Issuu

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

vectorstock.com/5855619

Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection DẠY KÈM QUY NHƠN TEST PREP PHÁT TRIỂN NỘI DUNG

TÊN CHUYÊN ĐỀ ĐỊA LÍ DÂN CƯ VIỆT NAM Đối tượng bồi dưỡng Học sinh lớp 12 có Hướng dẫn trả lời WORD VERSION | 2020 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

1. Tác giả: ………….. - Giáo viên trường THPT ……….. 2. Đối tượng bồi dưỡng: Học sinh lớp 12 3. Dự kiến số tiết bồi dưỡng: 4 tiết TÊN CHUYÊN ĐỀ : ĐỊA LÍ DÂN CƯ VIỆT NAM

FF IC IA L

* LÍ DO XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ: - Các nội dung có mối liên hệ logic với nhau: Khi xây dựng chuyên đề địa lí dân cư

Việt Nam, tôi đã gộp các bài 16, 17, 18 và 19 với nhau. Các nội dung của các bài này đề cập tới những vấn đề về dân cư xã hội Việt Nam và các tác động của vấn đề xã hội đến sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam.

- Tính thực tiễn cao: Những kiến thức trong chuyên đề giúp HS liên hệ và giải thích được các hiện tượng địa lý có trong thực tiễn.

- Hướng tới phát triển năng lực HS: nhận thức, liên hệ thực tiễn, tư duy tổng hợp theo

lãnh thổ, khai thác kênh hình…

- Vận dụng được nhiều phương pháp dạy học tích cực: Giải quyết vấn đề, hướng dẫn

HS khai thác kênh hình, liên hệ thực tế…

ẠY

KÈ

Q U

I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Trình bày được những đặc điểm cơ bản của dân số và phân bố dân nước ta. - Chứng minh được những đặc điểm cơ bản của dân số và phân bố dân cư nước ta. - Trình bày được sự phân bố dân cư nước ta không đồng đều - Giải thích được nguyên nhân phân bố dân cư không đều ở nước ta. - Hiểu được tác động của đặc điểm dân số đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường. - Phân tích được nguyên nhân và hậu quả của dân số đông, dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ và phân bố chưa hợp lí. - Biết được chiến lược phát triển dân số hợp lí và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta. - Trình bày được đặc điểm nguồn lao động nước ta. - Hiểu được thế mạnh và hạn chế của đặc điểm nguồn lao động đến sự phát triển kinh tế - xã hội. - Nêu được cơ cấu lao động nước ta theo các ngành kinh tế, theo thành phần kinh tế và theo thành thị - nông thôn. - Trình bày được phương hướng giải quyết việc làm. - Chứng minh được nước ta có nguồn lao động dồi dào, với truyền thống và kinh nghiệm sản xuất phong phú, chất lượng lao động đang được nâng lên. - Trình bày được sự chuyển dịch cơ cấu lao động ở nước ta. 1 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

ẠY

KÈ

Q U

FF IC IA L

- Giải thích được vì sao việc làm đang là vấn xã hội gay gắt, tầm quan trọng của việc sử dụng lao động trong quá trình phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ; vấn đề và hướng giải quyết việc làm cho người lao động. - Trình bày được một số đặc điểm của đô thị hoá nước ta. - Giải thích vì sao tỉ lệ dân thành thị nước ta tăng nhưng vẫn thấp so với thế giới. - Hiểu được những được ảnh hưởng qua lại giữa đô thị hoá và phát triển kinh tế - xã hội. - Hiểu được sự phân bố mạng lưới đô thị ở nước ta. - Nhận biết được sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. - Biết được sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. - Hiểu được một số nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. 2. Kĩ năng: - Phân tích được các sơ đồ, bản đồ và bảng số liệu thống kê ở sách giáo khoa. - Khai thác các nội dung, thông tin cần thiết trong sơ đồ và bản đồ dân cư, hoặc Atlat Địa lí Việt Nam. - Đọc và phân tích các bảng số liệu. - Phân tích, so sánh sự phân bố các đô thị giữa các vùng trên bản đồ. - Nhận xét bảng số liệu về phân bố đô thị qua bản đồ hoặc Atlat Địa lí Việt Nam. - Phân tích biểu đồ - Vẽ biểu đồ - So sánh và nhận xét mức thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. 3. Thái độ, hành vi: - Tuyên truyền chính sách kế hoạch hóa gia đình đến mọi người dân ; có ý thức và trách nhiệm đối với vấn đề kế hoạch hóa gia đình. - Ủng hộ các chính sách di cư phát triển kinh tế của Nhà Nước - Quyết tâm học tập để trở thành người lao động có chuyên môn nghiệp vụ. 4. Định hướng năng lực được hình thành: - Năng lực chung: Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực hợp tác; năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông. - Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực sử dụng bản đồ; năng lực sử dụng số liệu thống kê, tranh ảnh, hình vẽ; năng lực tính toán. 5. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh * Chuẩn bị của giáo viên - Biểu đồ tỉ lệ gia tăng dân số TB năm qua các thời kì, biểu tháp dân số nước ta. - Bảng số liệu 15 nước đông dân nhất thế giới - Bản đồ phân bố dân cư Việt Nam. - Lược đồ, bảng số liệu SGK. - Các bảng số liệu về lao động và nguồn lao động qua các năm ở nước ta. - Bảng số liệu về phân bố đô thị ở các vùng của nước ta. - Atlát địa lí Việt Nam. - Bảng số liệu về thu nhập bình quân theo đầu người của các vùng nước ta * Chuẩn bị của học sinh

2 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Sưu tầm tài liệu có liên quan đến các vấn đề dân số, lao động và đô thị hóa ở nước ta. - Các dụng cụ để đo vẽ (thước kẻ, bút chì,...) II. NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ 1. Đặc điểm dân số và phân bố dân cư ở nước ta - Đông dân, có nhiều thành phần dân tộc: - Dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ:

FF IC IA L

- Phân bố dân cư

Nhận biết

Thông hiểu

Vận dụng

Vận dụng cao

-Trình bày được những đặc điểm cơ bản của dân số nước ta. - Trình bày được sự phân bố dân cư nước ta không đồng đều - Biết được chiến lược phát triển dân số hợp lí và sử

- Chứng minh được những đặc điểm cơ bản của dân số và phân bố dân cư nước ta. - Giải thích được nguyên nhân phân bố dân cư không đều ở nước ta. - Hiểu được tác động của đặc

- Phân tích được nguyên nhân và hậu quả của dân số đông, dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ và phân bố chưa hợp lí. - Vẽ biểu đồ thể hiện tốc độ gia tăng dân số qua các giai đoạn; thể hiện mật độ

- Nhận xét được tốc dộ gia tăng dân số trung bình năm của nước ta qua các giai đoạn. - So sánh và nhận xét về mật độ dân số giữa các vùng trong cả nước. - So sánh và nhận xét về sự

Nội dung

Q U

- Chính sách phát triển dân số hợp lý và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta: 2. Lao động và việc làm - Nguồn lao động. - Cơ cấu lao động. - Vấn đề việc làm và hướng giải quyết việc làm. 3. Đô thị hóa - Đặc điểm. - Mạng lưới đô thị. - Ảnh hưởng của đô thị hóa đến phát triển kinh tế - xã hội. 4. Thực hành: Vẽ biểu đồ và phân tích sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. - Vẽ biểu đồ cột thể hiện sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. - So sánh và nhận xét được sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. III. BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ CÂU HỎI/BÀI TẬP KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG QUÁ TRÌNH DẠY HỌC. 1. Bảng mô tả các mức độ nhận thức và năng lực được hình thành.

ẠY

KÈ

1. Đặc điểm dân số và phân bố dân cư

3 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

điểm dân số đến sự phát triển kinh tế xã hội và môi trường.

dân số giữa các vùng; so sánh dân số nông thôn và thành thị.

thay đổi tỉ trọng dân số ở thành thị và nông thôn. -Nêu ví dụ minh họa về tỉ lệ gia tăng dân số. - Liên hệ được về “cơ cấu dân số vàng” ở nước ta hiện nay. - Ủng hộ, tuyên truyền các chính sách dân số của Nhà nước. - So sánh và nhận xét sự thay đổi cơ cấu lao động có việc làm phân theo trình độ chuyên môn kĩ thuật ở nước ta. - So sánh và nhận xét sự thay đổi cơ cấu lao dộng theo khu vực kinh tế; theo thành phần kinh tế; theo thành thị và nông thôn

Q U

KÈ

ẠY D

- Vẽ biểu đồ thể hiện sự thay đổi cơ cấu lao động theo ngành; theo thành phần kinh tế; thể hiện sự so sánh giữa thành thị và nông thôn. - Mối quan hệ dân số - lao động – việc làm.

- Hiểu được thế mạnh và hạn chế của đặc điểm nguồn lao động đến sự phát triển kinh tế xã hội. - Giải thích được vì sao việc làm đang là vấn xã hội gay gắt, tầm quan trọng của việc sử dụng lao động trong quá trình phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá. - Giải thích nguyên nhân có sự chuyển dịch cơ cấu lao động theo các

2. Lao động - Trình bày và việc làm được đặc điểm nguồn lao động nước ta. - Nêu được cơ cấu lao động nước ta theo các ngành kinh tế, theo thành phần kinh tế và theo thành thị nông thôn. - Trình bày được vấn đề việc làm và phương hướng giải quyết việc làm.

FF IC IA L

dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta.

4 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

- Lấy được ví dụ minh họa điển hình về hậu quả của quá trình đô thị hóa đến sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường nước ta hiện nay. - Nhận xét sự thay đổi dân thành thị và nông thôn trong dân số cả nước. - Nhận xét sự phân bố đô thị và dân số đô thị. - Vẽ biểu đồ cột - So sánh và thể hiện sự phân nhận xét được hóa về thu nhập sự phân hóa về bình quân đầu thu nhập bình người giữa các quân đầu vùng. người giữa các vùng.

FF IC IA L

- Vẽ biểu đồ thể hiện số dân thành thị và nông thôn nước ta.

ngành kinh tế; theo thành phần kinh tế; thành thị và nông thôn. - Trình bày đặc - Hiểu được điểm đô thị những ảnh hóa ở nước ta. hưởng của quá - Hiểu được trình đô thị hóa sự phân bố đến sự phát mạng lưới đô triển kinh tế, xã hội và môi thị ở nước ta. trường. - Giải thích vì sao tỉ lệ dân thành thị nước ta tăng nhưng vẫn thấp so với thế giới.

3. Đô thị hóa

Trường THPT …………..

ẠY

KÈ

Q U

4. Thực hành: Vẽ biểu đồ và phân tích sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. * Định hướng năng lực được hình thành: - Năng lực chung: Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực hợp tác; năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông. - Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực sử dụng bản đồ; năng lực sử dụng số liệu thống kê, tranh ảnh, hình vẽ; năng lực tính toán. 2. Câu hỏi và bài tập phân theo mức độ nhận thức. Bài 16. Đặc điểm dân số và phân bố dân cư 2.1. Câu hỏi nhận biết Câu 1: Trình bày đặc điểm dân số Việt Nam.

5 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời

Q U

b) Cơ cấu dân số trẻ

FF IC IA L

1. Đông dân, có nhiều thành phần dân tộc - Năm 2006, dân số nước ta là 84.156 nghìn người . Với số dân này, nước ta đứng thứ ba trong khu vực Đông Nam Á (sau Inđônêxia và Philippin) và thứ 13 trong số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. ( Ngày 01/11/2013 dân số Việt Nam: 90 triệu người) - Nước ta có 54 dân tộc sống ở khắp các vùng lãnh thổ của đất nước, nhiều nhất là dân tộc Việt (Kinh) chiếm 86,2% dân số, các dân tộc khác chỉ chiếm 13,8 % dân số cả nước. Ngoài ra, còn có khoảng 3,2 triệu người Việt đang sinh sống ở nước ngoài, tập trung nhiều nhất ở Hoa Kì, Ôxtrâylia, một số nước Châu Âu,… Tuyệt đại bộ phận người Việt ở nước ngoài đều hướng về Tổ quốc và đang đóng góp công sức cho xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội ở quê hương. 2. Dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ: a) Dân số tăng nhanh: - Đã diễn ra hiện tượng bùng nổ dân số vào nửa cuối thế kỉ XX. Tuy nhiên, sự bùng nổ dân số diễn ra giữa các giai đoạn, các vùng lãnh thổ, các thành phần dân tộc với quy mô và tốc độ khác nhau. - Tỉ lệ tăng dân số rất cao : 1939 - 1943 (3,06%), 1954 - 1960 (3,93%), 1979 -1989 (2,1%), 1989 - 1999 (1,70%), 1999 - 2005 (1,32%). - Do việc thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình, tỉ lệ tăng dân số đã có xu hướng giảm nhưng vẫn còn cao (năm 2005: 1,32%/ năm) cao hơn mức bình quân của thế giới và hằng năm dân số vẫn tăng thêm trên 1 triệu người/năm.

ẠY

KÈ

* Biểu hiện : cơ cấu dân số theo độ tuổi của nước ta (Đơn vị: %) Độ tuổi 1999 2005 2009 0 tuổi-14 tuổi 33,5 27,0 25,0 15 tuổi-59 tuổi 58,4 64,0 66,0 60 tuổi trở lên 8,1 9,0 9,0 - Dân số nước ta thuộc loại trẻ nhưng đang có xu hướng biến đổi nhanh chóng về cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của cả nước. Câu 2. Trình bày tình hình phân bố dân cư ở nước ta. Hướng dẫn trả lời

- Mật độ dân số trung bình ở nước ta 254 người/km2 ( 2006) nhưng phân bố chưa hợp lí giữa các vùng. * Giữa đồng bằng với trung du, miền núi: + Đồng bằng tập trung khoảng 75% dân số, mật độ dân số cao (Đồng bằng sông Hồng 1225 người/km2, Đồng bằng sông Cửu Long 429 người/ km2). + Vùng trung du, miền núi, mật độ dân số thấp hơn nhiều so với đồng bằng, trong khi 6 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

vùng này tập trung nhiều tài nguyên thiên nhiên quan trọng của đất nước (Tây Nguyên 89 người/km2, Tây Bắc 69 người/km2). + Ngay trong cung một vùng sự phân bố cũng không hợp lí (Đồng bằng sông Hồng có mật độ lớn gấp 2,8 lần Đồng bằng sông Cửu Long). *Giữa thành thị với nông thôn: Năm 2005: + Nông thôn chiếm 73,1% dân số, có xu hướng giảm. + Thành thị chỉ chiếm 26,9%, đang có xu hướng tăng. Câu 3. Trình bày chính sách phát triển dân số hợp lý và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta:

- Tiếp tục thực hiện các giải pháp kiềm chế tốc độ tăng dân số - Xây dựng chính sách di cư phù hợp để thúc đẩy sự phân bố dân cư, lao động giữa các vùng - Xây dựng qui hoạch và chính sách thích hợp nhằm đáp ứng xu thế chuyển dịch cơ cấu dân số nông thôn và thành thị - Đưa xuất khẩu lao động thành một chương trình lớn - Đẩy mạnh đầu tư phát triển công nghiệp ở trung du, miền núi, phát triển công nghiệp nông thôn để khai thác tài nguyên và sử dụng tối đa nguồn lao động của cả nước. 2.1. Câu hỏi thông hiểu Câu 1: Chứng minh Việt Nam là nước đông dân, nhiều thành phần dân tộc.

Q U

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Đông dân - Năm 2006, dân số nước ta là 84.156 nghìn người . Với số dân này, nước ta đứng thứ ba trong khu vực Đông Nam Á (sau Inđônêxia và Philippin) và thứ 13 trong số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. ( Ngày 01/11/2013 dân số Việt Nam: 90 triệu người) *Nhiều thành phần dân tộc: - Nước ta có 54 dân tộc sống ở khắp các vùng lãnh thổ của đất nước, nhiều nhất là dân tộc Việt (Kinh) chiếm 86,2% dân số, các dân tộc khác chỉ chiếm 13,8 % dân số cả nước. Ngoài ra, còn có khoảng 3,2 triệu người Việt đang sinh sống ở nước ngoài, tập trung nhiều nhất ở Hoa Kì, Ôxtrâylia, một số nước Châu Âu,… Tuyệt đại bộ phận người Việt ở nước ngoài đều hướng về Tổ quốc và đang đóng góp công sức cho xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội ở quê hương. Câu 2: Chứng minh rằng dân số nước ta thuộc loại trẻ và tăng nhanh. Hướng dẫn trả lời a) Chứng minh: - Dân số trẻ: 7 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

+ Cơ cấu các nhóm tuổi trong tổng số dân (năm 2005) của nước ta: dưới độ tuổi lao động (27,0%), trong độ tuổi lao động (64,0%), ngoài độ tuổi lao động (9,0%). + Do dân số trẻ nên lực lượng lao động chiếm hơn 60% dân số, hàng năm tăng thêm khoảng 1,15 triệu lao động. - Dân số tăng nhanh: + Đã diễn ra hiện tượng bùng nổ dân số vào nửa cuối thế kỉ XX. + Tỉ lệ tăng dân số rất cao : 1939 - 1943 (3,06%), 1954 - 1960 (3,93%), 1979 -1989 (2,1%), 1989 - 1999 (1,70%), 1999 - 2005 (1,32%). + Do việc thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình, tỉ lệ tăng dân số đã có xu hướng giảm nhưng vẫn còn cao( năm 2005:1,32%/ năm) cao hơn mức bình quân của thế giới và số lượng gia tăng hằng năm còn lớn (trên 1 triệu người/năm). + Dân số tăng nhanh đã gây sức ép rất lớn đến đời sống kinh tế - xã hội làm cho kinh tế chậm phát triển, tài nguyên môi trường bị suy giảm, ô nhiễm, chất lượng cuộc sống của người dân khó được nâng cao. Câu 3: Những đặc điểm của dân số đã tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường của nước ta như thế nào.

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

1. Khái quát các đặc điểm dân số Việt Nam 2. Tác động a) Đông dân, nhiều thành phần dân tộc - Dân số là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế đất nước. Với dân số đông tạo nên lực lượng lao động dồi dào, đồng thời cũng là thị trường tiêu thụ lớn. Song trong điều kiện của nước ta hiện nay, số dân đông là trở ngại lớn cho việc phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. - Nhiều thành phần dân tộc tạo nên một dân cư năng động, nhiều kinh nghiệm sản xuất phong phú. Trong lịch sử, các dân tộc luôn đoàn kết bên nhau, phát huy truyền thống sản xuất, văn hóa, phong tục tập quán tạo nên sức mạnh phát triển kinh tế, xây dựng đất nước. Nhưng hiện nay sự phát triển không đều về kinh tế - xã hội của các dân tộc, đặc biệt là mức sống của một bộ phận dân tộc ít người còn thấp cũng ẩn chứa nhiều nguy cơ bất ổn, cần có chính sách dân tộc hợp lí, phải chú trọng đầu tư hơn nữa đối với việc phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng này. b) Dân số còn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ: * Dân số tăng nhanh: - Dân số tăng nhanh đã gây sức ép rất lớn đến đời sống kinh tế - xã hội làm cho kinh tế chậm phát triển, tài nguyên môi trường bị suy giảm, ô nhiễm, chất lượng cuộc sống của người dân khó được nâng cao. * Cơ cấu dân số trẻ - Lực lượng lao động dồi dào chiếm hơn 50% dân số, nguồn lao động hiện tại và dự trữ lao động lớn, mỗi năm tăng thêm trên 1 triệu. Nguồn lao động trẻ cần cù, chăm chỉ, sáng tạo, có khả năng tiếp thu và ứng dụng khoa học kĩ thuật nhanh. Đây là thế mạnh 8 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

của nguồn lao động nước ta. - Gây sức ép lớn đến việc giải quyết việc làm, phát triển kinh tế, vấn đề khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường. - Gánh nặng phụ thuộc lớn. Câu 4: Chứng minh rằng dân cư nước ta phân bố không đều. Sự phân bố không đều đó có ảnh hưởng gì đến sự phát triển kinh tế - xã hội nước ta? Nêu phương hướng giải quyết.

ẠY

KÈ

Q U

a) Dân cư nước ta phân bố không đều - Mật độ dân số trung bình ở nước ta 254 người/km2 ( 2006) nhưng phân bố chưa hợp lí giữa các vùng. * Giữa đồng bằng với trung du, miền núi: + Đồng bằng tập trung khoảng 75% dân số, mật độ dân số cao (Đồng bằng sông Hồng 1225 người/km2, Đồng bằng sông Cửu Long 429 người/ km2). + Vùng trung du, miền núi, mật độ dân số thấp hơn nhiều so với đồng bằng, trong khi vùng này tập trung nhiều tài nguyên thiên nhiên quan trọng của đất nước. (Tây Nguyên 89 người/km2, Tây Bắc 69 người/km2). + Ngay trong cung một vùng sự phân bố cũng không hợp lí (Đồng bằng sông Hồng có mật độ lớn gấp 2,8 lần Đồng bằng sông Cửu Long). *Giữa thành thị với nông thôn: Năm 2005: + Nông thôn chiếm 73,1% dân số, có xu hướng giảm. + Thành thị chỉ chiếm 26,9%, đang có xu hướng tăng. b) Sự phân bố không đều ảnh hưởng gì đến sự phát triển kinh tế - xã hội nước ta. - Phân bố dân cư không đều, không hợp lí gây trở ngại cho việc khai thác tài nguyên và sử dụng lao động. Việc phân bố lại dân cư là nhiệm vụ cấp bách c) Phương hướng giải quyết - Phân bố lại dân cư và lao động trong phạm vi cả nước, trong từng vùng - Phát triển văn hóa, kinh tế ở miền núi - Hạn chế nạ di cư tự do Câu 5: Tại sao dân số đông cũng là một thế mạnh để phát triển kinh tế của nước ta? (Đề thi ĐH năm 2012). Hướng dẫn trả lời

* Giải thích: Dân số đông vừa là nguồn lao động dồi dào, vừa là thị trường tiêu thụ rộng lớn. Câu 6: Tại sao ở nước ta hiện nay, tỉ lệ gia tăng dân số có xu hướng giảm nhưng quy mô dân số vẫn tiếp tục tăng? Hướng dẫn trả lời Ở nước ta hiện nay, tỉ lệ gia tăng dân số có xu hướng giảm nhưng quy mô dân số vẫn tiếp tục tăng vì: 9 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Tỉ lệ gia tăng dân số của nước ta dương (Sinh lớn hơn tử) - Dân số nước ta đông nên số người tăng lên hàng năm vẫn lớn. Câu 7: Ở nước ta hiện nay, tỉ lệ gia tăng dân số có xu hướng giảm nhưng quy mô dân số vẫn tiếp tục tăng. Hãy lấy ví dụ minh họa. Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

Ví dụ minh họa: Năm Tổng số dân (triệu người) Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên (%) 2000 77,6 1,36 2006 90,5 1,27 Câu 8: Vì sao nước ta phải thực hiện lại phân bố dân cư cho hợp lí? Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

* Nước ta phải thực hiện phân bố lại dân cư cho hợp lí là do: - Mật độ dân số trung bình ở nước ta 254 người/km 2 ( 2006) nhưng phân bố chưa hợp lí giữa các vùng. * Giữa đồng bằng với trung du, miền núi: + Đồng bằng tập trung khoảng 75% dân số, mật độ dân số cao (Đồng bằng sông Hồng 1225 người/km2, Đồng bằng sông Cửu Long 429 người/ km2). + Vùng trung du, miền núi, mật độ dân số thấp hơn nhiều so với đồng bằng, trong khi vùng này tập trung nhiều tài nguyên thiên nhiên quan trọng của đất nước. (Tây Nguyên 89 người/km2, Tây Bắc 69 người/km2). + Ngay trong cung một vùng sự phân bố cũng không hợp lí (Đồng bằng sông Hồng có mật độ lớn gấp 2,8 lần Đồng bằng sông Cửu Long). *Giữa thành thị với nông thôn: Năm 2005: + Nông thôn chiếm 73,1% dân số, có xu hướng giảm. + Thành thị chỉ chiếm 26,9%, đang có xu hướng tăng. - Phân bố dân cư không đều, không hợp lí gây trở ngại cho việc khai thác tài nguyên và sử dụng lao động. Việc phân bố lại dân cư là nhiệm vụ cấp bách. Câu 9: Giải thích nguyên nhân dân cư nước ta phân bố chưa hợp lí? Điều đó ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển kinh tế xã hội? Hướng dẫn trả lời

a) Dân cư nước ta phân bố chưa hợp lí là do tác động tổng hợp của nhiều nguyên nhân: - Điều kiện tự nhiên ( địa hình, đất đai, khí hậu, nguồn nước…). - Lịch sử định cư và khai thác lãnh thổ. - Trình độ phát triển kinh tế - xã hội và mức độ khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên. b) Sự phân bố dân cư không hợp lí có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội. - Ở đồng bằng: đất chật, người đông, khó khăn trong việc sử dụng hiệu quả nguồn lao động và khai thác tài nguyên hiện có. 10 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

- Ở miền núi và cao nguyên: đất đai rộng, tài nguyên phong phú nhưng lại thiếu lao động, nhất là lao động có kĩ thuật, nên nhiều loại tài nguyên chưa được khai thác hợp lí hoặc còn dưới dạng tiềm năng. Kết quả là kinh tế chậm phát triển, đời sống nhân dân thấp kém. - Các đô thị tập trung phần lớn ở đồng bằng châu thổ. Quá trình đô thị hóa không phù hợp với quá trình công nghiệp hóa nên gây nhiều khó khăn cho vấn đề giải quyết việc làm, giao thông, các vấn đề xã hội khác và ô nhiễm môi trường đô thị. - Ở nông thôn: tình trạng dư thừa lao động nhưng lại thiếu việc làm. Câu 10: Giải thích tại sao dân cư nước ta phân bố không đồng đều giữa đồng bằng và miền núi, giữa thành thị và nông thôn.

- Dân cư tập trung đông đúc ở đồng bằng, thưa thớt ở miền núi, do đồng bằng là nơi có: + Lịch sử định cư lâu đời. + Đất đai màu mỡ, nguồn nước phong phú, địa hình bằng phẳng. + Nền kinh tế có trình độ phát triển hơn, nền nông nghiệp lúa nước ở đồng bằng cần nhiều nhân lực. - Dân cư ở nông thôn (73,1%) đông hơn ở thành thị (26,9%), vì nước ta đang là một nước nông nghiệp, quá trình công nghiệp hóa diễn ra còn chậm - Dân cư nông thôn hiện nay đang có xu hướng giảm, thành thị tăng, vì nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Câu 11: Tại sao Nhà nước phải chú trọng đầu tư hơn nữa đối với việc phát triển kinh tế - xã hội của đồng bào dân tộc ít người?

Q U

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

* Phải chú trọng đầu tư hơn nữa đối với việc phát triển kinh tế - xã hội của đồng bào dân tộc ít người vì: - Phần lớn các dân tộc ít người đều sống ở các vùng trung du và miền núi, đó là những vùng giàu tài nguyên thiên nhiên, vị trí quốc phòng quan trọng, nhưng cơ sở hạ tầng còn chưa phát triển, kinh tế còn lạc hậu, lại thiếu nguồn lao động, đặc biệt là lao động có trình độ kĩ thuật cao. Do đó, đời sống của các dân tộc đặc biệt là các dân tộc vùng cao còn gặp nhiều khó khăn. - Chính vì thế việc phát triển kinh tế - xã hội của các vùng dân tộc luôn được Nhà nước quan tâm phát triển, nhằm xóa bỏ sự chênh lệch cách biệt giữa vùng đồng bằng với miền núi cao nguyên. Đây được coi là một chủ chương lớn nhằm xóa đói giảm nghèo và cũng chính là cơ sở để củng cố khối đoàn kết giữa các dân tộc anh em, giữ vững an ninh, quốc phòng vùng biên giới. Câu 12: Vì sao dân số là một trong những vấn đề đang được quan tâm hàng đầu ở nước ta hiện nay? Các giải pháp thực hiện. Hướng dẫn trả lời Dân số là một trong những vấn đề đang được quan tâm hàng đầu ở nước ta hiện nay vì: * Dân số nước ta đông 11 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

ẠY

KÈ

Q U

FF IC IA L

- Năm 2006, dân số nước ta là 84.156 nghìn người . Với số dân này, nước ta đứng thứ ba trong khu vực Đông Nam Á (sau Inđônêxia và Philippin) và thứ 13 trong số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. ( Ngày 01/11/2013 dân số Việt Nam: 90 triệu người) * Dân số nước ta tăng nhanh - Thời gian cần thiết để dân số tăng gấp đôi ngày càng rút ngắn lại +Năm 1921-1961 dân số tăng từ 15 triệu người lên 30 triệu người (40 năm) +Năm 1960-1985 dân số tăng từ 30 triệu người lên 60 triệu người (25 năm). - Tốc độ tăng dân số cao và không đồng đều giữa các thời kì; giữa các vùng, lãnh thổ và dân tộc. +Thời kì 1939 - 1943 (3,06%), 1954 - 1960 (3,93%), 1979 -1989 (2,1%), 1989 - 1999 (1,70%), 1999 - 2005 (1,32%). Do việc thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình, tỉ lệ tăng dân số đã có xu hướng giảm nhưng vẫn còn cao( năm 2005:1,32%/ năm) cao hơn mức bình quân của thế giới và số lượng gia tăng hằng năm còn lớn (trên 1 triệu người/năm). * Dân số nước ta thuộc loại trẻ nên lực lượng lao động nước ta rất đông, mỗi năm bổ sung thêm 1 triệu lao động mới. * Dân số nước ta phân bố không đều giữa các vùng. - Giữa đồng bằng với trung du, miền núi: + Đồng bằng tập trung khoảng 75% dân số, mật độ dân số cao (Đồng bằng sông Hồng 1225 người/km2, Đồng bằng sông Cửu Long 429 người/ km2). + Vùng trung du, miền núi, mật độ dân số thấp hơn nhiều so với đồng bằng, trong khi vùng này tập trung nhiều tài nguyên thiên nhiên quan trọng của đất nước (Tây Nguyên 89 người/km2, Tây Bắc 69 người/km2). - Giữa thành thị với nông thôn: Năm 2005: + Nông thôn chiếm 73,1% dân số, có xu hướng giảm. + Thành thị chỉ chiếm 26,9%, đang có xu hướng tăng. => Những vấn đề như trên đòi hỏi Nhà nước cần quan tâm vì nó đã gây sức ép lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường… - Dân số đông: ảnh hưởng đến nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế, khai thác tài nguyên, môi trường. - Dân số tăng nhanh: không phù hợp với sự tăng trưởng kinh tế, ảnh hưởng đến vấn đề tích lũy, gây sức ép đến khai thác tài nguyên. - Dân số tăng nhanh cùng với cơ cấu trẻ: gây khó khăn cho việc làm, nảy sinh các tệ nạn xã hội, y tế, giáo dục và môi trường. - Dân cư phân bố không đều: ảnh hưởng đến việc sử dụng lao động và khai thác tài nguyên. b) Giải pháp - Tiếp tục thực hiện các giải pháp kiềm chế tốc độ tăng dân số - Xây dựng chính sách di cư phù hợp để thúc đẩy sự phân bố dân cư, lao động giữa các vùng

12 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

- Xây dựng quy hoạch và chính sách thích hợp nhằm đáp ứng xu thế chuyển dịch cơ cấu dân số nông thôn và thành thị - Đưa xuất khẩu lao động thành một chương trình lớn - Đẩy mạnh đầu tư phát triển công nghiệp ở trung du, miền núi, phát triển công nghiệp nông thôn để khai thác tài nguyên và sử dụng tối đa nguồn lao động của cả nước. 2.3. Câu hỏi vận dụng Câu 1: Phân tích hậu quả của sự gia tăng dân số nhanh đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường?

KÈ

Q U

a) Khái quát đặc điểm dân số tăng nhanh b) Hậu quả: - Đối với phát triển kinh tế: + Tốc độ tăng dân số chưa phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trong điều kiện nền kinh tế nước ta còn chậm phát triển, dân số đông thì mức tăng dân số như hiện nay vẫn là cao. + Vấn đề việc làm luôn là thách thức đối với nền kinh tế. + Sự phát triển kinh tế chưa đáp ứng được tiêu dùng và tích lũy, tạo nên mâu thuẫn giữa cung và cầu. + Chậm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành và theo lãnh thổ. - Đối với việc phát triển xã hội: + Chất lượng cuộc sống chậm cải thiện. + GDP bình quân đầu người thấp. + Các vấn đề phát triển y tế, văn hóa, giáo dục còn gặp nhiều khó khăn. - Đối với tài nguyên môi trường: + Sự suy giảm các nguồn tài nguyên thiên nhiên. + Ô nhiễm môi trường. + Không gian cư trú chật hẹp.

Câu 2. Dựa vào At lat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, hãy chứng minh dân cư nước ta phân bố không đều.

ẠY

Hướng dẫn trả lời

* Trang Atlat sử dụng: trang 15

* Phân bố không đều giữa các vùng đồng bằng với vùng núi và cao nguyên. - Đồng bằng ven biển dân cư tập trung đông đúc với mật độ rất cao: + Đồng bằng sông Hồng phần lớn có mật độ cao từ 1001-2000 người/ km2. + Dải đất phù sa ngọt của Đồng bằng sông Cửu Long và một số vùng ven biển có mật độ từ 501 - 1000 người/km2. - Miền núi và cao nguyên dân cư thưa thớt, mật độ dân cư thấp: 13 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

+ Tây Bắc và Tây Nguyên có mật độ chủ yếu dưới 50 người/ km2 và từ 50 - 100 người /km2. + Vùng núi Bắc Trung Bộ có mật độ chủ yếu dưới 100 người/ km2 * Phân bố không đều giữa các vùng và ngay trong nội bộ từng vùng (diễn giải) * Phân bố không đều giữa thành thị và nông thôn (dẫn chứng)

79,7

14,9

18,8

20,0

1,65

1,36

83,1

84,2

22,3

22,8

1,31

1,26

77,6

1,32

Tỉ lệ gia tăng dân số (%)

72,0

Tổng số dân (triệu người) Trong đó dân thành thị (triệu người)

FF IC IA L

Câu 3: Cho bảng số liệu sau Dân số và tỉ lệ gia tăng dân số ở nước ta giai đoạn 1995 - 2006 Năm 1995 2000 2002 2005 2006 Dân số

Hướng dẫn trả lời

Q U

a) Tính số dân nông thôn:

a) Tính số dân nông thôn của nước ta trong các năm trên. b) Vẽ biểu đồ kết hợp (cột chồng và đường) thể hiện biến động dân số và tỉ lệ gia tăng dân số nước ta trong thời gian trên.

Năm

Bảng số dân nông thôn của nước ta qua giai đoạn 1995 - 2006 1995

2000

(đơn vị: triệu người) 2002 2005 2006

Số dân nông thôn

ẠY

KÈ

57,1 58,8 59,7 60,8 61,4 b) Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện biến động dân số và tỉ lệ gia tăng dân số nước ta trong thời gian trên. Vẽ biểu đồ: biểu đồ thích hợp nhất là biểu đồ kết hợp giữa cột chồng (thể hiện số dân cả nước, nông thôn, thành thị) với đường biểu diễn (thể hiện tỉ lệ tăng dân số). Yêu cầu: Vẽ bút mực, vẽ chính xác số liệu, khoảng cách năm, rõ ràng và sạch đẹp; ghi đủ các nội dung: số liệu, kí hiệu, chú giải, tên biểu đồ, đơn vị, năm. Câu 4: Cho bảng số liệu sau Sự biến đổi cơ cấu dân số theo nhóm tuổi ở nước ta, năm 1999 và năm 2009 (Đơn vị: %) Độ tuổi

1999

2009 14

Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

0 tuổi-14 tuổi 33,5 25,0 15 tuổi-59 tuổi 58,4 66,0 60 tuổi trở lên 8,1 9,0 a) Vẽ biểu đồ tròn thể hiện sự biến đổi cơ cấu dân số theo nhóm tuổi ở nước ta, năm 1999 và năm 2009. b) Cho biết cơ cấu dân số trẻ có những thuận lợi, khó khăn gì?

FF IC IA L

Hướng dẫn trả lời

Q U

a) Vẽ biểu đồ Biểu đồ thích hợp nhất: biểu đồ tròn b) Cơ cấu dân số trẻ có những thuận lợi, khó khăn * Thuận lợi: - Nguồn lao động dồi dào để phát triển các ngành kinh tế - Có nguồn lao động bổ sung lớn - Năng động, sang tạo, có khả năng tiếp thu thành tựu khoa học kĩ thuật hiện đại. * Khó khăn: - Giải quyết việc làm. - Vấn đề nâng cao chất lượng cuộc sống. - Vấn đề xã hội khó giải quyết: y tế, giáo dục, nghề nghiệp… - Vấn đề môi trường. 2.4. Câu hỏi vận dụng cao Câu 1: Cho bảng số liệu sau Cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn (Đơn vị: %) Năm Thành thị Nông thôn 1990 19,5 80,5 1995 20,8 79,2 2000 24,2 75,8 2003 25,8 74,2 2005 26,9 73,1

ẠY

KÈ

a) Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện sự thay đổi cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn giai đoạn 1990 – 2005. b) Nhận xét và giải thích sự thay đổi cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn giai đoạn 1990 – 2005. Hướng dẫn trả lời

a) Vẽ biểu đồ Biểu đồ thích hợp nhất: biểu đồ miền b) Nhận xét Cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn giai đoạn 1990 – 2005 có sự thay đổi theo xu hướng + Giảm tỉ lệ dân số nông thôn. (dẫn chứng) + Tăng tỉ lệ dân số thành thị. (dẫn chứng) 15 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Trong cơ cấu dân số này, dân số nông thôn vẫn chiếm tỉ lệ cao hơn dân số thành thị. (dẫn chứng) * Giải thích: - Đây là kết quả của quá trình đô thị hóa, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Tuy nhiên, quá trình này diễn ra còn chậm, nên tỉ lệ dân thành thị tăng chưa cao.

FF IC IA L

Câu 2. Có ý kiến cho rằng: “VN đang trong giai đoạn dân số vàng nhưng nhiều lấm lem” a. Anh (chị) có đồng ý với ý kiến trên không? Vì sao?

b. Phân tích ảnh hưởng của cơ cấu dân số vàng đến sự phát triển kinh tế - xã hội nước ta. Hướng dẫn trả lời a. Không hoàn toàn đồng ý với ý kiến trên. Vì:

Ý kiến trên chỉ nhấn mạnh đến những thách thức của cơ cấu dân số vàng. Trong khi đó, cơ cấu dân số vàng còn đem lại nhiều cơ hội.

b. Ảnh hưởng:

- Thuận lợi:

+ Tỷ trọng nhóm 0- 14 tuổi giảm tạo điều kiện tốt hơn cho chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ em.

+ Tỉ lệ dân số phụ thuộc thấp nhất có điều kiện nâng cao CLCS, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế.

- Khó khăn:

Q U

+ Lực lượng lao động dồi dào nhất, lớn hơn nhiều lực lượng phụ thuộc sẽ tạo ra khối lượng của cải vật chất rất lớn cho XH. + Giải quyết việc làm cho lực lượng lao động dồi dào.

+ Số lượng người già tăng lên nhanh nên yêu cầu hệ thống phúc lợi lớn…

ẠY

KÈ

Câu 3: Cho bảng số liệu sau Dân số Việt Nam, giai đoạn 1901 – 2006 (Đơn vị: triệu người) Năm Số dân Năm Số dân 1901 13,0 1970 41,0 1921 15,5 1979 52,7 1936 18,8 1989 64,8 1956 27,5 1999 76,6 1960 30,2 2006 84,2 a) Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện tình hình tăng dân số ở nước ta trong giai đoạn 1901 – 2006 và cho những nhận xét cần thiết. b) Nêu hậu quả của việc tăng dân số nhanh ở nước ta. Hướng dẫn trả lời 16 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

a) Vẽ biểu đồ Biểu đồ thích hợp nhất: biểu đồ cột * Nhận xét: - Dân số nước ta tăng khá nhanh: Trong hơn 1 thế kỉ dân số nước ta tăng thêm 71,2 triệu người. - Thời gian dân số tăng gấp đôi ngày càng rút ngắn: + Giai đoạn 1921 – 1960: dân số tăng gấp đôi trong vòng 39 năm. + Thời gian 1960 – 1989: dân số tăng hơn 2 lần trong vòng 29 năm. - Nửa đầu thế kỉ (1901 1956), dân số nước ta chỉ tăng có 14,5 triệu người. nửa sau của thế kỉ ( 1956 – 2006) dân số nước ta đã tăng thêm 56,7 triệu người gấp 3,1 lần so với năm 1956. b) Hậu quả:….

Câu 4. Gần như người Việt Nam ai cũng thuộc lòng khẩu hiệu: “Mỗi cặp vợ chồng chỉ có từ 1 đến 2 con”. Nhưng hiện nay, khẩu hiệu ấy có sự thay đổi với thông điệp mới: “Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con”. Anh (chị) hãy cho biết: Dựa trên những cơ sở nào Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình đưa ra thông điệp như vậy?

Hướng dẫn trả lời

* Sự thay đổi khẩu hiệu ở đây không phải là khuyến khích người dân sinh nhiều con, mà chúng ta vận động người dân "chỉ sinh" 2 con ở những vùng mức sinh cao và "sinh đủ" 2 con ở vùng có mức sinh thấp.

* Cơ sở:

- Đặc điểm dân số nước ta (gia tăng dân số đang giảm dần, gia tăng dân số còn có sự khác biệt giữa các vùng, cơ cấu dân số đang “già hóa”…)

Q U

- Tác dụng (ý nghĩa) của thông điệp

KÈ

+ Thay đổi một thông điệp, một khẩu hiệu không chỉ là thay đổi vài câu chữ, mà kéo theo đó là sự thay đổi trong quan niệm, trong chính sách dân số, trong kế hoạch sinh đẻ của mỗi gia đình và sự chủ động kiểm soát, tính toán quy mô dân số của cả một đất nước.

ẠY

+ Là thông điệp về số lượng, song nó sẽ giúp làm chậm quá trình già hóa dân số; nó cũng kéo dài thời kỳ dân số vàng và cũng chính nó giúp giảm tỷ số giới tính khi sinh xuống.

Bài 17. Lao động và việc làm * Câu hỏi nhận thức Câu 1: Trình bày đặc điểm nguồn lao động và tình hình sử dụng lao động ở nước ta hiện nay. Hướng dẫn trả lời a) Đặc điểm nguồn lao động… b) Tình hình sử dụng lao động ở nước ta hiện nay 17 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

- Theo các ngành kinh tế - Theo thành phần kinh tế - Theo thành thị và nông thôn - Hạn chế trong sử dụng lao động ở nước ta hiện nay - Tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm vẫn còn gay gắt Câu 2: Hãy nêu một số chuyển biến về cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế quốc dân ở nước ta hiện nay. Hướng dẫn trả lời

Q U

a. Cơ cấu lao động theo các ngành kinh tế. - Giai đoạn từ năm 1995-2005, khu vực I giảm nhanh; khu vực II tăng nhanh; khu vực III tăng. - Năm 2005, khu vực I thu hút 57,3% lao động; khu vực II chiếm 18,2%, khu vực III chiếm 24,5%. b. Cơ cấu lao động theo thành phần kinh tế. - Từ năm 2000-2005, lao động ở khu vực kinh tế nhà nước tăng chậm, lao động khu vực kinh tế ngoài Nhà nước giảm, lao động khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng nhanh. c. Cơ cấu lao động theo thành thị và nông thôn. - Từ 1996-2005 tỉ lệ lao động nông thôn giảm, tỉ lệ lao động thành thị tăng. - Năm 2005, lao động thành thị chiếm 25%, lao động nông thôn chiếm 75%. - Sự thay đổi phù hợp với quá trình đô thị hóa ở nước ta. Câu 3: Trình bày vấn đề việc làm và các phương hướng giải quyết việc làm nhằm sử dụng hợp lí lao động ở nước ta. Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

* Vấn đề việc làm - Mặc dù mỗi năm nền kinh tế đã tạo ra khoảng 1 triệu việc làm mới nhưng tình trạng thiếu việc làm vẫn còn gay gắt. - Năm 2005, tỉ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm của cả nước là: l2,1% và 8,1%( nông thôn là 1,1% và 9,3%, thành thị là 5,3% và 4,5%). Vấn đề giải quyết việc làm còn khó khăn. * Các phương hướng giải quyết việc làm nhằm sử dụng hợp lí lao động ở nước ta nói chung và ở địa phương em nói riêng. + Phân bố lại dân cư và nguồn lao động giữa các vùng. + Thực hiện tốt chính sách dân số, sức khỏe sinh sản. + Thực hiện đa dạng hóa các hoạt động sản xuất địa phương. + Đa dạng hóa các loại hình sản xuất, tăng cường hợp tác, liên kết kêu gọi vốn đầu tư nước ngoài mở rộng sản xuất hàng xuất khẩu. + Mở rộng, đa dạng các loại hình đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ lao động. + Tăng cường xuất khẩu lao động. 18 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

* Câu hỏi thông hiểu Câu 1: Đặc điểm nguồn lao động nước ta có những thế mạnh và hạn chế nào. Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

FF IC IA L

a) Thế mạnh * Số lượng - Nguồn lao động dồi dào: Năm 2005, dân số hoạt động kinh tế của nước ta là 42,53 triệu người = 51,2% tổng số dân. Mỗi năm nước ta có thêm khoảng 1,0 triệu lao động. * Chất lượng - Người lao động cần cù, sáng tạo, có kinh nghiệm sản xuất phong phú, có khả năng tiếp thu, vận dụng khoa học kĩ thuật nhanh… - Chất lượng nguồn lao động ngày càng được nâng cao nhờ những thành tựu trong phát triển văn hóa, giáo dục và y tế. Số lao động đã qua đào tạo chiếm 25% so với tổng lực lượng lao động cả nước (năm 2005). - Chất lượng lao động ngày càng nâng lên cùng với việc mở rộng mạng lưới trường đào tạo, dạy nghề, đa dạng hóa giáo dục, lực lượng lao động có chuyên môn kĩ thuật ngày càng đông b) Hạn chế - So với yêu cầu hiện nay lực lượng lao động có trình độ vẫn còn mỏng, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lí, công nhân kĩ thuật lành nghề còn thiếu nhiều. - Chất lượng lao động ở các vùng không đồng đều, lao động có kỹ thuật tập trung chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng ( thành phố, thị xã lớn). - Lao động thiếu tác phong công nghiệp, kỉ luật lao động chưa cao. - Phân bố lao động chưa hợp lí + Lực lượng lao động đặc biệt là lao động có trình độ khoa học kĩ thuật tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng Sông Hồng và Đông Nam Bộ, nhất là các thành phố lớn như Hà Nội, T.P Hồ Chí Minh,…Ở trung du miền núi thiếu lao động nhất là lao động có trình độ chuyên môn kĩ thuật, ảnh hưởng đến vấn đề việc làm việc và phát triển kinh tế của cả nước. Câu 2: Sự chuyển dịch cơ cấu nguồn lao động của nước ta diễn ra như thế nào. Hướng dẫn trả lời

19 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

- Từ năm 2000-2005, lao động ở khu vực kinh tế nhà nước tăng chậm, lao động khu vực kinh tế ngoài Nhà nước giảm, lao động khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng nhanh. c. Cơ cấu lao động theo thành thị và nông thôn. - Từ 1996-2005 tỉ lệ lao động nông thôn giảm, tỉ lệ lao động thành thị tăng. - Năm 2005, lao động thành thị chiếm 25%, lao động nông thôn chiếm 75%. - Sự thay đổi phù hợp với quá trình đô thị hóa ở nước ta. Câu 3: Chứng minh việc sử dụng lao động ở nước ta đang thay đổi theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phù hợp với quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường. Hướng dẫn trả lời

- Theo hướng CNH – HĐH: Lao động nông – lâm – ngư nghiệp giảm xuống còn 57,3%, lao động trong công nghiệp – xây dựng đã tăng lên 18,2 %, lao động trong khu vực dịch vụ chiếm 24,5% lực lượng lao động. - Phù hợp với quá trình chuyển sang kinh tế thị trường: lao động ở khu vực kinh tế Nhà nước tăng chậm và lao động ở khu vực kinh tế ngoài Nhà nước giảm, lao động khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng nhanh. Câu 4: Vì sao việc làm là vấn đề kinh tế - xã hội lớn ở nước ta hiện nay?

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

Việc làm là vấn đề kinh tế - xã hội lớn ở nước ta hiện nay vì: - Nước ta là một nước đông dân, có nguồn lao động dồi dào. - Mặc dù mỗi năm nền kinh tế đã tạo ra khoảng 1 triệu việc làm mới nhưng tình trạng thiếu việc làm vẫn còn gay gắt. Tỉ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm còn cao. + Năm 2005, tỉ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm của cả nước là: l2,1% và 8,1%( nông thôn là 1,1% và 9,3%, thành thị là 5,3% và 4,5%). Vấn đề giải quyết việc làm còn khó khăn. - Với tình trạng như trên, trong điều kiện kinh tế - xã hội ở nước ta còn gặp nhiều khó khăn, sự phát triển kinh tế không tương ứng với sự gia tăng số lao động dẫn đến chất lượng cuộc sống thấp, tệ nạn xã hội, an ninh trật tự, nhà ở, môi trường,…Chính vì vậy, việc làm là vấn đề kinh tế - xã hội lớn ở nước ta hiện nay. Câu 5: Tại sao tỉ lệ dân thành thị nước ta ngày càng tăng? (Đề thi tuyển sinh ĐH năm 2011). Hướng dẫn trả lời

- Tỉ lệ dân thành thị tăng do ở nước ta đang diễn ra quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa; đồng thời đô thị có điều kiện sống thuận lợi hơn. Câu 6: Giải thích vì sao trong những năm gần đây, tốc độ gia tăng dân số tự nhiên hàng năm đã giảm mạnh, nhưng tốc độ gia tăng nguồn lao động vẫn còn rất cao. Hướng dẫn trả lời 20 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

- Tốc độ gia tăng dân số tự nhiên tuy giảm nhanh nhưng tốc độ gia tăng nguồn lao động không giảm, hàng năm nước ta vẫn có thêm 1 triệu lao động mới. - Tốc độ gia tăng dân số tự nhiên không trùng với tốc độ gia tăng nguồn lao động. - Số người trong độ tuổi sinh đẻ nhiều. - Tốc độ gia tăng dân số tự nhiên gần đây mới giảm mạnh nên số dân tăng thêm này chưa bước vào độ tuổi lao động. - Nguồn lao động vẫn tiếp tục tăng và chỉ giảm sau một thời gian nữa, khi số dân tăng thêm trong thời gian gần đây bước vào độ tuổi lao động. Câu 7: Giải thích vì sao nguồn lao động của nước ta lại rất dồi dào?

KÈ

Q U

* Nguồn lao động của nước ta lại rất dồi dào vì: - Nước ta là một nước đông dân: + Năm 2006, dân số nước ta là 84.156 nghìn người . Với số dân này, nước ta đứng thứ ba trong khu vực Đông Nam Á (sau Inđônêxia và Philippin) và thứ 13 trong số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. ( Ngày 01/11/2013 dân số Việt Nam: 90 triệu người) + Do đông dân nên số dân gia tăng hàng năm còn lớn. - Dân số nước ta còn tăng nhanh + Đã diễn ra hiện tượng bùng nổ dân số vào nửa cuối thế kỉ XX. + Tỉ lệ tăng dân số rất cao : 1931 - 1960 (1,85%), 1965 - 1975 (3,0%), 1979 -1989 (2,13%), 1989 - 1999 (1,70%), 1999 - 2005 (1,32%). + Do việc thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình, tỉ lệ tăng dân số đã có xu hướng giảm nhưng vẫn còn cao( năm 2005:1,32%/ năm) cao hơn mức bình quân của thế giới và số lượng gia tăng hằng năm còn lớn (trên 1 triệu người/năm). + Năm 2005, dân số hoạt động kinh tế của nước ta là 42,53 triệu người = 51,2% tổng số dân. Mỗi năm nước ta có thêm khoảng 1,0 triệu lao động. - Cơ cấu dân số trẻ: Nguồn lao động hiện tại dồi dào và bổ sung lớn. Câu 8. Vì sao nguồn lao động ở nước ta đang thay đổi theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hướng dẫn trả lời

ẠY

*Vì: - Do tác động của cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật - Quá trình đổi mới theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta. Nước ta đang trong quá trình thực hiện CNH - HĐH nên đã tác động mạnh mẽ đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động xã hội. * Câu hỏi vận dụng Câu 1: Phân tích mối quan hệ giữa dân số với lao động và việc làm ở nước ta hiện nay. Hướng dẫn trả lời 21 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

* Tác động của dân số đến lao động và vấn đề giải quyết việc làm: - Dân số nước ta đông, tăng nhanh, mỗi năm nước ta dân số tăng hơn 1 triệu người => do đó nguồn lao động dồi dào, mỗ năm tăng thêm 1 triệu lao động. Trong khi đó, nền kinh tế còn chậm phát triển dẫn đến việc làm đang trở thành vấn đề xã hội gay gắt. - Cơ cấu dân số trẻ: Trong cơ cấu dân số theo tuổi, tỉ lệ người từ 15 - 59 tuổi rất cao (chiếm 64%, năm 2005) nên lực lượng lao động nước ta đông ( chiếm 51,2 %, năm 2005), độ tuổi từ 0 – 14 tuổi chiếm 27%, nguồn lao động bổ sung dồi dào. * Tác động của nguồn lao động đối với dân số - Người lao động có thu nhập đảm bảo sẽ có chất lượng cuộc sống ngày càng tốt hơn. Từ đó, mức sinh có thể giảm, tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên giảm. - Tuy nhiên lao động của nước ta chue yếu hoạt động trong khu vực nông – lâm – ngư nghiệp, năng suất thấp, thu nhập thấp, trình độ dân trí chưa cao nên mức gia tăng dân số ở nông thôn còn cao, kéo theo tốc độ gia tăng dân số của cả nước còn cao. Câu 2. Dựa vào biểu đồ sau và kiến thức đã học, hãy:

a. Tính tỉ lệ dân số thành thị và tỉ lệ dân nông thôn.

ẠY

KÈ

Q U

b. Nhận xét và giải thích xu hướng chuyển dịch của cơ cấu dân số nước ta phân theo thành thị và nông thôn.

22 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Hướng dẫn trả lời - Tỉ trọng dân số của thành thị và nông thôn (Đơn vị: %) 1960

1976

1979

1989

1999

2000

2005

2007

Dân số thành thị

15,7

24,7

19,2

20,1

23,6

24,1

26,9

27,4

Dân số nông thôn

84,3

75,3

80,8

79,9

76,4

75,9

73,1

72,6

FF IC IA L

Năm

- Nhận xét: Cơ cấu dân số phân theo thành thị và nông thôn của nước ta qua các năm có sự chuyển dịch theo hướng tăng tỉ trọng dân số ở thành thị, giảm tỉ trọng dân số ở nông thôn.

- Giải thích: do quá trình đô thị hóa phát triển, quá trình công nghiệp hóa, sự chuyển dịch dân cư từ nông thôn ra thành thị do ở thành thị có chất lượng cuộc sống cao hơn.

KÈ

Q U

Câu 5: Cho bảng số liệu sau Lao động phân theo các ngành kinh tế nước ta, giai đoạn 2000 – 2006 (Đơn vị: nghìn người) Năm Tổng số Chia ra Nông -lâm Công nghiệp Dịch vụ ngư nghiệp – xây dựng 2000 37.609,6 24.481,0 4.929,7 8.198,9 2001 38.562,7 24.468,4 5.551,9 8.542,4 2002 39.507,7 24.455,8 6.084,7 8.967,2 2004 41.586,3 24.430,7 7.216,5 9.939,1 2005 42.542,7 24.351,5 7.785,3 10.405,9 2006 43.436,1 24.172,3 8.296,9 10.966,9 a) Tính tỉ lệ lao động phân theo các ngành kinh tế nước ta, giai đoạn 2000 – 2006 b) Vẽ biểu đồ miền thể hiện sự thay đổi cơ cấu lao động phân theo các ngành kinh tế ở nước ta giai đoạn 2000 – 2006. c) Nhận xét Hướng dẫn trả lời

ẠY

a)Tính tỉ lệ lao động phân theo các ngành kinh tế nước ta, giai đoạn 2000 – 2006 Cơ cấu lao động phân theo ngành kinh tế nước ta, giai đoạn 2000 – 2006 (Đơn vị: %) Năm Tổng Chia ra số Nông – lâm Công Dịch – nghiệp – vụ ngư nghiệp xây dựng 2000 100 65,1 13,1 21,8 23 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

100 2001 63,5 14,4 22,1 100 2002 61,9 15,4 22,7 100 2004 58,7 17,4 23,9 100 2005 57,2 18,3 24,5 100 2006 55,7 19,1 25,2 b) Vẽ biểu đồ - Biểu đồ miền b) Nhận xét - Cơ cấu lao động của nước ta đang có sự chuyển biến theo hướng: + Tỉ trọng khu vực nông – lâm – ngư nghiệp giảm 9,4%. + Tỉ trọng khu vực công nghiệp – xây dựng tăng 6,0%. + Tỉ trọng khu vực dịch vụ tăng 3,7%. - Đây là sự chuyển dịch tiến bộ, phù hợp với xu thế chung, tuy nhiên ở nước ta sự chuyển dịch này còn chậm Câu 5. Dựa vào bảng số liệu:

Số dân thành thị và tỷ lệ dân thành thị của nước ta giai đoạn 1990 - 2005 Số dân thành thị

(triệu người)

Tỷ lệ dân thành thị trong dân số cả nước (%)

Năm

12,9

1995

14,9

2000

18,8

24,2

26,5

30,5

Q U

2010

1990

19,5 20,8

KÈ

b. Nhận xét.

a. Vẽ biểu đồ kết hợp thể hiện số dân thành thị và tỷ lệ dân thành thị trong dân số cả nước ta, giai đoạn 1990 – 2010. Hướng dẫn trả lời

ẠY

a. Vẽ biểu đồ kết hợp cột và đường. b. Nhận xét

- Từ năm 1990 – 2010, số dân thành thị và tỷ lệ dân thành thị trong tổng số dân cả nước đều tăng lên: + Số dân thành thị tăng (dẫn chứng) + Tỷ lệ dân thành thị tăng (dẫn chứng) - Năm 2010, tỷ lệ dân thành thị nước ta là 30,5 %, còn thấp so với các nước trong khu vực và thế giới. * Câu hỏi vận dụng cao 24 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

Câu 1. Cho bảng số liệu sau Tỉ lệ thất nghiệp ở thành thị và thời gian thiếu việc làm ở nông thôn phân theo vùng nước ta năm 2005. (Đơn vị: %) Các vùng Tỉ lệ thất Thời gian nghiệp ở thiếu việc thành thị làm ở nông thôn Cả nước 5,3 19,3 Đồng bằng sông Hồng 5,6 21,2 Đông Bắc 5,1 19,7 Tây Bắc 4,9 21,6 Bắc Trung Bộ 5,0 23,5 Duyên hải Nam Trung Bộ 5,5 22,2 Tây Nguyên 4,2 19,4 Đông Nam Bộ 5,6 17,1 Đồng bằng sông Cửu Long 4,9 20,0 a) Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện tỉ lệ thất nghiệp ở thành thị và thời gian thiếu việc làm ở nông thôn phân theo vùng nước ta năm 2005. b) Rút ra nhận xét và giải thích nguyên nhân.

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

a) Vẽ biểu đồ Biểu đồ thích hợp nhất: Biểu đồ cột ghép b) Nhận xét và giải thích - Tỉ lệ thất nghiệp ở thành thị nước ta vẫn cao (5,3%) và không đồng đều giữa các vùng. + Những vùng có tỉ lệ thất nghiệp thấp hơn mức trung bình là vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Hồng, vì đây là vùng có tỉ lệ đô thị hóa cao nhất. + Những vùng có tỉ lệ thất nghiệp thấp hơn mức trung bình của cả nước là Đông Bắc, Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, ít nhất là vùng Tây Nguyên (4,2%). Vì tỉ lệ dân sống ở đô thị chưa cao, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa chưa nhanh, phần lớn là lao động nông nghiệp. - Tỉ lệ thiếu việc làm ở nông thôn cả nước chiếm 19,3% và không đồng đều giữa các vùng do đặc điểm mùa vụ và sự phát triển các ngành nghề ở nông thôn còn nhiều hạn chế nên thời gian nông nhàn khu vực nông thôn khá cao. + Những vùng có tỉ lệ thiếu việc làm ở nông thôn cao là Đồng bằng sông Hồng Đông Bắc, Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, cao nhất là Bắc Trung Bộ (23,5%) vì đây là vùng còn nhiều hộ gia đình thuần nông, cơ cấu kinh tế nông thôn chậm chuyển biến. 25 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

+ Những vùng có tỉ lệ thiếu việc làm ở nông thôn thấp hơn mức trung bình cả nước chỉ có Đông Nam Bộ (17%). Câu 2. Cho bảng số liệu sau Tình hình biến đổi dân số nước ta thời kì 1954 – 2003 Năm

Số dân (Triệu người)

Tỉ lệ gia tăng tự nhiên (%)

FF IC IA L

1954 28,83 1,20 1960 30,17 3,93 1965 34,92 2,93 1970 41,03 3,24 1976 49,16 3,00 1979 52,74 2,50 1989 64,41 2,10 1999 76,32 1,40 2003 80,90 1,30 a) Vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện số dân và tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên của nước ta, giai đoạn 1954 – 2003. b) Nhận xét và giải thích tình hình gia tăng dân số trong thời gian từ 1954 – 2003. Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

a) Biểu đồ thích hợp nhất: biểu đồ kết hợp cột và đường (Cột thể hiện số dân, đường thể hiện tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên). b) Nhận xét - Thời kì 1954 – 2003, dân số nước ta tăng liên tục, số dân tăng thêm trong cả giai đoạn là 57,07 triệu người, bình quân tăng 1,18 triệu người/năm. - Tỉ lệ gia tăng tự nhiên thay đổi qua từng giai đoạn. + Năm 1954, tỉ lệ gia tăng vào loại thấp. + Năm 1960 – 1976, tỉ lệ sinh luôn ở mức cao (xấp xỉ 3%). + Sau năm 1976, tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên giảm dần. - Giai đoạn từ 1976 – 2003, mặc dù tỉ lệ tăng dân số tự nhiên giảm, nhưng dân số vẫn tiếp tục tăng nhanh. c) Giải thích - Do những tiến bộ về kinh tế, y tế, đời sống vật chất và chăm sóc sức khỏe được cải thiện, tỉ lệ tử giảm nhanh trong khi tỉ lệ sinh còn cao, nên tỉ lệ gia tăng dân số cao. - Năm 1954, sau kháng chiến chống Pháp nước ta còn nhiều khó khăn, tỉ lệ sinh tuy cao, nhưng tỉ lệ tử cũng cao nên gia tăng dân số tự nhiên thấp. - Thời kì 1954 – 1976, tỉ lệ tăng dân số tự nhiên rất cao nên số dân tăng rất nhanh dẫn đến hiện tượng bùng nổ dân số. Nguyên nhân, sau hòa bình ở miền Bắc đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện, mạng lưới y tế phát triển mạnh. Vì vậy, tỉ lệ sinh vẫn còn cao, tỉ lệ tử vong giảm nhanh, tuổi thọ trung bình tăng lên rõ rệt nên tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên giai đoạn này rất cao. Ngoài ra, còn do một số nguyên nhân khác như: tâm lí phong kiến, nước nông nghiệp cần nhiều lao động, quy luật phát triển dân số bù sau chiến tranh…

26 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Bài 18. Đô thị hóa * Câu hỏi nhận thức Câu 1: Trình bày đặc điểm đô thị hóa ở nước ta. Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

- Sau năm 1976, do thực hiện tốt chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình, nên tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên giảm nhanh (năm 2003, tỉ lệ này chỉ bằng 1/3 tỉ lệ gia tăng dân số năm 1960). - Tỉ lệ gia tăng dân số nước ta giảm nhưng quy mô dân số vẫn tăng nhanh vì: nước ta có số dân đông, tỉ lệ gia tăng dân số giảm dần nhưng vẫn cao và luôn dương, do vậy quy mô dân số vẫn tăng nhanh.

ẠY

KÈ

Q U

a. Quá trình đô thị hóa ở nước ta diễn ra chậm chạp, trình độ đô thị hóa thấp. - Từ thế kỉ VIII TCN, thành Cổ Loa được coi là đô thị đầu tiên ở nước ta. - Trong thời kì phong kiến, một số đô thị ở Việt Nam được hình thành ở những nơi có vị trí địa lí thuận lợi, với các chức năng chính là hành chính, thương mại, quân sự. - Thế kỉ XI xuất hiện thành Thăng Long, rồi sau đó là các đô thị: Phú Xuân, Hội An, Đà Nẵng, Phố Hiến ở thế kỉ XVI – XVIII. - Thời Pháp thuộc, công nghiệp chưa phát triển, hệ thống đô thị không có cơ sở để mở rộng, chức năng chủ yếu là hành chính, quân sự. Đến những năm 30 của thế kỉ XX mới có một số đô thị lớn được hình thành như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định… - Từ sau 1945 – 1954, quá trình đô thị hóa diễn ra chậm, các đô thị không có sự thay đổi nhiều. - Từ 1954 – 1975, đô thị phát triển theo hai xu hướng khác nhau: + Ở miền Nam, chính quyền Sài Gòn đã dùng đô thị hóa như một biện pháp để dồn dân phục vụ chiến tranh. + Ở miền Bắc, đô thị hóa gắn liền với quá trình công nghiệp hóa trên cơ sở mạng lưới đô thị đã có. Từ năm 1965 – 1972. các đô thị bị chiến tranh phá hoại, quá trình đô thị hóa chững lại. - Từ năm 1975 đến nay, quá trình đô thị hóa chuyển biến khá mạnh, nhưng cơ sở hạ tầng vẫn còn ở mức thấp. b. Tỉ lệ dân thành thị. - Số dân thành thị tăng nhanh, đặc biệt những năm gần đây. - Tỉ lệ dân thành thị so với dân số cả nước vẫn thấp, tăng chậm. - Nguyên nhân: Do kết quả của quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa; di cư vào các thành phố; mở rộng địa giới thành phố, thị xã... c. Phân bố đô thị không đều giữa các vùng. - Sự phân bố đô thị chênh lệch giữa các vùng: Vùng có nhiều đô thị nhất là Trung du miền núi Bắc Bộ gấp 3 lần vùng có đô thị ít nhất là Đông Nam Bộ. - Số thành phố còn quá ít so với mạng lưới đô thị. 27 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Số dân giữa các vùng ở trong các đô thị cũng khác nhau: Vùng có số dân đông nhất là Đông Nam Bộ, thấp nhất là Tây Nguyên, gấp gần 6 lần. - Số dân thành thị trên đô thị cao nhất là Đông Nam Bộ, thấp nhất Trung du miền núi Bắc Bộ, chứng tỏ sức hấp dẫn và trình độ đô thị hóa ở Đông Nam Bộ cao hơn. Câu 2: Khái niệm đô thị hóa. Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

* Khái niệm: Đô thị hóa là một quá trình kinh tế - xã hội, mà biểu hiện của nó là sự tăng nhanh về số lượng và quy mô các điểm dân cư đô thị, sự tập trung dân cư trong các thành phố, nhất là các thành phố lớn, là sự phổ biến rộng rãi lối sống thành thị. Câu 3: Cho biết các cách phân loại mạng lưới đô thị? Lấy ví dụ. Hướng dẫn trả lời

- Mạng lưới đô thị được phân thành 6 loại dựa vào các tiêu chí cơ bản: số dân, chức năng, mật độ dân số, tỉ lệ dân phi nông nghiệp… - Đến năm 2008, nước ta có 5 thành phố trực thuộc Trung ương: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, 2 đô thị đặc biệt: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. * Câu hỏi thông hiểu Câu 1. Chứng minh quá trình đô thị hóa ở nước ta diễn ra chậm, trình độ thấp? Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

* Quá trình đô thị hóa ở nước ta diễn ra chậm chạp, trình độ đô thị hóa thấp. - Từ thế kỉ VIII TCN, thành Cổ Loa được coi là đô thị đầu tiên ở nước ta. - Trong thời kì phong kiến, một số đô thị ở Việt Nam được hình thành ở những nơi có vị trí địa lí thuận lợi, với các chức năng chính là hành chính, thương mại, quân sự. - Thế kỉ XI xuất hiện thành Thăng Long, rồi sau đó là các đô thị: Phú Xuân, Hội An, Đà Nẵng, Phố Hiến ở thế kỉ XVI – XVIII. - Thời Pháp thuộc, công nghiệp chưa phát triển, hệ thống đô thị không có cơ sở để mở rộng, chức năng chủ yếu là hành chính, quân sự. Đến những năm 30 của thế kỉ XX mới có một số đô thị lớn được hình thành như Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định… - Từ sau 1945 – 1954, quá trình đô thị hóa diễn ra chậm, các đô thị không có sự thay đổi nhiều. - Từ 1954 – 1975, đô thị phát triển theo hai xu hướng khác nhau: + Ở miền Nam, chính quyền Sài Gòn đã dùng đô thị hóa như một biện pháp để dồn dân phục vụ chiến tranh. + Ở miền Bắc, đô thị hóa gắn liền với quá trình công nghiệp hóa trên cơ sở mạng lưới đô thị đã có. Từ năm 1965 – 1972. các đô thị bị chiến tranh phá hoại, quá trình đô thị hóa chững lại. 28 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Từ năm 1975 đến nay, quá trình đô thị hóa chuyển biến khá mạnh, nhưng cơ sở hạ tầng vẫn còn ở mức thấp. Câu 2. Quá trình đô thị hóa ở nước ta đã ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế xã hội như thế nào. Hướng dẫn trả lời

FF IC IA L

* Tích cực: - Làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nước ta. - Ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương, các vùng trong cả nước. - Tạo động lực cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế - Tạo nhiều việc làm và tăng thu nhập cho người lao động. * Tiêu cực: Ở nhiều thành phố nước ta hiện nay, đặc biệt là các thành phố lớn, đô thị hóa đã gây khó khăn: Giải quyết việc làm, ô nhiễm môi trường, ách tắc giao thông,… Câu 3. Tại sao tỉ lệ dân thành thị của Việt Nam còn thấp hơn mức trung bình của thế giới? (Đề thi tuyển sinh ĐH năm 2013).

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

- Nguyên nhân tỉ lệ dân thành thị của Việt Nam còn thấp hơn mức trung bình của thế giới là do: quá trình công nghiệp hóa còn chậm, trình độ phát triển kinh tế còn thấp… Câu 4: Tại sao tỉ lệ dân thành thị nước ta ngày càng tăng? (Đề thi tuyển sinh ĐH năm 2011). - Tỉ lệ dân thành thị tăng do ở nước ta đang diễn ra quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa; đồng thời đô thị có điều kiện sống thuận lợi hơn. * Câu hỏi vận dụng Câu 3: Cho bảng số liệu sau Số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị trong dân số cả nước giai đoạn 1990 – 2005 Năm Số dân thành thị Tỉ lệ dân thành thị trong (Triệu người) dân số cả nước (%) 1990 12,9 19,5 1995 14,9 20,8 2000 18,8 24,2 2003 20,9 25,8 2005 22,3 26,9 Vẽ biểu đồ kết hợp (cột và đường) thể hiện số dân thành thị và tỉ lệ dân thành thị trong dân số cả nước giai đoạn 1990 – 2005. Hướng dẫn trả lời - Vẽ biểu đồ 29 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

+ Biểu đồ thích hợp nhất: Biểu đồ kết hợp cột và đường (Cột thể hiện số dân thành thị và đường thể hiện tỉ lệ dân thành thị trong dân số cả nước). Câu 4: Cho bảng số liệu sau: Dân số thành thị và nông thôn nước ta thời kì 1960 – 2006 (Đơn vị: nghìn người) Năm Số dân thành thị Số dân nông thôn 1960 4727 25645 1970 8787 32276 1976 10127 39033 1979 10094 42368 1985 11360 48512 1990 13281 51908 1995 14938 57057 2000 18772 58864 2006 22824 61332 a) Tính tỉ lệ dân thành thị trong tổng số dân ở nước ta. b) Vẽ biểu đồ thể hiện số dân thành thị, số dân nông thôn và tỉ lệ dân thành thị nước ta giai đoạn trên.

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

a) Tính tỉ lệ dân thành thị trong tổng số dân ở nước ta. Năm Số dân thành thị trong tổng số dân (%) 1960 15,6 1970 21,4 1976 20,6 1979 19,2 1985 19,0 1990 20,7 1995 20,7 2000 24,2 2006 27,1 b) Vẽ biểu đồ Biểu đồ thích hợp nhất: Biểu đồ kết hợp cột chồng và đường (Cột chồng thể hiện số dân thành thị và số dân nông thôn; đường thể hiện tỉ lệ dân thành thị trong dân số cả nước). * Câu hỏi vận dụng cao Câu 1: Lấy dụ minh họa điển hình về hậu quả của quá trình đô thị hóa đến sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường nước ta hiện nay. Hướng dẫn trả lời - Ở nhiều thành phố nước ta hiện nay, đặc biệt là các thành phố lớn, đô thị hóa đã gây ra nhiều khó khăn về: giải quyết việc làm, các vấn đề xã hội, ô nhiễm môi trường 30 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

nghiêm trọng (nước thải, rác thải, cấp nước ngọt sinh hoạt, ô nhiễm không khí), nạn kẹt xe, việc quản lí trật tự xã hội,… Câu 2. Cho bảng số liệu sau: Dân số thành thị và nông thôn nước ta thời kì 1960 – 2006 (Đơn vị: nghìn người) Năm Số dân thành thị Số dân nông thôn 1960 4727 25645 1970 8787 32276 1976 10127 39033 1979 10094 42368 1985 11360 48512 1990 13281 51908 1995 14938 57057 2000 18772 58864 2006 22824 61332 Nhận xét về sự thay đổi số dân thành thị và nông thôn nước ta. Giải thích về mức độ đô thị hóa ở nước ta giai đoạn 1960 - 2006.

Hướng dẫn trả lời

ẠY

KÈ

Q U

* Nhận xét Từ năm 1960 đến nay: quá trình đô thị hóa ở nước ta có sự chuyển biến rõ rệt - Tỉ lệ số dân thành thị trong tổng số dân tăng + Năm 1960 số dân thành thị khoảng 4,7 triệu người (chiếm 15,6%). + Năm 2006 số dân thành thị khoảng 22,8 triệu người (chiếm 27,1%). * Giải thích: Tốc độ phát triển đô thị hóa các giai đoạn không đều nhau - Năm 1960: tỉ lệ đô thị hóa thấp do đất nước đang có chiến tranh. - Giai đoạn 1970 – 1995: tốc độ đô thị hóa chậm, do đất nước mới thoát khỏi chiến tranh. - Từ năm 2000 – 2006, tỉ lệ đô thị hóa tăng khá nhanh vì nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa – hiện đại hóa.

Bài 19. Thực hành: Vẽ biểu đồ và phân tích sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. *Câu hỏi vận dụng Câu 1. Cho bảng số liệu: Thu nhập bình quân đầu người / tháng theo các vùng (Đơn vị: nghìn đồng)

31 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Năm

1999

2002

2004

295,0

356,1

484,4

268,8

379,9

197,0

265,7

Cả nước

210,0 280,3

353,1

Bắc Trung Bộ

212,4

235,4

Duyên hải Nam Trung Bộ

252,8

305,8

Tây Nguyên

344,7

244,0

Đông Nam Bộ

527,8

619,7

Đồng bằng sông Cửu Long

342,1

371,3

488,2 317,1 414,9 390,2 833,0

Trung du và Đông Bắc miền núi Tây Bắc Bắc Bộ Đồng bằng sông Hồng

FF IC IA L

Vùng

471,1

Vẽ biểu đồ thích hợp thể hiện thu nhập bình quân đầu người / tháng giữa các vùng năm 2004.

Hướng dẫn trả lời

Q U

Biểu đồ thích hợp nhất: Biểu đồ cột (mỗi vùng là một cột) * Câu hỏi vận dụng cao Câu 1. Cho bảng số liệu: Thu nhập bình quân đầu người / tháng theo các vùng (Đơn vị: nghìn đồng) Năm 1999 2002 Vùng

KÈ

Cả nước

356,1

484,4

268,8

379,9

197,0

265,7

Trung du và Đông Bắc miền núi Tây Bắc Bắc Bộ Đồng bằng sông Hồng

210,0 280,3

353,1

488,2

Bắc Trung Bộ

212,4

235,4

317,1

Duyên hải Nam Trung Bộ

252,8

305,8

414,9

Tây Nguyên

344,7

244,0

390,2

Đông Nam Bộ

527,8

619,7

833,0

Đồng bằng sông Cửu Long

342,1

371,3

471,1

ẠY D

295,0

2004

32 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Dựa vào bảng số liệu: So sánh và nhận xét mức thu nhập bình quân đầu người / tháng giữa các vùng qua các năm. Hướng dẫn trả lời

IV. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH HỌC TẬP

FF IC IA L

- Nhìn chung, thu nhập bình quân trên đầu người / tháng, giữa các vùng của nước ta có sự phân hóa rõ rệt, thể hiện sự chênh lệch lớn giữa các vùng. - Vùng có thu nhập bình quân trên người / tháng cao nhất là Đông Nam Bộ với 833 nghìn / người / tháng, cao gần gấp 2 lần so với mức chung của cả nước, cao hơn nhiều lần so với các vùng còn lại. Đồng Bằng Sông Hồng có mức thu nhập bình quân trên người / tháng đứng thứ 2 cả nước và cao hơn mức bình quân cả nước (488.2 nghìn / người / tháng). - Vùng có mức thu nhập bình quân trên người/ tháng thấp nhất là Tây Bắc (265.7 nghìn / người / tháng, Bắc Trung Bộ (317.1 nghìn / người / tháng). - Các vùng có mức thu nhập bình quân người / tháng gần bằng mức chung cả nước là Duyên Hải Nam Trung Bộ, Đồng Bằng sông Cửu Long với mức thu nhập bình quân trên người là 414.9 và 471.1 nghìn / người / tháng. - Sự phân hóa thu nhập bình quân trên người / tháng ở các vùng nước ta có sự phân hóa rõ rệt là do tác động tổng hợp của nhiều yếu tố như trình độ phát triển của vùng, cơ cấu ngành, lao động, việc làm, điều kiện sống, văn hóa, xã hội,…

Hoạt động : Khởi động

1. Mục tiêu:

- Tạo ra mối liên kết kiến thức học sinh đã biết với kiến thức chưa biết.

2. Nội dung: 3. Hình thức:

Q U

- Sự kiện dân số nước ta đạt con số 90 triệu người năm 2014

ẠY

KÈ

Giáo viên: Phân tích những vấn đề liên quan đến sự kiện dân số nước ta đạt con số 90 triệu người năm 2014.

33 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

Trường THPT …………..

FF IC IA L

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Hoạt động 1. Tìm hiểu đặc điểm dân số và phân bố dân cư

1. Mục tiêu:

* Kiến thức

- Trình bày được một số đặc điểm dân số và phân bố dân cư Việt Nam.

- Phân tích được nguyên nhân và hậu quả của dân đông, gia tăng nhanh, sự phân bố dân cư chưa hợp lí.

- Biết được một số chính sách dân số ở nước ta.

Q U

* Kĩ năng

- Phân tích bảng số liệu thống kê, biểu đồ dân số Việt Nam.

- Sử dụng bản đồ dân cư, dân tộc và Atlat Việt Nam để nhận biết và trình bày đặc điểm dân số. * Thái độ

KÈ

Có nhận thức đúng đắn về vấn đề dân số, ủng hộ, tuyên truyền các chính sách dân số của quốc gia và địa phương.

ẠY

* Định hướng năng lực được hình thành - Năng lực chung: năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo.

- Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng bản đồ, sử dụng số liệu thống kê. 2. Nội dung: - Đông dân, có nhiều thành phần dân tộc - Dân số tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ - Phân bố dân cư cư chưa hợp lí 3. Hình thức: Hoạt động cá nhân - nhóm 34 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

Bước 1. Giao nhiệm vụ: các nhóm cùng làm một nhiệm vụ - Giáo viên yêu cầu học sinh đọc SGK, kết hợp với số liệu, bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam để hoàn thành bảng sau: Đặc điểm

Biểu hiện

Ảnh hưởng

❖ Đông dân

FF IC IA L

❖ Nhiều thành phần dân tộc ❖ Dân số còn tăng nhanh ❖ Cơ cấu dân số trẻ ❖ Phân bố dân cư chưa hợp lí

- Chiến lược phát triển dân số hợp lí và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao

- Các cá nhân làm việc trong 5 phút, sau đó ngồi thành nhóm (6 học sinh một nhóm, trình độ tương đương nhau) và hoạt động nhóm trong 3 phút để hoàn thành kết quả.

- Giáo viên: quan sát các cá nhân - nhóm, trợ giúp, đánh giá kết quả làm việc của từng học sinh, từng nhóm.

Bước 3. Bảo cáo kết quả và thảo luận: 10 phút

Q U

- Đại diện nhóm báo cáo kết quả, trao đổi, nhận xét lẫn nhau. Bước 4. Đánh giá kết quả

- Giáo viên nhận xét về kết quả của các nhóm, chỉnh sửa những nội dung chưa đạt yêu cầu, động viên khuyến khích những cá nhân, nhóm có thành tích tốt

KÈ

- Chuẩn kiến thức, đánh giá kết quả làm việc của từng nhóm, cá nhân. Biểu hiện

Ảnh hưởng

❖ Đông dân

- Dân số 84 156 nghìn người (năm 2006), đứng thứ 3 khu vực Đông Nam Á (sau Inđônêxia và Philippin) và đứng thứ 13 trong tổng số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

- Thuận lợi: Nước ta có nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn.

- Nước ta có 54 dân tộc, nhiều nhất là người kinh chiếm 86,2% dân số, các

- Thuận lợi: Đa dạng về bản sắc văn hoá và truyền thống

ẠY

Đặc điểm

❖ Nhiều thành

- Khó khăn: dân số đông gây trở ngại cho phát triển kinh tế, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

35 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

phần dân tộc

Trường THPT …………..

dân tộc khác chỉ chiếm 13,8% dân số. Ngoài ra còn có 3,2 triệu Việt Kiều sống ở Hoa Kì, Ôxtrâylia, châu Âu…

dân tộc tạo nên sức mạnh phát triển kinh tế, xây dựng đất nước.

- Dân số nước ta tăng nhanh, nhất là nửa - Gia tăng dân số nhanh đã tạo cuối thế kỉ XX, dẫn đến bùng nổ dân số. nên sức ép lớn đối với kinh tế -Tuy tỉ lệ tăng dân số có giảm nhưng còn - xã hội, bảo vệ tài nguyên môi chậm (giai đoạn 1989-1999 là 1,7%, trường và nâng cao chất lượng giai đoạn 2002-2005 còn 1,32%), mỗi cuộc sống nhân dân. năm dân số nước ta vẫn tăng thêm hơn 1 triệu người.

- Năm 2005 tỉ lệ dân số từ 0-14 tuổi - Thuận lợi: nguồn lao động chiếm 27%, từ 15-59 tuổi chiếm 64%, từ dồi dào, năng động, sáng tạo, 60 tuổi trở lên chỉ chiếm 9%. mỗi năm bổ xung thêm khoảng 1,15 triệu lao động mới.

❖ Cơ cấu dân số trẻ

❖ Dân số còn tăng nhanh

FF IC IA L

- Khó khăn: sự phát triển không đều về trình độ và mức sống giữa các dân tộc (mức sống của bộ phận các dân tộc ít người còn thấp).

núi

Q U

❖ Phân - Mật độ dân số trung bình cả nước là 254 bố dân cư người/km2 (năm 2006) nhưng phân bố chưa hợp chưa hợp lí giữa các vùng lí ❖ - Giữa đồng bằng với trung du, miền

- Khó khăn sắp sếp việc làm. => Phân bố dân cư chưa hợp lí ảnh hưởng rất lớn đến việc sử dụng lao động, khai thác tài nguyên

ẠY

KÈ

+ Đồng bằng tập trung 75% dân số, mật độ dân số cao (ĐBSHồng 1225 người/km2) + Trung du và miền núi tập trung nhiều tài nguyên quan trọng của đất nước lại chỉ chiếm 25% dân số, mật độ dân số thấp (Tây Bắc 69 người/km2, năm 2006). + Ngay trong cung một vùng sự phân bố cũng không hợp lí (Đồng bằng sông Hồng có mật độ lớn gấp 2,8 lần Đồng bằng sông Cửu Long).

- Giữa thành thị với nông thôn 36 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

+ Phần lớn dân cư sống ở nông thôn: 73,1% (năm 2005) + Tỉ lệ dân thành thị thấp, chỉ chiếm 26,9% (năm 2005)

 Chiến lược phát triển dân số hợp lí và sử dụng có hiệu quả nguồn lao động của nước ta

FF IC IA L

Hoạt động 2. Tìm hiểu về lao động và việc làm

1. Mục tiêu:

* Kiến thức

- Trình bày được một số đặc điểm của nguồn lao động và vấn đề việc làm ở nước ta. - Trình bày được sự chuyển dịch cơ cấu lao động ở nước ta.

Q U

- Hiểu được vì sao việc làm đang là vấn xã hội gay gắt, tầm quan trọng của việc sử dụng lao động trong quá trình phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ; vấn đề và hướng giải quyết việc làm cho người lao động. * Kĩ năng

KÈ

* Thái độ

- Phân tích số liệu thống kê về nguồn lao động, sử dụng lao động. - Có nhận thức đầy đủ thực trạng nguồn lao động và vấn đề sử dụng lao động hiện nay. * Định hướng năng lực được hình thành

ẠY

- Năng lực chung: năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo. - Năng lực chuyên biệt: Năng lực sử dụng bản đồ, sử dụng số liệu thống kê.

2. Nội dung: - Đặc điểm nguồn lao động - Cơ cấu nguồn lao động - Vấn đề việc làm và phương hướng giải quyết việc làm 3. Hình thức: Hoạt động cặp Bước 1. Giao nhiệm vụ 37 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Học sinh: các cặp đọc nội dung SGK, kết hợp với số liệu, bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam hãy: + Phân tích những thế mạnh và hạn chế của nguồn lao động nước ta + Chứng minh cơ cấu lao động nước ta đang có sự chuyển dịch rõ nét. + Vấn đề việc làm và phương hướng giải quyết việc làm Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao

FF IC IA L

- Các cặp nghiên cứu nội dung SGK, tài liệu hoàn thành các câu hỏi trong 10 phút.

- Giáo viên: quan sát các cặp, trợ giúp, đánh giá kết quả làm việc của từng học sinh, từng cặp. Bước 3. Bảo cáo kết quả và thảo luận: 10 phút - Các cặp trao đổi chéo kết quả và bổ sung cho nhau - Đại diện một số cặp trình bày, các cặp khác bổ sung.

Bước 4. Đánh giá kết quả

- Giáo viên nhận xét và lưu ý một số vấn đề cơ bản về vấn đề nguồn lao động và vấn đề việc làm.

Nguồn lao động

• Khó khăn

• Thuận lợi

KÈ

Q U

- Nguồn lao động nước ta rất dồi dào: - Phần lớn là lao động phổ thông, chưa 42,53 triệu người (chiếm 51,2% dân số, qua đào tạo (75% năm 2005) năm 2005), mỗi năm nước ta tăng thêm - Lực lượng lao động có trình độ cao hơn 1 triệu lao động mới. vẫn còn ít, đặc biệt là đội ngũ cán bộ - Người lao động nước ta cần cù, sáng quản lí, công nhân kỹ thuật lành nghề tạo, có kinh nghiệm sản xuất phong phú còn thiếu nhiều (năm 2005 cả nước mới được tích luỹ qua nhiều thế hệ (nhất là có 5,3% lao động có trình độ cao đẳng, trong nông, lâm, ngư nghiệp và tiểu thủ đại học và trên đại học) công nghiệp). - Lao động nước ta còn thiếu tác

ẠY

- Chất lượng lao động ngày càng được nâng lên nhờ những thành tựu trong phát triển văn hoá, giáo dục và y tế (lao động đã qua đào tạo tăng từ 12,3% năm 1996 lên 25% năm 2005) - Chất lượng lao động ngày càng nâng lên cùng với việc mở rộng mạng lưới trường đào tạo, dạy nghề, đa dạng hóa giáo dục, lực lượng lao động có chuyên môn kĩ thuật ngày càng đông.

phong công nghiệp, kỷ luật lao động chưa cao. - Ở trung du miền núi thiếu lao động nhất là lao động có trình độ chuyên môn kĩ thuật, ảnh hưởng đến việc phát triển kinh tế của vùng.

38 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

Trường THPT …………..

- Lực lượng lao động đặc biệt là lao động có trình độ khoa học kĩ thuật tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng Sông Hồng và Đông Nam Bộ, nhất là các thành phố lớn như Hà Nội, T.P Hồ Chí Minh,… Hiện nay ở thành thị số lao động có chuyên môn kĩ thuật nhiều tạo điều kiện để phát triển công nghiệp và dịch vụ. 2. Cơ cấu lao động a) Cơ cấu lao động theo ngành kinh tế

FF IC IA L

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

- Phần lớn lao động nước ta hoạt động trong lĩnh vực nông – lâm – ngư nghiệp (57,3%), lao động trong khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm tỉ trọng nhỏ nhất (18,2%), lao động trong khu vực dịch vụ là 24,5%, năm 2005.

- Cơ cấu lao động nước ta đang có sự chuyển dịch theo hướng

+ Giảm tỉ trọng lao động nông – lâm – ngư nghiệp từ 65,1% năm 2000 xuống còn 57,3% năm 2005.

+ Tăng tỉ trọng lao động công nghiệp – xây dựng (từ 13,1% lên 18,2% ), và khu vực dịch vụ (từ 21,8% lên 24,5%) giai đoạn 2000-2005.

- Sự chuyển dịch trên là do tác động của cuộc cách mạng khoa học – kĩ thuật và quá trình đổi mới, nhưng chuyển dịch còn chậm.

b) cấu lao động theo thành phần kinh tế

Q U

- Phần lớn lao động nước ta làm ở khu vực ngoài nhà nước (88,9%, năm 2005).

- Tỉ trọng lao động khu vực nhà nước và ngoài nhà nước ít biến động (tăng, giảm nhẹ), tỉ trọng lao động khu vực có vốn đầu tư nước ngoài thấp, nhưng có xu hướng tăng (từ 0,6% năm 2000 lên 1,6% năm 2005).

KÈ

c) Cơ cấu lao động phân theo thành thị và nông thôn - Phần lớn lao động ở nông thôn (75% năm 2005) - Tỉ trọng lao động nông thôn đang giảm (từ 79,9% năm 1996 còn 75% năm 2005).

ẠY

- Tỉ trọng lao động thành thị đang tăng (từ 20,1% năm 1996 lên 25% năm 2005).

• Những hạn chế trong việc sử dụng lao động ở nước ta - Năng xuất lao động nước ta còn thấp so với thế giới. - Phần lớn lao động có thu nhập thấp. - Phân công lao động xã hội còn chậm chuyển biến. - Chưa sử dụng hết thời gian lao động. 3. Vấn đề việc làm 39 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Việc làm là một vấn đề kinh tế - xã hội lớn ở nước ta hiện nay. - Mỗi năm nước ta tạo được gần 1 triệu việc làm mới, nhưng tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm vẫn còn gay gắt: + Năm 2005 cả nước có 2,1% lao động thất nghiệp và 8,1% lao động thiếu việc làm. + Ở thành thị có 5,3% lao động thất nghiệp và 4,5% lao động thiếu việc làm.

FF IC IA L

+ Ở nông thôn có 1,1% lao động thất nghiệp và 9,3% lao động thiếu việc làm.

* Phương hướng giải quyết việc làm + Phân bố lại dân cư và nguồn lao động giữa các vùng. + Thực hiện tốt chính sách dân số, sức khỏe sinh sản. + Thực hiện đa dạng hóa các hoạt động sản xuất địa phương. + Đa dạng hóa các loại hình sản xuất, tăng cường hợp tác, liên kết kêu gọi vốn đầu tư nước ngoài mở rộng sản xuất hàng xuất khẩu. + Mở rộng, đa dạng các loại hình đào tạo, nâng cao chất lượng đội ngũ lao động. + Tăng cường xuất khẩu lao động.

Hoạt động 3. Tìm hiểu đặc điểm đô thị hóa

1. Mục tiêu:

* Kiến thức

- Trình bày được đặc điểm đô thị hoá ở Việt Nam

Q U

- Hiểu được sự phân bố mạng lưới đô thị ở nước ta. - Đánh giá được ảnh hưởng của quá trình đô thị hoá đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.

* Kĩ năng

KÈ

- Phân tích số liệu thống kê về sự thay đổi tỉ lệ dân thành thị và mức độ phân hóa đô thị. * Thái độ

ẠY

- Có nhận thức đầy đủ thực trạng đô thị hóa ở nước ta hiện nay. * Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo. - Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, sử dụng bản đồ, sử dụng số liệu thống kê. 2. Nội dung: - Đặc điểm đô thị hóa ở nước ta - Mạng lưới đô thị nước ta. - Ảnh hưởng của đô thị hóa đến phát triển kinh tế - xã hội 40 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

3. Hình thức: Hoạt động cặp Bước 1. Giao nhiệm vụ - Học sinh: các cặp đọc nội dung SGK, kết hợp với số liệu, bản đồ trong Atlat Địa lí Việt Nam hãy: + Phân tích các đặc điểm đô thị hóa ở nước ta + Phân loại mạng lưới đô thị nước ta

FF IC IA L

+ Phân tích ảnh hưởng của đô thị hóa đến phát triển kinh tế - xã hội Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao

- Các cặp nghiên cứu nội dung SGK, tài liệu hoàn thành các câu hỏi trong 10 phút.

- Giáo viên: quan sát các cặp, trợ giúp, đánh giá kết quả làm việc của từng học sinh, từng nhóm.

Bước 3. Bảo cáo kết quả và thảo luận: 10 phút

- Các cặp trao đổi chéo kết quả và bổ sung cho nhau

- Đại diện một số cặp trình bày, các cặp khác bổ sung.

Bước 4. Đánh giá kết quả

- Giáo viên nhận xét và lưu ý một số vấn đề cơ bản

1. Đặc điểm

a) Quá trình đô thị hoá nước ta diễn ra chậm chạp, trình độ đô thị hoá thấp

Q U

- Quá trình đô thị hoá nước ta diễn ra chậm chạp: + Thế kỉ thứ III trước CN, nước ta đã có đô thị đầu tiên (Cổ Loa), Thế kỉ XI xuất hiện thành Thăng Long, thế kỉ XI – XIII có đô thị Phú Xuân, Hội An, Đà Nẵng, Phố Hiến.

+ Đến năm 2005 tỉ lệ thị dân nước ta mới chỉ đạt 26,9%.

KÈ

- Trình độ đô thị hoá nước ta còn thấp:

+ Tỉ lệ dân đô thị thấp (26,9% năm 2005, trong khi đó tỉ lệ thị dân của thế giới là 49%).

ẠY

+ Cơ sở hạ tầng của các đô thị (giao thông, điện, nước, các công trình phúc lợi xã hội) vẫn còn ở mức thấp so với các nước trong khu vực và thế giới. b) Tỉ lệ dân thành thị tăng - Tỉ lệ dân thành thị tăng từ 19,5% năm 1990 lên 26,9% năm 2005.

- Số dân thành thị cũng tăng từ 12,9 triệu người năm 1990 lên 22,3 triệu người, năm 2005. c) Phân bố đô thị không đều giữa các vùng 41 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

- Các vùng có số lượng đô thị nhiều nhất là: Trung du và miền núi Bắc Bộ (167 đô thị), Đồng bằng sông Cửu Long (133 đô thị), Đồng bằng sông Hồng (118 đô thị), năm 2006. - Các vùng có số lượng đô thị ít nhất là: Đông Nam Bộ (50 đô thị), Tây Nguyên (54 đô thị), Duyên hải Nam Trung Bộ (69 đô thị) - Số thành phố lớn còn quá ít so với số lượng đô thị (cả nước có 38 thành phố trong tổng 689 đô thị)

FF IC IA L

- Số dân đô thị nước ta phân bố không đều giữa các vùng: Đông Nam Bộ, ĐBSH, ĐBSCL là những vùng có số dân đô thị đông (quy mô đô thị lớn), Các vùng Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ,Trung du và miền núi Bắc Bộ có số dân đô thị ít (quy mô đô thị nhỏ) 2. Mạng lưới đô thị

- Dựa vào số dân, chức năng, mật độ dân số, tỉ lệ dân phi nông nghiệp… mạng lưới đô thị nước ta được chia thành 6 loại: + Đô thị đặc biệt: Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh

+ Đô thị loại 1,2,3,4,5.

- Dựa vào cấp quản lí chia ra:

+ Đô thị trực thuộc trung ương có: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh và Cần Thơ. + Đô thị trực thuộc tỉnh: Việt Trì, Thái Nguyên, Vinh…

Q U

- Tích cực

3. Ảnh hưởng của đô thị hoá đến phát triển kinh tế + Đô thị hoá có tác động mạnh tới quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước ta

KÈ

+ Ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương, các vùng trong nước.

ẠY

+ Tạo động lực cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế vì: các đô thị là thị trường tiêu thụ sản phẩm hàng hoá lớn và đa dạng, lao động đông đảo, có chuyên môn kỹ thuật, có cơ sở vật chất kĩ thuận hiện đại, sức hút đầu tư lớn. + Các đô thị có khả năng tạo ra nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động.

-Tiêu cực: đô thị hoá cũng gây ra những hậu quả xấu: ô nhiễm môi trường, an ninh trật tự xã hội…cần phải có kế hoạch khắc phục.

Hoạt động 4. Thực hành: Vẽ biểu đồ và phân tích sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. 1. Mục tiêu: 42 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

* Kiến thức - Trình bày được sự phân hoá giữa các vùng của nước ta về mức sống. * Kĩ năng - Vẽ và phân tích biểu đồ về sự phân hoá thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. * Thái độ

FF IC IA L

- Có nhận thức đầy đủ về sự phân hoá giữa các vùng của nước ta về mức sống. * Định hướng năng lực được hình thành

- Năng lực chung: năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo. - Năng lực chuyên biệt: sử dụng số liệu thống kê. 2. Nội dung:

- Vẽ biểu đồ cột thể hiện sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. - So sánh và nhận xét được sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng.

Bước 1. Giao nhiệm vụ cho cá nhân/ cặp

3. Hình thức: Hoạt động cá nhân/cặp

- Học sinh: các cặp đọc yêu cầu SGK, kết hợp với số liệu, hãy:

+ Vẽ biểu đồ cột thể hiện sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. + So sánh và nhận xét được sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng.

Q U

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao - Cá nhân hoàn thành vẽ biểu đồ trong 10 phút.

- Các cặp nghiên cứu bảng số liệu, biểu đồ trong 5 phút.

KÈ

- Giáo viên: quan sát các cặp, trợ giúp, đánh giá kết quả làm việc của từng học sinh, từng cặp. Bước 3. Bảo cáo kết quả và thảo luận: 10 phút

ẠY

- Các cặp trao đổi chéo kết quả và bổ sung cho nhau - Đại diện một số cặp trình bày, các cặp khác bổ sung.

Bước 4. Đánh giá kết quả - Giáo viên nhận xét và lưu ý một số vấn đề cơ bản 1. Vẽ biểu đồ Biểu đồ thích hợp nhất: Biểu đồ cột (mỗi vùng là một cột) 2. So sánh và nhận xét được sự phân hóa về thu nhập bình quân đầu người giữa các vùng. 43 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QUỐC QIA

Trường THPT …………..

FF IC IA L

ẠY

KÈ

Q U

-----Hết ------

- Sự phân hóa thu nhập bình quân trên người / tháng ở các vùng nước ta có sự phân hóa rõ rệt là do tác động tổng hợp của nhiều yếu tố như trình độ phát triển của vùng, cơ cấu ngành, lao động, việc làm, điều kiện sống, văn hóa, xã hội,…

44 Phát hành PDF bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đăng ký Word doc qua Zalo 0905779594 Email thanhtuqn88@gmail.com