CHUYÊN ĐỀ ÔN THI THPT QG MÔN VẬT LÝ
vectorstock.com/28062424
Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection DẠY KÈM QUY NHƠN LESSON PLAN PHÁT TRIỂN NỘI DUNG
SOẠN THẢO HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN PHỐI HỢP VỚI CÂU HỎI TỰ LUẬN CHƯƠNG “HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ” LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG WORD VERSION | 2021 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594
CHUYÊN ĐỀ: “SOẠN THẢO HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN PHỐI HỢP VỚI CÂU HỎI TỰ LUẬN CHƯƠNG “HẠT NHÂN NGUYÊN TỬ” LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”
IC IA L
1. Đặc điểm cấu trúc nội dung chương “Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 trung học phổ thông
1.1. Đặc điểm nội dung chương “Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 trung học phổ
FF
thông
Đây là chương nằm cuối chương trình vật lí 12, gồm 5 bài, trong đó có
O
7 tiết lý thuyết và 2 tiết bài tập.
N
Trong sách giáo khoa vật lí 12, chương này đề cập tới 3 vấn đề chính : cấu tạo hạt nhân nguyên tử ; hiện tượng phóng xạ và phản ứng hạt nhân.
H
Ơ
1.2. Sơ đồ cấu trúc chương “Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 THPT
N
Cấu tạo hạt nhân
Hai loại phản ứng hạt nhân
ẠY
Năng lượng liên kết
Năng lượng liên kết riêng
D
U
M
KÈ
E = mc2
Nhiệt hạch
Phóng xạ Các loại tia α
Định luật phóng xạ
β β+
Điện tích
Kích thích
Tự phát
Q
Hệ thức Anhxtanh
Y
Khối lượng hạt nhân
Độ hụt khối
Phản ứng hạt nhân
γ β-
1
Phân hạch
Các định luật bảo toàn Số khối
Động lượng
Năng lượng toàn phần
2. Nội dung về kiến thức, kĩ năng học sinh cần đạt được sau khi học 2.1. Nội dung kiến thức
IC IA L
2.1.1. Cấu tạo của hạt nhân nguyên tử 2.1.1.1. Cấu tạo hạt nhân
- Hạt nhân nguyên tử được cấu tạọ từ các nuclon bao gồm proton (p) mang
điện tích +e, có khối lượng mp = 1,67263.10-27 kg = 1.007275 u và nơtron (n),
FF
không mang điện tích, có khối lượng mn = 1,67494.10-27 kg = 1,008666 u với u là khối lượng nguyên tử : 1u = 1,66055.10-27 kg = 931,5 Mev/c2.
O
- Một hạt nhân X gồm Z proton (Z là nguyên tử số) và N = A − Z nơtron (A là
Ơ
2.1.1.2. Đồng vị
N
A số khối) thường được kí hiệu là Z
N
nơtron (N) khác nhau.
H
- Đồng vị là những nguyên tử mà hạt nhân có cùng số proton (Z) nhưng có số
Y
2.1.1.3. Đơn vị khối lượng nguyên tử
U
- Đơn vị khối lượng nguyên tử kí hiệu u, bằng 1/12 khối lượng của một
Q
12 nguyên tử cácbon 6 C .
2.1.1.4. Số nguyên tử trong m (g)
M
m V NA = NA A V0
KÈ
N=
3 Với V0 = 22,4 dm .
ẠY
2 E = mc 2.1.1.5. Hệ thức Anhxtanh :
1uc2 = 931,5 Mev.
D
2.1.1.6. Độ hụt khối, năng lượng liên kết, năng lượng liên kết riêng A
- Độ hụt khối của hạt nhân Z X :
Trong đó:
m0 = Zm p + Nmn
m = m0 − m
là tổng khối lượng của các nuclon cấu thành hạt
nhân khi chưa liên kết với nhau, m là khối lượng hạt nhân.
2
2 - Năng lượng liên kết: E = m.c với c ≈ 3.108 m/s.
- Năng lượng liên kết riêng là năng lượng liên kết tính cho 1 nuclon =
E A ,
đặc trưng cho sự bền vững của hạt nhân.
2.1.2. Phóng xạ
IC IA L
2.1.2.1. Hiện tượng phóng xạ
- Là hiện tượng một hạt nhân tự động phóng ra các tia phóng xạ và biến đổi thành hạt nhân khác. - Phóng xạ là phản ứng hạt nhân.
FF
- Đặc điểm : Không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài như nhiệt độ, áp suất.
O
2.1.2.2. Ba loại tia phóng xạ
N
4 - Tia α là dòng các hạt nhân nguyên tử heli ( 2 He ), mang điện tích +2e
Ơ
- Tia β được chia làm 2 loại là :
N
H
+ tia β- (là dòng các electron phóng ra từ hạt nhân + tia β+ (là dòng các pozitron phóng ra từ hạt nhân
0 −1
e)
0 +1
e)
Y
- Tia γ là sóng điện từ có bước sóng rất ngắn (dưới 0,01 nm)
U
2.1.2.3. Định luật phóng xạ
Q
- Nội dung định luật : Trong quá trình phân rã, số hạt nhân phóng xạ bị
KÈ
M
giảm theo thời gian tuân theo quy luật hàm số mũ. N = N 0 e − t = N 0 2
−
t T
−t
m = m0 e − t = m0 2 T
ẠY
Trong đó : N 0 , m0 là số hạt nhân và khối lượng ban đầu (t=0)
D
N , m là số hạt nhân, khối lượng ở thời điểm t.
=
ln 2 T là hằng số phóng xạ.
3
T là chu kì bán rã (khoảng thời gian mà sau đó một nửa số hạt nhân bị phân
rã). 2.1.2.4. Độ phóng xạ Độ phóng xạ của một lượng chất phóng xạ là đại lượng đặc trưng cho tốc
H=
− dN = N = H 0 e − t dt
với H 0 = N 0 là độ phóng xạ ban đầu là độ phóng xạ ở thời điểm t.
H
FF
Đơn vị của độ phóng xạ trong hệ SI là becoren (Bq)
IC IA L
độ phân rã của lượng chất ấy và được đo bằng số phân rã trong một giây.
O
1Bq = 1 phân rã / giây (còn dùng đơn vị curi (Ci)); 1Ci = 3,7.1010 Bq. 2.1.3. Phản ứng hạt nhân
N
2.1.3.1. Định nghĩa
Ơ
Phản ứng hạt nhân là mọi quá trình dẫn đến sự biến đổi hạt nhân.
H
Có hai loại phản ứng hạt nhân :
N
- Phản ứng hạt nhân tự phát : là quá trình phân rã của một hạt nhân không
Y
bền vững thành các hạt nhân khác. A→ B + C
U
- Phản ứng hạt nhân kích thích : là quá trình các hạt nhân tương tác với
M
Q
nhau thành các hạt nhân khác. A+ B →C + D
KÈ
2.1.3.3. Các định luật bảo toàn
D
ẠY
Phản ứng hạt nhân
A1 Z1
A+
A2 Z2
B → ZA33 C +
A4 Z4
D
tuân theo các định luật bảo toàn :
-
Bảo toàn số nuclon (số khối) : A1 + A2 = A3 + A4
-
Bảo toàn điện tích (nguyên tử số) : Z1 + Z 2 = Z 3 + Z 4
-
Bảo toàn động lượng :
-
Bảo toàn năng lượng toàn phần : W1 + W2
PA + PB = PC + PD
4
W 3 + W4
trong đó W là năng lượng toàn phần : W = mc2 + Wđ =
mc 2 +
mv 2 2
mv 2 2 với E = mc là năng lượng nghỉ, Wđ = 2 là động năng.
* Liên hệ giữa động lượng và động năng : P2 = 2mWđ.
IC IA L
2.1.3.4. Phản ứng thu và toả năng lượng Cho phản ứng hạt nhân : A + B → C + D . Gọi M 0 = m A + mB
E = ( M 0 − M ) c 2
Năng lượng của phản ứng :
FF
M = mC + mD
M 0 M E 0
phản ứng hạt nhân thu năng lượng.
N
Nếu
O
Nếu M 0 M E 0 phản ứng hạt nhân toả năng lượng.
Ơ
Hai loại phản ứng hạt nhân toả năng lượng:
H
* Phản ứng phân hạch: là hiện tượng một hạt nhân rất nặng hấp thụ một U + 01n → ZA X + ZA' X ' + k 01n '
235 92
Y
Thí dụ :
N
nơtron và vỡ thành hai hạt nhân trung bình.
U
- Phản ứng phân hạch dây chuyền : nếu sau mỗi phân hạch vẫn còn lại
Q
trung bình s nơtron mà s ≥ 1 thì ta có phản ứng hạt nhân dây chuyền (s được gọi là hệ số nhân nơtron hay hệ số “tái sản xuất” nơtron).
M
- Lò phản ứng hạt nhân
KÈ
+ Là một thiết bị mà trong đó, phản ứng phân hạch dây chuyền tự duy trì, có điều khiển.
D
ẠY
+ Nhiên liệu trong lò phản ứng là U235 hoặc Pu239. + Để đảm bảo s = 1, trong lò dùng các thanh điều khiển chứa Bo hay cadimi, là các chất hấp thụ nơtron.
* Phản ứng nhiệt hạch: là hiện tượng hai hạt nhân rất nhẹ kết hợp với nhau thành hạt nhân nặng hơn. 3 1 Thí dụ : D + D → 2 He + 0 n + 3,25 Mev
5
D + T → + 01n +17,6 Mev
Đặc điểm của phản ứng nhiệt hạch : + Chỉ xảy ra ở nhiệt độ rất cao từ 107 đến 108 K. + Cùng một lượng nhiên liệu, phản ứng nhiệt hạch toả ra một năng lượng lớn hơn phản ứng phân hạch rất nhiều.
IC IA L
2.1.4. Các loại bài tập cơ bản
- Xác định thành phần cấu tạo hạt nhân, xác định hạt nhân chưa biết trong phản ứng, viết phương trình phản ứng.
FF
- Tính độ hụt khối, năng lượng liên kết và năng lượng liên kết riêng của hạt nhân.
O
- Tính số nguyên tử, khối lượng chất phóng xạ còn lại hay đã bị phân rã tại một thời điểm hay sau một khoảng thời gian.
N
- Tính tỉ lệ giữa số nguyên tử bị phân rã (hoặc còn lại) tại thời điểm t và
Ơ
số nguyên tử ban đầu, tỉ lệ giữa khối lượng chất bị phân rã (hoặc còn lại) và
H
khối lượng chất ban đầu.
N
- Tính độ phóng xạ, hằng số phóng xạ.
- Tính tuổi của mẫu phóng xạ, chu kì bán rã của chất phóng xạ.
Y
- Xác định phản ứng thu hay toả năng lượng, tính năng lượng đó.
U
- Tính động năng, vận tốc, góc giữa phương chuyển động của các hạt tham
Q
gia và tạo thành trong phản ứng hạt nhân.
M
2.2. Các kĩ năng cơ bản học sinh cần rèn luyện
KÈ
- Đổi đơn vị của năng lượng từ Mev sang ev hoặc Jun. - Vận dụng các định luật bảo toàn điện tích và bảo toàn số khối trong phản
ẠY
ứng hạt nhân để xác định hạt nhân chưa biết trong phản ứng. - Vận dụng định luật bảo động lượng và định luật bảo toàn năng lượng
D
toàn phần để tính động năng, vận tốc, góc giữa phương chuyển động của các hạt. - Biểu diễn véctơ động lượng của các hạt trong phản ứng hạt nhân.
6
- Vận dụng kĩ năng cân bằng phương trình theo định luật bảo toàn điện tích và số khối. - Vận dụng các kiến thức toán học như luỹ thừa, lôgarit,… - Vận dụng định luật phóng xạ để tính số nguyên tử, khối lượng chất phóng xạ còn lại hay bị phân rã ở thời điểm t…
IC IA L
3. Soạn thảo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn và câu hỏi tự luận cho chương “Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 THPT 3.1. Bảng ma trận hai chiều
Từ sơ đồ cấu trúc nội dung chương “Hạt nhân nguyên tử” (trang 27), chúng
FF
tôi chia nội dung chương “Hạt nhân nguyên tử” lớp 12 THPT làm ba nhóm kiến
thức: cấu tạo hạt nhân nguyên tử, hiện tượng phóng xạ và phản ứng hạt nhân;
O
đồng thời đề ra ba mục tiêu nhận thức cần KTĐGKQHT của HS trong dạy học
Nhận biết (nhớ)
N
Trình độ
H
Ơ
N
là: nhận biết, hiểu và vận dụng.
nhận
Y
thức
dụng linh hoạt để
thuộc)
giải quyết vấn đề mới)
- Hạt nhân được
- Nhận ra số
-Vận dụng công
cấu tạo bởi các
proton bằng số
thức : A = N + Z
proton và nơtron electron quay quanh hạt nhân
ẠY
KÈ
M
kiến thức
tình huống quen
Q
dung
Vận dụng (vận
U
Nội
Hiểu (áp dụng
để tìm ra đại lượng thứ 3 nếu
và bằng số thứ tự biết trước 2 đại
D
của nguyên tử trong bảng HTTH. Tính
7
lượng.
- Đồng vị là các
N và Z
hạt nhân có cùng
- Nhận ra các
số proton nhưng
đồng vị của một
số khối khác
nguyên tố.
nhau. - Lực hạt nhân là
- Hiểu được đặc
lực liên kết giữa
điểm của lực hạt
Cấu tạo hạt nhân các nuclon , công nhân. thức tính bán
FF
nguyên tử.
IC IA L
được A nếu biết
O
kính hạt nhân.
- Áp dụng công
-Vận dụng công
thức Anhxtanh.
thức Anhxtanh
thức Anhxtanh
tính năng lượng
để tính khối
nghỉ.
lượng.
H
Ơ
N
- Viết được hệ
- Áp dụng công
N
- Viết được công
thức tính độ hụt
-Vận dụng công
khối, năng lượng
khối để tính độ
thức tính độ hụt
liên kết, năng
hụt khối của hạt
khối để tính khối
lượng liên kết
nhân.
lượng hạt nhân.
riêng.
- Hiểu được hạt
KÈ
M
Q
U
Y
thức tính độ hụt
nhân có năng
- Vận dụng công
lượng liên kết
thức tính năng
ẠY
riêng càng lớn thì lượng liên kết càng bền vững.
riêng để tính
- Áp dụng được
năng lượng liên
D
công thức để tính kết.
8
năng lượng liên
- Vận dụng công
kết và năng
thức tính năng
lượng liên kết
lượng liên kết và
riêng.
năng lượng liên kết riêng để tính khối lượng của
- Bản chất và
hạt nhân. -Áp dụng định
tia phóng xạ α,
luật bảo toàn
β+, β-, γ. Và quy
điện tích và số
tắc dịch chuyển
khối xác định hạt điện tích và bảo
-Vận dụng định luật bảo toàn
toàn số khối, tính
FF
nhân con trong
IC IA L
tính chất của các
O
các loại phóng xạ, viết được
N
- Định luật phóng phương trình
phóng xạ
chu kì bán rã : T
- Áp dụng các
H
+ Công thức tính
N
công thức để tính -Vận dụng tính được các đại
số hạt nhân ΔN
lượng đặc trưng
hoặc khối lượng
+ Công thức tính
cho hiện tượng
Δm chất phóng
số hạt nhân, khối
phóng xạ .
xạ đã phân rã tại
Q
U
Y
ln 2 =
lượng chất phóng
M
chuỗi phóng xạ.
phóng xạ.
Hiện tượng
thời điểm t
xạ ở thời điểm t : + Tính được ΔN = N0 – N = N = N0 e-λt hằng số phóng xạ N0(1- e-λt) m = m0 e-λt ln 2 Δm = m0 (1- e=
D
ẠY
KÈ
sinh ra trong
Ơ
xạ
số hạt sơ cấp
9
T .
λt).
+ Nếu biết khối
-Tính được khối
lượng ban đầu
lượng của chất
phóng xạ khi biết
được m,N.
độ phóng xạ.
- Nếu biết λ, N,
H : + công thức
N0 hoặc khối
xác định độ
lượng m của chất
phóng xạ
phóng xạ, ta tính
H=λ.N
đ ược độ phóng xạ H0, H.
H0=λN0
N
- Khái niệm phản
Ơ
ứng hạt nhân, các
H
- Áp dụng định
N
toàn, công thức
tính năng lượng
Y
toả ra trong phản
Q
U
ứng hạt nhân.
ẠY
KÈ
M
- Đặc điểm của
D
H số H 0 .
O
+ Đơn vị Bq, Ci.
định luật bảo
gian t khi biết tỉ
FF
H=H0 (1-e-λt)
- Tính được thời
IC IA L
- Độ phóng xạ
m0 và T, ta tính
phản ứng toả và thu năng lượng.
luật bảo toàn điện tích và số khối xác định hạt nhân chưa biết và viết phương trình phản ứng. -Bằng cách so sánh độ hụt khối của các hạt nhân tham gia và tạo thành trong phản ứng, để biết được phản ứng là toả
10
- Vận dụng công thức tính năng lượng của phản ứng hạt nhân để tính năng lượng của phản ứng với một khối l ượng nhiên liệu nhất định.
- Khái niệm phản hay thu năng
nhân
lượng.
ph ản ứng phân
-So sánh được
hạch dây chuyền, phản ứng phân
- Tính được năng
điều kiện xảy ra
hạch và phản ứng lượng của phản
phản ứng dây
nhiệt hạch.
ứng nhiệt hạch
IC IA L
Phản ứng hạt
ứng phân hạch,
chuyền, phản
và so sánh với
ứng nhiệt hạch,
phản ứng nhiệt
lò phản ứng hạt
hạch.
FF
nhân.
O
- Viết được công thức của định
-Áp dụng tính
năng lượng và
năng lượng của
định luật bảo
phản ứng hạt
H
Ơ
N
luật bảo toàn
N
toàn động lượng. nhân theo động lượng
-Vận dụng định luật bảo toàn động lượng và
Y
bảo toàn năng
U
lượng để tính
Q
động năng của
M
các hạt trong phản ứng hạt
KÈ
nhân và góc tạo bởi các phương
D
ẠY
chuyển động.
3.2. Bảng phân bố câu hỏi theo mục tiêu giảng dạy * Bảng phân bố câu hỏi TNKQNLC
11
Trình độ nhận thức
Nhận biết
Hiểu
Vận dụng
1
2
2
Hiện tượng phóng xạ
2
6
2
Phản ứng hạt nhân
3
5
2
Tổng
6
13
6
%
24
52
Nội dung
Tổng số
%
kiến thức 20
IC IA L
5 10
40
10
40
25
24
100
Ơ
N
O
nguyên tử
FF
Cấu tạo hạt nhân
H
3.3. Hệ thống câu hỏi trắc nghiêm khách quan nhiều lựa chọn chương “Hạt
N
nhân nguyên tử”
Câu 1: Hạt nhân nguyên tử được cấu tạo bởi: B. các electron.
C. các nơtron và electron.
D. các proton và nơtron.
U
Y
A. các proton và electron.
Q
Mục đích: Kiểm tra trình độ nhận biết của HS về cấu tạo hạt nhân nguyên tử.
M
Phân tích các phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ hạt nhân được cấu tạo từ các nuclon gồm hai loại là proton và nơtron thì sẽ chọn được đáp án đúng là D.
KÈ
HS nhớ là xung quanh hạt nhân có các electron chuyển động sẽ chọn phương
án B. HS không học bài sẽ chọn phương án A hoặc C.
D
ẠY
Câu 2: Hạt nhân nguyên tử Liti có 3 electron và 7 nuclon được kí hiệu: A.
7 3
Li
.
B.
3 4
C. Li .
D.
4 3
Li
3 7
.
Li
.
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về cấu tạo và kí hiệu của hạt nhân nguyên tử.
12
Phân tích các phương án lựa chọn: HS nhớ được kiến thức về cấu tạo và kí hiệu của hạt nhân nguyên tử
A Z
X , trong đó Z là số proton (bằng số electron
quay quanh hạt nhân), A là số nuclon (tổng số proton và nơtron) sẽ chọn được đáp án đúng là A. Nếu HS chỉ nhớ được số proton bằng số electron và nhầm lẫn giữa số nơtron
IC IA L
và số nuclon sẽ chọn B.
Nếu HS không hiểu về cấu tạo và kí hiệu hạt nhân sẽ chọn C hoặc D.
Câu 3: Biết vận tốc ánh sáng trong chân không là 3.105 km/s. Năng lượng nghỉ
Co
là:
FF
60 27
A. 9.1013 J.
B. 9.1016 J.
C. 9.107 J.
D. 3.105 J.
O
của 1g
N
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về mối quan hệ giữa năng lượng và
Ơ
khối lượng của vật.
H
Phân tích phương án lựa chọn: Năng lượng và khối lượng của một vật liên hệ
N
2 với nhau bằng hệ thức AnhXtanh E = mc .Khi tính năng lượng bằng hệ thức
này thì ta phải đổi đơn vị khối lượng ra kg và đơn vị vận tốc ánh sáng ra m/s.
Y
Nếu HS nhớ được hệ thức này và đổi đúng đơn vị thì sẽ chọn được đáp án đúng
U
là A. Nếu chỉ đổi đơn vị khối lượng mà quên không đổi đơn vị vận tốc ánh sáng
Q
thì sẽ chọn quên không đổi đơn vị thì sẽ chọn phương án C. HS chỉ đổi đơn vị
M
vận tốc ánh sáng mà không đổi đơn vị khối lượng thì sẽ chọn B. Nếu HS không
KÈ
nhớ đổi đơn vị thì chọn D. Câu 4: Biết độ hụt khối của hạt nhân
9 4
Be là 0,0602u, cho mp = 1,00728 u,
D
ẠY
9 mn = 1,00866 u. Khối lượng hạt nhân 4 Be là:
A. 9,0122u.
B. 9,0108u.
C. 9,2421u.
D. 13,0468u.
Mục đích: Kiểm tra HS trình độ vận dụng công thức tính độ hụt khối. Phân tích các phương án lựa chọn: HS cần nhớ được công thức tính độ hụt khối Δm = (Zmp + Nmn ) – m, sẽ suy ra được khối lượng hạt nhân m = Zmp +
13
Nmn + m. Nếu HS nắm được cấu tạo và kí hiệu của hạt nhân sẽ chọn đúng đáp án A. Nếu HS nhầm lẫn giữa số proton Z và số nơtron N thì sẽ chọn B. Nếu HS nhầm giữa số nuclon và số nơtron sẽ chọn D. Nếu không nắm được những kiến thức cơ bản sẽ chọn bừa phương án C. 16 8
O là 8,00 Mev/nuclon. Vậy năng lượng
IC IA L
Câu 5: Năng lượng liên kết riêng của liên kết của hạt nhân này là: A. 64 Mev.
B.128 Mev.
C. 99 Mev.
D. 72 Mev.
FF
Mục đích: Kiểm tra trình độ vận dụng công thức tính năng lượng liên kết riêng của hạt nhân để tính năng lượng liên kết.
O
Phân tích phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được công thức tính năng lượng
N
E liên kết riêng ε = A , ΔE là năng lượng liên kết, A là tổng số nuclon, sẽ suy ra
Ơ
được năng lượng liên kết ΔE = ε.A và chọn đúng đáp án B. Nếu HS nhầm giữa
H
số nuclon và số proton sẽ chọn A. Nếu HS không nhớ sẽ chọn C hoặc D.
N
Câu 6: Phát biểu nào sau đây là đúng về phóng xạ: A. là hiện tượng hạt nhân nguyên tử tự động phát ra các sóng điện từ.
Y
B. là hiện tượng hạt nhân nguyên tử phát ra các tia α, β…
U
C. là hiện tượng hạt nhân nguyên tử tự động phóng ra những bức xạ
Q
và biến đổi thành hạt nhân khác.
M
D. là hiện tượng hạt nhân nguyên tử nặng bị phá vỡ thành các hạt nhân
KÈ
nhẹ khi hấp thụ nơtron.
Mục đích: Kiểm tra trình độ nhận biết của HS về sự phóng xạ. Phân tích các phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được sự phóng xạ là hiện tượng
ẠY
một hạt nhân tự động phóng ra các bức xạ và biến đổi thành hạt nhân khác thì
D
sẽ chọn được đáp án đúng là C. Nếu HS chỉ nhớ lơ mơ là hiện tượng phóng xạ có phát ra các tia bức xạ thì sẽ chọn phương án A hoặc B. Nếu HS nhầm sang sự phân hạch thì sẽ chọn D. Câu 7: Phát biểu nào sau đây là sai khi nói về tia α:
14
A. Tia α làm ion hoá môi trường và mất dần năng lượng. B. Khi đi qua điện trường giữa hai bản tụ điện, tia α bị lệch về phía bản âm. C. Tia α có khả năng đâm xuyên mạnh được sử dụng để chữa bệnh ung thư. D. Tia α là dòng các hạt nhân của nguyên tử heli. Mục đích: Kiểm tra trình độ nhận biết của HS về bản chất và tính chất của tia
IC IA L
phóng xạ α.
Phân tích các phương án lựa chọn: HS cần nhớ được bản chất của tia α gồm các hạt nhân của nguyên tử hêli và tính chất của nó là bị lệch về phía bản âm của tụ điện, ion hoá môi trường và mất dần năng lượng, chỉ đi được tối đa 8 cm
FF
trong không khí và không xuyên qua được tấm thuỷ tinh mỏng. Nếu HS nhớ
kiến thức đã học thì sẽ chọn được đáp án đúng là C. Nếu HS không nhớ được
O
bản chất của tia α thì sẽ chọn D. HS không nhớ được bản chất của tia α, sẽ chọn
N
A hoặc B.
Ơ
60 Câu 8: Hạt nhân 27 Co sau một lần phóng xạ tạo ra hạt nhân
Ni
. Phóng xạ đó
H
thuộc loại:
60 28
B. α.
N
A. γ. C. β+.
D. β-.
Y
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về quy tắc dịch chuyển, từ hạt nhân
U
con cho phép ta xác định được hạt nhân mẹ chịu sự phóng xạ nào.
Q
Phân tích các phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được quy tắc dịch chuyển
M
trong phóng xạ β- (hạt nhân con tiến 1 ô so với hạt nhân mẹ và có cùng số khối),
KÈ
dựa vào hạt nhân con sinh ra sẽ chọn được đáp án đúng là D. Nếu HS không nhớ sẽ chọn một trong các phương án A, B hoặc C. Câu 9: Chất iôt phóng xạ có chu kì bán rã là 8 ngày. Ban đầu có 100 gam chất
D
ẠY
này thì sau 16 ngày khối lượng chất iôt còn lại là: A. 25 mg.
B. 25 g.
C. 75 mg.
D. 75 g.
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về công thức tính khối lượng chất phóng xạ còn lại sau thời gian t.
15
Phân tích các phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được công thức xác định khối m=
lượng chất phóng xạ còn lại ở thời điểm t là
m0 2
t T
, ápdụng được công thức sẽ
chọn được đáp án đúng là B. Nếu HS không để ý tới đơn vị sẽ chọn A. Nếu HS nhầm với khối lượng chất bị phân rã sẽ chọn D hoặc C.
IC IA L
Câu 10: Chu kì bán rã của rubidi là 15 phút. Hằng số phóng xạ của rubidi là: A. 7,7.10-5 s-1.
B. 7,7.10-4 s-1.
C. 4,6.10-2 s-1.
D. đáp án khác.
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về việc tính hằng số phóng xạ khi biết
FF
chu kì bán rã.
O
Phân tích phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được công thức tính chu kì bán rã
N
ln 2 ln 2 là: T = , suy ra hằng số phóng xạ λ= T , sẽ chọn được đáp án đúng là B.
Ơ
Nếu HS quên không đổi đơn vị của T ra giây thì sẽ chọn C. Nếu trong quá trình
H
tính toán có sự nhầm lẫn, HS sẽ chọn A. Nếu HS không nhớ gì sẽ chọn bừa D. 222 86
Rn
là chất phóng xạ có chu kì bán rã T. Số
N
Câu 11: Ban đầu có 2gam radon
nguyên tử radon còn lại sau thời gian 4T là: D. 5,08.1020.
U
C. 3,39.1021.
B. 5,42.1020.
Y
A. 3,39.1020 .
Q
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về kiến thức xác định số nguyên tử
M
chất phóng xạ còn lại sau khoảng thời gian t nào đó.
KÈ
Phân tích các phương án lựa chọn: HS cần nhớ được công thức tính số N=
2
t T
=
m0 . N A A.2
t T
. Nếu HS nhớ đúng công
ẠY
nguyên tử còn lại sau thời gian t:
N0
thức, xác định đúng các dữ kiện đề bài sẽ chọn được đáp án đúng là A. nếu
D
HS nhầm đơn vị khối lượng là mg thì sẽ chọn đáp án là C. Nếu HS nhầm là phải xác định số nguyên tử bị phân rã thì sẽ chọn B hoặc D. Câu 12: Cho phương trình:
226 88
Ra → + ZAX .
A. 222.
Số nơtron trong X là: B. 86.
16
C. 132.
D. 136
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS kiến thức về định luật bảo toàn điện tích và bảo toàn số khối trong hiện tượng phóng xạ. Phân tích phương án lựa chọn: HS cần nắm được kiến thức về định luật bảo toàn số khối và bảo toàn điện tích, áp dụng được các định luật này để tính A
IC IA L
và Z, từ đó tính được số nơtron N = A − Z . Nếu tính toán đúng sẽ chọn đúng
đáp án D. Nếu HS áp dụng được định luật nhưng nhầm giữa số nơtron với số
khối sẽ chọn A, nhầm với số proton sẽ chọn B. Nếu HS không hiểu gì sẽ chọn 209 84
Câu 13: Chất phóng xạ poloni
Po
FF
C.
là chất phóng xạ . Chất tạo thành sau
Po → 24 He +
205 82
C.
209 84
Pb
Pb
.
B.
N
207 80
.
Ơ
209 4 A. 84 Po → 2 He +
O
phóng xạ là Pb . Phương trình phóng xạ của quá trình trên là:
D.
209 84
Po + 24He →
213 86
209 84
Po → 24He +
82 205
Pb
.
Pb
.
H
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về việc áp dụng định luật bảo toàn
N
điện tích và số khối trong phóng xạ để viết phương trình phóng xạ. Phân tích các phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được quy luật của phóng xạ
Y
và áp dụng tốt các định luật bảo toàn điện tích và bảo toàn số khối sẽ chọn
U
được đáp án đúng là B. Nếu HS nhớ được nhưng không nắm được cách kí
Q
hiệu hạt nhân sẽ chọn A. Nếu HS không nhớ sẽ chọn C hoặc D. 222 86
Rn
M
Câu 14: Chu kì bán rã của
là 3,83 ngày. Một lượng chất phóng xạ
222 86
Rn
KÈ
ban đầu có độ phóng xạ là H0. Độ phóng xạ của chất này còn 12,5% sau: A.11.5 ngày.
B. 115 ngày.
C.12,5 ngày.
D. 47,8 ngày.
ẠY
Mục đích: Kiểm tra trình độ vận dụng công thức tính độ phóng xạ để tính thời
D
gian t. Phân tích phương án lựa chọn: HS cần nắm được công thức tính độ phóng xạ H = H 0 .e − t =
ở thời điểm t là
H0 t
2T
−t
H = 2 T = 12,5% = 2 −3 , từ đó biến đổi H 0 , suy ra
17
−t T
= − 3 , và cuối cùng tìm được t = 3T . Nếu HS nhớ được kiến thức và có kĩ
năng tính toán thì sẽ chọn được đáp án đúng là A. HS không nhớ sẽ chọn ngẫu nhiên một trong các phương án còn lại. Câu 15: Chu kì bán rã của
210 84
Po
là 138 ngày. Khối lượng của poloni có độ
A. 0,222mg.
B. 2,5.10-9g.
C. 0,222g.
D. 6.10-11 mg.
IC IA L
phóng xạ 1Ci bằng:
Mục tiêu: Kiểm tra trình độ vận dụng của HS về độ phóng xạ để tính khối
FF
lượng chất phóng xạ.
Phân tích phương án lựa chọn: HS cần nắm được công thức tính độ phóng xạ
N
O
ln 2 m.N A H=λN, nhớ được công thức tính λ, N, ta sẽ viết được H= T A ,từ đó suy ra
Ơ
H .T . A được m= ln 2.N A , khi tính toán phải nhớ đổi đơn vị T ra (s), độ phóng xạ H ra
H
(Bq). Nếu HS hiểu bài, có kĩ năng tính toán và đổi đúng đơn vị sẽ chọn đáp án
N
đúng là A. Nếu HS không chú ý đến đơn vị khối lượng sẽ chọn C. Nếu HS chỉ
Y
đổi đơn vị của T mà không đổi đơn vị H sẽ chọn D. nếu chỉ đổi đơn vị của H
U
mà không đổi đơn vị của T thì sẽ chọn B.
Q
Câu 16: Phản ứng hạt nhân không tuân theo định luât bảo toàn: B. khối lượng.
C. động lượng.
D. điện tích.
M
A. năng lượng.
KÈ
Mục đích: Kiểm tra trình độ nhận biết của HS kiến thức về các định luật bảo toàn trong phản ứng hạt nhân. Phân tích phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được trong phản ứng hạt nhân
ẠY
chỉ có các đại lượng được bảo toàn là: điện tích, số khối, năng lượng, động
D
lượng thì sẽ chọn đúng đáp án B. Nếu HS không học, cho rằng tương tác giữa các hạt nhân giống như tương tác giữa các vật thể trong cơ học sẽ một trong các phương án còn lại. Câu 17: Để xảy ra phản ứng dây chuyền thì hệ số nhân nơtron:
18
A. s < 1.
B. s ≥ 1.
C. s ≤ 1.
D. s = 1.
Mục đích: Kiểm tra trình độ nhận biết của HS về điều kiện xảy ra phản ứng phân hạch dây chuyền. Phân tích phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được để điều kiền để phản ứng
IC IA L
phân hạch dây chuyền xảy ra là số nơtron trung bình còn lại trong khối urani sau mỗi phân hạch phải lớn hơn hoặc bằng 1 thì sẽ chọn đúng đáp án B.Nếu HS không nhớ sẽ chọn phương án A, C hoặc D. Câu 18: Sự phân hạch là sự vỡ một hạt nhân nặng:
FF
A. một cách tự phát thành nhiều hạt nhân nhẹ hơn.
O
B. thành hai hạt nhân nhẹ hơn do hấp thụ một nơtron.
C. thành hai hạt nhân nhẹ hơn và vài nơtron, sau khi hấp thụ một
N
nơtron chậm.
Ơ
D. thành hai hạt nhân nhẹ hơn một cách tự phát.
H
Mục đích: Kiểm tra trình độ nhận biết của HS về khái niệm phản ứng nhiệt
N
hạch.
Phân tích các phương án lựa chọn: Nếu HS nhớ được khái niệm phản ứng nhiệt
Y
hạch sẽ chọn được đáp án đúng là C. Nếu HS chỉ nhớ là phản ứng có sự tạo
U
thành hai hạt nhân nhẹ hơn sẽ chọn B hoặc D. Nếu HS không nhớ sẽ chọn A.
Q
2 3 4 1 Câu 19: Cho phản ứng hạt nhân 1 D + 1T → 2 He + 0 n , biết độ hụt khối của các hạt
M
2 nhân mD = 0,0024u, mT = 0,0087u, mHe = 0,0305u,1uc = 931,5 MeV .
KÈ
Phản ứng này toả năng lượng: B. ΔE=18,0711 eV.
C. ΔE= 18,0711 MeV.
D. ΔE=38,7504 eV.
ẠY
A. ΔE= 38,7504 MeV.
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về cách xác định năng lượng trong
D
phản ứng hạt nhân khi biết các độ hụt khối. Phân tích các phương án lựa chọn: HS cần nắm được công thức tính năng 2 lượng của phản ứng E = (mD + mT − mHe − mn )c , và các công thức tính độ hụt
khối:
19
m D = 1.m p + 1mn − m D ; mT = 1m p + 2mn − mT ; m He = 2m p + 2mn − m He
Ta thấy
mHe − mD − mT = mD − mT − mHe − mn , do đó E = (m He − m D − mT ) c 2 .
Nếu HS nhớ được các công thức trên và có kĩ năng tính toán thì sẽ chọn được đáp án đúng là C. Nếu HS không để ý tới đơn vị của năng lượng sẽ chọn B.
IC IA L
2 Nếu HS biến đổi sai E = (m He + m D + mT ) c sẽ chọn A hoặc D. 25 24 Câu 20: Trong phản ứng hạt nhân: 12 Mg + X → 11Na + thì X là: 3 B. 1T .
A. α
2
C. 1 D .
D. p.
FF
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về việc áp dụng định luật bảo toàn điện tích và số khối để xác định hạt nhân chưa biết trong phản ứng.
O
Phân tích phương án lựa chọn: Nếu HS nắm được các định luật bảo toàn điện tích, bảo toàn số khổi trong phản ứng hạt nhân và có kĩ năng tính toán sẽ chọn
N
được đáp án đúng là D. Nếu HS tính toán nhầm sẽ chọn B hoặc C. Nếu HS
Ơ
không hiểu gì sẽ chọn A.
H
Câu 21: Phản ứng nhiệt hạch và phản ứng phân hạch là hai phản ứng trái
N
ngược nhau vì:
Y
A. Một phản ứng toả, một phản ứng thu năng lượng.
U
B. Một phản ứng xảy ra ở nhiệt độ thấp, phản ứng kia xảy ra ở nhiệt độ
Q
cao.
C. Một phản ứng là tổng hợp hai hạt nhân nhẹ thành hạt nhân nặng hơn,
M
phản ứng kia là sự phá vỡ một hạt nhân nặng thành hai hạt nhân nhẹ.
KÈ
D. Một phản ứng diễn biến chậm, phản ứng kia diễn biến nhanh. Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về so sánh đặc điểm của hai phản ứng. Phân tích phương án lựa chọn: Nếu HS nắm được các đặc điểm của hai loại
ẠY
phản ứng phân hạch và nhiệt hạch thì sẽ chọn được đáp án đúng là C. Nếu HS
D
chỉ nhớ phản ứng nhiệt hạch xảy ra ở nhiệt độ rất cao thì sẽ chọn B. Nếu không nhớ sẽ chọn A hoặc D. 23 4 20 Câu 22: Cho phương trình phản ứng: p + 11Na → 2 He + 10 Ne . Biết Khối lượng
hạt nhân mp= 1,007u, mNa=22,985u, mα=4,002u, mNe = 19,987 u.
20
Phản ứng ấy: A. toả năng lượng ΔE= 2,793 Mev. B. thu năng lượng ΔE= 2,793 Mev. C. toả năng lượng ΔE=2,7.1014 Mev. D. thu năng lượng ΔE=2,7.1010 Mev.
IC IA L
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về việc tính độ hụt khối để biết phản ứng là toả hay thu năng lượng và cách xác định năng lượng khi biết độ hụt khối
Phân tích phương án lựa chọn: HS cần phải xác định được khối lượng hạt nhân
trước phản ứng m0 và sau phản ứng m, so sánh hai khối lượng đó: m0>m thì
FF
phản ứng toả năng lượng, m0<m là thu năng lượng,tính được độ hụt khối Δm
và nhớ được công thức tính năng lượng ΔE=Δm.c2. Nếu HS nắm được kiến
O
thức, nhớ đổi đơn vị và có kĩ năng tính toán sẽ chọn A. Nếu HS chỉ biết được
Ơ
nắm được kiến thức sẽ chọn B hoặc D.
N
là phản ứng toả năng lượng và kĩ năng tính toán kém thì sẽ chọn C. HS không
H
Câu 23: U238 sau một loạt phóng xạ biến đổi thành chì Pb206, hạt sơ cấp và hạt
.
B.
Pb + 4 + −10 e
.
D.
206 82
U→
206 82
238 92
Pb + 8 +6 −10 e
U→
206 82
U→
206 82
238 92 238 92
Pb + + −10 e
.
.
U
C.
Pb + 6 + 2 −10 e
U→
238 92
Y
A.
N
anpha. Phương trình biểu diễn biến đổi là:
Q
Mục đích: Kiểm tra trình độ hiểu của HS về việc áp dụng các định luật bảo toàn điện tích và bảo toàn số khối để cân bằng phương trình phản ứng. U→
238 92
Pb + x + y −10 e
206 82
KÈ
dạng
M
Phân tích các phương án lựa chọn: HS cần phải viết được phương trình dưới , ở đây x là số hạt α, y là số hạt
0 −1
e . Áp dụng định
luật bảo toàn điện tích và số khối để tìm x và y. Nếu HS nắm được kiến thức
ẠY
và có kĩ năng tính toán thì sẽ chọn được đáp án đúng là B. Nếu HS tính toán sai
D
có thể chọn A hoặc C. Nếu HS chỉ viết phương trình mà quên chưa cân bằng thì sẽ chọn D. 14 Câu 24: Bắn một hạt α có động năng 4 Mev vào hạt nhân 7 N đứng yên, sau
21
17 phản ứng có hạt p và 8 O . Phản ứng này thu năng lượng (-1,21 Mev), biết hai
hạt sinh ra có cùng động năng. Tốc độ của hạt nhân oxi là: A.0,41 m/s.
B. 3,98.106 m/s.
C. 4,1.107 m/s.
D. 3,72.106 m/s.
Mục tiêu: Kiểm tra HS trình độ vận dụng công thức tính động năng để xác định
IC IA L
vận tốc các hạt sau phản ứng.
Phân tích phương án lựa chọn: HS cần nắm được định luật bảo toàn năng lượng
FF
E + K toàn phần, ta có: E + Kα = Kp + Ko = 2K0, sẽ suy ra được K0 = 2 , mà K0
1 2 K0 = 2 mv2, nên tiếp tục suy ra được v2= m , và cuối cùng tìm được v. Nếu HS
O
nắm được kiến thức và có kĩ năng tính toán thì sẽ chọn được đáp án đúng là B. U → +
234 92
Ơ
Câu 25: Cho phương trình phóng xạ:
N
Nếu HS không học bài sẽ chọn phương án A, C hoặc D. 230 90
Th
.Biết khối lượng các hạt
U phân rã hết là:
Y
A. 1,41530 Mev.
N
H
là mu = 234,041u , mTh = 230,0232 u , m = 4,0026 u. . Năng lượng toả ra khi 1 gam B. 3,6424.1022 Mev. D. 3,6424.1019 Mev.
U
C. 14,1512 Mev.
Q
Mục đích: Kiểm tra trình độ vận dụng kiến thức xác định năng lượng toả ra khi 1g U phân rã.
KÈ
M
Phân tích các phương án lựa chọn: HS cần nắm được các công thức xác định số hạt trong khối lượng chất phóng xạ E = N .E =
ẠY
thức
N = m.AN A
(đơn vị của m là gam) và công
m.N A .m.c 2 A . Nếu HS nhớ được công thức và có kĩ năng tính
D
toán sẽ chọn đúng đáp án B. Nếu HS nhầm đơn vị của khối lượng là kg sẽ chọn D. Nếu HS mới tính đến E mà đã vội chọn đáp án thì sẽ chọn C. Nếu HS không hiểu gì chọn bừa sẽ chọn A. 3.4. Hệ thống câu hỏi tự luận chương “Hạt nhân nguyên tử”
22
Câu 1:
210 84
Po
là chất phóng xạ α, có chu kì bán rã T.
1, Sau thời gian 210 ngày, tỉ lệ giữa khối lượng Pb và Po là 1,7936. Tìm T. 2, Tại thời điểm nào đó tỉ lệ giữa số nguyên tử Pb và số nguyên tử Po ban đầu N Pb =1,15. N Po là Hỏi sau thời gian đó bao lâu thì tỉ lệ trên là 16,2 ?
IC IA L
3, Tính tỉ lệ phần trăm số nguyên tử Po bị phân rã sau thời gian 3T?
Mục đích: Kiểm tra trình độ vận dụng của HS, yêu cầu tính chu kì bán rã T dựa
vào tỉ lệ giữa khối lượng, tính được thời gian t khi biết tỉ lệ giữa số nguyên tử
FF
các chất và tính tỉ lệ phần trăm số nguyên tử bị phân rã.
Phân tích câu hỏi: Câu hỏi này nhằm kiểm tra đánh giá việc HS dựa vào tỉ lệ
O
giữa khối lượng chất tạo thành và khối lượng chất phóng xạ ban đầu để tính chu kì bán rã T. HS cần viết được phương trình phóng xạ, phân tích được số
N
mol Pb được tạo thanh bằng số mol Po bị phân rã, HS viết được biểu thức tính
H
Ơ
m Pb khối lượng của Pb thông qua khối lượng của Po ban đầu, lập tỉ số m Po , từ đó
N
tìm được T. Câu hỏi còn giúp ta kiểm tra kiến thức HS trong việc tính thời gian
Y
phóng xạ khi biết tỉ lệ giữa số nguyên tử Pb được tạo thành và số nguyên tử
U
Po ban đầu. HS cần hiểu được số nguyên tử Pb được tạo thành chính bằng số
Q
nguyên tử Po bị phân rã, lập được tỉ số tại 2 thời điểm khác nhau, từ đó tìm được thời gian t. Để tính được tỉ lệ phần trăm số nguyên tử Po bị phân rã sau
M
khoảng thời gian nào đó, HS cần nắm được công thức tính số nguyên tử còn lại
KÈ
ở thời điểm t là Nt = N0.e-λt, suy ra được số nguyên tử bị phân rã là ΔN = N0 –
ẠY
N Nt = N0.(1-e-λt), lập được tỉ số N 0 , chính bằng tỉ lệ số nguyên tử Po bị phân rã.
Qua đó ta có thể thấy được những sai lầm mà HS hay mắc phải trong quá trình
D
làm bài như HS nhầm giữa số nguyên tử chất tạo thành bằng số nguyên tử chất phóng xạ còn lại… Câu 2: Cho khối lượng các hạt: mp = 1,007 u, mNa = 22,985 u, mα = 4,002 u, mNe = 19,987 u.
23
23
Hạt proton có động năng Kp = 5,58 Mev bắn vào hạt nhân 11 Na đang đứng yên, sau phản ứng có hạt α và Ne. 1. Viết phương trình phản ứng, phản ứng ấy thuộc loại toả hay thu năng lượng? Tính năng lượng ấy? 2. Biết Kα = 6,6 Mev, tính động năng của hạt Ne.
IC IA L
3. Tính góc hợp bởi hướng chuyển động của các hạt α và proton.
Mục đích: Kiểm tra trình độ của HS về việc vận dụng các định luật bảo toàn
điện tích và bảo toàn số khối để viết phương trình phản ứng, xác định phản ứng
FF
thu hay toả năng lượng và tính năng lượng của phản ứng, vận dụng định luật bảo toàn động lượng và định luật bảo toàn năng lượng để xác định động năng
O
của các hạt trong phản ứng và góc hợp bởi phương chuyển động của các hạt. Phân tích câu hỏi: Câu này nhằm kiểm tra đánh giá HS về việc nắm kiến thức
N
các định luật bảo toàn trong phản ứng hạt nhân. Vận dụng định luật bảo toàn
Ơ
số khối và bảo toàn điện tích tìm được cấu tạo của hạt Ne tạo thành để viết
H
phương trình phản ứng, bằng cách so sánh độ hụt khối của các hạt nhân tham
N
gia và tạo thành trong phản ứng để xác định được phản ứng toả năng lượng, áp
Y
2 dụng hệ thức Anhxtanh để tính năng lượng của phản ứng: E = m.c . Kiểm tra
U
HS trình độ vận dụng định luật bảo toàn năng lượng để tính động năng của hạt
Q
sau phản ứng: viết được hệ thức của định luật này cho phản ứng: K p + E = K + K Ne K Ne = K p + E − K
M góc
KÈ
tính
hợp
bởi
, áp dụng định luật bảo toàn động lượng để hướng
2
chuyển
động
của
PH = P + PNe ( PH − P ) 2 = PNe P 2 H + P 2 − 2 PH .P . cos = P 2 Ne cos =
( , p) : P 2 H + P 2 − P 2 Ne 2 PH .P
ẠY
với động lượng được tính theo công thức Pi = mi .K i , tìm được cos , ta suy được
D
.
24
KẾT LUẬN Các bài kiểm tra TNKQNLC và bài kiểm tra tự luận là phương tiện để
IC IA L
kiểm tra kiến thức, kĩ năng của HS trong dạy học, các bài kiểm tra cần đảm bảo được độ tin cậy, độ giá trị và độ nhạy. Vì vậy việc soạn thảo các bài kiêm tra là hết sức quan trọng.
Trên cơ sở nghiên cứu nội dung kiến thức chương “Hạt nhân nguyên tử”
FF
vật lí 12 THPT, chúng tôi xác định mục tiêu về trình độ nhận thức ứng với
O
từng kiến thức mà HS cần đạt được, kết hợp với việc vận dụng cơ sở lí luận về KTĐG để soạn thảo hệ thống câu hỏi TNKQNLC và hệ thống câu hỏi tự
N
luận thuộc ba nhóm kiến thức (cấu tạo hạt nhân nguyên tử, hiện tượng phóng
H
dụng) nhằm KTĐGKQHT của HS.
Ơ
xạ, phản ứng hạt nhân) ở ba trình độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận
N
Mỗi câu hỏi TNKQNLC đều có bốn phương án lựa chọn, trong đó có một đáp án đúng và sự phân tích các phương án nhiễu dựa trên những sai lầm mà
Y
HS hay mắc phải. Các câu hỏi tự luận được soạn thảo chủ yếu nhằm kiểm tra
Q
U
trình độ của HS ở mức độ vận dụng kiến thức. Thông qua việc soạn thảo hệ thống câu hỏi này, chúng tôi hy vọng kết quả
M
thực nghiệm sẽ đem lại chúng tôi những bài học bổ ích trong công tác giảng
D
ẠY
KÈ
dạy sau này.
25
DỰ KIẾN TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 1. Mục đích - Sử dụng hệ thống câu hỏi dã soạn thảo để KTĐGKQHT của HS theo mục tiêu đã đề ra.
đối tượng, từ đó điều chỉnh, bổ sung hệ thống câu hỏi. 2. Đối tượng
IC IA L
- Đánh giá độ tin cậy của bộ câu hỏi đã soạn và sự phù hợp của chúng với
FF
HS lớp 12 ngay sau khi học xong chương “Hạt nhân nguyên tử” trong sách giáo khoa Vật lí 12 Ban cơ bản ở một số trường THPT.
O
3. Tiến hành
N
Để thực hiện hai mục đích trên, chúng tôi tiến hành kiểm tra nhiều lần
Ơ
trên HS ở các trường THPT khác nhau, trong đó có hai đợt thực nghiệm
H
chính.
N
* Đợt 1: Thực nghiệm trên 90 HS lớp 12 ngay sau khi vừa học xong chương “Hạt nhân nguyên tử” sách giáo khoa vật lí 12 THPT. HS làm bài
U
Y
kiểm tra: gồm 25 câu hỏi TNKQNLC và 2 câu hỏi tự luận, trong thời gian 90 phút. HS làm bài TNKQNLC trong thời gian 45 phút, phần tự luận làm trong
Q
thời gian 45 phút sau khi đã nộp bài TNKQNLC.
M
Trước khi làm bài kiểm tra, HS được thông báo trước về nội dung và cách
KÈ
thức kiểm tra. Kết quả của bài kiểm tra dùng làm cơ sở để phân tích, loại bỏ các câu không có giá trị, sửa chữa, chỉnh lí các câu hỏi, đặc biệt là các phương
ẠY
án nhiễu, đồng thời dự định thời gian làm bài lần sau cho phù hợp.
D
*.Đợt 2: Thực nghiệm trên 90 HS ở đợt thử nghiệm 1 nhưng vào thời điểm HS đang ôn thi tốt nghiệp. HS làm bài kiểm tra trong thời gian 90 phút, nội dung làm bài là hệ thống 25 câu TNKQNLC phối hợp với 2 câu hỏi tự luận đã được chỉnh sửa. Yêu cầu HS làm bài TNKQNLC trong thời gian 45 phút và phần tự luận trong thời gian 45 phút sau khi đã nộp bàiTNKQNLC.
26
HS được thông báo trước ngày kiểm tra 1 tuần về nội dung và cách thức kiểm tra để ôn tập. 4. Bài kiểm tra thực nghiệm Chúng tôi lấy 25 câu hỏi TNKQNLC đã được soạn thảo, nhập số câu hỏi vào phần mềm trộn đề (ví dụ: ExamGen, testPro, EmpTest…) để lấy mã đề có
IC IA L
cùng nội dung nhưng trật tự khác nhau, nội dung câu hỏi tự luận được in vào một tờ đề khác. 5. Tổ chức kiểm tra
FF
- Kiểm tra trên 90 HS lớp 12 ở trường THPT Bình Sơn- Vĩnh Phúc. Thời
O
gian làm bài là 90 phút. Chúng tôi yêu cầu HS làm phần TNKQNLC trước. Sau khi thu bài TNKQNLC mới cho HS làm phần tự luận.
N
- Việc chấm bài, xử lí thông tin và phân tích kết quả của 90 bài, cho phép
Ơ
nhận xét đánh giá hệ thống câu hỏi đã soạn thảo, và những nhận định về hệ
H
thống câu hỏi và về chất lượng học tập của nhóm HS thực nghiệm.
N
6. Kết quả thử nghiệm và nhận xét
KÈ
M
Q
U
Y
Kết quả thực nghiệm được thống kê vào bảng sau:
D
ẠY
Bảng 1. Tần số, tần suất điểm chuẩn làm bài của HS Điểm
0
1
2
3
4
5
Tần số
27
6
7
8
9
10
Tần suất (%)
Các loại số
điểm
Dưới TB từ 0-
TB từ 5-6
4
Khá từ 7-8
Giỏi từ 9-10
FF
bài , tỷ lệ
IC IA L
Bảng 2. Phân bố các loại điểm
O
Số bài
N
Tỉ lệ
N
H
Ơ
Tổng
D
ẠY
KÈ
M
Q
U
Y
Nhận xét:
28