
niệm động năng,
niệm động năng.
Trả lời đúng đơn vị
nhưng không rõ
Trả lời đúng đơn
động năng.
ràng.
vị động năng.
Trả lời đúng đơn vị 4. Nêu được các 4. Chưa nêu được
động năng.
động năng phụ
các yêu tố phụ thuộc 4. Chưa nêu được
thuộc vào vận tốc.
của động năng.
các yêu tố phụ
5. Nêu được biểu
5. Nêu được biểu
thuộc của động
thức tính động
thức tính động năng, năng.
năng, giải thích
chưa giải thích các
5. Nêu được biểu
đúng các đại
đại lượng trong
thức tính động
lượng trong công
công thức.
năng, giải thích
thức.
57
đúng các đại lượng trong công thức. Phiếu học tập 2 1. Trả lời được búa
1. Trả lời được búa
1. Trả lời được
có sinh công, giải
có sinh công, giải
búa có sinh công,
thích chưa rõ ràng.
thích đúng.
giải thích đúng.
- Chưa đưa ra được
- Đưa ra được dự
- Đưa ra được dự
dự đoán
đoán.
đoán, có lời giải thích cho dự đoán đưa ra.
2. Chưa lấy được ví
2. Lấy được 1 ví
2. Lấy được từ 2
dụ.
dụ.
ví dụ trở lên.
3. Chưa nêu được
3. Nêu được khái
3. Nêu được đầy
khái niệm thế năng
niệm thế năng
đủ chính xác khái
trọng trường.
trọng trường nhưng niệm thế năng
4. Chưa nêu được
chưa đầy đủ.
trọng trường.
4. Nêu được thế
4. Nêu được thế
các yêu tố phụ thuộc năng trọng trường
năng trọng trường
của thế năng trọng
của vật phụ thuộc
phụ thuộc vào vị
trường của vật.
vào độ cao của vật.
trí của vật trong trọng trường.
5. Đưa ra được biểu
5. Đưa ra được
5. Đưa ra được
thức xác định thế
biểu thức xác định
biểu thức xác
năng trọng trường,
thế năng trọng
định thế năng
chưa giải thích
trường, giải thích
trọng trường, giải
được.
chưa được đầy đủ.
thích đúng và đầy đủ.
Phiếu học tập 3 1.
1.
1.
a. CĐ 1:
a. CĐ 1:
a. CĐ 1:
Chỉ nhận xét được
Nhận xét được độ
Nhận xét đúng
độ cao giảm, vận tốc cao giảm, vận tốc
Kết luận đúng
tăng
tăng. Thế năng
Chưa kết luận được.
giảm, động năng 58
tăng. Chưa kết luận được. b. CĐ 2:
b. CĐ 2:
b. CĐ 2:
Chỉ nhận xét được
Chỉ nhận xét được
Nhận xét đúng
độ cao giảm.
độ cao giảm. Thế
Kết luận đúng
Chưa kết luận được.
năng giảm Chưa kết luận được.
2. Chỉ lấy được 1 ví
2. Lấy được 2 ví dụ 2. Lấy được hơn
dụ đúng.
đúng.
2 ví dụ đúng.
Bài 1.
Bài 1.
Áp dụng đúng
Áp dụng đúng
thức, tính được động công thức, tính
công thức, tính
năng nhưng cần trợ
được động năng
được động năng
giúp của giáo viên.
nhưng còn chậm
nhanh chóng,
mất nhiều thời
chính xác.
Phiếu học tập 4 Bài 1. Áp dụng đúng công
gian. Bài 2.
Bài 2.
Bài 2.
Làm chưa đúng.
Chỉ nêu được điểm
Trả lời đầy đủ,
có thế năng dương
đúng. Nhưng
và bằng không.
chưa giải thích được vì sao B có
Bài 3.
Bài 3. Phân tích
thế năng âm.
Nhờ sự hỗ trợ của
được bài toán, áp
Bài 3. Phân tích
giáo viên áp dụng
dụng đúng kiến
được bài toán, áp
đúng kiến thức vào
thức, giải đúng
dụng đúng kiến
giải.
nhưng còn chậm.
thức, giải nhanh
Bài 4. Phân tích
chóng chính xác.
Bài 4.
được bài toán, áp
Bài 4. Phân tích
Nhờ sự hỗ trợ của
dụng đúng kiến
được bài toán, áp
giáo viên áp dụng
thức, giải ra kết
dụng đúng kiến
đúng kiến thức vào
quả chưa chính
thức, giải nhanh
59
giải.
xác.
chóng chính xác.
Bài 5.
Bài 5.
Bài 5. Phân tích
Chưa làm được
Nhờ sự hỗ trợ của
được bài toán, xác
giáo viên, xác định
định đúng kiến
đúng kiến thức cần
thức cần áp dụng,
áp dụng, nhưng
giải ra kết quả
chưa giải ra.
nhưng cần sự hỗ trợ.
Phiếu học tập 5 1. Trả lời được nhưng chưa đầy đủ,
1. Trả lời được đầy
1. Trả lời được
đủ, lời giải thích
đầy đủ, giải thích
chưa đưa ra được lời chưa được rõ ràng.
đúng, rõ ràng.
giải thích. 2. Lấy được 1 ví dụ
2. Lấy được 2 ví dụ 2. Lấy được hơn
đúng.
đúng.
2 ví dụ đúng.
3. Chưa nêu được
3. Nêu được khái
3. Nêu được
khái niệm cơ năng.
niệm cơ năng
chính xác khái
nhưng chưa rõ
niệm cơ năng,
4. Chưa đưa ra được
ràng.
đơn vị cơ năng.
biểu thức tính cơ
4. Đưa ra được
4. Đưa ra được
năng của vật trong
biểu thức tính cơ
biểu thức tính cơ
trọng trường
năng của vật trong
năng của vật
trọng trường. Chưa
trong trọng
giải thích.
trường. Giải thích đúng và đầy đủ
Bài toán lý thuyết
Chưa làm được
Nhờ sự hỗ trợ của
Viết được mối
giáo viên xác định
quan hệ giữa công
được kiến thức cần
của trọng lực – độ
dùng để giải quyết
giảm thế năng,
bài toán, nhưng
công của trọng
chưa hoàn thành
lực – độ biên
được bài toán.
thiên động năng. Chưa đưa ra được
60
nhận xét. Bài tập vận dụng 2
Bài 1.
Bài 1.
Bài 1.
Nhờ sự hỗ trợ của
Xác định được kiến Xác định được
giáo viên xác định
thức cần áp dụng
kiến thức cần áp
được kiến thức cần
để giải bài tập.
dụng để giải bài
áp dụng để giải bài
Tính được cơ năng tập. Tính được
tập.
của vật, nhưng còn
cơ năng của vật
chậm.
nhanh chóng,
Bài 2.
Bài 2.
chính xác.
Nhờ sự hỗ trợ của
Nhờ sự hỗ trợ của
Bài 2.
giáo viên, áp dụng
giáo viên, áp dụng
Phân tích được
được định luật bảo
được định luật bảo
bài toán, áp dụng
toàn cơ năng chứng
toàn cơ giải quyết
được định luật
minh được A, B đối
được cả 3 ý trong
bảo toàn cơ năng
xứng nhau qua CO.
bài.
giải quyết được cả 3 ý của bài.
Bài 3.
Bài 3.
Bài 3.
Phân tích được sự
Phân tích được sự
Phân tích được sự
thay đổi độ cao và
thay đổi độ cao và
thay đổi độ cao và
tốc độ của xích đu
tốc độ của xích đu
tốc độ của xích đu
khi xích đu chuyển
khi xích đu chuyển
khi xích đu
động đi lên, đi
động đi lên, đi
chuyển động đi
xuống. Rút ra sự
xuống. Nhờ sự hỗ
lên, đi xuống. Rút
biến đổi năng lượng
trợ của giáo viên
ra được sự biến
chưa chính xác.
rút ra được sự biến
đổi năng lượng.
đổi năng lượng.
Xác định đúng vị
Xác định đúng vị
trí có thế năng lớn
trí có thế năng lớn
nhất nhỏ nhất, vị
nhất nhỏ nhất.
trí có động năng lớn nhất, nhỏ nhất.
61
Bảng 3.3. Tiêu chí đánh giá bài trình bày báo cáo Tiêu
Mức 1
chí Hình
Mức 3
Bản báo cáo (A0), hoặc Bản báo cáo (A0), hoặc Bản báo cáo (A0),
thức bài bản báo cáo
Mức 2
trình
chiếu bản
trình
chiếu hoặc bản trình chiếu
powerpoint được trình powerpoint được trình powerpoint
được
bày sơ sài, không rõ bày rõ ràng nhưng văn trình bày rõ ràng, ràng, văn phong còn phong vẫn còn dài, sạch đẹp, văn phong dài dòng, lủng củng, bố lủng củng, hình ảnh sử cô đọng, đầy đủ nội
Trình
trí hình ảnh không hợp dụng chưa hợp lí
dung, hình ảnh đưa
lí
ra phù hợp
Trình bày dài dòng, ấp Trình bày lưu hoát Trình bày lưu loát,
bày báo úng gây khó hiểu cho nhưng dài dòng, lan ngắn gọn, giọng đều cáo
người nghe
man, chưa gây được gây được sự hứng hứng thú cho người thú cho người nghe nghe
62
KẾT LUẬN CHƯƠNG II Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học theo đinh hướng giáo dục STEM trong dạy học vật lí ở trường THPT dân tộc nội trú. Dựa vào đặc điểm chung của bộ môn vật lí và phần kiến thức trong chủ đề “Công, năng lượng, công suất” trong chương trình giáo dục phổ thông môn vật lí. Đồng thời căn cứ vào đặc điểm học sinh dân tộc, điều kiện học tập sinh hoạt của trường nội trú, thực trạng trang thiết bị hiện có ở trường PT dân tộc nội trú. Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu và thực hiện các công việc sau: Tiến hành thiết kế tiến trình dạy học hai bài học cụ thể trong chủ đề nghiên cứu, dựa trên quy trình tổ chức dạy học chủ đề theo định hướng STEM nhằm phát triển NLGQVĐ của học sinh. Việc xây dựng kiến thức cơ bản của mỗi bài đều căn cứ vào những yêu cầu cần đạt của từng bài học, tiến trình xây dựng kiến thức nhằm phát triển được năng lực giải quyết vấn đề của học sinh dân tộc nội trú.
63