SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC
vectorstock.com/28062424
Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection
KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “CƠ HỌC” VẬT LÍ 8 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM CỦA HỌC SINH WORD VERSION | 2021 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM
Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594
Đ I H CăĐẨăNẴNG TR NG Đ I H CăS ăPH M
HUǵNH NG C HU H
NG
KHAIăTHỄCăVẨăS ăD NGăTHệăNGHI Mă TRONGăD YăH CăCH V TăLệă8ăTHEOăH
NGăắC ăH CẰăNGăPHỄTăTRI Nă
NĔNGăL CăTH CăNGHI Mă C AăH CăSINHă
LU NăVĔNăTH CăSƾ LÝ LU N VÀ PPDH B MÔN V T LÍ
ĐẨăNẴNG ậ NĔMă2020
Đ I H CăĐẨăNẴNG TR NGăĐ I H CăS ăPH M
HUǵNH NG C HU H
NG
KHAIăTHỄCăVẨăS ăD NGăTHệăNGHI Mă TRONGăD YăH CăCH V TăLệă8ăTHEOăH
NGăắC ăH CẰăNGăPHỄTăTRI Nă
NĔNGăL CăTH CăNGHI Mă C AăH CăSINHă
Ngành: Lý lu n và PPDH B môn V t lí Mã s : 8.14.01.11
Ng
iăh
ng d n khoa h c:
PGS.TS. NGUY N TH NH
ĐẨăNẴNG ậ NĔMă2020 ĐẨăNẴ
ậ NĔMă2019
3 CÁC CH
VI T T TăTRONGăĐ TÀI
TT
Ch vi t t t
Ý nghƿa
1
DH
D yh c
2
PP
3
TN
Thí nghi m
4
GV
Giáo viên
5
HS
H c sinh
6
TB
Trung bình
7
NL
Nĕngăl c
8
BTTTN
Bài t p thí nghi m
Ph
ngăpháp
4 M CL C M Đ U ....................................................................................................................... 12 1. Lý do ch năđ tài ................................................................................................... 12 2. T ng quan v năđ nghiên c u ............................................................................... 14 3. M c tiêu nghiên c u .............................................................................................. 16 4. Gi thuy t khoa h c ............................................................................................... 16 5.ăĐ iăt
ng và ph m vi nghiên c u ......................................................................... 16
6. Nhi m v nghiên c u ............................................................................................ 16 7.ăPh
ngăphápănghiênăc u ....................................................................................... 17
7.1.ăPh
ngăphápănghiênăc u lý thuy t ................................................................. 17
7.2.ăPh
ngăphápănghiênăc u th c ti n ................................................................. 17
7.3ăPh
ngăphápăth c nghi măs ăph m ................................................................ 17
7.4.ăPh
ngăphápăx lý th ng kê toán h c ............................................................ 17
8.ăĐóngăgópăc aăđ tài ............................................................................................... 17 9. C u trúc c a lu năvĕn ............................................................................................ 17 Ch ngă1.ăC ăS LÝ LU N VÀ TH C TI N KHAI THÁC VÀ S D NG THÍ NGHI M TRONG D Y H C V TăLệăTHEOăH NG PHÁT TRI NăNĔNGăL C TH C NGHI M C A H C SINH .......................................................................... 19 TR
NG TRUNG H CăC ăS ................................................................................. 19
1.1.ăNĕngăl c th c nghi m ........................................................................................ 19 1.1.1. Khái ni mănĕngăl c th c nghi m ................................................................ 19 1.1.2. C uătrúcănĕngăl c th c nghi m ................................................................... 19 1.2. Phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh trong d y h c V t lí................... 21 1.2.1. T m quan tr ng c a vi c phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh trong d y h c V t lí tr ng ph thông............................................................................. 21 1.2.3. M t s bi u hi n c aăng
i có nĕngăl c th c nghi m ................................ 25
1.3. Khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V tălỦătheoăh ng phát tri n nĕngăl c th c nghi m c a h c sinh tr ng THCS ................................................. 25 1.3.1. Khái ni m thí nghi m V t lý ....................................................................... 25
5 1.3.2. Các lo i thí nghi măđ
c s d ng trong d y h c V t lý ............................. 26
1.3.3. S c n thi t khai thác và s d ng thí nghi m.............................................. 27 1.3.4. M t s yêu c u trong khai thác và s d ng thí nghi m............................... 28 1.3.5. Khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c ki n th c m i .................. 28 1.3.6. Khai thác và s d ng thí nghi m trong các ti t th c hành thí nghi m ........ 30 1.4. Th c tr ng c a vi c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V t lý theo h
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh
tr
ng THCS ..................... 35
1.4.1. K t qu đi u tra qua ý ki n c a giáo viên ................................................... 36 1.4.2. K t qu đi u tra qua ý ki n c a h c sinh..................................................... 36 1.4.3. Nguyên nhân c a th c tr ng ........................................................................ 37 1.5. Các bi n pháp khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V tălỦătheoăh ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh tr ng THCS ................................. 38 1.5.1. Bi năphápă1:ăTĕngăc ng s d ngăph ngăphápăth c nghi m trong d y h c v t lý ...................................................................................................................... 38 1.5.2. Bi năphápă2:ăTĕngăc
ng thi t k ch t o thí nghi m t t o trong d y h c
V t lý ..................................................................................................................... 40 1.5.3. Bi năphápă3:ăTĕngăc ng s d ng bài t p thí nghi m trong d y h c V t lý ............................................................................................................................... 42 K T LU NăCH
NGă1 .......................................................................................... 44
Ch ngă2.ăPHỄTăTRI NăNĔNGăL C TH C NGHI M C A H C SINH TRONG D Y H CăCH NGăắC ăH CẰăậ V T LÍ 8 B NG KHAI THÁC VÀ S D NG THÍ NGHI M ............................................................................................................... 45 2.1.ăPhơnătíchăch
ngăắC ăh cẰăv t lí 8 .................................................................... 45
2.1.1. V trí, m cătiêuăch 2.1.2. C uătrúcăch 2.1.3.
ngăắC ăh cẰăv t lí 8 ................................................... 45
ngăắC ăh cẰăv t lý 8 ............................................................. 46
ng d ng c aăắC ăh cẰăv t lý 8 vào th c ti n ........................................... 47
2.2. Tình hình khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch ngăắC ăh cẰăV t lý 8 ............................................................................................................................. 49 2.3. Khai thác và s d ng thí trong d y h căch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8................... 53
2.3.1. Thí nghi m chuy năđ ngăđ u ậ Chuy năđ ngăkhôngăđ u ........................... 53
6 2.3.2. Thí nghi m bi u di n l c............................................................................. 54 2.3.3. Thí nghi m s cân b ng l c ậ quán tính ..................................................... 55 2.3.4. Thí nghi m l c ma sát ................................................................................. 57 2.3.5. Thí nghi m áp su t ch t l ng ...................................................................... 58 2.3.6. Thí nghi m bình thông nhau ....................................................................... 59 2.3.7. Thí nghi m áp su t khí quy n ..................................................................... 60 2.3.8. Thí nghi m l căđẩy Ác-si-mét................................................................. 61 2.3.9. Thí nghi măđ nh lu t v công ...................................................................... 64 2.3.10. Thí nghi m s chuy n hóa và b oătoƠnăc ănĕng ....................................... 65 2.4. Thi t k thí nghi m t t oătrongăch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8 .............................. 66
2.4.1. Thí nghi m bi u di n l c............................................................................. 66 2.4.2. Thí nghi m l c ma sát ................................................................................. 68 2.4.3. Thí nghi m áp su t ...................................................................................... 69 2.4.4. Thí nghi m áp su t ch t l ng ...................................................................... 71 2.4.5. Thí nghi m áp su t khí quy n ..................................................................... 71 2.4.6. Thí nghi m l căđẩy Ác ậ si - mét ............................................................. 74 2.4.7. Thí nghi m nghi m l i l căđẩy Ác ậ si - mét .............................................. 75 2.4.8. Thí nghi m s n i........................................................................................ 79 2.4.9. Thí nghi măđ nh lu t v công ...................................................................... 80 2.5. Bài t p thí nghi mătrongăch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8 .......................................... 84
2.6. Thi t k ti n trình d y h căch
ngăắC ăh cẰăv tălỦă8ătheoăh
ng phát tri n
nĕngăl c th c nghi m c a h c sinh. .......................................................................... 86 2.6.1. Ti n trình d y h c bài L c ma sát ............................................................... 86 2.6.2. Ti n trình d y h c bài Th c hành: Nghi m l i l căđẩy Acsimet ................ 96 2.6.3. Ti n trình d y h c bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i ..................... 102 2.7. Thi t k b ngărubricăđánhăgiáăm căđ bi u hi n c a hành vi thu c các thành t c a NL th c nghi măđ i v i t ng bài h c ............................................................... 109 K T LU NăCH Ch
NGă2 ........................................................................................ 110
ngă3.ăTH C NGHI MăS ăPH M .................................................................... 111
7 3.1. M căđíchăvƠănhi m v c a th c nghi m .......................................................... 111 3.1.1 M căđíchăc a th c nghi măs ăph m........................................................... 111 3.1.2. Nhi m v c a th c nghi măs ăph m ......................................................... 111 3.2.ăĐ iăt
ngăvƠăph
3.2.1ăĐ iăt 3.2.2.ăPh
ngăphápăth c nghi măs ăph m ........................................... 112
ng c a th c nghi măs ăph m ......................................................... 112 ngăphápăc a th c nghi măs ăph m ................................................... 112
3.3 N i dung c a th c nghi măs ăph m .................................................................. 113 3.3.1 Th iăđi m ti n hành th c nghi măs ăph m ................................................ 113 3.3.2. Chuẩn b cho th c nghi măs ăph m .......................................................... 113 3.4.ăĐánhăgiáăk t qu th c nghi măs ăph m ........................................................... 114 3.4.1.ăTiêuăchíăđánhăgiá ....................................................................................... 114 3.4.2.ăĐánhăgiá,ăx p lo i ...................................................................................... 118 3.4.3. K t qu th c nghi măs ăph m ................................................................... 121 3.4.4. X lí, th ng kê k t qu th c nghi m ......................................................... 129 K T LU NăCH
NGă3 ........................................................................................ 142
K T LU N VÀ KI N NGH ..................................................................................... 143 DANH M C TÀI LI U THAM KH O .................................................................... 145 PH L C ................................................................................................................... PL1 PH L C 1 ............................................................................................................ PL1 PH L C 2 ............................................................................................................ PL3 PH L C 3 ............................................................................................................ PL6 PH L C 4 ............................................................................................................ PL7 PH L C 5 .......................................................................................................... PL11
8 DANH M C B NG BI U, HÌNH V Danh m c các b ng bi u S hi u b ng B ng 1.1
B ng 2.1
B ng 2.2
B ng 3.1
B ng 3.2
B ng 3.3
B ng 3.4
B ng 3.5 B ng 3.6
Tên b ng Tiêu chí ch tă l
Trang
ng các hành vi c aă nĕngă l c th c
nghi m Tình hình s d ng TN giáo khoa trong DH m t s ki n th căch
ngăắC ăh cẰăl p 8
Đ xu t m t s khâu s d ng TN trong DH m t s ki n th căch
ngăắC ăh cẰăl p 8
K t qu thuă đ
c v NL th c nghi m c a HS trong bài
ắL cămaăsátẰ K t qu thuă đ
c v NL th c nghi m c a HS trong bài
ắNghi m l iăđ nh lu tăAcsimetẰ K t qu thuă đ
c v NL th c nghi m c a HS trong bài
ắBƠiăt p thí nghi m Áp su t ậ S n iẰ L
ng hóa các m că đ đ tă đ
c c a t ng hành vi NL
th c nghi m Tiêuă chíă đánhă giáă cácă m că đ đ t c a NL th c nghi m c a HS Tiêuăchíăđánhăgiáăch tăl
ng d y h căđ tăđ
c c a HS
10
39
41
106
108
109
110
112 112
B ng 3.7
M căđ HSăđ tăđ
c thành t 1 qua các bài th c nghi m
114
B ng 3.8
M c đ HSăđ tăđ
c thành t 2 qua các bài th c nghi m
115
B ng 3.9
M căđ HSăđ tăđ
c thành t 3 qua các bài th c nghi m
117
B ng 3.10
M căđ HSăđ tăđ
c thành t 4 qua các bài th c nghi m
118
B ng 3.11
B ng 3.12
Các m căđ c a NL th c nghi mămƠăHSăđ tăđ
c qua 3
bài th c nghi m S l
ng HS theo các m că đ đ tă đ
c c a NL th c
nghi m qua 3 bài h c
120
120
B ng 3.13
B ng phân ph i th c nghi m ậ Bài ki m tra s 1
121
B ng 3.14
B ng phân ph i th c nghi m ậ Bài ki m tra s 2
121
9 B ng 3.15
B ng phân ph i th c nghi m ậ Bài ki m tra s 3
123
B ng 3.16
B ng x p lo i h c l c ậ Bài ki m tra s 1
126
B ng 3.17
B ng phân ph i t n su t k t qu bài ki m tra s 1
126
B ng 3.18
B ng phân ph i t n su tălũyătíchăc a bài ki m tra s 1
127
B ng 3.19
Các thông s th ng kê c a bài ki m tra s 1
127
B ng 3.20
B ng x p lo i h c l c ậ Bài ki m tra s 2
128
B ng 3.21
B ng phân ph i t n su t k t qu bài ki m tra s 2
128
B ng 3.22
B ng phân ph i t n su tălũyătíchăc a bài ki m tra s 2
129
B ng 3.23
Các thông s th ng kê c a bài ki m tra s 2
130
B ng 3.24
B ng x p lo i h c l c ậ Bài ki m tra s 3
131
B ng 3.25
B ng phân ph i t n su t k t qu bài ki m tra s 3
131
B ng 3.26
B ng phân ph i t n su tălũyătíchăbƠiăki m tra s 3
132
B ng 3.27
Các thông s th ng kê c a bài ki m tra s 3
133
B ng 3.28
Th ng kê k t qu h c t p sau 3 bài ki m tra th c nghi m s ăph m
133
Danh m c các hình v S hi u hình
Tên hình
Trang
Hình 1.1
C uătrúcănĕngăl c th c nghi m (4 thành t và 16 ch s )
9
Hình 1.2
Bi u hi nănĕngăl c th c nghi m
14
Hình 1.3
Hình 1.4
Hình 1.5
Quy trình DH hình thành ki n th c m iătheoăh
ng khai
thác và s d ng TN Quy trình t ch c DH th căhƠnhăTNătheoăh
ng s khai
thác và s d ng TN Quy trình thi t k ti n trình DH v i s khai thác và s d ng TN
19
22
23
Hình 1.6
Quy trình t t o thí nghi m
31
Hình 1.7
Quy trình gi i BTTN
33
Hình 2.1
C uătrúcăch
38
Hình 2.2
Thí nghi m chuy năđ ngăđ u ậ khôngăđ u
ngăC ăh c V t lý 8
43
10 Hình 2.3
Thí nghi m bi u di n l c
45
Hình 2.4
Thí nghi m s cân b ng l c trên máy A - tút
46
Hình 2.5
Thí nghi m l c ma sát ngh
47
Hình 2.6
Ph
ngăánăthíănghi m 1 v áp su t ch t l ng
48
Hình 2.7 a,b
Ph
ngăánăthíănghi m 2 v áp su t ch t l ng
49
Hình 2.8
Thí nghi m bình thông nhau
50
Hình 2.9
Thí nghi m áp su t khí quy n
50
Hình 2.10 a,b
Ph
ngăánăthíănghi m 1 v l căđẩy Ác-si-mét
51
Hình 2.11 a,b,c
Ph
ngăánăthíănghi m 2 v l căđẩy Ác-si-mét
53
Hình 2.12
Thí nghi măđ nh lu t v công
54
Hình 2.13
S chuy n hóa và b oătoƠnăc ănĕngăv i con l c
55
Hình 2.14 a,b
Thí nghi măđi măđặt c a l c
56
Hình 2.15 a,b
Thí nghi măph
57
Hình 2.16 a,b
Thí nghi măđ l n c a l c
57
Hình 2.17
Thí nghi m chi u c a l c
57
Hình 2.18
Thí nghi mămaăsátătr
58
Hình 2.19
Thí nghi mămaăsátălĕn
59
Hình 2.20
Thí nghi m ma sát ngh
59
Thí nghi m áp su t
60
Hình 2.22 a,b
Thí nghi m áp su t khí quy n v i h p s a
62
Hình 2.23 a,b
Thí nghi m áp su t khí quy n v i ng hút
63
Hình 2.24
Thí nghi m áp su t khí quy n v i qu bóng
64
Hình 2.25
Thí nghi m l căđẩy Ác-si-mét v i qu bóng bàn
64
Hình 2.26
Thí nghi m l căđẩy Ác-si-mét v i dây su
65
Hình 2.27
Ph
ngăánăthíănghi m 1 nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét
66
Hình 2.28
Ph
ngăánăthíănghi m 2 nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét
68
Hình 2.29
Thí nghi m s n i v i tr ng
71
Hình 2.30 a,b
Ph
ngăánăthíănghi m v i mặt phẳng nghiêng
73
Hình 2.31 a,b
Ph
ngăánăthíănghi m v i ròng r c c đ nh
74
Hình 2.21 a,b,c,d
ngăc a l c
t
11 Hình 2.32 a,b Hình 2.33 Hình 2.34
Hình 2.35
Hình 2.36
Ph
ngăánăthíănghi m v i ròng r căđ ng
Ti n trình d y h c bài L c ma sát Ti n trình d y h c bài Th c hành: Nghi m l i l căđẩy Ác ậ si ậmét Ti n trình d y h c bài bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i C th ti n trình ho tăđ ng nhóm bài bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i
75 79 89
94
95
Hình 3.1
Các m căđ HSăđ tăđ
c
thành t 1
115
Hình 3.2
Các m căđ HSăđ tăđ
c qua thành t 2
116
Hình 3.3
Các m căđ HSăđ tăđ
c qua thành t 3
118
Hình 3.4
Các m căđ HSăđ tăđ
c qua thành t 4
119
Hình 3.5
Các m căđ HSăđ tăđ
c qua 3 bài h c
122
Hình 3.6
S l
ng HS
các m căđ qua thành t 1
123
Hình 3.7
S l
ng HS
các m căđ qua thành t 2
124
Hình 3.8
S l
ng HS
các m căđ qua thành t 3
124
Hình 3.9
S l
ng HS
các m căđ qua thành t 4
124
Hình 3.10
S l
ng HS
các m căđ qua c 4 thành t
125
Hình 3.11
Bi uăđ x p lo i bài ki m tra s 1
126
Hình 3.12
Đ th đ
127
Hình 3.13
Đ th phân ph i t n su tălũyătích bài ki m tra s 1
127
Hình 3.14
Bi uăđ x p lo i bài ki m tra s 2
128
Hình 3.15
Đ th đ
129
Hình 3.16
Đ th phân ph i t n su tălũyătích bài ki m tra s 2
130
Hình 3.17
Bi uăđ x p lo i bài ki m tra s 3
131
Hình 3.18
Đ th đ
132
Hình 3.19
Đ th phân ph i t n su tălũyătích bài ki m tra s 3
ng phân ph i t n su t bài ki m tra s 1
ng phân ph i t n su t bài ki m tra s 2
ng phân ph i t n su t bài ki m tra s 3
133
12
M
Đ U
1. Lý do ch năđ tài N
cătaăđangă trong th i kì công nghi p hóa, hi năđ i hóa. Nhân t quy tăđ nh
trong th i kì h i nh pănƠyălƠăconăng
i. Giáo d c ph iăđƠoăt oăđ
c nh ngăng
i lao
đ ng có kh nĕngăsángăt o, thích ng nhanh v i nh ng yêu c u, nh ngăđòiăh i trong th i kì m i.ăDoăđóăch g năđơyăđ uăh
ngătrìnhăgiáoăd c ph thông c aăcácăn
c trong nh ngă nĕmă
ng t i m c tiêu phát tri n h th ngănĕngăl c bao g m nh ngănĕngăl c
chungăvƠăcácănĕngăl c môn h c. Thángă 12,ă nĕmă 2018ă B GD&ĐTă côngă b khungă ch thôngătheoăđ nhăh
ng phát tri nănĕngăl c h c sinh. Theo Ngh quy t s 29-NQ/TW,
ngày 04-11-2013, c a Ban Ch pă hƠnhă Trungă ch
ngă trìnhă giáoă d c ph
ngă khóaă XI, m c tiêu c aă đ i m i
ngătrình,ăsáchăgiáoăkhoaăph thông là: “nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện
về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; chuyển từ dạy, đối phó với thi cử sang kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi người”.[6, tr. 2] Trongă nhƠă tr
ng ph thông,ă lĩnhă v c Khoa h c t nhiên (KHTN) góp ph n
hình thành và phát tri năchoăng
i h căcácănĕngăl c và phẩm ch tăchínhănh :ănĕngăl c
chungă(nĕngăl c t ch và t h c,ănĕngăl c giao ti p và h pătác,ănĕngăl c gi i quy t v nă đ và sáng t o),ă nĕngă l că chuyênă mônă (nĕngă l c ngôn ng ,ă nĕngă l c tính toán, nĕngăl c khám phá Khoa h c t nhiên và xã h i,..),ănĕngăl căđặc thù môn h că(nĕngă l c th c nghi m, nĕngăl c v n d ng ki n th c vào th c ti n,..). V t lí là m t môn khoa h c th c nghi m,ătrongăch
ngătrình V t lí, h u h t các
khái ni m,ăcácăđ nh lu t v tălíăđ uăliênăquanăđ n th c ti năvƠăđ đ
c hình thành b ng con
ng th c nghi m. D y h c v t lý không ch đ năthu n cung c p cho h c sinh ki n
th cămƠăđi u quan tr ng là trang b nh ngăkĩănĕng,ăkỹ x o v thí nghi mănh :ăl p ráp, b trí, ti n hành thí nghi măđ thu th p s li u và x lý k t qu ,ầVi c ti n hành thí nghi m,ătiênăđoánăhoặc gi i thích các hi năt
ng trong v tălỦăđòiăh i h c sinh ph iăt ă
duy,ăhuyăđ ng t ng th các ki n th căđưăh c. Mặc dù thí nghi m v t lý có th đ d ng
cs
cácăgiaiăđo n khác nhau c a quá trình d y h c,ănh ngătrongăvi c t o tình hu ng
13 có v năđ cho h c sinh th
ng đemăl i hi u qu r t cao. B iăvìăt ăduyăth c s ch b t
đ uăkhiătrongăđ u h c sinh xu t hi n câu h i mà c n ph iăđiătìm l i gi iăđáp.ăKhiăgặp ph i mâu thu n c n ph i gi i quy tămƠătrìnhăđ ki n th c hi n t i c a h c sinh không th gi i quy tăđ
c, h c sinh s ch đ ng, tích c c trong vi c tìm tòi các ki n th c m i
đ gi i quy t nhi m v đặt ra. Vì v y, vi c tìm ki m nh ng cách th c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c v t lý nh m b iăd ỡng,ănơngăcaoănĕngăl c th c nghi m cho h c sinh là r t quan tr ng và c n thi t ch t c aăcácătr
tr
ng ph thông. Tuyănhiên,ăc ăs v t
ng ph thông hi n nay v n còn nhi u h n ch vƠăch aăđápă ngăđ
c
nhu c u b iă d ỡng, phát tri nă nĕngă l c th c nghi m th c nghi m c a h că sinh.H nă n aă giáoă viênă ch aă đ
c b iă d ỡng s d ng thí nghi m trong d y h c v t lý, còn e
ng iă ch aă th c s quană tơmă đ n vi c khai thác thí nghi m nh m phát tri n nĕngă l c h c sinh. Ch
ngăắC ăh cẰăv t lý 8 là m tăch
lỦăTHCSăvƠăđ
ngăr t quan tr ngătrongăch
c ng d ng nhi u trong th c ti n. D y h căch
đòiăh i ph i tr c quan hóa các hi năt hoặc mô ph ngătrênăcácăph
ngătrìnhăv t
ngăắăC ăh cẰăV t lý 8
ng, quá trình v t lý thông qua các thí nghi m
ngăti n nghe nhìn. Th c ti n d y h c v t lý
cácătr
ng
ph thông cho th y giáo viên v n m t nhi u th iăgianăđ thuy t trình, di n gi i và mô t nh ngă h c sinh v n không hi u h t b n ch t c a hi nă t nghiên c u.ăĐặc bi t là h u h t h c sinh v năch aăv n d ngăđ th c ti n cu c s ng. Trongăch đ n nh ng hi năt
ng, quá trình v t lý c n c ki n th căđưăh c vào
ngănƠyăcóăr t nhi u khái ni m, thí nghi m liên quan
ng r t g năgũiăv i th c t cu c s ng mà h c sinh c n nghiên c u đ
có nh ng hi u bi t c ăb năbanăđ u.ăCh
ngăắC ăh cẰăv tălỦă8ălƠăc ăh iăđ h c sinh b i
d ỡng, phát tri nă nĕngă l c th c nghi m qua vi c khai thác và s d ng thí nghi m nh m gi i quy t t ng n i dung bài h c có g n li n v i th c ti n cu c s ng. Nh đó,ă h c sinh có th tíchă lũyă cho b n thân nĕngă l c th c nghi m đ h c t tă h nă ch trình v t lý
ngă
các c p trên và v n d ngă nĕngă l c th c nghi m cho vi c gi i quy t
nh ngăkhóăkhĕnăgặp
đ i s ng.
Xu t phát t nh ng lý do trên, tôi ch năđ tƠi:ăắKhai thác và sử dụng thí nghiệm trong dạy học chương “Cơ học” - Vật lí 8 theo hướng phát triển năng lực thực nghiệm của học sinhẰ.
14 2. T ng quan v năđ nghiên c u M ng nghiên c u v “phát triển năng lực thực nghiệm trong dạy học vật lý” đ
c nhi u nhà nghiên c u tìm tòi trìnhăbƠyăd
i nh ng công trình bài báo. Tuy nhiên,
trên th c t nh ng kh o sát, nghiên c u chuyên sâu v v năđ này còn khá ít i. Trong khuôn kh đ tƠiăxinăđ
căđ c p nh ng công trình nghiên c u tiêu bi uăvƠăđặc s c.
Nghiên c u v “năng lực thực nghiệm” nhóm tác gi nghiên c u Nguy năĐ c Thâm và Nguy n Ng căH ngăđưănh năđ nh r ngăắtheo nghĩa rộng, phương pháp thực nghiệm có thể bao gồm từ những ý tưởng ban đầu của các nhà khoa học cho đến kết luận cuối cùng. Theo nghĩa hẹp, phương pháp thực nghiệm có thể hiểu như sau: từ lý thuyết đã biết suy ra hệ quả và dùng thí nghiệm để kiểm tra hệ quả. Các nhà thực nghiệm không nhất thiết tự mình xây dựng giả thuyết, có thể sử dụng giả thuyết đã có người đề ra rồi nhưng chưa kiểm tra được. Nhiệm vụ của nhà vật lý thực nghiệm lúc này là từ giả thuyết đã có suy ra hệ quả có thể kiểm tra được và tìm cách bố trí thí nghiệm khéo léo, tinh vi để quan sát được hiện tượng do lý thuyết dự đoán và thực hiện các phép đo chính xácẰă[30, tr.111]. Nghiên c u v “phát triển năng lực thực nghiệm” đ
c công b trên t p chí
khoa h căĐHSPăTPHCMăc a tác gi Tr n Th ThanhăTh ăcũngăđưătrìnhăbƠy:ă“Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, trong chương trình Vật lí THCS, hầu hết các khái niệm, các định luật vật lí đều liên quan đến thực tiễn và được hình thành bằng con đường thực nghiệm. Vì vậy, việc tìm kiếm những biện pháp nhằm bồi dưỡng, nâng cao năng lực thực nghiệm cho học sinh là rất quan trọng và cần thiết ở trường phổ thông. Muốn bồi dưỡng được năng lực thực nghiệm cho học sinh thì bản thân người giáo viên phải tích lũy được những kiến thức phổ thông cũng như những kĩ năng cơ bản cần phải có” [31, tr.163]. Nghiên c u v “phát triển năng lực thực nghiệm trong dạy học vật lý” có lu n vĕnă“Sử dụng phương pháp thực nghiệm trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề khi dạy học chương “các định luật bảo toàn” vật lý cơ bản 10 theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh miền núi” c a tác gi L căXuơnăTr đưă đ c pă đ n vi c s d ngă ph
ngă phápă th c nghi m trong d y h c
tr
ng
ng ph
thông. K t qu : “học sinh hào hứng hơn trong việc học tập, nắm bắt kiến thức mới và giải bài tập vận dụng dễ dàng hơn, góp phẩn phát huy tính tích cực, tự lực và năng lực
15 sáng tạo cho học sinh. Từ đó giúp cho học sinh nhận ra sự liên hệ hữu cơ giữa các kiến thức vật lý và thực tiễn cuộc sống”[35, tr.10]. Ph m Xuân Qu - Tr
ngăĐHSPăHƠăN iăđưăcóănghiênăc u v ắkĩ năng sử dụng
thí nghiệm trong dạy học vật lý”. Trong công trình này tác gi có trình bày “Tại Việt Nam, đa số các công trình nghiên cứu về dạy học các môn khoa học tự nhiên hầu như tập trung vào việc dạy học các kiến thức (khái niệm , định luật, nguyên lí......), có rất ít các công trình nghiên cứu chuyên sâu cũng như các luận án nghiên cứu về lĩnh vực phát triển kĩ năng thực nghiệm cho học sinh (được viết tắt là HS) và càng ít về lĩnh vực phát triển kĩ năng thực nghiệm cho SV, trong đó cho đến nay chưa có cá nhân hay nhóm các nhà khoa học nào ở các trường đại học sư phạm (ĐHSP) cũng như Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam hay Viện Nghiên cứu Sư phạm công bố những công trình nghiên cứu về phát triển kĩ năng sử dụng thí nghiệm dạy học cho sinh viên ngành Sư phạm Vật lí”.[6, tr.4] Trên t p chí giáo d c, s đặc bi tăthángă11ănĕmă2013,ătácăgi Nguy năVĕnăBiênă đưătrìnhăbƠyăbƠiănghiênăc u “xây dựng chuyên đề thí nghiệm mở để bồi dưỡng năng lực thực nghiệm cho học sinh THPT chuyên”. Theo tác gi “năng lực thực nghiệm là một trong những năng lực quan trọng nhất của học sinh cần được hình thành và phát triển thông qua dạy học vật lý. Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây đã có sự chuyển biến tích cực về nhận thức của giáo viên trong việc nâng cao năng lực thực nghiệm cho học sinh. Trong kì thi HSG quốc gia năm 2013, đã có riêng phần thi thực nghiệm, điều này tác động không nhỏ tới việc đưa thí nghiệm vào trong dạy học và bồi dưỡng đội tuyển. Năm 2011- 2012, Bộ GD&ĐT chính thức phát động cuộc thi nghiên cứu khoa học cho học sinh trung học trong toàn quốc và coi đây là một kì thi quốc gia. Cuộc thi được tổ chức ở cấp trường, cấp tỉnh (thành phố) và cấp quốc gia, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo của học sinh và tuyển chọn đội tuyển dự thi Nghiên cứu khoa học, kĩ thuật quốc tế tại Hoa Kỳ. Mặc dù vậy, nhìn một cách tổng thể, việc bồi dưỡng năng lực thực nghiệm cho học sinh phổ thông hiện nay còn chưa được chú trọng, việc vận dụng những kiến thức đã được học vào thực tiễn cuộc sống hay những ứng dụng về khoa học và kỹ thuật còn chưa thực sự được quan tâm”.[5, tr.3] Đ ti p t c có nh ngăđóngăgópătrongănghiênăc uănƠy,ăđ tài lu năvĕnăắKhai thác và sử dụng thí nghiệm trong dạy học chương “Cơ học” Vật lý 8 theo hướng phát triển
16 năng lực thực nghiệm của học sinh” nghiên c u, trình bày cách khai thác và s d ng thí nghi m và v n d ng chúng vào t ch c d y h că ch h
ngă ắC ăh cẰă V t lý 8 theo
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh.
3. M c tiêu nghiên c u Nghiên c uăđ xu t các bi n pháp khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8 góp ph n phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh.
4. Gi thuy t khoa h c N uăđ xu tăđ
c bi n pháp khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c v t
lý và v n d ng chúng vào t ch c d y h c ch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8 thì s góp ph n
phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh và t đóănơngăcaoăch tăl tr
V t lý 5.ăĐ iăt
ng d y h c
ng THCS. ng và ph m vi nghiên c u
- Đ iăt
ng nghiên c u: thí nghi m v t lý, nĕngăl c th c nghi m, cách th c t
ch c d y h c V t lý. - Ph m vi nghiên c u: + N i dung nghiên c u: cách th c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c v t lý theoăh
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m.
+ Th i gian nghiên c u:ă nĕmă h c 2018 ậ 2019ă đ n h că kìă Iă nĕmă h c 2019 -2020. + Không gian nghiên c u: HS l p 8 t iă2ătr
ng THCS Nguy n Trãi và
Đ c Hòa. 6. Nhi m v nghiên c u - Nghiên c uăc ăs lý lu n v khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V t lý và phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh trong d y h c v t lý
tr
ng
THCS; - Kh o sát th c tr ng khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c v t lý theo h
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh
cácătr
ch
ngăắC ăh cẰăv t lý 8 t i
ng THCS; - Đ xu t các bi n pháp khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V t lý
theoăh
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh - Nghiên c u n i dung, c uătrúc,ăđặcăđi măch
tr
ng THCS;
ngăắăc ăh cẰăv t lý 8;
17 - Thi t k ti n trình d y h c m t s ki n th c ch thác và s d ng thí nghi m theoăh
ngăắc ăh cẰăv t lý 8 có khai
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m theo các bi n
phápăđưăđ xu t; - Ti năhƠnhăTNSPăđ ki mătraătínhăđúngăđ n c a gi thuy t khoa h c và rút ra k t lu n. 7.ăPh
ngăphápănghiênăc u
7.1.ăPh
ngăphápănghiên c u lý thuy t
- Nghiên c u các tài li u v nĕngă l c th c nghi m và phát tri nă nĕngă l c th c nghi m trong trong d y h c v t lí; - Nghiên c uăch 7.2.ăPh
ngătrìnhăsáchăgiáoăkhoa,ăcácătƠiăli u có liên quan.
ngăphápănghiênăc u th c ti n
Đi u tra th c tr ng v vi c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c theo h
ng phát tri nă nĕngă l c th c nghi m c a h c sinh
m t s tr 7.3ăPh
ch
ngă ắC ăh cẰ V t lý 8
ngăTHCSătrênăđ a bàn huy n M Đ c, t nh Qu ng Ngãi; ngăphápăth c nghi măs ăph m
Th c nghi măs ăph m
tr
ng THCS nh m ki m tra tính kh thi, hi u qu c a
lu năvĕn.ă 7.4.ăPh
ngăpháp x lý th ng kê toán h c
X lý k t qu th c nghi măs ăph m b ng th ng kê toán h c. 8. Đóngăgópăc aăđ tài - Về lý luận: Khai thác và s d ngăđ ch
c 19 TN hỗ tr DH các ki n th c thu c
ngăắC ăh cẰăV t lý 8, đ xu t ba bi n pháp khai thác và s d ng thí nghi m trong
d y h c v tă lỦă theoă h
ng b iă d ỡngă nĕngă l c th c nghi m c a h c sinh
tr
ng
THCS. - Về ứng dụng: Thi t k 3 ti n trình d y h căch
ngăắC ăh cẰăV t lý l p 8 phát
tri nănĕngăl c th c nghi m cho h c sinh theo ba bi năphápăđưăđ xu t. 9. C u trúc c a lu năvĕn Lu năvĕnăg m có các ph n chính sau: - Ph n M đ u; - Ph n N i dung, g m 3 ch
ng:
18 + Ch
ngă 1. C ă s lý lu n và th c ti n c a vi c khai thác và s d ng thí
nghi m trong d y h c V tălỦătheoăh tr
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh
ng THCS + Ch
V t lý 8 theoăh +ăCh
ngă2. Khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh ngă3.ăTh c nghi măs ph m
- Ph n K t lu n chung và ki n ngh ; - Ph n Tài li u tham kh o; - Ph n Ph l c.
ngăắC ăh cẰă
19
Ch S
ngă1. C ăS
LÝ LU N VÀ TH C TI N KHAI THÁC VÀ
D NG THÍ NGHI M TRONG D Y H C V T LÍ THEOăH
NG
PHÁT TRI NăNĔNGăL C TH C NGHI M C A H C SINH TR
NG TRUNG H CăC ăS
1.1.ăNĕngăl c th c nghi m 1.1.1. Khái ni mănĕngăl c th c nghi m Trong t đi n Ti ng Vi t khái ni mănĕngăl c th c nghi măđ
căđ nhănghĩaănh ă
sau: “Năng lực thực nghiệm là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống”. [16, tr.41] Nĕngăl c chuyên bi t là nh ngănĕngăl c có tính chuyên môn nh măđápă ng nhu c u c a m tălĩnhăv c chuyên bi tănƠoăđó.ăNĕngăl c th c nghi m là m t trong nh ng nĕngăl c chuyên bi t c a b môn v t lý. ắNăng lực thực nghiệm có thể hiểu là khả năng vận dụng các kiến thức, kĩ năng thực nghiệm cùng với thái độ tích cực và hứng thú để giải quyết các vấn đề đặt ra trong thực tiễn một cách phù hợp và hiệu quả. NL thực nghiệm được thể hiện thông qua hoạt động giải thích được hiện tượng tự nhiên liên quan đến khoa học, thực hiện thành công thí nghiệm, chế tạo các dụng cụ thí nghiệm hoạt động dựa trên nguyên tắc, định luật liên quan đến KHTN để phục vụ cuộc sống,...Ằ.[31, tr.164];[13, tr.79] Mặc dù có nhi uăcáchăđ nhănghĩaăkhácănhauăv NL th c nghi m c a các tác gi nêuătrên,ănh ngănhìnăchungănh ngăđ nhănghĩaăđóăđ u th ng nh t
chỗ xem NL th c
nghi m là kh nĕngăv n d ng các ki n th c,ăkĩănĕngăth c nghi m cùng v iătháiăđ tích c c và h ng thú đ gi i quy t các v năđ đặt ra trong th c ti n m t cách phù h p và hi u qu . Trong lu năvĕnănƠy,ăchúngătôi hi u khái ni m NL th c nghi mănh ăsau:ăNL thực nghiệm là khả năng vận dụng các kiến thức, kỹ năng thực nghiệm cùng với thái độ tích cực để giải quyết các vấn đề đặt ra trong thực tiễn, đó có thể là khả năng lý giải được một hiện tượng, thực hiện thành công một TN, hay khả năng chế tạo các dụng cụ thí nghiệm hoạt động dựa trên các nguyên tắc để phục vụ cuộc sống. 1.1.2. C uătrúcănĕngăl c th c nghi m Chúngătôiăđ xu t c u trúc NL th c nghi m d ki n phát tri n
HS bao g m b n
20 thành t . Mỗi thành t này s đ
c c th hóa b ng các hành vi:[13, tr.80]
- Xác định vấn đề và đề xuất phương án TN:ăXácăđ nh câu h i/ m căđíchăTN;ă đ xu t các d đoán,ăđ xu t gi thuy tăTN;ăđ xu tăcácăph
ngăánăTN.
- Thiết kế phương án TN:ăPhơnătíchăvƠăxácăđ nhăph t
ngăánăTN;ăXácăđ nhăđ i
ng TN và l a ch n d ng c đ ti n hành TN; - Tiến hành TN: Chuẩn b thi t b , nguyên li u, hóa ch t; S d ng thi t b ,
nguyên li u hóa ch t; Th c hi n quy trình TN; Quan sát, ghi chép, thu th p thông tin; - Xử lí, phân tích, báo cáo kết quả và rút ra kết luận về kiến thức: X lí k t qu TN; phân tích k t qu TN; Bi u di n, trình bày k t qu TN. Nĕngăl c th c nghi m
Xácăđ nh v năđ vƠăđ xu t ph ngăánăTN
Thi t k ph ngăánăTN
Xácăđ nh câu h i/ m c đíchăTN
Xácăđ nh ph ngăánă TN
Đ xu t các d đoán
Đ xu t gi thuy t TN
Đ xu t các ph ngăánă
L a ch n d ng c TN
Ti n hành TN
X lí, phân tích, báo cáo k t qu và rút ra k t lu n v ki n th c
Chuẩn b d ng c TN
X lý k t qu TN
B trí TN
Phân tích k t qu TN
Th c hi n quy trình TN
Báo cáo k t qu TN
Mô t TN
Xácăđ nh quy trình TN
Thu th p thông tin TN
Hình 1.1. C uătrúcănĕngăl c th c nghi m (4 thành t và 16 ch s )
Rút ra k t lu n
21 1.2. Phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh trong d y h c V t lí 1.2.1. T m quan tr ng c a vi c phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh trong d y h c V t lí Ch
tr
ng ph thông
ngă trìnhă giáoă d c ph thông nĕmă 2018 c aă n
că taă h
ng t i m c tiêu
phát tri n h th ngănĕngăl c bao g m nh ngănĕngăl căchungăvƠăcácănĕngăl c môn h c. M c tiêu giáo d c chuy n t truy n th ki n th c sang phát tri nănĕngăl căchoăng
i
h c.ă ắĐối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát triển và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức và thực tiễnẰ.[4, tr.34] V t lý là m t môn khoa h c th c nghi m,ă trongă ch
ngă trìnhă V t lý, h u h t
các khái ni m,ăcácăđ nh lu t v tălíăđ uăliênăquanăđ n th c ti năvƠăđ conăđ
c hình thành b ng
ng th c nghi m. D y h c v t lý không ch đ năthu n cung c p cho h c sinh
ki n th cămƠăđi u quan tr ng là trang b nh ng kĩănĕng,ăkỹ x o v thí nghi m nh :ăl p ráp, b trí, ti n hành thí nghi măđ thu th p s li u và x lý k t qu ,ầVi c ti n hành thí nghi m,ătiênăđoánăhoặc gi i thích các hi năt
ng trong v tălỦăđòiăh i h c sinh ph i
t ăduy,ăhuyăđ ng t ng th các ki n th căđưăh c. 1.2.2. Các tiêu chí ch t l
ng các hành vi c aănĕngăl c th c nghi m
Mỗi hành vi c a NL th c nghi m đ nhau, g i là tiêu chí ch tăl
c mô t c th
m căđ th c hi n khác
ng. B ng 1 trình bày tiêu chí ch tăl
ng cho mỗi hành vi
đóă[13, tr.81]. B ng 1.1. Tiêu chí ch tăl Thành t
đề xuất các
1.ăKhôngăđ aăraăđ
ng
c câu h i hoặcăđ aăraăđ
c câu h i th c
nghi m nh ngăkhôngăliênăquanăđ n v năđ hay m căđíchăTN. Đưa ra câu 2. Đ aă raă đ hỏi TN
c câu h iă cóă liênă quană đ n v nă đ TNă nh ngă
ch aăđ y đ , rõ ràng. 3.ăĐ aăraăcácăcơuăh i v v năđ TN m tăcáchăđ yăđ và rõ
phương án TN
Tiêu chí ch tăl
Hành vi
Xác định vấn đề và
ng các hành vi c aănĕngăl c th c nghi m
ràng. Đề xuất
1.ăCh aăđ xu tăđ
c d đoánăhoặcăđ xu t d đoánănh ngă
22
các dự đoán
không liênăquanăđ n v năđ / n i dung TN. 2.ăĐ xu tăđ
c d đoánăchoăm t vài v năđ / n i dung TN
3.ăĐ xu tăđ
c các d đoánăchoănhi u v năđ / n i dung TN.
1.ă Ch aă đ xu tă đ Đề xuất các giả thuyết TN
c hoặcă đ xu t gi thuy tă TNă nh ngă
ch aăphùăh p hoặcăch aătr l iăđ 2.ăĐ xu tăđ
c câu h i TN.
c m t vài gi thuy t phù h p hoặc tr l iăđ
c
m t vài câu h i TN. 3.ăĐ xu tăđ
c các gi thuy t TN phù h p hoặc tr l iăđ
c
nhi ucâu h i TN. 1.ă Đ xu tă đ Đề xuất các
ch ng đ
TN
ngă ánă TNă tìmă tòiă nh ngă khôngă ki m
c hoặc ch ki m ch ngăđ
2.ă Đ xu tă đ
phương án đ
că ph
c m t s ph
c m t vài gi thuy t.
ngă ánă tìmă tòiă vƠă ki m ch ng
căđaăs các gi thuy t TN.
3.ăĐ xu tăcácăph
ngăánătìmătòiăcóăth ki m ch ngăđ
ct t
c các gi thuy t TN. 1.ăCh aăxácăđ nhăđ Xác định
Thiết kế phương án TN
Xác định dụng cụ TN
ngăánăTNăhoặcăxácăđ nhăph
ngă
án TN nh ngăkhôngăkh thi.
phương án 2.ăXácăđ nhăđ TN
căph
că ph
ngăánăTNăkh thiănh ngăch aăt iă uă
và hi u qu . 3.ăXácăđ nhăđ
căph
ngăánăTNăt iă uăvƠăhi u qu .
1. Xácăđ nhăđ
c m t s nguyên v t li u, d ng c , thi t b ,
hóa ch t c ăb n c n thi t cho m tăph 2.ăXácăđ nhăđ
căđ yăđ các nguyên v t li u, d ng c , thi t
b , hóa ch t c n thi t cho m tăph 3.ăXácăđ nhăđ
ngăánăTN.
ngăánăTN.
căđ yăđ các nguyên v t li u, d ng c , thi t
b , hóa ch t c n thi tăchoăcácăph
ngăánăTN.
1.ă Ch aă môă t hoặc mô t cách th c b tríă TNă nh ngă ch aă Mô tả TN
phù h p v i th c t . 2. Mô t cách th c b tríăTNănh ngăch aăđ yăđ hoặcăch aă chính xác.
23
3. Mô t đ yăđ , chính xác cách th c b trí TN. 1.ă Ch aă xácă đ nh hoặcă xácă đ nhă ch aă đ yă đ cácă b Xác định quy trình TN
hành cho m tăph 2.ăXácăđ nhăđ
c ti n
ngăánăTN.
căcácăb
c ti năhƠnhăTNănh ngăch aăkh thi
hoặc ch aăhi u qu . 3.ăXácăđ nhăđ
căcácăb
c ti n hành TN theoăph
ngăánăkh
thi và hi u qu . 1. Không l a ch năđ Lựa chọn
TN
c m t vài nguyên
li u, thi t b , hóa ch t c n thi tăđ ti n hành TN.
dụng cụ để 2. L a ch nă đ tiến hành
c hoặc l a ch năđ
ch aătìmăđ
c cách thay th d ng c còn thi u.
3. L a ch nă đ đ
c h u h t d ng c đ ti nă hƠnhă TNă nh ngă c t t c các d ng c đ ti n hành TN, tìm
c cách thay th d ng c còn thi u.
1. S d ngăkhôngăđúngăm căđíchăhoặc s d ngăđ Sự dụng
d ng c c ăb n trong quá trình TN.
dụng cụ để 2. S d ngăđúngăm căđíchăvƠăs d ngăđ tiến hành TN Tiến
c m t vài
c h u h t các d ng
c c ăb n trong quá trình TN. 3. S d ng hi u qu và thành th o các d ng c trong quá trình TN.
hành TN
1.ă Ch aă th c hi nă đ
c hoặc th c hi nă đ
c m tă vƠiă b
c
theo quy trìnhăTNăđưăch n. Thực hiện quy trình TN
2. Th c hi nă đ
că cácă b
că theoă quyă trìnhă TNă đưă ch n
nh ngăch aăthành th o (c n ph iălƠmăđiălƠmăl i hoặc c n s giúpăđỡ c a GV hay c a nhóm HS khác). 3. Th c hi n thành th o và hi u qu cácăb
c theo quy trình
TNăđưăch n. Thu thập kết quả
1. Thu th păđ
c m t vài thông tin và d li u c a quá trình
TN nh ngăch aăchínhăxác. 2. Thu th păđ
c thông tin và các d li u c a quá trình TN
24
nh ngăch aăđ yăđ hoặcăch aăchínhăxác. 3. Thu th pă đ
c đ yă đ , chính xác v thông tin và các d
li u c a quá trình TN. 1. X líăđ
c m t vài s li u, thông tin v k t qu TNănh ngă
ch aăchính xác. Xử lí kết
2. X lí đ
quả TN
ch aăđ y đ hoặcăch aăchínhăxác. 3. X líăđ
c các s li u, thông tin v k t qu TNă nh ngă c các s li u,ăthôngătinăđ yăđ , chính xác v k t
qu TN. 1.ă Phơnă tíchă đ
c m t vài s li u, thông tin v k t qu TN
nh ngăch aăchínhăxác. Phân tích
2.ăPhơnătíchăđ
c các s li u, thông tin v k t qu TNănh ngă
kết quả TN ch aăđ yăđ hoặcăch aăchínhăxác. 3.ăPhơnătíchăđ
c các s li u,ăthôngătinăđ yăđ , chính xác v
k t qu TN. 1. Bi u di n và trình bày thông tin k t qu TNăs ăl trúc l n x năch aăth hi năđ
c n iădungăchínhăthuăđ
c, c u ct
k t qu TN. 2. S d ng m t s ph
ngăti n tr că quan,ăs ăđ khái ni m,
Xử lí,
SĐTD,ăbi u b ng, hình v ,...ăđ bi u di n k t qu TN. Trình
phân
bày thông tin
tích, báo cáo kết quả TN
Báo cáo kết quả TN
k t qu
TNă đaă d ng (có minh h a hình
nh, m u v t,
video,...), rõ rƠngănh ngăch aăth hi n rõ n i dung chính thu đ
c t k t qu TN.
và rút ra
3. S d ngăđ
kết luận
SĐTD,ăbi u b ng, hình v ,... Trình bày thông tin k t qu TN
về kiến
đaăd ng (có
thức
căcácăph
ngăti n tr căquan,ăs ăđ khái ni m,
minh h a hình nh, m u v t, video,...), rõ ràng, thông tin phong phú; có c u trúc khoa h c và sáng t o; trình bày c th n i dung chính thuăđ
c t các k t qu TN.
25
1.ăCh aărútăraăđ Rút ra kết luận về kiến thức
2.ă Rútă raă đ
c k t lu n v ki n th c t k t qu TN.
c k t lu n v ki n th c t k t qu TNă nh ngă
ch aăđ y đ hoặcăch aăchínhăxác. 3.ăRútăraăđ
c k t lu n v ki n th c t k t qu TN m t cách
chính xác, khoa h c. 1.2.3. M t s bi u hi n c aăng
iăcóănĕngăl c th c nghi m
Vi c phát tri n NL th c nghi m cho HS là m t trong nh ng v năđ tr ng tâm và c t lõi trong quá trình gi ng d y V t lý
tr
ng ph thông. NL th c nghi m c a HS
có th nh n bi t thông qua m t s bi u hi n sau [36, tr.127]: - Ki n th c V tălỦăliênăquanăđ n v năđ c n kh o sát. - Ki n th c v thi t b , v an toàn. - Ki n th c v x lí s li u, ki n th c v sai s .
Ki n th c
Nĕngăl c th c nghi m
- Xácăđ nh m căđíchăthíănghi m, thi t k ph ngăánăthíănghi m, ch t o d ng c thí nghi m, l a ch n d ng c thí nghi m, l p ráp d ng c thí nghi m. - Thayăđ iăcácăđ iăl ng, s d ng d ng c đo,ăđ c s li u, s a ch a các sai h ng thôngăth ng.
Kỹ nĕng
- Tháiăđ kiên nh n. - Tháiăđ trung th c. - Tháiăđ t m .
Tháiăđ
- Tháiăđ h p tác. - Tháiăđ tích c c.
Hình 1.2. Bi u hi nănĕngăl c th c nghi m 1.3. Khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V tălỦătheoăh nĕngăl c th c nghi m c a h c sinh
tr
ng phát tri n
ng THCS
1.3.1. Khái ni m thí nghi m V t lý Có nhi u cáchădi năđ tăkhácănhauăv ăthíănghi măv tălỦ,ătrongălu năvĕnănƠy
26 chúngătôiăs ăd ngădi năđ tăkháiăni m:ăắThí nghiệm vật lí là sự tác động có chủ định, có hệ thống của con người vào các đối tượng của hiện thực khách quan. Thông qua việc phân tích các điều kiện mà trong đó đã diễn ra sự tác động và các kết quả của sự tác động, ta có thể thu nhận được tri thức mớiẰ [27, tr.85]. 1.3.2. Các lo i thí nghi măđ
c s d ng trong d y h c V t lý
Theo các tài li uăv ălíălu năd yăh căV tălí,ăcácăTNăV tălỦăđ
căchiaăthành các
lo iăsauă[30, tr.86], [20, tr.34]: 1.3.2.1. Thí nghiệm biểu diễn TN bi uădi nădoăGV th căhi năđ ăch ăraăcác hi năt gi aăchúng.ăĐơyălƠăd ngăTN đ
ngăV tălíăvƠăcácăm iăliênăh ă
căquanătơmănghiênăc uăvƠăápăd ng nhi uătrongăth că
ti năd yăh căV tălí. TN bi uădi năg măcó: 1. TN m ă đ u:ă lƠă nh ngă TN s ă d ngă nh mă m că đíchă đ ă xu tă v nă đ ă nghiênă c u.ăTh
ngălƠănh ngăTNănh ădoăGVăti năhƠnhăđ ăkh iăđ ngăchoăbƠiăh căm iănh mă
kích thíchăHSăcóăh ngăthúătìmăhi uăv năđ ăm iăđó. 2. TN nghiênăc uăhi năt
ngălƠăTN nh măxơyăd ngănênăhoặcăki măch ngăl iă
ki năth căm i. Baoăg m: - TNăkh oăsátăxơyăd ngăki năth c:ăTNănh măkh oăsátăhi năt qu ăhi năt
ng,ăthuăl
măk tă
ngăđ ăt ăđóărútăraăk tălu năkháiăquát,ălƠăki năth căm iăc năxơyăd ng.
- TNăki măch ngăki năth c:ăTNănh măki mătraăđ ăxácănh nănh ngăk tălu năđưă đ aăra,ălƠăki năth căm iăc năd y. 3. TN c ngăc ălƠănh ngăTN GVădùngătrongăkhơuăc ngăc ăbƠiăh cănh măgiúpă choăHSăv năd ngăki năth căđưăh căđ ăgi iăthích,ăd ăđoánăhi năt
ngăquaăđóăkh căsơuă
ki năth căđưănghiênăc u. 1.3.2.2. Thí nghiệm học sinh: TN HS là TN doăHSăt ăti n hƠnhătrênăl pă(trongăphòngăTN),ăngoƠiăl p,ăngoƠiă nhƠătr
ngăhoặcă ănhƠăv iăcácăm căđ ăt ăl căkhácănhau.ăCácăTN th căt păg m 2 lo i: 1. TN tr cădi n:ălƠăTN do HS tr căti păhƠnhăđ ătíchălũyănh năxétănh măkháiă
quátăhóaălỦăthuy tăvƠăki mătraătínhăđúngăđ năc aăcácăh ăqu ălỦăthuy t. 2. TN th căhƠnh:ălƠăTN doăHSăti năhƠnhătrênăl p,ăhoặcătrongăphòngăTN v iă s ăt ăl căcaoăh năTN tr cădi n.ăHSăd aăvƠoătƠiăli uăh r iăvi tăbáoăcáo.
ngăd năđưăinăsẵnăđ ălƠmăTN,
27
1.3.2.3. Thí nghi m và quan sát V t lí
nhà
Các TN vƠăquanăsátăngoƠiăl păh căhoặcă ănhƠălƠăm tălo iăbƠiălƠmăc aăHS.ăM că đíchăch ăy uăc aălo iăbƠiănƠyălƠăb ngăcácăTN riêng, quan sát riêng, HS n măv ngăh nă n aăcácăkháiăni măV tălỦ. 1.3.2.4. Bài t p thí nghi m BƠiăt păTN khôngăph iălƠăd ngăTN giáoăkhoaătrongăh ăth ngăphơnălo iă ătrên, songăđơyălƠăd ngăbƠiăt păV tălỦănh măphátătri năNLăth cănghi măV tălỦ c aăHS,ăNL gi iăquy tăv năđ ,ăNL sángăt oăc aăHS.ă Trongă đóă TN lƠă côngă c ă đ
că s ă d ngă đ ă tìmă cácă đ iă l
ngă c nă choă gi i bài
toán,ăchoăphépăđ aăraăl iăgi iăhoặcălƠăcôngăc ăki mătraăcáchătínhătoánăphùăh pă ăm că đ ănƠoăv iăđi uăki năbƠiătoánăcôngăc ăđóăcóăth ălƠăcácăTN bi uădi năhoặcăTN th căt pă c aăHS. 1.3.3. S c n thi t khai thác và s d ng thí nghi m Trongăd yăh căV tălỦ, TN đóngăm tăvaiătròăc căkìăquanătr ng,ăd lu năd yăh căvaiătròăđóăđ
iăquanăđi mălíă
căth ăhi nănh ngămặtăsau:
• TN có thể được sử dụng trong tất cả các giai đoạn khác nhau của tiến trình dạy học
• TN góp phần vào việc phát triển toàn diện HS
• TN là phương tiện góp phần quan trọng vào việc giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho học sinh..
• TN là phương tiện kích thích hứng thú học tập của học sinh
• TN là phương tiện tổ chức các hình thức hoạt động của học sinh
• TN Vật lý góp phần làm đơn giản hoá các hiện tượng và quá trình Vật lý
• Khai thác và sử dụng TN trong dạy học góp phần đổi mới PPDH theo quan điểm tiếp cận phát triển năng lực học sinh hiện nay. T ăch căd yăh c v iăkhaiăthácăvƠăs ăd ngăTN ngoài vi căgópăph năhìnhăthƠnhă ki năth căv ngăch c,ăgiúpăHSăhi uăsơuăs căcácăhi năt
ng,ăquáătrìnhă V tălỦ vƠăc ăs ă
v năd ngăki năth căvƠoăgi iăquy tănh ngăv năđ ăc aăth căti n,ăcònăgópăph nărènăluy nă m tăs ăkĩănĕngăchoăHSătrongăh ăth ngăkĩănĕng th căhƠnhăTN,ăkỹănĕngăh pătácăvƠăkỹă nĕngăt ăh c.[25, tr.3]. - Rènăluy năNL h pătác.
28 - Rènăluy năNL th cănghi m. - Rènăluy năNL t ăh c. - Rènăluy năkỹănĕngăt ăduyăsángăt o. 1.3.4. M t s yêu c u trong khai thác và s d ng thí nghi m Đ ăcóăth ăphátăhuyăt tăvaiătròăc aăTNătrongăd yăh căV tălỦ GVăc năph iăquánă tri tăcácăyêuăc uăsauăđơyătrongăkhiăti năhƠnhăTN. Thứ nhất, TN ph iă g nă li nă h uă c ăv iă bƠiă gi ng.ă TNă lƠă m tă khơuă trongă ti nă trìnhăd yăh c,ădoăđóănóăph iăluônăg năli năh uăc ăv iăbƠiăgi ng,ăph iălƠăm tăy uăt ăt tă y uătrongăti nătrìnhăd yăh c.ă Thứ hai, TNăph iăng năng năh pălí.ă Thứ ba, TNăph iăđ ăs căthuy tăph c. Thứ tư, TNăph iăđ măb oăc ăl păquanăsátăđ l păcóăth ăquanăsátăđ
căvƠăph iăt pătrungăđ
c.ăPh iăđ
căb ătríăTNăđ ăchoăc ă
căchúăỦăc aăHSăvƠoănh ngăchiăti tăchính,ă
quanătr ng.ă Thứ năm, TNăph iăđ măb oăanătoƠn.ăTrongăkhiăti năhƠnhăTNăbi uădi năkhôngă đ
căđ ăTNăgơyă nhăh
ngăđ năs căkh eăc aăHS.ăTNăph iăanătoƠn,ătránhăgơyăchoăHSă
c măgiácăloăs ămỗiăkhiăti năhƠnhăTN. Thứ sáu, ho tăđ ngăti năhƠnhăTNăc aăHSăph iădi năraăcùngăm tănh păđi u,ăliênă t c,ăcóăquyăt c,ăd
iăs ăt ăch c,ăch ăđ o,ăh
ngăd năvƠătheoădõiăc aăgiáoăviên.ă
Thứ bảy,ă đ iă v iă TNă th că hƠnh,ă giáoă viênă ph iă tìmă hi u,ă ti nă hƠnhă tr
că TNă
nh măphátăhi nănh ngăkhóăkhĕn,ăh năch ăc aăTN.ă Thứ tám,ăđ iăv iăTNă ănhƠ,ăgiáoăviênăph iătìmăhi u,ăti năhƠnhătr nƠyăđ ăxácăđ nhăTNăphùăh păv iăt ngăđ iăt Thứ chín, đ iăv iăbƠiăt păTNăph iăđ TNăbanăđ uăquaăcácăTNătr cădi n.ăTrongătr
cănh ngăTNă
ngăHS. căti năhƠnhăkhiăHSăđưăcóănh ngăkĩănĕngă ngăh pănƠyăHSăph iăt ăthi tăk ăph
ngă
ánăTN,ăt ăti năhƠnhăTNăvƠăthuăth păs ăli u,ănh năxétăk tăqu ăTNănh măv năd ngăgi iă quy tăbƠiăt păTN. 1.3.5. Khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c ki n th c m i 1.3.5.1. Cá c m căđ h tr c a thí nghi m trong d y h c ki n th c m i S d ng TN trong DH ki n th c m i có th th c hi n trình DH V t lý
tr
nhi u khâu trong ti n
ng ph thôngănh : m đ u, nêu v năđ vào bài; hình thành ki n
29 th c m i; ôn t p, c ng c hoặc luy n t p v n d ng ki n th că đưă h c; ki mă traă đánhă giá...ăDoăđó,ăs d ng TN trong DH V t lý có th đ
c phân thành các m căđ sau:
- M căđ 1: Hỗ tr cho m tăkhơuănƠoăđóătrongăti n trình DH. - M căđ 2: Hỗ tr m t s khâu trong ti n trình DH. - M căđ 3: Hỗ tr cho t t c các khâu c a ti n trình DH. 1.3.5.2. T ch c d y h căđ hình thành ki n th c m i v i khai thác và s d ng thí nghi m Hình thành ki n th c m i là m t khâu quan tr ng nh t c a ti n trình DH nghiên c u ki n th c m i. T ch căDHătrongăkhơuănƠyăth
ng thi t k các ho tăđ ng nhóm
v i các nhi m v h c t păđ kh o sát, ki m ch ng hi năt
ng, quá trình V t lý thông
qua ti n hành TNă đ rút ra nh n xét, k t lu n hoặc ki n th c m i c nă lĩnhă h i. Các b
c th c hi n c th nh ăsau:ă ♦ Bước 1: Làm việc chung cả lớp - Chia nhóm: GV chia nhóm, c nhómă tr
ng,ă th ă kí,ă vi c phân nhóm
d a trên m c tiêu, nhi m v ho tăđ ngănhóm;ăđi u ki n thi t b TN và nĕngăl c h c t p c a HS. - Nêu v năđ , giao nhi m v ,ăh
ng d n th c hi n ho tăđ ng nhóm.
♦ Bước 2: Hoạt động nhóm - Phân công nhi m v cho các thành viên trong nhóm th c hi n. - L p ráp TN: l p ráp TN t các thi t b đ nălẻ do GV hoặc HS gia công, chuẩn b t tr
c. - Ti n hành TN, thu th p và x lý k t qu . - Th o lu n nhóm, th ng nh t k t qu , rút ra nh n xét và chuẩn b n i
dungăbáoăcáoătr
c l p.
♦ Bước 3: Thảo luận chung cả lớp - Các nhóm c đ i di n trình bày k t qu . Hình th c báo cáo c năđa d ng, phù h p v iăđi u ki n, yêu c u c a t ng nhi m v th c t . - Th o lu năchung,ăđánhăgiáăk t qu làm vi c c a các nhóm. ♦ Kết luận, rút ra kiến thức mới cần nghiên cứu: thông qua các nh n xét, k t lu n chung v hi năt
ng, quá trình VL rút ra t k t qu ho tăđ ng nhóm, HS có th t
tìm ra ki n th c c n nghiên c u.
30 Quy trình t ch c DH V t lý v i s khai thác và s d ng TN đ hình thành ki n th c m iăđ
c c th theoăs ăđ sau: 1. Làm vi c chung Chia nhóm, giao nhi m v cho các nhóm, giao d ng c TN
2. Ho tăđ ng nhóm
Phân công nhi m v cho các thành viên
L p ráp TN
Ti n hành TN, thu th p và x lý k t qu TN
Th o lu n nhóm, th ng nh t k t qu và rút ra nh n
3. Th o lu n chung Các nhóm trình bày k t qu và th o lu năchung,ăđánhăgiáăk t qu ho tăđ ng nhóm
Rút ra k t lu n và hình thành ki n th c m i Hình 1.3. Quy trình DH hình thành ki n th c m iătheoăh
ng
khai thác và s d ng TN. 1.3.6. Khai thác và s d ng thí nghi m trong các ti t th c hành thí nghi m 1.3.6.1. Các m căđ h tr c a thí nghi m trong các ti t th c hành thí nghi m V i vai trò quan tr ng c a TN trong DH V t lý ti t th c hành TN, d a vào m c đ s d ng TN cho quá trình ti n hành bài th c hành TN c a HS, có th phân thành
31 các m c đ hỗ tr c a TN trong t ch c th căhƠnhăTNătheoănhómănh ăsau:ă - Mức độ 1: GVănêuăph
ngăán,ăgi i thi u d ng c và thi t b TN; HS l p ráp
và ti n hành TN, x lý s li u và ki m ch ng ki n th c. - Mức độ 2: GVănêuăph
ngăánăTN;ăHSăl p ráp và ti n hành TN, x lý s li u
và ki m ch ng ki n th c. - Mức độ 3: GV nêu ch đ , m căđíchăth căhƠnhăTN;ăHSăđ xu tăph TN và l a ch năph
ngăánă
ngăán kh thi, gia công d ng c , thi t b TN, l p ráp và ti n hành
TN, x lý s li u và ki m ch ng ki n th c 1.3.6.2. T ch c d y h c th c hành v i khai thác và s d ng thí nghi m Quá trình chuẩn b và t ch c DH th c hành trên l p v i s khai thác và s d ng c a TN c th nh ăsau:ă ♦ Giai đoạn chuẩn bị. - Chuẩn bị của GV. Do ti t th că hƠnhă TNă th ch
ngă nênă GVă c nă xácă đ nhă tr
ng di n ra sau m t ph n, m t
c m că đíchă vƠă cácă ph
ngă ánă TNă s s d ngă đ
chuẩn b v : n i dung ki n th c liên quan; k ho ch t ch c (s nhóm, v trí và nhi m v c a nhóm). - Chuẩn bị của HS. HS c n ôn t p ki n th căđưăh c, chuẩn b m t s d ng c mà GV yêu c u, theo s phân công c aănhómătr
ng.
♦ Giai đoạn tổ chức thực hành trên lớp. DH th c hành TN trên l păth
ng ph bi n v i nhóm nh t 4ăđ n 6 hoặcă5ăđ n
7ăHSătùyătheoăđi u ki n th c t , quy trình t ch c th c hi nătheoăcácăb
c sau:
- Bước 1: Làm việc chung cả lớp. + GV chia nhóm, c nhómă tr
ngă vƠă th ă kỦă (cóă th th c hi nă tr
c ti t th c
hành) và ôn t p các ki n th c VL có liên quan. + Nêu ch đ , giao nhi m v cho các nhóm d aătrênăđ nh m căđích,ăyêuăc u c a bài th căhƠnhăvƠăcácăph
ngăánăTNăđ
c s d ng.
- Bước 2: Làm việc theo nhóm. Khác v i ti t DH ki n th c m i, HSăđ
giaiăđo n này
c phát huy tính ch đ ng, t giácăcaoăh n,ăth i gian và các thao tác TN trong
làm vi c nhóm s nhi uăh n.ăV i s hỗ tr c a các TN, các nhóm th c hành theo m c đ mƠăGVăđ nh sẵn. C th là:
32 +ăNhómătr
ng phân công nhi m v c th cho các thành viên trong nhóm: th c
hi n theo n i dung k ho ch và các nhi m v ho tăđ ng nhóm trong bài th c hành. + L p ráp TN. Khi th c hi n l p ráp TN trong ti t th c hành có th g m nhi u thaoătácăh năsoăv i ti t DH ki n th c m i, HS c n ti n hành l p ráp các chi ti t thành b TN, sau có th ti p t c l p ráp TN v i các d ng c khác theo yêu c u c a bài th c hành. + Ti n hành TN, thu th p và x lý k t qu : Vi c ti năhƠnhăTNăđ thu th p s li u, x lý k t qu th
ngăđ
c ti năhƠnhăt
ngăt v i ho tăđ ng nhóm trong DH ki n
th c m i. + Th o lu n, rút ra nh n xét và k t lu n. Các k t qu TN c năđ
c c nhóm tích
c c th o lu n, t đánhăgiáăvƠăđiăđ n th ng nh t,ăđóăcũngăchínhălƠăk t qu chung c a nhóm s đ
că trìnhă bƠy,ă đánhă giáă tr
c l p và vi t báo cáo thu ho ch sau ti t th c
hƠnh.ăDoăđóăk t qu chung c a nhóm c năđ
c các thành viên th ng nh t ý ki n.
- Bước 3: Làm việc chung. + Các nhóm c đ i di n trình bày k t qu ho tă đ ng nhóm. GV t ch c các nhóm trình bày k t qu , nh n xét k t qu cũngănh ăđánhăgiáăhi u qu làm vi c c a các nhóm. Có th yêu c u các nhóm trình bày l i TN. + Đánhăgiáăk t qu c a các nhóm. GV c năđ aăraănh ng nh n xét c th v quá trình th c hi n nhi m v c a các nhóm nh m k p th i kh c ph c nh ng h n ch c a t ng nhóm. ♦ Vi t báo cáo th c hành và v n d ng ki n th c vào th c ti n. Quy trình t ch c DH th că hƠnhă TNă theoă h đ
c c th quaăs ăđ sau:
ng s khai thác và s d ng TN
33
Giai đoạn chuẩn bị GV và HS chuẩn b n i dung bài th c hành, d ng c đ bài th c hành
c s d ng trong
Tổ chức thực hành TN trên lớp
1. Làm vi c chung Chia nhóm, nêu bài th c hành, giao nhi m v cho t ng nhóm
2. Làm vi c theo nhóm Phân công nhi m v cho các
L p ráp
Ti n hành TN, thu th p và x lý k t qu
Th o lu n nhóm, th ng nh t k t qu và rút ra k t lu n
3. Làm vi c chung CácănhómătrìnhăbƠyăvƠăđánhăgiáăk t qu th c hành TN
Viết báo cáo thực hành Hình 1.4. Quy trình t ch c DH th c hành TN theoăh
ng s khai thác và s d ng TN
1.3.6.3. Quy trình thi t k ti n trình d y h c v i s khai thác và s d ng thí nghi m Chuẩn b c ăs v t ch t và vi c so n th o ti n trình t ch c DH là khâu chuẩn b quan tr ng cho quá trình t ch c DH trên l p hoặcăh
ng d n HS t h c
trình thi t k ti n trình DH v i s khai thác và s d ng c a TN g mă6ăb hi nănh ăsau:
nhà. Quy
c,ăđ
c th c
34
B
B
că1.ăXácăđ nh m c tiêu d y h c
c 2. Nghiên c u n i dung ki n th căđ ch ra nh ngăđ năv ki n th c phù h p t ch c d y h c có s d ng TN
B
că3.ăXácăđ nh các m căđ hỗ tr c a TN vào d y h c phát tri n NL th c
nghi m c a HS B
B
B
c 4. Khai thác và s d ng TN
c 5. So n th o ti n trình d y h c (giáo án)
c 6. T ch c d y h c theo ti nătrìnhăđưăso n th o
Hình 1.5. Quy trình thi t k ti n trình DH v i s khai thác và s d ng TN
• Bước 1: Xác định mục tiêu DH
Vi căxácăđ nh m c tiêu DH giúp GV ch n l aăvƠăđ nhăh
ngăđúngăquáă
trình thi t k ti n trình DH v i s khai thác và s d ng TN trong t ng bài h c c th c aăch
ngătrìnhăV t lý
THCS.
• Bước 2: Nghiên cứu nội dung kiến thức để chỉ ra những đơn vị kiến thức phù hợp tổ chức dạy học có sử dụng TN Sau khi chia bài h c theo t ngăđ năv ki n th c c th , c n nghiên c u
các n i dung ki n th c có th t ch c DH có s d ng các TN nh m phát tri n NL th c nghi m c a HS.
• Bước 3: Xác định các mức độ hỗ trợ của TN vào dạy học phát triển NL thực nghiệm của HS D a vào n i dung ki n th c c th và m căđ có th phát huy tính tích
c c, ch đ ng c a HS trong ho tăđ ngăNTăđ xácăđ nh m căđ hỗ tr c a TN vào t ch c DH.
35 • Bước 4: Khai thác và sử dụng TN D a vào các TN đ
c l a ch n, GV c n gi i quy t các v năđ sau: C n chuẩn
b bao nhiêu b TN? Có th s d ng nh ng d ng c nào thay th n uănh ăkhôngăđ d ng c TN? S d ng TN trong t ch c DH theo hình th c nào (TN c a HS, TN bi u di n, TN th c hành HS...)
• Bước 5: Soạn thảo tiến trình dạy học (giáo án) D a vào quy trình t ch c DH v i s khai thác và s d ng TN trong DH ki n
th c m i, th căhƠnhăTNăđ thi t k ti n trình DH và so n giáo án lên l p phù h p theo h
ng phát tri n NL th c nghi m c a HS.
• Bước 6. Tổ chức dạy học theo tiến trình đã soạn thảo là giai đoạn thực hiện và kiểm tra tính khả thi của tiến trình DH đã thiết kế. Đ th c hi n hi u qu vi c t ch c DH trên l p, GV không nh ng c năđ m b o
t t vi c so n th o ti nătrìnhăDHătheoăh
ng phát tích c c hóa ho tăđ ng NT c a HS
góp ph n phát tri n NL th c nghi m c a HS, mà c n có s đúcărútăkinhănghi m qua mỗi l n t ch c DH trên l păđ k p th iăđi u ch nh, hoàn thi n d n k ho ch DH. 1.4. Th c tr ng c a vi c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V t lý theoăh
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh
tr
ng THCS
Đ làm rõ v th c tr ng DHVL hi nă nayă trênă đ a bàn huy n M Đ c, t nh Qu ngăNgưiălƠmăc ăs cho v năđ nghiên c u,ăđ tài ti năhƠnhăđi u tra, kh o sát ý ki n GVăđưăt ng tham gia DH V t lý l p 8 (có thâm niên công tác t 4ănĕmătr lên) tr
các
ngăTHCS:ăĐ c Hòa và Nguy n Trãi. Phi uăđi uătraăđ c păđ n các v năđ chính
sau: tình hình chung v DH V t lý nh m góp ph n phát tri n NL th c nghi m c a HS; v năđ khai thác và s d ng TN trong DH t ch c DH v i s khai thác và s d ng TN
tr
ng ph thông; tính hi u qu c a vi c tr
ng THCS; m t s v năđ liên quan
đ n rèn luy n các kỹ nĕng th c hành trong DH V t lý l p 8 (xem ph l c 1: Phi u ph ng v n HS; ph l c 2: Phi uătraoăđ i ý ki n v i giáo viên). Bên c nhăđó,ăkhiătìmă hi u v rèn luy n m t s kỹ nĕng th căhƠnhăTNăc ăb n trong DH V t lý, tôi ti n hành h iăđápătr c ti p v iăGVăvƠăHSăđ n m b t m t s thôngătinălƠmăc ăs th c ti n cho t ch c DH v i vi c khai thác và s d ng TN trong d y h c nh m phát tri n NL th c nghi m c a HS.
36 1.4.1. K t qu đi u tra qua ý ki n c a giáo viên QuaăthĕmădòăỦăki n c a 37 GV
cácătr
cho th y k t qu nh ăsau:ă82% ý ki năGVăđ r tăítăkhiăđ
ngăTHCSătrênăđ a bàn huy n M Đ c c traoăđ i cho bi t h ch aăđ
c hoặc
c tham gia b iăd ỡng, t p hu n nh ng n iădungăliênăquanăđ n NL th c
nghi m (70% ý ki n cho r ng có th phát tri n NL th c nghi m thông qua bi n pháp s d ngă ph
ngă phápă th c nghi m trong d y h c, 62% ý ki n thông qua bi n pháp
thi t k ch t o thí nghi m t làm và 54% ý ki n thông qua bi n pháp s d ng bài t p th c nghi m). 74% ý ki nă GVă đ
c h i cho bi t h có s d ng TN V t lý vào DH
(trong s này có 84% ý ki n cho bi t GV ch s d ng TN có sẵn
phòng b môn) và
t n su t s d ng còn r t ít; 86% GV có ý ki n r ng n u có s d ng TN thì h ch s d ngăTNăđ bi u di n, r t ng i cho HS ti n hành TN b d ng c , TN V t lý c aăcácătr
ng qua ý ki n GV là: 42% GV cho r ngănhƠătr
đưătrangăb đ d ng c TN,ătrongăđóăch có 46% GVăđ đ m b o ch tăl
l p.ăTrongăkhiăđó,ăv năđ trang ng
c h i cho bi t d ng c hi n t i
ngăđ DH.ăNh ăv y, th c tr ng thi t b TN hi n nay còn r t h n ch :
thi u v s l
ng,ăkhôngăđ ng b hoặc không đ m b o ch tăl
bi t trong ch
ngăC ăh c V t lý 8, có nhi u ý ki n GV cho bi t thi t b r i r c, ít có t
h p d ng c lƠmăđ ng
ng (72% ý ki n).ăĐặc
c nhi u TN, r t nhi u thi t b nhanh h ng,ăch aăt o h ng thú cho
i s d ng. Bên c nhăđó, khiăđ
c h i v tính kh thi và c n thi t c a vi c khai
thác và s d ng TN vào DH nh m phát tri n NL th c nghi m c a HS thìăcóăđ n 82% ý ki n GV th ng nh t là r t c n thi t và c n thi t. K t qu đi u tra còn cho th y m t s t n t i chung v khai thác và s d ng TN. Tuy có nhi uăGVăđưăth yăđ
c vai trò c a
khai thác và s d ng TN trong DH nh m phát tri n NL th c nghi m c a HS.ăĐặc bi t là r t ít GV th yăđ
c vai trò c a t ch c DH v i s khai thác và s d ng TN s rèn
luy n các kỹ nĕng th c hành TN, kỹ nĕng h p tác cho HS trong DH. 74% ý ki n GV đ u th ng nh t r ng: nhi m v tìm hi u và ti n hành TN mà h giao cho HS h uănh ă không có hoặc cònăđ năgi n hoặcăđ năđi u, không c năhuyăđ ng nhi u kinh nghi m c a t ng cá nhân và thi uăđ nhăh
ng, gi i pháp t ch c đ HS bu c ph i h p tác, hỗ
tr nhau trong th c hi n nhi m v . 1.4.2. K t qu đi u tra qua ý ki n c a h c sinh Quaăđi u tra ý ki n c a g n 650 HSăđưăvƠăđangăh căch m t s tr
ngătrìnhăV t lý l p 8
ngăTHCSătrênăđ a bàn huy n M Đ c, t nh Qu ng Ngãi cho th y:ăcóăđ n
37 73% HS v năch aăn m ch c các ki n th căđưăh c,ăđặc bi t là các n i d ng liên quan đ n TN, th c hành và có v n d ng ki n th c vào th c ti n cu c s ng. HS v nă ch aă đ
c ti p xúc nhi u v i TN V t lý và vi c s d ng TN trong h c t păđ i v i nhi u em
là v năđ còn xa l . C th : 79% ý ki n HS cho r ng GV làm TN m t vài l n khi h c ph n này; 21% ý ki n HS cho r ng GV có làm nhi u TN V t lý. K t qu này phù h p v i ý ki n GV cho r ng ít khi làm h t các TN yêu c u c aăch
ngătrình.ăK t qu này
m t l n n a khẳngăđ nh vi căGVăđ uăt ăkhaiăthác và s d ng TN hi n nay v n còn r t ít, mặc dù h u h t HS (89% ý ki n HS) cho r ng n u GV có s d ng TN trong DH thì các em s r t h ng thú và tích c căh nătrongăquáătrìnhăh c t p. Nh ng mong mu n c a HSăđ i v i vi căđ i m i PPDH c aăGVăđ u t p trung vào m t s v năđ sau: GV c n dành nhi u th iăgianăđ lƠmăTN,ăphơnătích,ăh có th t lƠm;ă GVă nênă h
ng d n kỹ h năcácăthaoătácăTNăđ HS
ng d n cho các em làm TN
nhà hoặc trong ho tă đ ng
ngo i khóa nhi uăh n...ăC th : 75% ý ki n HS cho bi t các em thích h c t p v i TN h nălƠăh c không có TN.ăĐ i v i v năđ kh o sát ý th c c a HS v các nhi m v h c t p liênăquanăđ n TN, k t qu thuăđ
c cho th y có tính kh quan, c th là: 81% ý
ki n HS tr l i s th c hi n ngay nhi m v trong các n iădungăđ ch ng t b n thân các em luôn mu nă đ h
c h i...ăĐi u này
c th hi nă nĕngă l c c a mình, mu nă đ
ng d n nhi u n i dung v TN.ăTuyănhiên,ăkhiăđ
c
c h i v suyănghĩăc a các em v
các n i dung ki mătra,ăđánhăgiáăcóăs d ng TN, ch 37% ý ki n HS cho r ng có chú tr ngăđ năđi u này. Tóm l i,ăHSăđưăquanătơmănhi uăđ n vi c khai thác và s d ng TN V t lý nói trong quá trình DH
tr
ng ph thông, tuy nhiên th c tr ng DH hi n nay
v năch aăđápă ng h t nh ng nhu c uăđó. 1.4.3. Nguyên nhân c a th c tr ng Th c tr ng trên do nhi u nguyên nh n khác nhau, tuy nhiên có th b t ngu i t nh ngănguyênănhơnăc ăb n sau: - C ăs v t ch t, trang thi t b
cácătr
ng THCS còn nghèo nàn, thi uăđ ng
b ,ăchóngăh ăh ng, l c h u, thi uătínhăđaăd ngănênăth
ng gây nhàm chán cho c GV
và HS. - GV r t ng i s d ngă TNă đ DH, m t ph n không b b t bu c, m t ph n do vi c s d ngăTNăđòiăh iăđ uăt ătríătu , th i gian, công s c.
38 - Nhi uăGVăch aăđ nĕngăl c chuyên môn, nghi p v đ khai thác, s d ng TN vào DH m t cách h p lý, hi u qu . - Do m t ph n áp l c c a s quá t i n iădungăch bài gi ngăkhôngăđ đ ti n hành m t s TN, s l
ngătrình,ăth i gian dành cho
ng HS trong l p l iăđông,ăs chuẩn
b c a GV ph i m t nhi u th i gian, t n kém nên nhi u GV nh n th y không phù h p v iăđi u ki n DH hi n nay. 1.5. Các bi n pháp khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c V t lý theo h
ng phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh 1.5.1. Bi n pháp 1: Tĕngăc
ng s d ng ph
tr
ng THCS
ngăphápăth c nghi m trong d y
h c v t lý ă Vi tă Namă đưă cóă nhi uă nhƠă khoaă h că giáoă d că quană tơmă nghiênă c uă v ă ph
ngăphápăth cănghi mătrongăd yăh căV tălỦ.ăCácătácăgi ăđưălƠmărõăcácăkháiăni mă
PP th cănghi m,ăTN;ăđưăch ăraăvaiătròătoăl năc aăph h că V tă lỦ;ă đưă ch ă raă cácă giaiă đo nă c aă ph
ngăphápăth cănghi mătrongăd yă
ngăphápă d yă h că d aă trênă ph
ngă phápă
th cănghi m,ă...ăTheoătácăgi ăNguy năĐ căThơmăvƠăNguy năNg căH ngăthìăphơnăbi tă PP th cănghi mătheoănghĩaăr ngăvƠănghĩaăhẹp.ăắTheo nghĩa rộng, phương pháp thực nghiệm có thể bao gồm từ những ý tưởng ban đầu của các nhà khoa học cho đến kết luận cuối cùng. Theo nghĩa hẹp, phương pháp thực nghiệm có thể hiểu như sau: từ lý thuyết đã biết suy ra hệ quả và dùng thí nghiệm để kiếm tra hệ quả. Các nhà thực nghiệm không nhất thiết tự mình xây dựng giả thuyết mà giả thuyết đó đã có người khác đề ra rồi nhưng chưa kiếm tra được.Ằă[28, tr.57]. PP th c nghi m có nh ngă đặcă đi m riêng làm cho vi c s d ng nó trong DH V t lý tr thành m t gi i pháp t ng h p nh m th c hi n có hi u qu m c tiêu d y h c. - PP th c nghi m giúp HS hình thành và hoàn thi n nh ng phẩm ch t tâm lý là n n t ng cho ho tăđ ng sáng t o. - PP th c nghi m cho phép g n lý thuy t v i th c ti n. - PP th c nghi mălƠăph
ngăphápătìmătòi,ăgi i quy t v năđ , có th áp
d ngăđ gi i quy t nh ng v năđ t nh đ n l n, r t sát v i th c ti n,
m iătrìnhăđ ,
khôngăđòiăh i v n ki n th c quá nhi u. B iăd ỡng cho HS PP th c nghi măcóănghĩaălƠăt ch c cho HS ho tăđ ng nh n th cătheoăcácăgiaiăđo n c a PP th c nghi m c a quá trình nh n th c khoa h c, nh m
39 b iăd ỡng NL th c nghi m c a HS. PP th c nghi m g măcácăgiaiăđo n sau: [18, tr.43] • Giai đoạn 1: Làm nảy sinh vấn đề cần giải quyết
GV giao cho HS m t nhi m v có ti m ẩn v nă đ . T cáiă đưă bi t và nhi m v c n gi i quy t, n y sinh nhu c u v cáiăcònăch aăbi t, v m t cách gi i quy t không có sẵnănh ngăhyăv ng có th tìm tòi, xây d ngăđ • Giai đoạn 2: Phát biểu vấn đề cần giải quyết D
is h
c.
ng d n c a GV, HS phát bi u v năđ c n gi i quy t (nêu
câu h i c n tr l i, mà câu tr l i cho câu h i nêu ra chính là n i dung ki n th c V t lý m i c n xây d ng).
• Giai đoạn 3: Giải quyết vấn đề - Suyăđoánăgi i pháp gi i quy t v năđ . V i s đ nhăh
ng c a GV, HS
traoăđ i, th o lu năsuyăđoánăgi i pháp gi i quy t v năđ . - Th c hi n gi iăphápăđưăsuyăđoán:ăkh o sát lý thuy t và kh o sát th c nghi m. HS v n hành mô hình, rút ra k t lu n logic v cái c n tìm; thi t k ph TN, ti năhƠnhăTN,ăthuăl
ngăánă
m và x lí các d li u c n thi t, rút ra k t lu n.
• Giai đoạn 4: Rút ra kết luận D
đ
is h
ng d n c a GV, HS xem xét s phù h p gi a k t lu n có
c nh suy lu n lý thuy t v i k t lu năcóăđ
c t các d li u th c nghi m.
- Khi có s phù h p gi a hai k t lu n này thì quy n p ch p nh n k t qu tìmăđ
c. K t lu năđưătìmăđ
c tr thành ki n th c v t lý m i.
- Khi không có s phù h p gi a hai k t lu n này thì: + Xem quá trình th căthiăTNăđưăđ m b oăcácăđi u ki n c a TNăch a. + N u quá trình th c hi nă TNă đưă đ m b oă cácă đi u ki n c a TN thì xem l i quá trình v n d ng mô hình xu t phát. GV chính xác hóa, b sung, th ch hóa ki n th c v t lý m i.
• Giai đoạn 5: Vận dụng kiến thức vật lý mới để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra tiếp theo Trênă c ă s v n d ng ki n th c V t lý m iă đưă thuă đ
că đ gi i thích,
tiênăđoánăcácăs ki n và xem xét s phù h p gi a lý thuy t và th c nghi m, l iăđiăt i ch ra ph m vi áp d ng c a ki n th c V tălỦăđưăxơyăd ngăđ nh ng mô hình m i (ki n th c V t lý m i).
c và d n t i xây d ng
40 Nh ăv y: TN trong quá trình xây d ng ki n th c V tălỦănh ăđưănêuăth hi n m i liên h bi n ch ng gi aăhƠnhăđ ng lý thuy tăvƠăhƠnhăđ ng th c nghi m, gi a suy di n và quy n p, gi aăt ăduyălogicăvƠăt ăduyătr c giác. 1.5.2. Bi n pháp 2: Tĕngăc
ng thi t k ch t o thí nghi m t t o trong d y h c
V t lý S d ng TNTT vào DH V t lý h
ngă đ
c nhi uă n
trong nh ngăph
tr
ng ph thông là m t trong nh ng xu
c trên th gi i quan tâm nghiên c u.ă TNTTă đ
c xem là m t
ngăti n quan tr ng hỗ tr ho tăđ ng NT c a HS nh m góp ph n hình
thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. Theo tác gi Nguy n Ng căH ng,ăcácăTNădoăGVăvƠăHSăt làm hay còn g i là TNTT là nh ngăTNăcóăđặcăđi m: ắviệc chế tạo dụng cụ TN đòi hỏi vật liệu phải đơn giản, dễ kiếm, ít tốn kém; dụng cụ dễ chế tạo, việc gia công các vật liệu chỉ bằng các dụng cụ thông thường; dễ lắp ráp, tháo rời các bộ phận; dễ bảo quản, vận chuyển, an toàn trong chế tạo cũng như bố trí, tiến hành TN; việc tiến hành và bố trí loại dụng cụ này đơn giản, không tốn nhiều thời gian; hiện tượng VL diễn ra trong dụng cụ rõ ràng, dễ quan sátẰ [19, tr.5]. Tác gi LêăVĕnăGiáoăchoăr ng: ắTN đơn giản, rẻ tiền là những TN được tạo ra từ những dụng cụ đơn giản, rẻ tiền, dễ kiếm trong đời sốngẰ [15,tr.37]. Nh ăv y, có th hi u: TNTT là các TN do GV và HS t thi t k , gia công, l p rápăđ t t o nh m ph c v tr c ti p vào quá trình d y và h c c a h ; TNTT là thi t b đ
c ch t o b ng cách gia công, l p ráp v iăcácăthaoătácăđ năgi nănh ng cũngăcóăth
đ
căđ uăt ăcôngăphu,ăph c t p c aăng
iălƠmăraănó;ăTNTTăđ
c làm t các v t li u
đ năgi n, d ki măđ n các linh ki n hi năđ i có th muaătrongăđ i s ng [1, tr.18]; [21, tr. 14]. Vi c t t oăTNăđóngăvaiătròăquanătr ng trong DHVL
tr
ng ph thông hi n
nay. C th là: - Phát huy tính tích c c, t l c và ch đ ng trong ho tăđ ng NT c a HS. [20, tr.35]. - Góp ph nălƠmăphongăphúăTNăđ
c s d ng trong DH. [22, tr.38].
- Ph i h p v i TN giáo khoa trong vi c tr c quan hóa hi năt trình V t lý trong DH.[22, tr.38].
ng, quá
41
- Hỗ tr t ch c DH
nhi u khâu và nhi u hình th c khác nhau. [22,
tr.39]. - Rèn luy n KN th c hành TN và phát tri năt ăduyăsángăt o cho c GV và HS. Quy trình t t oăTNăđ
c th c hi nătheoăcácăb
căc ăb n sau [30, tr.15].
1. Xác định mục đích sử dụng và phương án thí nghiệm tự tạo - Xácăđ nh m c tiêu DH, nghiên c u n i dung ki n th c,ăch
ngătrìnhăvƠăthi t b
TN hi năcóăđ ch ra nh ng n i dung c n t t o TN, t đóăxácăđ nh m căđíchăs d ngăTNăđ d y và h c các ki n th căđó.ă Đ xu tăcácăph ngăánăt t o TN. - L a ch năph ngăánăTNTTătheoăm căđíchăs d ng.
2. Tập hợp vật liệu và thiết bị để tự tạo thí nghiệm - Tìm ki m, l a ch n và mua s m nguyên v t li u,thi t b c n thi tătrongăđ i s ng hàng ngày. - Khai thác các v t li u, thi t b hi n có phòng b môn (s d ng l i các chi ti t TNăđưăh ng).
3. Gia công, lắp ráp thí nghiệm - Gia công, ch t o các thi t b c n l p ráp thành b TN. - L părápăTNătheoăph ngăánăđưăl a ch n.
4. Tiến hành thí nghiệm - L păcácăb c ti nătrìnhăTNătheoăph ngăánăs d ngăvƠoăDHăđưăch n. - Ti năhƠnhăTNăđ đánhăgiáătínhăkh thi và ch nh s a, hoàn thi n TNTT. - N u các v t li u, thi t b ch t o TN không phù h p, TN không kh thi hoặc vi c ti năhƠnhăTNăch aăphăh p m c tiêu và ti n trình DH thì c năđ xu t và l a ch n l i ph ngăánăTN Hình 1.6. Quy trình t t o TN
42 1.5.3. Bi năphápă3:ăTĕngăc Theo Nguy năTh
ng s d ng bài t p thí nghi m trong d y h c V t lý
ng Chung:ăắBài tập thí nghiệm là loại bài tập đòi hỏi học
sinh phải vận dụng một cách tổng hợp các kiến thức lí thuyết và thực nghiệm, các kĩ năng hoạt động trí óc và chân tay, vốn hiểu biết về vật lí, kĩ thuật, và thực tế đời sống … để tự mình xây dựng phương án, lựa chọn phương tiện, xác định các điều kiện thích hợp, tự mình thực hiện các thí nghiệm theo qui trình, qui tắc để thu thập và xử lí các kết quả nhằm giải quyết một cách khoa học, tối ưu bài toán cụ thể được đặt raẰă[10, tr.11]. Theo Nguy năĐ căThơmă:ăắBài tập thí nghiệm là bài tập đòi hỏi phải làm thí nghiệm để kiểm chứng lời giải lí thuyết hoặc để tìm những số liệu cần thiết cho việc giải bài tậpẰ[29, tr.47]. Nh ăv y, bài t p thí nghi mă(BTTN)ăcóă uăth v a là bài t p v a là thí nghi m, doăđóăn u s d ng BTTN h p lí thì có th đ tăđ
c m căđíchăgơyăh ng thú h c t p cho
h c sinh, kích thích tính tích c c, t l c, phát tri n óc sáng t o, g n lí thuy t v i th c hành, góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. BTTNăđ
c s d ng trong d y h c V t lí có các ch cănĕng:ăC ng c trìnhăđ
xu t phát v tri th căvƠăkĩănĕng,ăhìnhăthƠnhătriăth căkĩănĕngăm i, ôn luy n, c ng c tri th căvƠăkĩănĕng,ăt ng k t h th ng hoá ki n th c, ki mătraăđánhăgiáătrìnhăđ và ch t l
ng v tri th căvƠăkĩănĕngăc a HS. [12, tr.87] M căđ cao nh tălƠăđ aăraăcácăBTTNăđòiăh i HS ph iăcóăt ăduyăsángăt o (t c là
có s t l c chuy n các tri th căvƠăkĩănĕngăsangăm t tình hu ng m i ; nhìn th y v năđ m iătrongăcácăđi u ki n quen bi tăắđúngăquiăcáchẰă;ănhìnăth y ch cănĕngăm i c aăđ i t
ng quen bi t ; nhìn th y c uă trúcă đ iă t
nhi u l i gi iă;ăkĩănĕngăk t h păcácăph gi i m iă;ăkĩănĕngăsángăt o m tăph
ngă đangă nghiênă c uă ;ă kĩă nĕngă nhìnă th y
ng th c gi iăđưăbi t thành m tăph
ngăth c
ngăth c gi iăđ căđáoătuyăđưăbi t nh ngăph
ngă
th c khác) t đóăs góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. BTTN góp ph n th c hi n các nhi m v nh n th c c a quá trình d y h c, BTTNăđ
c s d ng trong d y h c V t lý góp ph n th c hi n nhi m v d y h c b
môn, c th :[10, tr.87] - Truy n th cho HS h th ng tri th c. - Hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. - Giáo d căt ăt
ng,ăđ oăđ c và nhân cách cho HS.
43 Quy trình gi iăBTTNăđ
c th c hi nătheoăcácăb
căc ăb n sau [10, tr. 88]:
1. Tóm tắt đề Đ căđ bài, hi u rõ câu h i c a bài toán, phân tích b n ch t V t Lý c a bài toán
2. Phân tích nội dung bài tập - Bài t p thu c lo i nào? - N i dungăđ c păđ n nh ng ki n th c V t lý nào? - Xácăđ nh m i quan h gi aăcácăđ iăl ngăđưăbi tăvƠăđ iăl ng c n tìm. - Có nh ngăđặcătr ngăđ nhătính,ăđ nhăl ngănƠoăđưăbi tăvƠăch aăbi t? M i quan h đóăbi u th nh ng quy t c,ăđ nh lu t, khái ni m nào?
3. Thực hiện giải Tính toán, l p lu n, trình bày l i gi i (n u có th gi i b ng lý thuy t). Hoặc l p ph ngăánăTN,ăquanăsátăđ thu th p s li u.
4. Tiến hành thí nghiệm Ti n hành thí nghi m, quan sát hi năt ng, ghi nh n và x lý k t qu .
5. Đánh giá kết quả Nghi m l i k t qu bài toán. Hình 1.7. Quy trình gi i BTTN
44 K T LU NăCH
NGă1
Trênă c ă s điă sơuă nghiênă c uă cácă c ăs lý lu nă cũngă nh ă th c ti n c a v nă đ khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch
ngăắC ăh cẰăV tălỦă8ătheoăh
phát tri nănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh, nh ng k t qu đ tăđ t p trung
cătrongăch
ng ngă1
nh ng v năđ chínhăsauăđơy:ă
- H th ng hóa, làm rõ m t s khái ni măvƠăc ăs lý lu n v v năđ khai thác và s d ng TN trong d y h c nh m phát tri n NL th c nghi m c a HS. C th nh :ăkháiă ni m, c uă trúcă nĕngă l c th c nghi m, t m quan tr ng c a vi c phát tri n NL th c nghi m, bi u hi n c aă ng
i có NL th c nghi m; khái ni m, các lo i TN, yêu c u
trong khai thác và s d ng TN. - H th ng hóa m t s quy trình sau: t ch c d y h căđ hình thành ki n th c m i v i khai thác và s d ng thí nghi m, quy trình thi t k ti n trình d y h c v i s khai thác và s d ng thí nghi m t đóăgóp ph n hình thành NL th c nghi m và nâng cao ch tăl
ng và hi u qu DH V t lý
tr
ng THCS.
- Làm rõ s c n thi t c a vi c khai thác và s d ng TN trong d y h c V t lý, phân tích các thu n l iăvƠăkhóăkhĕnăc a vi c s d ng TN trong d y h c. Lý lu n và th c ti năđóăđưăch ng t đ
c vi c khai thác và s d ng TN trong DH là m t hình th c
t ch c DH góp ph n hình thành NL th c nghi m và nâng cao ch tăl DH V t lý
tr
ng và hi u qu
ng THCS.
- Trênăc ăs đi u tra th c tr ng s d ng TN trong t ch c DH c aăcácătr
ng
THCSătrênăđ a bàn huy n M Đ c, t nh Qu ng Ngãi,ăđ tài phân tích k t qu và tìm ra m t s nguyênă nhơnă c ă b n v v nă đ khai thác và s d ng TN trong DH V t lý THCS hi n nay. Bên c nhăđó,ăđ tài còn t p trung phân tích, làm rõ k t qu thĕmădòă GV và HS v th c tr ng s d ng TN, v s c n thi t và v tính kh thi c a vi c khai thác và s d ng TN trong DH V t lý. T đóăđ tƠiăcũngăđ ra m t s bi n pháp góp ph n phát tri n NL th c nghi m c a HS trong quá trình d y h c khai thác và s d ng TN.
45
Ch
ngă2.ăPHÁT TRI NăNĔNGăL C TH C NGHI M C A H C SINH TRONG D Y H CăCH
NGăắC ăH CẰăậ V T LÍ 8
B NG KHAI THÁC VÀ S 2.1.ăPhơnătíchăch
D NG THÍ NGHI M
ngăắC ăh cẰăv t lí 8
2.1.1. V trí, m cătiêuăch
ngăắC ăh cẰăv t lí 8
- N i dung ki n th c c a b môn VL đ hi năt
c gi ng d y
tr
ng THCS là nh ng
ng,ăquáătrìnhăVLăc ăb n,ăđ năgi n, b t ngu n t th c ti n cu c s ng. H c t p
b mônănƠyăđòiăh i HS v a ph i có KN quan sát tinh t , khéo léo v các thao tác TN, v a ph iăcóăt ăduyălogicăchặt ch , bi n ch ng, v a ph iătraoăđ i th o lu năđ tìm ra chân lý c a khoa h c.ăNghĩaălƠăph i rèn luy n cho HS nh ng KN th căhƠnhăTNănh :ă KN s d ng d ng c TN; KN gia công; l p ráp thi t b đ th c hi n các TNVL; KN v bi uăđ , x lý các s li uăđoăđ rút ra k t lu n.ăCh hai c aă THCS.ă Ch
ngătrình VL l p 8 thu căgiaiăđo n
ngă trìnhă cóă v tríă đặc bi t quan tr ng,ă vìă đơyă lƠă l p trên nên có
nhi m v th c hi n tr n vẹn các m că tiêuă đưă đ THCS.ăNhìnăchung,ăch
că quyă đ nh cho b môn VL
ngătrình,ăSGKăb môn VL
THCS hi năhƠnhăđ
DH, hình thành ki n th c m i cho HS ch y uătheoăconăđ
b c
c t ch c
ngăđiăt tr c quan.[23, tr.
37]. - M c tiêu [8, tr.70]: + Mô t đ
c chuy năđ ngăắC ăh cẰăvƠătínhăt
ngăđ i c a chuy năđ ng. Nêu
ví d v chuy năđ ng thẳng, chuy năđ ng cong. +ăNêuăđ Nêuă đ
c v n t călƠăđ iăl
ng bi u di n s nhanh ch m c a chuy năđ ng.
c cách tính v n t c c a chuy nă đ ngă đ u và v n t c trung bình c a chuy n
đ ngăkhôngăđ u. +ăNêuăđ
c ví d th c t v tác d ng c a l c làm bi năđ i v n t c. Bi t cách
bi u di n l c b ngăvect . + Mô t s xu t hi n c a l cămaăsát.ăNêuăđ
c m t s cáchălƠmătĕngăvƠăgi m
l cămaăsátătrongăđ i s ng và kỹ thu t. + Mô t s cân b ng l c. Nh n bi t tác d ng c a l c cân b ng lên m t v t đangă chuy nă đ ng. Nh n bi tă đ hi năt
c hi nă t
ng quán tính và gi iă thíchă đ
ngătrongăđ i s ng và trong kỹ thu t b ng khái ni m quán tính.
cm ts
46 +ăNêuăđ
c khái ni m áp su t và m i quan h gi a áp su t, di n tích tác d ng
và l c tác d ng. Gi iăthíchăđ
c m t s hi năt
ngătĕngăvƠăgi m áp su tătrongăđ i s ng
h ng ngày. + Mô t thí nghi m ch ng t s t n t i c a áp su t ch t l ng và áp su t khí quy n. Tính áp su t ch t l ngă theoă đ sâu và tr ngă l
ng riêng c a ch t l ng. Gi i
thích nguyên t c bình thông nhau. + Nh n bi t l căđẩyăAcsimetăvƠătínhăđ
căđ l n c a l c này theo tr ngăl
ng
riêng c a ch t l ng và th tích c a ph n ng p trong ch t l ng. Gi i thích s n i,ăđi u ki năđ v t chìm, n i,ăl ăl ng. + Phân bi t khái ni mă côngă c ăh că vƠă côngă dùngă trongă đ i s ng. Tính công theo l c và qu ngăđ
ng d ch chuy n. Nh n bi t s b o toàn công trong m t lo i máy
c ăđ năgi n, t đóăsuyăraăđ nh lu t v công áp d ng cho các máyăc ăđ năgi n. +ăNêuăđ
căỦănghĩaăc a công su t. S d ngăđ
c công th c tính công su tăđ
tính công su t, công, th i gian. +ăNêuăđ
c ví d m t v t chuy năđ ngăcóăđ ngănĕng,ăm t v t trên cao có th
nĕng,ăm t v tăđƠnăh i b giãn hoặcănénăcũngăcóăth nĕng.ăMôăt s chuy n hóa gi a th nĕng,ăđ ngănĕngăvƠăs b oătoƠnănĕngăl
ngăắC ăh cẰăv t lý 8
2.1.2. C uătrúcăch N iădungăch
ngăắC ăh cẰăVLăl pă8ăđ
t ch c DH, HS c năđ ph
ng.
c b c c trong 20 ti t lên l p. Trong
c t oăđi u ki năđ th o lu n, traoăđ i trong vi căđ xu t các
ngăánăTN, cách b tríăTNăđ kh o sát các m i quan h mà chính HS phát hi n ra
hoặc gi i quy t v năđ đặt ra g n v i th c ti n. Ngoài ra, HS c năđ
c rèn luy n các
KN th c hành TN, t các em ti n hành TN v i s h p tác c a các thành viên trong nhómă đ tìm ra ki n th c c n nghiên c u t đóă hìnhă thƠnhă vƠă phátă tri n NL th c nghi m. V i th iă l ch
ng 1 ti t trong m t tu n, n i dung ki n th c trong mỗi bài c a
ngăắC ăh cẰ VL l p 8 th
ng thu n ti n cho GV khai thác và s d ng TN hỗ tr
t ch c DH nh m hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. Nhìn chung các d ng c , thi t b TN ph c v DHănƠyăt
ngăđ iăđ năgi n, d l p ráp, d ti n hành. Do
đóă GVă hoƠnă toƠnă cóă th t ch c cho các nhóm l p ráp và ti nă hƠnhă cácă TNă đ ch đ ng, t l c tìm tòi ki n th c c n nghiên c u.ăQuaăđóăđ ng th i rèn luy n cho HS các KN v l p ráp TN, s d ng các d ng c đoă(nh ăl c k ,ăbìnhăchiaăđ ầ),ăxácăđ nh l c
47 đẩy Acsimet c a m t b ng l c k vƠăbìnhăchiaăđ ầăNhi u TN thu c ch tuyă đ nă gi nă nh ngă GVă c n ph iă h
ng d n cho HS th c hi n theo m t quy trình
chung,ăđóălƠ:ăxácăđ nh m căđínhăTN;ăđ xu tăph l p b ng ghi s li uăđo;ăx lí s li uăđoăđ C u trúc n i dung ch
ngătrìnhăch
ngăắC ăh cẰ
ngăánăTN; b trí TN; ti n hành TN;
c,ăchúăỦăđ n sai s đo;ăphátăbi u k t lu n.
ngăắC ăh cẰ l p 8 có nhi u n i dung ki n th c có
th t ch c DH v i s khai thác và s d ng TN nh m hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. C th là [7, tr.3]; [9, tr. 5]: - Chuy năđ ngăđ u ậ Chuy năđ ngăkhôngăđ u: Khi nghiên bài này, các nhóm HS có th l p ráp TN, ti năhƠnhăTNăđ nh n bi t chuy năđ ngăđ u, chuy năđ ng khôngă đ u; t đóă rútă raă khái ni m chuy nă đ ngă đ u, chuy nă đ ngă khôngă đ u; t đóă tínhăđ
c v n t c trung bình c a chuy năđ ngăkhôngăđ u; đ ng th i rèn luy n cho HS
KN, kỹ x o c n thi t, nh t là KN th c hành TN. - Trong bài L c ma sát: Khi t ch c DH bài này, HS GV có th giao cho HS nhi m v t thi t k ph
ngăánăTNăv i các d ng c đ năgi n. T đóăgiúpăHSătìm
tòi, khám phá phát tri n nhi u NL. - Trong ch đ áp su t ậ áp su t ch t l ng ậ áp su t khí quy n, vi c khai thác và s d ng TN có sẵn hoặc thi t k cácăph hi u bi t sẵn có c a các em t các l păd
ngăánăTNăkhác d aătrênăc ăs v n
i và t th c ti n cu c s ng cũngăcóăth hình
thành cho HS NL th c nghi m. Nh ăv y, v c ăb n thì các n iădungăch
ngăắC ăh cẰăVLă8ăđ u có th t ch c
DHătrênăc ăs khai thác và s d ng TN t đóănêuăraăcácăv năđ c n nghiên c u. Qua đó,ăHSăs đ
c t oăđi u ki năđ th o lu n,ătraoăđ i trong quá trình tìm ki măđ hình
thành ki n th c, KN, phát tri năt ăduy;ăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n NL th c nghi m. 2.1.3. Ch
ng d ng c aăắC ăh cẰăv t lý 8 vào th c ti n ngătrìnhăV t lý THCS hi n nay (th hi năthôngăquaăch
ngătrìnhăSGKăc a
các l p 6, 7, 8, 9) bao g m nhi u ph năkhácănhauănh ăc ăh c, nhi t h c,ăđi n h c và quang h c. Mỗi ph năđ
c th hi n b ng nhi uăđ năv ki n th căkhácănhau,ăt
v i các cách ti p c n ki n th căkhácănhau.ăTrongăđóăch h t s c quan tr ngătrongăch
ngătrìnhăV t lý THCS.
ngă ng
ngăC ăh căđóngăm t vai trò
48
Hình 2.1. C uătrúcăch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8
V i ki n th c v chuy nă đ ngă c ă h c giúp các em s nh n bi t khi nào v t chuy năđ ngăhayăđ ngăyên,ănêuăđ
c các d ng chuy năđ ngăc ăh c,ătínhăđ
c v n t c,
quưngăđ
ng, th i gian chuy năđ ng c a v t. T đóăcácăemăcóăth gi iăthíchăđ
s hi năt
ngătrongăđ i s ngănh :ăt iăsaoănóiăắchuy năđ ng có tínhăt
cm t
ngăđ iẰ.
Các ki n th c v l cănh ăcáchăbi u di n m t l c, s cân b ng l c ậ quán tính và l c ma sát s là m t trong nh ngăc ăs đ các em v n d ng vào th c ti n. Quan sát m t chi căôtôăđangăđiăthẳngăđ t nhiên r ph i thì hành khách trên xe l i b nghiêng v phía trái hay t iăsaoăđangăđiămƠăb v p thì ngã s p còn b tr các em s ch raăđ
t v chu i thì ngã ng a;
c khi nào ma sát có ích, khi nào ma sát có h i.
Ki n th c v áp su t và l căđẩy Acsimet nh ăápăsu t ch t r n, áp su t ch t l ng và áp su t ch t khí s giúp các em gi i quy t các v năđ trong th c ti nănh ăt i sao khi điămáyăbayăhayăcápătreoăthìăhayăb ù tai, t i sao tàu ng m l i có th chìm hoặc n i d dƠng,ầ Các ki n th c v c ănĕngăs giúp các em nh n bi t khi nào v t th c hi n m t công c ăh c, các d ngă nĕngă l nh ngăc ănĕngăđ
ng có th chuy n hóa qua l iă trongă quáă trìnhă c ăh c
c b o toàn. T đóăcácăemăcóăth ch ra các d ngăc ănĕngăc a m t h
hay gi i thích t i sao kéo c t gi yăthìămũiăkéoădƠiăcònăkéo c t kim lo i thì có tay c m dƠi,ầ
49 2.2. Tình hình khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch
ngăắC ăh cẰă
V t lý 8 T vi căphơnătíchăđặcăđi m n iădungăch GVătrongăDHăch
ngătrìnhăvƠăhi u qu s d ng TN c a
ngăắC ăh cẰăVLăl p 8, có th rút ra m t s nh n xét v tình hình s
d ng TNVL sau: - C ăs v t ch t, thi t b TN hi n có v c ăb năđ m b o yêu c u t i thi u, nh ngăv n còn b c l m t s h n ch ,ăgơyăkhóăkhĕnăchoăGVăvƠăHSătrongăquáătrìnhăDHă nh :ăm căđ chính xác c a các d ng c , tính kh thi khi ti n hành TN. - GV s d ng TN trong DH ch y u là TN bi u di n,ăch aăphátăhuyăvaiă trò tích c c, ch đ ng, t l c c aă HS.ă Doă đó,ă ch aă đápă ng yêu c uă đ i m i PPDH hi n nay. - Do lo ng i vi c HS t l p ráp TN s m t th i gian, nhăh trình DH nên ngay c nh ng TN HS, GV v năth
ngăđ n ti n
ng l p sẵn h u h tăTNăđó.ăHSăh u
nh ăch làm m t s thaoătácăđ năgi n trong ti năhƠnhăTNăđ thu t p k t qu . - Có nh ng TN do ti n hành khó thành công hoặc thi u d ng c nên GV đưăthayăb ng vi c mô t TN và trình chi u trên hình nh cho HS quan sát. C th tình hình s d ng TN trong DHVL, qua tham quan, tìm hi u các phòng h c b môn VL và d gi theo dõi v nă đ s d ng TN vào t ch c DH các n i dung ki n th c trong ch
ngă ắC ă h cẰă VLă l p 8
cácă tr
ngă THCSă trênă đ a bàn huy n M Đ c ậ t nh
Qu ng Ngưi,ăquaăđóăcóăth phơnătíchăvƠăđ aăraănh ngăđánhăgiáăc ăb n v tình hình s d ng thi t b TN vào DH m t s n i dung ki n th c c th nh ăsau:ă B ng 2.1. Tình hình s d ng TN giáo khoa trong DH m t s ki n th c ch
CáchăGVăth
Yêu c u s Bài h c
ngăắC ăh cẰăV t lí 8 ng s
H n ch v thi t b và
d ng TN theo
d ng TN giáo khoa
cách s d ng TN c a GV.
m c tiêu DH
trong DH
Nguyên nhân
1. Chuyển HS b trí và ti n GV s động đều – hƠnhă đ
d ng TN bi u HS không t ti n hành TN
c TN di nă đ c l p quan sát, đ t rút k t qu . Thi t b
Chuyển
đoă chi u
dài t đóă rútă raă k t lu n và TNă ch aă đ
động
quưngă đ
không đều
th i gian chuy n chuy năđ ngăkhôngăđ u.
ng và chuy nă đ ngă đ u
đ
t
ch c
ậ th c hành TN theo nhóm, GV v năcònăápăđặt k t qu
50
đ ng.
thông qua TN bi u di n và thuy t trình.
2. Sự cân Không b t bu c GV không làm TN, ch bằng lực – làm TN trên l p, d ng l i vi căh quán tính
HSăch aăđ
c l p ráp, ti n
ng d n hƠnhă TNă đ
rút ra ki n
ch trình bày và HS suy lu n d a trên th c c n nghiên c u. HS l y k t qu theo b ng k t qu TN.
công nh n k t qu TN t
b ng.
đóă suyă raă ki n th c d a trên TN bi u di n và các k t qu mà GV cung c p, nên HS khó n măđ ch t v nă đ
cb n
c n nghiên
c u. 3. Lực ma Ti nă hƠnhă đ sát
c GV s
d ng TN bi u HS không t ti n hành TN
TN kh o sát ma di nă đ c l p quan sát, đ t rút k t qu . Thi t b sátă lĕn,ă maă sátă t đóă rútă raă k t lu n khi TNă ch aă đ ngh .
đ
t
ch c
nào xu t hi n ma sát th c hành TN theo nhóm, tr
t,ă maă sátă lĕnă vƠă maă GV v năcònăápăđặt k t qu
sát ngh
thông qua TN bi u di n và thuy t trình.
4. Áp suất Ti nă hƠnhă đ chất lỏng
TN kh o sát s
c GV b tríăTNătheoăđúngă GV khó ti n hành thành nh ă hìnhă 8.3,ă 8.4ă SGK,ă côngă TN.ă Ph
ngă ánă TNă
t n t i c a áp HS ch quan sát hi n giáo khoa không kh thi, vì su t trong lòng t ch t l ng
ng qua TN bi u di n màng cao su quá m ng và
c a GV.
d ng c
TNă nhanhă h ă
h ng. 5. Áp suất Ti nă hƠnhă đ khí quyển
TN kh o sát s
c GV b tríă TNă nh ă hìnhă HS công nh n k t qu TN 9.3 SGK, HS quan sát t đóăsuyăraăki n th c d a
t n t i c a áp hi nă t
ng v s t n t i trên TN bi u di n mà GV
su t trong lòng c a áp su t khí quy n.
ti n hành, nên HS khó n m
ch t l ng
đ
c b n ch t v nă đ c n
nghiên c u.
51
6. Lực đẩy Mô t TN hình GV ti n hành bi u di n HSăch aăđ Acsimet
TNă nh ă hìnhă 10.3ă SGKă hƠnhă TNă đ
10.3
c l p ráp, ti n rút ra ki n
đ HS quan sát và ki m th c c n nghiên c u. D ng tra d đoán. 7.
Định B
trí và ti n GV b tríăTNătheoăđúngă HS không t l p ráp, ti n
về hƠnhă đ
luật công
c đoăthi u chính xác.
c TN nh ă hìnhă 14.1ă SGK,ă HSă hƠnhăTNăđ t rút k t qu .
hình 14.1
ch quan sát và ghi s
Thi t b TNă ch aă đ đ t
li u vào b ng k t qu .
ch c th c hành TN theo nhóm, GV v nă cònă ápă đặt k t qu thông qua TN bi u di n và thuy t trình.
8. Cơ năng Mô t đ v
th
c TN GV ti n hành bi u di n HSă th
ngă khôngă đ
ct
nĕngă vƠă TNă nh ă hình 16.2, 16.3 ti nă hƠnhă TNă đ t tìm ra
đ ngănĕng
SGKă đ HS quan sát và ki n th că nênă ch aă n m đ
rút ra k t lu n.
c b n ch t c a ki n
th c. Sự D a trên quan GVăth
9.
sátă TNă đ rút ra
chuyển
hóa và bảo k t lu n v toàn
s
ng s d ng hình Ch aăcóăTNăgiáoăkhoaănênă
nh mô ph ng TN hình HS khó nh n th c h t ki n 17.1 trênămáyătínhăđ HS th c có tính tr uă t
cơ chuy n hóa và quaă sátă đ
năng
toƠnă
b o
ng
rút ra ki n này. C n khai thác, t t o
c ă th c c n nghiên c u.
nĕng
TNăđ hỗ tr DH ki n th c này.
T nh ng phân tích trên m t l n n a cho th y v năđ khai thác và s d ng TN trong t ch c DH m t s ki n th căch
ngăắC ăh cẰăVLăl p 8
THCS th c s c n
thi t và có tính t t y u trong tình hình hi n nay. Trênăc ăs b ng phân tích trên, tôiăxinăđ xu t s a ch a m t s khâu trong d y h c nh ng bài có thí nghi m, c th nh ăsau: B ngă2.2.ăĐ xu t m t s khâu s d ng TN trong DH m t s ki n th c ch Bài h c
ngăắC ăh cẰăV t lí 8
Yêu c u s d ng TN theo
Cách GV có th s d ng TN trong
m c tiêu DH
DH
52
1.
Chuyển HS b trí và ti năhƠnhăđ
động đều – đoă chi uă dƠiă quưngă đ Chuyển
c TN HS t láp ráp, b trí và ti n hành thí ng và nghi m theo nhóm, t
th i gian chuy năđ ng.
đóă rútă raă k t
lu n và chuy nă đ ngă đ u ậ chuy n đ ngăkhôngăđ u.
động không đều 2. Sự cân HS ti năhƠnhăđ
căTNăđ kh o GV b trí TN, HS ti n hành TN và thu
bằng lực – sát khi v tă đangă chuy nă đ ng th p, x lý s li uăđ rút ra k t qu . quán tính
ch u tác d ng c a các l c cân b ng.
3. Lực ma Ti nă hƠnhă đ sát
ma sát tr
c TN kh o sát GV yêu c u HS thi t k ph
ngă ánă
t, ma sát lĕn,ămaăsátă TN kh o sát s t n t i c aămaăsátălĕn,ă maăsátătr
ngh .
t, ma sát ngh d a trên các
d ng c có sẵn, t đóă rútă raă k t lu n khi nào xu t hi nămaăsátătr
t, ma sát
lĕnăvƠămaăsátăngh 4. Áp suất
Ti n hƠnhă đ
c TN kh o sát GV yêu c u HS thi t k ph
ngă ánă
tác d ng c a áp l a ph thu c TN kh o sát tác d ng c a áp l a ph vào nh ng y u t nào.
thu c vào nh ng y u t nào d a trên các d ng c có sẵn, t đóă rútă raă k t lu n sát tác d ng c a áp l a ph thu c vào áp su t và di n tích b ép.
5. Áp suất Ti năhƠnhăđ chất lỏng
c TN kh o sát s
GV có th thi t k các thí nghi m t
t n t i c a áp su t trong lòng t o. ch t l ng
6. Áp suất Ti năhƠnhăđ khí quyển
c TN kh o sát s
GV có th thi t k các thí nghi m t
t n t i c a áp su t trong lòng t o. ch t l ng
7. Lực đẩy HS b trí và ti năhƠnhăđ Acsimet
c TN HS t láp ráp, b trí và ti n hành thí
ki m tra s t n t i c a l că đẩy nghi m theo nhóm, t Acsimet và TN ki mătraăđ l n lu n. c a l căđẩy Acsimet.
đóă rútă raă k t
53
Nghiệm HS b trí và ti năhƠnhăđ
8.
c TN HS t láp ráp, b trí và ti n hành thí
lại lực đẩy kh oă sátă đi u ki nă đ v t n i, nghi m theo nhóm, t Acsimet
v t chìm.
9. Sự nổi
Ti năhƠnhăđ
đóă rútă raă k t
lu n c TN kh o sát s
GV có th thi t k các thí nghi m t
t n t i c a áp su t trong lòng t o. ch t l ng 10.
Định B
trí và ti nă hƠnhă đ
c TN HS t láp ráp, b trí và ti n hành thí
luật về công hình 14.1
nghi m theo nhóm, t
đóă rútă raă k t
lu n. 11. Cơ năng Ti nă hƠnhă đ
c TN kh o sát HS t láp ráp, b trí và ti n hành thí
th nĕngăđƠnăh i và đ ngănĕng.
nghi m theo nhóm, t
đóă rútă raă k t
lu n. Sự Ti năhƠnhăđ
12.
c TN kh o sát s
GV có th thi t k các thí nghi m t
chuyển hóa chuy n hóa c a các d ngă c ă t o. và bảo toàn nĕng cơ năng 2.3. Khai thác và s d ng thí trong d y h căch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8
2.3.1. Thí nghi m chuy năđ ngăđ u ậ Chuy năđ ngăkhôngăđ u Thí nghi m chuy nă đ ngă đ u ậ Chuy năđ ngăkhôngăđ u [7, tr11] Mục đích TN: TNăđ
c s d ng
đ nghiên c u khái ni m chuy năđ ng đ u ậ chuy nă đ ngă khôngă đ u, t đóă tính v n t c trung bình c a m t chuy n đ ngăkhôngăđ u. Dụng cụ TN: - Bánhăxeălĕn. - Máng nghiêng. - Đ ng h . - Th
căđo.
Thực hành TN:
Hình 2.2. Thí nghi m chuy năđ ngăđ u ậ khôngăđ u
54 - Th m tăbánhăxeălĕnătrênămángănghiêngăADăvƠămángănghiêngăDF. - Theo dõi chuy năđ ng c a tr căbánhăxeăvƠăghiăquưngăđ đ
ng tr căbánhăxeălĕnă
c sau nh ng kho ng th i gian 3 giây liên ti p. - Ghi k t qu vào b ng sau
Tên qu ngăđ
ng
AB
BC
CD
DE
EF
AB
BC
CD
DE
EF
0,05
0,15
0,25
0,3
0,3
3,0
3,0
3,0
3,0
3,0
Chi u dài qu ng đ
ng s(m)
Th i gian chuy n đ ng t(s) Kết quả TN: Tên qu ngăđ
ng
Chi u dài qu ng đ
ng s(m)
Th i gian chuy n đ ng t(s)
Kết luận: Chuy năđ ngăđ u là chuy nă đ ng mà v n t căcóăđ l n không thay đ i theo th i gian. Chuy năđ ngăkhôngăđ u là chuy năđ ng mà v n t căcóăđ l n thay đ i theo th i gian. Sử dụng trong dạy học: TNă đ nă gi n, d th c hi n. Có th t ch c cho các nhóm t ti năhƠnhăđ ki m tra gi thuy t. Một số lưu ý: + C n lau s chămángănghiêngăvƠăconălĕnăđ gi m ma sát t i m c t iăđa. +ăNênăđi u ch nhăđ nghiêng c a máng nghiêng v a ph i. 2.3.2. Thí nghi m bi u di n l c Thí nghi m bi u di n l c [7, tr.15] Mục đích TN: TNăđ Dụng cụ TN: - Giáăđỡ. - Kẹp. - Nam châm. - Kh i s t.
c s d ngăđ nghiên c u tác d ng c a l c.
55 - Xeălĕn. Thực hành TN: - B trí thí nghi mănh ăhìnhăbên - Đ aă namă chơmă l i g n kh i s t. Quan sát hi năt
ng x y ra. Hình 2.3. Thí nghi m bi u di n l c
Kết quả TN: Nam châm tác d ng l c hút lên kh i s tăđặtătrênăxeălĕnălƠmăxeălĕnă chuy năđ ng nhanh dẩn v phía nam châm. Kết luận: K t qu tác d ng c a l c có th làm v t b bi năđ i chuy năđ ng. Sử dụng trong dạy học: TN có th đ
c s d ng vào m bài, ôn l i ki n th c
cũ. Một số lưu ý: +ăNênăđặtăxeălĕnăcáchănamăchơmăkho ng 5cm tr l i. + Ti n hành thí nghi m trên mặt phẳng tr n,ănhẵn bóng đ h n ch ma sát c a xeălĕnăv i mặt bàn. 2.3.3. Thí nghi m s cân b ng l c ậ quán tính Thí nghi m s cân b ng l c ậ quán tính [7, tr.18] Mục đích TN: TNăđ
c s d ngăđ ki m tra gi thuy t tác d ng c a hai l c cân
b ng lên m t v tăđangăchuy năđ ng. Dụng cụ TN: - Máy A ậtút. - Hai qu nặng gi ng nhau. - V t nặng. - Đ ng h b m giây. - S i dây. Thực hành TN: - Hai qu cân A và B gi ng h tănhauăđ
c treo vào m t s i dây v t qua m t
ròng r c c đ nh (H.5.3a). - Quan sát hi năt
ng x y ra v i v t nặngăA.ăĐoăqu ngăđ
ng d ch chuy n c a
qu nặng A trong th i gian 2 giây. - Đặt thêm m t v t nặngăA’ălênăqu cân A.ăĐoăqu ngăđ
ng d ch chuy n c a
56
qu nặng A trong th i gian 2 giây ti p theo.
Hình 2.4. Thí nghi m s cân b ng l c trên máy A - tút - Quan sát hi năt Đoăqu ngăđ
ng v i v t nặngăA’ăkhiăqu cân A chuy n qua lỗ K.
ng d ch chuy n c a qu nặng A trong th i gian 2 giây cu i.
- Đi n k t qu đoăvƠoăb ng sau: Qu ngăđ
Th i gian t(s) Trongăhaiăgiơyăđ u:
ngăđiăđ
c s(cm)
V n t c v(cm/s)
t1 = 2
s1 =
v1 =
Trong hai giây ti p theo: t2 = 2
s2 =
v2 =
Trong hai giây cu i:
s3 =
v3 =
t3 = 2
- T k t qu TN rút ra k t lu n v v tăđangăchuy năđ ng ch u tác d ng c a hai l c cân b ng. Kết quả TN: Qu ngăđ
Th i gian t(s) Trongăhaiăgiơyăđ u:
t1 = 2
ngăđiăđ
c s(cm)
V n t c v(cm/s)
s1 = 15
v1 = 7,5
Trong hai giây ti p theo: t2 = 2
s2 =15,5
v2 =7,75
Trong hai giây cu i:
s3 =15
v3 = 7,5
t3 = 2
Kết luận: M t v tăđangăchuy năđ ng mà ch u tác d ng c a hai l c cân b ng thì s ti p t c chuy năđ ng thẳngăđ u. Sử dụng trong dạy học: TNăđ
c s d ng làm TN minh ch ng, có th t ch c
cho HS ho tă đ ng theo nhóm t ti n hành TN, t đóă quană sátă hi nă t lu n.
ng rút ra k t
57 Một số lưu ý: + L a ch n dây treo m nh, nhẹ. + C năđ ng b quá trình th v t nặng và b măđ ng h . + C năxácăđ nhăđúngăv trí c a v t nặngăđ v t nặng có th l t qua lỗ K. 2.3.4. Thí nghi m l c ma sát Thí nghi m l c ma sát [7, tr.21, 22] Mục đích TN: TNăđ
c s d ngăđ nghiên c u tác d ng ma sát ngh .
Dụng cụ TN: -L ck . - Qu nặng. - Kh i gỗ có móc. Thực hành TN: - Đặt m t v t nặng lên trên m t kh i gỗ. - Móc l c k vào m t kh i gỗ có v t nặngăđ
căđặt phía trên đặt trên
mặt bàn r i kéo t t l c k theoăph
Hình 2.5. Thí nghi m l c ma sát ngh ngăn m ngang.ăĐ c s ch c a l c k khi v t
nặngăcònăch aăchuy năđ ng. - Ghi k t qu vào b ng sau: L n
S ch c a l c k F(N)
1
F1 =
2
F2 =
3
F3 =
Trung bình Ftb(N)
Ftb =
Kết quả TN: L n
S ch c a l c k F(N)
1
F1 = 2
2
F2 = 2,2
3
F3 = 2,3
Trung bình Ftb(N)
Ftb = 2,2
Kết luận: L c cân b ng v i l c kéo chính là l c ma sát ngh . L c ma sát ngh gi cho v tăkhôngătr
t khi v t b tác d ng c a l c khác.
58 Sử dụng trong dạy học: TNă đ nă gi n, d th c hi n. Có th t ch c cho các nhóm t ti năhƠnhăquaăđóăt rút ra k t lu n. Một số lưu ý: + Nên ti n hành thí nghi m trên mặt bàn. + Kéo l c k t t . 2.3.5. Thí nghi m áp su t ch t l ng Thí nghi m áp su t ch t l ng [7, tr.28, 29] *Mục đích TN 1: TNă đ
d ng đ
c s
nghiên c u áp su t ch t l ng. Dụng cụ TN 1: - Bình hình tr cóă đáyă vƠă 2ă lỗ
thành
bình. - Màng cao su m ng. -N
c. Hìnhă2.6.ăPh
Thực hành TN 1: - B tă kínă đáyă Că vƠă cácă lỗ A, B
ngăánăthíănghi m 1 v áp su t ch t l ng
thành bình c a m t bình hình tr b ng m t
màng cao su m ng. - Đ n
c vào bình.
- Quan sát hi năt
ng x y ra. Hi năt
ng x y ra ch ng t đi u gì?
Kết quả TN: CácămƠngăcaoăsuăđ u b bi n d ng.ăĐi u này ch ng t ch t l ng tác d ng m t áp su t theo m iăph
ngălênăđáyăbìnhăvƠăthƠnhăbình.
Sử dụng trong dạy học: TNă đ nă gi n, d th c hi n. Có th t ch c cho các nhóm t ti năhƠnhăTNăđ quan sát hi năt
ngăquaăđóăt rút ra k t lu n.
Một số lưu ý: + Ti n hành thí nghi m nhanh chóng. + Có th dùng bong bóng thay cho màng cao su. *Mục đích TN 2: TNăđ
c s d ngăđ nghiên c u áp su t ch t l ng.
* Dụng cụ TN 2: - M t bình tr th yătinhăcóăđĩaăDăcóăth tách r i. - Dây treo. - Ch uăn
c.
59
Thực hành TN 2: - N iăđĩaăDăb ng m t dây treo. - L y m t bình hình tr th yătinhăcóăđĩaăDătáchăr iădùngălƠmăđáy.ăMu năDăđ y kínăđáyă ng ta ph i dùng tay kéo dây bu căđĩaăDălên. - Nh n bình vào sâu trong ch uăn hi năt
ng x y ra. - Quan sát hi năt
t
c r i buông tay kéo s i dây ra. Quan sát
ng x yăraăkhiăquayăbìnhătheoăcácăph
ngăkhácănhau.ăHi n
ng này ch ng t đi u gì?
Hìnhă2.7.ăPh
ngăánăthíănghi m 2 v áp su t ch t l ng
Kết quả TN: Khi nh năbìnhăvƠoăsơuătrongăn
c r i buông tay kéo s i dayăthìăđĩaă
D v n không r i kh iăđáyăk c khiăquayăbìnhătheoăcácăph Kết luận: Ch t l ng tác d ng áp su t theo m iă ph
ngăkhácănhau. ngă lênă cácă v t n m trong
lòng ch t l ng. Sử dụng trong dạy học: TNă đ nă gi n, d th c hi n. Có th t ch c cho các nhóm t ti năhƠnhăTNăđ quan sát hi năt
ngăquaăđóăt rút ra k t lu n.
Một số lưu ý: + Ti n hành thí nghi m nhanh chóng. + L a ch năđĩaăDăv aăkhítăvƠoăđáyăbình. + Khi nh n bình ph i nh n nhanh và sâu vào trong ch t l ng. 2.3.6. Thí nghi m bình thông nhau Thí nghi m bình thông nhau [7, tr.30] *Mục đích TN: TNăđ
c s d ngăđ nghiên c uăđặcăđi m c a bình thông nhau
ch a cùng m t ch t l ngăđ ng yên. Dụng cụ TN: - Bình thông nhau. - Giáăđỡ.
60 -N
c màu.
Thực hành TN: - C đ nh bìnhăthôngănhauăvƠoăgiáăđỡ.. - Đánhă d uă 2ă đi m n m trên m t mặt phẳng n m ngang trên 2 nhánh c a bình thông nhau. -Đ n
c màu vào 1 nhánh c a ng.
- Quan sát hi nă t
ng x y ra khí ch t
l ngătrongăbìnhăđưăđ ng yên. Có nh n xét gì v áp su t t i 2 đi măđưăđánhăd u và m c ch t l ng trong 2 nhánh khi ch tăđưăđ ng yên? Hình 2.8. Thí nghi m bình thông nhau Kết quả TN: Trong bình thông nhau ch a cùng m t ch t l ngă đ ng yên, các cácănhánhăkhácănhauăđ u
mặt thoáng c a ch t l ng
cùng m tăđ cao.
Sử dụng trong dạy học: TNă đ nă gi n, d th c hi n. Có th t ch c cho các nhóm t ti năhƠnhăTNăđ quan sát hi năt
ngăquaăđóăt rút ra k t lu n.
Một số lưu ý: + Nên s d ngăn
cămƠuăđ d quan sát.
2.3.7. Thí nghi m áp su t khí quy n Thí nghi m áp su t khí quy n [7, tr.32] Mục đích TN: TNă đ
c s d ngă đ nghiên
c u áp su t ch t l ng. Dụng cụ thí nghiệm: - ng th y tinh. - M t c căn
c.
Thực hành TN: - C m m t ng th y tinh ng pătrongăn
c.
- L y ngón tay b tă kínă đ u phía trên và kéo ng ra kh iăn hi năt
c (H.9.3). Quan sát
ng x y ra. Hình 2.9. Thí nghi m áp su t khí quy n
61 - B ngón tay b tăđ u trên c a ng ra thì x y ra hi năt t
ng gì. Gi i thích hi n
ng này. Kết quả TN: Khi nh c ng kh i c căn
c,ăn
Khi th ngón tay b tăđ u trên c a ngăraăthìăn
c trong ng v n không ch y ra.
c trong ng ch y ra ngoài.
Kết luận: Khí quy năđưătácăd ng m t áp su t theo m iăph
ngălênăn
c trong
ng th y tinh. Sử dụng trong dạy học: TNăđ
c s d ng làm TN ki m tra gi thuy t, có th t
ch c cho HS ho tăđ ng theo nhóm t ti n hành TN, t đóăquanăsátăhi năt
ng rút ra
k t lu n. Một số lưu ý: + Nên s d ngăn
cămƠuăđ d quan sát.
+ Có th thay ng th y tinh b ng ng hút trong. 2.3.8. Thí nghi m l căđ y Ác-simét Thí nghi m l că đẩy Ác-si-mét [7, tr.36, 37] *Mục đích thí nghiệm 1: TN đ
c s
d ngă đ
nghiên c u tác
d ng c a ch t l ng lên v t nhúng chìm trong nó. Dụng cụ thí nghiệm 1: - Giáăđỡ.
Hìnhă2.10.ăPh
ngăánăthíănghi m 1 v l căđẩy Ác-si-mét
-L ck . - Qu nặng. - C căn
c.
Thực hành TN 1: - Treo m t qu nặng vào l c k . Ghi s ch c a l c k . - Nhúng qu nặng chìm trong c căn
c, l c k ch giá tr P1. Ghi giá tr P1.
- So sánh giá tr P và P1 trong 3 l năđo.ăT đóărútăraăk t lu n. L n
P(N)
P1(N)
So sánh P và P1
62
1 2 3 Kết quả thí nghiệm: L n
P(N)
P1(N)
So sánh P và P1
1
5
4,1
P > P1
2
5
4,4
P > P1
3
5
4,2
P > P1
Kết luận: M t v t nhúng trong ch t l ng b ch t l ng tác d ng m t l că đẩy h
ng t d
i lên.
Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d th c hi n. Có th s d ng là TN m bài hoặc t ch c cho HS th c hi nătheoănhómăđ quan sát hi năt
ng và rút ra k t lu n.
Một số lưu ý: + Nên s d ng l c k cóăđ chính xác cao. + Sau mỗi l n thí nghi m c n lau khô kh i kim lo i. + C n nhúng ng p kh i kim lo iătrongăn *Mục đích TN 2: TNăđ Dụng cụ thí nghiệm 2: - Giáăđỡ. -L ck . - Qu nặng. - C căn
c.
- Dây treo. - Bình tràn. - Bìnhăchiaăđ
c.
c s d ngăđ nghiên c u v đ l n l căđẩy Acsimet.
63
Thực hành thí nghiệm 2:
Hình 2.11. Ph
ngăánăthíănghi m 2 v l căđẩy Ác-si-mét
Treo c căAăch aăđ ngăn
c và qu nặng vào l c k b ng dây treo (H10.3a).
Ghi giá tr P1 trên l c k vào b ng. - Nhúng v t nặngă vƠoă bìnhă trƠnă đ ngă đ yă n
c. Quan sát hi nă t
ng x y ra
(H10.3b). Ghi giá tr P2 trên l c k vào b ng. -Đ n
c t c c B vào c c A. Ghi giá tr P3 trên l c k vào b ng.
- So sánh giá tr P1 và P3. - T đóărútăraăk t lu n v đ l n l căđẩy Acsimet. L n
P1(N)
P2(N)
P3(N)
So sánh P1 và P3
1 2 3 Kết quả TN: L n
P1(N)
P2(N)
P3(N)
So sánh P1 và P3
1
5,4
4,9
5,4
P1 = P3
2
5,4
4,7
5,2
P1 = P3
3
5,4
4,9
5,4
P1 = P3
Kết luận: Đ l n c aă đẩy Acsimet lên v t nhúng trong ch t l ng b ng tr ng l
ng c a ph n ch t l ng b v t chi m chỗ. Sử dụng trong dạy học: Có th t ch c cho các nhóm ki m tra gi thuy t theo
nhóm t đóărútăraăk t lu n.
64 Một số lưu ý: + Nên s d ng l c k cóăđ chính xác cao. + Sau mỗi l n thí nghi m c n lau khô kh i kim lo i và c căn + C n nhúng ng p kh i kim lo iătrongăn
c ch a.
c.
+ Sau mỗi l n thí nghi m c n ki m tra l iăl
ngăn
c trong bình ch aăn
c.
2.3.9. Thí nghi măđ nh lu t v công Thí nghi măđ nh lu t v công [7, tr.49] Mục đích thí nghiệm: TNăđ l iăđ ng th i v l căvƠăđ
c s d ngăđ nghiên c uămáyăc ăđ năgi n có cho
ngăđiăhayă
không. Dụng cụ thí nghiệm: -L ck . - Hai qu nặng. - Th
căđo.
- Giáăđỡ. - Ròng r c. - Dây treo. Thực hành thí nghiệm: Hình 2.12. Thí nghi măđ nh lu t v công - Móc l c k vào qu nặng G r i kéo t t theoăph
ngăthẳngăđ ng (sao cho s
ch c a l c k khôngăthayăđ i) lên m tăđo n s1 (H14.1a). L c nâng F1 c aătayăcóăđ l n b ng tr ng l
ng P c a qu nặng.ăĐ c s ch l c k F1 vƠăđ dài qu ngăđ
ngăđiăđ
c s1 c a l c
k r i ghi vào b ng k t qu . - Dùng ròng r căđ ngăđ kéo qu nặng G lên cùng m tăđo n s1 (H14.1b) m t cách t t sao cho s ch c a l c k khôngăthayăđ i. L c nâng c a tay b ng s ch c a l c k .ăĐ c s ch c a l c k F2 vƠăđ dƠiăquưngăđ
ngăđiăđ
c s2 c a l c k r i tính
k t qu thí nghi m. Cácăđ iăl
ng c năxácăđ nh
L c F(N) Quưngăđ
ngăđiăđ
c s(m)
Kéo tr c ti p
Dùng ròng r căđ ng
F1 =
F2 =
s1 =
s2 =
65
Công A(J)
A1 =
A2 =
Kết quả TN: Cácăđ iăl
ng c năxácăđ nh
L c F(N) Quưngăđ
ngăđiăđ
c s(m)
Công A(J)
F1 = 2N
F2 = 1,2 N
s1 = 0,02
s2 = 0,04
A1 = 0,04
A2 = 0,048
Kết luận: Dùng ròng r că đ ngă đ đ
ngăđiănghĩaălƠăkhôngăđ
Dùng ròng r căđ ng
Kéo tr c ti p
c l i hai lẩn v l c thì l i thi t hai l n v
c l i gì v công.
Sử dụng trong dạy học: Có th s d ng vào TN ki m tra gi thuy t cho mỗi nhóm t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + C n dùng s i dây m nh, nhẹ. + Kéo qu nặng t t theoăph
ngăthẳngăđ ng.
+ C n chi u ch nh dây treo luôn luôn thẳngăđ ng khi kéo qu nặng. 2.3.10. Thí nghi m s chuy n hóa và b oătoƠnăc ănĕng Thí nghi m s chuy n hóa và b oătoƠnăc ănĕngă[7,ătr.60] Mục đích thí nghiệm: TNă đ
c
s d ngă đ nghiên c u s chuy n hóa c a các d ngăc ănĕng. Dụng cụ thí nghiệm: - Giá đỡ. - Dây treo. - Con l c. Thực hành thí nghiệm: - Kéo con l c l ch kh i v trí cân b ng t i v trí A r i th tay ra. - Quan sát chuy năđ ng c a con l c. Kết quả TN:
Hình 2.13. S chuy n hóa và b oătoƠnăc ănĕngăv i con l c
- Trong chuy năđ ng c a con l căđưăcóăs chuy n hóa liên t c các
66 d ngăc ănĕng:ăth nĕngăchuy năhóaăthƠnhăđ ngănĕngăvƠăđ ngănĕngăchuy n hóa thành th nĕng. - Khi con l c
v trí th p nh t (v
trí cân b ng), th nĕngăđưăchuy năhóaăhoƠnătoƠnăthƠnhăđ ngănĕng;ăkhiăconăl c
v trí
cao nh t,ăđ ngănĕngăđưăchuy n hóa hoàn toàn thành th nĕng.ă Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. 2.4. Thi t k thí nghi m t t oătrongăch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8
2.4.1. Thí nghi m bi u di n l c Thí nghi m bi u di n l c [2, tr.18, 19] Mục đích thí nghiệm: TNăđ
c s d ngăđ nghiên c u m t l căđ
b ng nh ng y u t nào. Dụng cụ thí nghiệm: - Giá đỡ. - Thanh ngang. - Qu nặng. -L ck . - Mặt phẳng nghiêng. Thực hành thí nghiệm: TN1: Tìm hi uăđi măđặt c a l c
a Hình 2.14. Thí nghi măđi măđặt c a l c
b
c bi u di n
67 TN2: Tìm hi uăph
ngăc a l c
a
b Hình 2.15. Thí nghi măph
ngăc a l c
TN3: Tìm hi uăđ l n c a l c
a Hình 2.16. Thí nghi măđ l n c a l c TN4: Tìm hi u chi u c a l c
Hình 2.17. Thí nghi m chi u c a l c
b
68
Kết quả TN: + TN1: Hai l c tác d ngăcùngăph
ng,ăchi u,ăđ l nănh ngăkhácăđi măđặt.
+ TN2: Hai l c tác d ng vào cùng m t v tăcóăcùngăđ l n,ăcùngăđi măđặt, cùng chi uănh ngăkhácăph
ng.
+ TN3: Hai l c tác d ng vào cùng m t v tă cóă cùngă ph
ng,ă chi u,ă đi mă đặt
nh ngăcóăđ l n khác nhau. +TN4: Hai l c tác d ng vào cùng m t v tăcóăcùngăđi măđặt,ăph
ngă,ăcùngăđ
l nănh ngăchi u khác nhau. Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: +
TN1 l c tác d ng lên thanh ngang thông qua l c k ph i b ngăđúngăl c do
qu nặng tác d ng lên thanh ngang. +
TN2 c n kéo l c k t t đ đi u ch nh giá tr đ l n l c k .
+
TN3 c n lau s ch mặt phẳngănghiêngăđ h n ch t iăđaăl c ma sát.
+
TN4 c n kéo l c k t t đ đi u ch nh giá tr đ l n l c k b ng nhau.
2.4.2. Thí nghi m l c ma sát Thí nghi m l c ma sát [2, tr. 25, 26, 27], [33, tr.42] Mục đích thí nghiệm: TNăđ tr
c s d ngăđ nghiên c u s t n t i c a l c ma sát
t,ămaăsátălĕn,ămaăsátăngh . Dụng cụ thí nghiệm: -L ck . - M t h p có móc treo. - V t có móc treo. - Xeălĕn. Thực hành thí nghiệm: TN1: Tìm hi u l cămaăsátătr
t
Đặt v t lên mặt bàn, l t ng a bánh xeălĕn.ăDùngătayăđẩy v t chuy năđ ng trên bàn, nh n xét chuy nă đ ng c a v t sau khi ng ng đẩy.
Hình 2.18. Thí nghi mămaăsátătr
t
69 TN2: Tìm hi u l cămaăsátălĕn - Đặt xeălĕn trên mặt bàn, dùng tay đẩy xeălĕn chuy năđ ng trên mặt bàn, nh n xét chuy năđ ng c a xeălĕn. - Đẩyă đ ng th i xeă lĕn và v t t đ nh hai mặt phẳng nghiêng. Nh n xét chuy n đ ng c a hai v t. Hình 2.19. Thí nghi mămaăsátălĕn TN3: Tìm hi u l c ma sát ngh Đặt v t trên mặt bàn, đặt trên v t 1 qu nặng, móc l c k vào v t, kéo t t theoăph
ngăngang,ăs ch c a l c k khi v t
cònăch aăchuy năđ ng là l c ma sát ngh . Kết quả TN: + TN1: L cămaăsátătr khi m t v tătr
t là l c sinh ra
t trên b mặt v t khác. Hình 2.20. Thí nghi m ma sát ngh
+ TN2: L cămaăsátălĕnălƠăl c sinh ra khi m t v tălĕnătrênăb mặt v t khác. + TN3: L c ma sát ngh là l c có tác d ng gi cho v tăđ ng yên khi v t ch u tác d ng c a các l c khác. Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: +
TN3 kéo l c k t t và luôn gi l c k song song v i mặt bàn.
2.4.3. Thí nghi m áp su t Thí nghi m áp su t [2, tr.32, 33], [33, tr.52] Mục đích TN : TNăđ
c s d ngăđ nghiên c u tác d ng c a áp l c ph thu c
vào nh ng y u t nào Dụng cụ TN : - Ba kh i kim lo i gi ng h t nhau. - H p b t m n.
70
Thực hành TN:
a
b
c
d Hình 2.21. Thí nghi m áp su t
- Đặt kh i kim lo i lên b mặtănh ăhình.ăCh m t lát, nhẹ nhàng nh c kh i kim lo i lên. - Nhẹ nhƠngăđặt hai kh i kim lo i lên b mặt b t. Ch m t lát, nhẹ ngàng nh c kh i kim lo i lên. - Đặt kh i kim lo i theo chi u thẳngă đ ng lên b mặt b t. Ch m t lát, nhẹ nhàng nh c kh i kim lo i lên. - Quanăsát,ăsoăsánhăđ lún trên mặt b tătrongăcácăb qu bênăd
căđ hoàn thành b ng k t
i b ngăcáchăđi n d uă=,ă>,ă<ăvƠoă□ăchoăphùăh p
Áp l c (F)
Di n tích b ép (S)
Đ lún (h)
F2 □ăF1
S2 □ăS1
h2 □ăh1
F3 □ăF1
S3 □ăS1
h3 □ăh1
Di n tích b ép (S)
Đ lún (h)
Kết quả TN: Áp l c (F)
71
F2 > F1
S2 = S1
h2 > h1
F3 = F1
S3 < S1
h3 > h1
Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + C n sang phẳng mặt b tătr
c khi làm TN.
+ăĐặt kh i kim lo i nhẹ nhàng lên mặt b t, không dùng l c nh n kh i kim lo i. 2.4.4. Thí nghi m áp su t ch t l ng Mục đích TN : TNăđ
c s d ngăđ nghiên c u s t n t i c a áp su t ch t l ng
Dụng cụ TN : -N
c.
- Bong bóng. - Kim. Thực hành TN: -Đ n
c vào bong bóng và c t mi ng bong bóng.
- Dùngăkimăđơmăcácălỗ th ng nh trên thành bong bong
các v trí khác
nhau. - Quanăsátăph
ngăc aăcácătiaăn
c phun ra t các lỗ th ng trên thành
bong bóng và nh n xét. Kết quả TN: Cácă tiaă n ph
ngătheoăm iăph
c phun ra t các lỗ th ng trên thành bong bóng có
ng.
Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + Ti n hành TN nhanh chóng. + C n cho m tăl
ngăn
c v aăđ đ bong bóng cĕngătròn.
2.4.5. Thí nghi m áp su t khí quy n Thí nghi m áp su t khí quy n [2, tr.43, 44, 45], [33, tr.70] Mục đích TN : TNăđ Dụng cụ TN : - H p s a.
c s d ngăđ nghiên c u s t n t i c a áp su t khí quy n.
72
- C c th y tinh. -N
c màu.
- ng hút. - Móc hút. - Chai nh a. - Qu bóng bàn. Thực hành TN: TN1: Hút s a - Quan sát v h p s aăt
iăkhiăch aăhútăs a trong h p.
- Hút s ch s a trong h p r i hút thêm m t chút n a. Quan sát hình d ng v h p s a lúc này? Gi i thích.
a
b
Hình 2.22. Thí nghi m áp su t khí quy n v i h p s a TN2: L yăn
c
- C m ngăhútăvƠoălyăn
c màu.
- L y ngón tay b tăkínăđ u trên và kéo ng ra kh iăn t
ngăn
c. Quan sát hi n
c trong ng hút. Gi i thích. - B ngón tay b tăđ u trên c a ng ra thì x y ra hi năt
ng gì? Gi i thích
73
a
b
Hình 2.23. Thí nghi m áp su t khí quy n v i ng hút TN3: Móc chân không - Áp hai n a ch m c u c a móc hút l i, r i năđẩy h t khí gi a hai ch m c u ra. - Dùng tay kéo 2 n a ch m c u theoă2ăphíaăng thích hi năt
c chi u nhau. Quan sát và gi i
ng.
TN4: Qu bóng bàn - Đ đ yăn
c vào m t cái chai.
- Đ yă chaiă n
c b ng qu bóng
bàn. - Úpă ng sát và gi i thích hi năt
că chaiă n
c l i. Quan
ng.
Hình 2.24. Thí nghi m áp su t khí quy n v i qu bóng
Kết quả TN: + TN1: V h p s a b bẹp theo m iăph + TN2: Khi nh c ng kh i c că n th ngón tay b tăđ u trên c a ngăraăthìăn
c,ăn
ng. c trong ng v n không ch y ra. Khi
c trong ng ch y ra ngoài.
+ TN3: Do khi ép, khí b đẩy h t ra kh i hai n a ch m c u,ăkhiăđóăbênătrongăhaiăn a ch m c u áp su t không khí g nănh ăb ng 0, bên ngoài áp su t không khí r t l n, áp su t không khí bên ngoài tác d ng làm hai móc hút l i v i nhau.
74 + TN4: Khiăchaiăn
c b úpăng
cămƠăn
c không b đ ra ngoài.
Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. M t s l uăỦ: + TN2: Nên s d ngăn
cămƠuăđ d quan sát hi năt
ng.
+ TN3: C n ép h t không khí trong 2 ch m c u ra. + TN4: Ch n qu bóng bàn v a khít mi ngă chaiă n
c. Ti n hành TN nhanh
chóng. 2.4.6. Thí nghi m l căđ y Ác ậ si - mét Thí nghi m l căđẩy Ác ậ si - mét [2, tr.48], [33, tr.79, 80] Mục đích thí nghiệm : TNăđ
c s d ng
đ nghiên c u s t n t i c a l căđẩy Acsimet Dụng cụ thí nghiệm : - C căn
c.
- Qu bóng bàn. - Th
căđo.
- V t nặng. Hình 2.25. Thí nghi m l căđẩy Ác-si-mét v i qu bóng bàn
- Dây su. Thực hành thí nghiệm: TN1: Qu bóng bàn -Đ n
c vào c c th y tinh.
- Nh n chìm qu bóngă bƠnă trongă n thích hi năt
c r i buông tay. Quan sát và gi i
ng.
TN2: Đoăchi u dài -Đ n
c vào c c th y tinh.
- Dùng dây su bu c v t nặng. - Đoăđ dài dây. - Nhúng v t nặngăchìmăhoƠnătoƠnăvƠoătrongăn So sánh v i chi uădƠiăbanăđ u và gi i thích.
c,ăđoăđ dài dây cao su.
75
a
b
Hình 2.26. Thí nghi m l căđẩy Ác-si-mét v i dây su Kết quả TN: + TN1: Khi buông tay ra, qu bóng n i lên, ch ng t ch t l ngăđưătácăd ng l c lên qu bóng. + TN2: Nhúng v tăvƠoătrongăn
c,ăđ dài dây cao su gi m so v iăđ dài ban
đơu,ăch ng t ch t l ngăđưătácăd ng lên v t nặng. Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + TN1: C n s d ng qu bóng b ng nh a. + TN2: C n s d ngădơyăsuăcóăđ đƠnăh i cao. 2.4.7. Thí nghi m nghi m l i l căđ y Ác ậ si - mét M t s ph
ngăán TN nghi m l i l căđẩy Ác ậ si - mét
Mục đích TN : TNăđ Dụng cụ TN : -L ck . - V t nặng. - Bìnhăchiaăđ . -N
c.
c s d ngăđ nghi m l i l căđẩy Ác- si - mét.
76 - Cơnăđ ng h . - Cơnăđòn. Thực hành TN: TN1: Dùng bình tràn - Đoătr ngăl
ng c a v t khi v tăđặt trong không khí.
- Đoăh p l c F tác d ng vào l c k khi v tăchìmătrongăn
a Hình 2.27. Ph - Đoătr ngăl
c.
b
c
ngăánăthíănghi m 1 nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét
ng c c.
- Th v tăvƠoăbìnhătrƠn.ăĐoătr ngăl
ng c a c căvƠăn
c.
Kết quả TN1: L năđo
Tr ngăl
ng P
c a v t (N)
H p l c F c a tr ngăl
ng và l căđẩy
Ác-si-mét tác d ng lên v t khi v t đ
cănhúngăchìmătrongăn
L căđẩy Ác-si-mét FA = P ậ F (N)
c (N)
1
1,4N
0,9N
0,5N
2
1,4N
0,9N
0,5N
3
1,4N
0,9N
0,5N
TB
1,4
0,9N
0,5N
L năđo
Tr ngăl
ng c c P1 (N)
Tr ngăl
ng c că+ăn P2 (N)
c
Tr ngăl n
ng c a ph n
c b v t chi m chỗ
77
PN = P2 ậ P1 1
0,6N
1,1N
0,5N
2
0,6N
1,1N
0,5N
3
0,6N
1,1N
0,5N
TB
0,6N
1,1N
0,5N
TN2: Dùng bìnhăchiaăđ
a
b
Hình 2.28. Ph - Đoătr ngăl
ngăánăthíănghi m 2 nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét
ng c a v t khi v tăđặt trong không khí.
- Đoăh p l c F tác d ng vào l c k khi v tăchìmătrongăn
c.
- Đánhăd u m căn
cătrongăbìnhătr
c khi nhúng v t vào ậ v ch 1.
- Đánhăd u m căn
c trong bình khi nhúng v t vào ậ v ch 2.
- Dùng l c k đoătr ngăl
ng c aăbìnhăn
căkhiăn
c
m c 1.
- Dùng l c k đoătr ngăl
ng c aăbìnhăn
căkhiăn
c
m c 2.
Kết quả TN2: L năđo
Tr ngăl
ng P
c a v t (N)
H p l c F c a tr ngăl
ng và l căđẩy
Ác-si-mét tác d ng lên v t khi v t đ
cănhúngăchìmătrongăn
c (N)
L căđẩy Ác-si-mét FA = P ậ F (N)
1
1,4N
0,9N
0,5N
2
1,4N
0,9N
0,5N
78
3
1,4N
0,9N
0,5N
TB
1,4
0,9N
0,5N Tr ngăl
L năđo
Tr ngăl
Tr ngăl
ng P1 (N)
ng P2 (N)
n
ng c a ph n
c b v t chi m chỗ PN = P2 ậ P1
1
2,5N
3N
0,5N
2
2,5N
3N
0,5N
3
2,5N
3N
0,5N
TB
2,5N
3N
0,5N
TN3: S d ng công th c tính tr ngăl - Dùng l c k đoătr ngăl m căn
ng c a ph năn
c b v t chi m chỗ
ng P0 c a v t khi v tăđặt trong không khí và t v trí
cătrongăbìnhăchiaăđ ,ăđ c s ch th tích V1 c aăn - Đoă l c F tác d ng vào l c k khi v tă đ
trongăbìnhăchiaăđ và t v trí m căn
c trong bình.
că nhúngă chìmă l ă l ngă vƠoă n
c,ăđ c s ch th tích V2 c a v tăvƠăn
c
c trong
bình. - T k t qu trên,ăxácăđ nhăđ l n l căđẩy Ác-si-mét FA tác d ng lên v t và th tích V c aăn
c b v t chi m chỗ.
- Cho bi t tr ngăl tr ngăl
ng P c aăn
ng riêng c aăn
c là d = 10000N/m3, t đóăxácăđ nh
c b v t chi m chỗ.
Kết quả TN3: L c tác
Th
Tr ng
d ng vào
L căđẩy
tích
L n
l
ng
l c k khi
Ác-si-mét
c a
đo
c av t
v tătreoăl ă
FA = P0 ậ
P0 (N)
l ng trong
F (N)
n
c F(N)
n
c
V1 (ml)
Th tích c a n
c và
v t V2 (ml)
Tr ng Th tíchăn
l
ng
b v t chi m
n
cb
chỗ V = V2 ậ
chi m
V1 (ml)
chỗ P =
c
d.V (N)
1
1,4N
0,9N
0,5N
200
250
50
0,5N
2
1,4N
0,9N
0,5N
200
250
50
0,5N
3
1,4N
0,9N
0,5N
200
250
50
0,5N
79
TB
1,4N
0,9N
0,5N
200
250
50
0,5N
Kết quả TN chung:ăĐ l n c aăđẩy Acsimet lên v t nhúng trong ch t l ng b ng tr ngăl
ng c a ph n ch t l ng b v t chi m chỗ. Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y
h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + Nên s d ng l c k cóăđ chính xác cao. + Sau mỗi l n thí nghi m c n lau khô kh i kim lo i và c căn + C n nhúng ng p kh i kim lo iătrongăn + Sau mỗi l n thí nghi m c n ki m tra l iăl
c ch a.
c. ngăn
c trong bình ch aăn
c.
2.4.8. Thí nghi m s n i Thí nghi m s n i [2, tr.57] Mục đích thí nghiệm : TNăđ
c s d ngăđ nghiên c u đi u ki năđ v t chìm,
v t n i, v tăl ăl ng. Dụng cụ thí nghiệm : - Ba c c n
c.
- Tr ngăđưălu c chín. - Mu i. - Que khu y. Thực hành thí nghiệm: - Pha mu i vào 3 c căn - Th vào mỗi c căn
c.
c 1 qu tr ng.
80
Hình 2.29. Thí nghi m s n i v i tr ng - Quan sát hi năt Xét tr ng thái
ngăvƠăđi n vào b ng sau Cách 1: so sánh l c tác d ng
Cách 2: so sánh tr ngăl
ng riêng
c a v t và ch t l ng V t chìm
P □ăFA
dv t □ădch t l
ng
V tăl ăl ng
Pă□ăFA
dv t □ădch t l
ng
V tn i
Pă□ăFA
dv t □ădch t l
ng
Kết quả TN: Xét tr ng thái
Cách 1: so sánh l c tác d ng
Cách 2: so sánh tr ngăl
ng riêng
c a v t và ch t l ng V t chìm
P > FA
dv t > dch t l
ng
V tăl ăl ng
P = FA
dv t = dch t l
ng
V tn i
P < FA
dv t < dch t l
ng
Kết luận: N u ta th m t v t
trong lòng ch t l ng thì
+ V t chìm xu ng khi l căđẩy Acsimet FA nh h nătr ngăl
ng P: FA < P
+ V t n i lên khi:
FA > P
+ V tăl ăl ng trong ch t l ng khi:
FA = P.
Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + C n pha tỷ l n
c mu i phù h păđ đ tăđ
c k t qu .
2.4.9. Thí nghi m đ nh lu t v công Thí nghi măđ nh lu t v công [2, tr.66, 67], [33, tr.105] Mục đích thí nghiệm : TNăđ l i v công hay không. Dụng cụ thí nghiệm : - Giáăđỡ. - Th
căđo.
-L ck . - V t nặng. - Mặt phẳng nghiêng.
c s d ngăđ nghiên c uăcácămáyăc ăđ năgi n có
81 - Ròng r c c đ nh. - Ròng r căđ ng. Thực hành thí nghiệm: - Ti năhƠnhăđoăđ l n l căkéoăvƠăquưngăđ ng d ch chuy năkhiăđ aă m t v t lên cùng m tăđ caoătrongătr ng h p có s d ng và không s d ng mặt phẳng nghiêng. - Lặp l iăTNănh ngăthayăđ iăđ cao c a mặt phẳng nghiêng. TN1: Mặt phẳng nghiêng
a Hình 2.30. Ph
b ngăánăthíănghi m v i mặt phẳng nghiêng
Kết quả TN1: L n1
Cácăđ i l
ng c n
Kéo
L n2
Dùng mặt phẳng
Kéo tr c
L n3
Dùng mặt phẳng
Kéo tr c
Dùng mặt phẳng
xácăđ nh
tr c ti p
L c F (N)
2N
1,2N
2N
1,2N
2N
1,3N
0,02
0,04
0,03
0,04
0,02
0,04
nghiêng
ti p
nghiêng
ti p
nghiêng
Quãng đ
ngăđiă
đ
c (m)
82
Công A (J)
0,04
0,048
0,06
0,048
0,04
0,052
TN2: Ròng r c c đ nh
a
b
Hình 2.31. Ph
ngăánăthíănghi m v i ròng r c c đ nh
- Ti năhƠnhăđoăđ l n l căkéoăvƠăquưngăđ cùng m tăđ caoătrongătr
ng d ch chuy năkhiăđ aăm t v t lên
ng h p có s d ng và không s d ng ròng r c c đ nh.
- Lặp l iăTNănh ngăthayăđ iăđ cao kéo v t lên. - Ghi l i k t qu vào b ng sau: Kết quả TN2: L n1
Cácăđ i
L n2
L n3
Kéo
Dùng
xácăđ nh
tr c
ròng r c
ti p
c đ nh
L c F (N)
2N
1,4N
2N
1,5N
2N
1,4N
0,02
0,04
0,02
0,04
0,02
0,04
0,04
0,056
0,04
0,06
0,04
0,056
l
ng c n
Quưngăđ điăđ
ng
c (m)
Công A (J)
Kéo tr c ti p
Dùng ròng r c c đ nh
Kéo tr c ti p
Dùng ròng r c c đ nh
83 TN3: Ròng r căđ ng
a
b
Hình 2.32. Ph
ngăánăthíănghi m v i ròng r căđ ng
- Ti năhƠnhăđoăđ l n l căkéoăvƠăquưngăđ cùng m tăđ caoătrongătr
ng d ch chuy năkhiăđ aăm t v t lên
ng h p có s d ng và không s d ng ròng r căđ ng.
- Lặp l iăTNănh ngăthayăđ iăđ cao kéo v t lên. Kết quả TN3: L n1
Cácăđ i l
ng c n
Kéo
L n2
Dùng ròng r c
Kéo tr c
L n3 Dùng
ròng r c
Kéo tr c
Dùng ròng r c
xácăđ nh
tr c ti p
L c F (N)
2N
1,4N
2N
1,4N
2N
1,4N
0,02
0,04
0,02
0,04
0,02
0,04
0,04
0,056
0,04
0,056
0,04
0,056
đ ng
ti p
đ ng
ti p
đ ng
Quãng đ
ngăđiă
đ
c (m)
Công A (J)
84 Kết luận: Dùng ròng r că đ ngă đ đ
ngăđiănghĩaălƠăkhôngăđ
c l i hai lẩn v l c thì l i thi t hai l n v
c l i gì v công.
Sử dụng trong dạy học: TNăđ năgi n, d b trí và ti n hành. Có th t ch c d y h cătheoănhómăđ HS t ti n hành t đóărútăraăk t lu n. Một số lưu ý: + Kéo v t lên t t theoăph +
ngăthẳngăđ ng.
TN1 c n gi m l c ma sát trên mặt phẳng nghiêng t i m c nh nh t.
2.5. Bài t p thí nghi mătrongăch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8
Bài 1. Emăhưyătìmăcáchăxácăđ nh v n t c trung bình c aăemăkhiăđiăt nhƠăđ nătr Bài 2. Cho các d ng c sau: m tăđĩaăCD,ăm t n păchaiăn
ng.
c su i sinh lí 500ml, m t
qu bóng bay, m t l keo 502. B trí và ti n hành thí nghi m: + N păchaiăn
c mu i c t b ph năđ u nh năđ h m t lỗ nh trên n p.
+ G n chặt n p chai v iăđĩaăCDăb ng keo sao cho tâm c a chúng trùng nhau. + Th i ph ng qu bóng bay. + L ng nhanh mi ng qu bóng bay vào n păchaiăn
c mu i, th tay,ăđẩy nhẹ đ đĩaă
di chuy n. Mô t k t qu thuăđ
c. Hãy so sánh s di chuy n c aăđĩaăCDăkhiăcóăbóngăbayăv i
khi không có bóng bay. Bài 3.ăĐặt m t t m bì m ng lên trên mi ng m t chi c c c, phía trên t măbìaăđặt m t đ ng xu nh . Làm th nƠoăđ đ ngăxuăr iăxu ng c c mà không ch mătayăvƠoăđ ng xu. Gi i thích k t qu . Bài 4. Hãy cho bi tă khiă đangă điă b n uă s ă Ủă v p ph iă đáă thìăngưă v phía nào? N u tr
t chân khi d m vào v chu i thì ngã v phía nào? Gi i thích.
Bài 5. M t chai nh aă0,5ălítăđ yăn
c n măng
căđ u gi a m t t gi y trên mặt bàn.
Em hãy tìm cách l y t gi y nguyên vẹn ra kh iăchaiăn nào ch măvƠoăchaiăn
c.
Bài 6. Cho m t ng nh a dài 4m và m t c că n t
c và không dùng b t kì v t
ngăcóăcùngăđ cao so v i mặtăđ t.
c.ă Hưyă xácă đ nhă haiă đi m
trên
85 Bài 7. B n Nam ti n hành thí nghi m b ngăcáchăúpăng n
căvƠăđ
căđ y kín b ng m t qu bóng bàn. Có hi năt
chaiăkhiătaăúpăng
căchaiăn
c m tăchaiăđưăđ
căđ đ y
ng gì x y ra v iăn
c trong
c. Hãy gi i thích.
Bài 8. V i các d ng c sau: l c k , qu nặng, ch uăn
c. Em hãy thi t k ph
ngăánă
thí nghi măđ xácăđ nh th tích c a v t nặng và cho bi t v t nặng làm b ng kim lo i gì? Bài 9. Trong các lò p tr ngăng
iătaăth
ng ki m tra tr ngăgƠăđ bi t tu i tr ng d a
vào cách ki mătraănh ăsau.ăTh tr ngăvƠoăn
c n u th y tr ng thái tr ng chìm, n i,ăl ă
l ng s d đoánăkháăchínhăxácătu i c a tr ng tính t khi m iăđẻ đ n khi tr ng b h ng. D a vào thí nghi m em hãy ch ra cách phân bi t tr ngă cũă vƠă tr ng m i. Gi i thích cách làm. Bài 10. Đặt m t qu bóng bay lên m t bàn có nhi uăđinhăghim.ăDùngăm t viên g ch đặt lên qu bóng. Có hi năt
ng gì x y ra v i qu bóng. Gi i thích hi năt
ng.
Bài 11. Hãy tìm cách tính áp su t do em tác d ngăkhiăđ ng trên mặt sàn n m ngang
khi không mang giày, dép. Bài 12. Hưyătìmăcáchăđ m t qu tr ng gà chui l t vào m t chai th y tinh có c chai
nh h năqu tr ng. Gi i thích cách làm. Bài 13. G n m t cây n năđangăcháyătrênăm tăcáiădĩa,ăđ n th y tinh úp lên cây n năđangăcháy.ăCóăhi năt thích hi năt
căvƠoătrongădĩa.ăDùngălyă
ng gì x y ra v iăn
cătrongădĩa.ăGi i
ng.
Bài 14. Có ba c căn
c và m t qu tr ng s ng. Hãy pha d n mu i vào c c II và III
sao cho khi th tr ng vào c c I thì tr ng chìm, th vào c c II thì tr ng n i và th vào c c III thì tr ng tr ngă l ăl ng. So sánh tr ngă l riêng c aăn
ng riêng c a tr ng v i tr ngă l
ng
c trong mỗi c c.
Bài 15. Mỗi l nătimăđ p, tim th c hi n m tăcôngăđ đ aă60gămáuădiăchuy nătrongăc ă th lênă đ cao trung bình là 40cm. Hãy tính công do tim th c hi n trong 1 phút và công su t trung bình c a tim khi ho tăđ ng. BƠiă16.ăXácăđ nh kh iăl
ng riêng c a ch t r n v i các d ng c :ăth
c có v ch chia,
giá thí nghi m, các dây treo, hai v t r n cùng làm b ng ch t c năxácăđ nh kh iăl riêng, m t c căcóăđ ng ch t l ngăđưăbi t kh iăl
ng riêng D1 < Dx.
ng
86 BƠiă17.ăXácăđ nh kh iăl
ng riêng c a m t ch t l ng v i các d ng c :ăth
chia, giá thí nghi m và dây treo, m t c căn ch t l ng c năxácăđ nh kh iăl
căđưăbi t kh iăl
c có v ch
ng riêng Dn, m t c c
ng riêng Dx, hai v t r n kh iăl
ng khác nhau có th
chìm trong các ch t l ng nói trên. 2.6. Thi t k ti n trình d y h căch
ngăắC ăh cẰăv tălỦă8ătheoăh
ng phát tri n
nĕngăl c th c nghi m c a h c sinh. 2.6.1. Ti n trình d y h c bài L c ma sát 2.6.1.1.ăS ăđ ti n trình d y h c bài L c ma sát 1. Làm nảy sinh vấn đề cần giải quyết Vi t trên b ng kh d dƠngăh năvi t trên b ngă
t
2. Phát biểu vấn đề cần giải quyết Nguyên nhân nào làm cho vi t trên b ng khô d dƠngăh năb ngă
t?
3. Giải quyết vấn đề 3.1. Đề xuất giả thuyết Có l c gi cho v t không b tr t khi v t ch u tác d ng c a l c khác 3.2. Kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết Thi t k cácăph ngăánăthíănghi măđ ki mătraătínhăđúngăđ n c a gi thuy t
4. Rút ra kết luận L c ma sátătr t sinh ra khi m t v tătr t trên b mặt c a v t khác. Tác d ng c a l cămaăsátătr t là c n tr chuy năđ ng c a v tătr t trên b mặt c a v t khác. L cămaăsátălĕnăsinhăraăkhiăm t v tălĕnătrênăb mặt c a v t khác. Tác d ng c a l cămaăsátălĕnălƠăc n tr chuy năđ ng c a v tălĕnătrênăb mặt c a v t khác. L c ma sát ngh có tác d ng gi cho v tăkhôngătr t khi v t b tác d ng c a l c khác. Hình 2.2. Ti n trình d y h c bài L c ma sát Hình 2.33. Ti n trình d y h c bài L c ma sát
87
2.6.1.2. Xây d ng k ho ch d y h c c th bài L c ma sát Ti t 7 Bài 6: L C MA SÁT
I. M C TIÊU: 1. M cătiêuănĕngăl c chung: 1.1.ăNĕngăl c gi i quy t v năđ Thôngăquaăđặt câu h i khác nhau v s xu t hi n c a l c l cămaăsátătr sátălĕnăvƠăl c ma sát ngh ; tóm t t nh ngăthôngătinăquanăsátăđ nhau;ăxácăđ nhăđ
c tác d ng c a l cămaăsátătr
t, l c ma
c t thí nghi m khác
t, l cămaăsátălĕnăvƠăl c ma sát ngh ;
t đóăđ ra bi năphápătĕngăl c ma sát khi l c ma sát có l i và gi m l c ma sát khi l c ma sát có h iătrongăđ i s ngăvƠăkĩăthu t. 1.2.ăNĕngăl c giao ti p và h p tác - T p h pănhómătheoăđúngăyêuăc u,ănhanhăvƠăđ m b o tr t t . - Ghi chép k t qu làm vi c nhóm m t cách chính xác, có h th ng. - Th o lu n v iăcácăthƠnhăviênătrongănhómăđ cùng hoàn thành nhi m v . 2. M cătiêuănĕngăl căđặc thù: NL khoa h c t nhiên 2.1. Nh n th c khoa h c t nhiên - TrìnhăbƠyăđ
c khi nào xu t hi n l cămaăsátătr
t, l c maăsátălĕnăvƠăl c ma sát
ngh . - TrìnhăbƠyăđ
c tác d ng c a l c ma sát.
- Phơnătíchăđ
c l cămaăsátătrongătr
ng h p nào là có l i,ătrongătr
ng h p nào
là có h i. - Đ xu tăđ - L yă đ
c bi năphápătĕngăhoặc gi m ma sát trong đ i s ngăvƠăkĩăthu t.
c ví d l că maă sátă tr
t, l că maă sátă lĕnă vƠă l c ma sát ngh trongă đ i
s ngăvƠăkĩăthu t. 2.2. Tìm hi u t nhiên - Đặtăđ
c câu h i khi nào nào xu t hi n l c ma sát tr
ma sát ngh và tác d ng c a nào xu t hi n l cămaăsátătr sát ngh trongăđ i s ngăvƠăkĩăthu t.
t, l cămaăsátălĕnăvƠăl c
t, l cămaăsátălĕnăvƠăl c ma
88 - Đ xu tăph
ngăánăTN xácăđ nh khi nào xu t hi n l cămaăsátătr
t, l c ma sát
lĕnă vƠă l c ma sát ngh . C th cácă hƠnhă vi:ă xácă đ nh m că đíchă TN,ă đ xu t các d đoán,ăđ xu t gi thuy t. - Ti n hành TN v l cămaăsátătr
t, l cămaăsátălĕnăvƠăl c ma sát ngh . C th các
hành vi: b trí TN, th c hi n quy trình TN, thu th p thông tin TN. - X lí, phân tích, báo cáo k t qu và rút ra k t lu n v l cămaăsátătr
t, l c ma
sátălĕnăvƠăl c ma sát ngh . C th các hành vi: phân tích k t qu TN, báo cáo k t qu TN, rút ra k t lu n. 2.3. V n d ng ki n th c,ăkƿănĕngăđưăh c V n d ng ki n th căđ gi i thích m t s hi năt quanăđ n l cămaăsátălĕn,ăl cămaăsátătr
ngătrongăđ i s ngăvƠăkĩăthu t liên
t, l c ma sát ngh .ăĐ xu t các bi năphápătĕngă
l c ma sát khi l c ma sát có l i và gi m l c ma sát khi l c ma sát có h i. Giáo án bài Lực ma sát thể hiện cho biện pháp tăng cường sử dụng phương pháp thực nghiệm trong dạy học hình thành kiến thức mới theo hướng khai thác và sử dụng TN. II. CHU N B 1. Giáo viên - Chuẩn b bài gi ng b ng powerpoint hỗ tr . - Chuẩn b phi u h c t p. - D ng c thí nghi măliênăquanăđ n l cămaăsátătr
t,ămaăsátălĕn,ămaăsátăngh .
2. H c sinh SGK, v ghi bài, gi yănhápầ III. T 1.ăH
CH C CÁC HO TăĐ NG C A H C SINH ngăd năchung:ă
Cácăb
c th c
Ho tăđ ng
Tên ho tăđ ng
Th i l
hi n
ng
d ki n Kh iăđ ng
Ho tăđ ng 1 T o tình hu ng h c t p v l c ma sát
5 phút
89
Hình thành ki n Ho tăđ ng 2 Tìm hi u khi nào xu t hi n l că maă sátă tr
t, 25 phút
l cămaăsátălĕnăvƠăl c ma sát ngh .
th c
Tìm hi u tác d ng c a l c ma sát. L y ví d vƠăxácăđ nhăđ
c vai trò (có l i hay
có h i) c a l c ma sát trong cu c s ngă cũngă nh ă cáchă lƠmă tĕng,ă gi m ma sát trong mỗi tr
ng h p.
Luy n t p
Ho tăđ ng 3 H th ng hóa ki n th c bài l c ma sát
V n d ng
Ho tăđ ng 4 Tìm hi u bài t p m r ng v n d ng ki n th c 5 phút
Tìm tòi m r ng 2.ăH
10 phút
vào th c ti n
ngăd năc ăth ăt ngăho tăđ ng:
2.1. Ho tăđ ng 1: Ho tăđ ng kh iăđ ng (T o tình hu ng h c t p v l c ma sát) a.ăM cătiêuăho tăđ ng: Giúp HSăhuyăđ ngănh ngăki năth c,ăkĩănĕng,ăkinhă nghi măc aăb năthơnăquenă thu c,ăg năgũiătrongăcu căs ng,ăt ăđóăkíchăthíchăs ătòămò,ămongămu nătìmăhi uăbƠiăh că m iăđ ăgi iăquy tăđ
căv năđ ăđặtăra.
b.ăN iădungăho tăđ ng: HS quanăsátăhi năt
ng,ăđ aăraăv năđ c nănghiênăc u.
Cơuăl nh 1: Em quanăsátăhi năt
ngăsau:
- Dùngăph năvi tătrênăb ngăkhô. - Dùngăph năvi tătrênăb ngă
t.
Cơuăl nhă2:ăCóăs ăkhácăbi tăgìăgi aăhaiăhi năt HSăđ aăraăcácăph
ngătrên?
ngăánăkhácănhau.ăGVăd năd tăđ ăđặtăv năđ ăvƠoăbƠiăm i.
HS quanăsátăhi năt
ng xácăđ nhăv năđ ănghiênăc u.
c. G i ý t ch c ho tăđ ng: H
ng d n c a GV
Ho tăđ ng c a HS
90
- C ăl păquanăsátăhi năt
ngăsau.
Cơuăl nh:ăEmăhưyăquanăsátăhi năt
- HS quan sát. ngăsau?
Cá nhân HS quan sát hi năt
ng.
- Dùngăph năvi tătrênăb ngăkhô. - Dùngăph năvi tătrênăb ngă
t.
Cơuă h i:ă Cóă s ă khácă bi tă gìă gi aă haiă hi nă - Vi t trên b ng khô d dƠngă h n,ă ch t
ngătrên?
th yărõăh năsoăv i b ngă
t.
Cơuăh i:ăNguyênănhơnănƠoălƠmăchoăvi tătrênă - Do l c ma sát. b ngăkhôăd ădƠngăh năb ngă
t?
d. S n ph m ho tăđ ng: Tìmăraăđ
c v năđ c n gi i quy t, bi tăđ
c n i dung c a
ti t h c là tìm hi u L c ma sát. * Ho tăđ ng 2: Tìm hi u khi nào xu t hi n l cămaăsátătr
t,ămaăsátălĕn,ămaăsátă
ngh và tác d ng c aămaăsátătrongăđ i s ng và kƿăthu t a. M c tiêu ho tăđ ng: Qua ho tăđ ng nhóm tìm hi u sgk, ti n hành thí nghi m hoàn thành phi u h c t p đ xácăđ nh khi nào xu t hi n l cămaăsátătr
t,ămaăsátălĕn,ămaăsátăngh và tác d ng
c aămaăsátătrongăđ i s ngăvƠăkĩăthu t. b. N i dung ho tăđ ng: Tìm hi u khi nào xu t hi n l cămaăsátătr l c ma sát ngh ; tìm hi u tác d ng c a l c ma sát; xác đ nhăđ
t, l cămaăsátălĕnăvƠă
c vai trò (có l i hay có
h i) c a l c ma sát trong cu c s ngăcũngănh ăcáchălƠmătĕng,ăgi m ma sát trong mỗi tr
ng h p.
+ Giáo viên chuẩn b phi u h c t p. + H c sinh tìm hi u sgk, th o lu n nhóm ti n hành thí nghi m và hoàn thành phi u h c t p. - Hình th c ch y u c a ho tăđ ng c a h c sinh, trong ph n này là ho tăđ ng nhóm. D
is h
ng d n c a giáo viên (tr c ti p t i l p, th o lu n trên l păđ ắch tẰăki n
th c). H căsinhălĩnhăh i ki n th c v khi nào xu t hi n hi n l cămaăsátătr sátălĕnăvƠăl c ma sát ngh ; tác d ng c a l c ma sát; xác đ nhăđ
t, l c ma
c vai trò (có l i hay
có h i) c a l c ma sát trong cu c s ngăcũng nh ăcáchălƠmătĕng,ăgi m ma sát trong mỗi tr
ng h p.
c. G i ý t ch c h atăđ ng:
91
H
Ho tăđ ng c a HS
ng d n c a GV
- Thông qua ho tăđ ng c aăcácănhómăđ tìm hi u khi nào xu t hi n l c ma sát tr
t,ămaăsátălĕn,ămaăsátăngh và tác d ng
c a ma sát trongăđ i s ngăvƠăkĩăthu t. Câu l nh: Các nhóm tìm hi u sgk, th o - Các nhóm th o lu n ti n hành thí lu n ti n hành thí nghi m và hoàn thành nghi m và hoàn thành phi u h c t p c a phi u h c t p c a nhóm mình. - GV quan sát, theo dõi, tr
nhóm mình giúp các
nhóm. - Câu h i: Các nhóm trình bày k t qu
- Trình bày k t qu ho tăđ ng c a nhóm
th o lu n.
mình.
Nh n xét.
Nh n xét k t qu c a các nhóm khác.
- H th ng hóa ki n th c
- L ng nghe và tr l i
Câu 1: Khi nào xu t hi n l c ma sát Câu 1: L cămaăsátătr tr
t? Nêu tác d ng c a l cămaăsátătr
t.
v tă tr
t sinh ra khi m t
t trên b mặt c a v t khác. Tác
d ng c a l că maă sátă tr
t là c n tr
chuy nă đ ng c a v tă tr
t trên b mặt
c a v t khác. Câu 2: Khi nào xu t hi n l cămaăsátălĕn?ă Câu 2: L că maă sátă lĕnă sinhă ra khi m t Nêu tác d ng c a l cămaăsátălĕn.
v tă lĕnă trênă b mặt c a v t khác. Tác d ng c a l cămaăsátălĕnălƠăc n tr chuy n đ ng c a v tă lĕnă trênă b mặt c a v t khác.
Câu 3: Soă sánhă c tr
tăvƠămaăsátălĕn.
ngă đ
l c ma sát Câu 3: L cămaăsátălĕnăcóăc h năsoăv i l cămaăsátătr
ngăđ nh
t.
Câu 4: L c ma sát ngh có tác d ng gi Câu 4: Nêu tác d ng c a l c ma sát cho v tă khôngă tr ngh .
t khi v t b tác d ng
c a l c khác.
Câu 5: Nêu ví d có l i và có h i v l c Câu 5: HS nêu m t s ví d
92
maă sátă tr
t,ă maă sátă lĕn,ă maă sátă ngh
trongăđ i s ngăvƠăkĩăthu t.
PHI U H C T P L CăMAăSỄTăTR T Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: H c sinh làm thí nghi m theo nhóm trên b thí nghi m l cămaăsátătr tăđ rút ra k t lu n khi nào xu t hi n l cămaăsátătr t, tác d ng c a l cămaăsátătr t. II. Thi t b : H p ch nh t III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: th o lu n nhóm và ti n hành thí nghi m IV.ăH ng d n và nhi m v : Câu 1: Hãy thi t k ph ngăánăthíănghi m và ti n hành thí nghi măđ tìm hi u khi nào xu t hi n l cămaăsátătr t. Câu 2: T đóărútăraăk t lu n khi nào xu t hi n l cămaăsátătr t, tác d ng c a l c ma sát tr t. V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph .
PHI U H C T P L C MA SÁT LĔN Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: H c sinh làm thí nghi m theo nhóm trên b thí nghi m l cămaăsátălĕnăđ rút ra k t lu n khi nào xu t hi n l c ma sát lĕn, tác d ng c a l c ma sát lĕn. II. Thi t b : M t viên bi. III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: th o lu n nhóm và ti n hành thí nghi m IV.ăH ng d n và nhi m v : Câu 1: Hãy thi t k ph ngăánăthíănghi m và ti n hành thí nghi măđ tìm hi u khi nào xu t hi n l cămaăsátălĕn. Câu 2: T đóărútăraăk t lu n khi nào xu t hi n l c ma sát lĕn, tác d ng c a l c ma sát lĕn. V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
93
PHI U H C T P L C MA SÁT NGH Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: H c sinh làm thí nghi m theo nhóm trên b thí nghi m l c ma sát ngh đ rút ra k t lu n tác d ng c a l c ma sát ngh . II. Thi t b : M t h p có móc treo, l c k . III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: th o lu n nhóm và ti n hành thí nghi m IV.ăH ng d n và nhi m v : Câu 1: Hãy thi t k ph ngăánăthíănghi m và ti n hành thí nghi măđ tìm hi u khi nào xu t hi n l c ma sát ngh . Câu 2: T đóărútăraăk t lu n khi nào xu t hi n l c ma sát ngh , tác d ng c a l c ma sát ngh . V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
94
PHI U H C T P TÁC D NG C A L CăMAăSỄTăTRONGăĐ I S NGăVẨăKƾăTHU T Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: H c sinh quan sát và th o lu nătheoănhómăđ nêu tác h i và bi n pháp làm thayăđ i l cămaăsátătrongăcácătr ng h p. II. Thi t b : Tranh nh III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: th o lu n nhóm IV.ăH ng d n và nhi m v : - L c ma sát có th có h i Quan sát các b c hình sau, nêu tác h i và các bi năphápălƠmăthayăđ i l c ma sát trong các tr ng h p sau:
Đ dépăđiălơuăngƠyăb mònăăăăăăăăĐẩy thùng hàng Tr c quay L p xe b mòn ầầầầầầầầầầ.ăăăăăăăăăầầầầầầầăăăăăăăăầầầầầ..ăăăăăăầầầầầầầ ầầầầầầầầầầ.ăăăăăăăăầầầầầầầ.ăăăăăăăầầầầầầăăăăăầầầầầầầ. ầầầầầầầầầầăăăăăăăăăầầầầầầầ.ăăăăăăăầầầầầầăăăăăầầầầầầầ. - L c ma sát có th có ích Quanăsátăcácătr ng h păsauăvƠăt ngăt ng xem n u không có l cămaăsátăthìăđi u gì s x yăra.ăHưyătìmăcáchălƠmătĕng l cămaăsátătrongăcácătr ng h p này
Vi t b ngăăăăăăăăăăăăăăăăPhanhăxeăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăĐánhăgi y ráp gỗ Đanălen ầầầầầầầ..ăăăăăăầầầầầầầ.ăăăăăăăăăăăăầầầầầầ..ăăăăăăăầầầầầầầầ ầầầầầầầ..ăăăăăăầầầầầầầ.ăăăăăăăăăăăăầầầầầầ.ăăăăăăăăầầầầầầầầ ầầầầầầầ..ăăăăăăầầầầầầầ.ăăăăăăăăăăăăầầầầầầ..ăăăăăăăầầầầầầầầ V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
95 d. S n ph m ho tăđ ng: Ti n hành thí nghi m, báo cáo k t qu ho tăđ ng nhóm và ghi n i dung vào v . N I DUNG CHÍNH I.ăKhiănƠoăcóăl cămaăsát 1. L cămaăsátătr - L cămaăsátătr
t: t sinh ra khi m t v tătr
- Tác d ng c a l cămaăsátătr
t trên b mặt c a v t khác.
t là c n tr chuy năđ ng c a v tătr
t trên b mặt
c a v t khác. 2. L cămaăsátălĕn - L cămaăsátălĕnăsinhăraăkhiăm t v tălĕnătrênăb mặt c a v t khác. - Tác d ng c a l cămaăsátălĕnălƠăc n tr chuy năđ ng c a v tălĕnătrên b mặt c a v t khác. - L cămaăsátălĕnăcóăc
ngăđ nh h năsoăv i l cămaăsátătr
t.
3. L cămaăsátăngh : - L cămaăsátăngh ăcóătácăd ngăgi ăchoăv tăkhôngătr
tăkhiăv tăb ătácăd ngăc aăl că
khác. II.ăL cămaăsátătrongăđ iăs ngăvƠăkƿăthu t L cămaăsátăcóăth ăcóăh iăhoặcăcóăích Ho tăđ ng 3: H th ng hóa ki n th c, bài t p v l c ma sát. a. M c tiêu ho tăđ ng: Dùngăs ăđ t ăduyăh th ng hóa ki n th c nh m c ng c ki n th c,ăkĩănĕng,ătĕngăc h căđ
ng ý th căvƠănĕngăl căth
ng xuyên v n d ng nh ng đi uăđưă
căđ gi i quy t các v năđ trong h c t p và cu c s ng.
b. N i dung ho tăđ ng S d ngăs ăđ t ăduyăđ HS h th ng hóa ki n th c Giao cho HS luy n t p theo m t s câu h i, bài t p: Bài 1: Hãy gi i thích các hi năt
ng sau và cho bi t trong các hi năt
có ích hay có h i: a)ăKhiăđiătrênăsƠnăđáăhoaăm i lau d b ngã. b)ăỌtôăđiătrênăđ
ngăđ t m m có bùn d b sa l y.
c)ăGiƠyăđiămưiăđ b mòn d) Mặt l p ôtô v n t i ph iăcóăkhíaăsơuăh nămặt l păxeăđ p.
ng này ma sát
96
e) Ph i bôi nh a thông vào dây cung Bài 2:
c n kéo nh (đƠnăcò).
bi có tác d ng gì? T i sao vi c phát minh ra
bi l iăcóăỦănghĩaăquanătr ng
đ n s phát tri n c a khoa h c và công ngh . c. G i ý t ch c ho tăđ ng: GV chuy n giao nhi m v ( câu h i, bài t p ). G i cá nhân m t vài h c sinh tr l i. Nh n xét quá trình làm bài t p c a h c sinh. GV h th ng và cùng HS ch t ki n th c. c. S n ph m ho tăđ ng: hoàn thành các h i. Ho tăđ ng 4: Tìm hi u bài t p m r ng v n d ng ki n th c vào th c ti n a. M c tiêu: GVăđánhăgiáăthôngăquaăcác ho tăđ ngăđưăđ
c t ch c trong quá trình
d y h c v i các s n phẩm là quá trình th o lu n, tr l i câu h i v n d ng ki n th c trong bài, v n d ng ki n th c vào th c ti n. b. N i dung ho tăđ ng: GVăđánhăgiáănĕngăl c thông qua các câu h iăsauăđơy: Mùaăhèăđiăcôngăviênăn
căth tălƠătuy t.ăLanăthíchănh tălƠăch iăc uătr
CácămƠngăn
ngău năl
cănƠyăth
nh năraălƠăluônăcóăn
tămángăn
c.ă
n,ăcóăchỗăthƠnhăvòngătròn.ăM tăđi uăđặcăbi tăLană
căch yătrênăc uătr
t.ăDòngăn
căch yătrênăc uătr
tăcóătácăd ngă
gì? c. G i ý t ch c ho tăđ ng Giao nhi m v cho h c sinh nghiên c u theo nhóm và trình bày tr
c l p.(N u h t
th i gian chuy n nhi m v trình bày qua ti t sau). d. S n ph m ho tăđ ng H c sinh tr l iăđ
c các câu h iăgiáoăviênăđưăgiao.
2.6.2. Ti n trình d y h c bài Th c hành: Nghi m l i l căđ y Acsimet 2.6.2.1.ăS ăđ ti n trình d y h c bài Th c hành: Nghi m l i l căđ y Acsimet
97
1. Làm việc chung Chia nhóm, giao nhi m v cho các nhóm D a vào nhi m v các nhóm hãy th o lu n và hoàn thành nhi m v
2. Hoạt động nhóm
Phân công nhi m v cho các thành viên
L p ráp TN
Ti n hành
Th o lu n
TN, thu th p và x lý k t qu TN
nhóm, th ng nh t k t qu và rút ra nh n xét
3. Thảo luận chung Các nhóm trình bày k t qu và th o lu năchung,ăđánhăgiáăk t qu ho t đ ng nhóm
4. Rút ra kết luận Nghi m l iăđúngăcôngăth c tính l căđẩy Acsimet FA = d.V Hình 2.34. Ti n trình d y h c bài Th c hành: Nghi m l i l căđẩy Ác ậ si -mét
98 2.6.2.2. Xây d ng k ho ch d y h c c th bài Th c hành: Nghi m l i l că đ y Acsimet Ti t 15 Bài 11: TH C HÀNH: NGHI M L I L CăĐ Y ACSIMET I. M C TIÊU: 1. M cătiêuănĕngăl c chung: Thôngăquaăđặt câu h i khác nhau làm th nƠoăđ nghi m l iăđ l n l căđẩy Ác-simét; tóm t t nh ngăthôngătinăquanăsátăđ cácăph
c t thí nghi m khác nhau ;ăxácăđ nhăđ
c
ngăánăthíănghi m đ nghi m l iăđ l n l căđẩy Ác-si-mét; t đóăti n hành, thu
th p s li u và rút ra k t lu n. 1.2.ăNĕngăl c giao ti p và h p tác - T p h pănhómătheoăđúngăyêuăc u,ănhanhăvƠăđ m b o tr t t . - Ghi chép k t qu làm vi c nhóm m t cách chính xác, có h th ng. - Th o lu n v iăcácăthƠnhăviênătrongănhómăđ cùng hoàn thành nhi m v . 2. M cătiêuănĕngăl căđặc thù: NL khoa h c t nhiên 2.1. Nh n th c khoa h c t nhiên - Nêuă đ
că đ l n l că đẩy Ác-si-mét b ng tr ngă l
ng ph n ch t l ng b v t
chi m chỗ. - TrìnhăbƠyăđ
c cácăph
ngăánăTN nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét.
- TrìnhăbƠyăđ
căcáchăxácăđ nhăđ l n l c đẩy Ác-si-mét tác d ng lên v t khi v t
chìm trong ch t l ng. - TrìnhăbƠyăđ
căcáchăxácăđ nh tr ng l
ng ph n ch t l ng b v t chi m chỗ.
2.2. Tìm hi u t nhiên - Đ xu tăph
ngăánăTN nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét. C th các hành vi: xác
đ nh m căđích TN,ăđ xu t các d đoán,ăđ xu tăcácăph - Thi t k ph đ nhăph
ngăánăTN.
ngăánăTN nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét. C th các hành vi: xác
ngăánăTN,ăl a ch n d ng c TN, mô t TN,ăxácăđ nh quy trình TN.
- Ti n hành TN nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét. C th các hành vi: b trí TN, th c hi n quy trình TN, thu th p thông tin TN. - X lí, phân tích, báo cáo k t qu và rút ra k t lu n nghi m l i l căđẩy Ác-simét. C th các hành vi: phân tích k t qu TN, báo cáo k t qu TN, rút ra k t lu n. 2.3. V n d ng ki n th c,ăkƿănĕngăđưăh c
99 V n d ng ki n th că đ xácă đ nhă đ l n l că đẩy Ác-si-mét và th tích c a v t trongăđ i s ng. Giáo án bài Lực ma sát thể hiện cho biện pháp tăng cường sử dụng phương pháp thực nghiệm và tăng cường thiết kế chế tạo thí nghiệm tự làm trong dạy học thực hành TN theo hướng khai thác và sử dụng TN. II. CHU N B 1. Giáo viên - Chuẩn b bài gi ng b ng powerpoint hỗ tr . - Chuẩn b d ng c thí nghi m. 2. H c sinh SGK, v ghi bài, gi yănhápầ III. T 1.ăH
CH C CÁC HO TăĐ NG C A H C SINH ngăd năchung:ă
Cácăb
Ho tăđ ng
c
Tên ho tăđ ng
Th i l
th c hi n
ng
d ki n Kh iăđ ng
Ho tăđ ng 1
T o tình hu ng h c t p v nghi m l i l că đẩy 5 phút Acsimet.
Th c hành
Ho tăđ ng 2
Th o lu n theoănhómăđ l a ch n ph
ngăánăTN.
10 phút
B trí và ti n hành TN. Thu th p và x lý s li uăđ rút ra k t lu n. T ng k t
Ho tăđ ng 3
Đ i di nă cácă nhómă trìnhă bƠyă ph
ngă ánă TNă c a 30 phút
nhóm mình. T ng k t,ăđánhăgiáăk t qu c a các nhóm. Rút ra k t lu n. 2.ăH
ng d n c th t ng ho tăđ ng:
2.1. Ho tăđ ng 1: T o tình hu ng h c t p v nghi m l i l căđẩy Acsimet. a.ăM cătiêuăho tăđ ng: Giúp HSăhuyăđ ngănh ngăki năth c,ăkĩănĕng,ăkinhănghi măc aăb năthơnăquenăthu c,ă g năgũiătrongăcu căs ng,ăt ăđóăkíchăthíchăs ătòămò,ămongămu nătìmăhi uăbƠiăh căm iă đ ăgi iăquy tăđ
căv năđ ăđặtăra.
100 b.ăN iădungăho tăđ ng: H căsinhăl ngăngheăcơuăh i,ăđ aăraăv năđ ăc nănghiênăc u. Cơuăl nhă1:ăKhiănhúngăchìmăm tăv tătrongăch tăl ngăthìăv tăch uătácăd ngăc a l cănƠo? Cơuăl nhă2:ăVi tăcôngăth cătínhăl căđẩyăAcsimet? LƠmăth ănƠoăđ ăki mănghi mă l iăcôngăth cănƠy? H căsinhătr ăl iăcơuăh i xácăđ nhăv năđ ănghiênăc u c. G i ý t ch c ho tăđ ng: H
Ho tăđ ng c a HS
ng d n c a GV
- C ăl pătr ăl iăcơuăh iăsauăsau.
- HS quan sát.
Cơuă l nhă 1:ă Khiă nhúngă chìmă m tă v tă trongă Cá nhân HS tr l i ch tăl ngăthìăv tăch uătácăd ngăc aăl cănƠo? Cơuă l nhă 2:ă Vi tă côngă th că tínhă l că đẩyă - Công th c tính l căđẩy Acsimet FA = Acsimet?ă LƠmă th ă nƠoă đ ă ki mă nghi mă l iă d.V côngăth cănƠy?
Trongă đó:ă dă lƠă tr ngă l
ng riêng c a
ch t l ng V là th tích ph n ch t l ng b v t chi m chỗ. Đ ki m nghi m l i công th c tính l c đẩy Acsimet c n ti n hành thí nghi m. d. S n ph m ho tăđ ng: Tìmăraăđ
c v năđ c n gi i quy t, bi tăđ
c n i dung c a
ti t h c là nghi m l i l căđẩy Acsimet. * Ho tăđ ng 2: Ti n hành thí nghi m nghi m l i l căđ y Acsimet. a. M c tiêu ho tăđ ng: Qua ho tăđ ng nhóm
nhà, HS thi t k đ
c TN đ nghi m l i l căđẩy Acsimet.
b. N i dung ho t đ ng: D a vào k t qu ho tăđ ng nhóm tr
nhà (giao nhi m v
ti t
c) các nhóm hãy trình bày TN nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét c a nhóm mình.
+ H c sinh t chuẩn b d ng c thí nghi m. + H c sinh t thi t k ph
ngă ánă thíă nghi m nghi m l i l că đẩy Acsimet, trình bày
cách ti n hành thí nghi m, thu th p và x lý s li uăđ rút ra k t lu n.
101 - Hình th c ch y u c a ho tăđ ng c a h c sinh, trong ph n này là thuy t trình theo nhóm. D
is h
ng d n c a giáo viên (tr c ti p t i l p, th o lu n trên l p).
c. G i ý t ch c h atăđ ng: H
Ho tăđ ng c a HS
ng d n c a GV
Câu l nh: Các nhóm quan sát tiêu chí Các nhóm quan sát và th ng nh t tiêu đánhă giáă th c hành. Bài th c hành s đ
chíăđánhăgiáăth c hành.
că ghiă đi m d a trên nh ng tiêu chí
này. Câu l nh: Các nhóm th o lu n theo - HS th o lu nătheoănhómăđ l a ch n 1 nhóm và l a ch nă ph
ngă ánă TNă đ
ngă ánă TNă kh thi nghi m l i l c
đẩy Ác-si-mét.
nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét. Câu l nh: Các nhóm l nă l
ph
t trình bày - Các nhóm c
đ i di n trình bày thí
thí nghi m nghi m l i l că đẩy Acsimet, nghi m nghi m l i l căđẩy Acsimet, thu cách thu th p, x lý s li u và rút ra k t th p, x lý s li u và rút ra k t lu n. lu n. - GV quan sát, theo dõi, tr
giúp các
nhóm. M t s ph
ngăánăthíănghi m theo m c 2.4.7
d. S n ph m ho tăđ ng: K t qu ho tăđ ng nhóm. Ho tăđ ng 3: T ng k t a. M c tiêu ho tăđ ng: Đánhăgiáăk t qu ho tăđ ng c a các nhóm. b. N i dung ho tăđ ng: D a vào cácătiêuăchíăđánhăgiáăvƠăk t qu ho tăđ ng c a mỗiănhómăđ đánhăgiáăk t qu ho tăđ ng c a các nhóm. c. G i ý t ch c ho tăđ ng: GV yêu c u các nhóm trình bày tóm t t k t qu ho tăđ ng c a nhóm mình SauăkhiăcácănhómăđưătrìnhăbƠy,ăg i m t vài h c sinh nh n xét,ăđánhăgiáăcácănhómăd a trên các tiêu chí. T ng k t, nh n xét,ăđánhăgiá quá trình ho tăđ ng c a các nhóm. GV và HS cùng rút ra k t lu n v nghi m l i l căđẩy Acsimet.
102 d. S n ph m ho tăđ ng: rút ra k t lu n v nghi m l i l căđẩy Acsimet. 2.6.3. Ti n trình d y h c bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i 2.6.3.1.ăS ăđ ti n trình d y h c Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i 1. Làm việc chung Chia nhóm, giao nhi m v cho các nhóm D a vào nhi m v các nhóm hãy th o lu n và hoàn thành nhi m v
2. Hoạt động nhóm
Tóm t tăđ
Phân tích n i dung bài t p
Th c hi n gi i
Ti n hành TN - Nghi m l i
k t qu bài toán
3. Thảo luận chung Các nhóm trình bày k t qu và th o lu n chung,ăđánhăgiáăk t qu ho t đ ng nhóm
4. Tổng kết
Hình 2.35. Ti n trình d y h c bài bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i
103
1. Tóm tắt đề Đ căđ bài, hi u rõ câu h i c a bài toán, phân tích b n ch t V t Lý c a bài toán
2. Phân tích nội dung bài tập - Bài t p thu c lo i nào? - N iădungăđ c păđ n nh ng ki n th c V t lý nào? - Xácăđ nh m i quan h gi aăcácăđ iăl
ngăđưăbi tăvƠăđ iăl
ng c n tìm.
- Có nh ngăđặcătr ngăđ nhătính,ăđ nhăl ngănƠoăđưăbi tăvƠăch aăbi t? M i quan h đóăbi u th nh ng công th c nào?
3. Thực hiện giải Tính toán, l p lu n, trình bày l i gi i (n u có th gi i b ng lý thuy t). Hoặc l p ph ngăánăTN,ăquanăsátăđ thu th p s li u.
4. Tiến hành thí nghiệm Ti n hành thí nghi m, quan sát hi năt ng, ghi nh n và x lý k t qu .
5. Đánh giá kết quả Nghi m l i k t qu bài toán. Hình 2.36. C th ti n trình ho tăđ ng nhóm bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i 2.6.3.2. Xây d ng k ho ch d y h c c th bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i BÀI T P THÍ NGHI M ÁP SU T ậ S I. M C TIÊU: 1. M cătiêuănĕngăl c chung:
N I
104 1.1.ăNĕngăl c gi i quy t v năđ . Thôngăquaăđặt câu h i khác nhau làm th nƠoăđ gi iăđ áp su t ậ s n i;ăxácăđ nhăđ
c bài t p thí nghi m v
c mu n gi i bài t p thí nghi m v áp su t ậ s n i ph i
ti n hành thí nghi măliênăquanăđ t đóăxácăđ nhăcácăph
ngăánăthíănghi m đ gi i bài
t p; ti n hành, thu th p s li u và gi i quy t bài t p. 1.2.ăNĕngăl c giao ti p và h p tác - T p h pănhómătheoăđúngăyêuăc u,ănhanhăvƠăđ m b o tr t t . - Ghi chép k t qu làm vi c nhóm m t cách chính xác, có h th ng. - Th o lu n v iăcácăthƠnhăviênătrongănhómăđ cùng hoàn thành nhi m v . 2. M cătiêuănĕngăl căđặc thù: NL khoa h c t nhiên 2.1. Nh n th c khoa h c t nhiên - TrìnhăbƠyăđ
c k t qu các hi năt
ngăliênăđ n áp su t, áp su t ch t l ng, áp
su t khí quy nătrongăđ i s ng. - D a vào ki n th c áp su t, áp su t ch t l ng, áp su t khí quy n, s n iăđ gi i thích các hi năt
ng liên quan.
2.2. Tìm hi u t nhiên - Xácăđ nh v năđ c a bài t p vƠăđ xu tăph
ngăánăTN đ gi i bài t p. C th
cácăhƠnhăvi:ăxácăđ nh m căđíchăTN,ăđ xu t các d đoán,ăđ xu tăcácăph - Thi t k ph
ngăánăTN.
ngăánăTN đ gi i bài t p. C th cácăhƠnhăvi:ăxácăđ nhăph
ngă
án TN, l a ch n d ng c TN, mô t TN,ăxácăđ nh quy trình TN. - Ti n hành TN đ đ gi i bài t p. C th các hành vi: b trí TN, th c hi n quy trình TN, thu th p thông tin TN. - X lí, phân tích, báo cáo k t qu và gi i quy t bài t p. C th các hành vi: x lý k t qu TN, phân tích k t qu TN, báo cáo k t qu TN, rút ra k t lu n. 2.3. V n d ng ki n th c,ăkƿănĕngăđưăh c V n d ng ki n th c v áp su t, áp su t ch t l ng, áp su t khí quy n, l căđẩy Ácsi-mét,ă đi u ki nă đ v t n i ậ chìm ậ l ă l ng trong ch t l ngă đ gi i thích các hi n t
ngătrongăđ i s ng.
Giáo án bài Lực ma sát thể hiện cho biện pháp tăng cường sử dụng bài tập thí nghiệm trong dạy học Vật lý. II. CHU N B
105
1. Giáo viên - Chuẩn b bài t p th c nghi m áp su t ậ s n i. - Chuẩn b bài gi ng b ng powerpoint hỗ tr . - Chuẩn b d ng c thí nghi m. 2. H c sinh SGK, v ghi bài, gi yănhápầ III. T 1.ăH
CH C CÁC HO TăĐ NG C A H C SINH ngăd năchung:ă
Cácăb
Ho tăđ ng
c th c
Tên ho tăđ ng
Th i l
hi n
ng
d ki n Kh iăđ ng
Ho tăđ ng 1
T o tình hu ng h c t p
5 phút
Gi i bài t p
Ho tăđ ng 2
Gi i bài t p thí nghi m.
30 phút
T ng k t
Ho tăđ ng 3
T ng k t,ăđánhăgiáăk t qu c a các nhóm.
10 phút
Rút ra k t lu n. 2.ăH
ngăd năc ăth ăt ngăho tăđ ng:
2.1. Ho tăđ ng 1: T o tình hu ng h c t p v bài t p thí nghi m áp su t ậ s n i. a.ăM cătiêuăho tăđ ng: Qua ph năđặtăv năđ giúpăh căsinhănêuăraăđ
căv năđ ăc năgi iăquy t
b.ăN iădungăho tăđ ng: H căsinhăl ngănghe,ăxácăđ nhănhi măv ăc aăbƠi. Cơuăl nhă1:ăThông qua gi iăbƠiăt p thí nghi m chúngătaăs ăc ngăc ănh ngăki nă th căápăsu tăậ s ăn i. H căsinhăl ngăngheăvƠ xácăđ nhăv năđ ănghiênăc u c. G i ý t ch c ho tăđ ng: H
ng d n c a GV
- C ăl păl ngănghe. Cơuăl nhă1:ăThôngăquaăgi iăbƠiăt păth cănghi măchúngătaă s ăc ngăc ănh ngăki năth căápăsu tăậ s ăn i. b. S n ph m ho tăđ ng: Xácăđ nh nhi m v c a bài. * Ho tăđ ng 2:
Ho tăđ ng c a HS HS l ng nghe.
106
Ti n hành gi i bài t p th c nghi m a. M c tiêu ho tăđ ng: Qua ho tăđ ng nhóm và ti n hành thí nghi măđ gi i bài t p th c nghi m nh m c ng c nh ng ki n th c áp su t ậ s n i. b. N i dung ho tă đ ng: D a vào nhi m v c a bài t p đ thi t k ph
ngă ánă thíă
nghi m, ti n hành thí nghi m nh m gi i bài t păđặt ra. + Giáo viên chuẩn b n i dung bài t p và d ng c thí nghi m. + H c sinh tìm hi u d ng c , th o lu n nhóm thi t k ph thí nghi m, thu th p và x lý s li uăđ gi iăđ
ngăánăthíănghi m, ti n hành
c bài t p.
- Hình th c ch y u c a ho tăđ ng c a h c sinh, trong ph n này là ho tăđ ng nhóm. D
is h
ng d n c a giáo viên (tr c ti p t i l p, th o lu n trên l p). H c sinh th o
lu n nhóm thi t k ph li uăđ gi iăđ
ngăánăthíănghi m, ti n hành thí nghi m, thu th p và x lý s
c bài t p.
c. G i ý t ch c h atăđ ng: H
Ho tăđ ng c a HS
ng d n c a GV
Câu l nh: Các nhóm quan sát tiêu chí Các nhóm quan sát và th ng nh t tiêu chí đánhă giáă bƠiă t p. Bài t p s đ
c ghi đánhăgiáăbƠiăt p.
đi m d a trên nh ng tiêu chí này. Câu l nh: Các nhóm quan sát nhi m v c a tr m và th o lu n thi t k ph
- Các nhóm quan sát nhi m v c a tr m
ngăánă và th o lu n thi t k
ph
ngă ánă thíă
TNăđ gi i bài t p c a tr m.
nghi măđ gi i bài t p c a tr m.
K t thúc th i gian ho tă đ ng c a tr m,
+ Nhóm b u ra m t b nănhómătr
các nhóm di chuy n sang tr m k ti p.
ch trì ho tă đ ng trong su t bu i th c
ng s
hành. GV quan sát, theo dõi, tr
giúp các + Mỗiă thƠnhă viênă trongă nhómă đ xu t
nhóm. Đ i v i các nhóm không t thi t k đ ph
cách gi i bài t p, r i v l i ra phi u cá c nhân.
ngă ánă thíă nghi m thì GV s g i ý + C nh m th o lu n v cách gi i bài t p
riêng.
c a t ngă thƠnhă viên.ă Nhómă tr
ng s
quy tăđ nh l a ch n m t cách gi i kh thi
107
đ th c hi n. +ăXácăđ nh m căđíchăTN. + Thi t k ph
ngăánăTN.
+ Ti năhƠnhăTNătheoăph
ngăánăđưăch n.
+ Thu th p và x lý s li uă đ k t lu n bài t p. d. S n ph m ho tăđ ng: K t qu ho tăđ ng nhóm. Ho tăđ ng 3: T ng k t a. M c tiêu ho tăđ ng: Đánhăgiáăk t qu ho tăđ ng c a các nhóm. b. N i dung ho tăđ ng: D aăvƠoăcácătiêuăchíăđánhăgiáăvƠăk t qu ho tăđ ng c a mỗiănhómăđ đánhăgiáăk t qu ho tăđ ng c a các nhóm. c. G i ý t ch c ho tăđ ng: GV yêu c u các nhóm trình bày tóm t t k t qu ho tăđ ng c a nhóm mình SauăkhiăcácănhómăđưătrìnhăbƠy,ăg i m t vài h c sinh nh năxét,ăđánhăgiáăcácănhómăd a trên các tiêu chí. T ng k t, nh năxét,ăđánhăgiáăquáătrìnhăho tăđ ng c a các nhóm. GV và HS cùng rút ra k t lu n v cách gi i và k t qu gi i bài t p. c. S n ph m ho tăđ ng: rút ra k t lu n v cách gi i và k t qu gi i bài t p. PHI U H C T P TR M 1 BÀI T P THÍ NGHI M ÁP SU T Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: Thông qua ti n hành thí nghi m và th o lu nătheoănhómăđ gi i bài t p. II. Thi t b : Bong bóng, viên g ch,ăđinhăghim,ăth căđo,ăgi y, cân. III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: ti n hành thí nghi m và th o lu n nhóm. IV.ăH ng d n và nhi m v : Các em hãy s d ng thí nghi măđ nh ng gi i bài t p sau Bài 1: Đặt m t qu bóng bay lên m t bàn có nhi uăđinhăghim.ăDùngăm t viên g chăđặt lên qu bóng. Có hi năt ng gì x y ra v i qu bóng. Gi i thích hi năt ng. Bài 2: Hãy tìm cách tính áp su t do em tác d ngăkhiăđ ng trên mặt sàn n m ngang khi không mang giày, dép. V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
108
PHI U H C T P TR M 2 BÀI T P THÍ NGHI M ÁP SU T CH T L NG Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: Thông qua ti n hành thí nghi m và th o lu nătheoănhómăđ gi i bài t p. II. Thi t b : Ly, n p, ch uăn c III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: ti n hành thí nghi m và th o lu n nhóm IV.ăH ng d n và nhi m v : Các em hãy s d ng thí nghi măđ gi i bài t p sau M tăcáiălyăđ căđ y b ng m t cái n p nhẹ, phẳng và c ng. D căng c ly và n chìm ly vƠoătrongăn
c. Có hi năt
ng gì x y ra v i n p ly. Gi i thích hi năt
ng.
V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
PHI U H C T P TR M 3 BÀI T P THÍ NGHI M ÁP SU T CH T KHÍ Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: Thông qua ti n hành thí nghi m và th o lu nătheoănhómăđ gi i bài t p. II. Thi t b : Tr ng gà lu c chín, chai th yătinh,ădiêm,ădĩa,ăn n, ly th yătinh,ăn c. III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: ti n hành thí nghi m và th o lu n nhóm. IV.ăH ng d n và nhi m v : Các em hãy s d ng thí nghi măđ nh ng gi i bài t p sau BƠiă1:ăHưyătìmăcáchăđ m t qu tr ng gà chui l t vào m t chai th y tinh có c chai nh h năqu tr ng. Gi i thích cách làm. Bài 2: G n m t cây n năđangăcháyătrênăm tăcáiădĩa,ăđ n căvƠoătrongădĩa.ăDùngălyăth y tinh úp lên cây n năđangăcháy.ăCóăhi năt ng gì x y ra v iăn cătrongădĩa.ăGi i thích hi n t ng. V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
109
PHI U H C T P TR M 4 BÀI T P THÍ NGHI M L CăĐ Y ACSIMET Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: H c sinh quan sát và th o lu nătheoănhómăđ gi i bài t p. II. Thi t b : L c k ,ăgiáăđỡ,ăbìnhăchiaăđ , v t nặng,ăn c. III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: th o lu n nhóm IV.ăH ng d n và nhi m v : Các em hãy s d ng thí nghi măđ gi i bài t p sau Hưyătìmăcáchăđ xácăđ nh v t nặng làm b ng s t hay thép. Gi i thích cách làm. V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
PHI U H C T P TR M 5 BÀI T P THÍ NGHI M S N I Nhóm:ầầầầ. L p:ầầầầầ I. M c tiêu: Thông qua ti n hành thí nghi m và th o lu nătheoănhómăđ gi i bài t p. II. Thi t b : Tr ng,ăn c, ly. III.ăPh ngăphápăvƠăhìnhăth c làm vi c: ti n hành thí nghi m và th o lu n nhóm. IV.ăH ng d n và nhi m v : Các em hãy s d ng thí nghi măđ gi i bài t p sau Trong các lò p tr ngăng iătaăth ng ki m tra tr ngăgƠăđ bi t tu i tr ng d a vào cách ki mătraănh ăsau.ăTh tr ngăvƠoăn c n u th y tr ng thái tr ng chìm, n i,ăl ăl ng s d đoánăkháăchínhăxácătu i c a tr ng tính t khi m iăđẻ đ n khi tr ng b h ng. D a vào thí nghi m em hãy ch ra cách phân bi t tr ngăcũăvƠătr ng m i. Gi i thích cách làm. V. K t qu và trình bày - Ghi l i ng n g n k t qu các nhi m v trên phi u h c t p vào b ng ph . - Trình bày và b o v k t qu tr c toàn l p.
2.7. Thi t k b ng rubric đánhăgiáăm căđ bi u hi n c a hành vi thu c các thành t c a NL th c nghi măđ i v i t ng bài h c Cĕnă c vào c u trúc NL th c nghi m vƠă thangă đánhă giáă NLă th c nghi m c a HS, tôi ti n hành xây d ng b ngă đánhă giáă m că đ bi u hi n c a hành vi thu c các thành t c a NL th c nghi măđ i v i t ng bài h c. (xem ph l c 4)
110 K T LU NăCH Nh ng k t qu đ tăđ
NGă2
c qua nghiên c u và trình bày trong n i dung c aăch
g m: phân tích v trí, m c tiêu, c u trúc và ng d ngăch hình khai thác và s d ngăTNăch
ngă2ăbaoă
ngăắC ăh cẰăV t lý 8; tình
ngăắC ăh cẰăV t lý 8; so n th o m t s ti n trình
DH v i s khai thác và s d ngăTNătheoăh
ng phát tri n NL th c nghi m c a HS. C
th nh ăsau:ă - Qua phân phân tích v trí, m c tiêu, c u trúc và ng d ngăch
ngăắC ăh cẰă
V t lý 8 hi n hành cho th y: vi c khai thác và s d ng các TN trong DH là v năđ c n thi t và kh thi, phù h păđ iăt
ngăHSăvƠăđặcăđi m c uătrúcăch
ngătrìnhănh m góp
ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. - Trênăcácăc ăs lý lu n và th c ti năđưăxơyăd ng,ăđ tài phân tích tình hình s d ng TN sẵn có và v n d ng so n th o m t s ti tătrìnhăDH,ăb v năđ khai thác và s d ng TN trong DH ch và trong tình hình DH V t lý hi nănay.ăCácăph
căđ u ch ng t đ
c:
ngăắC ăh cẰăV t lý 8 th c s c p thi t ngăánăTNăc n ph i kh c ph căđ
c
nh ng h n ch c th đó,ăđ ng th i k p th i b sung các TN còn thi u nh m nâng cao ch tăl
ng và hi u qu DH. - K t qu nghiên c u tình hình s d ng TN c aăGVătrongăDHăđưă ch raăđ
c
nh ng bài h c GV c n s d ng TN bi u di n và TN có nhi u h n ch ,ăch aăđápă ng yêu c u DH. Nh ngăbƠiăđóăc năđ uăt ăkhai thác và s d ng TN đ t ch c DH. Qua b ng th ng kê và nh ng phân tích v
uăth s d ng trong DH c a t ng TN,ăb
căđ u
có th rút ra m t s đánhăgiáăv m căđ khai thác và s d ng TN nh m hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS trong DH V t lý. - V iăcácăTNăđưăkhaiăthácăvƠăs d ng đ c th cho 3 giáo án bài h c thu c ch
c,ăđ tài so n th o các ti n trình DH
ngăắC ăh cẰăV t lý 8. Các ti n trình DH và
giáoăánăđưăso n th oăđ u tuân th các yêu c uăvƠăcácăquyătrìnhăđưăđ xu t
ch
ngă2ă
v vi c khai thác và s d ng TN trong DH nh m góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS và nâng cao ch tăl
ng DH.ăCh
ngă4ăs trình bày ti n trình và
k t qu th c nghi m s ăph măđ đánhăgiáătínhăkh thi và hi u qu c a các ti n trình DHăđưăđ
c so n th o.
111
Ch
ngă3. TH C NGHI MăS ăPH M
3.1. M căđíchăvƠănhi m v c a th c nghi m 3.1.1 M căđíchăc a th c nghi măs ăph m Ki m tra gi thuy t khoa h c, ki m nghi m tính kh thi c a vi c khai thác và s d ng TN, m căđ h p lí c a các ti n trình DH có khai thác và s d ng TN nh m góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. Các n i dung ki m nghi m g m có: - Tính kh thi c a vi c khai thác và s d ng TN trong DH góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. - Hình th c, n i dung và hi u qu c aăcácăquyătrìnhăđưăđ xu t, các ti n trình DH có khai thác và s d ng TNăđưăgópăph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. - Các m că đ khai thác và s d ng TN vào t ch c DH ch
ngă ắC ă
h cẰăVLă8. - ĐánhăgiáăNL c a HS vƠăđ nhăl s bƠiătrongăch
ngăắC ăh cẰăVLă8ăđ
ng hi u qu c a các ti t d y c a m t
c t ch c theo h
ng khai thác và s d ng TN
nh m góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. 3.1.2. Nhi m v c a th c nghi măs ăph m Đ đ tăđ
c m căđíchătrên,ăth c nghi m s ăph m c n th c hi n nh ng nhi m
v c th sau: - Chuẩn b các n i dung cho th c nghi m s ă ph m nh m ki m tra gi thuy t khoa h c,ăđóălƠăvi c khai thác và s d ng TN vào d y h căch
ngăắC ăh cẰăVLă
8 nh m góp ph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS. - Ti n hành DH m t s bài thu căch
ngăắC ăh cẰăVLă8ăt iăcácăc ăs
th c nghi m s ăph m. -B
că đ u đánhă giáă hi u qu c a ti nă trìnhă DHă theoă h
ng góp ph n
hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS trong vi c khai thác và s d ng TN trong DH m t s ki n th c ch tíchăđ nhăl
ngăắC ăh cẰ VL 8
ng k t qu th c nghi m s ăph m).
THCS (thông qua x lý và phân
112 3.2. Đ iăt
ngăvƠăph
3.2.1ăĐ iăt
ngăphápăth c nghi măs ăph m
ng c a th c nghi măs ăph m
Tôi ch n HS 2 l p 8 c a tr
ng THCS Đ c Hòa vƠătr
trênăđ a bàn huy n M Đ c, t nh Qu ngăNgưiăđ lƠmăđ iăt Ti n hành d y h cătrênăđ iăt trìnhăDHăđ
ng THCS Nguy n Trãi ng th c nghi măs ăph m.
ng th c nghi m. S d ng giáo án th c nghi m và ti n
c lu năvĕnănghiênăc u. Trongăđó tôi t pătrungătheoădõiăvƠăđánhăgiáăs
phát tri n NL th c nghi m c a 8 HS trong l p 8Aătr
ngăTHCSăĐ c Hòa, g m:
1. Tr n Th Thanh H
5. Nguy năĐ c Hân
2. Tr n Th Sao Ly
6. Bùi T n Hi n
3. Nguy n Th QuỳnhăNh
7. Cao H ng Lâm
4. H Th Thu Viên
8.ăĐinhăVĕnăVũ
Sau khi ti n hành các gi th c nghi mă s ă ph m, lu nă vĕnă thuă th p s li u và nh ng thông tin c n thi tăđ x lí k t qu th c nghi m v đ nh tính l năđ nhăl rút ra k t lu n. Sau khi x lý s li u s thu th păđ
căđ
ngăđ
ng bi u di n s phát tri n
nĕngăl c th c nghi m c a t ng HS. 3.2.2.ăPh
ngăphápăc a th c nghi măs ăph m
Chuẩn b cho vi c th c nghi măs ăph m c a lu năvĕn,ăngayăt nĕmăh c 2019 2020, ti n hành d gi ,ăthĕmăl p Qu ngăNgưiăđ
ngăTHCSătrênăđ a bàn huy n M Đ c, t nh
c ch n làm th c nghi măs ăph m và traoăđ i v iăGVăvƠăHSăđ n m
b t th c tr ng DHVL c aăcácătr đ
cácătr
ng. Qua tìm hi u tình hình th c t c a tr
ng THCS
c ch n làm th c nghi mă s ă ph mă trênă đ a bàn huy n M Đ c, t nh Qu ng Ngãi
cho th y: - V phía GV: nhìn chung v nă đ d y h că theoă đ nhă h tr
ngă cóă đ c pă nh ngă ch aă s d ng r ng rãi và có hi u qu .ă GVă th
ng NL
các
ng s d ng
kinh nghi m và các PPDH ch y u là di n gi ng,ăđƠmătho i, phát v n... - V phía HS (qua d gi quanăsát):ăđaăs HS v n còn h c theo l i th đ ng,ăl
iăsuyănghĩ,ăch a tích c c trong các ho tăđ ng h c t p. NL c a HS v n còn
h n ch . các l p th c nghi m, GV d y theo giáo án mà lu năvĕnăđưăđ xu t. Các giáo án này có khai thác và s d ngă TNă ch th c nghi m c a HS.
ngăắC ăh cẰă V t Lý 8 nh m phát tri n NL
113 Các bài gi ng th c nghi m thu căch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8, bao g m:
+ Bài 6 L c ma sát + Bài 11 Th c hành: Nghi m l i l căđẩy Acsimet + Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i. Các ti t h că đ ch
c ti nă hƠnhă theoă đúngă ti nă đ đ
că quyă đ nh b i phân ph i
ngătrình c a B giáo d căvƠăĐƠoăt o. Khi d y l p th c nghi m,ă tôiă đưă quană sát,ă theoă dõiă vƠă ghiă chépă quáă trìnhă h c
t p, cách tr l i câu h i, s l n phát hi n v năđ c aăHS,ầăsauăđóăphơnătíchăti t h căđ rút kinh nghi m.ăTôiăđưăđánhăgiáătínhăkh thi c a ti n trình d y h căđưăso n th o, ch ra nh ngăđi u còn thi uăsótăđ b sung và s aăđ i nh măđ t hi u qu cao nh t. Cu iăđ t th c nghi m, tôi giao cho HS bài ki m tra ch tăl giá hi u qu c a ti n trình d y h c khai thác và s d ngăTNăch 8ătheoăh
ngăđ s ăb đánhă
ngăắC ăh cẰăV t Lý
ng phát tri n NL th c nghi m c a HS.
3.3 N i dung c a th c nghi măs ăph m 3.3.1 Th iăđi m ti n hành th c nghi măs ăph m Tháng 10 - 12 nĕmăh c 2019 ậ 2020. 3.3.2. Chu n b cho th c nghi măs ăph m 3.3.2.1. L a ch n l p th c nghi m vƠăđ i ch ng Theo m că đíchă c a lu nă vĕn,ă tôi ch n l p th c nghi m vƠă đ i ch ng có s l
ng b ngănhauăvƠăt
đ iăt
ngăđ
ngăv ch tăl
ng. Tôi không l y t t c HS trong l p làm
ng nghiên c u mà b ra ngoài danh sách nh ng h c sinh gi i tr i và nh ng h c
sinh quá kém; l y t ng s HSăsaoăchoăcácănhómăđ iăt kém
ng gi i, khá, trung bình, y u,
hai l p b ng nhau. Gi h c v n ti nă hƠnhă bìnhă th
ngă nh ngă khiă phơnă tích,ă
đánhăgiáăthìăch xét s h căsinhăđưăl a ch n. Sau khi tìm hi u th c t cácăđ iăt
ng th c nghi m,ăchúngătôiăđưăti n hành ch n
m u cho quá trình th c nghi măs ăph mănh ăsau:ăTrongănĕmăh c 2019 ậ 2020, ti n hành th c nghi măs ăph m t i hai tr Qu ng Ngãi. Các l pă8ăđ
ngăTHCSătrênăđ a bàn c a huy n M Đ c, t nh
c ch n làm th c nghi m vƠăđ i ch ng trênăc ăs sĩăs , h c
l c môn VL ( l p 7 thu c h cănĕmăh c 2018 ậ 2019)ălƠăt Tr
ng
L p
ngănhau.ăC th là:
K t qu h c t p V t Lý (%)
S l
ngăđ
ng
Gi i
Khá
Trung
Y u
Kém
114
bình THCS Nguy n
7A
30
66,6%
20%
13,4%
0%
0%
Trãi
7C
30
63,3%
23,3%
13,4%
0%
0%
7A
31
58%
22,5%
19,5%
0%
0%
7B
31
54,8%
19,4%
25,8%
0%
0%
THCSăĐ c Hòa
3.3.2.2. Các bài th c nghi măs ăph m Các bài gi ng th c nghi m thu căch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8, bao g m:
+ Bài 6 L c ma sát + Bài 11 Th c hành Nghi m l i l căđẩy Acsimet + Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i. V i mỗi ti t d y tôiăđ u chú ý th c hi n: + D yătheoăđúngăti n trình d y h căđưăso n th o và tinh th n c a giáo án, tuy tăđ iăkhôngăđ o l n th t các ti t h c. + Chú ý quan sát, theo dõi, bao quát nh ng c ch ,ătháiăđ tâm sinh lý c aăHSăđ n m b t k p th i các di n bi n di năraătrongăgiaiăđo n ti p theo. + T oă khôngă khíă s ă ph m vui vẻ, nhẹ nhàng, tôn tr ng, khích l ,ă đ ng viên k p th iăđ HS m nh d n, h ng thú, tích c c xây d ng bài. 3.3.2.3. Chu n b c ăs v t ch t Tìm hi uăc ăs ăv t ch t c aănhƠătr cho ti t d y. Th c hi năTNătr
ng đ chuẩn b nh ng d ng c TN c n thi t
c nhi u l n,ăđ m b o s thành công c a TN.
3.4. Đánhăgiáăk t qu th c nghi măs ăph m 3.4.1.ăTiêuăchíăđánhăgiá 3.4.1.1. Đánhăgiáănĕngăl c th c nghi m qua b ng rubric Đ đánhă giáă NLă th c nghi m c a HS tôi xây d ng b ng rubric d a trên các thành t , hành vi c a NL th c nghi m.ăSauăđóăquanăsátăvƠăđánhăgiáăbi u hi n c a HS l p th c nghi m trong quá trình d y h cătheoăh
ng th c nghi m.
Vi căđánhăgiáăthôngăquaăb ng rubric s giúpăđánhăgiáăm c NL th c nghi m c a t ng HS. T đóăđánh giá hi u qu c aăđ tài. B ng 3.1. K t qu thuăđ H
M c
Thành t 1
c v NL th c nghi m c a HS trong bƠiăắL cămaăsátẰ Thành t 2
Thành t 3
Thành t 4
115
và
đ
tên
bi u
1.1 1.2 1.3 1.4 2.1 2.2 2.3 2.4 3.1 3.2 3.3 3.4 4.1 4.2 4.3 4.4
hi n 1.
M1
Trần
M2
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Thị Thanh
M3
Hạ
M4
2.
M1
Trần
M2
x x
x
x
x x
x
x
x
x x
x
x
x
Thị Sao
M3
Ly
M4
3.
M1
Nguyễn
M2
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
Thị Quỳnh
M3
Như
M4
4.
M1
Hồ
M2
Thị
M3
x
x
x
x x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
Thu Viên 5.
M4 M1
Nguyễn
M2
Đức
M3
Hân
6.
Tấn
M3
Ngọc
M3
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x x
M4 M1
Đinh
M2
Văn
M3
Vũ
x
M1 M2
8.
x
M4
Đỗ Toản
x
x
x
M1 M2
7.
x
x
M4
Bùi
Hiển
x
M4
x
x x
x
x
x x
x
x
x x
x
x
x x
x
116 B ng 3.2. K t qu thuăđ
c v NL th c nghi m c a HS trong
bƠiăắNghi m l iăđ nh lu t AcsimetẰ H và tên
M c
Thành t 1
Thành t 2
Thành t 3
Thành t 4
đ bi u
1.1 1.2 1.3 1.4 2.1 2.2 2.3 2.4 3.1 3.2 3.3 3.4 4.1 4.2 4.3 4.4
hi n
1.
M1
Trần
M2
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Thị Thanh
M3
Hạ
M4
2.
M1
Trần
M2
x
x
x
x x
x
x x
x
x
x
x
Thị Sao
M3
Ly
M4
3.
M1
Nguyễn
M2
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
Thị Quỳnh
M3
Như
M4
4.
M1
Hồ
M2
Thị
M3
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x x
x
x
Thu Viên 5.
M4 M1
Nguyễn
M2
Đức
M3
Hân
6.
Tấn
M3
x
x
x x
x x
x x
x
x
M1 M2
Ngọc
M3
8.
x
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
M4
Đỗ Toản
x
M1 M2
7.
x
M4
Bùi
Hiển
x
M4 M1
x x
x
x x
x
x x
x
x x
x x
117
Đinh Văn Vũ
M2
x
M3
x x
M4
x
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
B ng 3.3. K t qu thuăđ
c v NL th c nghi m c a HS trong
bƠiăắBƠiăt p thí nghi m Áp su t ậ S n iẰ H và tên
M c
Thành t 1
Thành t 2
Thành t 3
Thành t 4
đ bi u
1.1 1.2 1.3 1.4 2.1 2.2 2.3 2.4 3.1 3.2 3.3 3.4 4.1 4.2 4.3 4.4
hi n
1.
M1
Trần
M2
x
x
x
x
x
x
x
x
Thị Thanh
M3
Hạ
M4
2.
M1
Trần
M2
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
Thị Sao
M3
Ly
M4
3.
M1
Nguyễn
M2
x
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Thị Quỳnh
M3
Như
M4
4.
M1
Hồ
M2
Thị
x
x
x
M3
x
x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x x
x
x
x
x
Thu Viên 5.
M4
M2
Đức
M3
6.
x
x
x
x x
x x
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
M1 M2
Tấn
M3
7.
x
M4
Bùi
Hiển
x
M1
Nguyễn
Hân
x
M4 M1
x x
x
x x
x
x x
x x
x
x
x
118
Đỗ
M2
Ngọc
M3
x x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Toản
M4 8.
x
x
x
x
M1
Đinh
M2
Văn
M3
Vũ
x
x
M4
x
x
x
x
x
3.4.1.2.ăĐánhăgiáăch tăl
x
x
x
x
x
x
x x
ng d y h c qua bài ki m tra
Đ đánhăgiá ch tăl
ng d y h c c aăHSătôiăcĕnăc vƠoăđi m s c a các bài ki m
tra. N i dung bài ki mătraăđ
c xây d ng theo 3 m căđ c ăb nănh ăsau:
- Nh n bi t (c păđ 1): yêu c u HS nh và nh c l i nh ng ki n th c đưăh c mà không c n phân tích, gi i thích nh ng ki n th căđó. - Thông hi u (c pă đ 2): HS bi t chuy nă đ i, c tă nghĩa,ă s p x p, di nă đ t nh ng ki n th căđưăbi t theo nh ng yêu c u khác nhau. - V n d ng (c pă đ 3, 4): g m có v n d ng và v n d ng cao. V i m c v n d ng yêu c u HS v n d ngă đ
c ki n th că đưă h c vào gi i quy t nh ng tình hu ng
quen thu c hoặc gi i các bài toán v n d ngăđ năgi n (áp d ng công th căquaă1ăb
c
gi i), v i v n d ng cao HS ph i bi t bi năđ i hoặc v n d ng ki n th c t quen thu c sang hoàn c nh m i hoặc gi i các bài toán v n d ng cao (bi năđ iăquaă2ăb
c gi i tr
lên). 3.4.2.ăĐánhăgiá,ăx p lo i Đ đánhăgiá k t qu th c nghi măs ăph m tôi s d ng 2 PP: - PP phân tích so sánh d a trên vi căđánhăgiáănh ng hành vi c a HS trong gi h c theo b ng rubric (kèmătheoăđi m
mỗi m căđ đánhăgiáăNLăth c nghi m c a HS
trong quá trình d y h c). Đ đánhă giáă NLă th c nghi m c a HS sau khi d y th c nghi m, tôi ti năhƠnhăl
ng hóa các m căđ đ tăđ
nghi m theo thangăđi măđ xu tăd B ng 3.4.ăL
iăđơy:
ng hóa các m căđ đ tăđ Các m căđ đ tăđ
Hành vi
c c a t ng hành vi c a NL th c
c c a t ng hành vi NL th c nghi m
c c a hành vi
M c1
M c2
M c3
M c4
(1đ)
(2đ)
(3đ)
(4đ)
Đi m
Đi m
t iăđaă
t iăđaă
T ng
hành
thành
vi
t
t iăđa
đi m
119
Thành
1.1
4đ
tố 1
1.2
4đ
1.3
4đ
1.4
4đ
Thành
2.1
4đ
tố 2
2.2
4đ
2.3
4đ
2.4
4đ
Thành
3.1
4đ
tố 3
3.2
4đ
3.3
4đ
3.4
4đ
Thành
4.1
4đ
tố 4
4.2
4đ
4.3
4đ
4.4
4đ
16đ
16đ 64đ 16đ
16đ
120 Theo b ngăl
ngăhóaătrên,ăđi măquyăđ i các m căđ nh ăsau:ăM c 4ậ ng v i 4
đi m; M c 3 ậ ng v iă3ăđi m; M c 2 ậ ng v iă2ăđi m; M c 1 ậ ng v iă1ăđi m. Nh ăv y, t ngăđi m t iăđaăc a các thành t là: Thành t 1 ậ 16ăđi m; Thành t 2 ậ 16 đi m; Thành t 3 ậ 16ăđi m; Thành t 4 ậ 16 đi m và t ngăđi m t iăđaăc a NL th c nghi m mà mỗi HS có th đ tăđ
călƠă64ăđi m.ăTuyănhiên,ăđ thu n ti n cho vi c so
sánh s phát tri n NL th c nghi m c a HS qua các bài,ătôiăquyăđ iăđi m s thành các m căđ (4 m căđ : T t; Khá, Trung bình; Y u) tính theo ph nătrĕmăt ng s đi m mà HSăăđ tăđ
cănh ăsau:
B ngă3.5.ăTiêuăchíăđánhăgiáăcácăm căđ ăđ tăđ Đi uăki nă(%ătrênăt ngăs ăđi m) D
căc aăNLăth cănghi măc aăHS M căđ ăđ tăđ
iă50%
c
Y u
T ă50%ăđ nă64%
Trung bình
T ă65%ăđ nă80%
Khá
Trên 80%
T t
TrênăđơyălƠăcácătiêuăchíăđánhăgiáăNLăth c nghi m c aăHSămƠăchúngătôiăđưăxơyă d ng. D a vào tiêu chí này, k t h p v i k t qu thuăđ
c sau khi d y th c nghi m, tôi
ti n hƠnhăđánhăgiáăs phát tri n NL th c nghi m c a HS qua các bài DH. - PPăphơnătíchăsoăsánhăđ nhăl
ng d a trên k t qu các bài ki m tra v i thang
đi m 10 và cách x p lo iănh ăsau: B ng 3.6.ăTiêuăchíăđánhăgiáăch tăl Đi uăki nă(trênăt ngăs ăđi m) D
iă3,5đ
ng d y h c đ t đ
c c a HS
X pălo i Kém
T ă3,5đăđ nă4,9đ
Y u
T ă5đăđ nă6,5đ
Trung bình
T ă7đăđ nă7,9đ
Khá
T ă7,9đătr ălên
Gi i
Cĕnăc vào k t qu thuăđ
c t quan sát và ki m tra HS, b ng PP th ng kê toán
h c, x lí và phân tích k t qu th c nghi măchoăphépătôiăđánhăgiáăNLăth c nghi m và ch tăl đ tài.
ng c a d y h c. T đóăchoăphépăki m tra gi i thuy t khoa h c và hi u qu c a
121 3.4.3. K t qu th c nghi măs ăph m 3.4.3.1. Yêu c u chung v x lý k t qu th c nghi măs ăph m Đ phân tích và x lý các k t qu đánhăgiáăNLăth c nghi m tôi th c hi n các b
c sau: - Ch n ra 8 emăHSăvƠăđánhăgiáăNLăth c nghi m trên 8 em này; - L p b ng rubric tínhăđi m c a mỗi em trong mỗi gi d y th c nghi m; - ĐánhăgiáăNLăth c nghi m c a mỗi em sau quá trình th c nghi m. Đ phân tích và x lý ch tăl
ng h c t p tôi th c hi năcácăb
c sau:
- L p b ng th ng kê k t qu các bài ki m tra quá trình th c nghi m;ătínhăđi m trung bình c ng c a l p th c nghi m và l păđ i ch ng; - L p b ng x p lo i k t qu h c t p, v bi uăđ x p lo i h c t p qua mỗi bài ki mătraăđ so sánh k t qu h c t p gi a các l p th c nghi m và l păđ i ch ng; - L p b ng phân ph i t n su t, v đ th cácăđ
ng bi u di n s phân ph i t n
su t c a l p th c nghi m và l păđ i ch ng qua mỗi bài ki mătraăđ so sánh k t qu h c t p. - Tính toán các tham s th ng kê theo các công th c sau: +ăĐi m trung bình c ng là tham s đặcătr ngăchoăs h i t c a b ng s li u.
L p th c nghi m X =
ni xi
nTN
Trongăđóă xi , yi l năl
L păđ i ch ng Y =
;
ni yi
nDC
t là các giá tr đi m c a l p th c nghi m và l p
đ i ch ng; ni là s HSăđ tăđi m ki m tra xi hoặc yi ; nTN , nDC l nă l
ch ngăđ
t là s HS c a l p th c nghi m và l pă đ i
c ki m tra. +ăPh
ngăsaiă S 2 vƠăđ l ch chuẩn là tham s đoăm căđ phân tán c a
n (n − X ) =
các s li u quanh giá tr trung bình c ng. 2 L p th c nghi m STN
nTN − 1 i
i
2
;
122
2 L păđ i ch ng SDC
n ( n − Y) = nDC − 1 i
2
i
2 L p th c nghi m TN = STN ;
2 L păđ i ch ng DC = SDC
+ H s bi n thiên V ch m căđ phân tán c a giá tr trung bình c ng X VTN =
và Y
TN X
VDC =
100(%) ;
DC Y
+ H s Studen (t) có công th c t =
100(%)
X − Y nDC nTN S nDC + nTN
- L p b ng x p lo i h c t p theo 5 m c: kém, y u, trung bình, khá, gi i. - V bi uăđ x p lo iăđ so sánh k t qu h c t p c a l p th c nghi m và l p đ i ch ng. 3.4.3.2.ă Đánhă giáă nĕngă l c th c nghi m c a h c sinh qua các hành vi theo b ng rubric D a trên s quan sát c aăGVăđánhăgiáăNLăth c nghi m c a 8 em HS qua các hành vi ta có b ng sau: B ng 3.7. M căđ HSăđ tăđ H và tên 1. Trần Thị Thanh Hạ
2. Trần Thị Sao Ly
Bài
5. Nguyễn Đức Hân
6. Bùi Tấn Hiển
Đi măđ tăđ
c
%ăđ tăđ
c
M căđ đ tăđ
1
5/16
31,25%
Y u
2
6/16
37,5%
Y u
3
10/16
62,5%
Trung bình
1
6/16
37,5%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
10/16
62,5%
Trung bình
7/16
43,75%
Y u
2
11/16
68,75%
Khá
3
12/16
75%
Khá
1
9/16
56,25%
Trung bình
2
10/16
62,5%
Trung bình
3
13/16
81,25%
T t
1
9/16
56,25%
Trung bình
2
10/16
62,5%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
6/16
37,5%
Y u
3. Nguyễn Thị Quỳnh Như 1
4. Hồ Thị Thu Viên
c thành t 1 qua các bài th c nghi m c
123
7. Đỗ Ngọc Toản
%ăS ăđi măHSăđ tăđ
c
8. Đinh Văn Vũ
2
9/16
56,25%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
7/16
43,75%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
10/16
62,5%
Trung bình
1
11/16
68,75%
Khá
2
12/16
75%
Khá
3
13/16
81,25%
T t
90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Trầ T.T. Hạ Trầ T.S. L
Nguyễn Hồ T.T. Viê T.Q. Như Bài 1
Bài 2
Ngu ễ Đ. Hân
Bùi T. Hiể
Đỗ N. Toả
Đi h V. Vũ
H căsinh
Bài 3
Hình 3.1. Các m căđ HSăđ tăđ
c
thành t 1
Nhận xét: Trong n iădungăbƠiă1ăđaăs HS ch đ t m c y u và TB (5 HS y u và 2 HS TB), ch cóă1ăHSăđ t m c kháăvƠăkhôngăcóăHSănƠoăđ t m c t t. Qua n i dung bài 2 thì thành t 1ăđưăđ
c c i thi n, minh ch ng s HSăđ t m c y u gi m, m c TB và khá
tĕngălênă(ăă1ăHSăy u,ă5ăHSăTBăvƠă2ăHSăkhá).ăĐ năbƠiă3ăthìăHSăđ t m c y u không còn, s HSăđ t m căkháătĕng,ăth m chí cóăHSăđ t
m c gi i ( 3 HS TB, 2 HS khá và 3 HS
gi i). Đ i v i t ng HS t bi uăđ trên có th th yăđ
c r ngăđi m s c a các em càng
ngƠyăcƠngătĕngălên,ăđi uănƠyăđ ngănghĩaăv i thành t 1 c a NL th c nghi m càng ngày cƠngăđ
c c i thi n và nâng cao
mỗi em HS.
B ng 3.8 . M căđ HSăđ tăđ H và tên 1. Trần Thị Thanh Hạ
Bài
c thành t 2 qua các bài th c nghi m
Đi măđ tăđ
c
%ăđ tăđ
c
M căđ đ tăđ
1
6/16
37,5%
Y u
2
9/16
56,25%
Trung bình
3
10/16
62,5%
Trung bình
c
124 2. Trần Thị Sao Ly
1
7/16
43,75%
Y u
2
11/16
68,75%
Khá
3
14/16
87,5%
T t
9/16
56,25%
Trung bình
2
12/16
75%
Khá
3
14/16
87,5%
T t
1
7/16
43,75%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
9/16
56,25%
Trung bình
1
6/16
37,5%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
12/16
75%
Khá
1
7/16
43,75%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
6/16
37,5%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
10/16
62,5%
Trung bình
1
9/16
56,25%
Trung bình
2
10/16
62,5%
Trung bình
3
13/16
81,25%
T t
3. Nguyễn Thị Quỳnh Như 1
4. Hồ Thị Thu Viên
5. Nguyễn Đức Hân
6. Bùi Tấn Hiển
7. Đỗ Ngọc Toản
%ăS ăđi măHSăđ tăđ
c
8. Đinh Văn Vũ
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Trầ T.T. Hạ Trầ T.S. L
Nguyễn T. Hồ T.T. Viê Q. Như
Ngu ễ Đ. Hân
Bùi T. Hiể
Đỗ N. Toả
Đi h V. Vũ
H căsinh Bài 1
Bài 2
Bài 3
Hình 3.2. Các m căđ HSăđ tăđ
c qua thành t 2
125 Nhận xét: Trong n iădungăbƠiă1ăđaăs HS ch đ t m c y u và TB (6 HS y u và 2 HS TB), không có HSăđ t m c khá và m c t t. Qua n i dung bài 2 thì thành t 2 đưă đ
c c i thi n, minh ch ng s HSăđ t m c y u gi m đángăk là không còn HS y u,
m căTBăvƠăkháătĕngălênă(ă6 HSăTBăvƠă2ăHSăkhá).ăĐ năbƠiă3ăthìăHSăđ t m căkháătĕng ti p t cătĕng, th măchíăcóăHSăđ t
m c gi i ( 3 HS TB, 2 HS khá và 3 HS gi i).
Đ i v i t ng HS t bi uăđ trên có th th yăđ
c r ngăđi m s c a các em càng
ngƠyă cƠngă tĕngă lên,ă đi uă nƠyă đ ngă nghĩaă v i s ti n b rõ r t rõ r t c a t ng HS thành t 2 c a NL th c nghi m. B ng 3.9 . M c đ HSăđ tăđ H và tên 1. Trần Thị Thanh Hạ
2. Trần Thị Sao Ly
3. Nguyễn Thị Quỳnh Như
4. Hồ Thị Thu Viên
5. Nguyễn Đức Hân
6. Bùi Tấn Hiển
7. Đỗ Ngọc Toản
8. Đinh Văn Vũ
Bài
c thành t 3 qua các bài th c nghi m Đi măđ tăđ
c
%ăđ tăđ
c
M căđ đ t đ
c
1
7/16
43,75%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
10/16
62,5%
Trung bình
1
5/16
31,25%
Y u
2
7/16
43,75%
Y u
3
9/16
56,25%
Trung bình
1
8/16
50%
Trung bình
2
11/16
68,75%
Khá
3
12/16
75%
Khá
1
7/16
43,75%
Y u
2
9/12
56,25%
Trung bình
3
10/16
62,5%
Trung bình
1
6/16
37,5%
Y u
2
7/16
43,75%
Y u
3
12/16
75%
Khá
1
6/16
37,5%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
7/16
43,75%
Y u
2
9/16
56,25%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
6/16
37,5%
Y u
2
11/16
68,75%
Khá
126
%ăđi măs ăHSăđ tăđ
că
3
13/16
81,25%
T t
90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Trầ T.T. Hạ Trầ T.S. L
Nguyễn Hồ T.T. Viê Ngu ễ Đứ Bùi Tấ Hiể T.Q. Như Hân
Đỗ Ngọ Toả
Đi h Vă Vũ
H căsinh Bài 1
Bài 2
Bài 3
Hình 3.3. Các m căđ HSăđ tăđ
c qua thành t 3
Nhận xét: Trong n iădungăbƠiă1ăđaăs HS ch đ t m c y u và TB (7 HS y u và 1 HS TB) th măchíăkhôngăcóăHSăđ t m c khá t t. Qua n i dung bài 2 thì thành t 2ăđưă đ
c c i thi n, minh ch ng s HSăđ t m c y u gi m, m căTBăvƠăkháătĕngălênă(ă2ăHSă
y u, 4 HS TB và 2 HS khá), không có HS gi i.ăĐ năbƠiă3ăthìăHSăđ t m c y u không còn, s HSăđ t m căkháătĕng,ăth măchíăcóăHSăđ t
m c gi i ( 3 HS TB, 4 HS khá và 1
HS gi i). Đ i v i t ng HS t bi uăđ trên có th th yăđ
c r ngăđi m s c a các em càng
ngƠyăcƠngătĕngălên,ăđi u này đ ngănghĩaăv i thành t 3 c a NL th c nghi m càng ngày cƠngăđ
c c i thi n và nâng cao
mỗi em HS.
B ng 3.10 . M căđ HSăđ tăđ H và tên 1. Trần Thị Thanh Hạ
2. Trần Thị Sao Ly
Bài
c thành t 4 qua các bài th c nghi m
Đi măđ tăđ
c
%ăđ tăđ
c
M căđ đ tăđ
1
6/16
37,5%
Y u
2
8/16
50%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
7/16
43,75%
Y u
2
11/16
68,75%
Khá
3
13/16
81,25%
T t
7/16
43,75%
Y u
2
11/16
68,75%
Khá
3
14/16
87,5%
T t
3. Nguyễn Thị Quỳnh Như 1
c
127 4. Hồ Thị Thu Viên
5. Nguyễn Đức Hân
6. Bùi Tấn Hiển
7. Đỗ Ngọc Toản
%ăđi măs ăHSăđ tăđ
c
8. Đinh Văn Vũ
1
6/16
37,5%
Y u
2
11/16
68,75%
Khá
3
13/16
81,25%
T t
1
7/16
43,75%
Y u
2
9/16
56,25%
Trung bình
3
11/16
68,75%
Khá
1
9/16
56,25%
Trung bình
2
10/16
62,5%
Trung bình
3
13/16
81,25%
T t
1
9/16
56,25%
Trung bình
2
10/16
62,5%
Trung bình
3
15/16
93,75%
T t
1
10/16
62,5%
Trung bình
2
11/16
68,75%
Khá
3
13/16
81,25%
T t
Nguyễn Hồ T.T. Viê T.Q. Như
Ngu ễ Đứ Bùi Tấ Hiể Hân
100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Trầ T.T . Hạ Trầ T.S. L
Đỗ Ngọ Toả
Đi h Vă Vũ
H căsinh Bài 1
Bài 2
Bài 3
Hình 3.4. Các m căđ HSăđ tăđ
c qua thành t 4
Nhận xét: Trong n iădungăbƠiă1ăđaăs HS ch đ t m c y u và TB (5 HS y u và 3 HSăTB),ăkhôngăcóăHSăđ t m c khá và m c t t. Qua n i dung bài 2 thì thành t 4 đưă đ
c c i thi n, minh ch ng s HSăđ t m c y u gi măđángăk là không còn HS y u,
m căTBăvƠăkháătĕngălênă(4 HS TB và 4 HSăkhá).ăĐ năbƠiă3ăthìăHSăđ t m căkháătĕngă ti p t cătĕng, không còn HS HS khá và 6 HS t t).
m c TB và th măchíăcóăHSăđ t
m c t t khá nhi u (2
128 Đ i v i t ng HS t bi uăđ trên có th th yăđ
c r ngăđi m s c a các em càng
ngƠyă cƠngă tĕngă lên,ă đi uă nƠyă đ ngă nghĩaă v i s ti n b rõ r t rõ r t c a t ng HS thành t 4 c a NL th c nghi m. 3.4.3.3.ăĐánhăgiáăch tăl
ng h c t p c a h c sinh qua các bài ki m tra
K t qu bài ki m tra s 1: sau khi h c xong bài L c ma sát, tôi cho HS làm bài ki m tra s 1ă(đ ki m tra ậ ph l c). B ng 3.11. B ng phân ph i th c nghi m ậ Bài ki m tra s 1 L p
Tr
ng
8A THCS Thực
Nguyễn Trãi
nghiệm 8A THCS Đức Hòa 8C THCS Đối
Nguyễn Trãi
chứng
8B THCS Đức Hòa
Đi m
Sƿă s
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
30
0
0
1
6
7
7
3
3
2
0
1
31
0
0
2
4
7
6
5
3
3
1
0
30
0
0
2
6
7
6
4
3
0
1
1
31
0
0
3
5
6
7
4
4
2
0
0
K t qu bài ki m tra s 2: sau khi h c xong bài Nghi m l iăđ nh lu t Acsimet, tôi cho HS làm bài ki m tra s 2ă(đ ki m tra ậ ph l c). B ng 3.12. B ng phân ph i th c nghi m ậ Bài ki m tra s 2 L p
Tr
ng
8A THCS Thực
Nguyễn Trãi
nghiệm
8A THCS Đức Hòa
Đối chứng
8C THCS Nguyễn Trãi 8B THCS Đức
Đi m
Sƿă s
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
30
0
0
1
4
4
7
5
4
2
2
1
31
0
0
2
4
3
6
7
4
3
2
0
30
0
0
2
6
5
7
4
3
2
0
1
31
0
0
1
5
6
7
5
4
2
1
0
129 Hòa K t qu bài ki m tra s 3: sau khi h c xong bài Bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i, tôi cho HS làm bài ki m tra s 3ă(đ ki m tra ậ ph l c). B ng 3.13. B ng phân ph i th c nghi m ậ Bài ki m tra s 3 Tr
L p
ng
8A THCS Thực
Nguyễn Trãi
nghiệm
8A THCS Đức Hòa 8C THCS
Đối
Nguyễn Trãi
chứng
8B THCS Đức Hòa
Đi m
Sƿă s
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
30
0
0
0
3
4
5
2
5
5
4
2
31
0
0
1
3
4
7
6
4
3
2
1
30
0
0
1
5
4
6
4
5
2
2
1
31
0
0
2
4
3
5
8
5
3
1
0
3.4.4. X lí, th ng kê k t qu th c nghi m 3.4.4.1. Th ngăkêănĕngăl c th c nghi m c a h c sinh B ng 3.14. Các m căđ c a NL th c nghi mămƠăHSăđ tăđ
c
qua 3 bài th c nghi m H và tên
1. Trần Thị Thanh Hạ
2. Trần Thị Sao Ly
3. Nguyễn Thị Quỳnh Như
4. Hồ Thị Thu Viên
Bài h c
Đi măđ tăđ
c
%ăđ tăđ
c
M căđ đ t đ
c
1
24/64
37,5%
Y u
2
31/64
48,4%
Y u
3
41/64
64,1%
Trung bình
1
25/64
39,1%
Y u
2
37/64
57,8%
Trung bình
3
46/64
71,9%
Khá
1
31/64
48,4%
Y u
2
45/64
70,3%
Khá
3
52/64
81,3%
T t
1
29/64
45,3%
Y u
2
38/64
59,4%
Trung bình
3
45/64
70,3%
Khá
130 5. Nguyễn Đức Hân
6. Bùi Tấn Hiển
7. Đỗ Ngọc Toản
%ăđi măs ăHSăđ tăđ
c
8. Đinh Văn Vũ
1
28/64
43,8%
Y u
2
34/64
53,1%
Trung bình
3
46/64
71,9%
Khá
1
28/64
43,8%
Y u
2
35/64
54,7%
Trung bình
3
46/64
71,9%
Khá
1
29/64
45,3%
Y u
2
35/64
54,7%
Trung bình
3
46/64
71,9%
Khá
1
36/64
56,3%
Trung bình
2
44/64
68,8%
Khá
3
52/64
81,3%
T t
90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Trầ T.T. Hạ Trầ T.S. L
Nguyễn Hồ T.C. Viê T.Q. Như
Ngu ễ Đứ Bùi Tấ Hiể Hân
Đỗ Ngọ Toả
Đi h Vă Vũ
H căsinh Bài 1
Bài 2
Bài 3
Hình 3.5. Các m căđ HSăđ tăđ
c qua 3 bài h c
Nhận xét: Trong n iădungăbƠiă1ăđaăs HS ch đ t m c y u và TB (7 HS y u và 1 HSă TB),ă khôngă cóă HSă đ t m c khá và m c t t. Qua n iă dungă bƠiă 2ă thìă đưă đ
cc i
thi n, minh ch ng s HSăđ t m c y u gi măđángăk ch cón 1 HS y u, m c TB và khá tĕngălênă(4ăHSăTBăvƠă4ăHSăkhá).ăĐ năbƠiă3ăthìăHSăđ t m c TB ch còn 1 HS, m c khá ti p t cătĕngăvƠăth măchíăcóăHSăđ t
m c t t (5 HS khá và 2 HS t t).
Đ i v i t ng cá nhân HS, t bi uăđ trênătaăcũngăth yăđi m s có s tĕngăd n qua t ng bài h c,ăđi uăđóăchoăth y NL th c nghi m c a HSăđangăđ
c hình thành và
ngày càng phát tri n. C th qua n i dung 3 bài HS Nguy n Th QuỳnhăNh ăcóăs ti n b h t s c rõ r t ( bài 1 ch đ t m căđ Y uănh ngăquaăbƠiă2ăthìăđưăđ t m căKhá,ăđ n bài 3 thì nh s nỗ l căđưăđ t m c T t); còn HS Tr n Th Thanh H thì có s ti n b
131 ch măh năsoăv i các HS khác, kh iăđ u lên v đi m s nh ngăv năcònăđ t
bƠiă1ăđ t m c Y u tuy qua 2 bài 2 có s tĕngă
m c Y u,ăđ n bài 3 thì có s nỗ l căh nănênăđ t
đ n m c Trung bình. Vì v y trong quá trình d y h c GV c n ph i quanătơmăh n,ătìmă hi uă kĩă h nă v đặcă đi m c a nh ngă HSă nƠyă đ có bi nă phápă nơngă caoă h năn a ch t l
ng d y h c.
B ng 3.15. S l
ng HS theo các m căđ đ tăđ
Thành t
Thành tố 1
Thành tố 2
Thành tố 3
Thành tố 4
Tổng thể NL thực nghiệm
c c a NL th c nghi m qua 3 bài h c
Bài h c
Y u
Trung bình
Khá
T t
1
5
2
1
0
2
1
5
2
0
3
0
3
3
2
1
6
2
0
0
2
0
6
2
0
3
0
3
2
3
1
7
1
0
0
2
2
4
2
0
3
0
3
4
1
1
5
3
0
0
2
0
4
4
0
3
0
0
2
6
1
7
1
0
0
2
1
5
2
0
3
0
1
5
2
ngăHS
5 4 Bài 3
3
S ăl
2
Bài 2
1
Bài 1
0 Yếu
Trung bình Bài 1
Hình 3.6. S l
Tốt
Khá
ng HS
Bài 2
Bài 3
các m căđ qua thành t 1
ngăHS
6
S ăl
132
2
4
Bài 3 Bài 2 Bài 1
0 Yếu
Trung bình Bài 1
ngăHS
Hình 3.7. S l
Tốt
Khá Bài 2
Bài 3
các m căđ qua thành t 2
ng HS
8 6 Bài 3 4
S ăl
Bài 2 2
Bài 1 0 Yếu
Trung bình
Bài 1
ngăHS
6
S ăl
Hình 3.8. S l
2
Tốt
Khá
Bài 2
ng HS
Bài 3
các m căđ qua thành t 3
4
Bài 3 Bài 2 Bài 1
0
Yếu
Trung bình Bài 1
Hình 3.9. S l
Tốt
Khá Bài 2
ng HS
Bài 3
các m căđ qua thành t 4
ngăHS
8
S ăl
133
2
6 Bài 3
4
Bài 2 Bài 1 0 Yếu
Trung bình Bài 1
Hình 3.10. S l
Tốt
Khá Bài 2
ng HS
Bài 3
các m căđ qua c 4 thành t
Sau khi ti n hành d y h că3ăbƠiătheoăgiáoăánăđưăso nătheoăh d ng TN nh m phát tri n NL th c nghi m c aăHSăđưăgơyăđ
ng khai thác và s
c s h ng thú v i HS và
HSăđưătíchăc c trong các ho tăđ ng chi mălĩnhăki n th c. +
bƠiăđ uătiên,ăđaăs HS tích c c tham gia các ho tăđ ng gi i quy t v năđ
mƠăGVăđ aăraănh ngăcáchăth c hi n, tr l iăcònăch aăđúng,ăc n ph i có s tr giúp, h
ng d n nhi u c a GV. +
hai bài sau, HS có s ti n b rõ r t, ti p nh n và hoàn thành nhi m v
trong th i gian cho phép, GV ít tr giúpăh năvƠăcác lỗi sai gặp ph iăcũngăítăh n.ăHSă h c t p m t cách tích c c, ch đ ng th hi n qua các hành vi c a NL th c nghi mănh ă thi t k đ
că ph
ngă ánă thíă nghi m kh thi, ti nă hƠnhă đ
c thí nghi m chính xác,
nhanh chóng và thu th p, x lỦăđúngăs li uăđ rút ra k t lu n. Nh ăv y qua vi c t ng h p, x lí và phân tích k t qu c a th c nghi măs ăph m,ăb đ u có th nh năđ nh r ng NL th c nghi m c aăHSăđangăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n qua các ti t d yătheoăph
ngăphápăm i.
3.4.4.2. X lí, th ng kê ch tăl
ng h c t p c a h c sinh qua các bài ki m tra
Qua bài ki m tra s 1, đi m trung bình c ng L p th c nghi m X = 5,02 ; L păđ i ch ng Y = 4,79
c
134 B ng 3.16. B ng x p lo i h c l c ậ Bài ki m tra s 1 L p
S HS
Kém
Y u
Thực nghiệm
61 % 61 %
13 21,31% 16 26,23%
14 22,95% 13 21,31%
Đối chứng
Trung bình 21 34,43% 21 34,43%
Biểu đồ phâ loại họ lự
ài kiể
Khá
Gi i
11 18,03% 9 14,75%
2 3,28% 2 3,28%
tra số
25
Số HS
20 15 10 5 0 Yếu
Kém
Trung bình Thự
ghiệ
Giỏi
Khá
Họ lự
Đối hứ g
Hình 3.11. Bi uăđ x p lo i bài ki m tra s 1 B ng 3.17. B ng phân ph i t n su t k t qu bài ki m tra s 1 Đi m
(
L p th c nghi m
Xi (Yi )
ni
W(%)
ni Xi − X
)
L păđ i ch ng 2
ni
W(%)
(
)
ni Yi − Y
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
2
3
4,92
27,36
5
8,19
38,92
3
10
16,39
40,80
11
18,03
35,25
4
14
22,95
14,56
13
21,31
8,11
5
13
21,31
0,05
13
21,31
0,57
6
8
13,11
7,68
8
13,11
11,71
7
6
9,85
23,52
7
11,48
34,18
8
5
8,19
44,40
2
3,29
20,61
9
1
1,64
15,84
1
1,64
17,72
2
135 10
1
1,64
15,84
1
1,64
17,72
T ng
61
100
190,05
61
100
184,79
Đồ thị phâ phối tầ suất ài kiể
tra số
Số HS đạt điể
Xi
15
10
5
0 0
1
2
3
4 Thự
Hình 3.12.ăăĐ th đ
5
6
ghiệ
7
8
9
10
Điể
Đối hứ g
Xi
ng phân ph i t n su t bài ki m tra s 1
B ng 3.18. B ng phân ph i t n su tălũyătích c a bài ki m tra s 1 S %ăHSăđ tăđi m Xi tr xu ng
T ng s HS
L p Thực nghiệm Đối chứng
1
2
3
4
5
6
Xi trở uố g
8
9
10
9,85
61
0
4,92 16,39 22,95 21,31 13,11
8,19
1,64
1,64
61
0
8,19 18,03 21,31 21,31 13,11 11,48 3,29
1,64
1,64
Đồ thị phâ phối tầ suất lũ tí h ài kiể
Số % HS đạt điể
7
tra số
25 20 15 10 5 0 0
1
2
3
4
Thự
ghiệ
5
6
7
8
9
10
Điể
Đối hứ g
Xi
Hình 3.13.ăĐ th phân ph i t n su tălũyătích B ng 3.19. Các thông s th ng kê c a bài ki m tra s 1 L p Thực nghiệm
X (Y)
S2
V(%)
tn
5,02
3,59
1,89
37,65
0,67
136 Đối chứng
4,79
3,75
1,94
40,50
Nh n xét: - Đi m trung bình c a l p th c nghi mă(5,02)ăcaoăh năl păđ i ch ng (4,79). - H s bi n thiên giá tr đi m s c a l p th c nghi m (37,65) th păh năl păđ i ch ngă(40,50).ăNghĩaălƠăđ phân tán v đi m s quanhăđi m trung bình c a l p th c nghi m là nh h n l păđ i ch ng. -Đ c aăđ
ng phân ph i t n su t c a l p th c nghi m n m bên ph i và
ng phân ph i t n su t c a l păđ i ch ng, ch ng t ch tăl
phíaăd
ng n m v ng và v n
d ng ki n th c c a l p th c nghi măcaoăh năl păđ i ch ng. Qua bài ki m tra s 2, đi m trung bình c ng: L p th c nghi m X = 5,52 ; L păđ i ch ng Y = 5,03 B ng 3.20. B ng x p lo i h c l c ậ Bài ki m tra s 2 L p
S HS
Kém
Y u
Thực
61
11
7
nghiệm
%
18,03%
61 %
Đối chứng
Trung
Khá
Gi i
25
13
5
11,48%
40,98%
21,31%
8,20%
14
11
23
11
2
22,95%
18,03%
37,70%
18,03%
3,29%
Biểu đồ phâ loại họ lự
bình
ài kiể
tra số
S ăHS
30 20 10 0 Kém
Yếu
Trung bình
Thự
ghiệ
Khá
Đối hứ g
Hình 3.14. Bi uăđ x p lo i bài ki m tra s 2 B ng 3.21. B ng phân ph i t n su t k t qu bài ki m tra s 2 Đi m
L p th c nghi m
i
L păđ i ch ng
Giỏi
H căl c
(
137
)
(
)
ni
W(%)
ni Yi − Y
0
0
0
0
0
0
0
0
0
3
4,91
37,17
3
4,91
27,54
3
8
13,11
50,80
11
18,03
45,33
4
7
11,48
16,17
11
18,03
11,67
5
13
21,31
3,52
14
22,95
0,01
6
12
19,67
2,76
9
14,71
8,46
7
8
13,11
17,52
7
11,48
27,17
8
5
8,19
30,75
4
6,55
35,28
9
4
6,55
48,44
1
1,67
15,76
10
1
1,67
20,07
1
1,67
24,70
T ng
61
100
227,20
61
100
195,92
Xi (Yi )
ni
W(%)
ni Xi − X
0
0
0
1
0
2
2
Đồ thị phâ phối tầ suất ài kiể
tra số
16
S ăHSăđ tăđi măXi
14 12 10 8 6 4 2 0 0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Đi măXi Thự
Hình 3.15.ăĐ th đ
ghiệ
Đối hứ g
ng phân ph i t n su t bài ki m tra s 2
B ng 3.22. B ng phân ph i t n su tălũyătích bài ki m tra s 2 L p
T ng
S %ăHSăđ tăđi m Xi tr xu ng
2
138 s HS Thực nghiệm Đối chứng
1
2
3
4
5
6
8
9
10
61
0
4,91 13,11 11,48 21,31 19,67 13,11 8,19
6,55
1,67
61
0
4,91 18,03 18,03 22,95 14,71 11,48 6,55
1,67
1,67
Đồ thị phâ phối tầ suất ài kiể S ă%ăHSăđ tăđi măXiătr ăxu ng
7
tra số
25 20 15 10 5 0 0
1
2
3
4
Thự
ghiệ
5
6
7
8
9
Đi10măXi
Đối hứ g
Hình 3.16.ăĐ th phân ph i t n su tălũyătích bài ki m tra s 2 B ng 3.23. Các thông s th ng kê c a bài ki m tra s 2 L p Thực nghiệm
X (Y)
S2
V(%)
5,52
2,36
1,54
27,89
tn
1,15
Đối chứng
5,03
3,48
1,87
37,18
Nh n xét: - Đi m trung bình c a l p th c nghi mă(5,52)ăcaoăh năl păđ i ch ng (5,03). - H s bi n thiên giá tr đi m s c a l p th c nghi m (27,89) th păh năl păđ i ch ngă(37,18).ăNghĩaălƠăđ phân tán v đi m s quanhăđi m trung bình c a l p th c nghi m là nh h n l păđ i ch ng. -Đ c aăđ
ng phân ph i t n su t c a l p th c nghi m n m bên ph i và
ng phân ph i t n su t c a l păđ i ch ng, ch ng t ch tăl
d ng ki n th c c a l p th c nghi măcaoăh năl păđ i ch ng.
phíaăd
i
ng n m v ng và v n
139 Qua bài ki m tra s 3, đi m trung bình c ng: L p th c nghi m X = 6,08 ; L păđ i ch ng Y = 5,49 B ng 3.24. B ng x p lo i h c l c ậ Bài ki m tra s 3 L p
S HS
Kém
Y u
Thực
61
7
8
nghiệm
%
11,48%
61 %
Đối chứng
Trung
Khá
Gi i
20
17
9
13,11%
32,79%
27,87%
14,75%
12
7
23
15
4
19,67%
11,48%
37,7%
24,6%
6,55%
Biểu đồ phâ loại họ lự
bình
ài kiể
tra số
25
S ăHS
20 15 10 5 0 Yếu
Kém
Trung bình
Thự
ghiệ
Giỏi
Khá
H căl c
Đối hứ g
Hình 3.17. Bi uăđ x p lo i bài ki m tra s 3 B ng 3.25. B ng phân ph i t n su t k t qu bài ki m tra s 3 Đi m
(
L p th c nghi m
Xi (Yi )
ni
W(%)
ni Xi − X
)
L păđ i ch ng 2
ni
W(%)
(
)
ni Yi − Y
0
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
0
0
2
1
1,64
16,65
3
4,93
36,54
3
6
9,84
56,92
9
14,75
55,80
4
8
13,11
34,61
7
11,48
15,54
5
12
19,67
13,99
11
18,03
2,64
6
8
13,11
0,05
12
19,67
3,12
2
140 7
9
14,75
7,62
10
16,38
22,80
8
8
13,11
29,49
5
8,19
31,50
9
6
9,84
51,16
3
4,93
36,96
10
3
4,93
46,09
1
1,64
20,34
T ng
61
100
256,58
61
100
225,24
Đồ thị phâ phối tầ suất ài kiể
tra số
S ăHSăđ tăđi măXi
14 12 10 8 6 4 2 0 0
1
2
3
4
Thự
Hình 3.18.ăĐ th đ
5
ghiệ
6
7
8
Đi 10 măXi
9
Đối hứ g
ng phân ph i t n su t bài ki m tra s 3
B ng 3.26. B ng phân ph i t n su tălũyătích bài ki m tra s 3 S %ăHSăđ tăđi m Xi tr xu ng
T ng L p
s
1
2
3
61
0
1,64
9,84
61
0
4,93 14,75 11,48 18,03 19,67 16,38
HS Thực nghiệm Đối chứng
4
5
6
7
8
9
13,11 19,67 13,11 14,75 13,11 9,84
8,19
4,93
10
4,93
1,64
141
S ă%ăHSăđ tăđi măXiătr ă xu ng
Đồ thị phâ phối tầ suất lũ tí h ài kiể
tra số
25 20 15 10 5 0 0
1
2
3
4
Thự
5
ghiệ
6
7
8
9
10
Đi măXi
Đối hứ g
Hình 3.19.ăĐ th phân ph i t n su tălũyătích ki m tra s 3 B ng 3.27. Các thông s th ng kê c a bài ki m tra s 3 L p Thực nghiệm
X (Y)
S2
V(%)
6,08
1,49
1,22
20,07
tn
2,67
Đối chứng
5,49
2,34
1,53
27,87
Nh n xét: - Đi m trung bình c a l p th c nghi mă(6,08)ăcaoăh năl păđ i ch ng (5,49). - H s bi n thiên giá tr đi m s c a l p th c nghi m (20,07) th păh năl păđ i ch ngă(27,87).ăNghĩaălƠăđ phân tán v đi m s quanhăđi m trung bình c a l p th c nghi m là nh h n l păđ i ch ng. -Đ c aăđ
ng phân ph i t n su t c a l p th c nghi m n m bên ph i và
ng phân ph i t n su t c a l păđ i ch ng, ch ng t ch tăl
phíaăd
ng n m v ng và v n
d ng ki n th c c a l p th c nghi măcaoăh năl păđ i ch ng. B ng 3.28. Th ng kê k t qu h c t p sau 3 bài ki m tra th c nghi măs ăph m Bài
S HS
ki m
Đi m TB TN
Bài 1
61
61
5,02 4,79 3,59 3,75 1,89 1,94 37,65 40,50
0,67
Bài 2
61
61
5,52 5,03 2,36 3,48 1,54 1,87 27,89 37,18
1,15
Bài 3
61
61
6,08 5,49 1,49 2,34 1,22 1,53 20,07 27,87
2,67
TN
ĐC
tTN
ĐC
TN
ĐC
V(%)
TN
tra
ĐC
S2
i
TN
ĐC
142
K T LU NăCH T k t qu th c nghi măs ăph mătôiărútăraăđ
NGă3 c m t s k t lu n sau:
- HS có kh nĕngăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri nănĕngăl c th c nghi m sau khi h c xong n iădungăch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8.
- Trên c s s d ngăph nghi mă vƠă cácă b
ngăphápăth c nghi m, thí nghi m t t o, bài t p th c
c lên l p theo s v n d ngă cácă ph
ngă phápă đưă lƠmă cho HS hào
h ng, tích c că h nă trongă vi c chi mă lĩnhă ki n th că quaă đóă nơngă caoă ch tă l
ng d y
h c. Không nh ng v y vi c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h c còn giúp các em ghi nh lơuăh nănh ng ki n th căc ăb năđ v n d ng vào gi i quy t nh ng v n đ trong th c t đ i s ng. - Trong quá trình h c t p,ăHSăcóăđi u ki nătraoăđ i,ăđ
c trình bày ý ki n c a
b nă thơn.ă Quaă đóă giúpă chúngă taă thuă nh n l i nh ng ph n h i c a HS và rút kinh nghi m. Qua k t qu phân tích th c nghi m cho phép khẳngăđ nh: vi c khai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch
ngăắC ăh cẰăV tălỦă8ăđưăgópăph n hình thành và
phát tri n NL th c nghi m c a h c sinh và góp ph n nâng cao ch tăl Doăđi u ki n th i gian tôi ch ti n hành th c nghi m 3 ti t th c nghi m,ăđ iăt
ng d y h c.
mỗi l p đ
c ch n
ng th c nghi m còn ít nên tính tính khái quát c a th c nghi măs ă
ph măcònăch aăcao. M căđíchăc a th c nghi măđưăđ tăđ ki m nghi m.
c và gi thuy t khoa h cănêuăraăđưăđ
c
143
K T LU N VÀ KI N NGH V i lu năvĕnănƠyătôiăđưăhoƠnăthƠnhăđ
c nh ng công vi c sau:
- Nghiên c u c ăs lý lu n c a vi c khai thác và s d ng TN trong d y h c ch
ngăắC ăh cẰăV tălỦă8ătheoăh - Đưăđ xu tăđ
HS. C th đưăđ aăraăđ - Đưăso n th oăđ
ng phát tri n NL th c nghi m c a HS.
c các bi n pháp hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a c các bi n pháp áp d ngăchoăch c 3 ti n trình d y h c
ch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8.
ngăắC ăh cẰăV tălỦă8ănh ăsau:ă
bài L c ma sát, bài Nghi m l iăđ nh lu t Acsimet và bài t p thí nghi m Áp su t ậ S n i.ăCácăbƠiănƠyăđ
c so n th oătheoăh
ng khai thác và s d ng TN nh m góp ph n
hình thành và phát tri n NL th c nghi m c aăHS,ăđ aăraătìnhăhu ng h c t păvƠăđ nh h
ng ho tăđ ng h c c a HS theo ti n trình nh n th c khoa h c m t ki n th c v t lý,
phù h p v i m căđích,ăyêuăc u c aăch trìnhăđóălƠăc ăs đ tôiăđánhăgiáăđ
ngătrìnhăv chuẩn ki n th căkĩănĕng.ăCácăti n
c NL th c nghi m c a HS.
- Đưăti n hành th c nghi măs ăph m 3 ti n trình theo so n th o. - K t qu th c nghi m cho th y các ti nătrìnhăđ
c xây d ngăđ u có tính kh
thi. B i vì xu t phát t quá trình t l căhƠnhăđ ng xây d ng ki n th căd h
i s đ nh
ng c aăGV,ăđ c l păsuyănghĩăgi i quy t v năđ ,ătraoăđ i th o lu n gi a các HS v i
nhau và gi a HS v i GV giúp cho HS th c nghi m có nh ng bi u hi n c a NL th c nghi m, bi u hi n c a s chi mălĩnhăki n th c và ghi nh ki n th căđưăh c. Ch tăl h c t p c a HS các l p th c nghi m có d u hi uăđ nh năcácăph
ng
cănơngălên,ăcácăemăHSănƠyăđưăti p
ngăphápăh c t p t tăh n,ăt đóăhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n NL th c nghi m
c a b n thân mình. Tuy nhiên khi ti n hành th c nghi măs ăph m: - C GV và HS ph iăđ uăt ăr t nhi u th i gian và công s c; gặp r t nhi u khó khĕnăvìăd y h cătheoătheoăđ nhăh
ng m i.
- T n nhi u th i gian h c th iăgianăquyăđ nh c a ch
ngătrìnhăchoămỗi ki n
th c.ăĐ i v i ti t bài t p thí nghi m ph i dành riêng m t ti t ngo i khóa vì không có trongăch
ngătrình.
- GV ph iăquanăsátăvƠăđánhăgiáăNLăth c nghi m trên t ng HS thông qua bi u hi n c a các em. Vì v y khi d y h cătheoăđ nhăh + L p h c có s l
ng này thì ph i c n:
ng HS it1, kho ng 20 em.
144 + Phòng h c c n trang b đ yăđ ph + V i HS khá gi iăthìăph
ngăti n d y h c.
ngăphápănƠyăs th y k t qu rõ r tăh n.
M t s ý ki năđ xu t: - Qua th c nghi m tôi có m t s ki n ngh v vi c d y h c môn V t lý tr
ng THCS hi n nay ngày càng có hi u qu caoăh n,ăđápă ngăđ
c nh ngăđòiăh i
m i c aăđ i m i giáo d c toàn di n và sâu s c. 1.ăTĕngăc l
ng trang b c ăs v t ch t và trang thi t b ,ăđ dùngăTNă(tĕngăs
ng b d ng c cho m t bài d y h căđ t oăđi u ki n cho t t c HS ho tăđ ng theo
nhómăđ u có th ti năhƠnhăđ 2.ăĐi u ch nh s l
c TN). ng HS trong mỗi l p h c t 18-20 HS t oăđi u ki n cho
vi c t ch c ho tăđ ng h c t p c a HS theo nhóm, cá nhân; t oăđi u ki n cho GV có th theoădõi,ăgiúpăđỡ, ki m tra ho tăđ ng h c t p c a HS t tăh n. 3.ăĐ i v i GV, c năđ uăt ănghiênăc uăcácăph cácăđ iăt
ng HS. C nătĕngăc
ngăphápăd y h c phù h p v i
ng s sáng t o trong mỗi ti t d y h c nh măđ tăđ
c
m căđích,ăyêuăc uăđặt ra. 4.ă Đ i v i HS, c n s c n cù, ch đ ngă h nă trongă vi c chi mă lĩnhă cácă ki n khoa h c. Tôi s ti p t c th c nghi m lu nă vĕnă các bài khác c aă ch
ngăt đóă cóă th
thi t k nh ng bài d y t tăh n,ăgópăph n hình thành và phát tri n NL th c nghi m c a HS trong h c t p môn V t lý.
145
DANH M C TÀI LI U THAM KH O [1]. Nguy n Hoàng Anh (2015), Xây dựng và sử dụng thí nghiệm tự tạo trong dạy học Vật lý 12 nâng cao phần “Cơ học”, Lu n án ti năsĩ,ăĐHSPăHu . [2]. Nguy năVĕnăBiênă(ch biên), Nguy năMaiăDung,ăT
ng Duy H i, Tr n Bá Trình,
Giáp H ng Xiêm (2019), Phát triển năng lực trong môn Vật lý 8, NXB Giáo d c Vi t Nam. [3].ăNguy năVĕnăBiênă(2013),ăắXây d ng chuyên đ thí nghi m m đ b iăd ỡngănĕngă l c th c nghi m cho h c sinh THPT chuyên”, Tạp chí giáo dục số đặc biệt tháng 11, ĐHSPăHƠăN i. [4].ăBanăch păhƠnhăTrungă
ngă(2013),ăNghị quyết 29- NQ/TW.
[5].ăB ăGiáoăd căvƠăđƠoăt oă(2018),ăChương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học tự nhiên,ăHƠăN i. [6].ăB ăGiáoăd căvƠăđƠoăt oă(2014),ăTài liệu tập huấn xây dựng chuyên đề dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Vật lý, HƠăN i. [7].ăB ăGiáoăd căvƠăđƠoăt oă(2018), SGK Vật lý 8, NxbăGiáoăd c. [8].ăB ăGiáoăd căvƠăđƠoăt oă(2018), Chuẩn kiến thức và kỹ năng Vật lý 8, Nxb Giáo d c. [9].ăB ăGiáoăd căvƠăđƠoăt oă(2018), Sách giáo viên Vật lý 8, NxbăGiáoăd c. [10]. Nguy năTh
ng Chung (2002), Bài tập thí nghiệm vật lí trung học cơ sở, NXB
Giáo d c. [11]. Đặngă Minhă Ch
ng (2011), Xây dựng và sử dụng thiết bị thí nghiệm thực tập
trong dạy học chương Cảm ứng điện từ ở lớp 11 trung học phổ thông nâng cao theo hướng phát triển hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo của học sinh, Lu n án ti năsĩ,ă ĐHSPăHƠăN i. [12]. Nguy n Ti nă Dũngă (2007),ă S d ng bài t p thí nghi m trong d y h c V t Lý, Tạp chí Khoa học ĐHSP TP. HCM số 10. [13].ăPh măTh ăBíchăĐƠoăvƠăĐặngăTh ăOanhă(2017), Đ ăxu tăc uătrúcăvƠăđánhăgiáănĕngă l căth cănghi măchoăh căsinhăthôngăquaămônăkhoaăh căt ănhiênăc pătrungăh căc ăs , Tạp chí khoa học số 115 ĐHSP Hà Nội. [14]. LêăĐình,ăTr n Huy Hoàng (2005), Cơ sở khoa học của việc bồi dưỡng năng lực
146 tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên sư phạm ngành vật lý,ă Đ tài khoa h c c p B , Tr
ngăĐ i h căS ăph m,ăĐ i h c Hu .
[15].ăLêăVĕnăGiáoă(2001),ăNghiên cứu quan niệm của học sinh về một số khái niệm vật lý trong phần Quang học, Điện học và việc giảng dạy các khái niệm đó ở trường THCS, Lu n án ti năsĩ,ăĐHăVinh. [16]. H iăđ ng Qu c gia ch đ o biên so n T đi n Bách khoa Vi t Nam (2003), Từ điển Bách khoa Việt Nam, t p 3, Nxb T đi n Bách khoa Hà N i. [17]. Hội thảo Một số vấn đề chung về xây dựng chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015 (2013), Hà N iă(Kĩăy u - l uăhƠnhăn i b ). [18]. Nguy n Ng căH ngă(2016),ăM t s h
ngăđ i m i d y h c v t lý
tr
ng ph
thông, Tạp chí khoa học số 8B/ 2016 VN ĐHSP Hà Nội. [19]. Nguy n Ng căH ngă(2009),ăThí nghiệm vật lý với dụng cụ tự làm từ chai nhựa và vỏ lon,ăNXBăĐHSPăHƠăN i, T p 1 và 2. [20]. Nguy n Ng căH ngă(2012),ăTổ chức hoạt động nhận thức trong dạy học vật lí. (Giáo trình đào tạo cao học thạc sĩ),ăĐ i h căs ăph m Hà N i. [21]. Nguy n Quang L c (1997), Lý luận dạy học vật lý ở trường phổ thông, Bài giảng cho sinh viên vật lý hệ chính quy,ăĐHSPăVinh. [22]. Nguy n Vi t Thanh Minh (2015), Khai thác, sử dụng thí nghiệm tự tạo hỗ trợ tổ chức dạy học nhóm một số kiến thức phần điện học, điện từ học vật lý 9 Trung học cơ sở, Lu n án ti năsĩ,ăĐHSPăHu . [23].ăVũăQuangă(1977),ăTư liệu vật lý: Những phương pháp nhận thức trong vật lý học ở nhà trường phổ thông, Vi n KHGD (2). [24].ăPh măXuơnăQu ă(2016),ăKĩ năng sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lý, Nxb Đ i h căs ăph m Hà N i. [25]. Ph m Xuân Qu (2010), Kỹ năng sử dụng thí nghiệm trong dạy học vật lý của sinh viên ngành sư phạm vật lý, Tạp chí Giáo dục số đặc biệt 3/2010, trang 3, 4, 34. [26]. D
ngăXuơnăQuỦă(2011),ăXây dựng và sử dụng thiết bị thí nghiệm thực tập theo
hướng phát triển hoạt động học tích cực, sáng tạo của học sinh trong dạy học chương “Dao động cơ” ở lớp 12 trường trung học phổ thông, Lu n án ti năsĩ,ăĐHSPăHƠăN i. [27]. Nguy nă Đ c Thâm (ch biên), Nguy n Ng c H ng,ă Ph m Xuân Qu (2002), Phương pháp dạy học vật lý ở trường phổ thông,ăNXBăĐ i h căS ăph m Hà N i.
147 [28]. Nguy nă Đ c Thâm, Nguy n Ng căH ngă(2007),ăTổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh trong dạy học vật lí ở trường phổ thông,ăNXBăĐ i h căs ăph m Hà N i. [29]. Nguy nă Đ c Thâm (Ch biên), Nguy n Ng că H ng,ă Ph m Xuân Qu (2003), PPDH vật lí ở trường phổ thông,ăNXBăĐHSPăHƠăN i. [30]. Nguy n Anh Thu n (2007), Xây dựng và sử dụng thí nghiệm trong dạy học chương “sóng cơ học” vật lý 12 trung học phổ thông theo hướng phát triển hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo của học sinh, Lu n án ti năsĩ,ăĐHSPăHƠăN i. [31].ă Tr nă Th ă Thanhă Th ă (2016),ă Bi nă phápă hìnhă thƠnhă nĕngă l că th că nghi mă choă sinhăviênăs ăph măV tălỦ, Tạp chí khoa học ĐHSP TPHCM, trang 163 - 170. [32]. Ph m H u Tòng (2007), Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định hướng phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học,ă NXBă đ i h că s ă ph m, Hà N i. [33]. Ph m Ng c Ti n (2015), Tài liệu dạy học Vật lý 8 theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, NXB Giáo d c Vi t Nam. [35]. L căXuơnăTr
ng (2014), Sử dụng phương pháp thực nghiệm trong dạy học phát
hiện và giải quyết vấn đề khi dạy học chương “các định luật bảo toàn” vật lý cơ bản 10 theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh miền núi, Lu n án Th căsĩ,ăĐHăTháiăNguyên [36].ăV ăGiáoăd căTrungăh că(2014),ăHướng dẫn dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp trung học phổ thông,ăTƠiăli uăt păhu n,ă HƠăN i.
PL1
PH L C PH L C 1 PHI U PH NG V N H C SINH (Phi u này dùng vào m căđíchănghiênăc u khoa h c. Không s d ngăđ đánhăgiáăHS.ă Mong các em HS trung th c khi tr l i các câu h i sau)
N i dung ph ng v n: Câu 1. Emăhưyăđánhăd uă(X)ăvƠoăcácăôăvuôngămƠăemăđ ng ý v i ý ki năđ tr l i mỗi câu h i sau Em vui lòng cho bi t các v năđ sau v b môn V t lý Em có h ng thú khi h c môn V t lý hay không? Trong gi V t lý em có chú ý nghe gi ng hay không? Em có hay phát bi u trong gi h c hay không? Em có hi u bài ngay trên l păhayăkhông?ă(đặc bi t nh ng bài có n i dung thí nghi m) Em có th v n d ng ki n th căđưăh c vào gi i quy t các v năđ trong th c ti n hay không? Em có h ng thú v i nh ng ti t h c khi có thí nghi m hay không? EmăcóăchúăỦăđ n nh ng n i dung ki mătra,ăđánhăgiáăcóăs d ng thí nghi m hay không? Câu 2. Theo em nh ng y u t nƠoăsauăđơyă nhăh
ngăđ n kh nĕngănh n th c c a em
v môn V tălỦăcũngănh ăt o s h ng thú, tích c c trong h c t p (N uăCóăđánhăd u (X), n uăKhôngăđánhăd u (O)). Sách giáo khoa Tài li u tham kh o H n ch c a b n thân Ph
ngăpháp d y h c c a GV
Thí nghi m V t lý
PL2 Câu 3. M căđ tham gia các ho tăđ ng c a em khi h c mon V tălỦă(ăđánhăd u X vào ô mƠăemăđ ng ý) Các ho tăđ ng
Th
ng
xuyên
Th nh
Ch aă
tho ng
bao gi
Nêu th c m c Tham gia th o lu n nhóm Tham gia ti n hành thí nghi m Nghiên c uăbƠiăd Chuẩn b bƠiătr
is h
ng d n c a GV
căkhiăđ n l p
Câu 4. Đánhăd uăXăvƠoăôămƠăemăđ ng ý Giáo viên V t lý c aăemăcóăth
ng xuyên s d ng thí nghi m trong quá trình d y h c
hay không? Th
ng xuyên [ ]
Th nh tho ng [ ]
Câu 5. Trong m t h c kỳ,ăemăđ
Ch aăbaoăgi [ ]
c h c thí nghi m bao nhiêu l n ầầ..ăl n/ h c kỳ
Câu 6. Đánhăd uăXăvƠoăôămƠăemăđ ng ý Theo em thì nh ngăph
ngăphápăd y h c nào em th y h ng thú và d ti păthuăh n
Thuy t trình ĐƠmătho i D y h c theo nhóm Nêu và gi i quy t v năđ Th c nghi m Câu 7. Đ h c t t môn V tălỦ,ăemăcóăđ ngh gì? ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ. Xin chân thành c mă năỦăki n c a các em!
PL3 PH L C 2 PHI UăTRAOăĐ I Ý KI N V I GIÁO VIÊN (Phi u này dùng vào m căđíchănghiênăc u khoa h c.) Kính chào quý Th y (Cô). Hi n nay tôiăđangăth c hi năđ tài ắKhai thác và s d ng thí nghi m trong d y h căch l c th c nghi m d y h c V t lí
tr
ngăắC ăh cẰăV tălỦă8ătheoăh
c a h c sinhẰ,ă đ
bi t rõ v
ng phát tri nănĕngă tình hình th c t
ng THCS hi nă nay,ă lƠmă c ă s th c ti n cho vi c nghiên c u
đ tài, kính mong quý Th y (Cô) vui lòng cho bi t ý ki n c a mình v nh ng v năđ sau. R t mong s giúp đỡ, chia s t quý Th y (Cô). Xin chân thành c mă n. Xinăđ ng chí vui lòng cho bi t m t s ý ki năsauăđơyăvƠăđánhăd u X vào ô n uăđ ng chíăđ ng ý v iăquanăđi m này. Câu 1. Theoăđ ngăchí,ănĕngăl c th c nghi m là gì? ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ Câu 2. Trong các y u t sauăđơy,ătheoăquý th y (cô) thành t nào n m trong n i dung c aănĕngăl c th c nghi m? Đặt v năđ Nêu gi thuy t và suy lu n ra h qu Đ xu tăph
ngăánăthíănghi m
Thi t k ph
ngăánăthíănghi m
Ti n hành thí nghi m và thu th p s li u Phân tích, x lý s li u và rút ra k t lu n Câu 3. Hi n nay quý th y (cô) đưăcóănh ng thông tin v nĕngăl c th c nghi măch a?ă N u có, nh ng hi u bi tăđóăđ ngăchíăcóăđ T tr
c t đơu?
ngăđ i h c
T cácăđ t b iăd ỡng, t p hu n GV T vi c tham kh o sách báo, m ng internet T vi cătraoăđ i chuyên môn v iăcácăđ ng nghi p khác
PL4 T ngu n khác Câu 4. Theo th y (cô), vi c hình thành và phát tri nănĕngăl c th c nghi m cho HS có th ti n hành trong nh ng ti t h c nào? Ti t d y bài m i Ti t d y bài t p Ti t th c hành Ti t ngo i khóa Ti t t ng k t, ôn t p Câu 5. Theo th y (cô), có nh ng bi n pháp nào có th hình thành và phát tri nănĕngă l c th c nghi m cho HS? ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ. Câu 6. Theo th y (cô) vi c hình thành và phát tri nănĕngăl c th c nghi m cho HS hi n nay gặp nh ngăkhóăkhĕnăgì? GVăch aăhi u rõ n i dung c a vi c hình thành và phát tri nănĕngăl c th c nghi m cho HS là làm nh ngăgì?ăVƠălƠmănh ăth nào? Doăc ăs v t ch t, thi t b thí nghi m ch aăđ yăđ Do quỹ th i gian không có Vì lý do khác Câu 7. Theo th y (cô),ăđ gi i quy t nh ngăkhóăkhĕnătrên,ăc n nh ng gi i pháp nào? Phân b l i n i dung SGK GV ph iăđ
c b iăd ỡng, t p hu n v nĕngăl c th c nghi m
Có các bài so n m u v hình thành và phát tri nănĕngăl c th c nghi m choăHSăđ đ nhăh
ng cho GV v ph
ngăphápăd y h c
Trang b thêm các thi t b c n thi t cho n i dung th c hành, thí nghi m Nh ng gi i pháp khác Câu 8. Theo th y (cô), n uăHSăđ cho HS?
c phát tri nănĕngăl c th c nghi m thì s giúp ích gì
PL5 Nâng cao tính tích c c, t giác, ch đ ng, sáng t o trong h c t p c a HS Phát tri năkĩănĕng,ăkĩăx oăđ gi i quy t các v năđ trong th c ti n cu c s ng Phát tri n trí tu , th ch t, phẩm ch t c a HS Nh ng l i ích khác Câu 9. Th y (cô) hãy cho bi t m că đ s d ng thí nghi m trong quá trình d y h c ch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8.
Th
ng xuyên [ ]
Th nh tho ng [ ]
R t ít [ ]
N uănh ăr t ít khi s d ng thí nghi m,ăđ ng chí hãy vui lòng cho bi t lý do? ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ. Câu 10. Th y (cô) hãy cho bi t trong quá trình d y h căch
ngăắC ăh cẰăV t lý 8
nh ng bài có thí nghi m,ăđ ng chí có giao cho HS nhi m v nghiên c u thí nghi m hay không? Th
ng xuyên [ ]
Th nh tho ng [ ]
R t ít [ ]
Câu 11. Th y (cô) hãy cho bi t khi s d ng thí nghi m trong d y h căthìăđ ng chí s d ng thí nghi m nào? Có sẵn
phòng b môn [ ]
Thí nghi m t t o [ ]
Câu 12. Th y (cô) hãy cho bi t mình có hay s d ng thí nghi m t t o trong d y h c hay không? Th
ng xuyên [ ]
Th nh tho ng [ ]
R t ít [ ]
Câu 13. Th y (cô) hãy cho bi t,ăđ i v i các nhi m v liênăquanăđ n thí nghi m thì thái đ c a h u h tăHSănh ăth nào? Tích c c, ch đ ng [ ]
Tr m [ ]
Không h ng thú [ ]
Xin chân thành c mă năs h p tác c a quý th y (cô)!
PL6 PH L C 3 M TS
HÌNH NH TH C NGHI M
Hình nh h c sinh ti n hành thí nghi m bài Nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét
Hình nh các nhóm ti n hành thí nghi m bài Nghi m l i l căđẩy Ác-si-mét
PL7 PH L C 4 B NGăRUBRICăĐỄNHăGIỄăNĔNGăL C TH C NGHI M C A H C SINH B ngărubrică đánhăgiáă m căđ bi u hi n c a hành vi thu c các thành t c a NL th c nghi măđ i v i các bài thu căch
ngăắC ăh cẰăậ V t Lý 8. Các m căđ bi u hi n c a hành vi
Thành t n i
Hành vi
M c1
1.1.Đưa
Không
Đ aăraăđ
ra câu
đ aăraă
h i th c nghi m
M c2
M c3
M c4
dung
hỏi TN
đ
quanăđ n v năđ
vƠăđ xu t n
g án TN
Đ aăraăcácă câu h i v
đ n v năđ TN
v năđ TN
nh ngăch aăđ y
m tăcáchăđ y
đ , rõ ràng
đ và rõ ràng
TN. 1.2.Đề
Ch aăđ
Đ xu t d đoánă
Đ xu tăđ
xuất các
xu t
nh ngăkhôngăliênă
đoánăchoăm t vài
các d đoánă
quanăđ n v năđ /
v năđ / n i dung
cho nhi u
n i dung TN.
TN
v năđ / n i
dự đoán
đ
cd đoánă
các ph
c câu
h i có liên quan
hay m căđíchă
1.Xác v năđ
Đ aăraăđ
c câu nh ngăkhôngăliênă h i
đ nh
c câu
cd
Đ xu tăđ
c
dung TN 1.3.Đề
Ch aăđ
xuất các
xu t
giả
đ
Đ xu t gi
Đ xu tăđ
c
vài gi thuy t phù
các gi thuy t
ch aăphùăh p
h p hoặc tr l i
TN phù h p
hoặcăch aătr l i đ
TN
Đ xu tăđ
thuy tăTNănh ngă
c
thuyết
cm t
đ
c câu h i TN.
c m t vài câu
hoặc tr l i đ
h i TN.
c
nhi ucâu h i TN 1.4.Đề
Không
Đ xu tăđ
xuất các
đ xu t
ph
phương
đ
án TN
ph
c ngă
c
ngăánăTNă
tìmătòiănh ngă không ki m
Đ xu tăđ s ph
cm t
ngăánătìmă
Đ xu t các ph
ngăánă
tòi và ki m ch ng
tìm tòi có th
đ
ki m ch ng
căđaăs các gi
PL8 án TN
ch ngăđ
c hoặc
đ
thuy t TN
ch ki m ch ng đ
ct tc
các gi thuy t
c m t vài gi
TN
thuy t. 2.1.Xác
Ch aă
định
xácăđ nh
phương
đ
án TN
ph
c
Xácăđ nhăph
ngă
Xácăđ nhăđ
Xácăđ nh
c
ánăTNănh ngă
ph
không kh thi.
thiănh ngăch aăt i
án TN t iă uă
uăvƠăhi u qu .
và hi u qu .
ngă
ngăánăTNăkh
đ
căph
ngă
án TN 2.2. Xác
Ch aă
định
xácăđ nh
dụng cụ TN
Xácăđ nhăđ
căđ y
Xácăđ nh
đ các nguyên v t
đ
c
v t li u, d ng c ,
li u, d ng c , thi t
các nguyên
d ng c
thi t b , hóa ch t
b , hóa ch t c n
v t li u, d ng
TN
c ăb n c n thi t
thi t cho m t
c , thi t b ,
cho m tăph
ph
hóa ch t c n
đ
ngă
ngăán TN
án TN.
tk
căđ yăđ
thi t cho các ph
n
ngăánă TN.
g án TN
c
m t s nguyên
2.Thi ph
Xácăđ nhăđ
2.3.Mô tả TN
Ch aămôă Mô t cách th c t đ
c
TN
2.3.Xác
Ch aă
định quy xácăđ nh trình TN
đ
c
quy trình TN
Mô t cách th c b
Mô t đ yăđ ,
b tríăTNănh ngă
tríăTNănh ngăch aă
chính xác
ch aăphùăh p v i
đ yăđ hoặc ch aă
cách th c b
th c t .
chính xác.
trí TN
Xácăđ nhăch aă đ yăđ cácăb
c
ti n hành cho m tăph TN.
ngăánă
Xácăđ nhăđ b
c các
Xácăđ nh
c ti n hành TN
đ
c các
nh ngăch aăkh thi
b
c ti n
hoặcăch aăhi u qu .
hành TN theo ph
ngăánă
kh thi và hi u qu .
PL9 3.1.Lựa
Không
chọn
l a ch n đ
dụng cụ
c
L a ch năđ
c
L a ch năđ
ch u
m t vài nguyên
h t d ng c đ ti n
li u, thi t b , hóa
hƠnhăTNănh ngă
để tiến
ch t c n thi tăđ
hành TN
ti n hành TN.
ch aătìmăđ
L a ch n đ
ct tc
các d ng c
c cách
đ ti n hành TN,ătìmăđ
thay th d ng c còn thi u.
c
cách thay th d ng c còn thi u.
3.2.Sự
Ch aă
S d ng không
S d ngăđúngăm c
S d ng hi u
dụng
bi t cách
đúngăm căđíchă
đíchăvƠăs d ng
qu và thành
dụng cụ
s d ng
hoặc s d ng
đ
th o các d ng
để tiến
d ng c
đ
3.Ti n hành TN
d ng c c ăb n
c trong quá
trong quá trình TN.
trình TN.
c m t vài
d ng c c ăb n
TN
hành
trong quá trình
TN
TN.
c h u h t các
3.3.Thự
Ch aă
Th c hi năđ
c hiện
th c
m tăvƠiăb
quy
hi n
theo quy trình
trìnhă TNă đưă ch n
TNăđưăch n.
nh ngă ch aă thƠnhă
đ
trình TN
c
c c
quy trình
Th c
hi nă đ
cácă b
c theo quy thành th o và
c
th o
Th c hi n
hi u qu các b
quy trình TN đưăch n.
TN 3.4.Thu
Ch aăthuă
thập kết
th p
quả
đ
c theo
Thu th păđ
c
th pă
Thu
đ
c
m t vài thông tin thông tin và các d
Thu th p đ
căđ yăđ ,
ck t
và d li u c a
li u c a quá trình
qu TN
quá trình TN
TNă nh ngă ch aă thông tin và
nh ngăch aă
đ yă đ
chính xác.
hoặcă ch aă
chính xác.
chính xác v
các d li u c a quá trình TN.
4.X
4.1. Xử
lí,
lí kết
phân
quả TN
Ch aăx líăđ
c
k t qu
X líăđ
cm t
X
líă đ
c các s
vài s li u, thông li u, thông tin v
X líăđ
c
các s li u,
tin v k t qu TN k t qu TNă nh ngă thôngătinăđ y
PL10 tích,
nh ngăch aă
TN
báo
ch aă đ y đ
hoặc đ , chính xác
ch aăchínhăxác.
chính xác.
v k t qu
cáo
TN
k t
4.2.Phâ
Ch aă
Phơnătíchăđ
qu
n tích
phân tích
m t vài s li u,
s
TN và
kết quả
đ
ck t
thông tin v k t
v
rút ra
TN
qu TN.
qu TNănh ngă
nh ngăch aăđ yăđ
ch aăchínhăxác.
hoặcă ch aă chínhă chính xác v
k t
c
lu n
Phơnă tíchă đ
c các
li u, thông tin k t qu
Phân tích đ
TN
li u, thông tinăđ yăđ ,
xác.
k t qu TN
v
4.3.Báo
Ch aă
Bi u di n và
S
d ng m t s
ki n
cáo kết
trình bày
trình bày thông
ph
ngă ti n tr c đ
th c
quả TN
đ
ck t
qu TN
tin k t qu TNăs ă quan. l
c các s
Trình
S
d ng c
bày ph
c, c u trúc l n thông tin k t qu
các ngă ti n
tr c
quan.
x năch aăth hi n TNăđaăd ng rõ ràng Trình đ
c n i dung
chínhăthuăđ
ct
k t qu TN.
nh ngă ch aă th
thông tin k t
hi n rõ n i dung qu chính thuă đ
c t
bày TNă đaă
d ng
k t qu TN. 4.4.Rút
Ch aărútă
ra kết
raăđ
c
Rútăraăđ
ck t
Rútă raă đ
lu n v ki n th c lu n v t
k t
c
ki n th c k t lu n v
luận về
k t lu n
kiến
v ki n
thức
th c t
m t
cách
k t qu
chính
xác,
TN
t k t qu TN
c k t Rútă raă đ
qu
TN ki n th c t
nh ngăchínhăxác. nh ngăch aăđ yăđ
k t qu
khoa h c
TN
PL11 PH L C 5 CÁC BÀI KI M TRA
BÀI KI M TRA S
1 (15 phút)
I. Tr c nghi măkháchăquană(4đi m) Câu 1: CáchălƠmănƠoăsauăđơyăgi măđ
c l c ma sát?
A.ăTĕngăđ nhám c a mặt ti p xúc.
B.ăTĕngăl c ép lên mặt ti p xúc
C.ăTĕngăđ nhẵn gi a các mặt ti p xúc
D.ăTĕngădi n tích b mặt ti p xúc
Câu 2: Trongătr
ng h pănƠoăsauăđơyăl c ma sát có h i?
A. Khi kéo co, l c ma sát gi a chân c a v năđ ng viên v i mặtăđ t, gi a tay c a v n đ ng viên v i s i dây kéo. B. Khi máy v n hành, ma sát gi a các C. R căcátătrênăđ
tr căcácăbánhărĕngălƠmămáyămócăs b mònăđi.
ng ray khi tàu lên d c.
D. R c nh a thông vào b mặt dây cua roa, vào cung dây c aăđƠnăviolon,ăđƠnănh . Câu 3: M t v tăđangăn m yên trên mặt phẳng n m ngang. Khi tác d ng lên v t m t l căcóăph
ngăn măngang,ăh
ng t trái sang ph i,ăc
ngăđ 2N thì v t v n n m yên.
L c ma sát ngh tác d ng lên v tăkhiăđóăcó A.ăph
ngăn măngang,ăh
ng t ph iăsangătrái,ăc
ngăđ 2N.
B.ăph
ngăn măngang,ăh
ng t trái sang ph i,ăc
ngăđ b ng 2N.
C.ăph
ngăn măngang,ăh
ng t ph iăsangătrái,ăc
ngăđ l năh nă2N.
D.ăph
ngăn măngang,ăh
ng t trái sang ph i,ăc
ngăđ l năh nă2N.
Câu 4: Đặt v t trên m t mặt bàn n m ngang, móc l c k vào v t r i kéo sao cho l c k luôn song song v i mặt bàn và v tătr
t nhanh d n. S ch c a l c k khiăđó
A. b ngăc
ngăđ l c ma sát ngh tác d ng lên v t
B. b ngăc
ngăđ l cămaăsátătr
t tác d ng lên v t.
C. l năh năc
ngăđ l cămaăsátătr
t tác d ng lên v t.
D. nh h năc
ngăđ l cămaăsátătr
t tác d ng lên v t.
II. T lu nă(6ăđi m) Hãy gi i thích các hi năt
ng sau:
a) T i sao b mặt v tăbóngăbƠn,ăgĕngătayăth môn, th m r i trên b c lên xu ngăth dán l p cao su có n i gai thô ráp?
ng
PL12 b) T i sao ôtô, xe máy, các máy công c sau th i gian s d ng ph iăthayăắd uẰăđ nh kì?
BÀI KI M TRA S
2 (30 phút)
I. Tr c nghi măkháchăquană(4đi m) Câu 1: L căđẩy Acsimet ph thu c vào A. tr ngăl
ng riêng c a ch t l ng và c a v t.
B. tr ngăl
ng riêng c a ch t l ng và th tích c a ph n ch t l ng b v t chi m chỗ.
C. tr ngăl
ng riêng và th tích c a v t.
D. tr ngăl
ng c a v t và th tích c a ph n ch t l ng b v t chi m chỗ
Câu 2: Th m t viên bi s t vào m t c căn
c. Viên bi càng xu ng sâu thì
A. l căđẩy Acsimet tác d ngălênănóăcƠngătĕng,ăápăsu tăn
c tác d ngălênănóăcƠngătĕng.
B. l căđẩy Acsimet tác d ng lên nó càng gi m, áp su tăn
c tác d ngălênănóăcƠngătĕng.
C. l căđẩy Acsimet tác d ngălênănóăkhôngăđ i, áp su tăn
c tác d ngălênănóăcƠngătĕng.
D. l că đẩy Acsimet tác d ngă lênă nóă khôngă đ i, áp su tă n
c tác d ng lên nó không
đ i. Câu 3: L căđẩy Acsimet có th tác d ng lên v tănƠoăd
iăđơy?
A. V t chìm hoàn toàn trong ch t l ng.
B. V tăl ăl ng trong ch t l ng.
C. V t n i trên mặt ch t l ng.
D. C baătr
Câu 4: Đi u ki năđ m t v tăđặc, không th măn A. tr ngăl
ng riêng c a v t b ng tr ngăl
B. tr ngăl
ng riêng c a v t nh h nătr ngăl
ng h p trên.
c, ch chìm m t ph nătrongăn
ng riêng c aăn
c
ng riêng c aăn
C. l căđẩy Acsimet nh h nătr ngăl
ng c a v t.
D. l căđẩy Acsimet l năh nătr ngăl
ng c a v t.
c là
c.
II. T lu nă(6ăđi m) Câu 1: M t c căn n
căđáăđ
căđáătanăh t thì m căn
c th n i trong m t c căđ ngăn
c. Ch ng minh r ng khi
c trong c c không thayăđ i.
Câu 2: Cho các d ng c sau: l c k ,ăbìnhăchiaăđ ,ăn
c, m t v t nặng.
Hưyătìmăcáchăxácăđ nh v t nặng làm b ng nguyên li u nào? BÀI KI M TRA S I. Tr c nghi măkháchăquană(4đi m)
3 (45 phút)
PL13 Câu 1: Áp l c c a m t v tăđ ng yên trên mặt phẳng nghiêng tác d ng lên mặt phẳng nƠyăcóăc
ngăđ
A. b ng tr ngăl
ng c a v t
B. nh h nătr ngăl
ng c a v t.
C. l năh nătr ngăl
ng c a v t.
D. b ng l c ma sát gi a v t và mặt phẳng nghiêng. Câu 2: Haiăng
i có kh iăl
ván di n tích S1,ăng
ng l năl
t là m1 và m2.ăNg
i th nh t đ ng trên t m
i th haiăđ ng trên t m ván di n tích S2. N u m2 = 1,2m1 và S1 =
1,2S2 thì khi so sánh áp su tăhaiăng
i tác d ng lên mặtăđ t ta có
A. p1 = p2
B. p1 = 1,2p2
C. p2 = 1,44p1
D. p2 = 1,2p1
Câu 3: M t ng th y tinh hình tr đ ng ch t l ngă đangă đ
că đặt thẳngă đ ng. N u
nghiêng ngăđiăsaoăchoăch t l ng không ch y ra kh i ng, thì áp su t ch t l ng gay ra đáyăbính A.ătĕng
B. gi m
C.ăkhôngăđ i
D. b ng không
Câu 4: Hi năt
ngănƠoăsauăđơyădoăápăsu t khí quy n gây ra?
A. Q a bóng bàn b bẹp th vƠoăn
c nóng s ph ngălênănh ăcũ.
B.ăSĕmăxeăđ păb măcĕngăđ ngoài tr i n ng có th b n C. Dùng m t ng nh a nh có th hútăn
c t c căn
c vào mi ng.
D. Th iăh iăvƠoăqu bóng bay, qu bóng bay s ph ng lên. Câu 5: N u th m t chi c nh năđặc b ng b c vào th y ngân thì A. nh n chìm vì db c > dth
y ngân
B. nh n n i vì db c < dth
y ngân
C. nh n chìm vì db c < dth
y ngân
D. nh n n i vì db c > dth
y ngân
Câu 6: Hai v t 1 và 2 có cùng th tíchăđ xu ngăđáyăbình,ăv tă2ăl ăl ngătrongăn
c th vào m tăbìnhăđ ngăn c. N u g i P1 là tr ngăl
l căđẩy Acsimet tác d ng lên v t 1; P2 là tr ngăl
c. V t 1 chìm
ng c a v t 1, F1 là
ng c a v t 2, F2 là l căđẩy Acsimet
tác d ng lên v t 2 thì A. F1 = F2 và P1 > P2
B. F1 > F2 và P1 > P2
C. F1 = F2 và P1 = P2
D. F1 < F2 và P1 > P2
PL14 Câu 7: Dùng tay nh n m t qu c u rỗng b ng kim lo i xu ngă đáyă m tă bìnhă đ ng n
c. Khi b tay ra, qu c u t t n i lên và n i m t ph n trên mặtăn
c. Hi năt
ng
trên x y ra là vì A. tr ngăl
ng riêng c a ch t làm qu c u nh h nătr ngăl
B. l căđẩy Acsimet luôn b ng tr ngăl
ng qu c u,ăsauăđóăgi m d n t i b ng
ng c a qu c u.
D. l căđẩy Acsimet m iăđ u l năh nătr ngăl tr ngăl
c.
ng c a qu c u
C. l căđẩy Acsimet m iăđ u l năh nătr ngăl tr ngăl
ng riêng c aăn
ng qu c u,ăsauăđó gi m d n t i nh h nă
ng qu c u.
Câu 8: Vì sao càng lên cao áp su t khi quy n càng gi m? A. Vì b dày c a khí quy n tính t đi măđoăápăsu t càng gi m B. Vì m tăđ khí quy n càng gi m C. Vì l c hút c aăTráiăĐ t lên các phân t không khí càng gi m D. C ba lí do k trên II. T lu nă(6ăđi m) Câu 1: T i sao m t lá thi c m ng vo tròn l i r i th xu ngă n thành thuy n th xu ngăn
c thì chìm, còn g p
c l i n i?
Câu 2: a)ăĐ nh ng chi c móc hút có th dính chặtăvƠoăt t
ng hay t m kính thì yêu c u b mặt
ng và kính ph iănh ăth nào? T i sao?
b) Bi t móc hút có di n tích b mặt là 10cm2 đangăápăchặt vào mặt kính. Áp su t khí quy n tác d ng lên móc là 1atm. Ta c n tác d ng m t l c b ngăbaoănhiêuăđ có th kéo r i móc hút ra kh i mặt kính. c) N u không mu nădùngăđ n nhi u l căemăcóăcáchănƠoăkhácăđ tháo móc hút ra kh i kính không? Câu 3: Cho m t ng nh a dài 4m và m t c că n t
ngăcóăcùngăđ cao so v i mặtăđ t.
c.ă Hưyă xácă đ nhă haiă đi m
trên