GIÁO ÁN VẬT LÝ THEO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
vectorstock.com/10212086
Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection DẠY KÈM QUY NHƠN LESSON PLAN PHÁT TRIỂN NỘI DUNG
Giáo án Vật lý 9 soạn theo định hướng phát triển năng lực (5 hoạt động) 3 cột (Hoạt động của GV/ Hoạt động của HS/ Nội dung) (2020-2021) (Phiên bản chủ đề) WORD VERSION | 2021 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: Tiết 1: BÀI:1 SỰ PHỤ THUỘC CỦA CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN VÀO HIỆU ĐIỆN THẾ GỮA HAI ĐẦU DÂY I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Hiểu được cách bố trí TN và tiến hành TN khảo sát sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn. - Vẽ và sử dụng đồ thị biểu diễn mối quan hệ I, U từ số liệu thực nghiệm. - Hiểu được kết luận sự phụ thuộc của I vào U. 2. Kĩ năng: Mắc mạch điện theo sơ đồ. Sử dụng các dụng cụ đo vôn kế, ampekế. Rèn kĩ năng vẽ và xử lí đồ thị. 3. Thái độ: Yêu thích môn học. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ: 1. GV: bảng phụ ghi nội dung bảng 1, bảng 2 ( trang 4 - SGK), 2. HS: 1 điện trở mẫu, 1 ampe kế ( 0,1 - 1,5A), 1 vôn kế ( 0,1 - 6V), 1 công tắc, 1 nguồn điện, 7 đoạn dây nối. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. ĐVĐ:GV: - ở lớp 7 ta đã biết khi U đặt vào hai đầu đèn càng lớn thì cường độ dòng điện I qua đèn càng lớn và đèn càng sáng mạnh. Vậy I qua đèn có tỉ lệ với U đặt vào 2 đầu ánđèn không?” HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được cách bố trí TN và tiến hành TN khảo sát sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn. Trường
1
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Vẽ và sử dụng đồ thị biểu diễn mối quan hệ I, U từ số liệu thực nghiệm. - Hiểu được kết luận sự phụ thuộc của I vào U. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1. Tìm hiểu sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai đầu dây - Yêu cầu HS tìm hiểu HS vẽ sơ đồ mạch điện TN I. Thí nghiệm. mạch điện hình 1.1, kể kiểm tra vào vở 1. Sơ đồ mạch điện tên, nêu cong dụng, cách mắc các bộ phận trong sơ đồ, bổ sung chốt ( +), (-) vào mạch điện. HS đọc mục 2 trong SGK, - Yêu cầu HS đọc mục 2 Hiểu được các bước tiến 2. Tiến hànhTN. - Tiến hành TN, nêu các hành TN: bước tiến hành TN. GV: Hướng dẫn cách làm thay đổi hiệu điện thế đặt Nghe vào hai đầu dây dẫn bằng cách thay đổi số pin dùng làm nguồn điện. - Yêu cầu HS nhận dụng cụ TN tiến hành TN theo nhóm, ghi kết quả vào bảng. - GV kiểm tra các nhóm tiến hành Tn, nhắc nhở cách đọc chỉ số trên dụng cụ đo, kiểm tra các điểm tiếp xúc trên mạch.
Nhận dụng cụ và tiến hành thí nghiệm theo nhóm. Ghi kết quả vào bảng 1.
Đại diện HS các nhóm đọc kết quả TN. Nêu nhận xét - GV gọi đại diện một của nhóm mình. nhóm đọc kết quả TN, Trả lời C1 GV ghi lên bảng phụ. - Gọi các nhóm khác trả lời C1.- GV đánh giá kết quả TN của các nhóm. Yêu cầu ghi câu trả lời 2 Trường
C1: Khi tăng giảm hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn bao nhiêu lần thì cường độ dòng điện cũng tăng ( giảm) bấy nhiêu lần
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C1 vào vở 2.Vẽ và sử dụng đồ thị để rút ra kết luận - Yêu cầu HS đọc phần HS Hiểu được đặc điểm đồ thông báo mục 1 - Dạng thị biểu diễn sự phụ thuộc đồ thị, trả lời câu hỏi: của I vào U là: ? Nêu đặc điểm đường - Là đường thẳng đi qua gốc biểu diễn sự phụ thuộc toạ độ. của I vào U? ? Dựa vào đồ thị cho biết : + U = 1,5 V → I = 0,3A + U = 1,5 V → I = ? + U = 3V → I = 0,6A + U = 3V → I = ? + U = 6V → I = 0,9A + U = 6V → I = ? - Cá nhân HS vẽ đồ thị quan - GV hướng dẫn lại cách hệ giữa I và U theo số liệu vẽ đồ thị của mình, GV TN của nhóm mình. giải thích: Kết quả đo - Cá nhân HS trả lời C2. còn sai số, do đó đường biểu diễn đi qua gần tất cả các điểm biểu diễn.
II. Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế. Dạng đồ thị
C2: :Đồ thị cũng là 1 đường thẳng đi qua gốc tọa độ( U=0; I=0)
Kết luận: Khi tăng( giảm) hiệu điện thế - Nêu kết luận về mqh giữa I đặt vào hai đầu dây dẫn bao - Nêu kết luận về mqh và U: nhiêu lần thì cường độ dòng điện cũng tăng( giảm ) bấy giữa I và U nhiêu lần.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Khi thay đổi hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn đó có mối quan hệ: A. tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn đó. B. tỉ lệ nghịch với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn đó. Trường
3
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. chỉ tỉ lệ khi hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn đó tăng. D. chỉ tỉ lệ khi hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn đó giảm. đáp án Khi thay đổi hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn đó → Đáp án A Câu 2: Hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn giảm bao nhiêu lần thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn sẽ A. luân phiên tăng giảm B. không thay đổi C. giảm bấy nhiêu lần D. tăng bấy nhiêu lần đáp án Hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn giảm bao nhiêu lần thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn sẽ giảm bấy nhiêu lần → Đáp án C Câu 3: Nếu tăng hiệu điện thế giữa hai đầu một dây dẫn lên 3 lần thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn này thay đổi như thế nào? A. Giảm 3 lần B. Tăng 3 lần C. Không thay đổi D. Tăng 1,5 lần đáp án Nếu tăng hiệu điện thế giữa hai đầu một dây dẫn lên 3 lần thì cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn này tăng 3 lần → Đáp án B Câu 4: Đồ thị a và b được hai học sinh vẽ khi làm thí nghiệm xác định liên hệ giữa cường độ dòng điện và hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn. Nhận xét nào là
đúng? A. Cả hai kết quả đều đúng B. Cả hai kết quả đều sai C. Kết quả của b đúng D. Kết quả của a đúng đáp án Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện (I) vào hiệu điện thế (U) là một đường thẳng đi qua gốc tọa độ (U = 0, I = 0) 4 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ Đáp án C Câu 5: Khi đặt vào hai đầu dây dẫn một hiệu điện thế 12V thì cường độ dòng điện chạy qua nó là 0,5A. Nếu hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dẫn đó tăng lên đến 36V thì cường độ dòng điện chạy qua nó là bao nhiêu? A. 0,5A B. 1,5A C. 1A D. 2A đáp án Vì cường độ dòng điện tỉ lệ thuận với hiệu điện thế nên
→ Đáp án B Câu 6: Khi đặt hiệu điện thế 12V vào hai đầu một dây dẫn thì cường dộ dòng điện chạy qua nó có cường độ 6 mA. Muốn dòng điện chạy qua dây dẫn đó có cường độ giảm đi 4 mA thì hiệu điện thế là: A. 4V B. 2V C. 8V D. 4000 V đáp án Lúc chưa giảm thì hiệu điện thế gấp lần cường độ dòng điện nên sau khi giảm ta thấy cường độ dòng điện còn 2 mA. Vậy hiệu điện thế lúc đó sẽ là: → Đáp án A Câu 7: Cường độ dòng điện đi qua một dây dẫn là I1, khi hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn này là U1 = 7,2V. Dòng điện đi qua dây dẫn này sẽ có cường độ I2lớn gấp bao nhiêu lần nếu hiệu điện thế giữa hai đầu của nó tăng thêm 10,8V? A. 1,5 lần B. 3 lần C. 2,5 lần D. 2 lần đáp án Vì cường độ dòng điện tỉ lệ thuận với hiệu điện thế nên
Trường
5
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ Đáp án C HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Yêu cầu HS vận dụng Từng HS chuẩn bị trả lời hoàn thành C3; C4; C5 câu hỏi của GV. C3: + U= 2,5V => I = 0,5A; + U= 3,5V => I = Tổ chức HS thảo luận Từng HS thực hiện 0,7A; C3; C4; C5. C3;C4;C5 và Tham gia thảo + Kẻ 1 đường song song với luận lớp, ghi vở. trục hoành cắt trục tung tại điểm có cường độ I; kẻ 1 đường song song với trục tung cắt trục hoành tại điểm có hiệu Gọi học sinh lần lượt trả Trả lời điện thế làU =>điểm M(U;I) lời C4: U = 2,5V=> I = 0,125A Học sinh nhận xét U = 4V => I = 0,2A Gọi học sinh khác nhận U = 5V => I = 0,5A Ghi vở xét U = 6V => I = 0,3A GV chốt lại C5 HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Dựa vào đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn ở hình 5.
Trường
6
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
4. Hướng dẫn về nhà: Học bài và làm bài tập 1.1, 1.2, 1.3, 1.4 trong sbt Đọc và nghiên cứu trước bài sau.
Tuần : Tiết: BÀI2: ĐIỆN TRỞ CỦA DÂY DẪN - ĐỊNH LUẬT ÔM I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Hiểu được điện trở của một dây dẫn đặc trưng cho mức độ cản trở dòng điện của dây dẫn đó. - Hiểu được điện trở của một dây dẫn được xác định như thế nào và có đơn vị đo là gì. - Phát biểu được định luật ôm đối với một đoạn mạch có điện trở. 2. Kĩ năng: Vẽ sơ đồ mạch điện, sử dụng các dụng cụ đo để xác định điện trở của một dây dẫn. 3. Thái độ: Cẩn thận, kiên trì trong học tập. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ: GV: Kẻ sẵn bảng ghi giá trị thương số U/ I theo SGK. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra HS1: Nêu kết luận về mqh giữa hiệu điện thế giữa hai đầu dây và cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn? - Từ bảng kết quả số liệu bảng 1 ở bài trước hãy xác định thương số U/ I: Từ kết quả thí nghiệm hãy nêu nhận xét. 3. Bài mới. Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung Trường
7
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Để hiểu được điện trở của một dây dẫn đặc trưng cho mức độ cản trở dòng điện của dây dẫn đó, điện trở của một dây dẫn được xác định như thế nào và có đơn vị đo là gì. - Phát biểu được định luật ôm đối với một đoạn mạch có điện trở. Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được điện trở của một dây dẫn đặc trưng cho mức độ cản trở dòng điện của dây dẫn đó. - Hiểu được điện trở của một dây dẫn được xác định như thế nào và có đơn vị đo là gì. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1. Tìm hiểu khái niệm điện trở Y/ C hs làm C1 tính thương Học sinh thực hành cùng I. Điện trở của dây dẫn số U/I dựa vào bảng 1 và giáo viên 1. Xác định thương số U/I bảng 2 của thí nghiệm ở bài đối với mỗi dây dẫn. trước. C1: Dựa vào kết quả C1 trả lời Y/ C hs dựa kết quả C1 để C2 trả lời C2 - GV hướng dẫn HS thảo luận để trả lời C2. - Yêu cầu HS trả lời được C2 và ghi vở: Ghi vở C2 + Với mỗi dây dẫn thì thương số U/I có giá trị xác định và không đổi. + Với hai dây dẫn khác nhau thì thương số U/I có giá trị khác nhau.
C2: Thương số U/I đối với mỗi dây dẫn có giá trị như nhau và không đổi. Với 2 dây dẫn khác nhau thì thương số U/I có giá trị khác nhau. 2. Điện trở.
Trường
8
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Yêu cầu HS đọc phần thông báo của mục 2 và trả lời câu hỏi: Nêu công thức tính điện trở? - GV giới thiệu kí hiệu điện trở trong sơ đồ mạch điện, đơn vị tính. Yêu cầu HS vẽ sơ đồ mạch điện xác định điện trở của dây dẫn và nêu cách tính điện trở. - Gọi 1 HS lên bảng vẽ sơ dồ mạch điện, HS khác nhận xét → GV sửa sai.
Công thức:
R=
U I
Đọc thông tin mục 2 Trả lời
- Công thức tính điện trở là ôm, kớ hiệu Ω 1Ω =
1V 1A .
Nghe và nêu đơn vị tính điện trở Kilôoát; 1kΩ=1000Ω, Mêgaoat; - 1 HS lên bảng vẽ sơ đồ 1MΩ=1000 000Ω. mạch điện, dùng các dụng cụ đo xác định điện trở của dây dẫn
- Hướng dẫn HS cách đổi đơn vị điện trở. Nhận xét - So sánh điện trở của dây dẫn ở bảng 1 và 2 → Nêu ý So sánh và nêu ý nghĩa nghĩa của điện trở.
-ý nghĩa của điện trở: Biểu thị mức độ cản trở dũng điện nhiều hay ít của dây dẫn.
2.Phát biểu và viết hệ thức định luật Ôm - GV hướng dẫn HS từ công II. Định luật Ôm R=
U U I= I → R và
thức thông báo định luật Ôm. Yêu cầu HS phát biểu định luật Ôm. - Yêu cầu HS ghi biểu thức của định luật vào vở, giải thích rõ từng kí hiệu trong công thức
Chỳ ý lắng nghe Định luật:
- HS phát biểu định luật Ôm: và ghi vở
I=
U R
Trong đó: I là cường độ dòng điện. U là hiệu điện thế. R là điện trở 2. Phát biểu định luật
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng Trường
9
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Nội dung định luật Ôm là: A. Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn và tỉ lệ với điện trở của dây. B. Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn và không tỉ lệ với điện trở của dây. C. Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây. D. Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ nghịch với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn và tỉ lệ thuận với điện trở của dây. đáp án Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây → Đáp án C Câu 2: Lựa chọn từ thích hợp điền vào chỗ trống. …………. của dây dẫn càng nhỏ thì dây dẫn đó dẫn điện càng tốt. A. Điện trở B. Chiều dài C. Cường độ D. Hiệu điện thế đáp án Điện trở của dây dẫn càng nhỏ thì dây dẫn đó dẫn điện càng tốt → Đáp án A Câu 3: Biểu thức đúng của định luật Ôm là:
đáp án Biểu thức đúng của định luật Ôm là: → Đáp án B Câu 4: Một dây dẫn có điện trở 50 chịu được dòng điện có cường độ lớn nhất là 300mA. Hiệu điện thế lớn nhất đặt giữa hai đầu dây dẫn đó là: A. 1500V B. 15V C. 60V D. 6V đáp án Hiệu điện thế lớn nhất: U = I.R = 0,3.50 = 15V → Đáp án B Trường
10
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 5: Đơn vị nào dưới đây là đơn vị của điện trở? A. Ôm B. Oát C. Vôn D. Ampe đáp án Ôm là đơn vị của điện trở → Đáp án A Câu 6: Khi đặt vào hai đầu dây dẫn một hiệu điện thế 12V thì cường độ dòng điện chạy qua nó là 0,5A. Nếu hiệu điện thế đặt vào điện trở đó là 36V thì cường độ dòng điện chạy trong dây dẫn đó là bao nhiêu? A. 1A B. 1,5A C. 2A D. 2,5A đáp án
Điện trở dây dẫn:
Cường độ dòng điện: → Đáp án B HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Yêu cầu HS trả lời câu + 1 đại diện HS đọc và tóm C3: hỏi: Tóm tắt: tắt. 1. C3 / SGK R=12Ω + 1 dại diện nêu cách giải. + Đọc và tóm tắt C3? Nêu I=0,5A cách giải? U=? Bài giải Áp dụng biểu thức định luật ôm I=
Trường
11
U ⇒ U = I .R R
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Thay số: U=12Ω.0,5A=6V Hiệu điện thế giữa hai đầu dây đèn là 6V.
Gv hướng dẫn hs trả lời câu C4
Trả lời câu C4
C4: Vì cùng 1 hiệu điện thế U đặt vào hai đầu các đoạn dây khác nhau, I tỉ lệ nghịch với R. Nên R2 = 3R1 thì I1 = 3I2. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Cho mạch điện có sơ đồ như hình vẽ:
Khi K1 và K2 đều đóng, ampe kế chỉ 0,5A. Nếu thay R1 bằng R2 thì thấy ampe kế chỉ 1,25A. Hãy so sánh R1 với R2. Biết rằng bộ nguồn không thay đổi. 4. Hướng dẫn về nhà: ôn lại bài 1 học kĩ bài 2 Chuẩn bị mẫu báo cáo thực hành Làm bài tập 2.1, 2.2, 2.3 sbt
Trường
12
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI 3: THỰC HÀNH : XÁC ĐỊNH ĐIỆN TRỞ CỦA MỘT DÂY DẪN BẰNG AM PEKẾ VÀ VÔN KẾ I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Hiểu được cách xác định điện trở từ công thức tính điện trở. - Mô tả được cách bố trí và tiến hành thí nghiệm, xác định điện trở bằng am pekế và vôn kế. 2. Kĩ năng: Xác định được điện trở của một đoạn mạch bằng vôn kế và ampe kế 3. Thái độ: Cẩn thận, kiên trì trung thực, hợp tác trong hoạt động nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ: 1. GV: 1 đồng hồ đa năng. 2. HS: 1 dây dẫn có điện trở chưa xác định, 1 ampe kế ( 0,1 - 1,5A), 1 vôn kế ( 0,1 - 6V), 1 công tắc, 1 nguồn điện, 7 đoạn dây nối. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 1.Kiểm tra. 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Xác định được điện trở của một đoạn mạch bằng vôn kế và ampe kế, ta tìm hiểu bài thực hành hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được cách xác định điện trở từ công thức tính điện trở. - Mô tả được cách bố trí và tiến hành thí nghiệm, xác định điện trở bằng am pekế và vôn kế. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Trường
13
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 2. Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh - Yêu cầu lớp phó học tập - Lớp phó báo cáo việc 1. Trả lời câu hỏi báo cáo tình hình chuẩn bị chuẩn bị bài của các bạn. bài của các bạn trong lớp. - Gọi 1 HS lên bảng trả lời: - 1 HS lên bảng trả lời theo ? Câu hỏi của mục 1 trong yêu cầu của GV. báo cáo thực hành. ? Vẽ mạch điện TN xác định điện trở của một dây dẫn - Cả lớp cùng vẽ sơ đồ mạch bằng ampe kế và vôn kế? điện TN vào vở. - GV kiểm tra phần chuẩn bị bài của HS. - Gọi HS nhận xét câu trả lời của bạn → GV đánh giá. 2. Thực hành theo nhóm - GV chia nhóm, phân công - Nhóm trưởng cử đại diện 2. Kết quả đo nhóm trưởng . yêu cầu lên nhận dụng cụ TN, phân nhóm trưởng của các nhóm công bạn thư kí ghi chép kết phân công nhiệm vụ của các quả và ý kiến thảo luận của bạn mình trong nhóm. các bạn trong nhóm. - GV nêu yêu cầu chung của tiết học về thái độ học tập, ý thức kỉ luật. - Giao dụng cụ TN cho HS. - Các nhóm tiến hành TN. - Yêu cầu các nhóm tiến a.Tính điện trở hành TN theo nội dụng mục - Tất cả HS trong nhóm đều b.Trung bình cộng của điện tham gia mắc hoặc theo dõi, trở. II. - GV theo dõi, giúp đỡ các kiểm tra cách mắc của các nhóm mắc mạch điện, kiêm bạn trong nhóm. tra các điểm tiếp xúc, đặc biệt là cách mắc am pe kế, c. Nguyên nhân gây ra các vônkế vào mach trước khi - Đọc kết quả đo đúng quy chỉ số điện trở khác nhau là đóng công tắc. Lưu ý cách tắc. có sự sai số, không chính đọc kết quả đo, đọc trung xác trong gách đo và đọc kết thực ở các l quả. Dòng điện chạy trong dây dẫn không đều. lần đo khác nhau. - Yêu cầu HS các nhóm đều phải tham gia thực hành. Trường
14
Năm học:
Giáo án vật lí 9 - Hoàn thành báo cáo. Trao đổi nhóm để nhận xét về nguyên nhân gây ra sự khác nhau của các trị số điện trở vừa tính được trong mỗi lần đo.
GV: - Cá nhân HS hoàn thành bản báo cáo thực hành mục a) b). - Trao đổi nhóm hoàn thành nhận xét.
3.Tổng kết, đánh giá thái độ học tập của HS - GV thu báo cáo thực hành. - Nhận xét, rút kinh nghiệm Chú ý lắng nghe về: + Thao tác TN. + Thái độ học tập của HS. + ý thức kỉ luật.
Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về điện trở, định luật ôm 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi Trường
15
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. ?Phát biểu và viết biểu thức định luật Ôm? 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của Nội dung giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài tập 1. đề bài. - Cá nhân HS tóm - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và Bài 3 trang 6 sách bài tập Vật Lí 9: Làm thí tắt đề bài. giải bài tập 1. nghiệm khảo sát sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế đặt giữa hai đầu điện trở khi đó là bao nhiêu
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 1 hỏi
U (V)
0
1,5
3,0
4,5
6,0
7,5
9,0
I (A)
0
0,31
0,61
0,90
1,29
1,49
1,78
a) Vẽ sơ đồ biểu diễn sự phụ thuộc của I vào U b) Dựa vào đồ thị đó ở câu a, hãy tính điện trở của vật dẫn nếu bỏ qua những sai số trong phép đo a) Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế được vẽ như hình vẽ.
- HS chữa bài vào vở.
b) b. Điện trở của vật dẫn: U
Trường
0
16
1,5
3,0
4,5
6,0
7,5
Năm học:
9,0
Giáo án vật lí 9
GV: (V)
I (A)
0
0,31
0,61
0,90
1,29
1,49
1,78
R (Ω)
-
4,84
4,92
5,00
4,65
5,03
5,06
Giá trị trung bình của điện trở:
= 4,92Ω ≈ 5Ω Nếu bỏ qua sai số của các phép đo, điện trở của dây dẫn là: R = 5Ω Đáp số: R = 5Ω
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 4 trang 7 sách bài tập Vật Lí 9: Cho mạch đề bài. - Cá nhân HS tóm điện có sơ đồ như hình 2.2, điện trở R1 = 10Ω, hiệu - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và điện thế giữa hai đầu đoạn mạch là U_MN = 12V tắt đề bài. giải bài tập 2. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 2 ra nháp.
a) Tính cường độ dòng điện I1 chạy qua R1 b) Giữ nguyên I1 = 12V, thay điện trở R1 bằng điện trở R2, khi đó ampe kế (1) chỉ giá trị I2 = I1/2 . Tính điện trở R2.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 2 hỏi
Trường
17
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Tóm tắt: R1 = 10Ω, UMN = 12V. a) I1 = ?; b) I2 = I1/2 ; R2 = ? Lời giải:
- HS chữa bài vào a. Cường độ dòng điện chạy qua R1 là: vở.
b. Điện trở R2:
Đáp số: 1,2A; 20Ω
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 11 trang 8 sách bài tập Vật Lí 9: Giữa hai đầu đề bài. - Cá nhân HS tóm một điện trở R1 = 20Ω có một hiệu điện thế là U = - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và 3,2V. tắt đề bài. giải bài tập 3. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
a) Tính cường độ dòng điện I1 đi qua điện trở này khi đó b) Giữ nguyên hiệu điện thế U đã cho trên đây, thay điện trở R1 bằng điện trở R2 sao cho dòng điện đi qua R2 có cường độ I2 = 0,8I1. Tính R2. Tóm tắt:
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải R1 = 20Ω; U = 3,2 V; Trả lời các câu bài tập 3 hỏi a) I1 = ? b) I2 = 0,8I1; R2 = ? Lời giải:
Trường
18
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: a)
Cường
độ
dòng
điện
qua
điện
trở:
- HS chữa bài vào b) Ta có : I2 = 0,8I1 = 0,8 × 0,16 = 0,128A. vở. ⇒ Điện trở qua R2 là: Đáp số: a) 0,16 A; b) 25 Ω
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT Tuần : Tiết: BÀI4: ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: -Viết được công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch nối tiếp. - Mô tả cách bố trí thí nghiệm kiểm tra lại hệ thức đưa ra. - Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng và bài tập đoạn mạch nối tiếp. 2. Kĩ năng: - Xác định được bằng thí nghiệm mối quan hệ giữa điện trở tương đương của đoạn mạch nối tiếp. 3. Thái độ: - Vận dụng kiến thức để giải thích một số hiện tượng. Yêu thích môn học. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ: Nhóm HS: +7 dây dẫn dài 30cm; 1 ampekế; 1 vôn kế +1 nguồn điện 6V; 3 điện trở mẫu(6 Ω ; 10 Ω , 16 Ω ) 1 ampe kế ( 0,1 - 1,5A), 1 vôn kế ( 0,1 - 6V), 1 công tắc, 1 nguồn điện, 7 đoạn dây nối. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 1. Ổn định tổ chức 2. Kiểm tra: Phát biểu và viết biểu thức của định luật ôm? làm bài tập 2.1 Trường
19
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
3. Bài mới Họat động của giáo viên
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. GV cho học sinh xem một đoạn dây đèn nhấp nháy kết hợp xem hình.
Đèn trang trí là một vật dụng không thể thiếu trong các ngày lễ tết, hội. Có nhiều loại, nhiều màu sắc….chúng được vận dụng dựa trên nguyên tắc của đoạn mạch mắc nối tiếp. Cụ thể chúng ta sẽ tìm hiểu bài học hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: -Viết được công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch nối tiếp. - Mô tả cách bố trí thí nghiệm kiểm tra lại hệ thức đưa ra. - Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng và bài tập đoạn mạch nối tiếp. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1. Ôn lại kiến thức có liên qua đến bài mới Gv Trong đoạn mạch gồm hai I. Cường độ dòng điện và bóng đèn mắc nối tiếp, cường hiệu điện thế trong đoạn độ dòng điện chạy qua mỗi mạch nối tiếp. bóng đèn có quan hệ như thế - 1 HS trả lời, HS khác nhận 1. Nhớ lại kiến thức cũ nào với cường độ dòng điện xét bổ sung. Đ1 nt Đ2: mạch chính? I1 = I2 = I (1) Hiệu điện thế giữa hai đầu U1 + U2 = U ( 2) đoạn mạch liên hệ như thế Trường
20
Năm học:
Giáo án vật lí 9 nào với hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi bóng đèn? - Gọi học sinh trả lời - GV ghi tóm tắt lên bảng: - Yêu cầu cá nhân HS trả lời C1. - Gọi 1 HS trả lời C1. - GV thông báo các hệ thức (1) và (2) vẫn đúng đối với đoạn mạch gồm hai điện trở mắc nối tiếp. - Gọi HS nêu lại mqh giữa U, I trong đoạn mach gồm hai điện trở Đ1 nt Đ2: - Yêu cầu cá nhân HS hoàn thành C2. - Gv nhận xét – kết luận
GV:
2. Đoạn mạch gồm hai điện trở mắc nối tiếp. - HS quan sát hình 4.1, trả C1: Trong mạch điện H 4.1 lời C1. có R1nt R2nt (A)
- Cá nhân HS trả lời C2 và nhận xét bài làm của bạn: C2: - Ghi vở U1
I=
U R →U
I .R = 1 1 → U 2 I 2 .R2
= IR
Vì I1 = I2
U1 R1 = → U 2 R2
2.Xây dựng công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch nối tiếp II. Điện trở tương đương - GV thông báo khái niệm - chú ý lắng nghe → điện trở tương đương Điện của đoạn mạch nối tiếp. trở tương đương của đoạn - Trả lời câu hỏi 1. Điện trở tương đương mạch gồm hai điện trở nối - HS nắm khái niệm điện tiếp được tính như trở tương đương. thế nào? - Yêu cầu cá nhân HS hoàn thành câu C3. GV có thể - HS hoàn thành C3: hướng dẫn HS : + Viết biểu thức liên hệ giữa UAB, U1 và U2. + Viết biểu thức tính trên theo - Ghi vở C3 I và R tương ứng. * Chuyển ý: Công thức (4) đã được chứng minh bằng lí thuyết → để khẳng định công Trường
21
2. Công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch gồm 2 điện trở mắc nt. C3: Vì R1 nt R2 nên UAB = U1 + U2 → IAB. Rtđ = I1. R1 + I2. R2 Mà IAB = I1 = I2 → Rtđ = R1 + R2 (dpcm) Năm học:
Giáo án vật lí 9 thức này chúng ta tiến hành TN kiểm tra.
GV: (4)
- Với những dụng cụ TN đã - HS nêu cách kiểm tra: phát cho các nhóm các em + Mắc mạch điện theo sơ dồ hãy nêu cách tiến hành TN H4.1 → Kết luận. kiểm tra. 3. Thí nghiệm kiểm tra.
_ Yêu cầu HS làm TN kiểm tra theo nhóm và gọi các - HS tiến hành TN kiểm tra theo nhóm như các bước ở nhóm báo cáo kết quả TN. trên. Thảo luận nhóm đưa ra - Qua kết quả TN ta có thể kết quả. KL gì? - GV thông báo: Các thiết bị - Đại diện nhóm nêu kết luật điện có thể mắc nối tiếp với và ghi vở nhau khi chúng chịu được cùng một cường độ dòng điện. 4. Kết luận: Đoạn mạch - GV thông báo khái niệm giá gồm hai điện trở mắc nối trị cường độ định mức. tiếp có điện trở tương đương bằng tổng các điện trở thành phần Rtđ = R1 + R2. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Kết luận nào sau đây là đúng khi nói về hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch mắc nối tiếp? Trong đoạn mạch mắc nối tiếp, hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch A. bằng hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần. B. bằng tổng hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần. C. bằng các hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần. D. luôn nhỏ hơn tổng các hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở thành phần. 22 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ Đáp án B Câu 2: Cho đoạn mạch gồm điện trở R1 mắc nối tiếp với điện trở R2 mắc vào mạch điện. Gọi I, I1, I2 lần lượt là cường độ dòng điện của toàn mạch, cường độ dòng điện qua R1, R2. Biểu thức nào sau đây đúng? A. I = I1 = I2 B. I = I1 + I2 C. I ≠ I1 = I2 D. I1 ≠ I2 → Đáp án A Câu 3: Đoạn mạch gồm các điện trở mắc nối tiếp là đoạn mạch không có đặc điểm nào dưới đây? A. Đoạn mạch có những điểm nối chung của nhiều điện trở. B. Đoạn mạch có những điểm nối chung chỉ của hai điện trở. C. Dòng điện chạy qua các điện trở của đoạn mạch có cùng cường độ. D. Đoạn mạch có những điện trở mắc liên tiếp với nhau và không có mạch rẽ. → Đáp án A Câu 4: Đặt một hiệu điện thế UAB vào hai đầu đoạn mạch gồm hai điện trở R1 và R2 mắc nối tiếp. Hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở tương ứng là U1, U2. Hệ thức nào sau đây là không đúng? A. RAB = R1 + R2 B. IAB = I1 = I2 C. D. UAB = U1 + U2 → Đáp án C Câu 5: Ba điện trở có các giá trị là 10Ω , 20Ω , 30Ω . Có bao nhiêu cách mắc các điện trở này vào mạch có hiệu điện thế 12V để dòng điện trong mạch có cường độ 0,4A? A. Chỉ có 1 cách mắc B. Có 2 cách mắc C. Có 3 cách mắc D. Không thể mắc được → Đáp án C Câu 6: Một mạch điện gồm 3 điện trở R1 = 2Ω , R2 = 5Ω , R3 = 3Ω mắc nối tiếp. Cường độ dòng điện chạy trong mạch là 1,2A. Hiệu điện thế hai đầu mạch là: A. 10V B. 11V C. 12V D. 13V → Đáp án C Câu 7: Cho hai điện trở R1 và R2, biết R2 = 3R1 và R1 = 15 Ω . Khi mắc hai điện trở này nối tiếp vào hai điểm có hiệu điện thế 120V thì dòng điện chạy qua nó có cường độ là: 23 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. 2A B. 2,5A C. 4A D. 0,4A → Đáp án A HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Gọi HS trả lời C4 → GV - Cá nhân HS hoàn thành làm Tn kiểm tra câu trả C4, tham gia thảo luận C4 C4. trên lớp. _ Kiểm tra lại phần trả lời lời của HS trên mạch điện. Qua C4 GV mở rộng, chỉ cần câu hỏi của mình và sửa - C5: 1 công tắc điền khiển đoạn +Vì R1 nt R2 do đó điện mạch mắc nối tiếp. sai. trở tương đương R12: - Tương tự yêu cầu HS hoàn R12 = R1 + R2 = 20 + 20 = thành C5. 40 Ω . Mắc thêm R3 vào - Cá nhân học sinh hoàn - Từ kết quả C5, mở rộng: thành C5 đoạn mạch trên thì điện trở Điện trở tương đương của tương đương RAC của đoạn mạch gồm 3 điện trở nối đoạn mạch mới là: tiếp bằng tổng các điện - HS lên bảng hoàn thành RAC = R12 + R3 = 40 + trở. → Trong đoạn mạch có n C5 20 = 60 Ω . điện trở nối tiếp thì điện trở + RAC lớn hơn mỗi điện tương đương bằng n.R. - Nhận xét bài làm của bạn trở thành phần HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Giải thích nguyên tắc hoạt động của đèn nháy Dãy đèn trang trí gồm nhiều bóng đèn sợi đốt nhỏ mắc nối tiếp nhau. Trong dãy đèn trang trí có một bóng đèn gọi là bóng chớp. Trong bóng đèn này có gắn một băng kép (thanh lưỡng kim nhiệt). Băng kép này tạo thành một công tắc nhiệt C. Ban đầu công tắc này đóng nên khi nối dây đèn vào nguồn điện, dòng điện đi qua dây đèn khiến các đèn trong Trường
24
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
dãy sáng. Đèn sáng lên sẽ khiến công tắc C ngắt mạch. Do các đèn mắc nối tiếp nên các đèn trong dãy đều tắt. Sau đó đèn nguội đi, công tắc C lại đóng mạch và các đèn lại sáng lên. Quá trình này cứ thế lặp đi lặp lại khiến dãy đèn nháy tắt liên tục.
4. Hướng dẫn về nhà: Học bài và làm bài tập 4.1, 4.2 , 4.3 , 4.4 Ôn lại kiến thức ở lớp 7
Tuần : Tiết: TIẾT :
BÀI TẬP ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP
I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng và giải bài tập đoạn mạch nối tiếp. 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. Trường
25
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
1. ổn định 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của Nội dung giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài tập 1. đề bài. - Cá nhân HS tóm - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và Bài 1 trang 9 sách bài tập Vật Lí 9: Hai điện trở tắt đề bài. giải bài tập 1. R1 và R2 và ampe kế được mắc nối tiếp với nhau vào hai điểm A và B.
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
a) Vẽ sơ đồ mạch điện trên b) Cho R1 = 5Ω, R2 = 10Ω, ampe kế chỉ 0,2A. Tính hiệu điện thế của đoạn mạch AB theo hai cách.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 1 hỏi
Tóm tắt: R1 = 5 Ω; R2 = 10 Ω; I2 = 0,2 A; UAB = ? Lời giải: a) Sơ đồ mạch điện như hình dưới:
- HS chữa bài vào vở. b) Tính hiệu điện thế theo hai cách: Cách 1: Vì R1 và R2 ghép nối tiếp nên I1 = I2 = I = 0,2A, UAB = U1 + U2 → U1 = I.R1 = 1V; U2 = I. R2 = 2V; → UAB = U1 + U2 = 1 + 2 = 3V
Trường
26
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Cách 2: Điện trở tương đương của đoạn mạch là: Rtđ = R1 + R2 = 5 + 10 = 15 Ω Hiệu điện thế của đoạn mạch AB: UAB = I.Rtd = 0,2.15 = 3V Đáp số: b) UAB = 3V
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 7 trang 10 sách bài tập Vật Lí 9: Ba điện trở đề bài. - Cá nhân HS tóm R1 = 5Ω, R2 = 10Ω, R3 = 15Ω được mắc nối tiếp - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và nhau vào hiệu điện thế 12V tắt đề bài. giải bài tập 2. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 2 ra nháp.
a) Tính điện trở trương đương của đoạn mạch b) Tính hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở Tóm tắt: R1 = 5Ω; R2 = 10Ω; R3 = 15 Ω; U = 12 V
a) Rtđ = ?; - GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu b) U1 = ?; U2 = ?; U3 = ? bài tập 2 hỏi Lời giải:
a. Điện trở tương đương của đoạn mạch là: Rtđ = R1 + R2 + R3 = 5 + 10 + 15 = 30Ω b. Vì ba điện trở ghép nối tiếp nên I1 = I2 = I3 = I = U/R = 12/30 = 0,4A. → Hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở là:
- HS chữa bài vào U1 = I.R1 = 0,4.5 = 2V vở. U2 = I.R2 = 0,4.10 = 4V
Trường
27
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: U3 = I.R3 = 15.0,4 = 6V. Đáp số: a) Rtđ = 30Ω; b) U1 = 2V, U2 = 4V, U3 = 6V
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 9 trang 10 sách bài tập Vật Lí 9: Một đoạn đề bài. - Cá nhân HS tóm mạch gồm hai điện trở R1 và R2 = 1,5R1 mắc nối - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và tiếp với nhau. Cho dòng điện chạy qua đoạn mạch tắt đề bài. giải bài tập 3. này thì thấy hiệu điện thế giữa hai đầu điện trở R1 là 3V. Hỏi hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch là bao nhiêu?
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
A. 1,5V B. 3V C. 4,5V
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải D. 7,5V Trả lời các câu bài tập 3 hỏi Tóm tắt: R2 = 1,5R1; U1 = 3 V; U = ? Lời giải: Chọn D. 7,5V Vì hai điện trở mắc nối tiếp với nhau nên ta có:
- HS chữa bài vào vở. ⇒ U2 = 1,5 U1 = 1,5 × 3 = 4,5V Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch là: U = U1 + U2 = 3 + 4,5 = 7,5V.
4, Củng cố : Trường
28
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập đoạn mạch nt 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT.
Tuần : Tiết: TIẾT : BÀI :5 ĐOẠN MẠCH SONG SONG I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: -Viết được công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch song song gồm nhiều nhất ba điện trở. - Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng và bài tập đoạn mạch song song. 2. Kĩ năng: - Xác định được bằng thí nghiệm mối quan hệ giữa điện trở tương đương của đoạn mạch song song với các điện trở thành phần. - Vận dụng được định luật ôm cho đoạn mạch gồm nhiều nhất ba điện trở thành phần 3. Thái độ: - Yêu thích môn học. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ: 1. GV: Mạch điện theo sơ đồ H4.2. 2. HS: 3 điện trở mẫu trong đó 1 điện trở có giá trị là điện trở tương đương của hai điện trở kia mắc song song, 1 ampe kế ( 0,1 - 1,5A), 1 vôn kế ( 0,1 - 6V), 1 công tắc, 1 nguồn điện, 7 đoạn dây nối. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 1.Kiểm tra. 2.Bài mới. 29 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Gọi HS nhắc lại kiến thức cũ: trong đoạn mạch gồm hai đen mắc song song, hiệu điện thế và cường độ dòng điện của đoạn mạch có quan hệ thế nào với hiệu điện thế và cường độ dòng điện các mạch rẽ? ĐVĐ: Đối với đoạn mạch nối tiếp, chúng ta đã biết Rtđ bằng tổng các điện trở thành phần. Với đoạn mạch song song điện trở tương đương của đoạn mạch có bằng tổng các điện trở thành phần? → Bài mới HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: -Viết được công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch song song gồm nhiều nhất ba điện trở. - Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng và bài tập đoạn mạch song song. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1. Hiểu được đoạn mạch gồm hai điện trở song song - Yêu cầu HS quan sát sơ đồ - HS quan sát sơ đồ mạch I. Cường độ dòng điện và mạch điện H5.1 và cho biết điện hình 5.1,trả lời C1 điện trở R1 và R2 được mắc hiệu điện thế trong đoạn mạch song song. với nhau như thế nào? Nêu vai trò của vôn kế, ampe kế 1. Nhớ lại kiến thức ở lớp 7 trong sơ - Trong đoạn mạch gồm 2 Họat động của giáo viên
đồ? bóng đèn mắc song song thì: - GV thông báo các hệ thức - Tham gia thảo luận đi đến về mqh giữa U, I trong đoạn kết quả đúng và ghi vở. mạch có hai đèn song song UAB = U1 = U2 (1) vẫn đúng cho trường hợp 2 IAB = I1 + I2 (2) điện trở R1 // R2 → Gọi 1 2. Đoạn mạch gồm hai điện HS lên bảng viết hệ thức với trở mắc song song. 2 điện trở R1 // R2. C1. R1//R2. (A) nt (R1//R2) → (A) đo Trường
30
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: cường độ dòng điện mạch chính. (V) đo HĐT giữa hai điểm A, B cũng chính là HĐT giữa 2 đầu R1, R2.
- Từ kiến thức các em ghi nhớ được với đoạn mạch - Đại diện HS trình bày trên song song, hãy trả lời C2. bảng lời giải C2. - Hướng dẫn HS thảo luận - Câu C2: C2. áp dụng định luật Ôm cho mỗi đoạn mạch nhánh ta có: Vì U1 = U2 → I1.R1 = I2. R2 I1 R2 - HS có thể đưa ra nhiều = I R1 cách c/m → GV nhận xét, - Ghi vở 2 Hay bổ sung. Vì R1//R2 nên U1 = U2 I1 R2 = → I 2 R1 (3)
_ Từ biểu thức (3), hãy phát biểu thành lời mqh giữa cường độ dòng điện qua các mạch rẽ và điện trở thành phần.
- Từ (3) ta có: Trong đoạn mạch song song cường độ dòng điện qua các mạch rẽ tỉ lệ nghịch với điện trở thành phần.
2.Xây dựng công thức tính điện trở tương đương của đoạn mạch song song - Yêu cầu cá nhân HS hoàn II. Điện trở tương đương của thành C3. - Cá nhân HS hoàn thành đoạn mạch song song. - Gọi 1 HS lên trình bày, GV C3. 1. Công thức tính điện trở kiểm tra phần trình bày của tương đương của đoạn 1 số HS. -GV có thể gợi ý cách C/m: mạch gồm hai điện trở mắc song song. + Viết hệ thức liên hệ giữa I, C3: I1, I2. Vì R1 // R2 → I = I1 + I2 U AB U1 U 2 + Vận dụng công thức định = + ( 4) luật Ôm thay I theo U, R Rtd R1 R2 - GV gọi HS nhận xét bài R .R → Rtd = 1 2 ( 4') làm của bạn trên bảng, nêu R1 + R2 → cách C/m. - GV: Chúng ta đã xây Trường
31
Năm học:
Giáo án vật lí 9
dựng được công thức tính Rtđ đối với đoạn mạch song song → Hãy nêu cách tiến hành TN kiểm tra công thức (4). - Yêu cầu Hiểu được dụng cụ TN, các bước tiến hành TN: + Mắc mạch điện theo sơ đồ H5.1. + Đọc số chỉ của (A) → IAB. + Thay R1, R2 bằng điện trở tương đương. Giữ UAB không đổi. + Đọc số chỉ của (A) → I'AB. + So sánh IAB, I'AB → Nêu kết luận. - Yêu cầu HS các nhóm tiến hành TN kiểm tra theo các bước đã nêu và thảo luận để đi đến KL.
GV:
2. Thí nghiệm kiểm tra - Hs nêu phương án tiến hành TN kiểm tra.
- HS tiến hành thí nghiệm theo nhóm. - Đại diện 1 số nhóm nêu Kết luận: kết quả TN của nhóm mình. Đối với đoạn mạch gồm hai - HS Hiểu được kết luận: điện trở song song thì nghịch đảo điện trở tương đương bằng tổng nghịch đảo của các điện trở thành phần.
- GV thông báo: Người ta - HS lắng nghe thông báo về thường dùng các dụng cụ hiệu điện thế định mức của điện có cùng hiệu điện thế dụng cụ điện. định mức và mắc chúng song song vào mạch điện. Khi đó chúng đều hoạt động bình thường và có thể sử dụng độc lập với nhau. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Cho đoạn mạch gồm điện trở R1 mắc nối tiếp với điện trở R2 mắc vào mạch điện. 32 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Gọi U, U1, U2 lần lượt là hiệu điện thế của toàn mạch, hiệu điện thế qua R1, R2. Biểu thức nào sau đây đúng? A. U = U1 = U2 B. U = U1 + U2 C. U ≠ U1 = U2 D. U1 ≠ U2 → Đáp án A Câu 2: Phát biểu nào dưới đây không đúng đối với đoạn mạch gồm các điện trở mắc song song? A. Cường độ dòng điện trong mạch chính bằng tổng cường độ dòng điện trong các mạch rẽ. B. Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng các hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở mắc trong đoạn mạch. C. Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở mắc trong đoạn mạch. D. Hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở mắc trong đoạn mạch tỉ lệ thuận với điện trở đó. → Đáp án B Câu 3: Biểu thức nào sau đây xác định điện trở tương đương của đoạn mạch có hai điện trở R1, R2 mắc song song?
→ Đáp án A Câu 4: Đặt một hiệu điện thế UAB vào hai đầu đoạn mạch gồm hai điện trở R1 và R2 mắc song song. Hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi điện trở tương ứng là U1, U2. Hệ thức nào sau đây là đúng? A. RAB = R1 + R2 B. IAB = I1 = I2 C. D. UAB = U1 + U2 → Đáp án C Câu 5: Hai điện trở R1 và R2 được mắc song song với nhau, trong đó R1 = 6 , dòng điện mạch chính có cường độ I = 1,2A và dòng điện đi qua điện trở R2 có cường độ I2 = 0,4A. Tính R2. A. 10 Ω B. 12 Ω C. 15 Ω Trường
33
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. 13 Ω → Đáp án B Câu 6: Một đoạn mạch gồm hai điện trở R1 = 6 Ω , R2 = 3 Ω mắc song song với nhau vào hai điểm có hiệu điện thế 6V. Điện trở tương đương và cường độ dòng điện qua mạch chính là: A. R = 9 Ω , I = 0,6A B. R = 9 Ω , I = 1A C. R = 2 Ω , I = 1A D. R = 2 Ω , I = 3A → Đáp án D Câu 7: Cho hai điện trở, R1 = 15 chịu được dòng điện có cường độ tối đa 2A và R2 = 10 chịu được dòng điện có cường độ tối đa 1A. Hiệu điện thế tối đa có thể đặt vào hai đầu đoạn mạch gồm R1và R2 mắc song song là: A. 40V B. 10V C. 30V D. 25V → Đáp án B Hoạt động 4. Vận dụng Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Yêu cầu HS thảo luận - HS thảo luận nhóm để trả C4: nhóm trả lời C4. lời C4: + Vì quạt trần và đèn dây tóc có cùng HĐT định mức 220V → đèn và quạt được mắc song song vào nguồn 220V để chúng hoạt động bình thường. + Sơ đồ mạch điện:
- Hướng dẫn HS trả lời C4 - Ghi vở C4 → ghi đáp án vào vở.
•
- Yêu cầu cá nhân HS hoàn - Thảo luận C5 thành C5. - Trả lời Trường
34
• M
+Nếu đèn không hoạt động thì quạt vẫn hoạt động Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: vì quạt vẫn được mắc vào HĐT đã cho. - Câu C5: + Vì R1 //R2 do đó điện trở tương đương R12 là:
- GV mở rộng: Trong đoạn mạch có 3 điện trở song Chú ý lắng nghe song thì điện trở tương 1 1 1 1 = + + đương Rtd R1 R2 R3
1 1 1 1 1 1 = + = + = RAC R12 R3 15 30 10 → R12 = 15 Ω
+ Khi mắc thêm điện trở R3 thì điện trở tương đương RAC của đoạn mạch mới là: 1 1 1 1 1 1 = + = + = R12 R1 R2 30 30 15 → RAC = 10 Ω
+ Nếu có n điện trở giống nhau mắc song song thì Rtđ = R/n
Điện trở RAC nhỏ hơn mỗi điện trở thành phần.
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Tại sao: Những đường dây điện trung thế, cao thế chạy ngoài trời thường không có vỏ bọc cách điện. Chim chóc khi bay thường hay đậu lên những đường dây điện này mà không bị điện giật chết ⇒ Khi chim đậu lên đường dây điện, cơ thể chim tạo thành một điện trở mắc song song với đoạn dây điện giữa hai chân chim. Do điện trở Rc của cơ thể chim lớn hơn rất nhiều so với điện trở Rđcủa đoạn dây dẫn giữa hai chân chim nên cường độ dòng điện qua cơ thể chim rất nhỏ và không gây tác hại đến chim.
Trường
35
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
4. Hướng dẫn về nhà: Học bài và làm bài tập 5.1, 5.2, 5.3, 5.4. SBT Ôn lại kiến thức bài 2, 4, 5. Tuần : Tiết: TIẾT :
BÀI TẬP ĐOẠN MẠCH NỐI TIẾP
I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng và giải bài tập đoạn mạch song song 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. Trường
36
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
1. ổn định 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của Nội dung giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài tập 1. đề bài. - Cá nhân HS tóm - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và Bài 2 trang 13 sách bài tập Vật Lí 9: Cho mạch tắt đề bài. giải bài tập 1. điện có sơ đồ như hình 5.2 SBT, trong đó R1 = 5Ω , R2 = 10Ω, ampe kế A1 chỉ 0,6A
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
a) Tính hiệu điện thế giữa hai đầu AB của đoạn mạch b) Tính cường độ dòng điện ở mạch chính
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 1 hỏi Tóm tắt: R1 = 5Ω; R2 = 10Ω; IA1 = 0,6A a) UAB = ? b) I = ?
- HS chữa bài vào Lời giải: vở.
Do hai điện trở mắc song song với nhau nên hiệu điện thế giữa hai đầu AB của đoạn mạch bằng hiệu điện thế giữa mỗi đầu đoạn mạch rẽ: Hiệu điện thế giữa hai đầu AB của đoạn mạch là:
UAB = U1 = I1 × R1 = 0,6 × 5 = 3V.
Trường
37
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: b) Điện trở tương đương của mạch điện:
Cường độ dòng điện ở mạch chính là:
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 4 trang 13 sách bài tập Vật Lí 9: Cho hai điện đề bài. - Cá nhân HS tóm trở, R1 = 15Ω chịu được dòng điện có cường độ tối - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và đa 2A và R = 10Ω chịu được dòng điện có cường 2 tắt đề bài. giải bài tập 2. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 2 ra nháp.
độ tối đa 1A. Hiệu điện thế tối đa có thể đặt vào hai đầu đoạn mạch gồm R1 và R2 mắc song song là:
A. 40V B. 10V C. 30V
- GV hướng dẫn D. 25V chung cả lớp giải Trả lời các câu Tóm tắt: bài tập 2 hỏi
R1 = 15Ω; I1max = 2A R2 = 10Ω; I2max = 1A R1 và R2 mắc song song. Umax = ? Lời giải: Chọn câu B: 10V.
- HS chữa bài vào Hiệu điện thế tối đa đặt vào hai đầu điện trở R1 là: vở. U1max = R1.I1max = 15.2 = 30V Hiệu điện thế tối đa đặt vào hai đầu điện trở R2 là:
Trường
38
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: U2max = R2.I2max = 10.1 = 10V Vì hai điện trở ghép song song nên hiệu điện thế giữa hai đầu các điện trở phải bằng nhau. Vì vậy hiệu điện thế tối đa có thể đặt vào hai đầu đoạn mạch là: Umax = U2max = 10 V Lưu ý: nhiều bạn nhầm lẫn là dùng Umax là U lớn nhất (tức là dùng U1max = 30V) như vậy là không chính xác do nếu dùng Umạch = 30 V thì khi đó R2 có hiệu thế vượt quá định mức sẽ bị hỏng luôn, còn nếu dùng Umạch = 10V thì R2 hoạt động đúng định mức, R1 có hiệu điện thế nhỏ hơn định mức nên vẫn hoạt động mà không bị hỏng
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 11 trang 15 sách bài tập Vật Lí 9: Cho mạch đề bài. - Cá nhân HS tóm điện có sơ đồ như hình 5.6, trong đó điện trở R1 = - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và 6Ω; dòng điện mạch chính có cường độ I = 1,2A và tắt đề bài. giải bài tập 3. dòng điện đi qua điện trở R2 có cường độ I2 = 0,4A
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 3 hỏi
Trường
a) Tính R2. b) Tính hiệu điện thế U đặt vào hai đầu đoạn mạch c) Mắc một điện trở R3 vào mạch điện trên, song song với R1 và R2 thì dòng điện mạch chính có cường độ là 1,5A. Tính R3 và điện trở tương đương Rtđ của đoạn mạch này khi đó
39
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Tóm tắt: R1 = 6Ω; R2 song song R1; I = 1,2A; I2 = 0,4A;
- HS chữa bài vào a) R2 = ? vở. b) U = ? c) R3 song song với R1 và R2; I = 1,5A; R3 = ?; Rtđ = ? Lời giải: a) R1 và R2 mắc song song nên: I = I1 + I2 → I1 = I – I2 = 1,2 – 0,4 = 0,8A
Và Và U = U2 = U1 = I1.R1 = 0,8.6 = 4,8V
→ Điện trở R2 là: b) Hiệu điện thế U đặt vào hai đầu đoạn mạch là: U = U1 = U2 = I2 .R2 = 0,4.12 = 4,8V c) Vì R3 song song với R1 và R2 nên: U = U1 = U2 = U3 = 4,8V I = I1 + I2+ I3 → I3 = I – I1 – I2 = 1,5 – 0,8 – 0,4 = 0,3A
Điện trở R3 bằng: Điện
Trường
40
trở
tương
đương
của
Năm học:
toàn
mạch
Giáo án vật lí 9
GV:
là:
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập đoạn mạch // 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT.
Tuần : Tiết: TIẾT 6 BÀI 6: BÀI TẬP VẬN DỤNG ĐỊNH LUẬT ÔM I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về đoạn mạch gồm nhiều nhất là 3 điện trở . 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, Trường
41
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. ?Phát biểu và viết biểu thức định luật Ôm? ? Viết công thức biểu diễn mqh giữa U, I, R trong đoạn mạch có 2 điện trở nt, //? 3. Bài mới. Hoạt động của giáo viên - Gọi 1 Hs đọc đề bài. - Gọi 1 HS tóm tắt đề bài. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập 1 bằng cách trả lời các câu hỏi: ? Cho biết R1 và R2 được mắc với nhau như thế nào? Ampe kế, vôn kế đo những đại lượng nào trong mạch? ? Vận dụng công thức nào để tính điện trở tương đương Rtđ và R2? → Thay số tính Rtđ → R2?
Hoạt động của học sinh Nội dung Hoạt động 1. Giải bài tập 1. Bài tập 1. - HS đọc đề bài - Cá nhân HS tóm tắt bài Tóm tắt: vào vở và giải bài tập 1. R1 = 5 Ω UV = 6V IA = 0,5A a) Rtđ = ? b) R2 = ? Bài giải Phân tích mạch điện R1 nt R2 (A) nt R1 nt R2 → IA = IAB = 0,5A UV = UAB = 6V Trả lời các câu hỏi a) Rtđ = UAB/IAB = 6/0,5 = 12 Ω Điện trở tương đương của đoạn mạch AB là 12 Ω b) Vì R1 nt R2 nên Rtđ = R1 + R2 → R2 = Rtđ - R1 = 12 - 5 = 7Ω
- HS chữa bài vào vở. - Yêu cầu HS nêu các cách giải khác: Tính U1 sau đó tính U2 → R2 và tính Rtđ = R1 + R2. Hoạt động 2.Giải bài tập 2 - HS đọc đề bài 2, cá nhân Bài tập2: - Gọi 1 HS đọc đề bài HS hoàn thành bài tập 2. Tóm tắt - Yêu cầu cá nhân giải bài R1 = 10 Ω ; IAI = 1,2A Trường
42
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: IA = 1,8A a) UAB = ? b) R2 = ? Bài giải: a) (A) nt R1 → I1 = IAI = 1,2A (A) nt ( R1//R2) → IA = IAB = 1,8A
tập 2 theo đúng bước giải. - Sau khi HS làm xong, GV thu bài của một vài HS.
I=
- 2 HS lên bảng giải bài tập - Gọi 1 HS lên bảng chữa 2. phần a) - Gọi HS khác nêu nhận - HS khác nêu nhận xét từng xét; nêu các cách giải bước giải. khác.
U R → U=
Từ công thức: IR → U1 = I1.R1 = 1,2.10 = 12V R1//R2 → U1 = U2 = UAB = 12V Hiệu điện thế giữa hai đầu AB là 12V b) Vì R1 //R2 nên I = I1 + I2 → I2 = I - I1 = 1,8A - 1,2A = 0,6A → U2 = 12V R2 =
U 2 12 = = 20Ω R2 0, 6
- Phần b) HS có thể đưa - Yêu cầu HS chữa bài vào Vậy điện trở R2 bằng 20 Ω ra cách giải khác: vở nếu sai. Vì R1 // R2 I1 R2 = → I 2 R1 → Cách
với R1; I1 đã biết; I2 = I I1 Hoạt động 4. Giải bài tập 3 - Tương tự hướng dẫn HS - HS đọc đề bài bài 3, cá Bài 3 giải bài tập 3. nhân hoàn thành bài tập. Tóm tắt R1 = 15 Ω ; R2 = R3 = 30 Ω
- GV chữa đưa ra biểu điểm chấm cho từng câu. Yêu cầu HS đổi bài cho nhau để chấm cho bạn Trường
UAB = 12V a) RAB = ? - Theo dõi đáp án, biểu điểm b) I1, I2, I3 = ? của GV. Bài giải a) (A)ntR1 nt(R2//R3) Vì R2 = R3 → R23 = 30/2 = 43
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: 15 Ω RAB = R1 + R23 = 15 + 15 = 30 Ω Điện trở của đoạn mạch AB là 30 Ω b) áp dụng công thức định luật Ôm: I = U/ R → IAB =
trong nhóm. - Lưu ý các cách tính khác nhau.
- Đổi bài cho bạn trong U AB = 12 = 0, 4 A RAB 30 - Gọi HS báo cáo kết quả nhóm chấm → điểm GV thống kê kết I1 = IAB = 0,4A quả. U1 = I1. R1 = 0,4. 15 = 6V U2 = U3 = UAB - U1 = 12 6 =6V I3 =
U2 6 = = 0, 2 A R2 30
I2 = I3 = 0,2A Vậy cường độ dòng điện qua R1 là 0,4A; qua R2; R3 bằng nhau và bằng 0,2A. 3. Củng cố lại: bài 1 vận dụng với đoạn mạch gồm hai điện trở mắc nối tiếp; bài 2 vận dụng với hai điện trở song song; bài 3 vận dụng cho đoạn hỗn tạp. Lưu ý cách tính điện trở tương đương cho đoạn mạch hỗn tạp. 4.Dặn dò: - BTVN: bài 6( SBT) Tuần : Tiết: TIẾT 7: CHỦ ĐỀ : SỰ PHỤ THUỘC CỦA ĐIỆN TRỞ VÀO CÁC YẾU TỐ CỦA DÂY DẪN I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Nêu được điện trở của dây dẫn phụ thuộc vào chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. Biết cách xác định sự phụ thuộc của Điện trở vào một trong các yếu tố (chiều dài, tiết diện, vật liệu làm dây dẫn). Suy luận và tiến hành được thí nghiệm kiểm tra sự phụ thuộc của Điện trở vào chiều dài của dây dẫn. Nêu được điện trở của các dây dẫn có cùng tiết diện và được làm từ cùng một vật liệu thì tỉ lệ thuận với chiều dài của dây. Trường
44
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Suy luận rằng các dây có cùng chiều dài và làm từ cùng một loại vật liệu thì Điện trở của chúng tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây. Bố trí TN Kiểm tra sự phụ thuộc của Điện trở vào tiết diện của dây dẫn. Nêu được Điện trở của các dây dẫn có cùng chiều dài và được làm từ cùng một vật liệu thì tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây. - Bố trí và tiến hành thí nghiệm để chứng tỏ rằng điện trở của các dây dẫn có cùng chiều dài, cùng tiết diện và được làm từ các vật liệu khác nhau thì khác nhau. So sánh dược mức độ dẫn diện của các chất hay các vật liệu căn cứ vào bảng giá trị điện trở xuất của chúng. 2. Kĩ năng: - Mắc mạch điện và sử dụng các dụng cụ đo: Vôn kế, Am pekế để đo điện trở dây dẫn. - Mắc mạch điện và sử dụng các dụng cụ đo: vôn kế, am pekế để đo điện trở dây dẫn; Vận dụng kiến thức về đoạn mạch song song tìm hiểu sự phụ thuộc của điện trở vào tiết diện - Mắc mạch điện và sử dụng các dụng cụ đo: vôn kế, am pekế để đo điện trở dây dẫn. Vận l S
dụng được công thức R = ρ. . để tính một đại lượng khi biết các đại lượng còn lại. 3. Thái độ: - Hứng thú học tập môn Vật lí. -Tác phong làm việc khoa học, cẩn thận, tỉ mỉ. - Tính trung thực trong khoa học. - Tinh thần nổ lực cá nhân, hợp tác trong học tập. 4. Định hướng phát triển năng lực: * Năng lực chung: - Năng lực giao tiếp + Lập được bảng và mô tả bảng số liệu thực nghiệm. + Vẽ được sơ đồ thí nghiệm. + Mô tả được sơ đồ thí nghiệm. + Đưa ra các lập luận lô gic, biện chứng. - Năng lực hợp tác: Tiến hành thí nghiệm theo nhóm. * Năng lực chuyên biệt môn vật lí: + Năng lực sử dụng kiến thức: Nêu được sự phụ thuộc của điện trở vào các yếu tố chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. Biết làm thí nghiệm để kiểm tra. + Năng lực về phương pháp: Đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra sự phụ thuộc của điện trở vào chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. Bố trí được TN để kiểm tra dự đoán. Rút ra nhận xét về sự phụ thuộc đó. Trường
45
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực trao đổi thông tin: Tích cực tham gia trao đổi, thảo luận để mô tả được hiện tượng trong các TN và các yêu cầu của bài học. Ghi lại kết quả thí nghiệm kiểm tra sự phụ thuộc của điện trở vào các yếu tố chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. + Năng lực cá thể: Nêu được sự phụ thuộc của điện trở vào các yếu tố chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. Có thái độ nghiêm túc trong giờ học Vật lí, có ý thức vận dụng kiến thức vật lý vào cuộc sống. II. MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung/chủ đề/chuẩn Xác định được bằng thí nghiệm mối quan hệ giữa điện trở của dây dẫn với độ dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn.
Nhận biết
Thông hiểu
Vận dụng
[NB]. Điện trở của dây dẫn phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn.
[TH]. Điện trở của các dây dẫn có cùng tiết diện và được làm từ cùng một loại vật liệu thì tỉ lệ thuận với chiều dài của mỗi dây.
VD]. Tiến hành được thí nghiệm nghiên cứu sự phụ thuộc của điện trở vào chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn.
R1 = R2 R2 = R3 R1 = R3
Vận dụng cao
l1 ; l2 l2 ; l3 l1 ;… l3
[TH]. Điện trở của các dây dẫn có cùng cùng chiều dài và được làm từ cùng một loại vật liệu thì tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây. Trường
46
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: R1 S = 2 R2 S1
Tìm hiểu điện trở suất, xây dựng công thức tính điện trở
[TH]. Điện trở của dây dẫn tỉ lệ thuận với chiều dài l của dây dẫn, tỉ lệ nghịch với tiết diện S của dây dẫn và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn.
[VD]. Giải thích được ít nhất 03 hiện tượng trong thực tế liên quan đến sự phụ thuộc của điện trở và chiều dài, tiết diện của dây dẫn.
- Công thức điện trở : R= ρ
l S
Trong đó, R là điện trở, có đơn vị là Ω l là chiều dài dây, có đơn vị là m S là tiết diện dây, có đơn vị là m2 ρ là điện trở suất, có đơn vị là Ω .m. [TH]. Điện trở suất của một vật liệu (hay một
Trường
47
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: chất) có trị số bằng điện trở của một đoạn dây dẫn hình trụ được làm bằng vật liệu đó có chiều dài 1 m và tiết diện là 1 m2. Kí hiệu là ρ đọc là rô; đơn vị: Ω .m - Chất nào có điện trở suất càng nhỏ thì dẫn điện càng tốt.
Vận được thức
dụng công R= ρ
Vận dụng được công thức R = ρ
l S
l S
để giải một số bài tập, khi biết giá trị của ba trong bốn đại lượng R, ρ , l, S. Tính đại lượng còn lại.
để giải thích được các hiện tượng đơn giản liên quan đến điện trở của dây dẫn.
III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 1. Nhận biết: Câu 1 : Điện trở suất của 1 chất là gì ?Đơn vị ? kí hiệu? [NB1] Câu 2: [NB2]Hai dây dẫn được làm từ cùng một vật liệu có cùng tiết diện, có chiều dài lần lượt là l1,l2 . Điện trở tương ứng của chúng thỏa điều kiện : A.
R1 l = 1. R2 l2
Trường
B.
l R1 = 2. l1 R2
C. R1 .R2 =l1 .l2 .
48
D. R1 .l1 = R2 .l2 .
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 3: [NB3]Hai dây dẫn hình trụ được làm từ cùng một vật liệu, có cùng chiều dài , có tiết diện lần lượt là S1,S2 ,diện trở tương ứng của chúng thỏa điều kiện: R S A. 1 = 1 . R2 S2
R1 S12 C. = . R2 S 22
S R B. 1 = 2 . S1 R2
R1 S 22 D. = . R2 S12
Câu 8: Khi nghiên cứu sự phụ thuộc của điện trở dây dẫn vào vật liệu làm dây dẫn người ta phải đo và so sánh điện trở của các dây dẫn có: A: Cùng chiều dài. B: Cùng tiết diện C: Khác nhau về vật liệu làm dây dẫn D: Kết hợp A,B,C 2. Thông hiểu: Câu 1: Nêu sự phụ thuộc của điện trở vào chiều dài dây dẫn khi có dây có cùng vật liệu cùng tiết diện ? [TH1] Câu 2: Nêu sự phụ thuộc của điện trở vào tiết diện dây dẫn khi có dây có cùng vật liệu cùng chiều dài? [TH2] Câu 3 : Nêu sự phụ thuộc của điện trở vào vật liệu làm dây dẫn khi có dây có cùng tiết diện cùng chiều dài? [TH3] Câu 4: Nêu kết luận về sự phụ thuộc của điện trở vào chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn? [TH4] 3. Vận dụng Câu 1: C2 SGK tr21: ? [VD1] Câu 2: C4 SGK tr21 ? [VD2] Câu 3 : C3 SGK tr24: [VD3] Câu 4: [VD4]Hai dây dẫn đều làm bằng đồng có cùng chiều dài l . Dây thứ nhất có tiết diện S và điện trở 6Ω .Dây thứ hai có tiết diện 2S. Điện trở dây thứ hai là A. 12 Ω .
B. 9 Ω .
C. 6 Ω .
D. 3 Ω .
Câu 5: [VD5]Một sợi dây làm bằng kim loại dài l1 =150 m, có tiết diện S1 =0,4 mm2 và có điện trở R1 bằng 60 Ω. Hỏi một dây khác làm bằng kim lọai đó dài l2= 30m có điện trở R2=30Ω thì có tiết diện S2 là A. S2 = 0,8mm2
B. S2 = 0,16mm2 C. S2 = 1,6mm2
D. S2 = 0,08 mm2
Câu 6: [VD6] Hai dây dẫn bằng đồng có cùng chiều dài. Dây thứ nhất có tiết diện S1 = 0.5mm2 và R1 =8,5 Ω .Dây thứ hai có điện trở R2 = 127,5Ω , có tiết diện S2 là : Trường
49
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A.S2 = 0,33 mm2 B. S2 = 0,5 mm2
C. S2 = 15 mm2 D. S2 = 0,033 mm2.
Câu 7: [VD7] Một dây dẫn bằng đồng có điện trở 9,6Ω với lõi gồm 30 sợi đồng mảnh có tiết diện như nhau. Điện trở của mỗi sợi dây mảnh là: A. R = 9,6 Ω . 4. Vận dụng cao Câu : C5 SGK tr 24:
B. R = 0,32 Ω .
C. R = 288 Ω .
D. R = 28,8 Ω
IV. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Hoạt động 1. Khởi động/mở bài ( 5 phút) 1. Mục tiêu: - Dự đoán sự phụ thuộc của điện trở vào các yếu tố( chiều dài, tiết diện , vật liệu) và trình bày phương án thí nghiệm kiểm tra dự đoán đó. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Đọc SGK để nêu được điện trở của dây dây phụ thuộc vào chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. - Trình bày được cách xác định sự phụ thuộc của điện trở vào một trong các yếu tố ( chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn). 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung XÁC ĐỊNH SỰ PHỤ THUỘC CỦA ĐIỆN TRỞ VÀO MỘT TRONG NHỮNG YẾU TỐ KHÁC NHAU * Các cuộn dây hình 7.1 khác nhau: + chiều dài dây + Tiết diện dây + Chất liệu làm dây.
Trường
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
- Yêu cầu HS quan sát các đoạn dây dẫn H7.1 cho biết chúng khác nhau ở yếu tố nào? Điện trở của các dây dẫn này liệu có như nhau không? → Yếu tố nào có thể gây ảnh hưởng đến điện trở của dây dẫn?
- HS quan sát hình 7.1 nêu được các dây dẫn này khác nhau: + chiều dài dây + Tiết diện dây + Chất liệu làm dây.
- Yêu cầu thảo luận nhóm đề ra phương án kiểm tra sự phụ thuộc của điện trở dây dẫn vào chiều dài dây.
- Thảo luận nhóm đề ra phương án kiểm tra sự phụ thuộc của điện trở dây - GV có thể gợi ý cách kiểm tra phụ thuộc của một dẫn vào chiều đà dây. đại lượng vào một trong 50
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: các yếu tố khác nhau đã học ở lớp dưới. - Yêu cầu đưa phương án TN tổng quát để có thể kiểm tra sự phụ thuộc của điện trở vào 1 trong các yếu tố khác nhau.
- Đại diện nhóm trình bày phương án, HS khác nhận xét → phương án đúng.
Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới ( 50 phút) 1. Mục tiêu: Xác định được bằng thí nghiệm mối quan hệ giữa điện trở của dây dẫn với độ dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. - Thí nghiệm kiểm tra trình bày được cách xác định sự phụ thuộc của điện trở vào một trong các yếu tố ( chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn) 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Mắc sơ đồ mạch điện theo sự hướng dẫn giáo viên - Lập bảng kết quả TN, so sánh kết quả và rút ra kết luận 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh ND1: Xác định được bằng thí nghiệm mối quan hệ giữa điện trở của dây dẫn với độ dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. (30 phút) I.Sự phuộc của điện trở vào chiều dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn. Bước 1. Giao nhiệm vụ: -Dự kiến cách làm TN. -Đại diện nhóm nêu dự - Đại diện nhóm nêu -Yêu cầu HS nêu dự đoán kiến phương án làm TN kiểm về sự phụ thuộc của điện - Điện trở phụ thuộc vào tra - Dự đoán tỉ lệ thuận trở vào chiều dài dây chiều dài như thế nào? bằng cách trả lời câu C1. - Phát dụng cụ cho học - Nhóm nhận dụng cụ Mắc mạch điện theo sơ sinh đồ hình 7.2a - Yêu cầu mắc sơ đồ như - Mắc sơ đồ -Làm TN tương tự theo hình 7.2a sơ đồ hình 72b; 72c. - Ghi kết quả vào bảng Trường
51
Năm học:
Giáo án vật lí 9 1/20 Mắc mạch điện theo sơ đồ hình 7.2a -Làm TN tương tự theo sơ đồ hình 72b; 72c. - Ghi kết quả vào bảng 1/20 Mắc mạch điện theo sơ đồ hình 8.3, rồi lần lượt thay dây có tiết diện 2S,3S - Ghi kết quả vào bảng 1/23 - Làm thí nghiệm xác định sự phụ thuộc điện trở vào vật liệu làm dây dẫn
GV:
Tiếp tục mắc sơ đồ như hình 8.3 -Yêu cầu hs chọn dụng cụ để làm thí nghiệm hình - Tiến hành thí nghiệm 8.3 theo nhóm.
- Nêu các bứơc tiến hành thí nghiệm như trong SGK. Mắc sơ đồ như hình vẽ
A
V +
-
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra giấy Bước 3. Báo cáo kết quả - Giáo viên thông báo hết - Các nhóm báo cáo. thời gian, và yêu cầu các và thảo luận: Mối liên hệ giữa điện trở nhóm báo cáo và chiều dài, tiết diện và - Giáo viên yêu cầu các - Các nhóm nhận xét, thảo vật liệu dây dẫn nhóm nhận xét lẫn nhau, luận. thảo luận. - Giáo viên đánh giá, góp Học sinh quan sát và ghi Bước 4. Đánh giá kết ý, nhận xét quá trình làm nội dung vào vở : quả: Điện trở tỉ lệ thuận với việc các nhóm. Điện trở của các dây dẫn chiều dài dây dẫn Với 2 dây dẫn có điện trở có cùng tiết diện và được tương ứng R1, R2 có cùng làm từ cùng một chất liệu Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao: Tiến hành thí nghiệm
Trường
Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi
52
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: tiết diện và cùng chất liệu thì tỉ lệ nghịch với chiều chiều dài tương ứng l1 và dài mỗi dây. R1 l1 l2 thì: = R1 l1 = R2 l2
Điện trở tỉ lệ nghịch với tiết diện dây dẫn
R2
l2
-Nhận xét. Tính tỉ số 3.Nhận xét: Áp dụng công thức tính diện tích hình S 2 d 22 = 2 và so sánh với tỉ 2 2 S1 d1 d π .d 2 tròn S = π .R = π . = R 4 2 số 1 thu được từ bảng 2
π .d 2 S2 d2 = 4 2 = 22 →Rút Tỉ số: S1 π .d1 d1 4
R2
1.
ra kết quả:
R1 S 2 d 22 = = R2 S1 d12
Điện trở của dây dẫn phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn
Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở :Điện trở - Y/c HS nhắc lại kết của các dây dẫn có cùng luận về mối quan hệ giữa chiều dài và được làm từ R và S. cùng một loại vật liệu thì tỉ lệ nghịch với tiết diện của dây Điện trở của dây dẫn phụ thuộc vào vật liệu làm dây - Y/c HS nhắc lại kết dẫn. luận về mối quan hệ giữa R và vật liệu làm dây dẫn
ND2: Tìm hiểu điện trở suất, xây dựng công thức tính điện trở (20phút) II. Điện trở suất-Công thức điện trở. Bước 1. Giao nhiệm vụ: - Đọc thông tin mục 1 và -Yêu cầu HS đọc mục 1 - Đọc thông tin mục trả lời các câu hỏi GV nêu và II.1/26 để trả lời - Gọi HS khác nhận xét. trả lời câu hỏi: -Gọi cá nhân trả lời câu +Điện trở suất của một hỏi vật liệu (hay 1 chất) là gì? + Kí hiệu của điện trở -Quan sát Trường
53
Năm học:
Giáo án vật lí 9 suất? + Đơn vị điện trở suất? -GV treo bảng điện trở suất của một số chất ở 200C để tra bảng để xác định điện trở suất của một số chất và giải thích ý nghĩa con số. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao: Trả lời các câu hỏi GV vừa nêu Trả lời câu hỏi C2 và C3
GV: -Quan sát bảng 1/26
Giáo viên yêu cầu các - Ghi nhận kiến thức. nhóm thực hiện và trả lời 1.Điện trở suất. các câu hỏi và câu C2,C3 -Điện trở suất của một vật liệu (hay một chất) có trị số bằng điện trở của một đoạn dây dẫn hình trụ được làm bằng vật liệu đó có chiều dài 1m và có tiết diện là 1m2. Điện trở suất được kí hiệu là ρ Đơn vị điện trở suất là Ωm.
Bước 3. Báo cáo kết quả Nhận xét kết quả học sinh vừa thảo luận và thảo luận: Câu C2,C3 Yêu cầu hs ghi vở Bước 4. Đánh giá kết quả: - Rút ra kết luận
Thảo luận, trao đổi - Ghi nhận kiến thức. 2. Công thức tính điện trở R=ρ
l S
Trong đó:+ ρ điện trở suất + l: Chiều dài dây dẫn + s: tiết diện dây dẫn Hoạt động 3. Luyện tập (35 phút) 1. Mục tiêu: Giúp Học sinh rèn kĩ năng giải một số BTTN liên quan đến điện trở dây dẫn. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Hoàn thành BT cá nhân liên quan đến điện trở dây dẫn. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Trường
54
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Nội dung Câu 1: Một dây dẫn có chiều dài l và điện trở R. Nếu nối 4 dây dẫn trên với nhau thì dây mới có điện trở R’ là : A. R’ = 4R . B. R’=
Hoạt động giáo viên GV lần lượt cho HS thực hiện BT cá nhân.
Hoạt động học sinh HS hoàn thành yêu cầu GV
55
Năm học:
R . 4
C.
R’= R+4 .
D.
R’ =
R–4. Câu 2: Hai dây dẫn được làm từ cùng một vật liệu có cùng tiết diện, có chiều dài lần lượt là l1,l2 . Điện trở tương ứng của chúng thỏa điều kiện : A.
=
R1 l = 1. R2 l2
l2 . l1
B.
R1 R2
C. R1
.R2 =l1 .l2 . D. R1 .l1 = R2 .l2 . Câu 3: Hai dây dẫn đều làm bằng đồng có cùng chiều dài l . Dây thứ nhất có tiết diện S và điện trở 6Ω .Dây thứ hai có tiết diện 2S. Điện trở dây thứ hai là A. 12 Ω . B. 9 Ω . C. 6 Ω. D. 3 Ω . Câu 4:Hai dây dẫn hình trụ được làm từ cùng một vật liệu, có cùng chiều dài , có tiết diện lần lượt là S1,S2 ,diện trở tương ứng của chúng thỏa điều kiện: Trường
Giáo án vật lí 9 A. R1 R2
R1 S = 1. R2 S2 S = 2. S1
R1 S12 = . R2 S 22
GV: B. C. D.
R1 S 22 = . R2 S12
Câu 5: Một sợi dây làm bằng kim loại dài l1 =150 m, có tiết diện S1 =0,4 mm2 và có điện trở R1 bằng 60 Ω. Hỏi một dây khác làm bằng kim lọai đó dài l2= 30m có điện trở R2=30Ω thì có tiết diện S2 là A. S2 = 0,8mm2 B. S2 = 0,16mm2 C. S2 = 1,6mm2 D. S2 = 0,08 mm2 Câu 6: Hai dây dẫn bằng đồng có cùng chiều dài. Dây thứ nhất có tiết diện S1 = 0.5mm2 và R1 =8,5 Ω .Dây thứ hai có điện trở R2 = 127,5Ω , có tiết diện S2 là : A.S2 = 0,33 mm2 B. S2 = 0,5 mm2 C. S2 = 15 mm2 D. S2 = 0,033 mm2. Câu 7: Một dây dẫn bằng đồng có điện trở 9,6Ω với lõi gồm 30 sợi đồng mảnh có tiết diện như nhau. Điện trở của mỗi sợi dây mảnh là: A. R = 9,6 Ω . B. R = 0,32 Ω . C. R = 288 Ω . D. R = 28,8 Ω . Câu 8: Khi nghiên cứu sự phụ thuộc của điện trở dây dẫn vào Trường
56
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
vật liệu làm dây dẫn người ta phải đo và so sánh điện trở của các dây dẫn có: A: Cùng chiều dài. B: Cùng tiết diện C: Khác nhau về vật liệu làm dây dẫn D: Kết hợp A,B,C Hoạt động 4. Vận dụng (35 phút) 1. Mục tiêu: Giúp Học sinh rèn kĩ năng giải một số BT tự luận liên quan đến điện trở dây dẫn. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Hoàn thành BT phần vận dụng trong SGK liên quan đến điện trở dây dẫn. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung C2 SGK tr21:
Hoạt động giáo viên GV lần lượt cho HS thực hiện BT.
Hoạt động học sinh HS hoàn thành yêu cầu GV
TL: Chiều dài dây càng lớn (l càng lớn)→ Điện trở của đoạn mạch càng lớn (R càng lớn).Nếu giữ HĐT (U) không đổi→Cường độ dòng điện chạy qua đoạn mạch càng nhỏ (I càng nhỏ)→ Đèn sáng càng yếu. C4 SGK tr21: TL: Vì HĐT đặt vào 2 đầu dây không đổi nên I tỉ lệ nghịch với R do I1 = 0.25I 2 → R2 = 0.25R1 hay R1 = 4 R2 . Mà
R1 l1 = → l1 = 4l2 R2 l2
C3 SGK tr24: TL: Vì 2 dây dẫn đều bằng đồng, có cùng chiều dài →
R1 S 2 6mm2 = = = 3 → R1 = 3.R2 R2 S1 2mm 2
Điện trở của dây thứ nhất gấp 3 lần điện trở của dây dẫn thứ hai. C5 SGK tr 24: TL: Cách 1: Dây dẫn thứ hai có Trường
57
Năm học:
Giáo án vật lí 9 chiều dài l2 =
GV:
l1 nên có điện trở 2
nhỏ hơn hai lần, đồng thời có tiết diện S2 = 5.S1 nên điện trở nhỏ hơn 5 lần. Kết quả là dây thứ 2 có điện trở nhỏ hơn dây thứ nhất 10 lần R1 = 50Ω . 10
→ R2 =
Cách 2: Xét 1 dây R3 cùng loại có cùng chiều dài l2 = 50m =
l1 và có 2
tiết diện S1 = 0.5mm 2 ; có điện trở là: R2 =
R3 R1 = = 50Ω . 5 10
C4 SGK tr27: Tóm tắt: l=4m; d=1mm=10-3m. ρ = 1, 7.10 −8 Ωm . R=? Bài giải: Diện tích tiết diện dây đồng là: S = π.
(10−3 ) 2 d2 = 3,14. 4 4
Áp dụng công thức tính l 4.4 → R = 1, 7.10−8. 3,14.(10−3 ) 2 S R = 0, 087(Ω) R = ρ.
Điện trở của dây đồng là 0,087Ω Hoạt động 5. Tìm tòi mở rộng(10 phút) 1. Mục tiêu: - Giúp HS mở rộng thêm kiến thức 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Đọc phần có thể em chưa Cho HS đọc phần có thể em chưa biết biết trang 21,24,27
Trường
58
Hoạt động học sinh HS thực hiện theo yêu cầu GV
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về sự phụ thuộc của điện trở vào các yếu tố của dây dẫn 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài đề bài. - Cá nhân HS tóm - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và tắt đề bài. giải bài tập 1. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
Nội dung Bài tập 1. Bài 2 trang 19 sách bài tập Vật Lí 9: Một dây dẫn dài 120m được dùng để quấn thành một cuộn dây. Khi đặt hiệu điện thế 30V vào hai đầu cuộn dây này thì cường độ dòng điện chạy qua nó là 125mA a) Tính điện trở cuộn dây b) Mỗi đoạn dài 1m của dây dẫn này có điện trở là bao nhiêu?
- GV hướng dẫn Trường
Tóm tắt:
59
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 1 hỏi
L = 120m; U = 30V; I = 125mA = 0,125A a) R = ? b) L' = 1 m; R’ = ? Lời giải: a.
Điện
trở
của
cuộn
dây
là:
- HS chữa bài vào b. Vì điện trở của dây dẫn tỷ lệ thuận với chiều dài vở. nên mỗi đoạn dài L' = l m của dây dẫn có điện trở là: R’ = R/L = 240/120 = 2Ω
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 4 trang 21 sách bài tập Vật Lí 9: Một dây dẫn đề bài. - Cá nhân HS tóm bằng đồng có điện trở 6,8Ω với lõi gồm 20 sợi dây - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và đồng mảnh. Tính điện trở của một sợ dây mảnh tắt đề bài. giải bài tập 2. này, cho rằng chúng có tiết diện như nhau.
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 2 ra nháp.
- GV hướng dẫn Lời giải: chung cả lớp giải Trả lời các câu bài tập 2 Dây dẫn này có thể coi như gồm 20 dây dẫn mảnh hỏi
giống nhau có cùng chiều dài, có tiết diện bằng 1/20 tiết diện của dây dẫn đầu và được mắc song
Trường
60
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: song với nhau. Do đó điện trở của mỗi dây dẫn mảnh này đều bằng nhau và bằng: Rdây mãnh = 20.R = 20.6,8 = 136Ω
- HS chữa bài vào (do điện trở của dây dẫn đồng loại, cùng chiều dài vở. sẽ tỷ lệ nghịch với tiết diện)
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 10 trang 26 sách bài tập Vật Lí 9: Một cuộn đề bài. - Cá nhân HS tóm dây điện trở có trị số là 10Ω được quấn bằng dây - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào vở và Nikêlin có tiết diện là 0,1mm2 và có điện trở suất là tắt đề bài. giải bài tập 3. -6 0,4.10 Ω.m
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
a) Tính chiều dài của dây Nikêlin dùng để quấn cuộn dây điện trở này. b) Mắc cuộn dây điện trở nói trên nối tiếp với một điện trở có trị số là 5Ω và đặt vào hai đầu đoạn mạch nối tiếp này một hiệu điện thế là 3V. Tính hiệu điện thế giữa hai đầu cuộn dây điện trở
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải Trả lời các câu Tóm tắt: bài tập 3 hỏi
R1 = 10Ω ; R2 = 5Ω; S = 0,1 mm2 = 0,1.10-6m2; ρ = 0,4.10-6Ω.m a) l = ? b) R1 nối tiếp R2 = 5 Ω; U = 3V; U1 = ? Lời giải:
- HS chữa bài vào a) Áp dụng công thức tính R: vở. Chiều
→
Trường
61
dài
của
Năm học:
dây
Giáo án vật lí 9
GV:
nikelin: b) Điện trở tương đương và cường độ dòng điện trong mạch là: Rtđ = R1 + R2 = 10 + 5 = 15Ω I = U/Rtđ = 3/15 = 0,2A ⇒ I = I1 = I2 = 0,2A ( vì R1 nt R2 ) Vậy hiệu điện thế giữa hai đầu cuộn dây là: Ucd = I.R1 = 0,2.10 = 2V
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập đoạn mạch sự phụ thuộc của điện trở vào các yếu tố của day dẫn 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT. Tuần : Tiết: BÀI 11: BIẾN TRỞ - ĐIỆN TRỞ DÙNG TRONG KĨ THUẬT. I. MỤC TIÊU 1.Kiến thức: - Hiểu được biến trở là gì? và Hiểu được nguyên tắc hoạt động của biến trở. - Mắc được biến trở vào mạch điện để điều chỉnh cđdđ trong mạch. - Nhận ra được các biến trở dùng trong kĩ thuật. 2. Kĩ năng: - Kĩ năng mắc và vẽ mạch điện có sử dụng bién trở. 3. Thái độ: - Ham hiểu biết, sử dụng an toàn điện. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. Trường
62
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ: 1. Nhóm HS: +1biến trở con chạy; 3 điện trở kt có ghi trị số điện trở +1 bóng đèn 2,5V- 1W, 1 công tắc;1 nguồn điện 6V. +7 đoạn dây nối có vỏ cách điện và 3 điện trở ghi trị số vòng mầu. 2. GV đồ dùng dạy học. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 1. Kiểm tra 2. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. BIến trở ứng dụng và cách mắc như nào chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được biến trở là gì? và Hiểu được nguyên tắc hoạt động của biến trở. - Mắc được biến trở vào mạch điện để điều chỉnh cđdđ trong mạch. - Nhận ra được các biến trở dùng trong kĩ thuật. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. HĐ1: Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của biến trở + Yêu câù hs quan sát h + Từng hs thực hiện C1 để I.Biến trở 10.1 SGK và đối chiếu với nhận dạng các loại biến trở 1.Tìm hiểu cấu tạo và hoạt các biến trở có trong bộ TN động của biến trở để chỉ rõ từng loại biến trở C1: Có 3 loại biến trở: biến + Yêu cầu hs đối chiếu h + Thực hiện C2; C3 để tìm trở tay quay, con chạy, biến 10.1 SGK với biến trở con hiểu cấu tạo và hoạt động trở than( chiết áp) chạy thật và yêu cầu hs chỉ của biến trở con chạy ra đâu là 2 đầu ngoài cùng C2: Biến trở không có TD A; B của nó, đâu là con thay đổi điện trở vì khi thay chạy và thực hiện C1; C2 đổi vị trí con chạy C thì không làm cho chiều dài dây thay đổi. Trường
63
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Đề nghị hs vẽ lại các kí hiệu sơ đồ của biến trở và Vẽ lại các kí hiệu dùng bút chì tô đậm phần biến trở cho dòng điện chạy qua nếu chúng được mắc vào mạch
C3: :Điện trở của mạch điện có thay đổi vì khi đó, nếu dịch con chạy hoặc tay quay sẽ làm thay đổi chiều dài phần dây có dòng điện chạy qua, do đó làm thay đổi điện trở của biến trở. + Kí hiệu biến trở:
HĐ2: Sử dụng biến trở để điều chỉnh cường độ dòng điện +Theo dõi, vẽ sơ đồ mạch + Thực hiện C4 để nhận 2.Sử dụng biến trở để điều điện h 10.3 SGK và hướng dạng và kí hiệu sơ đồ của chỉnh cường độ dòng điện dẫn hs có khó khăn biến trở + Quan sát giúp đỡ các C4: Khi dịch chuyển con nhóm khi thực hiện C6. chạy sẽ làm thay đổi chiều Đặc biết lưu ý hs đẩy con dài của phần cuộn dây có dòng điện chạy qua và do chạy C về sát điểm N để biến trở có điện trở lớn nhất đó làm thay đổi điện trở của trước khi mắc nó vào mạch biến trở. điện hoặc trước khi đóng C5: + Thực hiện C5; C6 và rút công tắc ? Biến trở là gì và có thể ra kết luận C6: Đèn sáng nhất phải được dùng để làm gì ? dịch chuyển con chạy C về A. HĐ3: Nhận dạng hai loại biến trở dùng trong Kt ? Nếu lớp than hay lớp kim Học sinh trả lời II.Các loại điện trở dùng loại dùng để cấu tạo các trong kĩ thuật điện trở kĩ thuật mà rất mỏng thì các lớp này có tiết C7: Lớp than hay lớp KL diện nhỏ hay lớn ? mỏng có thể có điện trở lớn vì tiết diện của chúng có thể ? Khi đó tại sao lớp than Học sinh trả lời C7 hay kim loại này có thể có rất nhỏ. trị số điện trở lớn ? Yêu cầu 1 HS đọc trị số của Học sinh đọc và trả lời C8 C8: Trường
64
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
điện trở hình(10.4a) và số HS khác thực hiện C8. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Biến trở là: A. điện trở có thể thay đổi trị số và dùng để điều chỉnh chiều dòng điện trong mạch. B. điện trở có thể thay đổi trị số và dùng để điều chỉnh cường độ và chiều dòng điện trong mạch. C. điện trở có thể thay đổi trị số và dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch. D. điện trở không thay đổi trị số và dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch. → Đáp án C Câu 2: Hiệu điện thế trong mạch điện có sơ đồ dưới được giữ không đổi. Khi dịch chuyển con chạy của biến trở dần về đầu N thì số chỉ của ampe kế sẽ thay đổi như thế nào?
A. Giảm dần đi B. Tăng dần lên C. Không thay đổi D. Lúc đầu giảm dần, sau đó tăng dần lên → Đáp án A Câu 3: Biến trở không có kí hiệu trong hình vẽ nào dưới đây?
Trường
65
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ Đáp án B Câu 4: Câu phát biểu nào dưới đây là không đúng về biến trở? A. Biến trở là điện trở có thể thay đổi trị số. B. Biến trở là dụng cụ có thể được dùng để thay đổi cường độ dòng điện. C. Biến trở là dụng cụ có thể được dùng để thay đổi hiệu điện thế giữa hai đầu dụng cụ điện. D. Biến trở là dụng cụ có thể được dùng để thay đổi chiều dòng điện trong mạch. → Đáp án D Câu 5: Trước khi mắc biến trở vào mạch để điều chỉnh cường độ dòng điện thì cần điều chỉnh biến trở có giá trị nào dưới đây? A. Có giá trị 0 B. Có giá trị nhỏ C. Có giá trị lớn D. Có giá trị lớn nhất → Đáp án D Câu 6: Trên một biến trở có ghi 30Ω – 2,5A. Các số ghi này có ý nghĩa nào dưới đây? A. Biến trở có điện trở nhỏ nhất là 30 Ω và chịu được dòng điện có cường độ nhỏ nhất là 2,5A. B. Biến trở có điện trở nhỏ nhất là 30 Ω và chịu được dòng điện có cường độ lớn nhất là 2,5A. C. Biến trở có điện trở lớn nhất là 30 Ω và chịu được dòng điện có cường độ lớn nhất là 2,5A. D. Biến trở có điện trở lớn nhất là 30 Ω và chịu được dòng điện có cường độ nhỏ nhất là 2,5A. → Đáp án C Câu 7: Một bóng đèn có hiệu điện thế định mức 2,5V và cường độ dòng điện định mức 0,4A được mắc với một biến trở con chạy để sử dụng với nguồn điện có hiệu điện thế Trường
66
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
không đổi 12V. Để đèn sáng bình thường thì phải điều chỉnh biến trở có điện trở là bao nhiêu? A. 33,7 Ω B. 23,6 Ω C. 23,75 Ω D. 22,5 Ω → Đáp án C Câu 8: Người ta dùng dây nicrom có điện trở suất là 1,1.10-6 Ω .m và có đường kính tiết diện là d1= 0,8mm để quấn một biến trở có điện trở lớn nhất là 20 Ω . Tính độ dài của đoạn dây nicrom cần dùng để quấn biến trở nói trên. A. 91,3cm B. 91,3m C. 913mm D. 913cm → Đáp án D HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Yêu cầu HS thực hiện C9, Từng HS tham gia thảo III. Vận dụng: C10 luận và hoàn thành C9; C10 . C9: C10: + Chiều dài của dây hợp kim là: Học sinh trả lời R.S 30.0,5.10 −6 l= = = 37,5m Gọi lượt trả lời ρ 1,1..10 −6 Học sinh khác nhận xét Gọi học sinh khác nhận xét +Số vòng dây của biến trở là: GV chốt lại Ghi vở l 9,091 Ν=
π .d
=
π .0,02
= 145vßng
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng Trường
67
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Sưu tầm và giải thích số liệu ghi trên các điện trở 4. Hướng dẫn về nhà: Đọc lại phần “Có thể em chưa biết” - Ôn lại các bài đã học - Làm bài tập 10 - SBT
Tuần : Tiết: Bài 12: BÀI TẬP VẬN DỤNG ĐỊNH LUẬT ÔM VÀ CÔNG THỨC TÍNH ĐIỆN TRỞ CỦA DÂY DẪN I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Vận dụng định luật ôm và công thức điện trở của dây dẫn để tính các đại lượng có liên quan đối với đoạn mạch gồm nhiều nhất là ba điện trở mắc nt, // hoặc hỗn hợp. l s
2. Kĩ năng: - Vận dụng được định luật ôm và công thức R = ρ . và giải bài toán về mạch điện sử dụng với hiệu thế không đổi trong đó có mắc biến trở. 3. Thái độ: - Trung thực, kiên trì. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ. 68 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
1. GV: Bảng phụ ghi các bài tập 2. HS: - Ôn lại định luật ôm đối với các đoạn mạch nt, // hoặc hỗn hợp. - Ôn tập công thức tính điện trở của dây dẫn theo chiều dài, tiết diện và điện trở suất của vật liệu làm dây dẫn. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 1. Kiểm tra bài cũ: - Phát biểu và viết biểu thức định luật ôm, giải thích ký hiệu và ghi rõ đơn vị của từng đại lượng trong công thức? - Nêu công thức tính điện trở? =>Đặt vấn đề: Vận dụng định luật ôm và công thức tính điện trở để giải bài tập. 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Vận dụng định luật ôm và công thức điện trở của dây dẫn để tính các đại lượng có liên quan đối với đoạn mạch gồm nhiều nhất là ba điện trở mắc nt, // hoặc hỗn hợp. Chúng ta học bài hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Vận dụng định luật ôm và công thức điện trở của dây dẫn để tính các đại lượng có liên quan đối với đoạn mạch gồm nhiều nhất là ba điện trở mắc nt, // hoặc hỗn hợp. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Giải bài tập 1 - GV: yêu cầu HS đọc đề bài tập 1 và 1 HS lên bảng tóm tắt đề bài. - HS: Nghiên cứu - GV: Hướng dẫn HS: bài 1, giải bài 1. +Cách đổi đơn vị diện tích theo số mũ cơ số 10 để tính toán gọn hơn đỡ nhầm lẫn hơn Chú ý lắng nghe 2 2 2 4 2 6 2 1m = 10 dm = 10 cm = 10 mm Ngược lại: 1mm2 = 10-6mm2 Trường
69
1. Bài tập 1 Tóm tắt: l = 30m S = 0,3mm2 = 0,3.10-6m2 f = 1,1 .10-6 Ω U = 220V I=? Giải Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
l 1cm2 = 10-4m2; 1dm2 = 10-2m2. áp dụng CT: R = ρ . s + Tính điện trở của dây dẫn dựa vào Thay số công thức nào? 30 + Tính cường độ dòng điện chạy qua R = 1,1.10 −6 = 110(Ω ) 0,3.10 −6 dây dẫn? - GV: Kiểm tra cách trình bày bài HS : Thực hiện Điện trở của dây nicrom là 110 Ω trong vở của 1 số HS nhắc nhở cách yêu cầu. áp dụng CT định luật ôm: I trình bày. =U/R - GV: Tổ chức thảo luận lớp, thống 220 nhất kết quả. thay số: I = = 2( A ) 110
Vậy: cường độ dòng điện qua dây dẫn là 2A Thảo luận thống nhất kết quả Hoạt động 2: Giải bài tập 2 - GV: Yêu cầu HS đọc đề bài 2, tự ghi phần tóm tắt vào vở. - GV: Hướng dẫn HS phân tích đề bài. - GV: Yêu cầu HS nêu các bước giải. - GV: Hướng dẫn: +Phân tích mạch điện? (Biến trở mắc nối tiếp với mạch điện) + Để tính được R2 cần biết gì? (Có thể cần biết U2; I2; hoặc Rtđ) + Để bóng đèn sáng bình thường cần có điều kiện gì? +Có ρ ; S; R => l =? - GV: Gọi một học sinh lên bảng trình bày lời giải. - GV: Tổ chức thảo luận lớp để thống nhất kết quả. - GV: Gọi 1 số HS nêu C2 C2: áp dụng CT: I=U/R -> U=I.R U1 = I1.R1 = 0,6. 7,5 = 4,5 (V) Vì R1 nt R2 -> U= U1 + U2 -> U2 = U – U1 = 12 - 4,5 = 7,5(V) Trường
2. Bài tập 2 Tóm tắt: R1 = 7,5 Ω I= 0,6A - HS: Trình bày U= 12V a) để đèn sáng bình thường R2 các bước giải. =? b) Rb = 30 Ω S = 1mm2 = 10-6m2 ρ = 0, 4.10 −6 Ωm
l=? Giải Phân tích mạch : R1 nt R2 Vì đèn sáng bình thường do đó: I1 = 0,6A và R1 = 7,5 Ω R1 nt R2 -> I1 = I2 = I = 0,6A
- HS: Giải bài tập U 12V = 20Ω A/D CT: R = = theo gợi ý của I 0, 6 A giáo viên. Mà R = R1 + R2 => R2 = R R1 Thảo luận thống -> R2 = 20 Ω -7,5 Ω = 12,5 Ω nhất kết quả 70 Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Vì đèn sáng bình thường mà I1 = I2 = Nờu cách 0,6A -> R2 =U2/I2 = 7,5/0,6 = 12,5 ( Ω ) khác
điện trở R2 = 12,5 Ω giải b) áp dụng công thức: R = ρ => l =
R.S
ρ
=
l S
30.10 −6 = 75(m ) 0,4.10 −6
Chú ý cách giải của GV Hoạt động 3: Giải bài tập 3 3. Bài tập 3: - GV: Yêu cầu HS đọc đầu bài, phân - HS: Đọc, phân Tóm tắt: tích và ghi tóm tắt vào vở bài 3. R1 =600 Ω tích bài 3. R2 = 900 Ω - GV: Gọi 1 HS trình bày cách làm. UMN = 220V - HS: Trình bày l= 200 cách làm. - GV: Hướng dẫn S = 0,2mm2=0,2.10-6m2 -8 +Dây nối từ M tới A và từ N tới B ρ = 1,7.10 Ωm được coi như 1 điện trở Rđ. Rđ được Giải mắc như thế nào với hai đèn? l a, áp dụng công thức: R = ρ + Đoạn mạch hỗn hợp , cách tính? S =>RMN =? Thay số: 200 + Từ RMN tính I qua mạch chính? Rđ = 1,7.10 −8 = 17(Ω ) +Tính U1; U2 qua mỗi đèn? 0,2.10 −6 - Một HS lên bảng trình bày lời giải. Vì R1//R2 - GV: Tổ chức thảo luận lớp thống => R1,2 = nhất kết quả. R1 R2 600.900 = = 360(Ω ) - GV: Yêu cầu HS tìm cách giải khác. R1 + R2 600 + 900 Coi Rđ nt (R1//R2) - HS: Giải theo -> RMN = R1,2 + Rđ các bước của giáo RMN =360 + 17 = viên. 377( Ω ) b) áp dụng định luật ôm: I = U/R U MN 220V = RMN 377Ω 220 = I MN .R1, 2 = .360 ≈ 210(V ) 377
I MN =
HS : Thảo luận tìm cách giải U AB khác., Trường
71
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: vì R1//R2 => U1 = U2 = UAB = 210V Vậy hiệu điện thế đặt vào hai đầu mỗi đèn là 210V.
3. Củng cố : - GV: Yêu cầu HS nêu các bước giải bài toán Vật lý? 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm bài tập 11 (SBT) - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Tuần : Tiết: Bài 13: CÔNG SUẤT ĐIỆN I. MỤC TIÊU. 1. Kiến thức: - Hiểu được ý nghĩa của số vôn và oát ghi trên các thiết bị tieu thụ điện - Viết được công thức tính công suất điện của đoạn mạch 2. Kĩ năng: - Lắp mạch điện và sử dụng các dụng cụ đo. 3. Thái độ: - Trung thực, cẩn thận, yêu thích bộ môn. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ. 1.Giáo viện: - 1 bóng đèn 220V - 100W; 1 bóng đèn 220V- 25W đợc lắp trên bảng điện. Trường
72
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- 1 số dụng cụ điện như máy sấy tóc, quạt trần - Bảng 2 viết trên bảng phụ ( có thể bổ sung thêm cột tính tích U.I để HS rễ so sánh với công suất) 2.Học sinh: Mỗi nhóm chuẩn bị: - 1 bóng đèn 6V - 3W - 1 bóng đèn 6V - 6w - 1 nguồn điện 6V. - 1 công tắc, 1 biến trở 20 Ω - 2A - 1 am pekế, 1 vôn kế. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra bài cũ: - GV: Gọi 2 HS lên bảng làm bài 11.2 và 11.3. - 2 HS lên bảng: Kết quả: Bài 11.2: a, Rb = 2,4 Ω ; b, d = 0,26mm. Bài 11.3: b, Rb = 15 Ω ; c, l = 4,545 m. 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. GV: Cho HS quan sát 1 số dụng cụ điện (bóng đèn, máy sấy tóc.)
Kí hiệu biểu thị trên các thiết bị kia nói lên điều gì, chúng ta sẽ tìm hiểu bài học hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được ý nghĩa của số vôn và oát ghi trên các thiết bị tieu thụ điện - Viết được công thức tính công suất điện của đoạn mạch Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Trường
73
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Công suất định mức của các dụng cụ điện Gọi HS đọc số đợc ghi trên các dụng cụ đó. - GV: Bật công tắc 2 bóng đèn 220V – 100W; 220V – 25W. Gọi HS nhận xét độ sáng của 2 bóng đèn. - GV: So sánh số Oát ghi trên mỗi đèn? - GV: Yêu cầu HS trả lời C1. - GV: Số Oát là đơn vị của đại lợng nào? - GV: Kết luận. - GV: Số oát ghi trên dụng cụ dùng điện có ý nghĩa gì? - GV: Giới thiệu bảng 1/SGK-34. - GV: Hớng dẫn HS trả lời câu C3. - GV: Kết luận. Hình thành mối quan hệ giữa mức độ hoạt động mạnh, yếu của mỗi dụng cụ điện với công suất điện. Tích hợp MT: Khi sử dụng các dụng cụ điện trong gđ cần thiết cần sử dụng đúng công suất định mức. Để sử dụng đúng công suất định mức cần đặt vào dụng cụ điện đó hiệu điện thế định mức. Biện pháp: Đối với dụng cụ điện thì sử dụng hiệu điện thế nhỏ hơn hiệu điện thế định mức không gây ảnh Trường
I) Công suất định mức của các dụng cụ điện 1) số vôn và số oát trên các dụng cụ điện - HS: Đọc số liệu ghi trên a, Số liệu ghi trên các dụng cụ điện. các dụng cụ điện. - Bóng đèn. - Bàn là. - Quạt điện. - HS: Quan sát, nhận xét. - Máy sấy tóc. B, Đóng công tắc K, quan sát. - HS: Trả lời. C1: Với cùng 1 hiệu điện thế, đèn có số oát lớn hơn thì sáng - HS: Trả lời C1. mạnh hơn, đèn có số oát nhỏ hơn thì sáng yếu hơn. C2: Số Oát là đơn vị của công - HS: Trả lời C2. suất. - HS: Đọc thông tin mục 2 2) ý nghĩa của số oát ghi trên và trả lời. mỗi dụng cụ điện - Số oát ghi trên mỗi dụng cụ điện chỉ công suất định mức của dụng cụ đó. C3: Cùng 1 bóng đèn, khi Trả lời C3 sáng mạnh thì có công suất lớn hơn + Cùng 1 bếp điện lúc nóng ít Lắng nghe hơn thì có công suất nhỏ hơn.
Chú ý lắng nghe 74
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
hưởng nghiêm trọng, nhưng đối với một số dụng cụ khác nếu sử dụng dưới hiệu điện thế định mức có thể làm giảm tuổi thọ của chúng. 2: Tìm hiểu công thức tính công suất điện. - HS: Nêu mục đích TN. - GV: Gọi HS nêu mục đích TN
II. Công thức tính công suất điện 1.Thí nghiệm a, Mắc mạch điện theo sơ đồ 12.2 SGK Mắc bóng đèn 1 (6V – 3W) Đọc Vôn kế và Ampe kế
- GV: Nêu các bớc tiến - HS: Đọc SGK phần thí nghiệm và nêu đợc các b- b, Mắc bóng đèn 2 (6V – 6W) hành TN? ớc tiến hành thí nghiệm. Đọc Vôn kế và Ampe kê. - GV : Yêu cầu HS tiến hành TN theo nhóm, ghi kết quả vào bảng 2. Trả lời C4. Thời gian : 7p
- GV : Theo dõi, hớng dẫn các nhóm làm TN. - GV : Hết thời gian, yêu cầu các nhóm dừng TN, báo cáo kết quả. - GV : Tổ chức thảo luận lớp về kết quả của các nhóm. - GV: Nhận xét, kết luận. - GV : Công thức tính công suất điện ? - GV : Kết luận. Trường
- HS : Hoạt động nhóm Số Số ghi trên I U +Nhận dụng cụ thí liệu bóng đèn (A) (V) nghiệm. Lần CS HĐT +Nhóm trởng phân công, TN (W) (V) điều hành hoạt động 1 nhóm. 2 + Ghi kết quả vào bảng 2. +Thảo luận, trả lời C4. C4: Tích UI đối với mỗi bóng đèn có giá trị bằng công suất định mức ghi trên bóng đèn. - HS : Đại diện nhóm báo 2) Công thức tính công suất cáo kết quả. điện P = UI Trong đó : P đo bằng oát (W) U đo bằng vôn (V) I đo bằng ampe(A) 1w = 1V.1A - HS : Nêu công thức tính công suất điện, giải thích C5: P =UI và U= IR nên tên, đơn vị có mặt trong P = I2 R công thức. P =UI và I = U/R nên - HS : Đọc và trả lời C5. 75 Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: P = U2/R
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Công suất điện cho biết: A. khả năng thực hiện công của dòng điện. B. năng lượng của dòng điện. C. lượng điện năng sử dụng trong một đơn vị thời gian. D. mức độ mạnh – yếu của dòng điện. → Đáp án C Câu 2: Công thức liên hệ công suất của dòng điện, cường độ dòng điện, trên một đoạn mạch giữa hai đầu có hiệu điện thế U là:
→ Đáp án A Câu 3: Có hai điện trở R1 và R2 = 2R1 được mắc song song vào một hiệu điện thế không đổi. Công suất điện nào dưới đây?
tương ứng trên hai điện trở này có mối quan hệ
→ Đáp án C Câu 4: Trên nhiều dụng cụ trong gia đình thường có ghi 220V và số oát (W). Số oát này có ý nghĩa gì? A. Công suất tiêu thụ điện của dụng cụ khi nó được sử dụng với những hiệu điện thế nhỏ hơn 220V. B. Công suất tiêu thụ điện của dụng cụ khi nó được sử dụng với đúng hiệu điện thế 220V. C. Công mà dòng điện thực hiện trong một phút khi dụng cụ này được sử dụng với đúng hiệu điện thế 220V. D. Điện năng mà dụng cụ tiêu thụ trong một giờ khi nó được sử dụng với đúng hiệu điện thế 220V. Trường
76
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ Đáp án B Câu 5: Trên bóng đèn có ghi 6V – 3W. Khi đèn sáng bình thường thì dòng điện chạy qua đèn có cường độ là: A. 0,5A B. 2A C. 18A D. 1,5A → Đáp án A Câu 6: Trên bàn là có ghi 220V – 1100W. Khi bàn là này hoạt động bình thường thì nó có điện trở là bao nhiêu? A. 0,2 Ω B. 5 Ω C. 44 Ω D. 5500 Ω → Đáp án C Câu 7: Trên bóng đèn dây tóc Đ1 có ghi 220V – 100W. Trên bóng đèn dây tóc Đ2 có ghi 220V – 75W. Mắc song song hai bóng đèn này vào hiệu điện thế 220V. Tính công suất của đoạn mạch song song này. A. 225W B. 150W C. 120W D. 175W → Đáp án D Câu 8: Trên bóng đèn dây tóc Đ1 có ghi 220V – 100W. Trên bóng đèn dây tóc Đ2 có ghi 220V – 75W. Mắc hai bóng đèn nối tiếp với nhau rồi mắc đoạn mạch này vào hiệu điện thế 220V. Tính công suất điện của đoạn mạch nối tiếp này, cho rằng điện trở của mỗi đèn khi đó bằng 50% điện trở của đèn đó khi sáng bình thường. A. 86,8W B. 33,3W C. 66,7W D. 85W → Đáp án A HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. III. Vận dụng - GV : Yêu cầu HS trả lời C6:I = 0,341 A và R = 645 Ω C6, C7, C8. - Có thể dùng loại cầu chì loại - GV : Kết luận. - HS : Trả lời. 0,5A vì nó đảm bảo cho đèn 77 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
hoạt động bình thờng và sẽ nóng chảy, tự động ngắt mạch khi đoản mạch. C7: P = 4,8 W -> R = 30 Ω C8: P = 1000W =1kW HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Trên bóng đèn có ghi 220V – 55W a) Tính điện trở của bóng đèn khi nó hoạt động bình thường (Cho rằng điện trở của nó không phụ thuộc vào nhiệt độ). b) Tính công suất tiêu thụ của bóng đèn khi sử dụng mạng điện có hiệu điện thế 200V. Khi đó bóng đèn hoạt động bình thường không? Có thể dùng cầu chì loại 0,6A cho bóng đèn này được không? 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm các bài tập 12. 1 -> 12.7. SBT. - Học và xem trước nội dung bài 13. - Nhận xét giờ học. Tuần : Tiết: BÀI TẬP CÔNG SUẤT ĐIỆN I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về công suất điện 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. Trường
78
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài đề bài. - Cá nhân HS - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào tắt đề bài. vở và giải bài tập 1. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
Nội dung Bài tập 1. Bài 6 trang 35 sách bài tập Vật Lí 9: Mắc một bóng đèn dây tóc có ghi 220V – 60W vào ổ lấy điện có hiệu điện thế 110V. Cho rằng điện trở của dây tóc bóng đèn không phụ thuộc vào nhiệt độ, tính công suất của bóng đèn khi đó? Lời giải: Công thức tính công suất: P = U2 / Rđèn
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập 1
⇒ Rđèn = U2 / P = 2202 / 60 = 806,67 Ω
Trả lời các câu hỏi
Vì điện trở R của đèn không đổi, nên khi mắc đèn vào hiệu điện thế 110V thì đèn chạy với công suất: P = U2 / Rđèn = 1102 / 806,67 = 15W Cách 2: - Công thức tính công suất: P = U2 / Rđèn ⇒ P tỉ lệ thuận với U2
- HS chữa bài vào vở.
Trường
- Theo đề bài: đèn có công suất 60W khi mắc đèn vào hiệu điện thế 220V và công suất của đèn không thay đổi.
79
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 16 trang 37 sách bài tập Vật Lí đề bài. - Cá nhân HS 9: Chứng minh rằng đối với đoạn mạch gồm - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào các dụng cụ điện mắc nối tiếp hay mắc song tắt đề bài. vở và giải bài song thì công suất điện của đoạn mạch bằng tập 2. tổng công suất điện của các dụng cụ mắc - Yêu cầu các trong mạch nhân HS giải bài tập 2 ra Lời giải: nháp. Trường hợp 1: các dụng cụ mắc nối tiếp Giả sử có n dụng cụ mắc nối tiếp với nhau vào nguồn điện U. Khi đó cường độ dòng điện qua mạch là I.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu Hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi dụng cụ lần hỏi 2 lượt là: U1, U2, ..., Un
Cường độ dòng điện chạy trong mỗi dụng cụ lần lượt là: I1, I2, ..., In Vì các dụng cụ ghép nối tiếp nên ta có: U = U1 + U2 + ...+ Un và I = I1 = I2 =... = In Công suất toàn mạch là:
- HS chữa bài P = U.I = (U1 + U2 + ...+ Un).I = I.U1 + I.U2 + ...+ vào vở. I.Un (1) Công suất trên mỗi dụng cụ điện lần lượt là: P1 = U1.I1; P2 = U2.I2; ...; Pn = Un.In
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 17 trang 37 sách bài tập Vật Lí 9: Trên đề bài. - Cá nhân HS bóng đèn dây tóc Đ1 có ghi 220V – 100W, - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào Trường
80
Năm học:
Giáo án vật lí 9 tắt đề bài. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
GV: vở và giải bài trên bóng đèn dây tóc Đ2 có ghi 220V – 75W. tập 3. a) Mắc song song hai bóng đèn này vào hiệu điện thế 220V. Tính công suất của đoạn mạch song song này và cường độ dòng điện mạch chính. b) Mắc hai đèn trên dây nối tiếp với nhau rồi mắc đoạn mạch này vào hiệu điện thế 220V. Tính hiệu điện thế giữa hai đầu mỗi đèn và công suất điện của đoạn mạch nối tiếp này cho rằng điện trở của mỗi đèn khi đó bằng
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu 50% điện trở của đèn đó khi sáng bình hỏi 3 thường Tóm tắt: Đèn 1: Uđm1 = U1 = 220V; Pđm1 = P1 = 100W; Đèn 2: Uđm2 = U2 = 220V, Pđm2 = P2 = 75W; a) Đ1 mắc // Đ2; U = 220V; Psongsong = Pss = ?; I = ?
- HS chữa bài vào vở. b) Đ1 mắc /nt Đ2; U = 220V; R’1 = 50%R1; R’2 = 50%R2; U’1 = ?; U’2 = ?; Pnt = ? Lời giải: a) Điện trở của dây tóc bóng đèn Đ1 và Đ2:
Cường độ dòng điện chạy trong mỗi đèn lần lượt là:
Trường
81
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Cường độ dòng điện mạch chính:
Công suất điện của đoạn mạch song song: P = P1 + P2 = 100 + 75 = 175W Lưu ý: Ta có thể tìm I nhanh hơn bằng cách tính Ptoàn mạch trước: P = P1 + P2 = 100 + 75 = 175W Vì P = U.I nên I = P/U = 175/220 = 0,795A b) Đ1 mắc /nt Đ2, khi đó điện trở của mỗi đèn là: R’1 = 50%R1 = 0,5.484 = 242Ω; R’2 = 50%R2 = 0,5.645,33 = 322,67Ω Điện trở tương đương của đoạn mạch nối tiếp: R’ = R’1 + R’2 = 242 + 322,67 = 564,67Ω Cường độ dòng điện qua mạch: I’ = U / R’ = 220 / 564,67 ≈ 0,39A ⇒ I’ = I’1 = I’2 = 0,39A. Hiệu điện thế giữa hai đầu đèn Đ1 và Đ2: U’1 = I’ . R’1 = 0,39.242 = 94,38V. U’2 = I’ . R’2 = 0,39.322,67 = 125,84V.
Trường
82
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Công suất điện của đoạn mạch: Pnt = U’.I’ = 220.0,39 = 85,8W
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tậpcông suất điện 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bài tập trong SBT.
Tuần : Tiết: Bài 14: ĐIỆN NĂNG - CÔNG CỦA DÒNG ĐIỆN I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Hiểu được một số dấu hiệu chứng tỏ dòng điện có năng lượng - Chỉ ra sự chuyển hóa các dạng năng lượng khi đèn điện, bếp điện, bàn là, nam châm điện, động cơ điện hoạt động 2. Kĩ năng: - Xác định được công suất điện của đoạn mạch bằng vôn kế và ampe kế. 3. Thái độ: - Ham học hỏi, yêu thích môn học. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ. 83 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
*GV: Tranh các dụng cụ điện. - 1 công tơ điện. - Các dụng cụ điện: Máy khoan, bàn là, mỏ hàn điện, quạt điện. - Bảng 1 chuẩn bị ra bảng phụ * HS: 1 công tơ điện III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC: 2. Kiểm tra bài cũ - GV: Gọi 1 HS lên bảng chữa BT 12.1 va 12.2 (SBT) 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Cho Hs quan sát:
Dòng điện qua bếp điện làm bếp điện nóng lên (cung cấp nhiệt lượng)
Dòng điện qua quạt điện làm cánh quạt điện quay (thực hiện công) Trường
84
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Dòng điện có năng lượng vì nó có thể thực hiện công và cung cấp nhiệt lượng. Năng lượng của dòng điện được gọi là điện năng. Cụ thể qua bài học hôm nay chúng ta tìm hiểu HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được một số dấu hiệu chứng tỏ dòng điện có năng lượng - Chỉ ra sự chuyển hóa các dạng năng lượng khi đèn điện, bếp điện, bàn là, nam châm điện, động cơ điện hoạt động Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Tìm hiểu năng lượng của dòng điện I. Điện năng 1. Dòng điện có mang năng HS : - Chú ý - Nắm thông lượng tin. C1: + Dòng điện thực hiện công cơ học trong hoạt động của máy khoan, - HS: Quan sát. máy bơm nước. + Dòng điện cung cấp nhiệt điện trong hoạt động của mỏ - HS: Trả lời. hàn, nồi cơm điện và bàn là. + Năng lượng của dòng điện gọi - GV: Kết luận năng lượng của là nhiệt năng. - HS: Trả lời. dòng điện gọi là điện năng. GV: Các em hãy lấy thêm 1 số VD khác trong thực tế. => Chuyển ý: Tìm hiểu xem điện năng có thể chuyển hóa thành các HS : Lấy thêm ví dạng năng lượng nào? dụ.
GV: Dặt vấn đề: Khi nào một vật có mang năng lượng? Dòng điện có mang năng lượng không? - GV: Cho các dụng cụ điện hoạt động. Yêu cầu HS quan sát. - GV: Các đồ dùng này hoạt động đã biến đổi thành năng lượng nào? - Cá hoạt động này hoạt động được là nhờ đâu? - GV: Yêu cầu cá nhân HS trả lời câu C1
2: Sự chuyển hoá điện năng thành các dạng năng lượng khác - GV: Phát phiếu học tập ghi nội dung câu hỏi 2 cho các nhóm. Yêu cầu HS hoạt - HS: Hoạt động động nhóm. nhóm hoàn thành - GV: Yêu cầu các bảng 1. Trường
2. Sự chuyển hoá điện năng thành các dạng năng lượng khác C2: bảng 1 Dụng cụ điện 85
Điện năng được biến đổi thành dạng năng Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nhóm trình bày kết quả. - GV: Hướng dẫn HS thảo luận C2. - GV: Kết luân.
lượng? Bóng đèn Nhiệt năng và dây tó nlượng ánh sáng Năng lượng a/s và Đèn LED nhiệt năng Nồi cơm Nhiệt năng và điện, năng lượng a/s bàn là điện Quạt Cơ năng và nhiệt điện, năng máy bơm
- HS: Cá nhân HS trả lời C3. - GV: Tổ chức thảo luận lớp trả lời C3. - GV: Kết luân.
- HS: Trả lời. - GV: Nêu công thức tính hiệu suất của động cơ nhiệt? - GV: Thông báo hiệu suất sử dụng điện năng.
C3: Đối với bóng đèn dây tóc và đèn LED thì phần năng lương có ích là năng lượng a/s, phần năng lương vô ích là nhiệt năng - Đối với nồi cơm điện và bàn là thì phần năng lượng có ích là nhiệt năng, phần năng lương vô ích là năng lượng a/s (nếu có) - Đối với quạt điện và máy bơm nước thì phần năng lượng có ích là cơ năng, phần năng lượng vô ích là nhiệt năng. 3. Kết luận - Điện năng là năng lượng của dòng điện. Điện năng có thể chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác, trong đó có phần năng lượng có ích và có phần năng lượng vô ích. - Hiệu suất sử dụng điện năng: H=
Ai Atp
3: Công của dòng điện II. Công của dòng điện 1. Công của dòng điện - GV: Thông báo về Công của dòng điện sản ra trong 1 đoạn công của dòng điện mạch là số đo lượng điện năng mà đoạn mạch đó tiêu thụ để chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác. HS : Trả lời C4, 2. Công thức tính công của C5. C4: Công suất P đặc trưng cho tốc độ thực Trường
86
Năm học:
Giáo án vật lí 9 - GV: Gọi HS trả lời câu C4
- GV: Hướng dẫn HS thảo luận câu C5 - HS: Trả lời. - GV: Kết luận công thức tính điện năng. - GV: Giới thiệu đơn vị đo công của dòng điện kW.h hướng dẫn Chú ý lắng nghe HS cách đổi từ kW.h ra J. - GV: Trong thực tế để đo công của dòng điện ta dùng dụng cụ nào? - GV: Hướng dẫn HS trả lời câu C6.
GV: hiện công và có trị số bằng công thực hiện được trong 1 đơn vị thời gian. P = A/t C5: Từ C4 suy ra: A = P.t Mặt khác: P = U.I do đó: A = U.I.t Trong đó: U đo bằng vôn (V) I đo bằng ampe (A) t đo bằng giây (s) A đo bằng jun (J) 1J = 1w.1s = 1V . 1A. 1s Đơn vị kW.h 1kW.h = 1000W.3600s = 3,6.106 J. 3. Đo công của dòng điện - Dùng công tơ điện để đo công của dòng điện. - Số đếm của công tơ điện tương ứng với lượng tăng thêm của số chỉ công tơ. C6: Mỗi số đến ( số chỉ của công tơ tăng thêm 1 đơn vị) tương ứng với lượng điện năng sử dụng là 1kwh.
Thảo luận trả lời C4 HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Điện năng là: A. năng lượng điện trở B. năng lượng điện thế C. năng lượng dòng điện D. năng lượng hiệu điện thế → Đáp án C Câu 2: Chọn phát biểu đúng về sự chuyển hóa năng lượng trong các dụng cụ dưới đây? A. Đèn LED: Quang năng biến đổi thành nhiệt năng. B. Nồi cơm điện: Nhiệt năng biến đổi thành điện năng. C. Quạt điện: Điện năng biến đổi thành cơ năng và nhiệt năng. 87 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. Máy bơm nước: Cơ năng biến đổi thành điện năng và nhiệt năng. → Đáp án C Câu 3: Hiệu suất sử dụng điện là: A. Tỷ số giữa phần năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng và phần năng lượng vô ích. B. Tỷ số giữa phần năng lượng có ích được chuyển hóa từ điện năng và toàn bộ điện năng tiêu thụ. C. Tỷ số giữa phần năng lượng vô ích được chuyển hóa từ điện năng và toàn bộ điện năng tiêu thụ. D. Tỷ số giữa phần năng lượng vô ích được chuyển hóa từ điện năng và phần năng lượng có ích. → Đáp án B Câu 4: Mối liên hệ giữa công và công suất được thể hiện qua biểu thức:
→ Đáp án D Câu 5: Một bóng đèn điện có ghi 220V - 100W được mắc vào hiệu điện thế 220V. Biết đèn này được sử dụng trung bình 4 giờ trong 1 ngày. Điện năng tiêu thụ của bóng đèn này trong 30 ngày là bao nhiêu? A. 12 kW.h B. 400kW.h C. 1440kW.h D. 43200kW.h Câu 6: Một gia đình sử dụng đèn chiếu sáng với công suất tổng cộng là 150W, trung bình mỗi ngày trong 10 giờ; sử dụng tủ lạnh có công suất 100W, trung bình mỗi ngày trong 12 giờ và sử dụng các thiết bị điện thế khác có công suất tổng cộng là 500W, trung bình mỗi ngày trong 5 giờ. Tính điện năng mà gia đình này sử dụng trong 30 ngày. A. 75 kW.h B. 45 kW.h C. 120 kW.h D. 156 kW.h → Đáp án A HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Yêu cầu cá Trường
III. Vận dụng 88
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C7: Bóng đèn sử dụng lượng điện năng là: A nhân HS hoàn thành = 0,075.4 = 0,3 (kwh) câu C7, Số đếm của công tơ khi đó là 0,3 số C8. - GV hướng dẫn C7: HS : Chú ý nắm C8: Lượng điện năng mà bếp điện sử dụng Vì đèn sử dụng ở hiệu thông tin. là: A = 1,5 kW.h = 5,4 . 106J điện thế U = 220V bằng HĐT định mức Công suất của bếp điện là: 1,5 do đó CS của đèn đạt P= = 0,75(kW ) = 750W 2 được bằng CS định Cường độ của dòng điện chạy qua bếp trong mức P = 75W = 0,075 thời gian này là: kW áp dụng CT: A = Pt -> - HS: Làm câu A = 0,075.4 = 0,3 C7, C8. ( kwh)
I=
P 750 = ≈ 3,14( A) U 220
- GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. *Tìm hiểu thiết bị đo công của dòng điện hay điện năng tiêu thụ do nhà máy điện cung cấp đến từng cơ quan, xí nghiệp Công của dòng điện hay điện năng tiêu thụ do nhà máy điện cung cấp đến từng cơ quan, xí nghiệp, hộ gia đình được đo bằng điện kế (hay còn gọi là điện năng kế, công tơ điện). Khi các dụng cụ và thiết bị tiêu thụ điện năng hoạt động, đĩa tròn của công tơ quay, số chỉ của điện kế tăng dần. Lượng tăng thêm của số chỉ này là số đếm của điện kế, cho biết điện năng tiêu thụ theo đơn vị kW.h.
4. Hướng dẫn về nhà: - Làm các bài tập 13/SBT. Trường
89
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo.
Tuần : Tiết: Bài 15: BÀI TẬP VỀ CÔNG SUẤT ĐIỆN VÀ ĐIỆN NĂNG SỬ DỤNG I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Giải được các bài tập tính công suất điện và điẹn năng tiêu thụ đối với các dụng cụ điện mắc nt và mắc //. 2. Kĩ năng: - Vận dụng công được các công thức p = UI, A = pt = UIt đối với đoạn mạch tiêu thụ điện năng. 3. Thái độ: - Cẩn thận, trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHẨN BỊ: 1. GV: Bảng phụ ghi các công thức 2. HS: Ôn tập định luật ôm đối với các đoạn mạch và các kiến thức về CS và điện năng tiêu thụ. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 2. Kiểm tra bài cũ: - Viết công thức tính công suất điện và điện năng tiêu thụ? 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Trường
90
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Để giải được các bài tập tính công suất điện và điẹn năng tiêu thụ đối với các dụng cụ điện mắc nt và mắc //.Chúng ta học bài hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Giải được các bài tập tính công suất điện và điẹn năng tiêu thụ đối với các dụng cụ điện mắc nt và mắc //. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Giải bài tập 1. GV: Đặt vấn đề: Vận dụng công thức định luật Ôm, công suất điện và điện năng tiêu thụ ->Rèn kĩ năng giải các bài tập định lượng. - GV: gọi 1 HS đọc đề bài 1, 1 HS lên bảng tóm tắt đề bài, đổi đơn vị nếu cần.
1. Giải bài tập 1 Tóm tắt U=220V I = 341mA=0,341A t = 4h30’ a) R=?; P=? b) A=? (J)=?(số) Giải a) Điện trở của đèn là: 1 HS lên bảng tóm tắt đề U 220 bài, đổi đơn vị R= = ≈ 645(Ω ) I
0,314
- HS: Cá nhân HS tự hoàn áp dụng CT: P =UI - GV: Lưu ý cách sử dụng thành bài 1. P = 220 . 0,341 ≈ 75 (W) đơn vị trong các công thức Vậy công suất của bóng đèn tính. là 75w b) A=P.t -Vậy có thể tính A ra đơn vị A=75.4.30.3600= J sau đó đổi ra kW.h bằng 32.400.000(J) -6 cách chia cho 3,6.10 J hoặc Chú ý lắng nghe = 32400000.3,6.10-6 ≈ tính A ra kW.h thì trong CT 9(kWh) A=P.t đơn vị p(kw); t(h). hoặc: A=Pt = 0,075.4.30=9(kWh)=9số Vậy điện năng tiêu thụ của Trường
91
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: bóng đèn trong 1 tháng là 9 số. Hoạt động 2: Giải bài tập 2
- GV: Yêu cầu HS tự lực giải BT 2, hướng dẫn chung cả lớp thảo luận bài 2 - GV: Đèn sáng bình thường thì dòng điện chạy qua ampe kế có cường độ bằng bao nhiêu và do đó số chỉ của nó là bao nhiêu? - GV: Tính điện trở Rb của biến trở theo công thức nào?
2. Bài tập 2: Tóm tắt Đ( 6V - 4,5w) U=9V t =10ph a) IA =? b) Rb =?; Pb =? - HS: Tính cường độ dòng c)Ab = ?; A =? điện qua Amp kế. Bài giải a, Rb nt Rđnt Đèn sáng bình thường do đó: Uđ = 6V; Pđ = 4,5W
- GV: Sử dụng công thức nào để tính công suất của biến trở.
=> I d =
- Tính Ab và A của toàn HS : Suy nghĩ trả lời. mạch theo công thức nào? - GV: Gọi 1 HS lên bảng HS : Lên bảng giải. giải.
Vì (A) nt Rb nt Đ -> IĐ =IA=Ib = 0,75A Cường độ dòng điện chạy qua A là 0,75A b)Ub =U- UĐ = 9V- 6V = 3V ⇒ Rb =
- GV: Nhận xét, kết luận. Chú ý lắng nghe Trường
92
P 4,5 = = 0,75( A) U 6
Ub 3 = = 4{Ω} Ib 0,75
Điện trở của biến trở tham giao vào mạch điện khi đèn sáng bình thường là 4 Ω . Pb = Ub.Ib = 3. 0,75 = 2,25(W) Công suất tiêu thụ của biến trở là 2,25W. c) Ab = Pb .t = 2,25 .10.60 =1 350(J) A = U.I.t = 9. 0,75. 10. 60 = 4 050(J) Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Công của của dòng điện sản ra trên biến trở và đoạn mạch là: Ab= 1350J; A = 4050J. Hoạt động 3: Giải bài tập 3
- GV: Hướng dẫn HS giải BT 3 - HS: Đọc và tóm tắt bài 3.
3. Bài tập 3 Tóm tắt Đ(220V-100W) BL (220V – 1000W) U = 220V a) Vẽ sơ đồ mạch điện, Rtđ = ? b) A =?J =? kW.h Giải
+ Giải thích ý nghĩa của con số ghi trên bàn là và bóng Một HS lên bảng trình bày đèn? cách giả. + Để đèn và bàn là hoạt động bình thường thì cần đảm bảo điều kiện gì?-> Vẽ sơ đồ? - GV: Tổ chức thảo luận +Tính A =? a) Vì đèn và bàn là có cùng lớp thống nhất kết quả. hiệu điện thế định mức bằng - HS: Giải bài 3. hiệu điện thế ổ lấy điện, do Nhấn mạnh: đó để cả 2 hoạt động bình Công suất tiêu thụ của cả 2 thường thì trong mạch điện đoạn mạch bằng tổng công đèn và bàn là phải mắc //. suất tiêu thụ của các dụng U2 220 Rd = DM = = 484(Ω ) 2 cụ tiêu thụ điện có trong 100 PDM mạch. U2 220 R BL =
DM 2 DM
P
=
1000
= 48,4(Ω )
Vì đèn // bàn là => RTD =
Rd .RBL 484.48,4 = = 44 Rd + RBL 484 + 48,4
b) Công suất tiêu thụ của đoạn mạch là : P =Pđ+ PBL = 100 +1000 =1100 (W) = 1,1kW A= P. t = 1100.3600 = 3 960 000(J) hay A = 1,1kW .1 =1,1kW.h Điện năng đoạn mạch tiêu Trường
93
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: thụ trong 1h là 3 960 000J hay 1,1 kW.h
3. Củng cố: - Nêu các công thức áp dụng trong các bài? - Nêu các bước giải? 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm các bài tập trong sách bài tâp (bài 14) - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. Tuần : Tiết: Bài 16: THỰC HÀNH XÁC ĐỊNH CÔNG SUẤT CỦA CÁC DỤNG CỤ ĐIỆN I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Xác định được công suất của các dụng cụ điện bằng vôn kế và am pe kế. 2. Kĩ năng: - Mắc mạch điện, sử dụng các dụng cụ đo. - Kĩ năng làm bài thực hành và viết báo cáo. 3. Thái độ: - Cẩn thận, hợp tác trong hoạt động nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ 1.GV: Sách giáo khoa, tài liệu tham khảo. HS: Mỗi nhóm HS chuẩn bị - 1 nguồn điện 6V - 1 công tắc, 9 đoạn dây nối, mỗi đoạn dài khoảng 30cm - 1 ampe kế, 1 vôn kế - 1 bóng đèn pin 2,5V -1w - 1 quạt điện nhỏ dùng dòng điện không đổi loại 2,5V - 1 biến trở có điện trở lớn nhất 20 Ω và chịu được cường độ dòng điện lớn nhất là 2A Trường
94
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
2.HS: chuẩn bị báo cáo theo mẫu đã cho cuối bài III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 1 . Kiểm tra bài cũ: - GV : Kiểm tra phần chuẩn bị bài ở nhà của HS - GV : Gọi HS trả lời câu hỏi phần báo cáo thực hành. - GV : Yêu cầu HS vẽ sơ đồ mạch điện H15.1 SGK vào báo cáo. 3. Bài mới: Họat động của giáo viên
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Giới thiệu mục tiêu của bài thực hành: - Xác định được công suất của các dụng cụ điện bằng vôn kế và am pe kế. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Xác định được công suất của các dụng cụ điện bằng vôn kế và am pe kế. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Giới thiệu mục tiêu và nội dung thực hành GV: Giới thiệu bài học : Có thể xác định công suất - HS: Xác định mục tiêu I. Chuẩn bi của một dụng cụ điện bằng thực hành. (SGK/42) vôn kế và am pe kế không ? - GV: Giới thiệu mục tiêu của bài thực hành. - HS: Nhận dụng cụ thí - GV: Giao nhiệm vụ cho nghiệm. các nhóm. 2: Thực hành xác định công suất của bóng đèn. - GV: Yêu cầu các nhóm - HS: Đọc hướng dẫn phần II. Nội dung thực hành thảo luận -> cách tiến hành 1 -> Thảo luận theo nhóm Trường
95
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
thí nghiệm xác định công suất của bóng đèn.
1. Xác định công suất của bóng đèn với các hiệu điện thế khác nhau - GV: Yêu cầu các nhóm - GV: Gọi 1,2 HS nêu các a. mắc mạch điện như sơ đồ tiến hành TN. cách tiến hành TN xác hình 15.1 đặt biến trở ở giá trị Thời gian: 10p định công suất của bóng lớn nhất đèn. - GV: Theo dõi, giúp đỡ hs mắc mạch điện kiểm tra - HS: Tiến hành TN. điểm tiếp xúc, đặc biệt là A cách mắc vôn kế, am pe kế vào mạch điều chỉnh biến V trở ở giá trị lớn nhất trước K + _ - HS: Các thành viên tham khi đóng công tắc. gia vào qua trình hoạt b, Đóng K, điều chỉnh biến - GV: Yêu cầu HS hoàn động nhóm. thành bảng 1 báo cáo thực Đọc đúng kết quả theo quy trở để tắc. hành. U1 = 1V -> I1=? c, U2=1,5V -> I2=? - GV: Tổ chức thảo luận - HS: Cá nhân HS hoàn U3 = 2V -> I3 =? lớp thống nhất phần trả lời thành bảng 1 vào báo cáo. d, Tính a, b. P1 =? P2 = ? P3 = ? e, Nhận xét: 3. Củng cố: - GV: Yêu cầu HS hoàn thành báo cáo thực hành. - HS: Các nhóm thu dọn đồ dùng TN. - Cá nhân HS hoàn thành báo cáo thực hành. - GV: Nhận xét rút kinh nghiệm về: + Thao tác TN. + Thái độ học tập của các nhóm. + Ý thức kỉ luật. - GV: Thu báo cáo thực hành. 4. Dặn dò: - Xem trước nội dung bài 16.
Trường
96
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: Bài 17: ĐỊNH LUẬT JUN- LEN XƠ I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Hiểu được tác dụng nhiệt của dòng điện : Khi có dòng điện chạy qua vật dẫn thông thường thì một phần hay toàn bộ điện năng được biến đổi thành nhiệt năng. - Phát biểu được định luật Jun - Len xơ và vận dụng được định luật này để giải bài tập về tác dụng nhiệt của dòng điện. 2. Kĩ năng: - Rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp kiến thức để xử lí kết quả đã cho. 3. Thái độ: - Trung thực, kiên trì. - Có ý thức sử dụng các đồ dùng điện hợp lí để tiết kiệm điện năng. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II. CHUẨN BỊ 1. GV: Tranh các đồ dùng điện. Hình vẽ 16.1 vào bảng phụ. 2. HS: SGK III. TIẾN TRÌNH BÀI DẠY 2. Kiểm tra bài cũ: - Điện năng có thể biến đổi thành dạng năng lượng nào? Cho ví dụ ? 3. Bài mới: 97 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9 Họat động của giáo viên
GV: Họat động của học sinh
Nội dung
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. GV: Giới thiệu bài học : Dòng điện chạy qua các vật dẫn thường gây ra tác dụng nhiệt. Nhiệt năng toả ra khi đó phụ thuộc vào các yếu tố nào ? Ta tìm hiểu bài hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được tác dụng nhiệt của dòng điện : Khi có dòng điện chạy qua vật dẫn thông thường thì một phần hay toàn bộ điện năng được biến đổi thành nhiệt năng. - Phát biểu được định luật Jun - Len xơ và vận dụng được định luật này để giải bài tập về tác dụng nhiệt của dòng điện. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Tìm hiểu sự biến đổi điện năng thành nhiệt năng - GV: Kể tên 3 dụng cụ một phần điện năng biến đổi HS : Suy nghĩ đưa ra dự I. Trường hợp điện năng thành nhiệt năng và một đoán. biến đổi thành nhiệt năng phần biến đổi thành năng 1. Một phần điện năng được lượng ánh sáng? biến đổi thành nhiệt năng: - GV: Ví dụ về dụng cụ mà a, Điện năng biến thành nhiệt năng và quang năng: Bóng điện năng biến đổi thành cơ năng và nhiệt năng? đèn sợi đốt, đèn LED, đèn - GV: Kết luận. Leon - HS: Lấy VD. - GV: Dụng cụ hoàn toàn b, Điện năng biến đổi thành biến đổi thành nhiệt năng? nhiệt năng và cơ năng: Máy - GV: Treo tranh đồ dùng khoan, máy bơm nước, quạt loại điện nhiệt. Hỏi: Bộ - HS: Lấy VD. điện. phận chính của các dụng cụ điện – nhiệt là gì? - GV: So sánh điện trở suất của các dây dẫn hợp kim Trường
98
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
này với các dây dẫn bằng - HS: Trả lời. đồng? - HS: Trả lời. (Dây đốt - GV: Kết luận nóng làm bằng hợp kim là nikêlin hoặc constangtan)
2. Toàn bộ điện năng được biến đổi thành nhiệt năng a. Mỏ hàn, lò sưởi, bếp điện. b. Dây hợp kim nikêlin, và constantan có điện trở suất - HS: Thảo luận, sử dụng lớn hơn rất nhiêu so với điện bảng điện trở suất -> Trả trở suất của dây đồng. lời. 2: Định luật Jun- Len xơ
- GV: Hướng dẫn hs thảo luận xây dựng hệ thức định luật Jun- Len sơ - GV:Treo hình vẽ 16.1 yêu cầu HS quan sát và tìm hiểu các bước tiến hành TN. - GV: Hỏi: + Trong trường hợp điện năng được biến đổi hoàn toàn thành nhiệt năng thì nhiệt lượng toả ra ở dây dẫn điện trở R khi có cường độ dòng điện chạy qua trong thời gian t được tính bằng công thức nào? + Vì điện năng được biến đổi hoàn toàn thành nhiệt năng -> áp dụng định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng -> Tính nhiệt lượng toả ra ở dây dẫn Q =? - GV: Yêu cầu các nhóm trả lời C1, C2, C3. - GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả. Trường
II. Định luật jun-len sơ 1. Hệ thức của định luật Q = I2Rt - HS: Nêu lại các bước tiến hành TN kiểm tra. 2. Sử lí kết quả thí nghiệm kiểm tra Hình 16.1/SGK C1: A=I2Rt = (2,4)2.5.300 = 8640 (J) C2: Q1 = c1m1. ∆ t = 4200.0,2.9,5 = 7980(J) Q2 = c2m2. ∆ t = 880.0,07.9,5 = 652,08(J) Nhiệt lượng mà nước và bình nhôm nhận được là: Q = Q1 + Q2 = 8632,08J C3: Ta thấy Q ≈ A nếu tính cả phần nhỏ nhiệt lượng truyền ra - HS: Thảo luận - > Trả môi trương bên ngoài Q = A. lời - HS: Đại diện nhóm trả lời.
99
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Kết luận. Thông báo: Nếu tính cả phần nhỏ Q toả ra môi trường xung quanh thì A = Q -> hệ thức Q = I2.R.t đã được khẳng định qua thí nghiệm kiểm tra. Phát biểu thành lời hệ HS: Phát biểu thành lời hệ thức trên? thức. - GV: Kết luận. Thông báo đơn vị ca lo. - GV: Sự toả nhiệt trên những đồ dùng nào là có ích và trên những đồ dùng nào là vô ích?
- HS: Trả lời. ( Đồ dùng loại điện nhiệt là có ích, các loại đồ dùng và dây dẫn thì sự toả nhiệt là vô ích)
- GV: Kết luận. Nhấn mạnh việc giảm các điện trở của dây dẫn và của các đồ dùng loại điện cơ, Chú ý lắng nghe điện quang để giảm sự toả nhiệt hao phí, TIẾT kiệm điện năng)
3.Phát biểu định luật Nhiệt lượng toả ra ở dây dẫn khi có dòng điện chạy qua tỉ lệ thuận với bình phương cường độ dòng điện, với điện trở của dây dẫn và thời gian dòng điện chạy qua. - Hệ thức của định luật Jun Len xơ Q = I2Rt trong đó: I đo bằng (A) R đo bằng ôm ( Ω ) t đo bằng giây(s) Q đo bằng jun (J) * Lưu ý: Nếu đo nhiệt lượng Q bằng đơn vị calo thì hệ thức của định luật Jun- Len xơ là Q = 0,24 I2Rt
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Định luật Jun – Len-xơ cho biết điện năng biến đổi thành: A. Cơ năng B. Năng lượng ánh sáng C. Hóa năng D. Nhiệt năng → Đáp án D Câu 2: Đặt một hiệu điện thế U vào hai đầu của một biến trở R thì cường độ dòng điện chạy qua là I. Công thức nào dưới đây không phải là công thức tính nhiệt lượng tỏa ra trên dây dẫn trong thời gian t? Trường
100
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. B. Q = U.I.t
C. D. Q = I2.R.t → Đáp án A Câu 3: Câu phát biểu nào dưới đây là không đúng? Nhiệt lượng tỏa ra ở dây dẫn khi có dòng điện chạy qua: A. Tỉ lệ thuận với cường độ dòng điện, với điện trở của dây dẫn với thời gian dòng điện chạy qua. B. Tỉ lệ thuận với bình phương cường độ dòng điện, với điện trở của dây dẫn và với thời gian dòng điện chạy qua. C. Tỉ lệ thuận với bình phương hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn, với thời gian dòng điện chạy qua và tỉ lệ nghịch với điện trở dây dẫn. D. Tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu dây dẫn, với cường độ dòng điện và với thời gian dòng điện chạy qua. → Đáp án A Câu 4: Mắc các dây dẫn vào hiệu điện thế không đổi. Trong cùng một thời gian thì nhiệt lượng toả ra trên dây dẫn phụ thuộc như thế nào vào điện trở dây dẫn? A. Tăng gấp đôi khi điện trở của dây dẫn giảm đi một nửa. B. Tăng gấp đôi khi điện trở của dây dẫn tăng lên gấp đôi. C. Tăng gấp bốn khi điện trở của dây dẫn giảm đi một nửa. D. Giảm đi một nửa khi điện trở của dây dẫn tăng lên gấp bốn. → Đáp án B Câu 5: Thời gian đun sôi 1,5 lít nước của một ấm điện là 10 phút. Hiệu điện thế giữa hai đầu dây nung của ấm là 220V. Tính điện trở của dây nung này, biết rằng nếu kể cả nhiệt lượng hao phí để đun sôi 1 lít nước thì cần nhiệt lượng là 420000J. A. 28 Ω B. 45 Ω C. 46,1 Ω D. 23 Ω → Đáp án C Câu 6: Dòng điện có cường độ 2mA chạy qua một điện trở 3kΩ trong thời gian 10 phút thì nhiệt lượng toả ra ở điện trở này có giá trị nào dưới đây? A. Q = 7,2J B. Q = 60J Trường
101
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. Q = 120J D. Q = 3600J → Đáp án A Câu 7: Khi mắc một bàn là vào hiệu điện thế 110V thì dòng điện chạy qua nó có cường độ 5A. Bàn là này sử dụng như vậy trung bình 15 phút mỗi ngày. Tính nhiệt lượng mà bàn là tỏa ra trong 30 ngày theo đơn vị kJ, cho rằng điện năng mà bàn là này tiêu thụ được biến đổi hoàn toàn thành nhiệt năng. A. 14850 kJ B. 1375 kJ C. 1225 kJ D. 1550 kJ → Đáp án A HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. GV: Yêu cầu HS trả III. Vận dụng lời câu C4, C5 C4: - GV Hướng dẫn Dòng điện chạy qua dây tóc bóng đèn HS: và dây nối đều có cùng cường độ vì 2 C4: + Q= I Rt vậy chúng được mắc nt với nhau, theo định nhiệt lượng toả ra ở luật Jun Len xơ nhiệt lượng toả ra ở dây dây tóc bóng đèn và tóc và dây nối tỷ lệ với đoạn trở của dây nối khác nhau từng đoạn dây, dây tóc có điện trở lớn nên nhiệt lượng toả ra nhiều, do đó dây do yếu tố nào? + So sánh điện trở - HS: Trả lời C4, C5 tóc nóng tới nhiệt độ cao và phát sáng, của hai dây này? theo hướng dẫn của còn dây nối có điện trở nhỏ nên nhiệt + Kết luận gi? giáo viên. lượng toả ra ít và truyền phần lớn cho môi trường xung quanh do đó dây nối hầu như không nóng lên C5: C5: A = ?; Q = ? Tóm tắt: áp dụng định luật ấm (220V – 1000W) bảo toàn và chuyển U = 220V hoá năng lượng -> t V = 2l-> m =2kg =? t01 = 200C; t02 =1000C c = 4200J/kg.K t =? 102 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Gọi 1,2 HS trả lời.
- GV: Giúp dỡ HS yếu. Gọi 1,2 HS trả lời.
Giải Vì ấm sử dụng ở hiệu điện thế U = 220V -> P = 1000W Theo định luật bảo toàn năng lượng A = Q hay P.t = cm.At0 ⇒t =
- GV: Kết luận.
c.m.(t 20 − t10 ) 4200.2.80 = = 672( s ) P 1000
Thời gian đun sôi nước là 672s HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Sư tầm và phân loại các vận dụng biến đổi thành nhiệt năng a) Một phần điện năng được biến đổi thành nhiệt năng - Dụng cụ hay thiết bị biến đổi một phần điện năng thành nhiệt năng và một phần thành năng lượng ánh sáng: Ví dụ: Bóng đèn dây tóc, đèn huỳnh quang, đèn compac...
- Dụng cụ hay thiết bị biến đổi một phần điện năng thành nhiệt năng và một phần thành cơ năng. Ví dụ: Máy bơm nước, máy khoan, quạt điện...
b) Toàn bộ điện năng được biến đổi thành nhiệt năng Dụng cụ hay thiết bị điện có thể biến đổi toàn bộ điện năng thành nhiệt năng: Ví dụ: Bình nước nóng, nồi cơm điện, bàn là, ấm điện...
Trường
103
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
4. Hướng dẫn về nhà: - Học và làm bài tập 16 – 17 SBT. - Nghiên cứu trước bài 17 SGK.
Tuần : Tiết: Bài 18: BÀI TẬP VẬN DỤNG ĐỊNH LUẬT JUN - LEN XƠ I. MỤC TIÊU. 1. Kiến thức: - Vận dụng định luật Jun- Len xơ để giải được các bài tập về tác dụng nhiệt của dòng điện. 2. Kĩ năng: - Rèn kĩ năng giải bài tập theo các bước giải. 3. Thái độ: - Trung thực, kiên trì, cẩn thận. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. CHUẨN BỊ. Trường
104
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
GV: Bảng phụ ghi đề bài tập. HS: Bài tập đă chuẩn bị sẵn. III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 1 Kiểm tra bài cũ: ? Phát biểu định luật Jun - Len xơ? ? Viết hệ thức của định luật Jun - Len xơ? 2 Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Giới thiệu bài học: Vận dụng hệ thức định luật Jun - Len xơ để giải một số bài tập định lượng. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Vận dụng định luật Jun- Len xơ để giải được các bài tập về tác dụng nhiệt của dòng điện. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Giải bài tập 1 - GV: Yêu cầu HS đọc to đề bài, gợi ý HS + Để tính nhiệt năng mà bếp toả ra vận dụng công HS: 1 em đọc to đề bài. thức nào? HS: Trả lời. + Nhiệt năng cung cấp để làm sôi nước (Qi) được tính bằng công thức nào? +Hiệu suất được tính HS: Trả lời. bằng công suất nào?
1) Bài tập 1 Tóm tắt. R = 80 Ω I = 2,5 A a, t1 = 1s -> Q = ? b, V = 1,5l -> m = 1,5kg t01 = 250C ; t02 = 1000C t2 = 20ph = 1200s c = 4200J/kg.K H =? c, t3 = 3h.30 = 90 h. 1kW.h giá 700đ; M =? Bài giải
Trường
105
Năm học:
Giáo án vật lí 9
+ Để tính tiền điện phải tính điện năng tiêu thụ trong 1 tháng theo đơn vị nào? -m Tính bằng công thức nào?
- GV: Gọi 1 HS lên bảng trình bày.
GV: a, áp dụng hệ thức định luật Jun HS: Trả lời. Len xơ ta có: Q = I2Rt = (2,5)2.80.1 = 500(J) nhiệt lượng mà bếp toả ra trong 1 giây là 500J b, Nhiệt lương cần cung cấp để đun sôi nước là Q = c.m. ∆ t HS: Trả lời. Q = 4200.1,5.75 = 472 500(J) - HS: Tóm tắt. phân tích Nhiệt lượng mà bếp toả ra là: đề bài và giải theo các Qtp = I2Rt = 2,52.80. 1200 = bước hướng dẫn của GV. = 600 000(J) Hiệu suất cuả bếp là:
- GV: Tổ chức thảo luận lớp, hợp lí hoá kết quả. HS : 1 em lên bảng giải.
H=
Qi 472500 .100 0 0 = 78, 75 0 0 = Qtp 600.000
c, Công suất toả nhiệt của bếp p = I2.R = 2,52.80 = 500(W) = 0,5kW A = Pt = 0,5.90 = 45 (kW.h) M = 45.700 = 31500(đ) Số tiền phải trả cho việc sử dụng bếp trong 1 tháng là 31500 đồng. 2: Giải bài tập 2 - GV: Yêu cầu HS đọc to đề bài.
- GV: Gọi 1 HS nêu các bước giải. - GV: Nhấn mạnh: Bài toán này có bước giải ngược với bài 1. - GV: Gọi 1 HS lên bảng chữa bài Trường
2, Bài tập 2 - HS: Đọc, phân tích và Tóm tắt. ấ (220V - 1000W) tóm tắt đề bài. U = 200V V = 2l = -> m = 2kg t01 = 200C; t02 = 1000C - HS: Trình bày các H = 90%; c = 4200J/kg.k bước giải. a) Qi = ? b) Qtp = ? c) t = ? Bài giải a, Nhiệt lượng cần cung cấp để đun sôi nước là: Qi = c.m. ∆ t = 4200.2.80 - HS: Giải bài tập 2 vào = 672000(J) Q vở. b, Vì: H = i .100% Qtp
106
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: => Qtp =
- GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất cách trình bày và kết quả.
Qi .100% H
Thay số: Qtp =
672000 100% ≈ 746666,7( J ) 90
Nhiệt lượng bếp toả ra là 746 666,7 J c, Vì bếp sử dụng ở U = 200V bằng với HĐT định mức do đó công suất của bếp là P = 1000W Qtp = I2.R.t = P.t →t =
Qtp
P
=
746666, 7 ≈ 746, 7 ( s ) 1000
3: Giải bài tập 3 GV: Hướng dẫn HS làm bài tập
GV: Điện trở toàn bộ đường dây được tính bằng công thức nào? +I=? + Nhiệt lượng toả ra trên dây dẫn? - GV: Gọi 1 HS lên bảng giải bài 3.
Bài tập 3 Tóm tắt. l = 40m s = 0,5mm2 = 0,5.10-6m2 U = 200V P = 165W - HS: Giải bài 3 theo ρ = 1,7.10-8 Ω .m hướng dẫn của giáo viên. t = 3.30h = 90 h a, R = ? b, I =? c, Q = ? (kW.h) Giải a, Điện trở toàn bộ đường dây là 1 HS lên bảng giải bài 3. l 40 −8
= 1,36 ( Ω ) R = ρ . = 1, 7.10 . s 0,5.10 −6
- HS: Giải bài 3 vào vở. - GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả.
→I =
P 165 = = 0, 75 ( A ) U 220
c, Nhiệt lượng toả ra trên dây dẫn là: Q = I2.R.t = (0,75)2 . 1,36.90.3600 Q = 247860(J) ≈ 0,07kW.h
* Lưu ý: Nhiệt lượng toả ra ở đường dây của gia đình rất nhỏ nên trong thực tế có thể bỏ qua hao Trường
b, áp dụng công thức: P = U.I
107
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
phí này 4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập định lượng? ? Phát biểu định luật Jun - Len xơ và nêu hệ thức? 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT. - Ôn tập các kiến thức đã học chuẩn bị cho tiết ôn tập.
Tuần : Tiết:
Tiết 20 Bài 20: TỔNG KẾT CHƯƠNG I: ĐIỆN HỌC I. MỤC TIÊU. 1. Kiến thức: - Tự ôn và tự kiểm tra được những yêu cầu về kiến thức và kĩ năng của chương I. - Vận dụng được những kiến thức và kĩ năng để giải các bài tập trong chương I. 2. Kĩ năng: - Rèn luyện kĩ năng giải toán. - Rèn luyện kĩ năng hệ thống, khái quát hoá kiến thức. 3. Thái độ: - Yêu thích, hứng thú học tập bộ môn. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. CHUẨN BỊ. - GV: SGK , tài liệu tham khảo. - HS: Chuẩn bị phần tự kiểm ở nhà. III. HOẠT ĐỘNG HỌC. Trường
108
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
2. Kiểm tra bài cũ: (Không kiểm tra) 3. Bài mới: Họat động của giáo viên
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. => Giới thiệu bài học: Hệ thống các kiến thức đã học trong chương I - Điện học. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Tự ôn và tự kiểm tra được những yêu cầu về kiến thức và kĩ năng của chương I. - Vận dụng được những kiến thức và kĩ năng để giải các bài tập trong chương I. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Trình bày và trao đổi kết quả đã chuẩn bị I. Tự kiểm tra - GV: Gọi HS đọc phần chuẩn bị bài ở nhà của mình đối với mỗi câu của phần tự kiểm tra.
1.I =
U R
2. R =
U với mỗi dây dẫn R I
không đổi. 3. *R1 nt R2 -> RTđ = R1 + R2 *R1 // R2 - GV: Qua phần trình bày - HS: Trình bày câu trả lời, của HS -> GV đánh giá HS khác lắng nghe, nhận 1 = 1 + 1 => R = R1 .R2 td Rtd R1 R2 R1 + R2 phần chuẩn bị bài ở nhà của xét, bổ xung. l cả lớp nói chung, nhắc nhở 4. R = ρ S những sai sót HS thường 2 5. Q= I . R. t gặp và nhấn mạnh một số U2 điểm cần chú ý. 6. P = U.I = I2.R = R
7. A = P.t = U.I .t = I2.R.t = U2 .t R
Trường
109
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
8 . Sử dụng an toàn tiết kiệm điện năng. HOẠT ĐỘNG 3,4: Hoạt động luyện tập, vận dụng (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: hướng dẫn HS trả lời phần câu hỏi trắc nghiệm. 12 - C 13 - B 14 - D 15 - A - GV: Yêu cầu HS làm việc 16 - D cá nhân trả lời 17, 18. 17 - Tóm tắt U = 12V R1 nt R2 I = 0,3A - GV: Gọi HS lên bảng - HS: Làm việc cá R1 // R2 I’ = 1,6A chữa câu 17, 18. nhân giải toán câu R1 ; R2 = ? 17, 18. Bài giải U 12 = = I 0, 3 40( Ω ) (1)
*R1 nt R2 có R1 + R2 = R1 // R2 có R1 .R2 U 12 = = = 7,5(Ω ) (2) R1 + R2 I ' 1,6
Từ (1) và (2) ta có: R1 + R2 = 40 - GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả.
Thảo luận
R1 .R2 = 7,5 R1 + R2
<=>
R1 = 40 - R2
<=>
R1.R2 = 300 R1 = 40 - R2 R22 - 40 R2 + 300 = 0
<=> Ω
Trường
110
R1 = 30 Ω
hoặc
R2 = 10 Ω Năm học:
R1 = 10 R2 = 30 Ω
Giáo án vật lí 9
GV: 18:a) Các dụng cụ đốt nóng bằng điện đều có bộ phận chính được làm bằng dây dẫn có điện trở suất lớn để đoạn dây dẫn có điện trở lớn. Khi có dòng điện chạy qua thì nhiệt lượng hầu như chỉ toả ra ở đoạn dây dẫn này mà không toả nhiệt ở dây nối bằng đồng (có điện trở suất nhỏ và do đó có điện trở nhỏ) b) Khi ấm hoạt động bình thường thì hiệu điện thế là 220V và công suất điện là 1000W -> điện trở của ấm khi đó là:
GV chốt lại Ghi vở
R=
U2 2202 = = 48,4 ( Ω ) P 1000
c) Tiết diện của dây điện trở là: l s
R = ρ -> S =
ρl R
=
= −6
1,1.10 .2 = 0,045.10 −6 m 2 48,4
S= π
( )
d2 4
=> S=
4.S
π
=
0,045.10 −6.4 ≈ 2,4.10 − 4 (m) 3,14
= 0,24 mm. Vậy đường kính tiết diện là 0,24mm 3. Củng cố: - Hệ thống lại các công thức đã học. - Các dạng bài tập đã làm ở trên. 4. Dặn dò: - Ôn tập toàn bộ chương I. - GV hướng dẫn bài 19, 20. - Công thức áp dụng. Lưu ý sử dụng đơn vị đo. - Yêu cầu HS hoàn thành 2 bài tập này vào vở bài tập. - về nhà ôn tập chuẩn bi giáy kiểm tra 45 phút..
Trường
111
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết:
Tiết 21 KIỂM TRA GIỮA KÌ I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: - Kiểm tra những yêu cầu kiến thức, kỹ năng của chương I. - Nắm bắt khả năng tiếp thu và vận dụng kiến thức đã học của học sinh. 2. Kĩ năng: - Rèn luyện kĩ năng giải toán. - Rèn luyện kĩ năng hệ thống, khái quát hoá kiến thức. 3. Thái độ: - Yêu thích, hứng thú học tập bộ môn. II. CHUẨN BỊ: - GV : Đề kiểm tra. - HS : Ôn lại kiến thức chương I, xem lại các bài tập đã giải. III. MA TRẬN THIẾT KẾ ĐỀ Tên Nhận biết chủ đề TNKQ TL 1.Điện trở của dây dẫn – Định luật ôm Trường
Nêu được điện trở của mỗi dây dẫn
Thông hiểu TNKQ TL Viết được công thức tính điện trở tương
Vận dụng Cộng Cấp độ thấp Cấp độ cao TNKQ TL TNKQ TL 3.Vận dụng kiến thức đã học về những tính chất của đoạn 112
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Số câu hỏi Số điểm 2.Sự phụ thuộc của điện trở
Số câu Trường
GV: đặc trưng cho mức độ cản trở dòng điện của dây dẫn đó 1
đương đối với các đoạn mạch
mạch tính được cường độ dòng điện
1
1
3
0,5
0,5
0,5
1,5( 15 % )
Nêu được mối quan hệ giữa điện trở của dây dẫn với độ dài, tiết diện và vật liệu làm dây dẫn 1
1 113
Năm học:
Giáo án vật lí 9 hỏi Số điểm 3. Đoạn mạch song song
GV:
0,5
0,5 = 5% )
Viết được công thức tính điện trở tương đương đối với đoạn mạch song song Số câu 1 hỏi Số 4 điểm 4.Định luật Jun Lenxơ
1 4 (40 %) Vận dụng định luật Jun – Len – Xơ để giải một số bài tập 1
Số câu hỏi Số điểm
Tổng số câu hỏi Tổng Trường
1
4
1 4(
4( 40 %)
2
1
1
1
6
1(10%
0,5(
4(40%)
0,5(5%)
10(10
114
Năm học:
Giáo án vật lí 9 số điểm
GV: )
40%)
5% )
0%)
2. Đề bài: Phần I. Trắc nghiệm ( 2 điểm) A. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng? (1,0 điểm) Câu 1. Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn tỉ lệ nghịch với điện trở của dây. Nếu cường độ dòng điện giảm đi 1,5 lần. A.Cường độ dòng điện tăng 1,5 lần B. Cường độ dòng điện giảm 1,5 lần C. Cường độ dòng điện giảm 3 lần D. Cường độ dòng điện tăng 3 lần Câu 2. Có hai điện trở như nhau có giá trị là R mắc song song thì cường độ dòng điện chạy qua mỗi điện trở có giá trị là 1 A cường độ dòng điện chạy qua lúc đó là: A. 2A B. 3 A C. 0,5A D. 1A Câu 3: Đoạn mạch gồm hai điện trở mắc song song R1 và R2 có điện trở tương đương là: A. R1 + R2
B.
R1 .R2 R1 + R2
C.
R1 + R2 R1 .R2
D. R = ρ
l s
Câu 4: Dây dẫn có chiều dài l, có tiết diện S và làm bằng vật liệu có điện trở suất là ρ thì có điện trở R tính bằng công thức: A. R = ρ
l s
B. R =
s ρ .l
C. R =
l ρ .s
D. R = ρ
s l
Phần II. Tự luận ( 8,0 điểm) Câu 5. Cho điện trở R1 mắc song song với điện trở R2 có R1 = 6 Ω , R2 = 8 Ω . Biết U = 14 V. Tính a. Cường độ dòng điện chạy qua đoạn mạch b. Cường độ dòng điện chạy qua mỗi điện trở Câu 6. Một ấm điện 220V – 1000W dùng để đun sôi 2l nước trong 20 phút, biết nhiệt độ ban đầu là 200C a. Tính nhiệt lượng dùng để đun sôi lượng nước trên biết nhiệt dung riêng của nước là 4200J/Kg.K b. Tính nhiệt lượng ấm nước tỏa ra. ĐÁP ÁN BIỂU ĐIỂM ĐỀ KIỂM TRA 1 TIẾT MÔN: VẬT LÍ - LỚP 9 I. Trắc nghiệm. ( 2,0 điểm) A. Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng. (1,0 điểm) Khoanh đúng mỗi ý được 0.5 điểm. Câu Trường
1
2
3 115
4 Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Đáp án
A
A
B
D
II. Tự luận (8,0 điểm) Câu 5. (4 điểm) Tóm tắt R1 = 6 Ω
Giải a, Điện trở tương đương của đoạn mạch nối tiếp này là: R1 .R2 6 .8 48 = = = 3,42Ω R1 + R2 6 + 8 14 U 14 I= = = 4,09 Α Rtđ 3,42
R2 = 8 Ω
U= 14V a, Rtd = ? I=? b, I1 = ? I2 = ?
Rtđ =
b, Do R1// R2 suy ra U = U1 = U2 = 14V Cường độ dòng điện chạy qua điện trở R1 I1 =
U 14 = = 2,33Α Rtđ 6
Cường độ dòng điện chạy qua điện trở R2 I2 =
Câu 6. (4 điểm) Tóm tắt U= 220V P =1000W V= 2l = 2.10-3m3 T = 20 phút = 1200 s T1 = 20oC T2 = 100oC C = 4200J/kg.k Qi = ? Qt = ?
Trường
U 14 = = 1,75Α R2 8
Giải Năng lượng dùng để đun sôi 2 l nước là Qi = mc(t2- t1) = DVc( t2 – t1) = 2.10-3 . 1000.80 = = 672000J Năng lượng tỏa ra khi đun sôi 2l nước trong 20 phút Qt = pt = 1000.1200 = 12000 J
116
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: CHƯƠNG II: ĐIỆN TỪ HỌC Tiết 22 CHỦ ĐỀ NAM CHÂM - TỪ TRƯỜNG I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Mô tả được hiện tượng chứng tỏ nam châm vĩnh cửu có từ tính. - Nêu được sự tương tác giữa các từ cực của hai nam châm. - Trả lời được câu hỏi, từ trường tồn tại ở đâu. - Biết cách nhận biết được từ trường. 2. Kĩ năng: - Lắp đặt thí nghiệm. - Nhận biết được từ trường. - Xác định được từ cực của nam châm. 3. Thái độ: - Yêu thích môn học. - Ham thích tìm hiểu hiện tượng Vật lý. 4. Định hướng phát triển năng lực: * Năng lực chung: - Năng lực giải quyết vấn đề. - Năng lực sáng tạo. - Năng lực hợp tác. - Năng lực sử dụng ngôn ngữ. * Năng lực chuyên biệt môn vật lí: - Năng lực liên quan đến sử dụng kiến thức vật lí: K1, K4 - Năng lực về phương pháp: P1; P8 - Năng lực trao đổi thông tin: X5; X6; X7 II. MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung/chủ đề
Nhận biết
Thông hiểu
Tìm hiểu từ tính của nam châm
Kim nam châm có hai cực là cực Bắc và cực Nam. Cực luôn chỉ hướng Bắc của Trái Đất gọi là cực Bắc của kim nam châm kí hiệu
Đưa một thanh nam châm vĩnh cửu lại gần các vật: gỗ, sắt, thép, nhôm, đồng. Ta thấy thanh nam châm hút được sắt và
Trường
117
Vận dụng
Vận dụng cao
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Tương tác giữa hai nam châm
là chữ N, cực luôn chỉ hướng Nam của Trái Đất gọi là cực Nam của kim nam châm kí hiệu là chữ S. - Mọi nam châm đều có hai cực: Cực Bắc và cực Nam. - Khi đặt hai nam châm gần nhau thì chúng tương tác với nhau: Các từ cực cùng tên thì đẩy nhau, các từ cực khác tên thì hút nhau. - Đưa một đầu nam châm chưa biết tên cực lại gần cực Nam của thanh nam châm: nếu thấy chúng hút nhau thì đó là cực Bắc của nam châm và đầu còn lại là cực Nam; nếu chúng đẩy nhau thì đó là cực Nam của nam châm và đầu còn lại là cực Bắc.
GV: thép. - Nam châm có từ tính, nên nam châm có khả năng hút các vật liệu từ như: sắt, thép, côban, niken, ...
Đưa một kim nam châm (nam châm thử) tại các vị trí khác nhau xung quanh một thanh nam châm, hoặc đưa một kim nam châm tại các vị trí khác nhau xung quanh một dây dẫn có dòng điện chạy qua. Ta thấy, tại mỗi vị trí
Tìm hiểu về từ trường
Trường
118
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: đặt kim nam châm thì kim nam châm định hướng theo một chiều nhất định. - Không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt gần nó. Ta nói trong không gian đó có từ trường. - Đặt nam châm thử tại các vị trí khác nhau thì tại mọi vị trí nam châm thử nằm cân bằng theo một hướng xác định. Nếu quay nó lệch khỏi hướng trên mà nó quay lại hướng cũ thì tại đó có từ trường.
III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 1. Nhận biết: Câu 1: Trong phòng thí nghiệm thường dùng những loại nam châm có hình dạng nào? [NB1] Câu 2: Khi đặt một kim nam châm trên một giá thẳng đứng sao cho kim có thể quay tự do. Hỏi khi kim đã nằm cân bằng thì kim chỉ theo hướng nào? [NB2] Câu 3. Nêu cách để nhận biết không gian tại nơi nào đó có từ trường hay không. [NB3] 2. Thông hiểu: Câu 1: Hai thanh sắt luôn hút nhau bất kể đưa đầu nào của chúng lại gần nhau. Hai thanh sắt trên có phải là nam châm hay không? [TH1] Câu 2: Xung quanh dòng điện, quanh nam châm, quanh cục pin, quanh Trái Đất. Trường hợp nào không có từ trường? Vì sao? [TH2] 3. Vận dụng Câu 1: Hãy nêu hai cách khác nhau để xác định từ cực của một nam châm thẳng dài đã bị trốc hết sơn. [VD1] Câu 2: Có một thanh kim loại, người ta nghi ngờ nó là nam châm. Hãy đề xuất một thí nghiệm để xác minh điều đó. [VD2] Câu 3. Hai thanh châm thẳng dài AB và CD, đầu B và đầu D đặt gần nhau thì thấy chúng hút nhau. Em có kết luận gì về tên từ cực của đầu B và D đó? [VD3]
Trường
119
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 4. Có 1 thanh sắt và 1 thanh đồng được sơn giống hệt nhau. Em hãy đề nghị một cách để phân biệt hai thanh trên. [VD4] 4. Vận dụng cao Câu 1: Có một cục pin đã trốc hết vỏ nhựa bên ngoài và cũng không có bóng đèn để thử. Nếu có một đoạn dây dẫn và một kim nam châm, em làm cách nào để biết pin có còn sử dụng được hay không? [VDC1] V. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên - Giới thiệu nam châm - Cho HS quan sát các hình thông qua các ứng dụng ảnh thực tế về ứng dụng thực tế của nó trong đời của nam châm trong đời sống. sống hàng ngày. - Mở rộng giới thiệu về từ - Con người không cảm trường của Trái Đất. nhận được từ trường nhưng nhiều loài sinh vật có thể nhận biết được từ trường của Trái Đất .Ví dụ khi buộc nam châm vào một số loài chim di trú, chúng đã bị rối loạn phương hướng và mất khả năng định vị đường bay. Giải thích điều này ta tìm hiểu bài học hôm nay
Hoạt động học sinh - HS quan sát hình ảnh và dự đoán tên đồ vật được nhắc đến. - HS chú ý lắng nghe
Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới ( 55 phút) 1. Mục tiêu: - Mô tả được hiện tượng chứng tỏ nam châm vĩnh cửu có từ tính - Nêu được sự tương tác giữa các từ cực của hai nam châm. - Trả lời được câu hỏi, từ trường tồn tại ở đâu. - Biết cách hiểu được từ trường. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Tiến hành thí nghiệm kiểm tra, trả lời câu hỏi. - Thảo luận, rút ra nhận xét. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh ND1: Tìm hiểu từ tính của nam châm (20 phút) Bước 1. Giao nhiệm vụ: - Giáo viên phân nhóm - Học sinh phân nhóm. - Đưa dụng cụ thí nghiệm cho các nhóm. - Yêu cầu học sinh quan
Trường
120
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao
GV: sát, trả lời câu hỏi và tiến hành thí nghiệm kiểm tra. 1. Nhắc lại các đặc điểm của nam châm đã học ở lớp dưới. 2. Nêu phương án tiến hành thí nghiệm kiểm tra thanh kim loại có phải là nam châm hay không? 3. Làm thí nghiệm quan sát trạng thái của kim nam châm khi đã đứng cân bằng. Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi
Bước 3. Báo cáo kết quả và - Giáo viên thông báo hết thảo luận thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo. - Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận.
- Trả lời câu hỏi. - Đề xuất phương án thí nghiệm kiểm tra. (Cho thanh kim loại lại gần vụn sắt, thép) - Làm thí nghiệm kiểm tra.
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu học tập mà giáo viên yêu cầu. - Các nhóm báo cáo.
- Các nhóm nhận xét, thảo luận.
- Giáo viên đánh giá, góp Học sinh quan sát và ghi ý, nhận xét quá trình làm nội dung vào vở việc các nhóm. - Đưa ra thống nhất chung: +Nam châm hút được các vật liệu từ như sắt, thép, coban, niken, .. + Nam châm có 2 cực: Cực Bắc: Ghi chữ N (North) sơn màu đậm. Cực Nam: ghi chữ S (South) sơn màu nhạt. - Kim nam châm khi để cân bằng luôn chỉ về hướng Bắc Nam. ND2: Tương tác giữa hai nam châm (15 phút) Bước 1. Giao nhiệm vụ - Giáo viên phân nhóm - Học sinh làm việc nhóm. - Đưa dụng cụ thí nghiệm cho các nhóm. Bước 4. Đánh giá kết quả:
Trường
121
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: - Yêu cầu học sinh quan sát, trả lời câu hỏi và tiến hành thí nghiệm kiểm tra. 1. Yêu cầu cá nhân học sinh dự đoán có hiện tượng gì xảy ra khi đưa hai từ của hai nam châm lại gần nhau. 2. Tiến hành thí nghiệm kiểm tra hiện tượng gì khi đưa hai từ của hai nam châm lại gần nhau 3. Đổi đầu của một trong hai nam châm và tiếp tục quan sát hiện tượng. Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi
- Dự đoán hiện tượng xảy ra. - Tiến hành thí nghiệm kiểm tra, rút ra nhận xét.
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu học tập mà giáo viên yêu cầu. Bước 3. Báo cáo kết quả và - Giáo viên thông báo hết - Các nhóm báo cáo. thảo luận thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo. - Giáo viên yêu cầu các - Các nhóm nhận xét, thảo nhóm nhận xét lẫn nhau, luận. thảo luận. Bước 4. Đánh giá kết quả - Giáo viên đánh giá, góp Học sinh quan sát và ghi ý, nhận xét quá trình làm nội dung vào vở việc các nhóm. - Đưa ra thống nhất chung: + Khi đưa từ cực của hai nam châm lại gần nhau thì chúng hút nhau nếu các cực khác tên, đẩy nhau nếu các cực cùng tên ND3: Tìm hiểu về từ trường (20 phút) Bước 1. Giao nhiệm vụ - Giáo viên phân nhóm - Học sinh làm việc nhóm. - Đưa dụng cụ thí nghiệm cho các nhóm. - Yêu cầu học sinh quan sát, trả lời câu hỏi và tiến hành thí nghiệm kiểm tra. 1. Yêu cầu học sinh đọc thí - Nêu mục đích thí nghiệm, nội dung thí nghiệm. các bố trí và tiến hành thí 2. Tiến hành thí nghiệm và nghiệm. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao
Trường
122
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: cho biết có hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm. 3. Thay đổi vị trí đặt vị trí của kim nam châm, tại mỗi vị trí sau khi kim nam châm cân bằng thì xoay nó lệch khỏi hướng ban đầu. Nhận xét hướng của kim nam châm khi trở lại cân bằng. 4. Trình bày phương án nhận biết từ trường. Giáo viên yêu cầu các nhóm trả lời các câu hỏi và tiến hành thí nghiệm kiểm tra.
- Tiến hành thí nghiệm kiểm tra, rút ra nhận xét. - Làm thí nghiệm kiểm tra, rút ra nhận xét.
- Thảo luận, phương án.
đề
xuất
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, làm thí nghiệm và thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu học tập mà giáo viên yêu cầu. Bước 3. Báo cáo kết quả và - Giáo viên thông báo hết - Các nhóm báo cáo. thảo luận thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo. - Giáo viên yêu cầu các - Các nhóm nhận xét, thảo nhóm nhận xét lẫn nhau, luận. thảo luận. Bước 4. Đánh giá kết quả: - Giáo viên đánh giá, góp Học sinh quan sát và ghi ý, nhận xét quá trình làm nội dung vào vở việc các nhóm. - Đưa ra thống nhất chung: + Không gian xung quanh nam châm, xung quanh dòng điện có khả năng tác dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó. Ta nói không gian đó có từ trường. + Tại mỗi vị trí nhất định trong từ trường của thanh nam châm hoặc của dòng điện, kim nam châm đều chỉ một hướng xác định. * Cách nhận biết được từ trường: Nơi nào trong không gian có lực từ tác dụng lên kim nam châm thì nơi đó có từ trường. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao
Trường
123
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hoạt động 3. Luyện tập (20 phút) 1. Mục tiêu: - Nắm được nội dụng chính của bài học. - Biết áp dụng kiến thức vào thực tế. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh:. - Áp dụng kiến thức làm các bài tập. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh I. Tự luận: Câu 1: Trong phòng thí nghiệm thường dùng những loại nam châm có hình dạng nào? [NB1] Hướng dẫn: Các loại nam châm thường gặp trong phòng thí nghiệm là nam châm thẳng, nam châm hình chữ U, kim nam châm, … Câu 2: Khi đặt một kim nam châm trên một giá thẳng đứng sao cho kim có thể quay tự do. Hỏi khi kim đã nằm cân bằng thì kim chỉ theo hướng nào? [NB2] Hướng dẫn: Có thể kết luận một trong hai thanh này không phải là nam châm. Bởi vì nếu cả hai đều là nam châm thì đổi đầu, chúng sẽ đấy nhau. Câu 3. Nêu cách để nhận biết không gian tại nơi nào đó có từ trường hay không. [NB3] Hướng dẫn: Để nhận biết được tại một điểm trong không gian có từ trường hay không thì ta đặt ở đó một kim nam châm, nếu kim bị lệch khỏi hướng Bắc Nam thì nới đó có từ trường. Câu 4: Hai thanh sắt luôn hút nhau bất kể đưa đầu nào của chúng lại gần nhau. Hai thanh sắt trên có phải là nam châm hay không? [TH1] Hướng dẫn: Có thể kết luận một trong hai thanh này không phải là nam châm. Bởi vì nếu cả hai đều là nam châm thì đổi đầu, chúng sẽ đấy nhau. Câu 5: Xung quanh dòng điện, quanh nam châm, quanh cục pin, quanh Trái Đất. Trường hợp nào không có từ trường? Vì sao? [TH2] Hướng dẫn: Không gian xung quanh cục pin không có từ trường, vì cục pin là nguồn điện nên lúc để nguyên chưa mắc vào mạch điện thì không tạo ra dòng điện để sinh ra từ trường. Câu 6: Hãy nêu hai cách khác nhau để xác định từ cực của một nam châm thẳng dài đã bị trốc hết sơn. [VD1] Hướng dẫn: Dựa vào sự định hướng của thanh nam châm trong từ trường của Trái Đất: đặt kim nam châm thăng bằng trên giá thẳng đứng, kim nam châm sẽ chỉ hướng Bắc, Nam theo từ trường của Trái Đất. hoặc dùng một thanh nam châm khác đã biết tên cực để xác định tên các cực của thanh nam châm. Câu 7: Có một thanh kim loại, người ta nghi ngờ nó là nam châm. Hãy đề suất một thí nghiệm để xác minh điều đó. [VD2] Hướng dẫn:
Trường
124
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Ta có thể dùng một nam châm để thử thanh kim loại. Nếu thanh kim loại là nam châm thì khi lần lượt hai đầu của thanh kim loại lại gần nam châm thử thì chúng sẽ hút và đẩy nhau. Câu 8. Hai thanh châm thẳng dài AB và CD, đầu B và đầu D đặt gần nhau thì thấy chúng hút nhau. Em có kết luận gì về tên từ cực của đầu B và D đó? [VD3] Hướng dẫn: Đầu B và D của hai thanh nam châm có từ cực khác nhau, một đầu là cực Bắc một đầu là cực Nam. Câu 9. Có 1 thanh sắt và 1 thanh đồng được sơn giống hệt nhau. Em hãy đề nghị một cách để phân biệt hai thanh trên. [VD4] Hướng dẫn: Lần lượt đưa một nam châm lại gần hai thanh, thanh nào bị nam châm hút thì đó là sắt, thanh còn lại là đồng. Câu 10: Có một cục pin đã trốc hết vỏ nhựa bên ngoài và cũng không có bóng đèn để thử. Nếu có một đoạn dây dẫn và một kim nam châm, em làm cách nào để biết pin có còn sử dụng được hay không? [VDC1] Hướng dẫn: Mắc hai đầu dây dẫn vào hai cực của pin cho dòng điện chạy qua dây dẫn. Đưa kim nam châm lại gần dây dẫn. Nếu kim nam châm bị lệch khỏi hướng Nam – Bắc thì pin còn điện. II. Trắc nghiệm Câu 1. Trên thanh nam châm chỗ nào hút sắt mạnh nhất?
A. Phần giữa của thanh. C. Từ cực Bắc.
B. Hai đầu thanh. D. Từ cực Nam.
Câu 2. Khi nào hai thanh nam châm hút nhau? A. Khi đặt gần nhau. C. Khi đặt hai đầu Nam gần nhau. nhau.
B. Khi đặt hai đầu Bắc gần nhau. D. Khi đặt hai đầu khác tên gần
Câu 3. Vì sao nói Trái Đất cũng là một nam châm khổng lồ? A. Vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời. B. Vì Mặt Trăng có thể quay quanh Trái Đất. C. Vì kim la bàn luôn hướng theo chiều Bắc - Nam của cực Trái Đất. D. Vì một nguyên nhân khác. Câu 4. Nam châm vĩnh cửu có thể hút được các vật nào sau đây? A. Sắt, thép, niken. B. Sắt, nhôm, vàng. C. Nhôm, đồng, chì. D. Sắt, đồng, bạc. Câu 5. Bình thường kim nam châm luôn chỉ hướng A. Đông - Nam. B. Bắc - Nam. C. Tây - Bắc. D. Tây – Nam. Câu 6. Phát biểu nào sau đây là không đúng khi nói về nam châm? A. Nam châm có tính hút được sắt, niken. B. Khi bẻ đôi một nam châm, ta được hai nam châm mới.
Trường
125
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. Nam châm luôn có hai từ cực Bắc và Nam. D. Mọi chỗ trên nam châm đều hút sắt mạnh như nhau. Câu 7. Nam châm hình chữ U hút các vật bằng sắt, thép mạnh nhất ở A. phần thẳng của nam châm. B. phần cong của nam châm. C. hai từ cực của nam châm. D. từ cực Bắc của nam châm. Câu 8. Một nam châm vĩnh cửu không có những đặc tính nào sau đây? A. Hút sắt. B. Hút đồng. C. Hút nam châm khác. D. Định hướng theo cực của Trái Đất khi để tự do. Câu 9. Một thanh nam châm thẳng dài bị gẫy làm đôi. Kết luận nào sau đây là đúng? A. Mỗi nửa của thanh trở thành một nam châm mới nhưng chỉ có 1 từ cực. B. Mỗi nửa của thanh trở thành một nam châm mới có hai từ cực hoàn chỉnh. C. Cả hai đều bị mất hết từ tính. D. Một nửa bị mất hết từ tính, nửa còn lại trở thành một nam châm hoàn chỉnh. Câu 10. Có hai thanh kim loại A, B bề ngoài giống hệt nhau, trong đó một thanh là nam châm. Làm thế nào để xác định được thanh nào là nam châm? A. Đưa thanh A lại gần thanh B, nếu A hút B thì A là nam châm. B. Đưa thanh A lại gần thanh B, nếu A đẩy B thì A là nam châm. C. Dùng một sợi chỉ mềm buộc vào giữa thanh kim loại rồi treo lên, nếu khi cân bằng thanh đó luôn nằm theo hướng Bắc-Nam thì đó là thanh nam châm. D. Đưa thanh kim loại lên cao rồi thả cho rơi, nếu thanh đó luôn rơi lệch về một cực của Trái Đất thì đó là nam châm. Câu 11. Một nam châm vĩnh cửu có đặc tính nào dưới đây? A. Khi bị cọ xát thì hút các vật nhẹ. B. Khi bị nung nóng lên thì có thể hút các vụn sắt. C. Có thể hút các vật bằng sắt. D. Một đầu có thể hút, còn đầu kia thì đẩy các vụn sắt. Câu 12. Trong thí nghiệm phát hiện từ trường quanh dây dẫn có dòng điện. Dây dẫn được bố trí như thế nào? A. Tạo với kim nam châm một góc bất kỳ. B. Song song với kim nam châm. C. Vuông góc với kim nam châm. D. Tạo với kim nam châm một góc nhọn. Câu 13. Nơi nào sau đây không có từ trường? A. Xung quanh dây dẫn. B. Xung quanh nam châm hình chữ U. C. Xung quanh dây kim loại có dòng điện. D. Xung quanh Trái Đất. Câu 14. Nhờ vào hiện tượng nào sau đây người ta kết luận quanh dây dẫn có dòng điện
Trường
126
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
có từ trường? A. Dây dẫn hút dây dẫn khác có dòng điện. B. Dây đẩy dây dẫn khác có dòng điện. C. Dòng điện làm lệch kim nam châm ban đầu đặt song song với dây dẫn. D. Dòng điện làm cho kim nam châm luôn song song với dây dẫn. Câu 15. Để biết nơi nào đó có từ trường hay không ta dùng dụng cụ nào sau đây là thích hợp nhất? A. Ampe kế. B. Vôn kế. C. Điện kế. D. Nam châm thử. Câu 16. Lực do dòng điện tác dụng lên kim nam châm thử làm lệch kim nam châm gọi là: A. Lực hấp dẫn. B. Lực hút. C. Lực từ. D. Lực điện. Câu 17. Từ trường không tồn tại ở đâu? A. Xung quanh nam châm. C. Xung quanh điện tích đứng yên.
B. Xung quanh dòng điện. D. Xung quanh Trái Đất.
Câu 18. Từ trường tác dụng lực lên vật nào sau dây đặt trong nó: A. Quả cầu bằng niken. B. Quả cầu bằng đồng. C. Quả cầu bằng gỗ. D. Quả cầu bằng kẽm. Câu 19. Trong thí nghiệm phát hiện tác dụng từ của dòng điện, dây dẫn AB được bố trí như thế nào? A. Tạo với kim nam châm một góc bất kì. B. Song song với kim nam châm. C. Vuông góc với kim nam châm. D. Tạo với kim nam châm một góc nhọn. Câu 20. Tác dụng nào phụ thuộc chiều của dòng điện? A. Tác dụng nhiệt. B. Tác dụng từ. C. Tác dụng quang. D. Tác dụng sinh lý. Câu 21. Có thể coi một dây dẫn thẳng dài có dòng điện một chiều chạy qua như một nam châm thẳng được không? Vì sao? A. Có thể, vì dòng điện tác dụng lực từ lên kim nam châm để gần nó. B. Có thể, vì dòng điện tác dụng lực từ lên vật bằng sắt để gần nó. C. Không thể, vì dòng điện trong dây dẫn thẳng không hút các vụn sắt về hai đầu dây như hai cực của nam châm thẳng. D. Không thể, vì dòng điện trong dây dẫn thẳng dài luôn có tác dụng như nhau lên các vụn sắt ở bất kì điểm nào của dây.
Hoạt động 4. Vận dụng (5 phút) 1. Mục tiêu:
Trường
127
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Nêu được cách nhận biết từ trường. - Vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng trong thực tế. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Nhắc lại được cách tiến hành thí nghiệm để phát hiện ra tác dụng từ của dòng điện trong dây dẫn thẳng. - Làm được các câu hỏi vận dụng. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh III.Vận dụng - GV: Hướng dẫn HS - HS: Hoạt động cá nhân C4: Đặt kim nam châm thảo luận và trả lời C4, trả lời C4, C5, C6. lại gần dây dẫn AB nếu C5, C6 ? kim nam châm lệch khỏi hướng nam - Bắc thì dây dẫn AB có dòng điện chạy qua và ngược lại C5: Đó là TN đặt kim nam châm ở trạng thái tự do khi đã đứng yên, kim nam châm luôn chỉ hướng nam - Bắc C6: Không gian xung quanh kim nam châm có từ trường. Hoạt động 5. Tìm tòi mở rộng (5 phút) 1. Mục tiêu: - Áp dụng các kiến thức được học vào thực tế. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Sử dụng la bàn để xác định phương hướng. - Tìm hiểu về sự tác động của từ trường Trái Đất đến các loại sinh vật. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh Sử dụng là bàn để xác định phương hướng - Trong cuộc sống, la bàn được sử dụng để xác định phương hướng rộng rãi trong các hoạt động như: đi biển, vào rừng, trong sa mạc hay xác định hướng bay của máy bay, tàu ngầm, tên lữa, …. - Về cấu tạo: + Vỏ hộp, bên trong có chia độ, kí hiệu các hướng Đông, Tây, Nam, Bắc. + Miếng kim loại có từ tính, được mài dũa giũa thành thành hình lá, dẹt, mỏng, nhẹ có hình dạng như cây kim, 2 đầu được sơn màu khác nhau ứng với hai cực Bắc – Nam.
Trường
128
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Về cách sử dụng: + Chọn vị trí cách xa các thiết bị điện, đồ dùng kim loại, … để tránh tác dụng từ lên kim nam châm. + Xoay la bàn cho đến khi mũi kim tô màu đỏ trùng với cực Bắc (chữ N trên là bàn) + Thực hiện nhiều lần để có kết quả chính xác nhất. * Nghiên cứu về khả năng nhận biết được từ trường của Trái Đất của một số loài sinh vật Con người không cảm nhận được từ trường nhưng nhiều loài sinh vật có thể Hiểu được từ trường của Trái Đất như chim di trú, rùa biển... Khả năng này giúp chúng định hướng và di chuyển rất xa.
Ví dụ khi buộc nam châm vào một số loài chim di trú, chúng đã bị rối loạn phương hướng và mất khả năng định vị đường bay.
Trường
129
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết:
Tiết 24 Bài 23: TỪ PHỔ ĐƯỜNG SỨC TỪ I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Biết cách dùng mạt sắt tạo ra từ phổ của thanh nam châm. - Biết vẽ các đường sức từ và xác định được chiều các đường sức từ của thanh nam châm. 2. Kĩ năng: - Hiểu được cực của nam châm, vẽ đường sức từ đúng cho nam châm thẳng, nam châm chữ U. 3. Thái độ: - Trung thực, cẩn thận, khéo léo trong thao tác thí nghiệm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: SGK, giáo án điện tử. Một bộ thí nghiệm đường sức từ. * HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm: - 1 thanh nam châm thẳng - Thí nghiệm quan sát từ phổ của nam châm thẳng. - 1 số kim nam châm nhỏ có trục quay thẳng đứng III. Hoạt động dạy học: 1. Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Gọi 2 HS lên bảng - HS1: Nêu đặc điểm của nam châm? Chữa bài 22.1 và 22.2 SBT. - HS2: Cách Hiểu được từ trường? Chữa bài 22.3 SBT. 3. Bài mới: Trường
130
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Đặt vấn đề: Một số hình ảnh về từ phổ: Họat động của giáo viên
Trường
131
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
GV vào bài mới HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Biết cách dùng mạt sắt tạo ra từ phổ của thanh nam châm. - Biết vẽ các đường sức từ và xác định được chiều các đường sức từ của thanh nam châm. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Thí nghiệm tạo từ phổ của thanh nam châm. (10p) - GV: yêu cầu HS tự nghiên cứu phần TN gọi - GV: Hướng dẫn HS các tiến hành TN Giao dụng cụ TN theo nhóm. Yêu cầu các nhóm tiến hành TN. Quan sát và trả lời C1. Thời gian: 5p. - GV: Yêu cầu các nhóm báo cáo thí nghiệm. - GV: Tổ chức thảo luận cả lớp. - GV: Qua TN em hãy rút ra kết luận về sự sắp xếp Trường
1,2 HS nêu: dụng cụ TN, I. Từ phổ cách tiến hành TN. 1. thí nghiệm: SGK/23.1 - HS: Tìm hiểu TN hình 23.1 - HS: Nhận dụng cụ TN. Làm TN theo nhóm quan sát trả lời câu C1. - HS: Đại diện nhóm báo cáo TN và trả lời C1. C1: Mạt sắt được sắp xếp thành những đường cong nối 132
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
của mạt sắt trong từ trường của thanh nam châm? - GV: Thông báo: Hình ảnh của các đường mạt sắt trên hình 23.1 SGK được gọi là từ phổ, từ phổ cho ta hình - HS: Đọc kết luận SGK và ảnh trực quan về từ trường. ghi vào vở. => Chuyển ý: Dựa vào từ phổ ta có thể vẽ đường sức từ để nghiên cứu từ trường > Đường sức từ được vẽ như thế nào?
từ cực này sang cực kia của nam châm. Càng ra xa nam châm các đường này càng thưc dần. 2. Kết luận: SGK/63
2: Vẽ và xác định chiều đường sức từ. (15p) - GV: Thông báo về quy ước để biểu diễn từ trường dùng các đường sức từ. - GV: a) Cho HS hoạt động theo nhóm dựa vào hình ảnh các đường mạt sắt vẽ các đường sức từ của nam châm. - GV: Tổ chức thảo luận lớp về kết quả của các nhóm. - GV: Lưu ý: + Các đường sức từ này không cắt nhau. + Độ mau thưa của các đường. - GV thông báo: Các đường liền nét mà các em vừa vẽ được gọi là đường sức từ. (GV: Cho HS quan sát cách vẽ các đường sức từ trên màn chiếu) - GV: b)Hướng dẫn HS làm TN để trả lời câu C2. Giao dụng cụ cho các nhóm. Trường
II. Đường sức từ 1. Vẽ và xác định chiều đường sức từ a, Vẽ các đường liền nét từ - HS: Hoạt động nhóm vẽ cực nọ sang cực kia -> Biểu diễn đường sức từ của từ các đường sức từ. trường (gọi là từ trường)
b, Đặt kim nam châm nhỏ đặt dọc theo các đường sức từ. - HS: Làm thí nghiệm theo nhóm. Đặt các kim nam châm nhỏ xung quanh nam châm 133
Năm học:
Giáo án vật lí 9 thẳng. Quan sát, nhận xét. - GV: Yêu cầu các nhóm Thảo luận và trả lời C2. báo cáo TN. - HS: Đại diện nhóm trình bày. - GV: Chiếu các hình ảnh về việc sắp xếp các kim nam châm xung quanh thanh nam châm lên màn. Tổ chức thảo luận kết quả TN. - GV: Kết luận về quy ước chiều của các đường sức từ. - GV: c) Vận dụng quy ước về chiều đường sức từ, - HS: Cá nhân hoàn thành dùng mũi tên dánh dấu câu C3. chiều các đường sức từ vữa vẽ được trả lời C3. Thời gian: 5p
GV: C2: Trên mỗi đường sức từ, kim nam châm định hướng theo một chiều nhất định. € Đường sức từ cho phép biểu diễn từ trường. Quy ước chiều: Đi ra từ cực Bắc vào cự Nam bên ngoài nam châm, bên trong từ cực Nam -> Bắc. c, Đánh dấu mũi tên vào các đường sức từ vừa vẽ. C3: Bên ngoài thanh nam châm, các đường sức từ đều có chiều đi ra từ cực bắc, đi vào cực nam. 2. Kết luận: sgk/64
- GV: Tổ chức cho HS thảo luận rút ra kết luận về đường sức từ. Nhấn mạnh về độ mau thưa của các đường sức từ. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Từ phổ là hình ảnh cụ thể về: A. các đường sức điện. B. các đường sức từ. C. cường độ điện trường. D. cảm ứng từ. → Đáp án B Câu 2: Độ mau, thưa của các đường sức từ trên cùng một hình vẽ cho ta biết điều gì về từ trường? 134 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. Chỗ đường sức từ càng mau thì từ trường càng yếu, chỗ càng thưa thì từ trường càng mạnh. B. Chỗ đường sức từ càng mau thì từ trường càng mạnh, chỗ càng thưa thì từ trường càng yếu C. Chỗ đường sức từ càng thưa thì dòng điện đặt ở đó có cường độ càng lớn. D. Chỗ đường sức từ càng mau thì dây dẫn đặt ở đó càng bị nóng lên nhiều. → Đáp án B Câu 3: Chọn phát biểu đúng A. Có thể thu được từ phổ bằng rắc mạt sắt lên tấm nhựa trong đặt trong từ trường. B. Từ phổ là hình ảnh cụ thể về các đường sức điện. C. Nơi nào mạt sắt dày thì từ trường yếu. D. Nơi nào mạt sắt thưa thì từ trường mạnh. → Đáp án A Câu 4: Đường sức từ là những đường cong được vẽ theo quy ước sao cho A. Có chiều từ cực Nam tới cực Bắc bên ngoài thanh nam châm. B. Có độ mau thưa tùy ý. C. Bắt đầu từ cực này và kết thúc ở cực kia của nam châm. D. Có chiều từ cực Bắc tới cực Nam bên ngoài thanh nam châm. → Đáp án D Câu 5: Chiều của đường sức từ cho ta biết điều gì về từ trường tại điểm đó? A. Chiều chuyển động của thanh nam châm đặt ở điểm đó. B. Hướng của lực từ tác dụng lên cực Bắc của một kim nam châm đặt tại điểm đó. C. Hướng của lực từ tác dụng lên vụn sắt đặt tại điểm đó. D. Hướng của dòng điện trong dây dẫn đặt tại điểm đó. → Đáp án B Câu 6: Chiều của đường sức từ của nam châm được vẽ như sau:
Tên các cực từ của nam châm là A. A là cực Bắc, B là cực Nam B. A là cực Nam, B là cực Bắc. C. A và B là cực Bắc. D. A và B là cực Nam. Trường
135
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ Đáp án B Câu 7: Lực từ tác dụng lên kim nam châm trong hình sau đặt ở điểm nào là mạnh nhất?
A. Điểm 1 B. Điểm 2 C. Điểm 3 D. Điểm 4 → Đáp án A Câu 8: Hình ảnh định hướng của kim nam châm đặt tại các điểm xung quanh thanh nam châm như hình sau:
Cực Bắc của nam châm là A. Ở 2 B. Ở 1 C. Nam châm thử định hướng sai. D. Không xác định được. → Đáp án D Câu 9: Nhìn vào đường sức từ của nam châm hình chữ U sau:
Hãy cho biết các cực của nam châm và tại những vị trí nào của nam châm có từ trường đều? A. Cực Bắc tại B, cực Nam tại A và từ trường đều ở hai cực. B. Cực Bắc tại A, cực Nam tại B và từ trường đều ở hai cực. C. Cực Bắc tại A, cực Nam tại B và từ trường đều ở giữa hai nhánh nam châm. Trường
136
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. Cực Bắc tại B, cực Nam tại A và từ trường đều ở giữa hai nhánh nam châm. → Đáp án C Câu 10: Trên hình vẽ, đường sức từ nào vẽ sai?
A. Đường 1 B. Đường 2 C. Đường 3 D. Đường 4 → Đáp án C HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. III. Vận dụng: C4: ở khoảng giữa hai cực của - GV: Yêu cầu HS hoạt nam châm chữ U, các đường động cá nhân để trả lời C4, sức từ gần như sng song với C5, C6. nhau. - Bên ngoài là những đường - GV: Tổ chức thảo luận cong nối 2 cực nam châm. lớp. - HS: Trả lời C4, C5, C6. C5: - Đường sức từ có chiều đi từ Kết luận cực Bắc vào cực Nam của nam châm. -> đầu A của thanh nam châm là cực Bắc. C6: Chiều đi từ cực Bắc của nam châm bên trái -> cực Nam của nam châm bên phải. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp 137 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. * Nghiên cứu từ trường của trái đất Nhờ sự chuyển động mạnh của các chất dẫn điện lỏng trong lòng đất mà làm cho Trái Đất như một nam châm khổng lồ có từ trường rất mạnh.
Nhờ có từ trường này, Trái Đất đã tạo nên một lớp đã tạo nên một lớp rào chắn bảo vệ chống lại “bão” Mặt Trời.
Nếu không có lớp từ trường này Trái đất sẽ phải hứng chịu các hạt mang điện có hại mà Mặt Trời không ngừng phát ra và sự sống sẽ không thể tồn tại được nữa. 4. Hướng dẫn về nhà: - Học và làm bài tập 23 (SBT) - Đọc và chuẩn bị nội dung bài 24. - Nhận xét giờ học.
Trường
138
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: Bài 24: TỪ TRƯỜNG CỦA ỐNG DÂY CÓ DÒNG ĐIỆN CHẠY QUA
I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - So sánh được từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua với từ phổ của thanh nam châm thẳng. - Vẽ được đường sức từ biểu diễn từ trường của ống dây - Vận dụng quy tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua khi biết chiều dòng điện. 2. Kĩ năng: - Làm thí nghiệm về từ phổ của từ trường ống dây có dòng điện chạy qua. - Vẽ đường sức từ của từ trường ống dây có dòng điện chạy qua. 3. Thái độ: - Thận trọng, khéo léo khi làm thí nghiệm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II.Chuẩn bị: *GV: SGK, tài liệu tham khảo *HS: Đối với mỗi nhóm HS: + 1 nguồn điện 6V. + 2 đoạn dây dẫn. + Bộ thí nghiệm xác định từ trường trong ống dây. II. Hoạt động dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ : (5p) - GV: Gọi 2 HS lên bảng: - HS 1: + Nêu cách tạo ra từ phổ và đặc điểm từ phổ của nam châm thẳng? + Nêu quy ước vẽ chiều đường sức từ. + Vẽ và xác định chiều đường sức từ biểu diễn từ trường của thanh nam châm thẳng? - HS 2: Chữa bài 23.1 và 23.2 SGK 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho Trường
139
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Ống dây có dòng điện chạy qua cũng được xem như là một nam châm. Hai đầu của nó cũng như là hai cực từ. Đầu ống dây có các đường sức từ đi ra là cực Bắc, đầu kia có các đường sức từ đi vào là cực Nam. Từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua với từ phổ của thanh nam châm thẳng có điểm gì giống và khác nhau, ta sẽ cùng tìm hiểu bài hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - So sánh được từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua với từ phổ của thanh nam châm thẳng. - Vẽ được đường sức từ biểu diễn từ trường của ống dây Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Tạo ra và quan sát từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua. (15p) Đặt vấn đề: SGK/65 - GV: Yêu cầu HS đọc SGK mục 1 tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm? + Dụng cụ thí nghiệm? + Cách tiến hành thí nghiệm? - GV: Hướng dẫn HS làm TN để tạo ra và quan sát từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua. - GV: Giao dụng cụ cho các nhóm. Yêu cầu các nhóm tiến hành TN. Trả lời C1. Thời gian: 5 p. - GV: Hết thời gian, yêu cầu các nhóm dừng thí nghiệm và báo cáo kết quả. - GV: Kết luận. Trường
I. Từ phổ, đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua 1. Thí nghiệm: Hình 24.1/SGK - HS: Tìm hiểu theo yêu a, Quan sát từ phổ tạo thành: cầu của giáo viên.
- HS: Tiến hành TN theo nhóm. Quan sát, trao đổi, thảo luận trả lời C1. - HS: Đại diện nhóm báo C1: Phần từ phổ ở bên ngoài cáo kết quả, trả lời C1. ống dây có dòng điện chạy qua và bên ngoài thanh nam 140
Năm học:
Giáo án vật lí 9 - GV: Yêu cầu HS vẽ 1 số đường sức từ của ống dây ngay trên tấm nhựa, thực - HS: Trả lời C2. hiện câu C2 . - GV: Làm TN cho HS quan sát -> Kết luận. - Yêu cầu HS thảo luận - HS: Trả lời C3. theo nhóm trả lời C3. - GV thông báo: Hai đầu của ống dây có dòng điện chạy qua cũng là 2 từ cực. Đầu có các đường sức từ đi ra gọi là cực Bắc, đầu có các đường sức từ đi vào gọi là cực Nam. GV: Từ kết quả TN ở câu C1, C2, C3 chúng ta rút ra được kết luận gì về từ phổ, đường sức từ và chiều HS: Trả lời. đường sức từ ở hai đầu ống dây? - GV: Kết luận.
GV: châm giống nhau. - Khác nhau: trong lòng ống dây cũng có các đường mạt sắt được sắp xếp gần như song song với nhau. b, Vẽ đường sức từ : C2: Đường sức từ ở bên ngoài và trong ống dây tạo thành những đường cong khép kín c, Xác định chiều của đường sức từ. C3: Giống như thanh nam châm, tại hai đầu ống dây, các đường sức từ cùng đi vào một đầu và cùng đi ra ở đầu kia.
2. Kết luận: sgk/66
2: Tìm hiểu qui tắc nắm tay phải (10p) GV: Từ trường do dòng điện sinh ra, vậy chiều của đường sức từ có phụ thuộc vào chiều dòng điện hay - HS: Nêu dự đoán và cách không? Làm thế nào để kiểm tra? kiểm tra được điều đó?
II. Qui tắc nắm tay phải 1. Chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua phụ thuộc vào yếu tố nào?
- GV: Tổ chức cho HS làm - HS: Hoạt động nhóm TN theo nhóm để kiểm tra tiến hành TN. dự đoán. => Rút ra kết luận. a, Dự đoán: SGK/ 66 - GV thông báo: Để thuận tiện, sử dụng quy tắc nắm tay phải.
b, Làm TN, dùng nam châm thử để kiểm tra dự đoán.
c, Kết luận: - GV: yêu cầu HS nghiên - HS: Đọc và phát biểu Chiều đường sức từ của ống 141 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
dây phụ thuộc vào chiều của dòng điện chạy qua các vòng - GV: Lưu ý HS tránh - HS: Vận dụng, xác định dây. nhầm lẫn khi áp dụng quy chiều đường sức từ của tắc: Cách xác định chiều ống dây trong TN trên. dòng điện, cách đặt ngón tay... 2. Qui tắc nắm tay phải: (SGK) - GV: Yêu cầu HS xác định chiều đường sức từ khi đã đổi chiều dòng điện. - GV: Kết luận.
cứu qui tắc nắm tay phải.
quy tắc nắm tay phải.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Các đường sức từ ở trong lòng ống dây có dòng điện một chiều chạy qua có những đặc điểm gì? A. Là những đường thẳng song song, cách điều nhau và vuông góc với trục của ống dây. B. Là những vòng tròn cách đều nhau, có tâm nằm trên trục của ống dây. C. Là những đường thẳng song song, cách đều nhau và hướng từ cực Bắc đến cực Nam của ống dây. D. Là những đường thẳng song song, cách đều nhau và hướng từ cực Nam đến cực Bắc của ống dây. → Đáp án D Câu 2: Vì sao có thể coi ống dây có dòng điện một chiều chạy qua như một thanh nam châm thẳng? A. Vì ống dây cũng có tác dụng lực từ lên kim nam châm. B. Vì ống dây cũng tác dụng lực từ lên kim sắt. C. Vì ống dây cũng có hai cực từ như thanh nam châm. D. Vì một kim nam châm đặt trong lòng ống dây cũng chịu tác dụng của một lực giống như khi đặt trong lòng thanh nam châm. → Đáp án C Câu 3: Nếu dùng quy tắc nắm tay phải để xác định chiều của từ trường của ống dây có dòng điện chạy qua thì ngón tay cái choãi ra chỉ điều gì? A. Chiều của dòng điện trong ống dây. 142 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
B. Chiều của lực điện từ lên nam châm thử. C. Chiều của lực điện từ tác dụng lên cực Bắc của nam châm thử đặt ở ngoài ống dây. D. Chiều của lực điện từ tác dụng lên cực Bắc của nam châm thử trong lòng ống dây. → Đáp án D Câu 4: Quy tắc nào sau đây xác định được chiều của đường sức từ ở trong lòng một ống dây có dòng điện một chiều chạy qua? A. Quy tắc bàn tay phải. B. Quy tắc bàn tay trái. C. Quy tắc nắm tay phải. D. Quy tắc nắm tay trái. → Đáp án C Câu 5: Cho ống dây AB có dòng diện chạy qua. Một nam châm thử đặt ở đầu B của ống dây, khi đứng yên nằm định hướng như hình sau:
Tên các từ cực của ống dây được xác định là: A. A là cực Bắc, B là cực Nam. B. A là cực Nam, B là cực Bắc. C. Cả A và B là cực Bắc. D. Cả A và B là cực Nam. → Đáp án B Câu 6: Một ống dây dẫn được đặt sao cho trục chính của nó nằm dọc theo thanh nam châm như hình dưới. Đóng công tắc K, đầu tiên thấy thanh nam châm bị đẩy ra xa.
Đầu B của nam châm là cực gì? A. Cực Bắc B. Cực Nam C. Cực Bắc Nam D. Không đủ dữ kiện để xác định → Đáp án B Câu 7: Một dụng cụ để phát hiện dòng điện (một loại điện kế) có cấu tạo được mô tả như hình sau: Trường
143
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Dụng cụ này gồm một ống dây B, trong lòng B có một thanh nam châm A nằm thăng bằng, vuông góc với trục ống dây và có thể quay quanh một trục OO’ đặt giữa thanh, vuông góc với mặt phẳng trang giấy. Nếu dòng điện qua ống dây B có chiều được đánh dấu như hình vẽ thì kim chỉ thị sẽ: A. Quay sáng bên phải B. Quay sang bên trái C. Đứng yên D. Dao động xung quanh vị trí cân bằng → Đáp án A Câu 8: Quy tắc nắm tay phải được phát biểu: A. Nắm tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều của đường sức từ trong lòng ống dây thì ngón tay cái choãi ra chỉ chiều dòng điện chạy qua các vòng dây. B. Nắm tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của đường sức từ trong lòng ống dây. C. Nắm tay phải, rồi đặt sao cho ngón tay cái hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón tay còn lại chỉ chiều của đường sức từ trong lòng ống dây. D. Nắm tay phải, rồi đặt sao cho bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện chạy qua các vòng dây thì ngón tay cái khom lại theo bốn ngón tay chỉ chiều của đường sức từ trong lòng ống dây. → Đáp án B Câu 9: Ống dây có chiều dòng điện chạy qua như hình vẽ: Chọn phương án đúng về từ cực của cuộn dây. A. A là cực Bắc B. A là cực Nam C. B là cực Bắc D. Không xác định được → Đáp án A Câu 10: Trong hình sau, kim nam châm nào bị vẽ sai?
Trường
144
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. Kim nam châm số 1 B. Kim nam châm số 3 C. Kim nam châm số 4 D. Kim nam châm số 5 → Đáp án B HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Tổ chức thảo luận C4: Đầu A là cực Nam, đầu B lớp thống nhất câu trả lời. - HS: Hoạt động cá nhân là cực Bắc trả lời C4, C5, C6. C5: Kim nam châm bị vẽ sai chiều là kim số 5. Dòng điện trong ống dây có chiều đi ra ở đầu dây B. C6: Đầu A của cuôn dây là cực Bắc đầu B là cực Nam. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Vẽ sơ đồ tư duy 4. Hướng dẫn về nhà: - Học thuộc qui tắc nắm tay phải, vận dụng thành thạo qui tắc. - Làm bài tập 24 (SBT) - Nhận xét giờ học.
Trường
145
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: Bài 25: SỰ NHIỄM TỪ CỦA SẮT - THÉP NAM CHÂM ĐIỆN I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Mô tả được TN về sự nhiễm từ của sắt, thép. - Giải thích được vì sao người ta dùng lõi sắt non để chế tạo nam châm điện. - Hiểu được 2 cách làm tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên 1 vật. 2. Kĩ năng: - Mắc mạch điện theo sơ đồ, sử dụng biến trở trong mạch điện, sử dụng các dụng cụ đo điện. -Biết vận dụng sự nhiễm từ của sắt và thép để bảo vệ môi trường. 3. Thái độ: - Thực hiện an toàn về điện, yêu thích môn học. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. - Có ý thức bảo vệ môi trường. 4. Định hướng phát triển năng lực:
Trường
146
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II.Chuẩn bị: *GV: SGK, tài liệu tham khảo. *HS: Mỗi nhóm chuẩn bị: + 1 mặt sắt. + 1 ống dây có khoảng 500 hoặc 700 vòng. + 1 la bàn hoặc kim nam châm đặt trên giá thẳng đứng 1 giá TN, 1 biến trở. + 1 nguồn điện từ 6V, 1 Ampe kế + 1 công tắc điện, 5 đoạn dây dẫn + 1 lõi sắt non và một lõi thép có thể đặt vừa trong lòng ống dây III. Hoạt động dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: + Tác dụng từ của dòng điện được biểu hiện như thế nào ? + Nêu cấu tạo và hoạt động của nam châm điện mà em đã học ở lớp 7? + Trong thực tế, nam châm điện được dùng làm gì? - HS: Trả lời. 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Tổ chức tình huống học tập Đưa tranh vẽ nam châm điện (cần cẩu điện) giới thiệu, nhờ nam châm điện mà người ta có thể thu gom "rác kim loại" một cách dễ dàng, vậy nam châm điện được tạo ra ntn? Nó có gì lợi hơn so với nam châm vĩnh cửu. Chúng ta cùng học bài hôm nay. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Mô tả được TN về sự nhiễm từ của sắt, thép. - Giải thích được vì sao người ta dùng lõi sắt non để chế tạo nam châm điện. - Hiểu được 2 cách làm tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên 1 vật. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Trường
147
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
1.Sự nhiễm từ của sắt, thép (10p) - GV: Yêu cầu cá nhân HS quan sát hình 25.1 đọc SGK mục 1TN tìm hiểu mục đích TN, dụng cụ TN, cách tiến hành TN. GV: Hướng dẫn các bước tiến hành TN. Lưu ý HS bố trí TN để cho kim nam châm đứng thăng bằng rồi mới đặt cuộn dây sao cho trục kim nam châm song song với một ống dây, sau đó mới đóng mạch điện. - GV: Phát dụng cụ cho các nhóm. Yêu cầu HS tiến hành TN theo nhóm. Thời gian: 6p. - GV: Hết thời gian, yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả TN. - GV: Tổ chức thảo luận lớp rút ra nhân xét chung.
I. Sự nhiễm từ của sát, thép 1. Thí nghiệm a.Bố trí TN như hình 25.1 Kết quả TN: - Khoá K đóng, kim nam châm bị lệch đi so với phương ban đầu. - HS: Tìm hiểu theo các - Đặt lõi sắt (thép) vào trong lòng ống dây, góc lệch của yêu cầu của GV, trả lời. kim nam châm lớn hơn so với trường hợp không có lõi sắt (thép) => Nhận xét: Lõi sắt hoặc thép làm tăng tác dụng từ của ống dây có dòng điện chạy qua. - HS: Tiến hành TN theo nhóm. Quan sát hiện tượng -> Nhận xét. - HS: Đại diện nhóm báo cáo kết quả TN.
2: Làm thí nghiệm, khi ngắt dòng điện chạy qua ống dây, sự nhiễm từ của sắt non và thép có gì khác nhau (10p) - GV: Yêu cầu HS Hiểu được mục đích TN ở hình 25.2, dụng cụ TN và cách tiến hành TN. - GV: Yêu cầu các nhóm tiến - HS: Tiến hành TN hình hành TN theo hình 25.2. 25.2. Quan sát hiện tượng -> Nhận xét. Thời gian: 5p. - GV: Yêu cầu các nhóm báo - HS: Các nhóm báo cáo cáo kết quả. kết quả. Trường
148
b. Bố trí TN như hình 25.2
C1: Khi ngắt dòng điện đi qua ống dây, lõi sắt non mất hết từ tính, còn lõi thép thì vẫn giữ được từ tính Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả. Yêu cầu các nhóm thảo luận trả lời C1. - HS: Trả lời C1. GV: Kết luận. - GV: Qua TN 25.1 và 25.2, - HS: Rút ra kết luận về sự rút ra KLgì ? nhiễm từ của sắt và thép. - GV: Kết luận. Từ đó đưa ra ứng dụng của sắt, thép.
2. Kết luận : a, Lõi sắt hoặc thép làm tăng tác dụng từ của ống dây có dòng điện chạy qua. b, Khi ngắt điện, lõi sắt non mất hết từ tính còn lõi thép thì vẫn giữ được từ tính.
3: Tìm hiểu nam châm điện (10p) II. Nam châm điện - GV: Yêu cầu cá nhân HS quan sát hình 25.3 SGK để thực hiện C2, tìm hiểu cấu tạo nam châm điện và ý nghĩa các con số ghi trên cuộn dây của nam châm - HS: Trả lời C2. điện. - GV: Yêu cầu HS đọc thông báo của mục II trả lời câu hỏi: có thể tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên 1 vật bằng cách nào? (Tăng số vòng dây hoặc tăng cường độ dòng điện chạy qua các vòng dây)
Người ta ứng dụng đặc tính về sự nhiễm từ của sắt để làm nam châm điện. C2: - Cấu tạo: Gồm 1 ống dây dẫn trong có lõi sắt non. - Các con số khác nhau (1000, 1500) ghi trên ống dây cho biết ống dây có thể sử dụng với những số vòng khác nhau, tuỳ theo cách chọn để nối 2 đầu ống dây với nguồn điện. Dòng chữ 1A- 22 Ω cho biết ống dây được dùng với dòng điện có cường độ 1A, điện trở của - GV: hướng dẫn HS thảo - HS: thảo luận chung cả ống dây là 22 Ω luận chung cả lớp trả lời C3. lớp trả lời C3. C3: nam châm b mạnh hơn nam châm a; d mạnh hơn c; e mạnh hơn b và d HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Khi đặt sắt, thép, niken, coban hay các vật liệu từ khác đặt trong từ trường thì: Trường
149
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. Bị nhiễm điện B. Bị nhiễm từ C. Mất hết từ tính D. Giữ được từ tính lâu dài → Đáp án D Câu 2: Có hiện tượng gì xảy ra với một thanh thép khi đặt nó vào trong lòng một ống dây có dòng điện một chiều chạy qua? A. Thanh thép bị nóng lên. B. Thanh thép bị phát sáng. C. Thanh thép bị đẩy ra khỏi ống dây. D. Thanh thép trở thành một nam châm. → Đáp án B Câu 3: Nam châm điện có cấu tạo gồm: A. Nam châm vĩnh cửu và lõi sắt non. B. Cuộn dây dẫn và lõi sắt non. C. Cuộn dây dẫn và nam châm vĩnh cửu. D. Nam châm. → Đáp án B Câu 4: Chọn phương án đúng? A. Tăng cường độ dòng điện chạy qua các vòng dây thì lực từ của nam châm điện giảm. B. Tăng số vòng dây của cuộn dây thì lực từ của nam châm điện giảm. C. Lõi sắt hoặc lõi thép làm tăng tác dụng từ của ống dây. D. Sau khi bị nhiễm từ thì cả sắt non và thép đều không giữ được từ tính lâu dài. → Đáp án C Câu 5: Trong các trường hợp sau, trường hợp nào vật có khả năng nhiễm từ và trở thành nam châm vĩnh cửu? A. Một vòng dây dẫn bằng thép được đưa lại gần một cực của nam châm điện mạnh trong thời gian ngắn, rồi đưa ra xa. B. Một vòng dây dẫn bằng sắt non được đưa lại gần một cực của nam châm điện mạnh trong thời gian ngắn, rồi đưa ra xa. C. Một vòng dây dẫn bằng sắt non được đưa lại gần một đầu của nam châm điện mạnh trong thời gian dài, rồi đưa ra xa. D. Một lõi sắt non được đặt trong lòng một cuộn dây có dòng điện với cường độ lớn trong một thời gian dài, rồi đưa ra xa. → Đáp án A Câu 6: Các nam châm điện được mô tả như hình sau: Trường
150
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hãy cho biết nam châm nào mạnh hơn? A. Nam châm a B. Nam châm c C. Nam châm b D. Nam châm e → Đáp án D Câu 7: Vì sao lõi của nam châm điện không làm bằng thép mà lại làm bằng sắt non? A. Vì lõi thép nhiễm từ yếu hơn lõi sắt non. B. Vì dùng lõi thép thì sau khi nhiễm từ sẽ biến thành một nam châm vĩnh cửu. C. Vì dùng lõi thép thì không thể làm thay đổi cường độ lực từ của nam châm điện. D. Vì dùng lõi thép thì lực từ bị giảm đi so với khi chưa có lõi. → Đáp án B Câu 8: Cách nào để làm tăng lực từ của nam châm điện? A. Dùng dây dẫn to cuốn ít vòng. B. Dùng dây dẫn nhỏ cuốn nhiều vòng. C. Tăng số vòng dây dẫn và giảm hiệu điện thế đặt vào hai đầu ống dây. D. Tăng đường kính và chiều dài của ống dây. → Đáp án B Câu 9: Khi đặt một thanh sắt non vào trong một ống dây có dòng điện một chiều chạy qua thì thanh sắt trở thành một nam châm. Hướng Bắc Nam của nam châm mới được tạo thành so với hướng Bắc Nam của ống dây thì: A. Ngược hướng B. Vuông góc C. Cùng hướng D. Tạo thành một góc 450 → Đáp án C Câu 10: Nam châm điện gồm một cuộn dây dẫn cuốn xung quanh lõi sắt non có dòng điện chạy qua.
Trường
151
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Nếu ngắt dòng điện: A. Lõi sắt non có từ tính tạo ra từ trường mạnh, có thể hút được sắt, thép… B. Lõi sắt non có từ tính tạo ra từ trường yếu, không thể hút được sắt, thép… C. Lõi sắt non không có từ tính, có thể hút được sắt, thép… D. Lõi sắt non không có từ tính, không thể hút được sắt, thép… → Đáp án D HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Yêu cầu HS cá nhân III. Vận dụng hoàn thành câu C4, C5. C4: Khi chạm mũi kéo vào - HS: Trả lời C3, C4, C5 đầu thanh nam châm thì - GV: Trong các nhà máy mũi kéo đã bị nhiễm từ và luyện kim, cơ khí thường có trở thành 1 nam châm, mặt những bụi gì? Cách sử lý khác kéo làm bằng thép nên những bụi đó? (Có nhiều bụi, sau khi không còn tiếp xúc vụ sắt. Sử dụng các nam với nam châm nữa nó vẫn châm điện để thu gom bụi, giữ được từ tính lâu dài vụn sắt làm sạch môi trường - HS: Trả lời. C5: Chỉ cần ngắt dòng điện đi qua ống dây của nam là một giải pháp hiệu quả) - GV: Kết luận. châm. C6: Lợi thế của nam châm điện: - Có thể chế tạo nam châm điện cực mạnh. - Chỉ cần ngắt dòng điện đi qua ống dây là nam châm điện mất hết từ tính. - Có thể thay đổi tên từ cực của nam châm điện. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Trường
152
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Tại sao loài chim bồ câu có khả năng đặc biệt đó là có thể xác định được phương hướng chính xác trong không gian. Sở dĩ như vậy bởi vì trong não bộ của chim bồ câu có các hệ thống giống như la bàn, chúng được định hướng theo từ trường của Trái Đất. Sự định hướng này có thể bị đảo lộn nếu như trong môi trường có quá nhiều nguồn phát sóng điện từ. Vì vậy, bảo vệ môi trường tránh ảnh hưởng tiêu cực của sóng điện từ là góp phần bảo vệ thiên nhiên. 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm bài tập 25.1 -> 25.4 SBT. - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo.
Tuần : Tiết: Bài 26: ỨNG DỤNG CỦA NAM CHÂM I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: Trường
153
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Hiểu được nguyên tắc hoạt động của loa điện, tác dụng của nam châm trong rơ le điện từ, chuông báo động. - Kể tên được 1 số ứng dụng của nam châm trong đời sống và kĩ thuật. 2. Kĩ năng: - Phân tích, tổng hợp kiến thức. - Giải thích được sự hoạt động của nam châm điện. 3. Thái độ: - Thấy được vai trò to lớn của Vật lý học, yêu thích môn học. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II.Chuẩn bị: 1.Giáo viên: - SGK, tài liệu tham khảo. - 1 chuông điện. 2.Học sinh: Mỗi nhóm HS - 1 loa điện động. - 1 Giá TN, 1 biến trở, 1 nguồn điện 6V, 1 ampe kế, 1 nam châm hình chữ U - 1 công tắc điện, 5 đoạn dây nối có lõi bằng đồng và có vỏ cách điện mỗi đoạn dài khoảng 30cm III. Tiến trình dạy - học: 2. Kiểm tra bài cũ: - GV: Gọi HS lên bảng - HS1: 25.1, 25.2 SBT. - HS2: 25.2; 25.4 SBT. 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. GV: Làm TN với chuông điện. NC được chế tạo không mấy khó khăn và ít tốt kém nhưng lại có vai trò và được ứng dụng rộng rãi trong đời sống cũng như kỹ thuật. Bài này chúng ta sẽ tìm hiểu về một số ứng dụng của NC Trường
154
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được nguyên tắc hoạt động của loa điện, tác dụng của nam châm trong rơ le điện từ, chuông báo động. - Kể tên được 1 số ứng dụng của nam châm trong đời sống và kĩ thuật. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Tìm hiểu nguyên tắc hoạt động va cấu tạo của loa điện. Đặt vấn đề: SGK/ 70 - GV thông báo ứng dụng của nam châm. - GV: Yêu cầu HS đọc mục 1 SGK tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm? + Dụng cụ thí nghiêm? + Cách tiến hành TN? - GV: Kết luận. Nhấn mạnh các bước tiến hành TN sao cho thành công. + Treo ống dây lồng vào một cực của nam châm, không được cọ xát vào nam châm, ảnh hưởng đến tác dụng từ lên ống dây. + Khi di chuyển con chạy phải nhanh và dứt khoát. - GV: Yêu cầu các nhóm tiến hành TN. Thời gian: 10p - GV: Giúp đỡ những nhóm yếu khi tiến hành TN. - GV: Hết thời gian, yêu cầu các nhóm báo cáo TN. - HS: Đại diện nhóm báo cáo TN. - GV: Tổ chức thảo luận lớp rút ra kết luận. Trường
I. Loa điện 1. Nguyên tắc hoạt động của loa điện. - Loa điện hoạt động dựa vào tác dụng từ của nam châm lên - HS: Đọc SGK, tìm hiểu ống dây có dòng điện chạy theo các yêu cầu của giáo qua. viên. a. Thí nghiệm (H26.1)
b. Kết luận: - Khi có dòng điện chạy qua, ống dây chuyển động. - Khi cường độ dòng điện - HS: Tiến hành TN theo thay đổi, ống dây dịch chuyển nhóm. dọc theo khe hở giữa hai cực + Nhận dụng cụ TN. của nam châm. + Tiến hành TN. 2. Cấu tạo của loa điện + Quan sát hiện tượng, - 1 ống dây L. nhận xét. - 1 nam châm mạnh E. - 1 đầu của ống dây được gắn chặt với màng loa M. *Hoạt động: Khi dòng điện có cường độ thay đổi được truyền từ micrô qua bộ phận tăng âm đến ống dây thì ống dây dao động. Màng loa được - HS: Đọc SGK tìm hiểu gắn chặt với ống dây nên khi 155
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hiểu được cách làm cho - GV: Yêu cầu HS tự tìm những biến đổi cường độ hiểu cấu tạo loa điện trong dòng điện thành dao động SGK. của màng loa phát ra âm thanh.
ống dây dao động, màn loa dao động theo và phát ra âm thanh đúng như âm thanh nó nhận được.
2: Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của rơle điện. II. Rơle điện từ 1. Cấu tạo và hoạt động của rơle điện từ - Bộ phận chủ yếu gồm 1 nam châm điện và 1 thanh sắt non. - Rơ le điện từ là một thiết bị tự động đóng, ngắt mạch điện, bảo vệ và điều khiển sự làm việc của mạch điện. C1: Vì khi có dòng điện trong - HS: Trả lời C1. mạch 1 thì nam châm điện hút thanh sắt và đóng mạch 2. 2. Ví dụ về ứng dụng của rơle điện từ: Chuông báo động *Cấu tạo: Hai miếng kim loại của công tắc K, chuông điện - HS: Đọc thông tin SGK C, nguồn điện P, rơle điện từ. tìm hiểu cấu tạo của chuông báo động. Trả lời C2: Khi đóng cửa chuông không kêu vì mạch điện 2 hở C2. Khi cửa bị hé mở, chuông kêu vì cửa mở đã làm hở mạch điện 1, nam châm điện mất hết từ tính, miếng sắt rơi xuống và tự động đóng mạch điện 2
- GV: Yêu cầu HS đọc SGK tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của rơle điện từ: + Rơ le điện từ là gì? + Bộ phận chủ yếu của rơle điện từ? + Tác dụng của mỗi bộ phận? - HS: Tìm hiểu -> Trả lời. - GV: Kết luận. - Yêu cầu HS trả lời C1. - GV: Thông báo ứng dụng to lớn của rơle điện từ trong kĩ thuật. - GV: Yêu cầu HS tìm hiểu cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của chuông báo động.
- GV: Kết luận. - GV: Giới thiệu thêm về cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của chuông điên.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng Trường
156
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp.
Câu 1: Nam châm điện được sử dụng trong thiết bị: A. Máy phát điện B. Làm các la bàn C. Rơle điện từ D. Bàn ủi điện → Đáp án C Câu 2: Trong loa điện, lực nào làm cho màng loa dao động phát ra âm? A. Lực hút của nam châm điện tác dụng vào màng loa làm bằng sắt non. B. Lực từ của một nam châm vĩnh cửu tác dụng lên cuộn dây có dòng điện biến đổi chạy qua gắn vào màng loa. C. Lực từ của một nam châm vĩnh cửu tác dụng vào miếng sắt gắn vào màng loa. D. Lực từ của một nam châm điện tác dụng vào một cuộn dây dẫn kín gắn vào màng loa. → Đáp án B Câu 3: Xét các bộ phận chính của một loa điện (1). Nam châm (2). Ống dây (3). Màng loa Các bộ phận trực tiếp gây ra âm là: A. (2) B. (3) C. (2), (3) D. (1) → Đáp án B Câu 4: Loa điện hoạt động dựa vào: A. Tác dụng của từ trường lên khung dây dẫn có dòng điện chạy qua. B. Tác dụng từ của nam châm lên ống dây có dòng điện chạy qua. C. Tác dụng của dòng điện lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua. D. Tác dụng từ của từ trường lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua. → Đáp án B Câu 5: Trong các vật dụng sau đây: Bàn là điện, la bàn, chuông điện, rơle điện từ. Vật nào có sử dụng nam châm vĩnh cửu ? A. Chuông điện B. Rơle điện từ C. La bàn Trường
157
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. Bàn là điện → Đáp án C Câu 6: Trong chuông báo động gắn vào cửa để khi cửa bị mở thì chuông kêu, rơle điện từ có tác dụng từ? A. Làm bật một lò xo đàn hồi gõ vào chuông. B. Đóng công tắc của chuông điện làm cho chuông kêu. C. Làm cho cánh cửa mở đập mạnh vào chuông. D. Làm cho cánh cửa rút chốt hãm cần rung chuông. → Đáp án B Câu 7: Khi cho dòng điện không đổi chạy vào cuộn dây của loa điện thì loa: A. Loa không kêu, do lực tác dụng lên cuộn dây khi đó là lực không đổi nên không làm cho màng loa rung được. B. Loa không kêu, do lực tác dụng lên cuộn dây khi đó bằng 0 nên loa không phát ra được âm thanh. C. Loa kêu như bình thường. D. Loa kêu yếu hơn, do lực tác dụng lên cuộn dây khi đó giảm. → Đáp án A Câu 8: Để chế tạo một nam châm điện mạnh ta cần điều kiện: A. Cường độ dòng điện qua ống dây lớn, ống dây có nhiều vòng, lõi bằng thép. B. Cường độ dòng điện qua ống dây lớn, ống dây có nhiều vòng, lõi bằng sắt non. C. Cường độ dòng điện qua ống dây lớn, ống dây ít vòng, lõi bằng sắt non. D. Cường độ dòng điện qua ống dây nhỏ, ống dây ít vòng, lõi bằng thép. → Đáp án B Câu 9: Ampe kế điện từ loại đơn giản gồm một ống dây D và một tấm sắt S đặt gần một đầu ống dây. Tấm sắt S gắn liền với kim chỉ thị K có thể quay quanh trục O. Khi có dòng điện đi qua ống dây thì kim điện kế:
A. Kim chỉ thị không dao động. B. Không xác định được kim chỉ thị có bị lệch hay đứng yên không dao động. C. Kim chỉ thị dao động và chỉ giá trị của dòng điện qua tấm sắt S. Trường
158
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. Kim chỉ thị bị kéo lệch và chỉ giá trị của dòng điện qua dây D trên bảng chỉ thị. → Đáp án D Câu 10: Trong bệnh viện, làm thế nào mà các bác sĩ phẫu thuật có thể lấy các mạt sắt nhỏ li ti ra khỏi mắt của bệnh nhân ? Hãy tìm hiểu và chọn cách làm đúng trong các cách làm sau: A. Dùng nam châm B. Dùng một viên pin còn tốt C. Dùng panh D. Dùng kìm → Đáp án A HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. C3: Được, vì khi đưa nam châm lại gần vị trí có mạt sắt, - GV: Yêu cầu HS trả lời nam châm tự động hút mặt - HS: Trả lời C3, C4. sắt ra khỏi mắt. C3, C4. C4: Rơle điện từ được mắc nối tiếp với thiết bị cần bảo - GV: hướng dẫn, quân sát, nhận xét câu trả lời của học - HS: chú ý, nắm thông vệ để khi dòng điện qua động tin, ghi vở. cơ vượt qua mức cho phép, sinh. tác dụng từ của nam châm điện mạnh lên, thắng lực đàn hồi của lò so và hút chặt lấy thanh sắt S làm cho mạch điện tự động ngắt, động cơ ngừng hoạt động. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. * Nghiên cứu và giải thích nguyên tắc hoạt động ứng dụng của nam châm Trường
159
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Gợi ý: nam châm điện và nam châm vĩnh cửu được ứng dụng trong đời sống như máy phát điện, điện thoại, la bàn, cần cẩu điện, các thiết bị ghi âm...
4. Hướng dẫn về nhà: - Về nhà học bài làm bài tập 26 SBT - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Tuần : Tiết: CHỦ ĐỀ: LỰC ĐIỆN TỪ - ĐỘNG CƠ ĐIỆN 1 CHIỀU I. MỤC TIÊU Sau khi học xong bài này, HS cần đạt: 1. Kiến thức: - Mô tả được thí nghiệm chứng tỏ tác dụng của lực điện từ lên đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường. - Phát biểu được quy tắc bàn tay trái về chiều của lực từ tác dụng lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường đều. - Phát biểu được quy tắc bàn tay trái về chiều của lực từ tác dụng lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường đều. - Nêu được nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ điện một chiều. 2. Kĩ năng: - Mắc mạch điện theo sơ đồ, sử dụng các dụng cụ đo và kiểm tra mạch điện. - Biết cách xác định được chiều dòng điện chạy qua đoạn dây dẫn thẳng - Vẽ và xác định chiều đường sức từ của nam châm hình chữ U.
Trường
160
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Vận dụng được quy tắc bàn tay trái để xác định một trong ba yếu tố khi biết hai yếu tố kia. - Giải thích được nguyên tắc hoạt động (về mặt tác dụng lực và về mặt chuyển hoá năng lượng) của động cơ điện một chiều. 3. Thái độ: - HS rèn luyện tính trung thực, cẩn thận, hợp tác nhóm và trao đổi thông tin với các nhóm khác. - Ham hiểu biết, yêu thích khoa học nói chung và môn học Vật lý nói riêng. Từ đó có định hướng đúng đắn trong học tập. - HS biết liên hệ kiến thức bài học vào thực tiễn để tìm hiểu cuộc sống xung quanh. 4. Định hướng phát triển năng lực: - Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; sáng tạo, giải quyết vấn đề. Năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. - Năng lực chuyên biệt - Năng lực về sử dụng kiến thức: K1; K4 - Năng lực về phương pháp: P2; P4; P6; P8 - Năng lực trao đổi thông tin: X4; X5; X8 II. MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung/chủ Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao đề/chuẩn - Mô tả được - Biết và nắm - Hiểu được khi thí nghiệm được chiều của nào có lực điện chứng tỏ tác lực điện từ phụ từ tác dụng lên dụng của lực thuộc vào những đoạn dây dẫn Lực của từ thẳng có dòng trường tác dụng điện từ lên đoạn yếu tố nào? điện chạy qua lên dây dẫn có dây dẫn thẳng có dòng điện chạy đặt trong từ dòng điện qua đặt trong từ trường. trường. - Phát biểu - Hiểu được được quy tắc bàn cách sử dụng quy tắc bàn tay trái Quy tắc bàn tay tay trái. trong các trường trái hợp cụ thể
Động cơ điện một chiều
Trường
- Vận dụng được quy tắc bàn trái để xác định một trong ba yếu tố khi biết hai yếu tố còn lại.
- Nêu được cấu - Hiểu được - Ứng dụng của tạo của động cơ nguyên tắc hoạt lực điện từ trong điện một chiều động của động các loại động cơ
161
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: cơ điện chiều
một
III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 1. Nhận biết: Câu 1: Từ trường tác dụng lực từ lên nam châm đặt trong nó, vậy từ trường có tác dụng lực lên dòng điện đặt trong nó không? [NB1] Câu 2: Để kiểm tra tác dụng của từ trường lên dòng điện em cần yếu tố nào? Dựa trên các yếu tố đó em cần những dụng cụ gì? [NB2] 2. Thông hiểu: Câu 1: Giả sử nếu có lực do từ trường tác dụng lên dây dẫn có dòng điện chạy qua thì đặc điểm của lực đó như thế nào? ( không xét đến độ lớn của lực) [TH1] Câu 2: Theo em chiều của lực này có thể thay đổi không? Nếu có thay đổi thì chiều của lực phụ thuộc vào các yếu tố nào? [TH2] 3. Vận dụng Câu 1: Em hãy xây dựng phương án kiểm tra và bố trí thí nghiệm để kiểm tra dự đoán trên?[VD1] Câu 2: Đề xuất phương án và tiến hành làm thí nghiệm kiểm tra sự phụ thuộc của các yếu tố đó? [VD2] Câu 3: Kết quả thu được từ thí nghiệm là gì? Em rút ra được kết luận gì qua hoạt động trên?[VD3] 4. Vận dụng cao Câu 1: Theo em lực điện từ có cần thiết trong đời sống thực tế không? [VDC1] Câu 2: Hiện nay, Việt Nam đã và đang ứng dụng khoa học kĩ thuật liên quan đến lực điện từ như thế nào? Em mong muốn sự thay đổi như thế nào của Việt Nam ở lĩnh vực này trong những năm tới đây? [VDC1] IV. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Hoạt động 1. Khởi động/mở bài (5 phút) 1. Mục tiêu: - HS biết được mối liên hệ giữa bài học và các hiện tượng ngoài đời sống, tạo tính tò mò và tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh:. - Lắng nghe và dự đoán kết quả hiện tượng xảy ra. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh Lực từ - GV nêu tình huống vào bài - HS dự đoán : - Dòng điện Từ mới: Từ trường của dòng điện đã trường tác dụng lực từ lên kim nam ? [NB1] Lực điện từ ? Nếu có thì hiện tượng đó có châm đặt gần nó ứng dụng gì trong đời sống và Vậy từ trường cũng ( không) tác dụng lực lên dây kĩ thuật? có dòng điện đặt trong nó.
Trường
162
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới (60 phút) 1. Mục tiêu - Mô tả được thí nghiệm chứng tỏ tác dụng của lực điện từ lên đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường. - Phát biểu được quy tắc bàn tay trái về chiều của lực từ tác dụng lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường đều. - Nêu được nguyên tắc cấu tạo và hoạt động của động cơ điện một chiều. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Thiết kế phương án thí nghiệm để kiểm tra xem từ trường có tác dụng lực lên dòng điện đặt trong nó hay không? - Dự đoán xem chiều lực điện từ có thể phụ thuộc vào những yếu tố nào? Làm thế nào để khảo sát sự phụ thuộc của lực điện từ vào mỗi yếu tố? - Quan sát mô hình động cơ điện đơn giản, mô tả cấu tạo cũng như nguyên tắc hoạt động của nó? 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh ND1: Lực điện từ (15 phút) Bước 1. Giao nhiệm vụ: - Giáo viên phân nhóm - Học sinh phân nhóm. - Đưa các dụng cụ thí nghiệm. - Các nhóm quan sát và lắng - Tìm hiểu tác dụng của từ - Yêu cầu học sinh thiết kế nghe yêu cầu của giáo viên. trường lên dây dẫn có dòng phương án thí nghiệm để kiểm điện đặt trong từ trường. tra từ trường có tác dụng lên dòng điện đặt trong nó hay không? - Yêu cầu HS quan sát và trả lời các câu hỏi: 1. Khi K mở, hiện tượng gì đã xảy ra với đoạn dây dẫn? 2. Khi K đóng, quan sát hiện tượng xảy ra? Hiện tượng đó chứng tỏ điều gì? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - Giáo viên yêu cầu các nhóm - Các nhóm nhận thiết bị, tiến được giao: thực hiện và trả lời các câu hỏi hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết - Thiết kế thí nghiệm kiểm tra câu trả lời ra bảng phụ mà giáo viên yêu cầu - Thiết kế được phương án thí nghiệm + Treo khung dây dẫn sao cho đoạn dây AB nằm trong từ trường của nam châm chữ U + Hai đầu của thanh AB nối
Trường
163
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Bước 3. Báo cáo kết quả và thảo luận: - Các nhóm báo cáo kết quả về tác dụng của từ trường lên dây dẫn có dòng điện đặt trong từ trường Bước 4. Đánh giá kết quả:
GV: với nguồn điện. - Trả lời câu hỏi của GV + K mở: ….. + K đóng: …… => Rút ra nhận xét:…. - Giáo viên thông báo hết thời - Các nhóm báo cáo. gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm - Các nhóm nhận xét, thảo nhận xét lẫn nhau, thảo luận. luận.
- Giáo viên đánh giá, góp ý, nhận xét quá trình làm việc các nhóm. - Đưa ra thống nhât chung. - Từ trường tác dụng lực lên đoạn dây có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường. - Lực điện từ: Fđt * Lưu ý: - Khi dòng điện đặt song song với đường sức từ không xuất hiện lực điện từ tác dụng lên dây dẫn. ND2: Chiều của lực điện từ (15 phút) Bước 1. Giao nhiệm vụ: - Giáo viên phân nhóm - Đưa các dụng cụ thí nghiệm. - Yêu cầu học sinh đưa ra dự đoán xem chiều lực điện từ có thể phụ thuộc vào các yếu tố nào? làm thế nào để khảo sát sự phụ thuộc của lực điện từ vào mỗi yếu tố dự đoán? - Từ TN đã bố trí, yêu cầu HS quan sát và trả lời các câu hỏi: 1. Khi đổi chiều dòng điện, quan sát chiều của lực điện từ tác dụng lên dây AB? 2. Khi đổi chiều đường sức từ, quan sát chiều của lực điện từ tác dụng lên dây AB? 3. Đồng thời thay đổi cả chiều dòng điện và chiều củ đường
Trường
164
- Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở
- Học sinh phân nhóm. - Các nhóm quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên.
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: sức từ, dự đoán hiện tượng xả ra với dây dẫn AB?
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra giấy (hoặc bảng phụ) mà giáo viên yêu cầu - Thiết kế được phương án thí nghiệm + Đóng khóa K, quan sát chiều lực điện từ tác dụng lên dây dẫn AB. + Đổi chiều dòng điện bằng cách đổi cực của nguồn điện. + Đổi chiều đường sức từ ( đảo ngược nam châm) + Đồng thời đổi chiều của cả hai yếu tố. - Trả lời câu hỏi của GV => Rút ra nhận xét:…. Bước 3. Báo cáo kết quả và - Giáo viên thông báo hết thời - Các nhóm báo cáo. thảo luận: gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm - Các nhóm nhận xét, thảo nhận xét lẫn nhau, thảo luận. luận. Bước 4. Đánh giá kết quả: - Giáo viên đánh giá, góp ý, Học sinh quan sát và ghi nội nhận xét quá trình làm việc các dung vào vở nhóm. - Đưa ra thống nhât chung. + Chiều của lực điện từ tác dụng lên dây dẫn phụ thuộc vào chiều dòng điện chạy trong dây dẫn và chiều của đường sức từ. ND3: Quy tắc bàn tay trái (10 phút) * Quy tắc bàn tay trái: - GV cho HS đọc thông tin về - Học sinh đọc thông tin, quan sát và lắng nghe yêu cầu của - Đặt bàn tay trái sao cho các quy tắc bàn tay trái. đường sức từ hướng vào lòng - Yêu cầu HS trả lời các câu giáo viên. bàn tay, chiều từ cổ tay đến hỏi sau: ngón tay giữa hướng theo 1. Làm thế nào để xác định - Để xác định được chiều lực chiều dòng điện thì ngón tay được chiều của lực điện từ khi điện từ ( ngón tay cái) ta cần cái choãi ra 900 chỉ chiều của biết chiều dòng điện và chiều đặt tay trái sao cho: đường sức từ? + Chiều đường sức từ: hướng lực điện từ. 2. Đặt bàn tay trái vào thí vào lòng bàn tay Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
Trường
Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi
165
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nghiệm vừa làm để xác định chiều lực điện từ. ND4: Động cơ điện một chiều (20 phút) Bước 1. Tìm hiểu cấu tạo - Giáo viên giới thiệu về động cơ điện một chiều. - Yêu cầu HS hãy quan sát mô hình động cơ điện một chiều và chỉ ra cấu tạo của nó. 1. Các bộ phận chính của động cơ điện một chiều? 2. Bộ phận nào đưng yên? Bộ phận nào quay? 3. Bộ phận nào đã giúp dây không bị xoắn khi khung dây quay liên tục? Bước 2. Tìm hiểu nguyên lí - Yêu cầu HS hãy biểu diễn lực hoạt động điện từ tác dụng lên cạnh AB và CD trong các trường hợp ( khung dây nằm ngang, nằm dọc, đổi chiều dòng điện)? Chỉ rõ các lực này có tác dụng gì đối với khung dây? - Giả sử khung dây quay liên tục thì điều gì xảy ra với các dây dẫn khi khung dây nối với nguồn bên ngoài? Và làm thế nào để thiết bị hoạt động rõ ràng hơn Bước 3. Chốt lại nội dung - Giáo viên nhận xét và chốt lại chính ý chính: Động cơ điện 1 chiều gồm 2 bộ phận chính là nam châm và khung dây dẫn có bộ góp điện. a. Động cơ điện 1 chiều có 2 bộ phận chính là nam châm tạo ra từ trường (bộ phận đứng yên) và khung dây dẫn cho dòng điện chạy qua (bộ phận quay). Bộ phận đứng yên được gọi là stato, bộ phận quay được gọi là rôto. b. Khi đặt khung dây dẫn ABCD trong từ trường và cho dòng điện chạy qua khung thì dưới tác dụng của lực điện từ,
Trường
166
+ Chiều dòng điện: từ cổ tay đến ngón tay. - Học sinh quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên. - Trả lời câu hỏi của Gv khi đã quan sát mô hình: + Có hai bộ phận chính: Nam châm và cuộn dây + Bộ phận đứng yên ( stato): nam châm + Bộ phận quay (roto): khung dây. - HS quan sát hình ảnh, vận dụng quy tắc bàn tay trái để xác định chiều của lực điện từ tác dụng lên dây dẫn AB, CD. - Từ đó xác định tác dụng của lực đó với khung dây - Đề xuất phương án làm giảm ma sát.
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
khung dây sẽ quay Hoạt động 3. Luyện tập (10 phút) 1. Mục tiêu: - Vận dụng quy tắc bàn tay trái cho đoạn dây dẫn thẳng và khung dây dẫn. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh:. - Vận dụng và xác định chiều của lực điện từ khi biết hai yếu tố còn lại. Hoặc xác định một trong ba yếu tố đó khi biết hai yếu tố còn lại. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh - Giáo viên chia nhóm và đưa - HS chia nhóm, hoạt động ra các yêu cầu cho học sinh nhóm trả lời các câu hỏi trên 1. Xác định chiều lực điện từ bảng phụ
2. Xác định chiều đường sức từ ( cực từ của nam châm)
3. Xác định chiều dòng điện chạy trong dây dẫn
Hoạt động 4. Vận dụng (10 phút) 1. Mục tiêu: - Vận dụng quy tắc bàn tay trái cho đoạn dây dẫn thẳng và khung dây dẫn. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh:
Trường
167
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Vận dụng và xác định chiều của lực điện từ khi biết hai yếu tố còn lại. Hoặc xác định một trong ba yếu tố đó khi biết hai yếu tố còn lại. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh - GV cho HS luyện tập thông qua trò chơi. Câu 1: Theo quy tắc bàn tay trái để tìm chiều của lực điện từ tác dụng lên đoạn dây dẫn thẳng có dòng điện đặt trong từ trường thì ngón tay giữa hướng theo: A. Chiều của lực điện từ C. Chiều của cực Bắc, Nam địa lý B. Chiều của đường sức từ D. Chiều của dòng điện → Đáp án D Câu 2: Theo quy tắc bàn tay trái thì ngón tay cái choãi ra chỉ: A. Chiều của lực điện từ C. Chiều của cực Bắc, Nam địa1lý B. Chiều của đường sức từ D. Chiều của dòng điện → Đáp án A Câu 3: Đoạn dây dẫn AB có chiều dòng điện chạy từ A đến B đặt trong từ trường của nam châm như hình vẽ. Lực điện từ có phương vuông góc với mặt phẳng hình vẽ và hướng ra phía trước. A. 1 là cực Bắc và 2 là cực Nam 1 Fđt B B. 1 là cực Nam và 2 là cực Bắc A → Đáp án B Câu 4: Khi dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua được đặt song song với 2 các đường sức từ thì lực điện từ có hướng như thế nào? A. Cùng hướng với dòng điện. B. Cùng hướng với đường sức từ.
Hoạt động 5. Tìm tòi mở rộng (3 phút) 1. Mục tiêu - Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh:. - Đọc, quan sát và lắng nghe. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh ? Khi hoạt động cơ điện một - Đọc ghi nhớ và " Có thể chiều hoạt động, tại các cổ góp em chưa biết" có hiện tượng gì xảy ra? - GV giới thiệu: - Tạo ra các tia lửa điện kèm theo mùi khét. Các tia lửa điện này là tác nhân sinh ra khí NO, NO2 có mùi hắc. Sự hoạt động của động cơ điện một chiều
Trường
168
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: cũng ảnh hưởng đến hoạt động của các thiết bị khác, gây nhiễu thiết bị vô tuyến truyền hình gần đó. - Biện pháp khắc phục: Sử dụng các động cơ điện xoay chiều thay thế cho động cơ điện một chiều. - Tránh mắc chung động cơ điện một chiều với các thiết bị thu phát sóng điện từ.
Hoạt động 6. Hướng dẫn về nhà (3 phút) - Các em hãy tự xây dựng một sơ đồ tư duy hoàn chỉnh cho toàn bộ kiến thức cần ghi nhớ trong bài học này. Làm bài tập 27.1 27.5 SBT Tham khảo thêm mục "Có thể em chưa biết" Đọc và chuẩn bị trước bài 28: Động cơ điện một chiều
Tuần : Tiết: Bài 30: BÀI TẬP VẬN DỤNG QUY TẮC NẮM TAY PHẢI VÀ QUY TẮC BÀN TAY TRÁI
I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Vận dụng được qui tắc nắm tay phải xác định chiều đường sức từ của ống dây khi biết chiều dòng điện và ngược lại. - Vận dụng được qui tắc bàn tay trái các định chiều lực điện từ tác dụng lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt vuông góc với đường sức từ hoặc chiều đường sức từ ( hoặc chiều dòng điện) khi biết 2 trong 3 yếu tố trên. 2. Kĩ năng: - Biết cách thực hiện các bước giải BT định tính phần điện từ, cách suy luận lo gíc và biết vận dụng kiến thức vào thực tế. 3. Thái độ: - Yêu thích, hứng thú học tập bộ môn. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. Trường
169
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn Bị: 1.Giáo viên: - Giáo án điện tử. - 1 ống dây dẫn khoảng từ 500 - 700vòng, phi = 0,2mm 1 thanh nam châm - 1 sợi dây mảnh dài 20cm - 1 giá TN, 1 nguồn điện, 1 công tắc. 2.Học sinh: Xem trước bài 30 SGK. III. Hoạt động dạy học: 1 Kiểm tra bài cũ : (Kết hợp trong giờ) 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Đặt vấn đề: Vận dụng 2 quy tắc trên để giải một số bài tập định tính có liên quan. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Vận dụng được qui tắc nắm tay phải xác định chiều đường sức từ của ống dây khi biết chiều dòng điện và ngược lại. - Vận dụng được qui tắc bàn tay trái các định chiều lực điện từ tác dụng lên dây dẫn thẳng có dòng điện chạy qua đặt vuông góc với đường sức từ hoặc chiều đường sức từ ( hoặc chiều dòng điện) khi biết 2 trong 3 yếu tố trên. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Giải bài 1
1. Bài 1: - GV: Chiếu nội dung bài 1 lên màn hình. Yêu cầu HS đọc đề bài. - GV hướng dẫn: + Dùng qui tắc nắm tay - HS: Đọc đề bài, nghiên Trường
170
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
phải xác định chiều đường cứu nêu các bước giải. sức từ trong lòng ống dây. + Xét tương tác giữa ống dây và nam châm -> Hiện tượng xảy ra? +Khi đổi chiều dòng điện, hiện tượng gì sẽ xảy ra? - GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất câu trả lời. - GV: Tiến hành TN hình - HS: Hoàn thành phần a, b theo hướng dẫn của GV. 30.1.
a. - Đầu B của ống dây là cực Bắc. - Nam châm bị hút vào ống dây.
b. Lúc đầu nam châm bị đẩy ra xa sau đó nó xoay đi và khi cực bắc của nam châm hướng về phía đầu B của ống dây thì nam châm bị hút vào ống - HS: Quan sát -> Kết dây. luận. c. Thí nghiệm.
Hoạt động 2: Giải bài 2 2. Bài 2 - GV: Yêu cầu HS đọc đề BT 2 - GV: Giới thiệu quy ước (+); (.) để biểu diễn chiều dòng điện; lực điện từ, đường sức từ. - GV: Giải thích các bước thực hiện tương ứng với phần a, b, c và luyện tập cách đặt bàn tay trái theo quy tắc phù hợp. - GV: Kết luận.
- HS: Vận dụng quy tắc bàn tay trái -> Giải bài tập 2. - HS: Lên bảng biểu diễn kết quả trên hình vẽ. a, S
+
F
N b,
c, F
S
•
N
N
F Hoạt động 3: Giải bài tập 3 3. Bài 3 Trường
171
Năm học:
•
S
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Gọi HS lên bảng chữa bài 3.
a. Lực F1 và F2 được biểu diễn trên hình 30.3 b. Quay ngược chiều kim đồng hồ c. Khi lực F1, F2 có chiều ngược lại muốn vậy, phải đổi chiều dòng điện trong khung hoặc đổi chiều từ trường.
- GV: Hướng dẫn HS thảo luận BT 3 chung cả lớp để đi đến đáp án đúng.
3. Củng cố: Tuần : Tiết: ÔN TẬP HỌC KÌ I
I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Ôn tập và hệ thống hoá những kiến thức về điện học, nam châm, lực từ, động cơ điện, dòng điện cảm ứng. - Luyện tập thêm và vận dụng các kiến thức đã học vào một số trường hợp cụ thể. 2. Kĩ năng: - Rèn kĩ năng tổng hợp kiến thức đã học. - Rèn kĩ năng giải các bài tập định lượng. 3. Thái độ: - Khẩn trương, tự đánh giá được khả năng tiếp thu kiến thức đã học. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: 1.Giáo viên: Bảng phụ ghi các kiến thức tổng hợp 2.Học sinh: Kiến thức đã học III. Hoạt động dạy học: 1 Kiểm tra bài cũ : (1p) (Không kiểm tra) 2 Bài mới HĐ của GV Trường
HĐ của HS 172
Nội dung Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Hoạt động 1: Ôn tập lí thuyết I. Ôn tập lí thuyết 1. Định luật ôm: I = U/R
Đặt vấn đề: Nhằm ôn tập, củng cố các kiến thức đã học và chuẩn bị cho tiết kiểm tra học kì->Bài mới.
2. Điện trở của dây dẫn tỉ lệ thuận với chiều dài l của dây dẫn, tỉ lệ nghịch với tiết diện S của dây dẫn và phụ thuộc vào vật liệu làm dây dẫn:
- GV: Phát biểu hệ thức - HS: Trả lời. và nội dung định luật Ôm?
R = ρ.
- GV: Điện trở của dây dẫn tỉ lệ như thế nào với chiều dài, tiết diện của dây?
3. Công suất điện:
l s
U2 P = U.I =I .R = R 2
Điện năng tiêu thụ: A = P.t = U.I.t = I2.R.t = - GV: Công thức tính - HS: Viết công thức định công suất điện và điện luật Jun - lenxơ năng tiêu thụ? Phát biểu nội dung định luật Jun - Len xơ - GV: Phát biểu nội dung - HS phát biểu qui tắc nắm định luật Jun - Len xơ? tay phải, Qui tắc bàn tay trái. - GV: Gọi HS phát biểu qui tắc nắm tay phải? Qui tắc bàn tay trái? - GV: Em hãy nêu sự nhiễm từ của sắt khác sự nhiễm từ của thép ở đặc điểm nào? - GV: Cấu tạo và hoạt động của động cơ điện một chiều? - GV: Hiện tượng cảm ứng điện từ? Điều kiện Trường
U2 .t R
4.Định luật Jun - Lenxơ: * Nhiệt lượng toả ra ở dây dẫn khi có dòng điện chạy qua tỉ lệ thuận với bình phương cường độ dòng điện, với điện trở của dây dẫn và thời gian dòng điện chạy qua. *Công thức : Q = I2Rt 5. Qui tắc nắm tay phải, qui tắc bàn tay trái. 6. Sự nhiễm từ của sắt và thép. 7. Động cơ điện một chiều. 8. Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín biến thiên.
173
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
xuất hiện dòng điện cảm ứng? - GV: Tổng kết toàn bộ kiến thức đã học. Hoạt động 2: Bài tập II. Bài tập Bài 1: Tóm tắt Cho : R1 = 18 Ω R2 = R3 = 40 Ω UAB = 76V Tìm: a, RTĐ b, I1 = ?; I2 = ? Bài giải a, điện trở tương đương của mạch ta có: R23 =
Bài tập 1: cho mạch điện như hình vẽ trong đó R1 = 18ôm, R2 = R3 = 40ôm, UAB =76V a, Tính điện trở tương đương RAB của đoạn mạch Bài tập 2 b, Tính cường độ dòng Điện trở các bóng đèn: U 12 điện qua mỗi điện trở = 20Ω R1 = 1 = I1
R2 =
Bài 2 có 2 bóng đèn loại 12V 0,6A và 12V - 0,3A a, Có thể mắc 2 bóng đó nối tiếp với nhau rồi mắc vào 2 điểm có hiệu điện thế 24V được không? Vì sao? b, Để các bóng trên sáng bình thường cần phải mắc như thế nào? - GV: Gọi HS so sánh độ sáng của 2 bóng đèn
0, 6
R2 .R3 R 40 = 2 = = 20Ω R2 + R3 2 2
U 2 12 = = 40Ω I 2 0,3
Khi mắc hai bóng nối tiếp, điện trở tương đương: R123 gọi U1, U2 là hiệu điện thế = R1 + R23 = 18+20=38 Ω trên mỗi bóng ta có: b, Cường độ dòng điện qua U1 R1 = R1: U 2 R2 ra: I1 = U = 76 = 2 A
Suy U1 = U .
R1 20 = 24. = 8V R1 + R2 20 + 40
R23
38
Hiệu điện thế hai đầu đoạn mạch (có R2//R3): U23 = = I1R23=220=40V Cường độ dòng điện qua R2 và R3
và U2 = U- U1=16V Nhận xét: U1 =8V < Uđm 12V và U2 = 16V > Uđm = 12V Vậy bóng thứ nhất sáng mờ, I2=I3 = U 23 = 40 = 1A R2 40 - GV: Để các bóng đèn bóng thứ 2 sáng hơn mức sáng bình thường thì phải bình thường và có thể cháy. b, Để các bóng đèn sáng bình mắc hai đèn ntn? thường thì phải mắc 2 đèn // với nhau rồi mắc vào mạch điện có hiệu điện thế 12V Trường
174
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
3. Củng cố: (2p) - GV: Hệ thống toàn bộ nội dung kiến thức vừa ôn. 4. Hướng dẫn học ở nhà: (1p) - Ôn tập lại các định luật, các dạng bài tập đã chữa. - về nhà ôn tập lại toàn bộ nội dung cơ bản của chương trình - Nhận xét giờ học.
Tuần : Tiết: KIỂM TRA HỌC KÌ I THI HỌC KÌ ( PHÒNG RA ĐỀ)
Trường
175
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: Bài 31: HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Làm được TN dùng nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện để tạo ra dòng điện cảm ứng. - Mô tả được cách làm xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín bằng nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện. - Sử dụng được đúng 2 thuật ngữ mới, đó là dòng điện cảm ứng và hiện tượng cảm ứng điện từ. 2. Kĩ năng: - Quan sát và mô tả chính xác hiện tượng xảy ra. - Có kĩ năng thực hành. 3. Thái độ: - Nghiêm túc, trung thực trong học tập. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: 1.Giáo viên: Giáo án. 2.Học sinh: Mỗi nhóm chuẩn bị: - 1 cuộn dây có gắn bóng đèn LED - 1 thanh nam châm. - 1 nam châm điện và nguồn điện. III. Hoạt động dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ: (3p) (Không kiểm tra) 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực Trường
176
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Đặt vấn đề: Để tạo ra dòng điện, phải dùng nguồn điện là pin hoặc nguồn điện -> Tìm thêm trường hợp không dùng pin hoặc ắc quy mà vẫn tạo ra dòng điện được không? HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Mô tả được cách làm xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín bằng nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện. - Sử dụng được đúng 2 thuật ngữ mới, đó là dòng điện cảm ứng và hiện tượng cảm ứng điện từ. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1Cấu tạo và hoạt động của Đinamô - GV: Chiếu cấu tạo đinamô xe đạp lên màn hình. Yêu cầu HS quan sát hình 13.1 chỉ ra các bộ phận chính của đinamô xe đạp. - GV: Hoạt động của bộ chính nào của đinamô xe đạp gây ra dòng điện?
I. Cấu tạo và hoạt động của Đinamô ở xe đạp. - HS: Quan sát -> Nhận *Cấu tạo: các bộ phận chính của - Nam châm. đinamô xe đạp. - Cuộn dây. - Lõi sắt non. - Núm - HS: Dự đoán câu trả lời. - Trục quay. *Hoạt động: Khi quay núm của đi namô thì nam châm quay theo -> Đèn sáng.
2: Tìm hiểu cách dùng nam châm để tạo ra dòng điện II. Dùng nam châm để tạo ra dòng điện
GV: Yêu cầu HS nghiên cứu câu C1 nêu dụng cụ cần thiết để tiến hành TN 1. Dùng nam châm vĩnh cửu: và các bước tiến hành. - Giao dụng cụ TN cho các - HS: Làm TN theo nhóm. Thí ngiệm1: (Hình nhóm yêu cầu HS làm TN Quan sát hiện tượng -> 31.2/SGK) Thảo luận, trả lời C1, C2. câu C1 theo nhóm. Thời gian: 8phút. - GV: Hướng dẫn HS các Trường
177
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
thao tác TN + Cuộn dây dẫn phải được nối kín + Động tác nhanh, dứt khoát. - HS: Đại diện nhóm báo - GV: Hết thời gian, yêu cáo kết quả thí nghiệm, trả cầu các nhóm báo cáo kết lời C1, C2. quả thí nghiêm.
C1: Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi: + Di chuyển nam châm lại gần cuôn dây. + Di chuyển nam châm ra xa cuộn dây. C2: Trong cuôn dây có xuất hiện dòng điện cảm ứng.
- GV: Qua TN các em hãy - HS: Đọc nội dung nhận * Nhận xét: Dòng điện xuất rút ra nhận xét. => Nam châm điện có thể xét 1 trong sgk. hiện trong cuộn dây dẫn kín tạo ra dòng điện hay khi ta đưa một cực của nam không? châm lại gần hay ra xa một đầu cuộn dây đó hoặc ngược lại. 3: Dùng nam châm điện 2. Dùng nam châm điện - GV: Yêu cầu HS đọc TN - HS: Tiến hành TN 2 theo 2, nêu dụng cụ cần thiết. nhóm. Thời gian: 5 phút - GV: Hướng dẫn HS lắp đặt dụng cụ TN lưu ý lõi sắt của nam châm điện đưa sâu vào lòng cuộn dây. - GV: Khi đóng mạch ( hay ngắt mạch điện) thì dòng điện có cường độ thay đổi ntn? Từ trường của nam - HS: Đại diện nhóm báo cáo kết quả thí nghiệm. châm điện thay đổi ntn? - HS: Đọc phần nhận xét - GV: Kết luận. SGK/86.
* Thí nghiệm 2: C3: Dòng điện xuất hiện - Trong khi đóng mạch điện của nam châm điện. - Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện. *Nhận xét 2: Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong thời gian đóng và ngắt mạch của nam châm điện, nghĩa là trong thời gian dòng điện của nam châm điện biến thiên.
4: Dòng điện cảm ứng điện từ III. Hiện tượng cảm ứng điện từ - Dòng điện xuất hiện như trong thí nghiệm trên gọi là
- GV: Gọi HS đọc phần thông báo sgk. - GV: Qua TN 1 và 2, hãy cho biết khi nào xuất hiện Trường
178
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
dòng điện dòng điện cảm - HS: Trả lời. ứng.
dòng điện cảm ứng. Hiện tượn xuất hiện dòng điện cảm ứng gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.
- GV: Kết luận
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Đinamô ở xe đạp có cấu tạo gồm: A. Nam châm và cuộn dây dẫn. B. Điện tích và cuộn dây dẫn. C. Nam châm và điện tích. D. Nam châm điện và điện tích. Câu 2: Ta có thể dùng nam châm nào để tạo ra dòng điện? A. Nam châm vĩnh cửu. B. Nam châm điện. C. Cả nam châm điện và nam châm vĩnh cửu . D. Không có loại nam châm nào cả. Câu 3: Cách làm nào dưới đây có thể tạo ra dòng điện cảm ứng? A. Nối hai cực của pin vào hai đầu cuộn dây dẫn. B. Nối hai cực của nam châm với hai đầu cuộn dây dẫn. C. Đưa một cực của acquy từ ngoài vào trong một cuộn dây dẫn kín. D. Đưa một cực của nam châm từ ngoài vào trong một cuộn dây dẫn kín. Câu 4: Hiện tượng nào sau đây không liên quan đến hiện tượng cảm ứng điện từ? A. Dòng điện xuất hiện trong dây dẫn kín khi cuộn dây chuyển động trong từ trường. B. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây khi nối hai đầu cuộn dây với đinamô xe đạp đang quay. C. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu bên cạnh đó có một dòng điện khác đang thay đổi. D. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây nếu nối hai đầu cuộn dây vào hai cực của bình acquy. Câu 5: Cách nào dưới đây không thể tạo ra dòng điện? A. Quay nam châm vĩnh cửu trước ống dây dẫn kín. B. Đặt nam châm vĩnh cửu trước ống dây dẫn kín. C. Đưa một cực của nam châm từ ngoài vào trong một cuộn dây dẫn kín. D. Rút cuộn dây ra xa nam châm vĩnh cửu. Câu 6: Quan sát hình vẽ và cho biết khi nào kim của ampe kế sẽ bị lệch (Tức là xuất hiện dòng điện cảm ứng)? Trường
179
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Chọn trường hợp đúng trong các trường hợp sau: A. Dịch chuyển đoạn dây dẫn MN tịnh tiến xuống dưới. B. Dịch chuyển đoạn dây dẫn MN tịnh tiến theo phương ngang. C. Dịch chuyển đoạn dây dẫn MN tịnh tiến lên trên. D. Cả 3 trường hợp, kim của ampe kế đều bị lệch. Câu 7: Cách để tạo ra được dòng điện cảm ứng trong đinamô xe đạp? A. Nối hai đầu của đinamô với hai cực của acquy. B. Cho bánh xe cọ xát mạnh vào núm đinamô. C. Làm cho nam châm trong đinamô quay trước cuộn dây. D. Cho xe đạp chạy nhanh trên đường. Câu 8: Cách nào dưới đây không tạo ra dòng điện cảm ứng trong một cuộn dây dẫn kín? A. Cho cuộn dây dẫn chuyển động theo phương song song với các đường sức từ giữa hai nhánh của nam châm chữ U. B. Cho cuộn dây dẫn quay cắt các đường sức từ của nam châm chữ U. C. Cho một đầu của nam châm điện chuyển động lại gần một đầu cuộn dây dẫn. D. Đặt nam châm điện ở trước đầu cuộn dây rồi ngắt mạch điện của nam châm. Câu 9: Cách nào dưới đây có thể tạo ra dòng điện cảm ứng trong một cuộn dây dẫn kín? A. Mắc xen vào cuộn dây dẫn một chiếc pin. B. Dùng một nam châm mạnh đặt gần đầu cuộn dây. C. Cho một cực của nam châm chạm vào cuộn dây dẫn. D. Đưa một cực của thanh nam châm từ ngoài vào trong cuộn dây. Câu 10: Trong hiện tượng cảm ứng điện từ ta Hiểu được điều gì? A. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn đặt gần nam châm. B. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây đặt trong từ trường của nam châm. C. Dòng điện xuất hiện khi một cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm. D. Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây khi cuộn dây chạm vào nam châm HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Yêu cầu các HS trả - HS: Trả lời C4, C5. C4: Trong cuộn dây có Trường
180
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: dòng điện cảm ứng xuất hiện. C5: Đúng là nhờ nam châm ta có thể tạo ra dòng điện.
lời C4, C5.
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Nêu các cách dùng nam châm để tạo ra dòng điện trong cuộn dây dẫn kín? - Khi nào xuất hiện dòng điện cảm ứng? Vẽ sơ đồ tư duy 4. Hướng dẫn về nhà: - Học bài và làm bài tập 30 (SBT) - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. Nhận xét giờ học. Tuần : Tiết: Bài 32: ĐIỀU KIỆN XUẤT HIỆN DÒNG ĐIỆN CẢM ỨNG I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Xác định được có sự biến đổi (tăng hay giảm) của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây kín khi làm TN với nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện. - Dựa vào quan sát TN, xác lập được mối quan hệ giữa sự xuất hiện dòng điện cảm ứng và sự biến đổi của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín. - Phát biểu được điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng. - Vận dụng được điều kiện xuất hiện dòng điều kiện dòng điện cảm ứng để giải thích vào chuẩn đoán những dự đoán những trường hợp cụ thể, trong đó xuất hiện hay không xuất hiện dòng điện cảm ứng. 2. Kĩ năng: - Quan sát, phân tích, tổng hợp kiến thức. 3. Thái độ: - Ham học hỏi, yêu thích bộ môn. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực:
Trường
181
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II.Chuẩn bị: 1.Giáo viên: SGK, Giáo án. 2.Học sinh: Phiếu học tập kẻ bảng 1/SGK. III. Hoạt động dạy học: 1.Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: + Nêu các cách dùng nam châm để tạo ra dòng điện trong cuộn dây dẫn kín? + Có trường hợp nào mà nam châm chuyển động so với cuộn dây nhưng không xuất hiện dòng điện cảm ứng không? 2.Bài mới: Họat động của học sinh Nội dung Họat động của giáo viên HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Đặt vấn đề: Ta đã biết có thể dùng nam châm để tạo ra dòng điện cảm ứng ở cuộn dây dẫn kín bằng những cách khác nhau. Sự xuất hiện dòng điện cảm ứng không phụ thuộc vào loại nam châm hoặc trạng thái chuyển động của nó. Vậy điều kiện nào để dòng điện cảm ứng xuất hiện? - >Bài mới. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Xác định được có sự biến đổi (tăng hay giảm) của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây kín khi làm TN với nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện. - Dựa vào quan sát TN, xác lập được mối quan hệ giữa sự xuất hiện dòng điện cảm ứng và sự biến đổi của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Khảo sát sự biến đổi số đường sức xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn. - GV: Yêu cầu HS đọc I.Sự biến đổi số đường sức từ thông tin SGK và thông xuyên qua tiết diện của cuộn Trường
182
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
báo về nguyên nhân gây ra dòng điện cảm ứng. - GV: Chiếu hình 32.1 SGK lên màn. - GV: Hướng dẫn HS thảo luận câu C1 để rút ra nhận xét về sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây khi đưa nam châm và kéo nam châm ra khỏi cuộn dây. - GV: Gọi HS nêu nhận - HS: Quan sát. xét 1. => Chuyển ý: Sự xuất hiện dòng điện cảm ứng có liên quan gì đến sự biến thiên số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây? - HS: Trả lời C1.
dây € Xung quanh nam châm có từ trường, chính từ trường gâ ra dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín. Quan sát: Hình 32.1 SGK. C1:+Số đường sức tăng. +Số đường sức không đổi. +Số đường sức giảm. +Số đường sức tăng. *Nhận xét 1: Khi đưa một cực của nam châm lại gần hay ra xa một đầu của cuộn dây dẫn thì số đường sức từ xuyên qua tiế diện S của cuộn dây dẫn tăng hoặc giảm (biến thiên).
2: Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng - GV: Yêu cầu HS nhớ các thí nghiệm đã làm ở bài 31 GSK. - GV: Gọi 1 HS đọc yêu cầu của câu C2, C3. - GV: Yêu cầu HS hoạt động nhóm trả lời C2, C3. Thời gian: 5 phút.
II. Điều kiện xuất hiện dòng - HS: Đọc nội dung câu điện cảm ứng C2: hỏi C2, C3. - HS: Hoạt động nhóm thảo luận và trả lời C2, C3.
- GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả và rút ra nhận xét 2.
Bảng 1:
Làm TN
Trường
183
Có dòng điện cảm ứng Năm học:
Số đường sức từ xuyên qua S
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Yêu cầu HS hoạt động cá nhân trả lời C4. - HS: Trả lời C4. - GV: Tổ chức thảo luận lớp rút rả kết luận về điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Đưa nam châm lại gần cuộn dây Để nam châm nằm yên Đưa nam châm ra xa cuộn dây
hay không
có biến đổi hay không?
có
có
không
không
có
có
C3: Khi số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây biến đổi (tăng hay giảm) thì xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín. * Nhận xét 2: Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín đặt trong từ trường của một nam châm khi số đường sức xuyên qua tiết diện S của cuộn dây biến thiên. C4: Khi ngắt mạch điện, cường độ dòng điện trong nam châm điện giảm về không, từ trường của nam châm yếu đi, số đường từ qua tiết diện S của cuộn dây giảm, do đó xuất hiện dòng điện cảm ứng. + Khi đóng mạch điện, cường độ dòng điện trong nam châm điện tăng từ không đến có, từ trường của nam châm mạnh lên, số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây tăng, do đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Trường
184
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: * Kết luận: Trong mọi trường hợp, khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín biến thiên thì trong cuộn dây dẫn xuất hiện dòng điện cảm ứng.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Khi đưa một cực của nam châm lại gần hay ra xa đầu cuộn dây thì A. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn không đổi. B. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn luôn tăng. C. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn tăng hoặc giảm (biến thiến). D. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn luôn giảm. Câu 2: Trong trường hợp nào dưới đây, trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng điện cảm ứng ? A. Số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín lớn. B. Số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín được giữ không thay đổi. C. Số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín thay đổi. D. Từ trường xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín mạnh. Câu 3: Trong hình dưới đây, thanh nam châm chuyển động như thế nào thì không tạo ra dòng điện cảm ứng trong cuộn dây?
A. Chuyển động từ ngoài vào trong ống dây. B. Quay quanh trục AB. C. Quay quanh trục CD. D. Quay quanh trục PQ. Câu 4: Với điều kiện nào thì xuất hiện dòng điện cảm ứng trong một cuộn dây dẫn kín? A. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây rất lớn. B. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây được giữ không tăng. C. Khi không có đường sức từ nào xuyên qua tiết diện cuộn dây. D. Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây biến thiên. Trường
185
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 5: Trên hình sau, khi cho khung dây quay quanh trục PQ thì trong khung dây có xuất hiện dòng điện cảm ứng hay không?
A. Có B. Không C. Dòng điện cảm ứng ngày càng tăng D. Xuất hiện sau đó tắt ngay Câu 6: Tìm từ thích hợp điền vào chỗ trống Dòng điện cảm ứng chỉ xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín trong thời gian có sự….. qua tiết diện S của cuộn dây. A. biến đổi của cường độ dòng điện. B. biến đổi của thời gian. C. biến đổi của dòng điện cảm ứng. D. biến đổi của số đường sức từ. Câu 7: Vì sao khi cho nam châm quay trước một cuộn dây dẫn kín như thí nghiệm ở hình 32.1 thì trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng?
A. vì cường độ dòng điện trong cuộn dây thay đổi. B. vì hiệu điện thế trong cuộn dây thay đổi. C. vì dòng điện cảm ứng trong cuộn dây thay đổi. D. vì số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây thay đổi. Câu 8: Dùng những dụng cụ nào sau đây ta có thể làm thí nghiệm cho ta dòng điện cảm ứng liên tục? A. Một nam châm và một ống dây dẫn kín. B. Một nam châm, một ampe kế và một vôn kế. C. Một ống dây dẫn kín, một nam châm và một bộ phận làm cho cuộn dây dẫn hoặc nam châm quay liên tục. D. Một ống dây dẫn kín, một ampe kế và một bộ phận làm cho cuộn dây dẫn hoặc nam châm quay liên tục. Trường
186
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 9: Một học sinh nói rằng: “Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng trong một cuộn dây dẫn kín là chuyển động tương đối giữa nam châm và cuộn dây”. Lời phát biểu này đúng hay sai? Tại sao? A. Đúng vì luôn có sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây. B. Sai vì có trường hợp chuyển động giữa nam châm và cuộn dây không làm cho số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây biến thiên. C. Đúng vì chuyển động giữa nam châm và cuộn dây không sinh ra sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây. D. Sai vì luôn không có sự biến đổi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây. Câu 10: Trường hợp nào sau đây có số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây khác với các trường hợp còn lại? A. Đưa nam châm lại gần cuộn dây theo phương vuông góc với tiết diện S của cuộn dây. B. Đặt nam châm đứng yên trong cuộn dây. C. Để nam châm đứng yên, cho cuộn dây chuyển động lại gần nam châm. D. Đưa nam châm và cuộn dây lại gần nhau. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Yêu cầu HS vận dụng được điều kiện xuất C5: Quay núm của đinamô, nam hiện dòng điện cảm ứng châm quay theo. Khi 1 cực của để giải thích câu C5, C6. - HS: Trả lời C5, C6. nam châm lại gần cuộn dây, số - GV: Tại sao khi cho đường sức từ qua tiết diện S của cuôn dây tăng, lúc đó xuất hiện nam châm quay quanh trục trùng với trục của dòng điện cảm ứng khi cực đó nam châm thì trong cuộn của nam châm ra xa cuôn dây thì dây không xuất hiện số đường sức từ qua tiết diện S dòng điện cảm ứng? của cuộn dây giảm, do đó xuất - HS: Trả lời. hiện dòng điện cảm ứng. - GV chốt lại: Không phải cứ nam châm hay cuộn dây chuyển động C6: tương tự câu C5. thì trong cuộn dây xuất hiện dòng điện dòng điện cảm ứng mà điều kiện để xuất hiện dòng điện cảm ứng là: cuộn dây dẫn phảu kín và số đường sức - HS: Chú ý, Nắm thông 187 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
từ xuyên qua tiết diện S tin, ghi vở của cuộn dây phải biến thiên. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. * Tìm hiểu đường dây cao thế điện Đường dây điện cao thế 500 kV của nước ta cũng có tác dụng như một nam châm điện mạnh. Nếu nhà ở sát đường dây này ta có thể gặp nhiều bất trắc do hiện tượng cảm ứng điện từ gây ra: bị điện giật khi chạm tay vào mái tôn, của sổ kim loại, tivi, điện thoại mau chóng bị hỏng...
Bóng đèn huỳnh quang tự phát sáng khi đặt ngay dưới đường dây điện cao thế.
4. Hướng dẫn về nhà: - Học và làm bài 32 SBT. - Ôn tập toàn bộ kiện thức đã học chuẩn bị cho tiết ôn tập học kì. - Nhận xét gời học. Trường
188
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: CHỦ ĐỀ DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Nêu được dấu hiệu chính để phân biệt dòng điện xoay chiều với dòng điện một chiều. - Nêu được cấu tạo của máy phát điện xoay chiều có khung dây quay hoặc có nam châm quay. - Giải thích được nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều có khung dây quay hoặc có nam châm quay. 2. Kĩ năng: - Quan sát và mô tả chính xác hiện tượng xảy ra, kỹ năng vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề. 3. Thái độ: - Cẩn thận, biết cách tiết kiệm điện năng - Thấy được vai trò của vật lý học. Yêu thích bộ môn. 4. Định hướng phát triển năng lực: * Năng lực chung: - Năng lực tự học - Năng lực giao tiếp - Năng lực hợp tác - Năng lực thực nghiệm - Năng lực sáng tạo * Năng lực chuyên biệt môn vật lí: - Năng lực liên quan đến sử dụng kiến thức vật lí: K3, K4 - Năng lực về phương pháp: P4, P8 - Năng lực trao đổi thông tin: X4, X5, X6, X7, X8 II. MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung/chủ đề/chuẩn Dòng điện xoay chiều
Nhận biết
Thông hiểu - NL thực nghiệm, hợp tác, sáng tạo, giao tiếp. - K3,4; P8; X1,5,6,7,8 - NL thực nghiệm, hợp tác, sáng tạo, giao tiếp. - K3,4; P4; X1,5,6,7,8
Cách tạo ra dòng điện xoay chiều
Trường
189
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tìm hiểu cấu tạo của - Năng lực tự học, hợp tác, máy phát điện xoay giao tiếp. chiều - P4; X4,5,6,7,8 Tìm hiểu nguyên tắc - NL thực nghiệm, hợp tác, hoạt động của máy giao tiếp. phát điện xoay chiều - K3,4; X1,5,6,7,8 III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 1. Nhận biết: a) Câu hỏi: Câu 1: [NB1] Dòng điện xoay chiều là gì? Câu 2: [NB2] Nêu cấu tạo của máy phát điện xoay chiều có khung dây quay hoặc nam châm quay? b) Bài tập: [BT1]: Trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây: A. Luôn không đổi B. Luôn luôn giảm C. Luân phiên tăng giảm
D. Luôn luôn tăng
[BT2]: Máy phát điện xoay chiều bắt buộc phải gồm các bộ phận chính nào để có thể tạo ra dòng điện? A. Nam châm vĩnh cữu và sợi dây dẫn nối hai cực nam châm B. Nam châm điện và sợi dây dẫn nối nam châm với đèn C. Cuộn dây dẫn và nam châm D. Cuộn dây dẫn và lõi sắt 2. Thông hiểu: a) Câu hỏi: Câu 1: [TH1] Nếu liên tục đưa nam châm chuyển động đi ra, đi vào với cuộn dây thì hiện tượng gì xảy ra? Tại sao? Câu 2: [TH2] Dòng điện xoay chiều và dòng điện 1 chiều khác nhau như thế nào? Câu 3: [TH3] Hai loại máy phát điện xoay chiều có cấu tạo khác nhau nhưng nguyên lý hoạt động có khác không? (Nguyên tắc hoạt động đều dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ) b) Bài tập: [BT3]: Khi nào thì dòng điện cảm ứng trong cuộn dây dẫn kín đổi chiều: A. Nam châm đang chuyển động thì dừng lại B. Cuộn dây dẫn đang quay thì dừng lại C. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây đang tăng thì giảm hoặc ngược lại D. Số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây liên tục tăng hoặc liên tục giảm. [BT4]: Trong máy phát điện xoay chiều, rôto hoạt động như thế nào khi máy làm việc ? A. Luôn đứng yên . B. Chuyển động đi lại như con thoi. C. Luôn quay tròn quanh một trục theo một chiều D. Luân phiên đổi chiều quay.
Trường
190
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
3. Vận dụng a) Câu hỏi: Câu 1: [VD1] Với nam châm và cuộn dây dẫn kín các nhóm hãy tìm cách tạo ra dòng điện trong cuộn dây? Câu 2: [VD2] Có những cách nào để tạo ra dòng điện xoay chiều? Câu 3: [VD3] Giải thích nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều có khung dây quay hoặc có nam châm quay? Câu 4: [VD4] Vì sao các cuộn dây của máy phát điện xoay chiều lại được cuốn quanh lõi sắt? (Để từ trường mạnh hơn) b) Bài tập: [BT5]: Trường hợp nào dưới đây thì trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều? A. Cho nam châm chuyển động lại gần cuộn dây. B. Cho cuộn dây quay trong từ trường của nam châm và cắt các đường sức từ. C. Đặt thanh nam châm vào trong lòng cuộn dây rồi rồi cho cả hai đều quay quanh một trục. D. Đặt thanh nam châm hình trụ trước một cuộn dây, vuông góc với tiết diện cuộn dây rồi cho thanh nam châm quay quanh trục của nó. [BT6]: Trường hợp nào dưới đây trong cuộn dây không xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều? A. Cho nam châm quay trước một cuộn dây dẫn kín, các đường sức từ bị cuộn dây cắt ngang. B. Cho cuộn dây dẫn kín quay trong từ trường của nam châm và cắt các đường sức từ của từ trường. C. Liên tục cho một cực của nam châm lại gần rồi ra xa một đầu dây dẫn kín. D. Đặt trục Bắc Nam của thanh nam châm trùng với trục của một ống dây rồi chon nam châm quay quanh trục đó. 4. Vận dụng cao Câu 1: [VDC1] Bộ phận góp điện trong động cơ điện một chiều và trong máy phát điện xoay chiều với cuộn dây quay có nhiệm vụ gì khác nhau? IV. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Hoạt động 1. Khởi động/mở bài (10 phút) 1. Mục tiêu: Kiểm tra bài cũ và đưa hs vào tình huống có vấn đề, khơi dậy trí tò mò thích khám phá về dòng điện xoay chiều của học sinh. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Vận dụng kiến thức vật lí đã học trả lời câu hỏi của GV đưa ra. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh 1. Kiểm tra bài cũ - GV đưa ra câu hỏi: Nêu điều kiện để xuất - Trả lời câu hỏi. hiện dòng điện cảm ứng? 2. Khởi động
Trường
- Cho hs quan sát một số mẫu vật như chiếc rađiô nhỏ và một số dụng cụ khác, yêu cầu HS trả lời câu hỏi: + Hãy đọc các kí hiệu ghi trên đài và các
191
- Quan sát thảo luận nhóm đôi và trả lời câu hỏi.
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: dụng cụ điện? ( ghi chữ AC, DC) + Những kí hiệu này có ý nghĩa như thế nào?
Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới (55 phút) 1. Mục tiêu: - Nêu được sự phụ thuộc của chiều dòng điện cảm ứng vào sự biến đổi của số đường sức từ qua tiết diện S của cuộn dây - Phát biểu được đặc điểm của dòng điện xoay chiều là dòng điện cảm ứng có chiều luân phiên thay đổi - Bố trí được thí nghiệm tạo ra dòng điện xoay chiều trong cuộn dây dẫn kín theo 2 cách, cho nam châm quay hoặc cho cuộn dây quay. Dùng đèn LED để phát hiện sự đổi chiều của dòng điện - Nêu được cấu tạo và giải thích được nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Làm việc nhóm hoặc cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ giáo viên đề ra, xây dựng kiến thức. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh ND1: Dòng điện xoay chiều (15 phút) - Giáo viên phân nhóm - Học sinh phân nhóm. Bước 1. Giao nhiệm vụ: I. DÒNG ĐIỆN XOAY - Đưa dụng cụ TN cho mỗi - Các nhóm quan sát và CHIỂU nhóm: 1 cuộn dây dẫn kín có 2 lắng nghe yêu cầu của giáo viên. 1. Chiều của dòng điện cảm bóng đèn LED mắc song song ngược chiều vào mạch; 1 thanh ứng. nam châm. - Yêu cầu học sinh quan sát dụng cụ TN và trả lời các câu hỏi: 1. Nêu đặc điểm đặc biệt của đèn LED và cho biết vì sao lại mắc 2 đèn LED song song ngược chiều nhau? 2. Với nam châm và cuộn dây dẫn kín các nhóm hãy tìm cách tạo ra dòng điện trong cuộn dây? 3. Làm thí nghiệm theo nhóm và trả lời câu hỏi [TH1], rút ra khái niệm dòng điện xoay chiều vào phiếu trả lời. - Các nhóm nhận thiết bị, Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi. quan sát, thảo luận, tiến được giao: hành thí nghiệm. a) Thí nghiệm - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu mà giáo viên yêu cầu.
Trường
192
Năm học:
Giáo án vật lí 9 Bước 3. Báo cáo kết quả và thảo luận: b) Kết quả TN
GV: - Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận.
- Các nhóm báo cáo. - Các nhóm nhận xét, thảo luận.
- Giáo viên đánh giá, góp ý, Học sinh quan sát và ghi nhận xét quá trình làm việc các nội dung vào vở. nhóm. - Đưa ra thống nhất chung. + Dòng điện cảm ứng trong c) Kết luận cuộn dây dẫn kín đổi chiều khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây đang tăng mà chuyển sang giảm, hoặc ngược lại đang làm giảm mà chuyển sang tăng. + Dòng điện xoay chiều là 2. Dòng điện xoay chiều dòng điện liên tục luân phiên đổi chiều. ND2: Cách tạo ra dòng điện xoay chiều (15 phút) - Hoạt động nhóm: Bước 1. Giao nhiệm vụ: II. CÁCH TẠO RA DÒNG GV: phát dụng cụ TN: - Các nhóm nhận dụng cụ - 1 cuộn dây dẫn kín có 2 bóng TN và lắng nghe yêu cầu ĐIỆN XOAY CHIỀU đèn LED mắc song song ngược của giáo viên. chiều vào mạch; 1 kim nam châm , giá để kim nam châm. - Yêu cầu HS hoạt động nhóm trả lời câu C2, C3 vào phiếu trả lời; sau đó làm thí nghiệm kiểm tra. - Các nhóm thảo luận, Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi. phân tích trả lời câu hỏi. được giao: - Tiến hành TN kiểm tra kết quả dự đoán. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu mà giáo viên yêu cầu. - Giáo viên thông báo hết thời - Các nhóm báo cáo. Bước 3. Báo cáo kết quả và gian, và yêu cầu các nhóm báo thảo luận: cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm - Các nhóm nhận xét, thảo nhận xét lẫn nhau, thảo luận. luận. Bước 4. Đánh giá kết quả:
Bước 4. Đánh giá kết quả:
Trường
- Giáo viên đánh giá, góp ý,
193
Học sinh quan sát và ghi
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nhận xét quá trình làm việc các nội dung vào vở. nhóm. - Đưa ra thống nhất chung: Khi cho cuộn dây kín quay trong từ trường của nam châm (hay cho nam châm quay trước cuộn dây dẫn) thì ta thấy, hai đèn LED liên tục thay nhau sáng và tắt (nhấp nháy). Tức là trong cuộn dây xuất hiện dòng điện cảm ứng liên tục luân phiên nhau thay đổi chiều. Dòng điện này gọi là dòng điện xoay chiều. ND3: Tìm hiểu cấu tạo của máy phát điện xoay chiều (15 phút) - Hoạt động nhóm: Bước 1. Giao nhiệm vụ: III. CẤU TẠO MÁY PHÁT GV đưa thông tin: Chế tạo 2 - Các nhóm quan sát và ĐIỆN XOAY CHIỀU loại máy phát điện xoay chiều lắng nghe yêu cầu của có cấu tạo như hình 34.1 và giáo viên. 34.2. GV phát mô hình máy phát điện xoay chiều cho các nhóm. Yêu cầu HS tìm hiểu cấu tạo của máy phát điện xoay chiều và trả lời câu C1 vào phiếu. - Các nhóm quan sát, thảo Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời câu hỏi. luận, phân tích và trả lời được giao: câu hỏi. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu mà giáo viên yêu cầu. - Giáo viên thông báo hết thời - Các nhóm báo cáo. Bước 3. Báo cáo kết quả và gian, và yêu cầu các nhóm báo C1: - Hai bộ phận chính là thảo luận: cuộn dây và nam châm. cáo, chỉ trên mô hình bộ phận - Khác nhau: chính của máy phát điện xoay chiều. +Máy ở hình 34.1 Rô to: cuộn dây Stato: nam châm Có thêm bộ góp điện gồm: vành khuyên và thanh quét +Máy hình 34.2 Rô to: nam châm Sta to: cuộn dây - Giáo viên yêu cầu các nhóm - Các nhóm nhận xét, thảo
Trường
194
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nhận xét lẫn nhau, thảo luận. luận. - Giáo viên đánh giá, góp ý, Học sinh quan sát và ghi Bước 4. Đánh giá kết quả: nhận xét quá trình làm việc các nội dung vào vở. nhóm. - Đưa ra thống nhất chung: Cấu tạo: Máy phát điện xoay chiều có hai bộ phận chính là nam châm và cuộn dây dẫn. Bộ phận đứng yên gọi là stato, bộ phận chuyển động quay gọi là rôto. ND4: Tìm hiểu nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều (15 phút) - Hoạt động nhóm: Bước 1. Giao nhiệm vụ: IV. NGUYÊN TẮC HOẠT GV yêu cầu HS thảo luận nhóm - Các nhóm lắng nghe yêu ĐỘNG CỦA MÁY PHÁT thực hiện câu C2 và [VD3]. cầu của giáo viên. ĐIỆN XOAY CHIỀU Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
Giáo viên yêu cầu các nhóm hoạt động và trả lời các câu hỏi.
Bước 3. Báo cáo kết quả và thảo luận:
- Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận. - Giáo viên đánh giá, góp ý, nhận xét quá trình làm việc các nhóm. - Đưa ra thống nhất chung: + Nguyên tắc: Dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ. + Hoạt động: Khi rôto quay, số đường sức từ xuyên qua cuộn dây dẫn quấn trên stato biến thiên (tăng, giảm và đổi chiều liên tục). Giữa hai đầu cuộn dây xuất hiện một hiệu điện thế. Nếu nối hai đầu của cuộn dây với mạch điện ngoài kín, thì trong mạch có dòng điện xoay chiều.
Bước 4. Đánh giá kết quả:
Trường
195
- Các nhóm thảo luận, phân tích trả lời câu hỏi. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra phiếu mà giáo viên yêu cầu. - Các nhóm báo cáo. - Các nhóm nhận xét, thảo luận. Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở.
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hoạt động 3. Luyện tập (5 phút) 1. Mục tiêu: - GV củng cố kiến thức - Học sinh nắm được thế nào là dòng điện xoay chiều, phân biệt được dòng điện xoay chiều và dòng điện 1 chiều. - Học sinh trình bày được cấu tạo, nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Hoạt động nhóm đôi/ cá nhân, hệ thống lại kiến thức vừa học để hoàn thành nhiệm vụ. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh GV yêu cầu học sinh hoạt HS hoạt động nhóm đôi/ cá Câu hỏi: [NB1,2]; động nhóm đôi/ cá nhân, hệ nhân hệ thống lại kiến thức [TH2,3]; [VD2,4] thống lại kiến thức vừa học vừa học và trả lời câu hỏi. để trả lời câu hỏi. Hoạt động 4. Vận dụng (10 phút) 1. Mục tiêu: - Hs vận dụng kiến thức vừa học để làm được bài tập. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: HS vận dụng kiến thức vừa học vào làm bài tập. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Bài tập: [BT 1, 2, 3, 4, 5, 6] Hoạt động nhóm: [VDC1]-HS khá, giỏi GV chiếu câu hỏi, các nhóm thảo luận và đưa ra câu trả lời bằng các phiếu đáp án A, B, C, D trong thời gian quy định. GV đưa ra đáp án đúng và giải thích (nếu cần).
Hoạt động học sinh HS quan sát câu hỏi, thảo luận và đưa ra đáp án.
Theo dõi và ghi chú lại kết quả.
Hoạt động 5. Tìm tòi mở rộng (5 phút) 1. Mục tiêu: Mở rộng kiến thức về dòng điện xoay chiều. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Hoạt động nhóm, thảo luận giải quyết vấn đề. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
Trường
196
Năm học:
Giáo án vật lí 9 1. Tìm hiểu về ứng dụng, vai trò dòng điện xoay chiều trong đời sống. 2. Kể tên những nhà máy điện có thể tạo ra dòng điện xoay chiều? 3. Em có những biện pháp nào để tiết kiệm điện năng?
GV: GV yêu cầu HS hoạt động nhóm để trả lời câu hỏi.
HS hoạt động nhóm
GV nhận xét và đưa ra kết
Hs các nhóm lên trình bày kết quả và nhóm khác bổ sung.
luận chung. GV: chiếu đoạn phim tiết kiệm điện năng giáo dục ý thức tiết kiệm điện.
Hướng dẫn về nhà - BTVN : làm bài tập trong SBT - Tìm hiểu theo nhóm về các máy phát điện xoay chiều và nhà máy nhiệt điện Ninh Bình, thủy điện Hòa Bình. - Tìm hiểu thêm các biện pháp tiết kiệm điện năng và thực hiện tiết kiệm điện năng ngay hôm nay.
Tuần : Tiết: Bài 35: CÁC TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU ĐO CƯỜNG ĐỘ VÀ HIỆU ĐIỆN THẾ XOAY CHIỀU I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Hiểu được các tác dụng nhiệt, quang, từ của dòng điện xoay chiều. - Bố trí TN chứng tỏ lực từ đổi chiều khi dòng điện đổi chiều - Hiểu được kí hiệu của ampekế và vôn kế xoay chiều, sử dụng được chúng để đo cường độ và hiệu điện thế hiệu dụng của dòng điện xoay chiều. 2. Kĩ năng: - Sử dụng các dụng cụ đo điện, mắc mạch điện thoe sơ đồ hình vẽ. 3. Thái độ: - Trung thực, cẩn thận, ghi nhớ sử dụng điện an toàn. - Hợp tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: 1.Giáo viên: - 1ampe kế một chiều, 1 am pe kế xoay chiều, 1 công tắc, 8 sợi dây nối 197 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- 1 vôn kế một chiều, 1 vôn kế xoay chiều, 1 nguồn điện 1 chiều 3V - 6V - 1 bóng đèn 3V có đui, 1 nguồn điện xoay chiều 3V - 6V 2.Học sinh: Mỗi nhóm: - 1 bộ thí nghiệm về tác dụng từ của dòng điện xoay chiều. - 1 nguồn điện 1 chiều 3V- 6V - 1 nguồn điện xoay chiều 3V - 6V III. Hoạt động dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Dòng điện xoay chiều có đặc điểm gì khác so với dòng điện một chiều? Dòng điện một chiều có những tác dụng gì? 2.Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. =>Đặt vấn đề: Dòng điện xoay chiều có những tác dụng gì? đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế xoay chiều bằng dụng cụ gì? HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Bố trí TN chứng tỏ lực từ đổi chiều khi dòng điện đổi chiều - Hiểu được kí hiệu của ampekế và vôn kế xoay chiều, sử dụng được chúng để đo cường độ và hiệu điện thế hiệu dụng của dòng điện xoay chiều. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. . Tác dụng của dòng điện xoay chiều - GV: Làm TN biểu diễn như hình 35.1 - HS: Quan sát GV làm thí Yêu cầu HS quan sát TN nghiệm, trả lời C1. và nêu rõ mỗi TN dòng điện xoay chiều có tác dụng gì? - GV: So sánh tác dụng của dòng điện xoay chiều với tác dụng của dòng điện Trường
198
I. Tác dụng của dòng điện xoay chiều
C1: Bóng đèn nóng sáng: Tác dụng nhiệt bút thử điện sáng ( Khi cắm vào 1 trong 2 lỗ của Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: 2 lỗ ổ lấy điện ) tác dụng quang, đinh hút sắt tác dụng từ.
- HS: Trả lời. một chiều. - GV thông báo: Dòng điện xoay chiều trong lưới điện sinh hoạt có tác dụng sinh lý rất mạnh. =>Chuyển ý: Tác dụng từ của dòng điện xoay chiều và dòng điện một chiều có giống nhau không? 2: Tác dụng từ của dòng điện xoay chiều - GV: Yêu cầu HS đọc C2 tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm? + Dụng cụ thí nghiệm? + Các bước tiến hành thí nghiệm? - GV: Hướng dẫn HS bố trí TN như hình 35.2 và 35.3 (SGK). GV hướng dẫn kĩ HS cách bố trí TN sao cho quan sát Hiểu được rõ, trao đổi nhóm trả lời câu C2. - GV: Yêu cầu các nhóm quan sát kĩ hiện tượng xảy ra. - GV: Hết thời gian, GV yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thí nghiệm. - GV: Tổ chức thảo luận lớp rút ra kết luận.
II. Tác dụng từ của dòng điện xoay chiều 1. Thí nghiệm: - HS: Tìm hiểu theo các yêu cầu của GV -> Trả lời. C2: Trường hợp sử dụng dòng điện không đổi nếu lúc đầu cực N của thanh nam châm bị hút thì khi đổi chiều dòng điện nó sẽ đẩy và ngược - HS: Hoạt động nhóm lại tiến hành thí nghiệm và trả Khi dòng điện xoay chiều lời C2. chạy qua ống dây thì cực N của thanh nam châm lần lượt Thời gian: 5 phút. bi hút, đẩy. Nguyên nhân là do dòng điện luân phiên đổi chiều. - HS: Đại diện nhóm báo cáo kết quả thí nghiệm. 2. Kết luận: Khi dòng điện đổi chiều thì lực từ của dòng điện tác dụng lên nam châm cũng đổi chiều theo.
3: Tìm hiểu các dụng cụ đo, cách đo cường độ và hiệu điện thế xoay chiều. - GV: Khi sử dụng ampe kế một chiều để đo dòng điện xoay chiều -> Kim có - HS: Trả lời dự đoán. quay không? - GV: Mắc vôn kế hoặc Trường
199
II. Đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế của mạch điện xoay chiều
Năm học:
Giáo án vật lí 9 ampe kế một chiều vào mạch điện xoay chiều yêu cầu HS quan sát và so sánh với dự đoán. - GV: Tại sao kim không quay? - GV kết luận: Kim đứng yên trong trường hợp này vì lự từ tác dụng lên kim nam châm luân phiên đổi chiều theo sự đổi chiều của dòng điên. Nhưng vì kim có quan tính cho nên không kịp đổi chiều quay và đứng yên. -> Cần có dụng cụ riêng biệt để đo cường độ dòng điện và hiệu điện thế xoay chiều. - GV: Mắc dụng cụ vôn kế và am pe kế xoay chiều vào mạch điện xoay chiều. - GV: Nêu cách Hiểu được các dụng cụ xoay chiều. - GV: Cường độ dòng điện và hiệu điện thế của dòng điện xoay chiều luôn biến đổi, vậy các dụng cụ đó cho ta biết giá trị nào? - GV: Kết luận. Thông báo thêm: Giá trị hiệu dụng không phải là giá trị trung bình mà là do hiệu quả tương đương với dòng điện một chiều có cùng giá trị.
GV:
- HS: Quan sát thấy kim nam châm đứng yên. - HS: Trả lời.
1. Quan sát giáo viên làm TN: (Hình 35.4 và 35.5)
- HS: Quan sát thấy kim quay. - HS: Nhận biết.
- HS: Trả lời.
2. Kết luận: Đo hiệu điện thế và cường độ dòng điện xoay chiều bằng vôn kế và am pekế có kí hiệu là AC ( hay ~) - Kết quả đo thay đổi khi ta đổi chỗ 2 chốt của phích cắm vào ổ lấy điện.
- HS: Đọc mục kết luận SGK.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng 200 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp.
Câu 1: Các thiết bị nào sau đây không sử dụng dòng điện xoay chiều? A. Máy thu thanh dùng pin. B. Bóng đèn dây tóc mắc vào điện nhà 220V. C. Tủ lạnh. D. Ấm đun nước. Câu 2: Chọn phát biểu đúng về dòng điện xoay chiều: A. Dòng điện xoay chiều có tác dụng từ yếu hơn dòng điện một chiều. B. Dòng điện xoay chiều có tác dụng nhiệt yếu hơn dòng điện một chiều. C. Dòng điện xoay chiều có tác dụng sinh lý mạnh hơn dòng điện một chiều. D. Dòng điện xoay chiều tác dụng một cách không liên tục. Câu 3: Điều nào sau đây không đúng khi so sánh tác dụng của dòng điện một chiều và dòng điện xoay chiều? A. Dòng điện xoay chiều và dòng điện một chiều đều có khả năng trực tiếp nạp điện cho acquy. B. Dòng điện xoay chiều và dòng điện một chiều đều tỏa ra nhiệt khi chạy qua một dây dẫn. C. Dòng điện xoay chiều và dòng điện một chiều đều có khả năng làm phát quang bóng đèn. D. Dòng điện xoay chiều và dòng điện một chiều đều gây ra từ trường. Câu 4: Thiết bị nào sau đây có thể hoạt động tốt đối với dòng điện một chiều lẫn dòng điện xoay chiều? A. Đèn điện B. Máy sấy tóc C. Tủ lạnh D. Đồng hồ treo tường chạy bằng pin Câu 5: Nếu hiệu điện thế của mạng điện gia đình đang sử dụng là 220V thì phát biểu nào sau đây không đúng? A. Có những thời điểm hiệu điện thế lớn hơn 220V. B. Có những thời điểm hiệu điện thế nhỏ hơn 220V. C. 220V là giá trị hiệu dụng. Vào những thời điểm khác nhau, hiệu điện thế có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn hoặc bằng giá trị này. D. 220V là giá trị hiệu điện thế nhất định không thay đổi. Câu 6: Đặt một nam châm điện A có dòng điện xoay chiều chạy qua trước một cuộn dây dẫn kín B. Sau khi công tắc K đóng thì trong cuộn dây B có xuất hiện dòng điện cảm ứng. Người ta sử dụng tác dụng nào của dòng điện xoay chiều? A. Tác dụng cơ B. Tác dụng nhiệt C. Tác dụng quang D. Tác dụng từ Câu 7: Một bóng đèn dây tóc có ghi 12V – 15W có thể mắc vào những mạch điện nào Trường
201
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
sau đây để đạt độ sáng đúng định mức? A. Bình acquy có hiệu điện thế 16V. B. Đinamô có hiệu điện thế xoay chiều 12V C. Hiệu điện thế một chiều 9V. D. Hiệu điện thế một chiều 6V. Câu 8: Một đoạn dây dẫn quấn quanh một lõi sắt được mắc vào nguồn điện xoay chiều và được đặt gần một lá thép. Khi đóng khóa K, lá thép dao động đó là tác dụng A. Cơ B. Nhiệt C. Điện D. Từ Câu 9: Trong thí nghiệm như hình sau, hiện tượng gì xảy ra với kim nam châm khi ta đổi chiều dòng điện chạy vào nam châm điện?
A. Kim nam châm vẫn đứng yên. B. Kim nam châm quay một góc 900. C. Kim nam châm quay ngược lại. D. Kim nam châm bị đẩy ra. Câu 10: Trong thí nghiệm như hình sau, hiện tượng gì xảy ra với đinh sắt khi ta đổi chiều dòng điện chạy vào nam châm điện?
A. Đinh sắt vẫn bị hút như trước. B. Đinh sắt quay một góc 900. C. Đinh sắt quay ngược lại. D. Đinh sắt bị đẩy ra. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Trường
202
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- HS: Thảo luận nhóm trả C3: Sáng như nhau, vì hiệu điện thế hiệu dụng của dòng lời C3 điện xoay chiều tương đương với hiệu điện thế của dòng - GV: Hướng dẫn HS trả điện một chiều có cùng giá lời câu C4: trị. + Dòng điện chạy qua nam châm điện A là dòng điện C4: Có vì dòng điện xoay gi? chiều chạy vào cuộn dây của + Từ trường của ống dây nam châm và tạo ra 1 từ trường biến đổi, các đường có đặc điểm gì? + Từ trường này xuyên qua sức từ của từ trường trên xuyên qua tiết diện S của cuộn dây kín B sẽ có tác dụng gi? cuộn dây B biến đổi. Do đó trong cuộn dây B xuất hiện dòng điện cảm ứng. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Dòng điện xoay chiều có những tác dụng gì? Trong các tác dụng đó, tác dụng nào phụ thuộc vào chiều dòng điện. - Vôn kế và am pekế xoay chiều có kí hiệu thế nào? Mắc vào mạch điện ntn? - HS: Đọc phần ghi nhớ và "có thể em chưa biết" 4. Hướng dẫn về nhà: - Học bài và làm bài tập trong sách BT. - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học. Tuần : Tiết: CHỦ ĐỀ TRUYỀN TẢI ĐIỆN NĂNG ĐI XA
I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Lập được công thức tính năng lượng hao phí do toả nhiệt trên đường dây tải điện.
Trường
203
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Hiểu được 2 cách làm giảm hao phí điện năng trên đường dây tải điện và lí do vì sao chọn cách tăng hiệu điện thế ở 2 đầu đường dây. - Hiểu được các bộ phận chính của máy biến thế gồm 2 cuộn dây dẫn có số vòng dây khác nhau được quấn quanh 1 lõi sắt chung - Hiểu được công dụng chính của máy biến thế là làm tăng hay giảm hiệu điện thế hiệu dụng theo CT :
U1 n1 = U 2 n2
- Giải thích được vì sao máy biến thế lại hoạt động được với dòng điện xoay chiều mà không hoạt động được với dòng điện 1 chiều không đổi. 2. Kĩ năng: - Tổng hợp kiến thức đã học để đi đến kiến thức mới. 3. Thái độ: - Hợp tác trong học tập - Yêu thích môn học. - Nghiêm túc, tích cực, say mê tìm hiểu. 4. Định hướng phát triển năng lực: * Năng lực chung: - Năng lực giao tiếp - Năng lực sáng tạo - Năng lực tự học - Năng lực giải quyết vấn đề - Năng lực tính toán * Năng lực chuyên biệt môn vật lí: - Năng lực liên quan đến sử dụng kiến thức vật lí: K2, K3, K4 - Năng lực về phương pháp: P3; P8, P9 - Năng lực trao đổi thông tin: X4, X5; X6; X7, X8 - Năng lực liên quan đến cá thể: C1, C2 II. MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung/chủ đề/chuẩn Nhận biết Tìm hiểu nguyên nhân . gây hao phí điện năng trên đường dây truyền tải và lập công thức tính công suất hao phí do toả nhiệt trên đường dây tải điện (Php) theo P, U và R.
Trường
Thông hiểu [TH1]: Truyền tải điện năng đi xa bằng dây dẫn có nhiều thuận lợi hơn so với việc
204
Vận dụng
Vận dụng cao
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Nêu các cách giảm công suất hao phí và chọn cách tối ưu nhất
vận tải các nhiên liệu khác như than đá, dầu lửa,…Tuy nhiên việc dùng dây dẫn để truyển tải điện năng đi xa sẽ có một phần điện năng bị hao phí do toả nhiệt trên dây dẫn. [TH2]:Công suất hao phí do tỏa nhiệt trên đường dây tải điện tỉ lệ nghịch với bình phương hiệu điện thế đặt vào hai đầu đường dây: Php =
Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của máy biến thế
Trường
[NB2]: Máy biến thế là thiết bị dùng để tăng hoặc giảm hiệu điện thế của
P 2R U2
- Biện pháp để làm giảm hao phí trên đường dây tải điện thường dùng là tăng hiệu điện thế đặt vào hai đầu đường dây tải điện. [TH3]: Máy [VD1]: Vận biến áp hoạt dụng công động dựa trên thức hiện tượng
205
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: dòng điện xoay chiều. Bộ phận chính của máy biến thế gồm hai cuộn dây có số vòng dây khác nhau quấn trên một lõi sắt
cảm ứng điện từ. Khi đặt một hiệu điện thế xoay chiều vào hai đầu cuộn dây sơ cấp của máy biến áp thì ở hai đầu cuộn dây thứ cấp xuất hiện một hiệu điện thế xoay chiều.
Php =
P 2R U2
[TH4]: Tỉ số giữa hiệu điện thế ở hai đầu cuộn dây của máy biến áp bằng tỉ số giữa số vòng dây của các cuộn dây đó: U1 n 1 = U2 n2
Khi hiệu điện thế ở 2 đầu cuộn sơ cấp lớn hơn hiệu điện thế ở cuộn thứ cấp (U1>U2) ta có máy hạ thế, còn khi U1<U2 ta có máy tăng thế.
[VD2]: Vận dụng công
Tìm hiểu tác dụng làm biến đổi hiệu điện thế của máy biến thế
thức
U1 n 1 = U2 n2
để tính hiệu điện thế hay
Trường
206
[VDC1]: Nêu được một số ứng dụng của máy biến áp trong đời sống hàng ngày thường gặp
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: số vòng dây của máy biến áp, khi biết trước ba trong bốn giá trị trong công thức.
III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 1. Nhận biết: Câu 1: Dòng điện đi qua dây dẫn gây ra tác dụng gì? [NB1] Câu 2: Khi truyền tải điện năng đi xa bằng dây dẫn, có một phần điện năng chuyển hóa thành nhiệt năng. Đó là phần điện năng có ích hay hao phí? [NB2] Câu 3: Em hãy cho biết cấu tạo và công dụng của máy biến thế? [NB3] 2. Thông hiểu: Câu 1: Lập công thức tính công suất hao phí? [TH1] Câu 2: Làm cách nào giảm được công suất hao phí? [TH2] Câu 3: Cách nào giảm công suất hao phí tối ưu nhất? Vì sao? [TH3] Câu 4: Nêu nguyên tắc hoạt động của máy biến thế? [TH4] Câu 5: Vì sao khi dùng dòng điện một chiều thì máy biến thế không hoạt động? [TH5] Câu 6: Nêu mối quan hệ giữa hiệu điện thế của hai đầu mỗi cuộn dây và số vòng dây của mỗi cuộn? [TH6] Câu 7: Lập công thức liên hệ giữa hiệu điện thế và số vòng dây của cuộn sơ cấp (U1,n1) và cuộn thứ cấp (U2,n2)? [TH7] Câu 8: Nêu cách lắp đặt máy biến thế trên đường dây truyền tải điện? [TH8] 3. Vận dụng: Câu 1: Để truyền tải cùng một công suất đi xa, muốn giảm công suất hao phí đi 4 lần thì cần tăng hay giảm hiệu điện thế mấy lần? [VD1] Câu 2: Trên cùng một đường dây cần tải đi một công suất điện xác định dưới một hiệu điện thế xác định, nếu dùng đường kính dây dẫn có tiết diện giảm đi một nửa thì công suất hao phí vì tỏa nhiệt sẽ thay đổi thế nào? [VD2] Câu 3: Có hai đường dây tải điện tải đi cùng một công suất điện với dây dẫn cùng tiết diện, làm cùng bằng một chất. Đường dây thứ nhất có chiều dài 100 km và hiệu điện thế ở hai đầu đường dây là 100 kV. Đường dây thứ hai có chiều dài 200 km và hiệu điện thế ở hai đầu đường dây là 200 kV. Nêu mối liên hệgiữa công suất hao phí do tỏa nhiệt Php1 và Php2 của hai dây? [VD3] Câu 4: Một máy biến thế có số vòng dây cuộn sơ cấp là 8400 vòng, cuộn thứ cấp là 16800 vòng. Biết hiệu điện thế hai đầu của cuộn sơ cấp là 110 V? [VD4] a) Tính hiệu điện thế hai đầu cuộn thứ cấp? b) Máy biến thế này là máy tăng thế hay hạ thế? Vì sao? 4. Vận dụng cao: Câu 1: Sạc điện thoại có nhiệm vụ chuyển đổi dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều không? Tại sao? [VDC1] Câu 2: Sạc điện thoại có nhiệm vụ biến đổi hiệu điện thế không? Tại sao? [VDC2] Câu 3: Tìm hiểu về máy biến áp tự ngẫu và trả lời các câu hỏi sau: [VDC3]
Trường
207
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
a. Có thể áp dụng U1U2 = n1n2 cho loại biến áp này không? b. Loại biến áp này là máy tăng áp hay hạ áp? IV. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Hoạt động 1. Khởi động/mở bài (5 phút) 1. Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: trả lời câu hỏi 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh Giới thiệu bài học Tại sao điện năng sau khi Học sinh trả lời theo sự được sản xuất ở nhà máy hiểu biết của mình thủy điện Hòa Bình lại được tăng hiệu điện thế lên Cần tăng hiệu điện thế lên 500 kV, trong khi hiệu điện 500kV để giảm hao phí khi truyền tải điện năng. thế sử dụng trong các hộ gia đình chỉ có 220V? Thiết bị giúp ta tăng và Thiết bị nào giúp ta tăng và giảm hiệu điện thế là máy biến áp. Thiết bị này được giảm hiệu điện thế? Thiết sử dụng rất phổ biến trong bị này được sử dụng như đời sống và kĩ thuật. thế nào trong đời sống và kĩ thuật? -> Bài mới. Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới (65 phút) 1. Mục tiêu: - Lập được công thức tính công suất hao phí do toả nhiệt trên đường dây tải điện. - Hiểu được 2 cách làm giảm hao phí điện năng trên đường dây tải điện và lí do vì sao chọn cách tăng hiệu điện thế ở 2 đầu đường dây. - Tìm hiểu cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của máy biến thế, tác dụng biến đổi hiệu điện thế của máy biến thế qua hoạt động hí nghiệm 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: trả lời câu hỏi, thảo luận nhóm, làm thí nghiệm,.. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh ND1: Tìm hiểu nguyên nhân gây hao phí điện năng trên đường dây truyền tải điện và lập công thức tính công suất hao phí do toả nhiệt trên đường dây tải điện (Php) theo P, U và R. Nêu các cách giảm công suất hao phí và chọn cách tối ưu nhất (15 phút) - Giáo viên đặt câu hỏi - Học sinh trả lời câu hỏi Bước 1. Giao nhiệm vụ: - Dòng điện đi qua dây dẫn của giáo viên: gây ra tác dụng gì? - Dòng điện đi qua dây Khi truyền tải điện năng đi dẫn gây ra tác dụng xa bằng dây dẫn, có một nhiệt.
Trường
208
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
Bước 3. Báo cáo kết quả và thảo luận:
Bước 4. Đánh giá kết quả:
GV: phần điện năng chuyển hóa thành nhiệt năng. Đó là phần điện năng có ích hay hao phí? - Yêu cầu học sinh kết luận lại rồi ghi vào vở: ( Có thể làm phiếu học tập rồi cho học sinh điền vào chỗ trống: Khi truyền tải điện năng đi xa có phần điện năng hao phí do hiện tượng …………….trên đường dây.) Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi: 1/ Lập công thức tính công suất hao phí? 2/ Làm cách nào giảm được công suất hao phí? 3/ Cách nào giảm công suất hao phí tối ưu nhất? Vì sao? - Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận. - Giáo viên đánh giá, góp ý, nhận xét quá trình làm việc các nhóm. 1/ Công thức tính công
- Điện năng chuyển hóa thành nhiệt năng. Đó là phần điện năng hao phí. - Học sinh phân nhóm. - Các nhóm quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên.
- Các nhóm tiến hành thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra giấy (hoặc bảng phụ) mà giáo viên yêu cầu
- Các nhóm báo cáo. - Các nhóm nhận xét, thảo luận. Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở
suất hao phí: 2
P hp = R .I =
R .P U
2
2
2/ Từ công thức trên nhận thấy để giảm công suất hao phí có 2 cách: Cách 1: Giảm R Cách 2: Tăng U bằng cách dùng máy biến thế 3/ Khi tăng hiệu điện thế ở
Trường
209
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: hai đầu dây tải lên n lần thì công suất hao phí sẽ giảm n2 lần. ρ .ℓ Mặt khác: R = S - không thể giảm ρ vì ρ <ρ bạc đồng mà bạc đắt hơn đồng - không thể giảm ℓ vì là khoảng cách từ đầu dây tải đến nơi tiêu thụ - không thể tăng S vì dây sẽ to, nặng - Đưa ra thống nhất chung: Cách tốt nhất để giảm hao phí điện năng là tăng hiệu điện thế đặt vào hai đầu đường dây vì công suất hao phí tỉ lệ nghịch với bình phương hiệu điện thế.
ND2: Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của máy biến thế (25 phút) 1/ Cấu tạo của máy biến Bước 1. Giao nhiệm vụ: thế: Yêu cầu học sinh quan - Các nhóm tiến hành thảo sát sơ đồ mô tả các bộ luận. phận chính của máy biến - Các nhóm thực hiện, viết thế (Hình 51.1) và hoàn câu trả lời ra giấy (hoặc thành kết luận sau: bảng phụ) mà giáo viên yêu Máy biến thế gồm ... bộ cầu. phận chính. Hai cuộn dây dẫn có số vòng dây ..., đặt cách điện với nhau. Một lõi ... dùng chung cho cả hai cuộn dây. 2/ Nguyên tắc hoạt động của máy biến thế: - Các nhóm quan sát và - Giáo viên yêu cầu các lắng nghe yêu cầu của giáo nhóm học sinh làm thí viên. nghiệm như sgk trang 106 - Hoàn thành các kết luận sau:
Trường
210
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: - Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế một chiều thì bóng đèn mắc ở hai đầu cuộn dây thứ cấp .... - Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế xoay chiều thì bóng đèn mắc ở hai đầu cuộn dây thứ cấp .... - Nếu đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế xoay chiều thì hiệu điện thế xuất hiện ở hai đầu cuộn thứ cấp ... - Từ kết quả thí nghiệm và các kiến thức đã học, hãy giải thích nguyên tắc hoạt động của máy biến áp.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi
Bước 3. Báo cáo kết quả và thảo luận:
- Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận. - Giáo viên đánh giá, góp ý, nhận xét quá trình làm việc các nhóm. - Đưa ra thống nhât chung. 1/ Cấu tạo của máy biến thế: Máy biến thế gồm 2 bộ phận chính. Hai cuộn dây dẫn có số vòng dây khác nhau, đặt cách điện với nhau. Một lõi thép dùng chung cho cả hai cuộn dây.
Bước 4. Đánh giá kết quả:
Trường
211
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra giấy (hoặc bảng phụ) mà giáo viên yêu cầu - Các nhóm báo cáo. - Các nhóm nhận xét, thảo luận. Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: 2/ Nguyên tắc hoạt động của máy biến thế: • Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế một chiều thì bóng đèn mắc ở hai đầu cuộn thứ cấp không sáng. • Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế xoay chiều thì bóng đèn mắc ở hai đầu cuộn thứ cấp phát sáng. • Nếu đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế xoay chiều thì hiệu điện thế xuất hiện ở hai đầu cuộn thứ cấp cũng là hiệu điện thế xoay chiều.
ND3: Tìm hiểu tác dụng làm biến đổi hiệu điện thế của máy biến thế (25 phút) Giáo viên yêu cầu các - Các nhóm quan sát và Bước 1. Giao nhiệm vụ: nhóm học sinh sử dụng các lắng nghe yêu cầu của giáo máy biến áp được cung viên. cấp, đọc và ghi lại số vòng n1 của cuộn sơ cấp và n2 của cuộn thứ cấp, rồi tiến hành thí nghiệm đo hiệu điện thế ở hai đầu cuộn sơ cấp U1 và hiệu điện thế ở hai đầu cuộn thứ cấp U2 để hoàn thiện bảng số liệu sau: U1
U2
n1
n2
1 2 3 4 Dựa vào bảng số liệu trên hãy rút ra nhận xét về mối quan hệ giữa hiệu điện thế U đặt vào hai đầu cuộn dây và số vòng n của các cuộn dây của máy biến áp.
Trường
212
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: - Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp của máy biến thế một hiệu điện thế .... thì ở hai đầu cuộn thứ cấp xuất hiện một hiệu điện thế ... - Hiệu điện thế ở hai đầu mỗi cuộn dây tỉ lệ ... với số vòng dây của mỗi cuộn. - Khi hiệu điện thế ở cuộn sơ cấp ... hiệu điện thế ở cuộn thứ cấp ta có máy hạ thế. Còn khi hiệu điện thế ở cuộn sơ cấp ... hiệu điện thế ở cuộn thứ cấp ta có máy tăng thế.
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện và trả lời các câu hỏi
Bước 3. Báo cáo kết quả và thảo luận:
- Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo - Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận. U1 U2 n1 n2 1 2 4 50 100 2 16 4 80 20 3 2 3 40 60 4 20 5 100 25 - Giáo viên đánh giá, góp ý, nhận xét quá trình làm việc các nhóm. - Đưa ra thống nhất chung. • Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp của máy biến thế một hiệu điện thế xoay chiều thì ở hai đầu cuộn thứ cấp xuất hiện một hiệu điện thế xoay
Bước 4. Đánh giá kết quả:
Trường
213
- Các nhóm nhận thiết bị, tiến hành quan sát, thảo luận. - Các nhóm thực hiện, viết câu trả lời ra giấy (hoặc bảng phụ) mà giáo viên yêu cầu - Các nhóm báo cáo. - Các nhóm nhận xét, thảo luận.
Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
•
•
chiều Hiệu điện thế ở hai đầu mỗi cuộn dây tỉ lệ thuận với số vòng dây của mỗi cuộn U1U2 = n1 n2 Khi hiệu điện thế ở cuộn sơ cấp lớn hơn hiệu điện thế ở cuộn thứ cấp ta có máy hạ thế. Còn khi hiệu điện thế ở cuộn sơ cấp nhỏ hơn hiệu điện thế ở cuộn thứ cấp ta có máy tăng thế.
Hoạt động 3. Luyện tập (10 phút) 1. Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: trả lời câu hỏi 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Câu 1: Xác định công thức Gíao viên yêu cầu học sinh liên hệ giữa hiệu điện thế hoạt động cá nhân trả lời và số vòng dây của cuộn sơ câu hỏi. cấp (U1,n1) và cuộn thứ cấp - Giáo viên gọi 1 học sinh (U2,n2) lên bảng chữa bài. A. U1U2=n2n1 - Gíao viên tổ chức thảo luận B. U1n2=U2n1 lớp nhận xét, kết luận. C. U1U2=n1n2 Câu 1: B D. U1n1=U2n2 Câu 2: C Câu 2: Để truyền tải cùng Câu 3: B một công suất đi xa, muốn Câu 4: B giảm công suất hao phí đi 4 Câu 5: Gợi ý cách giải: lần thì cần a) thế số vào công thức A. tăng hiệu điện thế giữa sau : U 1 = n1 ⇒ U 2 = U 1.n 2 hai đầu dây lên 4 lần U 2 n2 n1 B. giảm hiệu điện thế giữa b) So sánh n2, n1 hai đầu dây đi 4 lần C. tăng hiệu điện thế giữa hai đầu dây lên 2 lần D. giảm hiệu điện thế giữa hai đầu dây đi 2 lần Câu 3: Trên cùng một đường dây cần tải đi một công suất điện xác định
Trường
214
Hoạt động học sinh
- Học sinh lên bảng chữa bài. - Lớp thảo luận nhận xét, kết luận. - Học sinh chép câu trả lời vào vở
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
dưới một hiệu điện thế xác định, nếu dùng đường kính dây dẫn có tiết diện giảm đi một nửa thì công suất hao phí vì tỏa nhiệt sẽ thay đổi thế nào? A. Tăng lên hai lần B. Tăng lên bốn lần C. Giảm đi hai lần D. Giảm đi bốn lần Câu 4: Có hai đường dây tải điện tải đi cùng một công suất điện với dây dẫn cùng tiết diện, làm cùng bằng một chất. Đường dây thứ nhất có chiều dài 100 km và hiệu điện thế ở hai đầu đường dây là 100 kV. Đường dây thứ hai có chiều dài 200 km và hiệu điện thế ở hai đầu đường dây là 200 kV. Công suất hao phí do tỏa nhiệt Php1 và Php2 của hai dây có mối liên hệ là: A. Php1=Php2 B. Php1=2Php2 C. Php1=4Php2 D. 2Php1=Php2 Câu 5: Một máy biến thế có số vòng dây cuộn sơ cấp là 8400 vòng, cuộn thứ cấp là 16800 vòng. Biết hiệu điện thế hai đầu của cuộn sơ cấp là 110 V? a) Tính hiệu điện thế hai đầu cuộn thứ cấp? b) Máy biến thế này là máy tăng thế hay hạ thế? Vì sao? Hoạt động 4. Vận dụng (5 phút) 1. Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập để khắc sâu kiến thức 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Học sinh trả lời câu hỏi vận dụng 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
Trường
215
Năm học:
Giáo án vật lí 9 Câu 1: Xác định vị trí các máy hạ áp và máy tăng áp trong sơ đồ truyền tải điện năng trong hình sgk Câu 2: Tìm hiểu về hoạt động của sạc điện thoại và trả lời các câu hỏi sau:
GV: Gíao viên yêu cầu học sinh hoạt động cá nhân trả lời câu hỏi. - Giáo viên gọi 1 học sinh lên bảng chữa bài. - Gíao viên tổ chức thảo luận lớp nhận xét, kết luận.
Sạc điện thoại có nhiệm vụ chuyển đổi dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều không? Tại sao?
- Học sinh lên bảng chữa bài. - Lớp thảo luận nhận xét, kết luận. - Học sinh chép câu trả lời vào vở
Sạc điện thoại có nhiệm vụ biến đổi hiệu điện thế không? Tại sao?
Hoạt động 5. Tìm tòi mở rộng (5 phút) 1. Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: Học sinh trả lời câu hỏi 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung Hoạt động giáo viên Tìm hiểu về máy biến áp tự Gíao viên yêu cầu học sinh ngẫu và trả lời các câu hỏi hoạt động cá nhân trả lời sau: câu hỏi. - Giáo viên gọi 1 học sinh 1. Có thể áp dụng U1U2 = lên bảng chữa bài. n1n2 cho loại biến áp này không? - Gíao viên tổ chức thảo luận lớp nhận xét, kết luận. 2. Loại biến áp này là máy tăng áp hay hạ áp? Máy biến áp tự ngẫu: là loại máy biến áp đơn giản.
Hoạt động học sinh - Học sinh lên bảng chữa bài. - Lớp thảo luận nhận xét, kết luận. - Học sinh chép câu trả lời vào vở
1. Có thể sử dụng công thức mối liên hệ giữa hiệu điện thế và số vòng dây cho máy biến áp này. 2. Tùy theo cách chế tạo và cách nối với trở mà ta có
Trường
216
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: máy tăng áp, hạ áp.
Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. Mục tiêu. 1. Kiến thức. - Nắm được các kiến thức về dòng điện xoay chiều. - Hiểu được các tác dụng của dòng điện xoay chiều. - Vận dụng kiến thức giải các bài tập về dòng điện xoay chiều. 2. Kỹ năng. - Giải bải tập một cách lôgic. 3. Thái độ. - Nghiêm túc, cẩn thận, hợp tác hoạt động nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị. 1.Giáo viên: Nội dung một số bài tập. 2.Học sinh: Ôn tập theo hướng dẫn. III. Hoạt động dạy học. 2. Kiểm tra bài cũ. Kiểm tra 15 phút. Phần I: Trắc nghiệm. (2đ) Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng. Câu 1: Trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay chiều khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây: A. Luôn luôn tăng. B. Luôn luôn giảm. C. Luôn phiên tăng, giảm. D. Luôn luôn tăng không đổi. Câu 2: Ở thiết bị nào dòng điện xoay chiều chỉ gây ra tác dụng nhiệt ? A. Bóng đèn sợi đốt. B. Ấm điện. C. Quạt điện. D. Máy sấy tóc. Câu 3: Khi đo hiệu điện thế xoay chiều ta dùng: Trường
217
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. Ampe kế xoay chiều. B. Ampe kế một chiều. D. Vôn kế xoay chiều. C. Vôn kế một chiều. Câu 4: Các bộ phận chính của máy biến thế là gì? A. Lõi sắt và hai cuộn dây. B. Lõi sắt và một cuộn dây. C. Lõi sắt và nam châm. D. Cả 3 phương án trên. Phần II. Tự luận. (8đ) Câu 1: (2đ) Em hãy giải thích vì sao ở Việt Nam hiện nay hiệu điện thế dùng trong sinh hoạt là 220V mà không phải là 110V như trước đây? Câu 2: (6đ) Một máy biến áp một pha có N1 = 1650 vòng, N2 = 90 vòng. Dây quấn sơ cấp đấu với nguồn điện áp 220V. a. Xác định điện áp đầu ra của dây quấn thứ cấp U2. b. Muốn điện áp U2 = 36V thì số vòng dây của dây quấn thứ cấp phải là bao nhiêu? ĐÁP ÁN + THANG ĐIỂM Phần I: Trắc nghiệm. (2đ) Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước câu trả lời đúng. Mỗi ý khoanh đúng cho 0,5 điểm Câu 2: Câu 3: Câu 1: C B D
Câu4: A
Phần II. Tự luận. (8đ) Câu1: (2đ) Giảm được hao phí trên đường dây 4 lần so với hiệu điện thế 110V. Câu 2: (6đ) a. Điện áp đầu ra của dây quấn thứ cấp U2 là: U 2 = U1
90 N2 = 220. = 12V N1 1650
b. Số vòng dây của dây quấn thứ cấp là: N2 =
U2 36 1650 = 270 vòng. N1 = U1 220
3. Bài mới. Họat động của giáo viên
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp.
Trường
218
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Nắm được các kiến thức về dòng điện xoay chiều. - Hiểu được các tác dụng của dòng điện xoay chiều. - Vận dụng kiến thức giải các bài tập về dòng điện xoay chiều. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Hướng dẫn giải bài tập 1. Bài 1: Máy phát điện gắn trên xe đạp (Đinamô) có cấu tạo như thế nào? Nó là máy - HS: Hoạt động cá nhân. phát điện một chiều hay xoay chiều? + Nắm thông tin + Suy nghĩ trả lời. - GV: Hướng dẫn HS trả lời.
1. Bài 1: - Cấu tạo: Gồm một NC vĩnh cửu quay quanh một trục cố định đặt trong lòng một lõi sắt chữ U. Trên lõi sắt chữ U có một dây dẫn quấn rất nhiều vòng. - Đinamô là một máy phát điện xoay chiều.
Hoạt động 2: Hướng dẫn giải bài tập 2. 2. Bµi 2: Bài 2: Đường dây tải điện dài 10km, hiệu điện thế 15000V, công suất cung - HS: §äc th«ng tin. cấp ở nơi truyền tải Php = 3.106W. D©y t¶i ®iÖn cø 1km cã ®iÖn trë 0,2 Ω. TÝnh c«ng suÊt hao phÝ trªn ®-êng d©y? - GV: Y/c ho¹t ®éng nhãm HS tãm t¾t, gi¶i bµi to¸n? - HS: ho¹t ®éng nhãm, thùc hiÖn yªu cÇu.
Gi¶i - §iÖn trë d©y dÉn: R = 0,2Ω.2.10 = 4Ω - C-êng ®é dßng ®iÖn qua P 3.106 d©y: I = = = 200 A U 15000 - C«ng suÊt hao phÝ: Php = I2.R = 2002. 4 = 160000W
- GV: Quan s¸t h-íng dÉn - HS: Gi¶i bµi to¸n b¸o c¸o c¸c nhãm gi¶i bµi to¸n? Trường
219
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: kÕt qu¶.
Hoạt động 3: Hướng dẫn giải bài tập 3. Bài 3: 36 U 1650 = 270 N 2 = 2 N1 = Một máy phát điện xoay U1 220 chiều ở hai cực của máy cho hiệu điện thế 220V. Muốn tải điện đi xa người ta phải tăng hđt thành 154000V. Phải dùng MBT có số vòng dây với tỉ lệ - HS: Đọc thông tin nội như thế nào? Quận dây nào dung bài? mắc với hai đầu máy phát điện? ? Để tính số vòng dây của - HS: Trả lời MBT ta áp dụng công thức n1 U1 = nào? n2 U 2 - GV: Hướng dẫn học sinh hoạt động cá nhân tính số - HS: Hoạt động cá nhân vòng dây của MBT? tính số vòng dây.
3. Bµi 3. - M¸y biÕn ¸p cã sè vßng d©y: Ta cã:
n1 U1 = n2 U 2
=
154000 = 70 vßng 220
- QuËn d©y cã Ýt vßng m¾c víi hai ®Çu m¸y ph¸t ®iÖn.
? Quận dây nào mắc với hai đầu máy phát điện? - GV: Y/c 1 học sinh lên bảng giải. - HS: lên bảng giải. - HS: Quan xát nhận xét 3. Cñng cè: - H−íng dÉn HS lµm mét sè bµi tËp trong SBT. - HÖ thèng l¹i mét sè kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ dßng ®iÖn xoay chiÒu. 4. DÆn dß: - Yªu cÇu HS vÒ nhµ häc bµi. - ChuÈn bÞ néi dung vµ b¸o c¸o cho bµi thùc hµnh. - NhËn xÐt giê häc.
Trường
220
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: Bài 39: TỔNG KẾT CHƯƠNG II: ĐIỆN TỪ HỌC I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Ôn tập và hệ thống hoá những kiến thức về nam châm, từ trường, lực từ, động cơ điện, dòng điện cảm ứng, dòng điện xoay chiều, máy phát điện xoay chiều, máy biến thế. - Luyện tập thêm về vận dụng các kiến thức vào 1 số trường hợp cụ thể. 2. Kỹ năng: - Rèn được khả năng tổng hợp, khái quát kiến thức đã học. 3. Thái độ: - Khẩn trương, tự đánh giá được khả năng tiếp thu kiến thức đã học. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. Trường
221
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: 1.Giáo viên: - SGK, tài liệu tham khảo. - Giáo án điện tử. 2.Học sinh: Trả lời các câu hỏi ở mục tự kiểm tra trong SGK III. Tiến trình dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ: (2p) - GV: Kiểm tra việc chuận bị phần tự kiểm tra ở nhà của HS. 3. Bài mới Họat động của giáo viên
Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Giới thiệu bài học: Nhằm hệ thống hoá kiến thức và ôn tập, củng cố các kiến thức đã học. Bài mới. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Ôn tập và hệ thống hoá những kiến thức về nam châm, từ trường, lực từ, động cơ điện, dòng điện cảm ứng, dòng điện xoay chiều, máy phát điện xoay chiều, máy biến thế. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Giới thiệu bài học. Tự kiểm tra I. Tự kiểm tra 1, .....lực từ....kim nam châm... 2, C 3, ...trái ...đường sức từ...ngón tay giữa ...ngón tay cái choãi ra 900... 4, D 5, ...cảm ứng xoay chiều...số đường sức từ xuyên qua tiết
- GV: Trong chương Điện từ học, đã học nhứng nội dung chính nào? - GV: Tóm tắt những nội dung chính đã học trong chương. - HS: Trả lời. - GV: Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi phần Tự kiểm tra. Trường
222
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
diện S của cuộn dây dẫn kín - GV: Kết luận sau mỗi câu - HS: Lần lượt trả lời các biến thiên. câu hỏi phần tự kiểm tra 6, Treo thanh nam châm bằng trả lời của HS. trước lớp. một sợi dâ chỉ mềm ở chính giữa để cho nam châm nằm ngang. Đầu quay về hướng Bắc địa lí là cực Bắc của thanh nam châm. 7, a. Quy tắc nắm tay phải: (SGK) b.
8, Giống nhau: có 2 bộ phận chính là nam châm và cuộn dây dẫn Khác nhau: 1 loại có rôto là cuộn dây một loại có rôto là nam châm. 9, Hai bộ phận chính là nam châm và khung dây dẫn. - Khung quay được vì khi ta cho dòng điện 1 chiều vào khung dây thì từ trường của nam châm sẽ tác dụng lên khung dây những lực điện từ làm cho khung quay. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Tại một điểm trên bàn làm việc, người ta thử đi thử lại vẫn thấy kim nam châm luôn nằm dọc theo một hướng xác định không trùng với hướng Bắc – Nam. Kết luận nào sau đây là đúng? A. Miền xung quanh nơi đặt kim nam châm tồn tại từ trường khác từ trường Trái Đất. B. Miền xung quanh nơi đặt kim nam châm tồn tại từ trường trùng với từ trường Trái Đất. 223 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. Miền xung quanh nơi đặt kim nam châm không tồn tại từ trường. D. Không xác định được miền xung quanh nam châm nơi đặt kim nam châm có tồn tại từ trường hay không. Câu 2: Một máy biến thế có số vòng dây cuộn sơ cấp gấp 3 lần số vòng dây cuộn thứ cấp thì hiệu điện thế ở hai đầu cuộn thứ cấp so với hiệu điện thế ở hai đầu cuộn sơ cấp sẽ: A. Giảm 3 lần B. Tăng 3 lần C. Giảm 6 lần D. Tăng 6 lần Câu 3: Hãy chỉ ra kết luận không chính xác. Dòng điện xoay chiều có tác dụng gì? A. Tác dụng nhiệt B. Tác dụng quang C. Tác dụng từ D. Tác dụng sinh lí Câu 4: Quan sát hình vẽ sau. Khi cho cực N của thanh nam châm B tiếp xúc với cực S của thanh nam châm A thì đinh sắt sẽ như thế nào?
A. Bị hút mạnh gấp đôi B. Bị hút như cũ C. Bị rơi ra D. Bị hút giảm đi một nửa Câu 5: Một kim bằng kim loại có thể quay quanh một trục thẳng đứng. Khi đưa một đầu của thanh nam châm lại gần kim, kim bị hút. Đổi cực của thanh nam châm và đưa lại gần kim, kim cũng bị hút. Hãy cho biết kim trên trục quay là gì ? A. Kim bằng đồng B. Kim nam châm C. Kim bằng sắt D. Kim bằng nhôm Câu 6: Một số kẹp giấy bằng sắt bị hút vào các cực của thanh nam châm như hình sau:
Trường
224
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Các kẹp sắt này có trở thành nam châm không? A. Không, các kẹp sắt chỉ là các kẹp sắt không trở thành nam châm được. B. Không xác định được các kẹp sắt có trở thành nam châm không. C. Có, vì các kẹp sắt gắn vào nam châm lại có thể hút được các kẹp sắt khác thành một chuỗi các kẹp. D. Thiếu giữ kiện để có thể kết luận kẹp sắt có thể trở thành nam châm hay không. Câu 7: Người ta truyền tải một công suất điện 1000 kW bằng một đường dây có điện trở 10 . Hiệu điện thế giữa hai đầu dây tải điện là 110 kV. Công suất hao phí trên đường dây là: A. 9,1W B. 1100 W C. 82,64 W D. 826,4 W Câu 8: Không thể sử dụng dòng điện không đổi để chạy máy biến thế vì khi sử dụng dòng điện không đổi thì từ trường trong lõi sắt từ của máy biến thế: A. Chỉ có thể tăng B. Chỉ có thể giảm C. Không thể biến thiên D. Không được tạo ra Câu 9: Hình vẽ dưới đây biểu diễn các đường sức từ của hai thanh nam châm đặt gần nhau. Hãy chỉ ra tên hai cực của hai thanh nam châm này.
A. Cả hai cực đều là cực Bắc B. Cực 1 là cực Bắc, cực 2 là cực Nam C. Cực 1 là cực Nam, cực 2 là cực Bắc D. Cả hai cực đều là cực Nam Câu 10: Cho sơ đồ mạch điện dùng rơle điện từ như hình vẽ để điều khiển sự đóng mở của một đèn điện. Khóa điện để đóng, mở mạch nam châm được mắc vào vị trí nào?
Trường
225
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: N
•
+
A. (2). B. (1) C. (3) D. (2) hoặc (3) HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Yêu cầu HS đọc các câu hỏi từ câu 10 → câu - HS: Đọc câu hỏi. II. Vận dụng 13. - HS: Hoạt động cá nhân 10, - GV: Yêu cầu HS hoạt trả lời câu hỏi. động cá nhân trả lời câu hỏi từ câu 10 → câu 13. - GV: Gọi 3 HS lên bảng trình bày câu trả lời - GV: Theo dõi HS ở lớp 11, tiến hành bài làm. - HS: Theo dõi, nhận xét a. Để giảm hao phí do toả nhiệt trên đường dây. - GV: Chuẩn kiến thức trên câu trả lời của các bạn. màn hình. b. Giảm được 1002 = 10 000lần U n - GV: gọi 3 HS lên cùng HS: Nhận xét bài làm của c. Vận dụng CT : 1 = 1 trình bày trên bảng, GV các bạn để sửa U 2 n2 theo dõi HS ở lớp tiến U .n 220.120 ⇒ U2 = 1 2 = = 6(V ) hành bài làm. n1 4400 12, Dòng điện không đổi không tạo ra từ trường biến thiên, số đường sức từ xuyên Trường
226
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: qua tiết diện S của cuộn thứ cấp không biến đổi nên trong cuộn này không xuất hiện dòng điện cảm ứng 13, Trường hợp a khi khung dây quay quanh trục PQ nằm ngang thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của khung dây luôn không đổi, luôn bằng không, do đó trong khung dây không xuất hiện dòng điện cảm ứng
4. Hướng dẫn học ở nhà: - Ôn tập tất cả các kiến thức đã học. - Xem trước bài 40 SGK. - Nhận xét giờ học.
Tuần : Tiết: CHƯƠNG III: QUANG HỌC Tiết 44: Bài 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Hiểu được hiện tượng khúc xạ ánh sáng. - Mô tả TN quan sát đường truyền của a/s đi từ không khí sang nước và ngược lại. - Phận biệt được hiện tượng khúc xạ ánh sáng với hiện tượng phản xạ ánh sáng. Trường
227
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Vận dụng được kiến thức đã học để giải thích 1 số hiện tượng đơn giản do sự đổi hướng của ánh sáng khi truyền qua mặt phân cách giữa 2 môi trường gây nên. 2. Kỹ năng: - Biết nghiên cứu hiện tượng khúc xạ ánh sáng bằng thí nghiệm. - Biết tìm ra quy luật qua một hiện tượng. 3. Thái độ: - Có tác phong nghiên cứu hiện tượng để thu thập thông tin. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: 1 bình thuỷ tinh hoặc nhựa trong suốt hình hộp chữ nhật chứa nước trong, sạch. 1 xốp phẳng, mềm. 1 đèn có khe hẹp. * HS: 1 bình thuỷ tinh hoặc bình nhựa. 1 bình chứa nước trong, sạch. 1 ca múc nước. 1 miếng gỗ hoặc xốp phẳng, mềm có thể đóng cắm ghim được. 3 chiếc đinh ghim. III. Tiến trình dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ : (2p) (Không kiểm tra) 3. Bài mới: Họat động của giáo Họat động của học sinh Nội dung viên HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Giới thiệu bài học: GV: Giới thiệu những nội dung chính sẽ học trong chương. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Mô tả TN quan sát đường truyền của a/s đi từ không khí sang nước và ngược lại. - Phận biệt được hiện tượng khúc xạ ánh sáng với hiện tượng phản xạ ánh sáng. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp Trường
228
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: ĐVĐ. Tìm hiểu sự khúc xạ ánh sáng từ không khí vào nước. (15p) - GV: Làm thí nghiệm vào bài như SGK/108. ? Có nhìn thấy đầu dưới của đũa nữa không? - GV: Phát biểu nội dung định luật truyền thẳng của ánh sáng? Làm thế nào để Hiểu được ánh sáng? - GV: Yêu cầu HS quan sát hình 40.2 SGK -> Rút ra nhận xét về đường truyền của tia sáng. - GV: Tại sao trong môi trường không khí, môi trường nước ánh sáng lại truyền theo một đường thẳng? ?Tại sao ánh sáng bị gãy tại mặt phân cách? - GV: Kết luận. - GV: Yêu cầu HS đọc phần 2, Kết luận. ?Thế nào là hiện tượng khúc xạ ánh sáng? - GV: Yêu cầu HS đọc SGK tìm hiểu về một vài khái niệm. - GV: Yêu cầu HS đọc mục 4, thí nghiệm tìm hiểu: +Mục đích thí nghiệm? + Các dụng cụ cần thiết? + Các bước tiến hành TN? - GV: Tiến hành thí nghiệm như hình 40.2. - GV: Yêu cầu HS thảo Trường
I. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng 1. Quan sát: a, ánh sáng đi từ S -> I truyền thẳng ánh sángđi từ I -> K truyền thẳng b, ánh sáng đi từ S đến mặt phân cách rồi đến K bị gẫy tại K. 2. Kết luận: sgk/108 3. Một vài khái niệm: - I: Điểm tới, SI là tia tới. - HS: Trả lời. - IK là tia khúc xạ. - Đường MN’ vuông góc với mặt phân - HS: Quan sát cách là pháp tuyến tại điểm tới. hình 40.2 ->Nhận - góc SIN là góc tới, kí hiệu r. xét. - Góc KIN là góc khúc xạ kí hiệu : r - Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp tuyến NN’ là mặt phẳng tới
4. Thí nghiệm: C1: tia khúc xạ nằm trongmặt phẳng tới, góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới C2: Phương án TN: thay đổi hướng của tia tới, quan sát tia khúc xạ, độ lớn góc tới, góc khúc xạ
- HS: Trả lời.
- HS: Tìm hiểu 5. Kết luận: SGK/109 trên hình 40.2 về C3: một vài khái N niệm. S i
P
Q
I
229
r Năm học: N’
K
Giáo án vật lí 9
GV:
luận theo nhóm trả lời C1, C2. - GV: Yêu cầu HS báo cáo kết quả thảo luận nhóm. - GV: Kết luận. - GV: Gọi 2, 3 HS đọc phần kết luận SGK. Yêu cầu HS kết luận bằng hình vẽ.
- HS: Tìm hiểu theo các yêu cầu của GV. - HS: Quan sát. - HS: Thảo luận nhóm để trả lời câu C1, C2.
2: Tìm hiểu sự khúc xạ của ánh sáng khi truyền từ nước sang không khí. (20p) - GV: Yêu cầu HS đọc dự đoán và nêu ra dự đoán của mình. - GV: Yêu cầu HS tìm hiểu mục 2, thí nghiệm kiểm tra đích thí +Mục nghiêm? + Dụng cụ thí nghiệm? + Các bước tiến hành thí nghiệm? - GV: Định hướng cho HS về các bước tiến hành thí nghiêm. - GV: Phát dụng cụ cho các nhóm, yêu cầu các nhóm tiến hành thí nghiệm kiểm tra. Thảo luận trả lời C5, C6. Thời gian: 10p - GV: Theo dõi các nhóm tiến hành TN. Giúp đỡ các nhóm cách đặt các vị trí đinh ghim A, B, C . - GV: Hết thời gian, GV yêu cầu đại diện các nhóm trình bày kết quả thí nghiệm và câu Trường
- HS: Nêu dự đoán của II. Sự khúc xạ của tia sáng khi mình. truyền từ nước sang không khí 1. Dự đoán: C4: Các phương án TN kiểm tra dự - HS: Tìm hiểu theo đoán các yêu cầu của GV. - Chiếu tia sáng từ nước sang không khí bằng cách đặt nguồn sáng ở đáy bình nước. 2. Thí nghiệm kiểm tra: a, Nhìn thấy đinh ghim B mà không - HS: Nhận dụng cụ nhìn thấy đinh ghi A. thí nghiệm. Hoạt động nhóm làm Tn kiểm tra. b, Đặt Dinh ghi C sao cho không nhìn Quan sát , thảo luận và thấy đinh khim A, B. trả lời C5, C6. C5: Mắt chỉ nhìn thấy A khi có ánh sáng từ A phát ra truyền được đến mắt. Khi mắt chỉ nhìn thấy B mà không nhìn thấyA có nghĩa là ánh sáng từ A phát ra đã bị B che khuất không đến được mắt Khi mắt chỉ nhìn thấy C mà không thấy A,B có nghĩa là ánh sáng từ A, B phát ra đã bị C che khuất. Khi bỏ - HS: Đại diện nhóm B, C đi thì ta lại thấy A có nghĩa là ánh trả lời C5, C6. sáng từ A phát ra đã truyền qua nước và không khí đến được mắt, vậy đường nối 3 đinh ghim A, B,C biểu diễn - HS: Rút ra kết luận đường truyền của tia sáng từ A ở trong 230 Năm học:
Giáo án vật lí 9 về sự truyền ánh sáng từ môi trường nước - GV: Tổ chức thảo sang môi trường luận lớp thống nhất không khí câu trả lời. trả lời C5, C6.
- GV: Kết luận. .
GV: nước tới mặt phân cách giữa nước và không khí rồi đến mắt. C6: đường truyền của tia sáng từ nước sang không khí bị khúc xạ tại mặt phân cách giữa nước và không khí, B là điểm tới, AB là tia tới, BC là tia khúc xạ, góc khúc xạ lớn hơn góc tới. 3. Kết luận: sgk/110
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là hiện tượng tia sáng tới khi gặp mặt phân cách giữa hai môi trường: A. bị hắt trở lại môi trường cũ. B. bị hấp thụ hoàn toàn và không truyền đi vào môi trường trong suốt thứ hai. C. tiếp tục đi thẳng vào môi trường trong suốt thứ hai. D. bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai môi trường và đi vào môi trường trong suốt thứ hai. Câu 2: Pháp tuyến là đường thẳng A. tạo với tia tới một góc vuông tại điểm tới. B. tạo với mặt phân cách giữa hai môi trường góc vuông tại điểm tới. C. tạo với mặt phân cách giữa hai môi trường một góc nhọn tại điểm tới. D. song song với mặt phân cách giữa hai môi trường. Câu 3: Khi một tia sáng đi từ không khí tới mặt phân cách giữa không khí và nước thì có thể xảy ra hiện tượng nào dưới đây? A. Chỉ có thể xảy ra hiện tượng khúc xạ. B. Chỉ có thể xảy ra hiện tượng phản xạ. C. Không thể đồng thời xảy ra cả hiện tượng khúc xạ lẫn hiện tượng phản xạ. D. Có thể đồng thời xảy ra cả hiện tượng khúc xạ lẫn hiện tượng phản xạ. Câu 4: Chiếu tia tới SI từ không khí tới mặt phân cách với thuỷ tinh. Trong các tia đã cho ở hình vẽ, tia nào là tia khúc xạ? A. Tia 1 B. Tia 3 C. Tia 4 D. Tia 2 Câu 5: Hãy chọn câu phát biểu đúng A. Khi ánh sáng đi từ nước vào không khí thì tia tới và tia khúc xạ không nằm cùng 231 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
trong mặt phẳng tới. Góc tới bằng góc khúc xạ. B. Khi ánh sáng đi từ nước vào không khí thì tia tới và tia khúc xạ nằm cùng trong mặt phẳng tới. Góc tới nhỏ hơn góc khúc xạ. C. Khi ánh sáng đi từ nước vào không khí thì tia tới và tia khúc xạ nằm cùng trong mặt phẳng tới. Góc tới bằng góc khúc xạ. D. Khi ánh sáng đi từ nước vào không khí thì tia tới và tia khúc xạ nằm cùng trong mặt phẳng tới. Góc tới bằng góc khúc xạ. Câu 6: Dùng kẹp gắp một viên bi dưới đáy chậu lúc không có nước và lúc chậu đầy nước. Phát biểu nào sau đây chính xác? A. Chậu có nước khó gắp hơn vì ánh sáng từ viên bi truyền đến mắt bị khúc xạ nên khó xác định vị trí của viên bi. B. Chậu có nước khó gắp hơn vì có hiện tượng phản xạ ánh sáng. C. Chậu có nước khó gắp hơn vì bi có nước làm giảm ma sát. D. Chậu có nước khó gắp hơn vì có hiện tượng tán xạ ánh sáng. Câu 7: Một tia sáng khi truyền từ nước ra không khí thì: A. Góc khúc xạ lớn hơn góc tới. B. Tia khúc xạ luôn nằm trùng với pháp tuyến. C. Tia khúc xạ hợp với pháp tuyến một góc 300. D. Góc khúc xạ vẫn nằm trong môi trường nước. Câu 8: Trong trường hợp nào dưới đây tia sáng truyền tới mắt là tia khúc xạ? A. Khi ta ngắm một bông hoa trước mắt. B. Khi ta soi gương. C. Khi ta quan sát một con cá vàng đang bơi trong bể cá cảnh. D. Khi ta xem chiếu bóng. Câu 9: Trong hiện tượng khúc xạ ánh sáng, góc khúc xạ r là góc tạo bởi: A. tia khúc xạ và pháp tuyến tại điểm tới. B. tia khúc xạ và tia tới. C. tia khúc xạ và mặt phân cách. D. tia khúc xạ và điểm tới. Câu 10: Một tia sáng đèn pin được rọi từ không khí vào một xô nước trong. Tại đâu sẽ xảy ra hiện tượng khúc xạ ánh sáng? A. Trên đường truyền trong không khí. B. Tại mặt phân cách giữa không khí và nước. C. Trên đường truyền trong nước. D. Tại đáy xô nước. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 232 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C7: - GV: Yêu cầu HS đọc và trả lời C7.
Hiện tượng khúc xạ a/s - Tia tới gặp mặt phân cách giữa 2 môi trường trong suốt bị gẫy khúc tại mặt phân cách và tiếp tục đi vào môi trường trong suốt thứ 2. - góc phản xạ - góc khúc xạ không bằng góc bằng góc tới tới Hiện tượng phản xạ a/s - Tia tới gặp mặt phân cách giữa 2 môi trường trong suốt bị hắt trở lại môi trường trong suốt cũ
- HS: Trả lời. - GV: Kết luận.
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 3. Liên hệ thực tế
Vị trí thật của những vật ở trong nước thấp hơn vị trí mà mắt ta nhìn thấy
Trường
233
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Nhìn xuống cốc nước, ta thấy ống hút như bị gãy khúc tại mặt nước và đáy cốc dường như cao lên 4. Hướng dẫn về nhà: - Học theo vở ghi và làm BT 40 (SBT) trả lời câu C8 - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về hiện tượng khúc xạ ánh sáng 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. Trường
234
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài đề bài. - Cá nhân HS - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào tắt đề bài. vở và giải bài tập 1. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập 1
Trả lời các câu hỏi
Nội dung Bài tập 1.
Bài 14 trang 86 sách bài tập Vật Lí 9: Viết chữ “Đ” vào ô đứng trước câu đúng, và chữ “S” vào ô đứng trước câu sai. a) Hiện tượng khúc xạ ánh sáng chỉ xảy ra tại mặt phân cách giữa hai môi trường trong suốt b) Có thể nói mặt phẳng tạo bởi tia tới và tia khúc xạ cũng là mặt phẳng tới c) Góc tới là góc tạo bởi tia tới và mặt phân cách. d) Góc khúc xạ là góc tạo bởi tia khúc xạ và tia tới đ) Góc khúc xạ bao giờ cũng nhỏ hơn góc tới e) Khi tia sáng chiếu xiên góc từ không khí vào nước thì góc tới bao giờ cũng lớn hơn góc khúc xạ. g) Khi góc tới bằng 0o thì góc khúc xạ cũng bằng 0o h) Khi góc tới tăng thì góc khúc xạ cũng tăng
- HS chữa bài vào vở.
i) Góc khúc xạ tăng tỉ lệ thuận với góc tới k) Khi tia sáng chiếu vuông góc vào mặt phân cách giữa hai môi trường trong suốt thì nó sẽ truyền thẳng. Lời giải:
Trường
Các ý đúng là: a, b, e, g, h, k 235 Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Các ý sai là: c, d, đ, i Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 15 trang 86 sách bài tập Vật Lí 9: Hãy đề bài. - Cá nhân HS ghép mỗi phần a), b), c), d) với một phần 1, 2, - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào 3, 4 để thành câu hoàn chỉnh có nội dung tắt đề bài. vở và giải bài đúng tập 2. - Yêu cầu các a) Một tia sáng chiếu chếch từ không khí vào nhân HS giải mặt một chất trong suốt. Tia sáng đó bị gãy bài tập 2 ra khúc nháp. b) Tia khúc xạ và tia tới luôn luôn cùng nằm trong mặt phẳng tới. Mặt phẳng tới là c) Góc tới là góc tạo bởi tia tới và pháp tuyến
- GV hướng qua điểm tới ; còn góc khúc xạ là dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu d) Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước hỏi 2 thì
1. Góc tạo bởi tia khúc xạ và pháp tuyến qua điểm tới 2. Góc tới luôn luôn lớn hơngóc khúc xạ 3. Mặt phẳng tạo bởi tia pháptuyến của mặt phân cách qua điểm tới
- HS chữa bài 4. Ngay tại bề mặt, khi bắt đầu truyền vào vào vở. chât trong suốt đó. Đó là hiện tượng khúc xạ ánh sáng
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 15 trang 86 sách bài tập Vật Lí 9: Hãy đề bài. - Cá nhân HS ghép mỗi phần a), b), c), d) với một phần 1, 2, - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào 3, 4 để thành câu hoàn chỉnh có nội dung tắt đề bài. vở và giải bài đúng tập 3. - Yêu cầu các a) Một tia sáng chiếu chếch từ không khí vào Trường
236
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
mặt một chất trong suốt. Tia sáng đó bị gãy khúc b) Tia khúc xạ và tia tới luôn luôn cùng nằm trong mặt phẳng tới. Mặt phẳng tới là c) Góc tới là góc tạo bởi tia tới và pháp tuyến
- GV hướng qua điểm tới ; còn góc khúc xạ là dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu d) Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước 3 hỏi thì 1. Góc tạo bởi tia khúc xạ và pháp tuyến qua điểm tới 2. Góc tới luôn luôn lớn hơngóc khúc xạ 3. Mặt phẳng tạo bởi tia pháptuyến của mặt phân cách qua điểm tới
- HS chữa bài 4. Ngay tại bề mặt, khi bắt đầu truyền vào vào vở. chât trong suốt đó. Đó là hiện tượng khúc xạ ánh sáng Lời giải: a- 4
b- 3
c- 1
d- 2
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập hiện tượng khúc xạ ánh sáng 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT.
Trường
237
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tiết 46: Bài 42: THẤU KÍNH HỘI TỤ I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Nhận dạng được thấu kính hội tụ. - Mô tả được sự khúc xạ của các tia sáng đặc biệt ( tia tới đi qua quang tâm, tia // với trục chính) qua thấu kính hội tụ - Vận dụng kiến thức đã học để giải bài toán đơn giản về thấu kính hội tụ và giải thích hiện tượng trường gặp trong thực tế. 2. Kỹ năng: - Biết làm TN dựa trên các yêu cầu của kiến thức trong SGK. Tìm ra đặc điểm của thấu kính hội tụ. 3. Thái độ: - Nghiêm túc, sáng tạo, nhanh nhẹn. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: - SGK, tài liệu tham khảo. - Giáo án điện tử. * HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm học sinh - Thấu kính hội tụ có tiêu cự khoảng từ 10 đến 12 cm. - 1 gia quang học. - 1 màn hứng để quan sát đường truyền của tia sáng - 1 nguồn sáng phát ra gồm 3 tia sáng //. III. Tiến trình dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Nêu mối quan hệ giữa góc tới và góc khúc xạ khi ánh sáng truyền từ môi trường không khí sang môi trường trong suốt rắn, lỏng. Chữa bài tập 40 - 40.1 SBT. 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp 238 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Giới thiệu thấu kính hội tụ trên màn chiếu và thông báo về cấu tạo của thấu kính hội tụ. Từ đó gv vào bài HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Mô tả được sự khúc xạ của các tia sáng đặc biệt ( tia tới đi qua quang tâm, tia // với trục chính) qua thấu kính hội tụ Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặc điểm của thấu kính hội tụ (15p) - Đặt vấn đề: SGK - GV: Yêu cầu HS đọc và nghiên cứu mục 1 SGK tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm? + Dụng cụ thí nghiệm? + Các bước tiến hành thí nghiệm? - GV: Giới thiệu thấu kính hội tụ trên màn chiếu và thông báo về cấu tạo của thấu kính hội tụ. - GV: Hướng dẫn HS bố trí sao cho các dụng cụ để đúng vị trí. - GV: Yêu cầu HS hoạt động nhóm tiến hành thí nghiệm. Thời gian: 5p
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ 1. Thí nghiệm - HS: Tìm hiểu theo yêu (Hình 42.2 SGK/113) cầu của GV. C1: chùm tia khúc xạ ra khỏi thấu kính là chùm hội tụ
- HS: Hoạt động nhóm + Nhận dụng cụ + Bố trí thí nghiệm như hình vẽ + Tiến hành thí nghiêm theo sự hướng dẫn của giáo viên. + Quan sát, nhận xét về kết quả thi nghiệm thu được.
- GV: Theo dõi các nhóm tiến hành thí nghiêm. Lưu ý HS cách lắp đặt TN sao cho tạo được các tia sáng song song. Trường
C2: SI là tia tới IK là tia ló 2. Hình dạng của thấu kính 239
Năm học:
Giáo án vật lí 9 - GV: Thông báo hết thời gian, yêu cầu HS dừng thí nghiêm, báo cáo kết quả TN. - GV: Nhận xét, kết luận. ? Chùm tia khúc xạ ra khỏ thấu kính có đặc điểm gì? - GV: Thông báo về đặc điểm của thấu kính hội tụ khi cho chùm tia sáng // đi qua, tên gọ tia tới và tia khúc xạ. - GV: Yêu cầu HS trả lời C2. - GV: Hỗ trợ giúp HS vẽ lại kết quả TN. - GV: Hướng dẫn HS cách biểu diễn thấu kính hội tụ bằng các quy ước và chỉ cách quy ước đâu là rìa, đâu là phần giữa của thấu kính. Cách nhận dạng thấu kính hội tụ.
GV: hội tụ - HS: Đại diện nhóm báo C3: Phần rìa của thấu kính hội tụ mỏng hơn phần giữa. cáo kết quả TN Thấu kính làm bằng vật liệu trong suốt - HS: Trả lời. - Phần rìa mỏng hơn phần giữa - Qui ước vẽ và kí hiệu:
- HS: Trả lời C2. - HS: Vẽ hình.
2: Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ (13p) - GV: Yêu cầu HS đọc và - HS: Trả lời C4. trả lời C4. - GV: Tiến hành TN kiểm tra - HS: Quan sát TN của GV Kết luận về trục chính của thấu kính. - GV: ? Quang tâm là điểm nào? - GV: Tiến hành TN cho HS quan sát Hiểu được - HS: Quan sát, trả lời. quang tâm của thấu kính. Nhận xét tia ló? - GV: Kết luận bằng hình vẽ biểu diễn trục chính, quang tâm của thấu kính. Trường
240
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ 1. Trục chính C4:Trong 3 tia sáng tới thấu kính, tia ở giữa truyền thẳng, không bị đổi hướng, có thể dùng thước thẳng kiểm tra đường truyền của tia sáng đó ™ Tia sáng tới vuông góc với mặt thấu kính hội tụ có tia truyền thẳng không đổi hướng trùng với đường thẳng gọi là trục chính ∆ 2. Quang tâm Trục chính cắt thấu kính hội Năm học:
Giáo án vật lí 9 - GV: Yêu cầu HS quan sát - HS: Trả lời C5, C6. hình 42.2 và hoàn thành câu C5, C6. - GV: Kết luận về tiêu điểm, tiêu cự của thấu kính hội tụ.
GV: tụ tại điểm O, điểm O là quang tâm - Tia sáng đi qua quang tâm đi thẳng không đổi hướng 3. Tiêu điểm C5: Điểm hội tụ F của chùm tia tới // với trục chính của thấu kính nằm trên trục chính C6: Khi đó chùm tia ló vẫn hội tụ tại 1 điểm trên trục chính ( điểm F) F
∆
O * Mỗi thấu kính hội tụ có 2 tiêu điểm đối xứng nhau qua thấu kính 4. Tiêu cự là khoảng cách từ tiêu điểm tới quang tâm OF = OF’ =f - Tia tới đi qua F -> Tia ló // với ∆
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Thấu kính hội tụ có đặc điểm biến đổi chùm tia tới song song thành A. chùm tia phản xạ. B. chùm tia ló hội tụ. C. chùm tia ló phân kỳ. D. chùm tia ló song song khác. Câu 2: Thấu kính hội tụ là loại thấu kính có A. phần rìa dày hơn phần giữa. B. phần rìa mỏng hơn phần giữa. C. phần rìa và phần giữa bằng nhau. 241 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. hình dạng bất kì. Câu 3: Chùm tia sáng đi qua thấu kính hội tụ mô tả hiện tượng A. truyền thẳng ánh sáng B. tán xạ ánh sáng C. phản xạ ánh sáng D. khúc xạ ánh sáng Câu 4: Tia tới đi qua quang tâm của thấu kính hội tụ cho tia ló A. đi qua tiêu điểm B. song song với trục chính C. truyền thẳng theo phương của tia tới D. có đường kéo dài đi qua tiêu điểm Câu 5: Chiếu một tia sáng vào một thấu kình hội tụ. Tia ló ra khỏi thấu kính sẽ song song với trục chính, nếu: A. Tia tới đi qua quang tâm mà không trùng với trục chính. B. Tia tới đi qua tiêu điểm nằm ở trước thấu kính. C. Tia tới song song với trục chính. D. Tia tới bất kì. Câu 6: Vật liệu nào không được dùng làm thấu kính? A. Thủy tinh trong B. Nhựa trong C. Nhôm D. Nước Câu 7: Cho một thấu kính hội tụ có khoảng cách giữa hai tiêu điểm là 60 cm. Tiêu cự của thấu kính là: A. 60 cm B. 120 cm C. 30 cm D. 90 cm Câu 8: Câu nào sau đây là đúng khi nói về thấu kính hội tụ? A. Trục chính của thấu kính là đường thẳng bất kì. B. Quang tâm của thấu kính cách đều hai tiêu điểm. C. Tiêu điểm của thấu kính phụ thuộc vào diện tích của thấu kính. D. Khoảng cách giữa hai tiêu điểm gọi là tiêu cự của thấu kính. Câu 9: Các hình được vẽ cùng tỉ lệ. Hình vẽ nào mô tả tiêu cự của thấu kính hội tụ là lớn nhất?
A. Hình 1 B. Hình 2 Trường
242
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. Hình 3 D. Hình 4 Câu 10: Cho một thấu kính có tiêu cự là 20 cm. Độ dài FF’ giữa hai tiêu điểm của thấu kính là: A. 20 cm B. 40 cm C. 10 cm D. 50 cm HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. C7: S F'
∆
F O - GV: Yêu cầu cá nhân HS trả lời C7, C8.
C8: Thấu kính hội tụ là thấu kính có phần rìa mỏng hơn - HS: Trả lời. phần giữa. Nếu chiếu một chùm tia sáng song song với trục chính của thấu kính hội tụ thì chùm tia ló sẽ hội tụ tại tiêu điểm của thấu kính. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp.
Trường
243
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
* Tìm hiểu Ứng dụng của thấu kính hội tụ
Trong kính thiên văn và kính hiển vi người ta lắp ghép nhiều thấu kính hội tụ tạo thành một hệ thấu kính để nhìn rõ những vật nhỏ hoặc những vật ở xa.
Thấu kính hội tụ được dùng làm vật kính của máy ảnh
Tạo ra lửa nhờ hiện tượng tập trung ánh sáng Mặt Trời qua thấu kính hội tụ 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm bài tập 42 SBT - Xem trước bài 43: Ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ - Nhận xét giờ học. Tuần : Tiết: Bài 43: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH HỘI TỤ I. Mục tiêu 1. Kiến thức: Trường
244
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Hiểu được trường hợp nào TKHT cho ảnh thật và cho ảnh ảo của 1 vật và chỉ ra được đặc điểm của các ảnh này. - Dùng các tia sáng đặc biệt dựng được ảnh thật và ảnh ảo cảu 1 vật qua TKHT. 2. Kĩ năng: - Rèn kĩ năng nghiên cứu hiện tượng tạo ảnh của thấu kính hội tụ bằng thực nghiệm. - Rèn kĩ năng tổng hợp thông tin thu thập được, khái quát hoá hiện tượng. 3. Thái độ: - Nhanh nhẹn, nghiêm túc. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: giáo án điện tử. *HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm - 1 thấu kính có tiêu cự khoảng 12cm - 1 giá quang học - 1 cây nến cao khoảng 5cm - 1 màn để hứng - 1 bao diêm III. Tiến trình dạy - học: 1.Kiểm tra bài cũ: - GV: Hãy nêu đặc điểm các tia sáng qua TKHT? Hãy nêu cách Hiểu được TKHT? 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Hiểu được trường hợp nào TKHT cho ảnh thật và cho ảnh ảo của 1 vật và chỉ ra được đặc điểm của các ảnh này.Chúng ta sẽ tìm hiểu.... HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Trường
245
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Mục tiêu: - Dùng các tia sáng đặc biệt dựng được ảnh thật và ảnh ảo cảu 1 vật qua TKHT. . Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1:. Tìm hiểu đặc điểm của ảnh của 1 vật tạo bởi thấu kính hội tụ. (15p) => Đặt vấn đề: SGK/ 116 - GV: Yêu cầu HS quan sát hình 43.2 SGK, đọc thông tin SGK tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm? + Dụng cụ TN? + Các bước tiến hành TN? - GV: Hướng dẫn HS cách - HS: Tìm hiểu theo lắp ráp thí nghiệm, cách di các nội dung trên. chuyển màn, vật, các bước tiến hành TN. Lưu ý về tiêu cự của thấu kính f = 12cm. - GV: Phát dụng cụ cho các nhóm. Yêu cầu HS tiến hành TN theo nhóm. Thời gian: 10p - HS: Hoạt động nhóm tiến hành thí nghiệm theo yêu cầu - GV: Yêu cầu các nhóm của GV. lên báo cáo kết quả của Quan sát, mô tả hiện nhóm mình. tượng, nhận xét. Trao đổi thảo luận trả - GV: Chiếu bảng 1 lên lời C1, C2, C3. bảng, yêu cầu HS giải - HS: Đại diện nhóm thích các kí hiệu: d, f. báo cáo kết quả TN. - GV: Gọi HS điền các - GV: Tổ chức thảo thông tin vào bảng về đặc luận lớp rút ra kết điểm của ảnh tạo bởi thấu luận chung. kính hội tụ. GV: Kết luận. Thông báo Trường
246
I. Đặc điểm của ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ 1.Thí nghiệm: (Hình 43.2/SGK) a. Đặt vật ở ngoài khoảng tiêu cự (d > f) C1: ảnh thật, ngược chiều với vật C2: Dịch vật vào gần thấu kính hơn, vẫn thu được ảnh của vật ở trên màn đó là ảnh thật, ngược chiều với vật. b. Đặt vật trong khoảng tiêu cự (d < f) C3: Đặt vật trong khoảng tiêu cự màn ở sát thấu kính. Từ từ dịch chuyển màn ra xa thấu kính, không hứng được ảnh ở trên màn. Đặt mắt trên đường truyền của chùm tia ló, ta quan sát thấy ảnh cùng chiều, lớn hơn vật. Đó là ảnh ảo và không hứng được trên màn. 2. Hãy ghi các nhận xét ở trên vào bảng 1 Bảng 1 KQ K.cách Đặc điểm của ảnh từ vật Thật Cùng Lớn Lần tới TK hay hay hơn TN ảo ngược hay chiều nhỏ hơn vật 1 Vật ở Thật Ngược Nhỏ rất xa hơn Năm học:
Giáo án vật lí 9 thêm về các vị trí đặc biệt khi đặt vật trước thấu kính hội tụ.
GV:
2
TK d>2f
Thật Ngược Nhỏ hơn - HS: Điền thông tin 3 f<d<2f Thật Ngược Lớn vào bảng 1. hơn 4 d<f ảo Cùng Lớn hơn ™ SGK/ 117
2: Dựng ảnh của vật tạo bởi thấu kính hội tụ. (10p) - GV: Yêu cầu HS đọc thông tin SGK ? ảnh được tạo bởi TKHT - HS: Trả lời. như thế nào? - GV: Thông báo cách dựng ảnh S'. Yêu cầu HS làm việc cá - HS: Trả lời C4. nhân hoàn thành C4. - GV: Gọi 1, 2 HS lên bảng vẽ.
SĚ
- Tổ chức thảo luận lớp >Kết luận. - GV: Yêu cầu HS dựng A'B', coi B là điểm sáng; A trùng với trục => A'B' là đoạn nối A'->B' (AB ⊥ ∆ ) - GV: Gọi 1, 2 HS lên bảng dựng ảnh. - Tổ chức nhận xét kết quả. - GV: ảnh tạo bởi trong mỗi trường hợp là ảnh thật hay ảnh ảo? Tính chất ảnh? - GV: Khắc sâu cách dựng ảnh tạo bởi thấu kính hội tụ. Trường
II. Cách dựng ảnh 1. Dựng ảnh của một điểm sáng S tạo bởi thấu kính hộ tụ ™ Chùm tia sáng phát ra từ S tạo bởi thấu kính hội tụ khúc xạ -> Chùm tia ló hội tụ tại S' -> S' là ảnh của S. C4: Dựng ảnh S' của S qua thấu kính hội tụ
Ě O F
F ' Ě
∆
S Ě '
- HS: Dựng ảnh A'B' trong 2 trường hợp: + d > 2f 2. Dựng ảnh của vật sáng ABt ạo +d<f bởi thấu kính hội tụ C5: d > 2f I B B FA ∆ Ě Ě ' O ' F A B' - HS: nêu tính chất ảnh. 247
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
d <f
B'
A '
I B F B A Ě Ě ' F O
∆
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Vật AB đặt trước thấu kính hội tụ cho ảnh A’B’, ảnh và vật nằm về cùng một phía đối với thấu kính. Ảnh A’B’ A. là ảnh thật, lớn hơn vật. B. là ảnh ảo, nhỏ hơn vật. C. ngược chiều với vật. D. là ảnh ảo, cùng chiều với vật. Câu 2: Ảnh A’B’ của một vật sáng AB đặt vuông góc với trục chính tại A và ở trong khoảng tiêu cự của một thấu kính hội tụ là: A. ảnh ảo ngược chiều vật. B. ảnh ảo cùng chiều vật. C. ảnh thật cùng chiều vật. D. ảnh thật ngược chiều vật. Câu 3: Vật AB đặt trước thấu kính hội tụ cho ảnh A’B’, ảnh và vật nằm về hai phía đối với thấu kính thì ảnh đó là: A. thật, ngược chiều với vật. B. thật, luôn lớn hơn vật. C. ảo, cùng chiều với vật. D. thật, luôn cao bằng vật. Câu 4: Chỉ ra phương án sai. Đặt một cây nến trước một thấu kính hội tụ. A. Ta có thể thu được ảnh của cây nến trên màn ảnh. B. Ảnh của cây nến trên màn ảnh có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn cây nến. C. Ảnh của cây nến trên màn ảnh có thể là ảnh thật hoặc ảnh ảo. D. Ảnh ảo của cây nến luôn luôn lớn hơn cây nến. Câu 5: Đặt một vật AB hình mũi tên vuông góc với trục chính của thấu kính hội tụ tiêu cự f và cách thấu kính một khoảng d = 2f thì ảnh A’B’ của AB qua thấu kính có tính chất: 248 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. ảnh thật, cùng chiều và nhỏ hơn vật. B. ảnh thật, ngược chiều và lớn hơn vật. C. ảnh thật, ngược chiều và nhỏ hơn vật. D. ảnh thật, ngược chiều và lớn bằng vật. Câu 6: Một vật AB cao 3 cm đặt trước một thấu kính hội tụ. Ta thu được một ảnh cao 4,5cm. Ảnh đó là: A. Ảnh thật B. Ảnh ảo C. Có thể thật hoặc ảo D. Cùng chiều vật Câu 7: Một vật AB cao 2cm đặt trước một thấu kính hội tụ và cách thấu kính 10cm. Dùng một màn ảnh M, ta hứng được một ảnh A’B’ cao 4cm như hình vẽ.
Màn cách thấu kính một khoảng: A. 20cm B. 10cm C. 5cm D. 15 cm Câu 8: Một vật AB đặt trước một thấu kính hội tụ. Dùng một màn ảnh M, ta hứng được một ảnh cao 5cm và đối xứng với vật qua quang tâm O. Kích thước của vật AB là: A. 10cm B. 15cm C. 5 cm D. 20 cm Câu 9: Cho thấu kính có tiêu cự 20 cm, vật AB đặt cách thấu kính 60 cm và có chiều cao h = 2 cm. a) Vẽ ảnh của vật qua thấu kính. b) Vận dụng kiến thức hình học hãy tính khoảng cách từ ảnh đến thấu kính và chiều cao của ảnh. Câu 10: Một vật sáng AB có dạng một đoạn thẳng vuông góc với trục chính của một thấu kính hội tụ tại A và cách thấu kính 20 cm. Tiêu cự của thấu kính bằng 15 cm. a) Dùng các tia sáng đặc biệt qua thấu kính vẽ ảnh A’B’ của AB theo đúng tỉ lệ. b) Dựa vào phép đo và kiến thức hình học tính xem ảnh cao gấp bao nhiêu lần vật. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Trường
249
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
S
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. C6: a, d = 36cm; f = 12cm; OA' =?; A'B'=? ∆ A'B'F' ∆ OIF' OI OF ' OF ' = = (1) A' B ' F ' A' OA'−OF ' ∆ ABO' ∆ OIF' AB OA = (2) A' B ' OA'
⇒
S
- GV: Yêu cầu HS trả lời C6, C7. - HS: Trả lời C6, C7. - GV: Hướng dẫn C6 Sử dụng tam giác đồng dạng => Tỉ số => )A'=?; h'=?
Có OI = AB (2) Từ (1); (2) và (3) OF OA = OA'−OF ' OA' f d 12 36 ⇒ ⇔ = = OA'−12 OA' OA'− f OA' ⇒ OA' = 18 cm ⇒ A'B' = 0,5cm.
⇒
S
b, d= 8cm; f=12cm; OA' = ?; A'B' =? ∆ F'A'B' ∆ F'OI A' B ' A' F ' = OI OF '
(1) ∆ OA'B'
S
Có:
⇔
A' B ' OA'+OF ' = AB OF '
∆ OAB
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Yêu cầu HS nêu đặc điểm của ảnh cảu một vật tạo bởi TKHT. - Cách dựng ảnh. - HS: Đọc ghi nhớ và "có thể em chưa biết" 4. Hướng dẫn về nhà: - Học thuộc phần ghi nhớ cuối bài - Làm bài 43.4 -> 43.6 SBT, đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Trường
250
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về thấu kính hội tụ 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động Hoạt động Nội dung của giáo viên của học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs Bài tập 1. - HS đọc đề đọc đề bài. bài - Gọi 1 HS - Cá nhân HS Bài 1 trang 87 sách bài tập Vật Lí 9: Đặt một điểm sáng tóm tắt đề tóm tắt bài S trước một thấu kính hội tụ và nằm trong khoảng tiêu cự bài. vào vở và giải (hình 42-43.1 SBT). Dựng ảnh S’ của điểm S qua thâu bài tập 1. kính đã cho. S’ là ảnh thật hay ảnh ảo? - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
Trường
251
Năm học:
Giáo án vật lí 9 - GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập 1
GV: Lời giải:
Trả lời các câu hỏi
Tia SI đi song song với trục chính nên cho tia ló đi qua F’ Tia tới SO là tia đi quang tâm O nên cho tia ló đi thẳng Hai tia ló trên có đường kéo dài giao nhau tại S’, ta thu được ảnh ảo S’ của S qua thấu kính. Hình vẽ 42-43.1.a
- HS chữa bài vào vở.
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs - HS đọc đề Bài 5 trang 88 sách bài tập Vật Lí 9: Vật AB có độ cao h đọc đề bài. bài được đặt vuông góc trước một thấu kính hội tụ tiêu cự f - Gọi 1 HS - Cá nhân HS như hình 42-43.5 SBT. Điểm A nằm trên trục chính cách tóm tắt đề tóm tắt bài thấu kính một khoảng d = 2f. bài. vào vở và giải bài tập 2. a) Dựng ảnh A'B' của AB tạo bởi thấu kính đã cho. - Yêu cầu các nhân HS giải b) Vận dụng kiến thức hình học, tính chiều cao h' của ảnh bài tập 2 ra theo h và tính khoảng cách từ d' từ ảnh đến thấu kính theo nháp. d.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài Trả lời các tập 2 câu hỏi
Trường
252
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Lời giải: a) Dựng ảnh của vật sáng AB qua thấu kính hội tụ. Dùng hai trong ba tia sáng đã học để dựng ảnh B’ của điểm B. + Vật AB cách thấu kính d = 2f, vật ngoài khoảng OF.
- HS chữa bài Tia BI đi song song với trục chính nên cho tia ló đi qua F’ vào vở. Tia tới BO là tia đi quang tâm O nên cho tia ló đi thẳng
Hai tia ló trên giao nhau tại B’, ta thu được ảnh thật B’ của B qua thấu kính. Từ B’ hạ vuông góc với trục của thấu kính, cắt trục chính tại điểm A’. A’ là ảnh của điểm A. A’B’ là ảnh của AB tạo bởi thấu kính hội tụ. b) Trên hình 42-43.5a, xét hai cặp tam giác đồng dạng: ∆ABO và ∆A’B’O; ∆A’B’F’ và ∆OIF’. Từ hệ thức đồng dạng được:
Vì AB = OI (tứ giác BIOA là hình chữ nhật)
Chia cả hai vế của (1) cho tích d.d’.f ta được:
(đây được gọi là công thức thấu kính cho trường hợp ảnh thật) Thay d = 2f, ta tính được: OA’ = d’ = 2f = d Thay
Trường
(*)
253
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
: Vậy d’ = d; h’ = h.
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs - HS đọc đề Bài 4 trang 88 sách bài tập Vật Lí 9: Trên hình 42 – 43.4 đọc đề bài. bài SBT cho biết ∆ là trục chính của một thấu kính, AB là vật - Gọi 1 HS - Cá nhân HS sáng, A'B' là ảnh của AB. tóm tắt đề tóm tắt bài bài. vào vở và giải a) A'B' là ảnh thật hay ảnh ảo? Vì sao? bài tập 3. - Yêu cầu các b) Vì sao em biết thấu kính đã cho là hội tụ? nhân HS giải c) Bằng cách vẽ, hãy xác định quang tâm O và tiêu điểm bài tập 3 ra nháp. F, F' của thấu kính trên
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài Trả lời các tập 3 câu hỏi Lời giải: a) Vì A’B’ cùng chiều với vật và nằm cùng phía với vật đối với trục chính nên nó là ảnh ảo. b) Vì ảnh A’B’ là ảnh ảo lớn hơn vật nên thấu kính đã cho là thấu kính hội tụ.c) Xác định quang tâm O, hai tiêu điểm F và F’ bằng cách vẽ như hình 42-43.4a
- HS chữa bài vào vở.
Trường
254
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- B’ là ảnh của điểm B nên ta nối B’ với B cắt trục chính của thấu kính tại quang tâm O. - Từ O dựng vuông góc với trục chính, ta có vị trí đặt thấu kính. - Từ B dựng tia BI song song với trục chính của thấu kính. Nối IB’ kéo dài cắt trục chính tại F’. Lấy F đối xứng với F’ ta được tiêu điểm vật F. 4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập thấu kính hội tụ 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT.
Tuần : Tiết: Trường
255
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Tiết 48 Bài 44: THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Nhân dạng được thấu kính phân kỳ. - Vẽ được đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kì. - Vận dụng KT đã học để giải thích 1 vài hiện tượng đã học trong thực tiễn 2. Kĩ năng: - Biết tiến hành thí nghiệm -> Rút ra được đặc điểm của thấu kính phân kì. - Rèn được kĩ năng vẽ hình. 3. Thái độ: - Nhanh nhẹn, nghiêm túc. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị của GV và HS *GV: giáo án điện tử. *HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm - 1 thấu kính phân kì có tiêu cự khoảng 10cm. - 1 giá quang học - 1 nguồn sáng song song. - 1 màn để hứng. III. Tiến trình dạy - học: 1.Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Nêu tính chất của ảnh tạo bởi thấu kính hội tụ? Cách dựng ảnh? Làm bài tập 42 - 43.2; 42 - 43.3 SBT. 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 256 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
=> Đặt vấn đề: Thấu kính phân kì có đặc điểm gì khác thấu kính hội tụ? - GV: Đưa ra cho HS 2 loại TK yêu cầu HS tìm thấy 2 loại TK này có đặc điểm gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu.... HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Nhân dạng được thấu kính phân kỳ. - Vẽ được đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu kính phân kì. - Vận dụng KT đã học để giải thích 1 vài hiện tượng đã học trong thực tiễn Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Đặc điểm của thấu kính phân kỳ (10p) => Đặt vấn đề: Thấu kính phân kì có đặc điểm gì khác thấu kính hội tụ? - GV: Đưa ra cho HS 2 loại TK yêu cầu HS tìm thấy 2 loại TK này có đặc điểm gì? - GV: Kết luận về đặc điểm nhận dạng của thấu kính phân kì. - GV: Yêu cầu HS quan sát hình 44.1 - GV: Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm như hình 44.1 và trả lời C3. Thời gian: 7 phút.
- HS Quan sát, Hiểu được thấu kính phân kì. Trả lời C1, C2.
- HS: Quan sát - HS: Hoạt động nhóm Nhận dụng cụ thí nghiệm.. Tiến hành thí nghiệm. Quan sát, nêu hiện tượng, nhận xét. - Trao đổi, thảo luận câu C3.
- GV: Yêu cầu các nhóm - HS: Đại diện nhóm báo báo cáo kết quả.thí cáo kết quả thí nghiệm. nghiệm. - GV: Tổ chức các nhóm rút ra kết luận chung -> - HS: Mô tả tiết diện thấu Kết luận về chùm tia ló ra kính bằng hình vẽ và kí khỏi thấu kính phân kì. hiệu thấu kính phân kì. Trường
257
I. Đặc điểm của thấu kính phân kỳ 1. Quan sát và tìm cách nhận biết C1: Dùng tay Hiểu được độ dày phần rìa so với độ dày phần giữa của TK nếu TK có phần rìa mỏng hơn thì đó là TKHT - Đưa TK lại gần dòng chữ trên trang sách nếu nhìn qua TK thấy hình ảnh dòng chữ to hơn so với dòng chữ đó khi nhìn tựa tiếp thì đó là thấu kính hội tụ - Dùng thấu kính hứng ánh sáng mặt trời hoặc ánh sáng ngọn đèn đặt ở xa lên màn hứng, nếu chùm sáng đó hội tụ trên màn thì đó là thấu kính hội tụ. C2: Thấu kính phân kỳ có độ dày phần rìa lớn hơn phần giữa, ngược hẳn với thấu kính hội tụ 2. Thí nghiệm: ( Hình 44.1 SGK) C3: Chùm tia ló loe rộng ra Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: (phân kì) *Kí hiệu thấu kính phân kì:
2: Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của TKPK (15p) - GV: Biểu diễn lại thí nghiệm hình 44.1 SGK - HS: Quan sát -> Trả lời ? Tia nào không bị đổi hướng? - HS: Đọc tài liệu và trả - GV: Giới thiệu trục chính lời quang tâm là gì? Tia của TKPK và biểu diễn sáng đi qua quang tâm có bằng hình vẽ. đặc điểm gì? - GV: Kết luận. Cho HS quan sát TN. - HS: Trả lời dự đoán. - GV: Nếu kéo dài các tia ló thì chúng có gặp nhau không? - GV: Yêu cầu HS làm việc theo nhóm tiến hành TN 44.1 để kiểm tra dự đoán.
- HS: Làm việc theo nhóm. Dùng bút đánh dấu đường truyền của tia sáng ở trên màn hứng, dùng thước thẳng đặt vào đường truyền đã đánh dấu để vẽ tiếp đường kéo dài. - HS: Báo cáo kết quả.
- GV: Yêu cầu các nhóm trình bày kết quả kiểm tra. Trường
III. Trục chính, quang tâm , tiêu điểm, tiêu cự của TKPK 1. Trục chính C4: Tia ở giữa khi qua quang tâm của TKPK tiếp tục truyền thẳng không bị đổi hướng, có thể dùng thước thẳng để kiểm tra dự đoán đó. ™ Tia tới vuông góc với mặt thấu kính cho tia ló truyền thẳng, không bị đổi hướng. Tia này trùng với trục chính của thấu kính phân kì. 2. Quang tâm - Trục chính cắt thấu kính tại O, O là quang tâm. - Mọi tia sáng đi qua quang tâm tiếp tục truyền thẳng. 3. Tiêu điểm: C5: Nếu có dài chùm tia ló ở thấu kính phân kì thì chúng sẽ gặp nhau tại 1 điểm trên trục chính, cùng phía với chùm tia tới. Có thể dùng dùng thước thẳng để kiểm tra. C6: ∆
258
F O Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Kết luận câu C5. - HS: Vẽ hình - GV: Yêu cầu HS biểu diễn TN hình 44.1 trên hình 44.3 SGK.
- GV: Chỉnh sửa nét vẽ cho HS. Thông báo về hai tiêu điểm F và F' của TKPK.
™ SGK/ 120 Mỗi thấu kính đều có hai tiêu điểm F và F' cách đều quang - HS: Tìm hiểu tiêu cự của tâm O. TKPK.
4. Tiêu cự Tiêu cự là khoảng cách giữa quang tâm đến tiêu điểm OF = OF’= f HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Thấu kính phân kì là loại thấu kính: A. có phần rìa dày hơn phần giữa. B. có phần rìa mỏng hơn phần giữa. C. biến chùm tia tới song song thành chùm tia ló hộ tụ. D. có thể làm bằng chất rắn trong suốt. Câu 2: Dùng thấu kính phân kì quan sát dòng chữ, ta thấy: A. Dòng chữ lớn hơn so với khi nhìn bình thường. B. Dòng chữ như khi nhìn bình thường. C. Dòng chữ nhỏ hơn so với khi nhìn bình thường. D. Không nhìn được dòng chữ. Câu 3: Tia tới song song với trục chính của thấu kính phân kì cho tia ló: A. đi qua tiêu điểm của thấu kính. B. song song với trục chính của thấu kính. C. cắt trục chính của thấu kính tại một điểm bất kì. D. có đường kéo dài đi qua tiêu điểm. Câu 4: Khoảng cách giữa hai tiêu điểm của thấu kính phân kì bằng A. tiêu cự của thấu kính. B. hai lần tiêu cự của thấu kính. C. bốn lần tiêu cự của thấu kính. D. một nửa tiêu cự của thấu kính. Câu 5: Tia sáng qua thấu kính phân kì không bị đổi hướng là 259 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. tia tới song song trục chính thấu kính. B. tia tới bất kì qua quang tâm của thấu kính. C. tia tới qua tiêu điểm của thấu kính. D. tia tới có hướng qua tiêu điểm (khác phía với tia tới so với thấu kính) của thấu kính. Câu 6: Tia tới song song song trục chính một thấu kính phân kì, cho tia ló có đường kéo dài cắt trục chính tại một điểm cách quang tâm O của thấu kính 15 cm. Độ lớn tiêu cự của thấu kính này là: A. 15 cm B. 20 cm C. 25 cm D. 30 cm Câu 7: Một thấu kính phân kì có tiêu cự 25 cm. Khoảng cách giữa hai tiêu điểm F và F’ là: A. 12,5 cm B. 25 cm C. 37,5 cm D. 50 cm Câu 8: Chiếu một tia sáng qua quang tâm của một thấu kính phân kì, theo phương không song song với trục chính. Tia sáng ló ra khỏi thấu kính sẽ đi theo phương nào? A. Phương bất kì. B. Phương lệch ra xa trục chính so với tia tới. C. Phương lệch lại gần trục chính so với tia tới. D. Phương cũ. Câu 9: Khi nói về hình dạng của thấu kính phân kì, nhận định nào sau đây là sai? A. Thấu kính có hai mặt đều là mặt cầu lồi. B. Thấu kính có một mặt phẳng, một mặt cầu lõm. C. Thấu kính có hai mặt cầu lõm. D. Thấu kính có một mặt cầu lồi, một mặt cầu lõm, độ cong mặt cầu lồi ít hơn mặt cầu lõm. Câu 10: Chiếu chùm tia tới song song với trục chính của một thấu kính phân kì thì: A. Chùm tia ló là chùm sáng song song. B. Chùm tia ló là chùm sáng phân kì. C. Chùm tia ló là chùm sáng hội tụ. D. Không có chùm tia ló vì ánh sáng bị phản xạ toàn phần. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. III. Vận dụng: 260 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: C7:
(1 - GV: Yêu cầu HS làm ∆ (2 ) O việc cá nhân trả lời C7, C8, - HS: Trả lời C7, C8, C9. ) C9. F - HS: Lên bảng vẽ hình. - GV: Gọi 1 HS lên bảng Các HS khác theo dõi, vẽ hình C7. nhận xét. C8: Kính cận là thấu kính phân kì. Có thể Hiểu được - HS: Trả lời C8. bằng các sờ tay thấy phần rìa - GV: Mượn cho mỗi của thấu kính phân kì dày nhóm 1 kính cận, yêu cầu hơn phần giữa. HS nêu cách nhận biết. Hoặc đặt thấu kính này gần - HS: Trả lời C9. dòng chữ, nhìn qua kính thấy - GV: Gọi 1 HS trả lời C9. ảnh dòng chữ nhỏ hơn so với khi nhìn trực tiếp dòng chữ đó. HS: lên bảng vẽ câu C7 - GV: Kết luận. C9: TKPK có đặc điểm trái ngược với TKHT: - Phần rìa của TKPK dày hơn phần giữa. - Chùm sáng song song với trục chính của TKPK cho chùm tia ló phân kì. - KHi để TKPK vào gần dòng chữ trên trang sách, nhìn qua thấu kính ta thấy hình ảnh dòng chữ bé đi so với khi nhìn trực tiếp. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp.
Trường
261
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tìm hiểu một số Ứng dụng
Kính cận là thấu kính phân kì, đặt thấu kính gần dòng chữ, nhìn qua thấu kính thấy hình ảnh dòng chữ nhỏ hơn khi nhìn trực tiếp vào dòng chữ đó. 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm bài 44 - 445. 3 SBT. - Xem trước và chuẩn bị bài 45 SGK. Tuần : Tiết: Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KỲ I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Hiểu được ảnh của 1 vật sáng tạo bởi TKPK luôn là ảnh ảo; - Mô tả được những đặc điểm của ảnh ảo của 1 vật tạo bởi TKPK. - Phân biệt được những ảnh ảo do được tạo bởi TKPK và TKHT. - Dùng 2 tia sáng đặc biệt dựng được ảnh của 1 vật tạo bởi TKPK. 2. Kĩ năng: - Rèn kĩ năng nghiên cứu hiện tượng tạo ảnh của TKPK bằng thực nghiệm. - Rèn kĩ năng tổng hợp thông tin thu thập được để khái quát hoá hiện tượng. 3. Thái độ: - Nhanh nhẹn, nghiêm túc. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: giáo án. *HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm - 1 thấu kính phân kì có tiêu cự khoảng 10cm. Trường
262
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- 1 giá quang học - 1 cây nến. - 1 màn để hứng. III. Tiến trình dạy - học: 1.Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Thấu kính phân kì có đặc điểm gì khác so với thấu kính hội tụ? Nêu tính chất, đặc điểm của các tia sáng qua thấu kính phân kì? Biểu diễn trên hình vẽ các tia sáng đó. 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Đặt vấn đề: Khi quan sát ảnh của một vật qua thấu kính phân kì, nó có đặc điểm gì giống với ảnh của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ? HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Mô tả được những đặc điểm của ảnh ảo của 1 vật tạo bởi TKPK. - Phân biệt được những ảnh ảo do được tạo bởi TKPK và TKHT. - Dùng 2 tia sáng đặc biệt dựng được ảnh của 1 vật tạo bởi TKPK. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Đặc điểm của ảnh của 1 vật tạo bởi thấu kính phân kỳ. - GV: Yêu cầu HS đọc và quan sát hình 45.1 SGK tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm? + Dụng cụ thí nghiệm? + Các bước tiến hành thí nghiêm? - GV: Kết luận. Nhắc nhở HS về quy tắc an toàn khi - HS: tìm hiểu, trả lời. làm TN.Yêu cầu HS tiến hành TN theo yêu cầu của Trường
263
I. Đặc điểm của ảnh của 1 vật tạo bởi thấu kính phân kỳ Thí nghiệm: Hình 45.1 SGK C1: Đặt màn hứng ở gần, xa đều không hứng được ảnh. C2: Đặt mắt trên đường truyền tia ló. II. Cách dựng ảnh Năm học:
Giáo án vật lí 9 câu C1 Thời gian: 5 p - GV: Theo dõi các nhóm làm TN. Hết thời gian, GV yêu cầu các nhóm cất đồ dùng và báo cáo kết quả. - GV: Kết luận. Làm thế nào để quan sát được ảnh của vật tạo bởi thấu kính phân kì? ảnh thật hay ảo? Cùng chiều hay ngược chiều?
GV:
- HS: Hoạt động nhóm + Nhận dụng cụ TN và bố trí thí nghiệm như hình vẽ. + Dịch chuyển màn -> Thu ảnh -> Nhận xét.
- HS: Đại diện nhóm báo cáo kết quả.
ảnh ảo, cùng chiều với vật C3: - Dựng ảnh B’ của điểm B qua thấu kính, ảnh này là điểm đồng qui khi kéo dài chùm tia ló. - Từ B’ hạ vuông góc với trục chính của thấu kính, cắt trục chính tại A', - A’ là ảnh của điểm A. - A’B’ là ảnh của vật AB tạo bởi thấu kính phân kì. C4:
- GV: Kết luận.
- HS: Trả lời.
Khi tịnh tiến AB luôn vuông góc với chục chính thì tại mọi vị trí tia BI là không đổi cho tia ló IK cũng không đổi. Do đó tia BO luôn cắt tia IK kéo dài tại B’ nằm trong đoạn FI, chính vì vậy A’B’ luôn ở trong khoảng tiêu cự.
2: Cách dựng ảnh. Khi tịnh tiến AB luôn vuông - GV: Gọi 1 học sinh đọc - HS: Trả lời C3. góc với chục chính thì tại mọi vị trí tia BI là không đổi cho C3 Yêu cầu HS trả lời C3. - HS: Đọc và tóm tắt nội tia ló IK cũng không đổi. Do - GV: Kết luận. dung câu hỏi C4. đó tia BO luôn cắt tia IK kéo - GV: Gọi 1 HS đọc câu dài tại B’ nằm trong đoạn FI, C4. - HS: Theo dõi, nhận xét, chính vì vậy A’B’ luôn ở - GV: Gọi 1 HS Lên trình sửa sai. trong khoảng tiêu cự. bày cách vẽ. - GV: Kết luận. Gợi ý cách lập luận: + Dịch AB ra xa hay lại gần thì hướng của tia BI có thay đổi không? + Hướng của tia ló IK như - HS: Trả lời. thế nào? + ảnh B' là giao điểm của HS: trả lời câu C3, yêu cầu tia nào? HS phải tóm tắt được đề 264 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ B' nằm trong khoảng bài. nào? - GV: Kết luận. 3: So sánh độ lớn của ảnh ảo tạo bởi các thấu kính. III. Độ lớn của ảnh ảo tạo bởi các thấu kính - GV: Gọi 2 HS lên bảng - HS: Đọc câu C6 C5: Đặt vật AB trong khoảng tiêu cự - ảnh ảo của thấu kính hội tụ + HS1: Vẽ ảnh của vật tạo bao giờ cũng lớn hơn vật. - GV: Theo dõi, hướng dẫn bởi thấu kính phân kì. - ảnh ảo của thấu kính phân HS vẽ ảnh tạo bởi hai thấu + HS2: Vẽ ảnh của vật tạo kì bao giờ cũng nhỏ hơn vật. kính. bởi thấu kính hội tụ. B - HS: Thực hiện theo yêu - GV: Hãy so sánh ảnh của cầu của GV. vật toạ bởi hai thấu kính trên?
- GV: Kết luận.
- HS: HS Trao đổi, thảo luận
A
B Ě' F A O '
F ∆ 'Ě
B
A
F
Ě
O
F' ∆ Ě
A' B' HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Ảnh của một ngọn nến qua một thấu kính phân kì: Trường
265
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. có thể là ảnh thật, có thể là ảnh ảo. B. chỉ có thể là ảnh ảo, nhỏ hơn ngọn nến. C. chỉ có thể là ảnh ảo, lớn hơn ngọn nến. D. chỉ có thể là ảnh ảo, có thể lớn hơn hoặc nhỏ hơn ngọn nến. Câu 2: Ảnh ảo của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì giống nhau ở chỗ: A. đều cùng chiều với vật B. đều ngược chiều với vật C. đều lớn hơn vật D. đều nhỏ hơn vật Câu 3: Vật đặt ở vị trí nào trước thấu kính phân kì cho ảnh trùng với vị trí tiêu điểm: A. Đặt trong khoảng tiêu cự. B. Đặt ngoài khoảng tiêu cự. C. Đặt tại tiêu điểm. D. Đặt rất xa. Câu 4: Một vật sáng được đặt tại tiêu điểm của thấu kính phân kì. Khoảng cách giữa ảnh và thấu kính là: A. B. C. 2f D. f Câu 5: Vật sáng AB được đặt vuông góc với trục chính tại tiêu điểm của một thấu kính phân kì có tiêu cự f. Nếu dịch chuyển vật lại gần thấu kính thì ảnh ảo của vật sẽ: A. càng lớn và càng gần thấu kính. B. càng nhỏ và càng gần thấu kính. C. càng lớn và càng xa thấu kính. D. càng nhỏ và càng xa thấu kính. Câu 6: Vật AB có độ cao h được đặt vuông góc với trục chính của một thấu kính phân kì. Điểm A nằm trên trục chính và có vị trí tại tiêu điểm F. Ảnh A’B’ có độ cao là h’ thì: A. h = h’ B. h = 2h’ C. h’ = 2h D. h < h’ Câu 7: Lần lượt đặt vật AB trước thấu kính phân kì và thấu kính hội tụ. Thấu kính phân kì cho ảnh ảo A1B1, thấu kính hội tụ cho ảnh ảo A2B2 thì: A. A1B1 < A2B2 B. A1B1 = A2B2 Trường
266
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. A1B1 > A2B2 D. A1B1 ≥ A2B2 Câu 8: Một người quan sát vật AB qua một thấu kính phân kì, đặt cách mắt 8 cm thì thấy ảnh của mọi vật ở xa, gần đều hiện lên cách mắt trong khoảng 64 cm trở lại. Xác định tiêu cự của thấu kính phân kì: A. 40 cm B. 64 cm C. 56 cm D. 72 cm Câu 9: Đặt vật AB trước một thấu kính phân kì có tiêu cự f = 12 cm. Vật AB cách thấu kính khoảng d = 8 cm. A nằm trên trục chính, biết vật AB = 6 mm. Ảnh của vật AB cách thấu kính một đoạn bằng bao nhiêu? Câu 10: Cho trục của một thấu kính, A’B’ là ảnh của AB như hình vẽ:
a) Không cần vẽ ảnh, hãy cho biết A’B’ là ảnh thật hay ảnh ảo? Thấu kính đã cho là hội tụ hay phân kì? Tại sao? b) Vẽ hình xác định quang tâm O, tiêu điểm F, F’ của thấu kính. c) Hãy xác định vị trí của ảnh, của vật và tiêu cự của thấu kính. Biết ảnh A’B’ chỉ cao bằng
vật AB và khoảng cách giữa ảnh và vật là 2,4 cm.
HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. IV. Vận dụng C6: Giống nhau: cùng chiều với - GV: Hướng dẫn HS hoàn vật thành câu C7. Khác nhau: đối với thấu kính - HS: Trả lời C6, C7, C8. hội tụ thì ảnh lớn hơn vật và ở xa thấu kính hơn vật + Đối với thấu kính phân kì thì ảnh nhỏ hơn vật và ở gần Trường
267
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: thấu kính hơn vật - cách nhận biết: đưa thấu kính lại gần dòng chữ trên trang sách, nếu nhìn qua thấu kính thấy hình ảnh dòng chữ cùng chiều to hơn so với khi nhìn trực tiếp thì đó là TKHT, ngược lại nếu nhìn thấy hành ảnh dòng chữ cùng chiều, nhỏ hơn so với nhìn trực tiếp thì đó là TKPK
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Nêu lại đặc điểm của ảnh của 1 vật tạo bởi thấu kính phân kì. - Cách dựng ảnh. 4. Hướng dẫn về nhà: - Học phần ghi nhớ - Làm bài tập : C7-sgk - Chuẩn bị báo cáo thực hành - Trả lời câu hỏi: a,b,c,d làm trước ở nhà. - Nhận xét giờ học. Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về thấu kính phân kì 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: Trường
268
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài đề bài. - Cá nhân HS - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào tắt đề bài. vở và giải bài tập 1. - Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập 1
Nội dung Bài tập 1. bài 1 trang 91 sách bài tập Vật Lí 9: Đặt một điểm sáng S nằm trước thấu kính phân kì như hình 44-45.1 SBT. a. Dựng ảnh S’ của s tạo bởi thấu kính đã cho. b. S’ là ảnh ảo hay thật? Vì sao?
Trả lời các câu hỏi Lời giải: a) Dùng hai trong ba tia sáng đã học để dựng ảnh S’ của điểm S. + Tia SI đi song song với trục chính nên cho tia ló có đường kéo dài đi qua F
- HS chữa bài vào vở. Trường
+ Tia tới SO là tia đi quang tâm O nên cho tia ló đi thẳng
269
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: + Hai tia ló trên có đường kéo dài giao nhau tại S’, ta thu được ảnh ảo S’ của S qua thấu kính.
b) S’ là ảnh ảo vì nó được tạo bởi giao điểm của đường kéo dài của chùm tia ló ra khỏi thấu kính và S’ không hứng được lên màn chắn.
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 4 trang 92 sách bài tập Vật Lí 9: Vật sáng AB đề bài. - Cá nhân HS có độ cao h được đặt vuông góc với trục chính của - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào một thấu kính phân kì tiêu cự f. Điểm A nằm trên vở và giải bài tắt đề bài. trục chính và có vị trí tại tiêu điểm F (hình 44 – tập 2. 45.4) - Yêu cầu các nhân HS giải a) Dựng ảnh A'B' của AB qua thấu kính đã cho bài tập 2 ra nháp. b) Vận dụng kiến thức hình học hãy tính độ cao h' của ảnh theo h và khoảng cách d' từ ảnh đến thấu kính theo f
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu 2 hỏi Lời giải: a) Dựng ảnh A'B' của AB qua thấu kính phân kì. Dùng hai trong ba tia sáng đã học để dựng ảnh B’ của điểm B.
Trường
270
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: - HS chữa bài + Tia BI đi song song với trục chính nên cho tia ló vào vở. có đường kéo dài đi qua F + Tia tới BO là tia đi quang tâm O nên cho tia ló đi thẳng + Hai tia ló trên có đường kéo dài giao nhau tại B’, ta thu được ảnh ảo B’ của B qua thấu kính. + Từ B’ hạ vuông góc với trục của thấu kính, cắt trục chính tại điểm A’. A’ là ảnh của điểm A. A’B’ là ảnh ảo của AB tạo bởi thấu kính phân kỳ. (Hình 44-45.4a)
b) Từ hình vẽ, vì A ≡ F và tia tới BI song song với trục chính nên hình ABIO là hình chữ nhật có AI và BO là hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường → B’ là trung điểm của BO Mà A’B’ // AB nên A’B’ là đường trung bình của tam giác ABO
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. Trường
271
Năm học:
Giáo án vật lí 9 - Gọi 1 Hs đọc đề bài. - Gọi 1 HS tóm tắt đề bài.
GV: - HS đọc đề bài - Cá nhân HS tóm tắt bài vào vở và giải bài tập 3.
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 3 ra nháp.
Bài 3 trang 91 sách bài tập Vật Lí 9: Hình 44 45.3 vẽ trục chính ∆, quang tâm O, hai điểm F, F' của một thấu kính, hai tia ló 1, 2 của hai tia tới xuất phát từ một điểm sáng S a) Thấu kính đã cho hội tụ hay phân kì? b) Bằng cách vẽ, hãy xác định ảnh S' và điểm sáng S.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu hỏi 3 Lời giải: a) Thấu kính đã cho là thấu kính phân kì. Vì chùm tia ló (1), (2) ra khỏi thấu kính là chùm phân kì. b) Phương pháp xác định S và S': - Xác định ảnh S': Kéo dài tia ló số 2, cắt đường kéo dài của tia ló 1 tại đâu thì đó là S'.
- HS chữa bài vào vở. - Xác định điểm S:
+ Vì tia ló (1) cắt thấu kính tại I và có đường kéo dài đi qua tiêu điểm F nên tia tới của nó phải đi song song với trục chính của thấu kính. Do đó từ I kẻ tia song song với trục chính ∆ ta thu được tia tới (1) + Tia ló (2) qua quang tâm O → tia tới (2) trùng với phương của tia ló (20. Do đó, ta kéo dài tia ló (2) qua O thu được tia tới (2) :+ Giao điểm của 2 tia tới (1) và (2) là điểm sáng S
Trường
272
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: cần tìm. Hình vẽ
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập thấu kính phân kì 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT.
Tuần : Tiết: Trường
273
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
ÔN TẬP I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Củng cố, ôn tập các kiến thức chương III: Quang học . - Vận dụng các kiến thức đã học để giải một số bài tập , giải thích được một số hiện tượng thường gặp trong thực tế. - Chuẩn bị các kiến thức cho bài Kiểm tra 1 tiết. 2. Kĩ năng: - Rèn kĩ năng tổng hợp thông tin thu thập được để khái quát hoá hiện tượng. 3. Thái độ: - Nhanh nhẹn, nghiêm túc. - Có sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: 1. Giáo viên: Cách vẽ ảnh của một vật tạo bởi TKHT; TKPK. 2. Học sinh: Ôn tập các kiến thức chương III: Quang học. III. Các hoạt động dạy học: 1.Kiểm tra bài cũ: 3. Bài mới Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Vận dụng các kiến thức đã học để giải một số bài tập , giải thích được một số hiện tượng thường gặp trong thực tế... HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: Củng cố, ôn tập các kiến thức chương III: Quang học . Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Trường
274
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Giải bài tập 1: - GV hướng dẫn h/s - Lắng nghe và a) Cách vẽ ảnh A’B’ của vật AB. ’ ’ A B của vật AB. - Từ B kẻ tia sáng đi song song trục chính, cho làm theo. Hoàn thành ý a và b. tia ló đi qua tiêu điểm F’. - Từ B kẻ tia sáng đi qua quang tâm (O), cho tia ló đi thẳng. ⇒ Giao của hai tia tại B’ là ảnh của điểm sáng B. - Từ B’ hạ đường vuông góc đến trục chính, cắt trục chính tại A’ là ảnh của điểm sáng A. Vậy A’B’ là ảnh của AB cần vẽ. (hình vẽ) * Vẽ đúng hình: B ∆
A
F
Hinh vẽ 1
- Y/c học sinh đọc đề bài tập 2. - Y/c 2 h/s trả lời h/s khác nhận xét - Chốt lại
- Y/c học sinh đọc đề bài tập 2. - Y/c 2 h/s trả lời h/s khác nhận xét - Chốt lại Trường
- Đọc đề bài.
O
A’ F ’
•
B’
b) ảnh A’B’ của vật AB là ảnh thật, ngược chiều và bằng vật (vì d = 2f) Giải bài tập 2: Điểm khác nhau giữa ảnh ảo của vật tạo bởi thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì:
- Trả lời - Lắng nghe ghi vào vở.
Thấu kính phân kì Thấu kính hội tụ ảnh ảo, cùng chiều, ảnh ảo, cùng chiều, lớn hơn vật và nằm nhỏ hơn vật và nằm xa thấu kính hơn vật. gần thấu kính hơn vật.
- Đọc đề bài.
Giải bài tập 3: a. A’B’ là ảnh thật. Vì ảnh ngược chiều với - Trả lời vật. b. Vì chỉ có thấu kính hội tụ mới cho ảnh thật, - Lắng nghe ghi khi vật nằm ngoài khoảng tiêu cự. 275
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: vào vở.
c. - Nối B với B’ cắt trục chính tại một điểm, điểm đó chính là quang tâm (O) của thấu kính. - Dựng vệt thấu kính hội tụ đi qua (O) và vuông góc với trục chính (∆). - Từ B kẻ tia sáng đi song song trục chính, cho tia ló đi vào ảnh B’ cắt trục chính tại một điểm, điểm đó chính là tiêu điểm chính F’ của thấu kính. Lấy F đối xứng với F’ qua (O) ta được tiêu điểm thức hai.
B (∆ ∆)
•
AF
O
•
F’
Hinh vẽ 2
A’ B’
3. Dặn dò: + Nhận xét giờ ôn tập: + HDHS lập đề cương ôn tập, chuẩn bị Kiểm tra 1 tiết Tuần : Tiết:
KIỂM TRA 1 TIẾT PHẦN I. TRẮC NGHỆM (2 điểm) Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước phương án trả lời đúng Câu1: Phát biểu nào sau đây là đúng khi nói về nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều? A. Máy phát điện xoay chiều hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ. B. Máy phát điện xoay chiều hoạt động dựa trên tác dụng nhiệt của dòng điện. C. Máy phát điện xoay chiều hoạt động dựa trên tác dụng hoá học của dòng điện. Trường
276
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. Máy phát điện xoay chiều hoạt động dựa trên tác dụng cơ học của dòng điện. Câu 2: Có một bóng đèn mắc vào hiệu điện thế 24V không đổi, đèn sáng bình thường. Thay bằng nguồn điện xoay chiều cũng có hiệu điện thế 24V, độ sáng đèn sẽ: A. Sáng mờ hơn B. Vẫn sáng bình thường C. Sáng nhiều hơn bình thường D. Không sáng vì đèn này không thể mắc vào nguồn điện xoay chiều. Câu 3: Biết PQ là mặt phân cách giữa không khí và nước, I là điểm tới, SI là tia tới, IN là pháp tuyến. Đường truyền của tia sáng từ không khí sang nước là: N
S P
™
I
A. Hình A
Q
S
N
S
I
P
Q
™
P
B. Hình B
S
N ™
I
Q
C. Hình C
N
P
™
I
Q
A. Hình D
Câu 4: Đặt một vật sáng AB vuông góc với trục chính của TKPK. Ảnh A'B' của AB có tính chất gì? B. Ảnh thật, ngược chiều, lớn hơn vật. A. Ảnh thật, ngược chiều, nhỏ hơn vật. C. Ảnh ảo, cùng chiều với vật, lớn hơn vật. D. Ảnh ảo, cùng chiều với vật, nhỏ hơn vật. PHẦN II. TỰ LUẬN (8 điểm) Câu 1: (2 điểm) Trình bày cấu tạo và hoạt động của máy biến thế? Câu 2: (6 điểm) Vật sáng AB có độ cao h được đặt vuông góc trước một thấu kính hội tụ có tiêu cự d. Điểm A cách thấu kính một khoảng d = 2f. a. Dựng ảnh A’B’ của AB tạo bởi thấu kính hội tụ? b. Tính chiều cao h’ của ảnh và khoảng cách d’ từ ảnh tới quang tâm? Đáp án + Thang điểm
I/ Trắc nghiệm. (2 điểm) Mỗi ý khoanh đúng cho 0,5 điểm Câu Đáp án
1 A
2 B
3 B
4 D
II/ Tự luận. (8 điểm) Câu 1: (2 điểm) + Cấu tạo: Gồm hai cuộn dây có số vòng dây khác nhau quấn trên một lõi sắt. + Hoạt động : Đặt một hiệu điện thế xoay chiều vào hai đầu cuộn dây sơ cấp của máy biến thế thì ở hai đầu cuộn dây thứ cấp xuất hiện một hiệu điện thế xoay chiều. Câu 2: (6 điểm) a) (2 điểm) Ảnh của một vật đặt trước thấu kính hội tụ một khoảng bằng 2f: 277 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
B
I F’
∆
A
F
A’
O B’
b) (4 điểm) Ta có BI = AO = 2f = 2OF’ ⇒ OF’ là đường trung bình của ∆B’BI ⇒ OB’ = OB ⇒ ∆A’B’O = ∆ABO ⇒ OA’ = OA = 2f ⇒ A’B’ = AB.
Tuần : Tiết: BÀI 48: MẮT I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Nêu và chỉ ra được trên hình vẽ (hay trên mô hình) hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là thể thuỷ tinh và màng lưới. - Hiểu được chức năng thuỷ tinh thể và màng lưới so sánh được dùng với các bộ phận tương ứng của máy ảnh. - Trình bày được KN sơ lược về sự điều tiết mắt, đặc điểm cực cận và điểm cực viễn. - Biết cách thứ mắt. 2. Kĩ năng: - Rèn kĩ năng tìm hiểu bộ phận quan trọng của cơ thể là Mắt theo khía cạnh Vật lí. - Biết cách xác định điểm cực cận và điểm cực viễn bằng thực tế. 3. Thái độ: - Nghiêm túc nghiên cứu ứng dụng vật lí. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: Trường
278
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
* GV: SGK, tài liệu tham khảo. Giáo án. * HS: - 1 mô hình con mắt - 1 bảng thử con mắt y tế III. Tiến trình dạy học: 2. Kiểm tra bài cũ: (4p) - GV: ? Nêu các bộ phận chính của máy ảnh? ở máy ảnh thông thường thì ảnh nhỏ hơn hay lớn hơn vật? 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Mắt là bộ phận quan trọng của cơ thể - hiêu thêm về ) hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là thể thuỷ tinh và màng lưới. - Hiểu được chức năng thuỷ tinh thể và màng lưới so sánh được dùng với các bộ phận tương ứng của máy ảnh. Ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Nêu và chỉ ra được trên hình vẽ (hay trên mô hình) hai bộ phận quan trọng nhất của mắt là thể thuỷ tinh và màng lưới. - Hiểu được chức năng thuỷ tinh thể và màng lưới so sánh được dùng với các bộ phận tương ứng của máy ảnh. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Tìm hiểu cấu tạo của mắt (10p) Đặt vấn đề: SGK - GV: Yêu cầu HS đọc tài liệu tìm hiểu cấu tạo của mắt. ?2 bộ phận quan trọng nhất của mắt là gì? - GV: Bộ phận nào của mắt đóng vai trò như TKHT ? Trường
I. Cấu tạo của mắt 1. Cấu tạo - HS: Tìm hiểu cấu tạo của Hai bộ phận quan trọng nhất mắt. Nêu tên hai bộ phận của mắt là thể thuỷ tinh và chính quan trọng của mắt. màng lưới - Thể thuỷ tinh là một TKHT, nó phồng lên dẹt xuống để thay đổi tiêu cự. - HS: Trả lời. - Màng lưới ở đáy mắt, tại đó 279
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: ảnh hiện lên rõ
Tiêu cự của nó có thể thay đổi như thế nào? - GV: Kết luận. - GV: Chiếu hình ảnh mắt và máy ảnh lên màn. Yêu - HS: So sánh. cầu HS so sánh cấu tạo của mắt và máy ảnh. - GV: Kết luận.
2. So sánh mắt và màng lưới C1: * Giống nhau: Thể thuỷ tinh và vật kính đều là TKHT - Phim và màng lưới đều có tác dụng như màn hứng ảnh. *Khác nhau: Thể thuỷ tinh có tiêu cự có thể thay đổi. - Vật kính có tiêu cự không thay đổi
2: Tìm hiểu sự điều tiết của mắt. (10p) - GV: ?Để nhìn rõ vật thì mắt phải thực hiện quá - HS: Trả lời. trình gì? ?Sự điều tiết của mắt là gì? - GV: Tổ chức thảo luận - HS: Hoạt động nhóm câu lớp trả lời câu C2. trả lời C2.
II. Sự điều tiết Sự điều tiết của mắt là sự thay đổi tiêu cự của thể thuỷ tinh để ảnh rõ nét trên màng lưới. C2: F
O
? Tiêu cự f của thể thuỷ tinh thay đổi như thế nào khi quan sát vật ở xa và vật - HS: Các nhóm trả lời. ở gần. - GV: Kết luận trên màn hình.
F O Vật càng xa tiêu cự càng lớn.
3: Điểm cực cận và điểm cực viễn (10p) - GV: Yêu cầu HS nghiên cứu tài liệu tìm hiểu: Điểm cực viễn là gì? - HS: Tìm hiểu điểm cực Khoảng cực viễn là gì? viễn và khoảng cực viễn. - GV: Thông báo cho HS thấy người mắt tốt có thể Trường
280
III. Điểm cực cận và điểm cực viễn 1. Cực viễn - Là điểm xa nhất mà con mắt không còn nhìn thấy vật. (CV) - Khoảng cực viễn là khoảng Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nhìn thấy vật ở rất xa mà mắt không phải điều tiết. - GV: Treo bảng thử mắt y tê. Cho 1 vài HS kiểm tra thị lực của mắt. - GV: Điểm cực cận là gì? Khoảng cực cận là gì? - GV thông báo: Tại điểm cực cận mắt phải điều tiết nên mỏi mắt. - Yêu cầu HS xác định điểm cực cận, khoảng cực cận của mình.
- HS: Tự trả lời câu C3 - HS: Trả lời.
cách từ điểm cực viễn đến mắt (OCV) C3: HS tự thực hiện 2. Cực cận - Cực cận là điểm gần nhất mà mắt còn nhìn rõ vật. (CC) - Khoảng cách từ điểm cực cận đến mắt là khoảng cực cận. (OCC) C4: HS thực hiện
- HS: Xác định điểm cực cận, khoảng cực cận của mình.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Bộ phận quan trọng nhất của mắt là: A. thể thủy tinh và thấu kính. B. thể thủy tinh và màng lưới. C. màng lưới và võng mạc. D. con ngươi và thấu kính. Câu 2: Ảnh của một vật in trên màng lưới của mắt là: A. ảnh ảo nhỏ hơn vật B. ảnh ảo lớn hơn vật C. ảnh thật nhỏ hơn vật D. ảnh thật lớn hơn vật Câu 3: Khi nhìn rõ một vật thì ảnh của vật đó nằm ở: A. thể thủy tinh của mắt. B. võng mạc của mắt. C. con ngươi của mắt. D. lòng đen của mắt. Câu 4: Về phương diện quang học, thể thủy tinh của mắt giống như: A. gương cầu lồi B. gương cầu lõm C. thấu kính hội tụ D. thấu kính phân kì Câu 5: Mắt tốt khi nhìn vật ở xa mà mắt không phải điều tiết thì ảnh của vật ở 281 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. trước màng lưới của mắt. B. trên màng lưới của mắt. C. sau màng lưới của mắt. D. trước tiêu điểm của thể thủy tinh của mắt. Câu 6: Để ảnh của một vật cần quan sát hiện rõ nét trên màng lưới, mắt điều tiết bằng cách: A. thay đổi khoảng cách từ thể thủy tinh đến màng lưới. B. thay đổi đường kính của con ngươi. C. thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh. D. thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh và khoảng cách từ thể thủy tinh đến con ngươi. Câu 7: Khi nói về mắt, câu phát biểu nào sau đây là đúng? A. Điểm cực viễn là điểm xa nhất mà khi đặt vật tại đó mắt điều tiết mạnh nhất mới nhìn rõ. B. Điểm cực cận là điểm gần nhất mà khi đặt vật tại đó mắt không điều tiết vẫn nhìn rõ được. C. Không thể quan sát được vật khi đặt vật ở điểm cực viễn của mắt. D. Khi quan sát vật ở điểm cực cận, mắt phải điều tiết mạnh nhất. Câu 8: Hằng quan sát một cây thẳng đứng cao 12m cách chỗ Hằng đứng 25m. Biết màng lưới mắt của Hằng cách thể thủy tinh 1,5 cm. Chiều cao ảnh của cây trên màng lưới mắt Hằng là bao nhiêu? A. 7,2 mm B. 7,2 cm C. 0,38 cm D. 0,38m Câu 9: Khoảng cách từ thể thủy tinh đến màng lưới là 2 cm, không đổi. Khi nhìn một vật ở rất xa thì mắt không phải điều tiết và tiêu điểm của thể thủy tinh nằm đúng trên màng lưới. Hãy tính độ thay đổi tiêu cự của thể thủy tinh khi chuyển từ trạng thái nhìn một vật ở rất xa sang trạng thái nhìn một vật cách mắt 1m. Câu 10: Một người đứng cách một tòa nhà 25m để quan sát thì ảnh của nó hiện lên trong mắt cao 0,3 cm. Nếu coi khoảng cách từ thể thủy tinh đến màng lưới của mắt người đó là 2 cm. Tính a) Chiều cao của tòa nhà đó. b) Tiêu cự của thể thủy tinh lúc đó. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. IV. Vận dụng C5: Chiều cao của ảnh cột 282 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Hướng dẫn giải câu - HS: Trả lời C5. C5?
- HS: Trả lời C6.
điện trên màng lưới là h' = h
d 2 = 800. = 0,8(cm ) d' 2000
C6: Khi nhìn thấy 1 vật ở điểm cực viễn thì tiêu cự của thể thuỷ tinh dài nhất - Khi nhìn thấy 1 vật ở điểm cực cận thì tiêu cự của thuỷ thể tinh ngắn nhất.
HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - HS: Phân biệt được điểm cực cận và điểm cực viễn. - HS: Đọc phần ghi nhớ và "có thể em chưa biết" 4. Hướng dẫn về nhà: - Học phần ghi nhớ. - Làm bài tập trong SBT. Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học. * Rút kinh nghiệm: .............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................. ..............................................................................................................................................
Tuần : Tiết: BÀI 49: MẮT CẬN VÀ MẮT LÃO I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Hiểu được đặc điểm chính của mắt cận là không nhìn được các vật ở xa mắt và cách khắc phục tật cận thị là phải đeo kính phận kì. - Hiểu được đặc điểm chính của mắt lão là không nhìn được các vật ở gần mắt và cách khắc phục tật mắt lão là phải đeo kính hội tụ. - Giải thích được cách khắc phục tật cận thị và tật mắt lão. 283 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
2. Kỹ năng: - Biết vận dụng kiến thức quang học để hiểu được các tật của mắt và cách khắc phục 3. Thái độ: - Cẩn thận. - Biết được nguyên nhân dẫn đến tật cận thị và có biện pháp bảo vệ mắt. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: * GV: SGK, tài liệu tham khảo, giáo án. * HS: Mỗi nhóm 1 kính cận, 1 kính lão III. Tiến trình dạy - học: 1.Kiểm tra bài cũ: (5p) GV: ?Em hãy so sánh ảnh ảo của TKPK và ảnh ảo của TKHT? 2 Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - Hiểu được đặc điểm chính của mắt cận là không nhìn được các vật ở xa mắt và cách khắc phục tật cận thị là phải đeo kính phận kì. - Hiểu được đặc điểm chính của mắt lão là không nhìn được các vật ở gần mắt và cách khắc phục tật mắt lão là phải đeo kính hội tụ. - Giải thích được cách khắc phục tật cận thị và tật mắt lão. Chúng ta tìm hiểu bài hcj hôm nay HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - đặc điểm chính của mắt cận - đặc điểm chính của mắt lão . Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1:. Tìm hiểu biểu hiện của mắt cận thị và cách khắc phục. (15p) Trường
284
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Đặt vấn đề: SGK. - GV: Đưa nội dung câu hỏi C1 lên bảng. Yêu cầu HS trả lời C1. - GV: Mắt cận không nhìn rõ những vật ở xa hay ở gần mắt? - GV: Kết luận. Điểm cực viễn CV của mắt cận ở xa hay ở gần mắt hơn bình thường? - GV thông bao: Để khắc phục tật cận thị -> Đeo kính cận là thấu kính phân kì. GV: Phát kính cận cho các nhóm và yêu cầu HS nêu cách Hiểu được kính cân? Thời gian: 3p - GV: Kết luận. - GV: Yêu cầu HS vẽ ảnh của vật AB theo yêu cầu câu C4. - GV: Gọi 1 HS lên bảng vẽ. - GV nhấn mạnh: Kính cận thích hợp là tiêu điểm của kính trùng với điểm cực viễn. (F ≡ CV) - GV: + ảnh của vật qua kính nằm trong khoảng nào? (nằm trong khoảng từ cực cận đến cực viễn gần mắt) + Mắt có nhìn rõ ảnh A'B' của AB không? Vì sao? Mắt nhìn ảnh này lớn hơn hay nhỏ hơn vật? - GV: Yêu cầu HS rút ra kết luận qua câu trả lời C3, C4. Trường
GV:
- HS: Trả lời C1. - HS: Trả lời.
- HS: Trả lời.
I. Mắt cận 1. Những biểu hiện của tật cận thị C1: + Khi đọc sách, phải đặt sách gần hơn bình thường. + Ngồi dưới lớp, nhìn chữ viết trên bảng thấy mờ. + Ngồi trong lớp, không nhìn rõ những vật ngoài sân. C2: Mắt cận không nhìn rõ những vật ở xa mắt, điểm cực viễn (CV) của mắt cận ở gần hơn mắt bình thường
2. Cách khắc phục tật cận thị C3: Ta có thể xem kính đó có - HS: Hoạt động nhóm trả cho ảnh ảo nhỏ hơn vật hay lời. không hoặc sờ tay xem phần giữa có mỏng hơn phần rìa hay không. - HS: Thực hiện câu C4.
C4:
B A
F
B A
- Khi không đeo kính mắt cận không nhìn rõ vật AB vì vật này nằm xa mắt hơn điểm cực viễn (Cv) của mắt - HS: Trả lời. - Khi đeo kính muốn nhìn rõ ảnh A’B’ của AB thì A’B’ - HS: Đọc nội dung kết phải hiện lên trong khoảng từ luận SGK/131. cực cận tới điểm cực viễn của mắt tức là phải nằm gần mắt hơn so với điểm cực viễn 285 Năm học:
Giáo án vật lí 9 - GV thông báo thêm: Người cận thị do mắt liên tục phải điều tiết nên thường bị tăng nhãn áp, chóng mặt, đau đầu, ảnh hưởng đến lao động trí óc và tham gia giao thông. Vì vậy người cận thị không nên điều khiển các phương tiện giao thông vào buổi tối, khi trời mưa và với tốc độ cao. Cần có biện pháp bảo vệ và luyện tập cho mắt, tránh nguy cơ tật nặng hơn.
GV: (Cv) * Kết luận: SGK /131
2: Tìm hiểu biểu hiện của mắt lão và cách khắc phục. (15p) - GV: Yêu cầu HS đọc tài liệu tìm hiểu về những đặc điểm của mắt lão. - GV: ?Mắt lão thường gặp ở người có tuổi ntn? Cực cận (CC) so với mắt bình thường ntn? - GV: Kết luận. - GV: Phát cho mỗi nhóm HS 1 kính lão. Yêu cầu HS phân biệt hai loại kính này Kính lão là kính loại gì? - GV: Kết luận. - GV: Yêu cầu HS hoạt động cá nhân trả lời C6. - GV: Gọi 1 HS lên bảng vẽ hình. Hỏi: Khi mắt lão không đeo kính, điểm cực cận ở quá xa mắt. Mắt có nhìn rõ AB không? Tại sao? - GV: Kết luận. Trường
II. Mắt lão - HS: Nghiên cứu tài liệu. 1. Những đặc điểm của mắt lão - Mắt lão thường gặp ở người già. - Sự điều tiết mắt kém lên chỉ - HS: Trả lời. nhìn thấy vật ở xa mà không - HS: Hoạt động nhóm thấy vật ở gần. + Nhận đồ dùng, phân biệt - CC xa hơn CC của người hai loại kinh. bình thường. + Tìm hiểu kính lão. + Thời gian: 5 p. => Trả lời. 2. Cách khắc phục tật mắt lão. C5: Muốn thử xem kính lão - HS: Trả lời C6. có phải là TKHT hay không ta có thể xem kính đó có khả năng cho ảnh ảo lớn hơn vật hoặc cho ảnh thật hay không. Hoặc bằng hình học thấy phần giữa dày hơn phần rìa. - HS: Quan sát hình trả C6: lời. B' B 286 A' Ě Năm học: A CC F
Giáo án vật lí 9 - GV: Khi đeo kính, muốn nhìn rõ AB thì ảnh A'B' phải hiện lên trong khoảng nào? Yêu cầu có thực hiện được không với kính não nói trên? - HS: Trả lời. - GV: Kết luận. Cho HS quan sát trên màn chiếu việc tại sao đeo kính lão là thấu kính hội tụ thì thích hợp còn đeo kính phân kì là không thích hợp.
GV:
- Khi không đeo kính, mắt lão không nhìn rõ vật AB vì vật này nằm gần mắt hơn điểm CC của mắt. - Khi đeo kính thì ảnh A’B’ của vật AB phải hiện lên xa mắt hơn điểm CC của mắt mới nhìn rõ ảnh này. Với kính lão trong bài thì yêu cầu này hoàn toàn được thoả mãn.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Biểu hiện của mắt cận là: A. chỉ nhìn rõ các vật ở gần mắt, không nhìn rõ các vật ở xa mắt. B. chỉ nhìn rõ các vật ở xa mắt, không nhìn rõ các vật ở gần mắt. C. nhìn rõ các vật trong khoảng từ điểm cực cận đến điểm cực viễn. D. không nhìn rõ các vật ở gần mắt. Câu 2: Biểu hiện của mắt lão là: A. chỉ nhìn rõ các vật ở gần mắt, không nhìn rõ các vật ở xa mắt. B. chỉ nhìn rõ các vật ở xa mắt, không nhìn rõ các vật ở gần mắt. C. nhìn rõ các vật trong khoảng từ điểm cực cận đến điểm cực viễn. D. không nhìn rõ các vật ở xa mắ Câu 3: Kính cận thích hợp là kính phân kì có tiêu điểm F A. trùng với điểm cực cận của mắt. B. trùng với điểm cực viễn của mắt. C. nằm giữa điểm cực cận và điểm cực viễn của mắt. D. nằm giữa điểm cực cận và thể thủy tinh của mắt. Câu 4: Để khắc phục tật mắt lão, ta cần đeo loại kính có tính chất như A. kính phân kì B. kính hội tụ C. kính mát D. kính râm 287 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 5: Mắt cận có điểm cực viễn A. ở rất xa mắt. B. xa mắt hơn điểm cực viễn của mắt bình thường. C. gần mắt hơn điểm cực viễn của mắt bình thường. D. xa mắt hơn điểm cực viễn của mắt lão. Câu 6: Tác dụng của kính cận là để A. tạo ảnh ảo nằm ngoài khoảng cực viễn của mắt. B. tạo ảnh ảo nằm trong khoảng cực viễn của mắt. C. tạo ảnh thật nằm ngoài khoảng cực viễn của mắt. D. tạo ảnh thật nằm trong khoảng cực viễn của mắt. Câu 7: Chọn câu trả lời sai: Một người cận thị có điểm cực cận cách mắt 15 cm và phải đeo kính có tiêu cự 50 cm. Khi không đeo kính, người đó nhìn rõ vật: A. gần nhất cách mắt 15 cm. B. xa nhất cách mắt 50 cm. C. cách mắt trong khoảng từ 15 đến 50 cm. D. gần nhất cách mắt 50 cm. Câu 8: Một người cận phải đeo kính có tiêu cự 25cm. Hỏi khi không đeo kính thì người đó nhìn rõ được vật cách xa mắt nhất là bao nhiêu? A. 25cm B. 15cm C. 75cm D. 50cm Câu 9: Điểm cực viễn của mắt lão thì: A. Gần hơn điểm cực viễn của mắt thường. B. Bằng điểm cực viễn của mắt cận. C. Xa hơn điểm cực viễn của mắt thường. D. Bằng điểm cực viễn của mắt thường. Câu 10: Mắt của một người chỉ nhìn rõ được các vật cách mắt từ 10cm đến 100cm. Mắt này có tật gì và phải đeo kính nào ? A. Mắt cận, đeo kính hội tụ. B. Mắt lão, đeo kính phân kì. C. Mắt lão, đeo kính hội tụ. D. Mắt cận, đeo kính phân kì. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng, mở rộng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Nguyên nhân dân gây cận thị GV: Nêu biểu hiện của - HS: Hoạt động cá nhân là do: ô nhiễm không khí, sử 288 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
mắt cận, mắt lão và nêu trả lời. cách khắc phục tật cận thị, tật mắt lão?
dụng ánh sáng không hợp lý, thói quen làm việc không khoa học.. Để giảm nguy cơ mắc các tật của mắt, chúng ta cùng giữa gìn môi trường trong lành, không có ô nhiễm và có thói quen làm việc khoa học.
4. Hướng dẫn về nhà: - Học phần ghi nhớ - Làm BT 49.1 -> 49.4 (SBT). Đọc trước nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học. Tuần : Tiết: BÀI TẬP VỀ CÁC TẬT CỦA MẮT Tuần : Tiết: BÀI TẬP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về các tật của mắt 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của giáo viên Trường
Hoạt động của học sinh
Nội dung 289
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài tập 1. đề bài. - Cá nhân HS - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào Bài 2 trang 100 sách bài tập Vật Lí 9: Hãy ghép mỗi tóm tắt đề bài. vở và giải bài phần a), b), c), d) với mỗi phần 1, 2, 3, 4 để được câu tập 1. có nội dung đúng - Yêu cầu các nhân HS giải a) Ông Xuân khi đọc sách cũng như khi đi đường bài tập 1 ra không phải đeo kính nháp. b) Ông Hạ khi đọc sách thì phải đeo kính còn khi đi đường không thấy đeo kính
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu 1 hỏi
c) Ông Thu khi đọc sách cũng như khi đi đường đều phải đeo cùng một kính d) Ông Đông khi đi đường thì thấy đeo kính, còn khi đọc sách lại không đeo kính 1. Kính của ông ấy không phải là kính cận hoặc kính lão mà chỉ có tác dụng che bụi và gió cho mắt 2. Ông ấy bị cận thị 3. Mắt ông ấy còn tốt, không có tật 4. Mắt ông ấy là mắt lão
- HS chữa bài vào vở.
Lời giải: a- 3
b- 4
c- 2
d- 1
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 4 trang 100 sách bài tập Vật Lí 9: Một người già đề bài. - Cá nhân HS phải đeo sát mắt một thấu kính hội tụ có tiêu cự 50cm - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào thì mới nhìn rõ được vật gần nhất cách mắt 25cm. Hỏi tóm tắt đề bài. vở và giải bài khi không đeo kính thì người ấy nhìn rõ được vật gần tập 2. nhất cách mắt bao nhiêu - Yêu cầu các Trường
290
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
nhân HS giải bài tập 2 ra nháp.
Gợi ý: Dựng ảnh của vật qua kính rồi tính, biết rằng muốn nhìn rõ vật thì ảnh phải hiện lên ở cực cận của mắt Lời giải:
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu 2 hỏi
Giả sử OA = d = 25cm; OF = f = 50cm; OI = AB;
- HS chữa bài Vì khi đeo sát mắt một thấu kính hội tụ có tiêu cự 50cm vào vở.
thì mới nhìn rõ vật gần nhất cách mắt 25cm nên ảnh A’B’ của AB qua thấu kính hội tụ phải trùng với điểm cực cận Cc của mắt: OCc = OA’ Trên hình 49.4, xét hai cặp tam giác đồng dạng: ∆A’B’F’ và ∆OIF’; ∆OAB và ∆OA’B’.
Từ hệ thức đồng dạng ta có:
Vì AB = OI (tứ giác BIOA là hình chữ nhật)
Trường
291
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
→ OCc = OA' = OF = 50cm. Như vậy điểm cực cận cách mắt 50cm và khi không đeo kính thì người ấy nhìn rõ vật gần nhất cách mắt 50cm.
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 9 trang 101 sách bài tập Vật Lí 9: Hãy ghép mỗi đề bài. - Cá nhân HS phần a), b), c), d) với mỗi phần 1, 2, 3, 4 để được câu - Gọi 1 HS tóm tắt bài vào hoàn chỉnh có nội dung đúng tóm tắt đề bài. vở và giải bài tập 3. a) Người có mắt tốt thì nhìn rõ được những vật - Yêu cầu các nhân HS giải b) Người bị cận thị chỉ nhìn rõ được bài tập 3 ra c) Mắt người già không nhìn rõ được các vật ở nháp. d) Kính cận là thấu kính phân kì, còn kính lão là 1. gần mắt. Cho nên, khi đọc sách, người già phải đeo kính lão.
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu 2. thấu kính hội tụ. hỏi 3
3. các vật nằm trong một khoảng khá hẹp trước mắt; chẳng hạn từ 15cm đến 40 cm trước mắt.
4. nằm trước mắt từ khoảng cách 25cm trở ra. Lời giải: a- 4
b- 3
c- 1
d- 2
- HS chữa bài vào vở. Trường
292
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập các tật của mắt 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT.
Tuần : Tiết: BÀI 50: KÍNH LÚP I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Trả lời được câu hỏi: Kính lúp dùng để làm gì? - Hiểu được 2 đặc điểm của kính lúp ( kính lúp là TKHT có tiêu cự ngắn). - Hiểu được ý nghĩa của số bội giác của kính lúp. - Sử dụng được kính lúp để quan sát 1 vật nhỏ. - Biết sử dụng kính lúp để tìm hiểu về tác nhân gây ô nhiêm môi trường. 2. Kĩ năng: - Tìm tòi ứng dụng kỹ thuật để hiểu biết kỹ thuật trong đời sống bài. 3. Thái độ: - Nghiêm túc nghiên cứu, chính xác. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: * GV: SGK. tài liệu tham khảo. * HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm: - Ba kính lúp có độ bội giác khác nhau. Trường
293
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- 1 thước nhựa có GHD 300mm và ĐCNN 1mm - 3 vật nhỏ để quan sát như con tem, lá cây, con kiến III. Tiến trình dạy - học: 2. Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Cho 1 TKHT hãy dựng ảnh của vật khi d >f hãy nêu nhận xét đặc điểm ảnh của vật? 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Đặt vấn đề: Để quan sát những vật nhỏ cần đến dụng cụ gì? Tại sao nhờ dụng cụ đó mà quan sát được những vật nhỏ như vậy? Bài này giúp các em giải đáp được thắc mắc đó. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được 2 đặc điểm của kính lúp ( kính lúp là TKHT có tiêu cự ngắn). - Hiểu được ý nghĩa của số bội giác của kính lúp. - Sử dụng được kính lúp để quan sát 1 vật nhỏ. - Biết sử dụng kính lúp để tìm hiểu về tác nhân gây ô nhiêm môi trường. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Tìm hiểu kính lúp (15p) I. Kính lúp là gì? 1. a, Kính lúp là TKHT có tiêu cự ngắn. b, Số bội giác càng lớn cho ảnh quan sát càng lớn. Số bội giác kí hiệu: G
Kính lúp là gì? Kính lúp dùng để làm gì? - GV: Kết luận. Sử dụng kính lúp có thể quan sát, phát hiện các tác nhân gây ô nhiễm môi trường. 25 - GV: Thông báo về "Số bội Công thức: G = f giác" và kí hiệu. ? Số bội giác càng lớn thì - HS: Đọc tài liệu trả lời Trong đó: G: x (2x, 3x, 5x...) ảnh của vật càng lớn hay các câu hỏi f: cm càng nhỏ. Trường
294
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Thông báo công thức liên hệ giữa số bội giác và tiêu cự của thấu kính. - GV: Yêu cầu HS đọc nội dung câu C1, C2. + Phát cho mỗi nhóm 3 thấu - HS: Trả lời. kính có số bội giác khác nhau và các vật nhỏ. + Yêu cầu HS hoạt động nhóm tiến hành TN quan sát vật nhỏ qua kính lúp. Thảo luận trả lời C1, C2. (Thời gian: 5p) - HS: Hoạt động nhóm - GV: Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thí nghiệm. - GV: Tổ chức thảo luận lớp + Nhận dụng cụ thí nghiệm. rút ra kết luận. + Tiến hành TN -> Quan sát + Trả lời C1, C2.
2. Quan sát: C1: Kính lúp có số bội giác càng lớn thì tiêu cự càng ngắn. 25 =1,5 f 25 25 ⇔ f = = ≈ 16,7(cm) G 1,5
C2: G =
3. Kết luận: SGK/133
- HS: Đại diện nhóm báo cáo. 2: Nghiên cứu cách quan sát một vật nhỏ qua kính lúp (15p) - GV: Yêu cầu HS đọc SGK thông tin mục II. Nêu cách quan sát một vật nhỏ qua kính lúp? - GV: Yêu cầu HS thực hiện trên dụng cụ TN + Đẩy AB vào gần kính lúp -> Quan sát. + Đo khoảng cách từ vật đến kính (OA=d) + So sánh d với f + Vẽ ảnh của AB qua kính.(TG: 10p) - GV: Theo dõi, quan sát các nhóm làm thí nghiệm. Trường
- HS: Trả lời.
II.Cách quan sát 1 vật nhỏ qua kính lúp 1. Quan sát vật qua kính lúp B'
A' - HS :Hoạt động nhóm theo yêu cầu của GV.
I B B A Ě F O
F' Ě
C3: Qua kính sẽ có ảnh ảo, to hơn vật. - HS Đại diện nhóm báo C4: Muốn có ảnh như ở C3 cáo kết quả. thì ta phải đặt vật trong 295 Năm học:
∆
Giáo án vật lí 9
GV:
khoảng tiêu cự của kính lúp - GV: Yêu cầu HS báo cáo (Cách kính lúp 1 khoảng d<f) kết quả TN. - GV: Tổ chức thảo luận - HS: Rút ra KL cách quan lớp trả lời C3, C4 => Rút sát vật nhỏ qua thấu kính 2. Kết luận: SGK ra kết luận về cách quan sát một vật qua kính lúp. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Kính lúp là thấu kính hội tụ có: A. tiêu cự dài dùng để quan sát các vật nhỏ. B. tiêu cự dài dùng để quan sát các vật có hình dạng phức tạp. C. tiêu cự ngắn dùng để quan sát các vật nhỏ. D. tiêu cự ngắn dùng để quan sát các vật lớn. Câu 2: Có thể dùng kính lúp để quan sát: A. trận bóng đá trên sân vận động. B. một con vi trùng. C. các chi tiết máy của đồng hồ đeo tay. D. kích thước của nguyên tử. Câu 3: Một người quan sát một vật nhỏ bằng kính lúp, người ấy phải điều chỉnh để: A. ảnh của vật là ảnh ảo, cùng chiều, lớn hơn vật. B. ảnh của vật là ảnh thật, cùng chiều, lớn hơn vật. C. ảnh của vật là ảnh ảo, ngược chiều, lớn hơn vật. D. ảnh của vật là ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật. Câu 4: Trong các kính lúp sau, kính lúp nào khi dùng để quan sát một vật sẽ cho ảnh lớn nhất? A. Kính lúp có số bội giác G = 5. B. Kính lúp có số bội giác G = 5,5. C. Kính lúp có số bội giác G = 4. D. Kính lúp có số bội giác G = 6 Câu 5: Số bội giác và tiêu cự (đo bằng đơn vị xentimet) của một kính lúp có hệ thức: A. G = 25f B.
C. Trường
296
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. G = 25 – f Câu 6: Số ghi trên vành của một kính lúp là 5x. Tiêu cự kính lúp có giá trị là: A. f = 5m B. f = 5cm C. f = 5mm D. f = 5dm Câu 7: Khi quan sát một vật bằng kính lúp, để mắt nhìn thấy một ảnh ảo lớn hơn vật ta cần phải: A. đặt vật ngoài khoảng tiêu cự. B. đặt vật trong khoảng tiêu cự. C. đặt vật sát vào mặt kính. D. đặt vật bất cứ vị trí nào. Câu 8: Số bội giác của kính lúp cho biết gì? A. Độ lớn của ảnh. B. Độ lớn của vật. C. Vị trí của vật. D. Độ phóng đại của kính. Câu 9: Chọn câu phát biểu không đúng A. Kính lúp có số bội giác càng nhỏ thì tiêu cự càng dài. B. Kính lúp có số bội giác càng lớn thì tiêu cự càng dài. C. Cả ba phương án đều sai. D. Kính lúp có số bội giác càng lớn thì tiêu cự càng ngắn. Câu 10: Hai kính lúp có độ bội giác lần lượt là 2,5x và 4x. Hỏi trong cùng một điều kiện nên dùng kính lúp nào hơn để ta quan sát một vật nhỏ được rõ hơn? HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. C5: Đọc những dòng chữ viết - GV: Y/c HS trả lời C5, nhỏ, quan sát những chi tiết C6. nhỏ của 1 số đồ vật. - HS: Trả lời C5, C6. - Quan sát những chi tiết nhỏ - GV: Kết luận. của 1 số con vật hay thực vật. C6: HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp Trường
297
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - HS: Đọc ghi nhớ và "có thể em chưa biết" Vẽ sơ đồ tư duy 4. Hướng dẫn về nhà: - Học bài.Làm BT trong SBT. - Đọc và chuẩn bị trước nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Tuần : Tiết: BÀI TẬP KÍNH LÚP I. MỤC TIÊU: 1. Kiến thức: Vận dụng các kiến thức đã học để giải được các bài tập đơn giản về kính lúp 2. Kĩ năng: + Giải bài tập vật lí theo đúng các bước giải. + Rèn kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin. 3. Thái độ: Cẩn thận trung thực. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán II.CHUẨN BỊ GV: SGK, GA, HS: SGK, Vở ghi III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC. 2. Kiểm tra. 3. Bài mới. Hoạt động của Hoạt động của giáo viên học sinh Hoạt động 1. Giải bài tập 1. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài đề bài. - Cá nhân HS - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào tắt đề bài. vở và giải bài Trường
Nội dung Bài tập 1. Bài 5 trang 102 sách bài tập Vật Lí 9: Một người dùng kính lúp có tiêu cự 10cm để quan
298
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: tập 1.
- Yêu cầu các nhân HS giải bài tập 1 ra nháp.
sát một vật nhỏ. Vật đặt cách kính 8cm a) Dựng ảnh của vật qua kính, không cần đúng tỉ lệ b) Ảnh là ảnh thật hay ảnh ảo c) Ảnh lớn hơn hay nhỏ hơn vật bao nhiêu lần ?
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập 1
Gợi ý: Dựa vào hình vẽ để tính
Trả lời các câu hỏi
Lời giải: a) Dựng ảnh như hình 50.5
- HS chữa bài vào vở. b) Ảnh A’B’ là ảnh ảo, cùng chiều lớn hơn vật. c) Ta đặt: OA = d = 8cm; OA’ = d’; OF = OF’ = f = 10cm Trên hình 50.5, xét hai cặp tam giác đồng dạng: ∆A’B’F’ và ∆OIF’; ∆OAB và ∆OA’B’. Từ hệ thức đồng dạng ta có:
Vì AB = OI (tứ giác BIOA là hình chữ nhật)
Trường
299
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Từ (1) suy ra:
Vậy A’B’ = 5.AB hay ảnh lớn gấp 5 lần vật.
Hoạt động 1. Giải bài tập 2. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 6 trang 102 sách bài tập Vật Lí 9: a) Dùng đề bài. - Cá nhân HS kính lúp có tiêu cự 10cm để quan sát một vật - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào nhỏ cao 1mm. Muốn có ảnh ảo cao 10mm thì tắt đề bài. vở và giải bài phải đặt vật cách kính bao nhiêu xentimet? Lúc tập 2. đó ảnh cách kính bao nhiêu xentimet ? - Yêu cầu các nhân HS giải Gợi ý: Hãy dựng ảnh, không cần dùng tỉ lệ. Dựa bài tập 2 ra vào hình vẽ để tính nháp. b) Dùng một thấu kính hội tụ có tiêu cự 40cm để quan sát vật nói trên. Ta cũng muốn có ảnh ảo cao 10mm thì phải "đặt vật cách kính bao nhiêu xentimet? Lúc đó ảnh cách kính bao nhiêu xentimet?
- GV hướng dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu c) Cho rằng trong cả hai trường hợp, người 2 hỏi
quan sát đến đặt mắt sát sau kính để nhìn ảnh ảo. Hỏi trong trường hợp nào người ấy có cảm giác là ảnh lớn hơn ? Lời giải:
Trường
300
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: a) Dựng ảnh như hình vẽ 50.5
- HS chữa bài vào vở.
Trên hình 50.5, xét hai cặp tam giác đồng dạng: ∆A’B’F’ và ∆OIF’; ∆OAB và ∆OA’B’. Từ
hệ
thức
đồng
dạng
ta
có: Vì AB = OI (tứ giác BIOA là hình chữ nhật)
Từ
(1)
và
(2)
suy
ra: Thay số: A’B’ = 10mm; AB = 1mm; f = 10cm = 100mm
Trường
301
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: Vậy vật cách kính 9cm và ảnh cách kính 90cm. b) Tương tự, thay số: AB = 1mm; A’B’ = 10mm; f = 40cm = 400mm
Vậy vật cách kính 36cm và ảnh cách kính 360cm. c) Trong cả hai trường hợp ảnh đều cao l0 mm. Trong trường hợp a) thì ảnh cách mắt có 90cm, còn trong trường hợp b) ảnh cách kính đến 360cm. Như vậy, trong trường hợp a) ảnh nằm gần mắt hơn và người quan sát sẽ thấy ảnh lớn hơn so với trường hợp b).
Hoạt động 1. Giải bài tập 3. - Gọi 1 Hs đọc - HS đọc đề bài Bài 12 trang 103 sách bài tập Vật Lí 9: Hãy đề bài. - Cá nhân HS ghép mỗi phần a), b), c), d) với mỗi phần 1, 2, 3, - Gọi 1 HS tóm tóm tắt bài vào 4 để được câu hoàn chỉnh có nội dung đúng tắt đề bài. vở và giải bài tập 3. a) Muốn quan sát một vật nhỏ qua một kính lúp, - Yêu cầu các ta phải đặt vật nhân HS giải bài tập 3 ra b) Khi đó, kính sẽ cho ta một nháp. c) tất nhiên, nếu đặt vật sát ngay mắt kính lúp thì d) Còn nếu ta đặt vật tại ngay tiêu điểm của kính thì
- GV hướng 1. ảnh ảo, cùng chiều và lớn hơn vật dẫn chung cả lớp giải bài tập Trả lời các câu 2. Kính sẽ chẳng có tác dụng gì, vì ảnh ảo sẽ hỏi 3 bằng vật.
3. Ta cũng vẫn sẽ quan sát được ảnh của vật
Trường
302
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: qua kính 4. Trong khoảng tiêu cự của kính Lời giải:
- HS chữa bài a - 4 vào vở.
b-1
c-2
d-3
4, Củng cố : - GV: Để giải các bài tập trên cần vận dụng những công thức nào? ? Các bước giải một bài tập kính lúp 5, Hướng dẫn học ở nhà : - Làm các bìa tập trong SBT. Tuần : Tiết: BÀI 51: BÀI TẬP QUANG HÌNH HỌC I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Vận dụng kiến thức để giải được các BT định tính và định lượng về hiện tượng khúc xạ ánh sáng, về các thấu kính và về các dụng cụ quang học đơn giản (máy ảnh: con mắt, kính cận, kính lão, kính lúp) - Thực hiện được đúng các phép về hình quang học. - Giải thích được 1 số hiện tượng và một số ứng dụng về quang học. 2. Kĩ năng: - Giải các bài tập về quang hình học. 3. Thái độ: - Cẩn thận, chính xác. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: SGK. tài liệu tham khảo. Trường
303
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
*HS: Ôn lại từ bài 40 -> 50 III. Tiến trình dạy - học 2. Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Gọi 3 HS lên bảng chữa bài tập. - HS1: Bài 49.1; 49.2 SBT. - HS2: Bài 49.3 SBT. - HS3: Bài 49.4 SBT. 3. Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. => Đặt vấn đề: Nhằm giúp các em nắm chắc chắn kiến thức và vận dụng được các kiến thức về hiện tượng khúc xạ, thấu kính vào giải các bài tập định lượng -> Bài học hôm nay. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Vận dụng kiến thức để giải được các BT định tính và định lượng về hiện tượng khúc xạ ánh sáng, về các thấu kính và về các dụng cụ quang học đơn giản (máy ảnh: con mắt, kính cận, kính lão, kính lúp) . Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Đặt vấn đề. Giải bài tập 1 (10p) - GV: Yêu cầu HS đọc và phân tích bài 1. - GV: Yêu cầu HS tìm vị trí của mắt để sao cho thành bình vừa che khuất hết đáy Đổ nước vào lại thấy tâm O. - GV: Dựa vào hình vẽ hỏi Tại sao khi chưa đổ nước - HS: Vẽ tia sáng từ O mắt chỉ nhìn thấy điểm A? đến mắt. Trường
304
Bài 1:
M I
AĚ
Năm học: Ě O
Giáo án vật lí 9
GV:
(A/s từ A tới mắt, A/s từ O bị chắn không truyền tới mắt) - GV: Tại sao khi đổ nước thì mắt lại nhìn thấy O? mắt nhìn thấy O -> a/s từ - HS: Trả lời. O truyền qua nước -> qua không khí vào mắt) - GV: Em hãy giải thích tại sao đường truyền a/s - HS: Thảo luận trả lời. lại gãy khúc tại O? - GV: Kết luận.
- HS: Trả lời. (a/s từ O truyền tới mặt phân cách giữa 2 môi trường, sau đó có 1 tia khúc xạ trùng với tia IM, vì vậy I là điểm tới, nối OIM là đường truyền a/s từ O vào mắt qua môi trường nước và không khí.
ánh sáng từ O tới mặt phân cách giữa hai môi trường, sau đso có một tia khúc xạ trùng với tia IM, vì vậy I là điểm tới. Nối O, I, M được đường truyền ánh sáng từ O tới mặt phân cách giữa môi trường nước và không khí rồi đến mắt.
2: Giải bài tập 2 (10p) - GV: Yêu cầu HS làm việc cá nhân giải bài 2. - HS: Hoạt động cá nhân, Bài tập 2: phân tích bài hai -> Tìm d = 16cm; f = 12cm - GV: Yêu cầu HS dựng cách giải. B I hình vẽ theo tỉ lệ với kích F' thước đã cho. Ě Ě A F O
B' - Đo chiều cao của ảnh, vật h =?; h' =? h' =? h ∆ ABO
- Tính tỉ số ∆ A'B'O
S
- GV: Gọi 1 HS lên bảng - HS: 1 lên bảng chữa chữa bài tập 2. BT. Vẽ ảnh của vật AB theo đúng tỉ lệ các kích thước - GV: Theo dõi, hướng mà đề bài đã cho. dẫn HS dựng hình và đo chiều cao của ảnh, vật => Tính tỉ số giữa chiều cao 305 Trường
A'
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
S
của ảnh và chiều cao của - HS: Đo chiều cao của Có : A' B' = OA' (1) AB OA vật của ảnh trên hình vẽ vật. ∆ OIF' và tính tỉ số giữa chiều ∆ A'B'F' cao ảnh và chiều cao vật Có:
A' B ' A' F ' A' B ' OA'−OF ' = ⇒ = ( 2) OI OF ' AB OF '
Từ (1) và (2) ta có:
- GV: Tổ chức thảo luận lớp thống nhất kết quả -> Kết luận.
OA' OA'−OF ' ⇒ OA' = 48cm = OA OF '
⇒ OA' = 3OA ⇒ ảnh cao gấp 3
lần vật. thay các trị số đã cho : OA = 16cm, 3: Giải bài tập 3 (10p) + Biểu hiện cơ bản của mắt cận là gì? - HS: Đọc đề bài và trả + Mắt không cận và mắt lời câu hỏi cận thì mắt nào nhìn được xa hơn + Mắt cận nặng hơn thì nhìn được các vật ở xa hơn hay gần hơn? Từ đó suy ra Hoà và Bình, ai cận nặng hơn? + Kính cận là kính gì? Kính cận thích hợp với mắt là kính đảm bảo tiêu chí gì? => Tiêu cự của kính nào ngắn hơn? - GV: Tổ chức, điều khiển HS trả lời các câu hỏi đưa ra => Kết luận. 4.Hướng dẫn học ở nhà: (2p) - Làm các bài tập trong SBT (Bài 51) - Làm các BT đã cho với lập luận đầy đủ hơn. - Nhận xét giờ học.
Trường
306
3. Bài 3. OCVH = 40cm; OCVB = 60cm. a. Mắt cận thì điểm cực viễn (CV) gần hơn bình thường. Hoà cận hơn bình vì OCVH < OCVB b, Đeo kính phân kì để tạo ảnh gần mắt. Kính thích hợp khi OCV ≡ OF (CV ≡ F) ⇒ f K.H < f K.B
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI 52: ÁNH SÁNG TRẮNG VÀ ÁNH SÁNG MÀU I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Hiểu được VD về nguồn phát ánh sáng trắng và nguồn phát a/s màu. - Hiểu được VD về việc tạo ra ánh sáng màu bằng các tấm lọc màu. - Giải thích được sự tạo ra ánh sáng màu bằng tấm lọc màu trong một số ứng dụng thực tế. - Biết được những lợi ích có được khi sử dụng ánh sáng tự nhiên. 2. Kĩ năng: - Kĩ năng thiết kế thí nghiệm để tạo ra ánh sáng màu bằng tấm lọc màu. 3. Thái độ: - Say mê nghiên cứu hiện tượng ánh sáng được ứng dụng trong thực tế. - Có ý thức sử dụng ánh sáng tự nhiên nhằm bảo vệ sức khoẻ và bảo vệ môi trường. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm 307 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
II. Chuẩn bị của GV và HS *GV: SGK, tài liệu tham khảo. * HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm - Một nguồn sáng màu. - Một nguồn sáng phát ra ánh sáng trắng. - Một bộ lọc màu. - Một bình đựng nước trong. III. Tiến trình dạy - học 2. Kiểm tra bài cũ: (2p) (Không kiểm tra) 2.Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. => Đặt vấn đề: Trong thực tế ta nhìn thấy ánh sáng có hai loại màu. ánh sáng trắng và ánh sáng màu. Vật nào phát ra ánh sáng trắng? Vật nào phát ra ánh sáng màu? HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Hiểu được VD về nguồn phát ánh sáng trắng và nguồn phát a/s màu. - Hiểu được VD về việc tạo ra ánh sáng màu bằng các tấm lọc màu. - Giải thích được sự tạo ra ánh sáng màu bằng tấm lọc màu trong một số ứng dụng Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: ĐVĐ. Tìm hiểu nguồn phát ánh sáng trắng và nguồn phát ánh sáng màu? (10p) - GV: Yêu cầu HS đọc tài liệu để có khái niệm về các nguồn phát ánh sáng trắng và các nguồn phát ánh sáng màu. - GV: Cho HS quan sát nhanh hai nguồn + Bóng đèn dây tóc đang - HS: Đọc SGK, tìm hiểu sáng. ánh sáng trắng và ánh Trường
308
I. Nguồn phát ánh sáng trắng và nguồn phát ánh sáng màu. 1. Các nguồn phát ánh sáng trắng a. Mặt trời là nguồn phát ánh sáng trắng rất mạnh, ánh sáng mặt trời đến mắt ta lúc ban ngày là ánh sáng trắng. (trừ Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
sáng màu. + Bóng đèn LED. Hỏi: + Nguồn sáng là gì? + Nguồn sáng trắng là gì? Nêu ví dụ? + Nguồn sáng màu là gì? Nêu ví dụ? - GV: Kết luận.
- HS: Quan sát, trả lời.
lúc bình minh và hoàng hôn) b. Các đèn có dây tóc nóng sáng như bóng đèn pha của xe ôtô, xe máy, bóng đèn pin, bóng đèn tròn... cùng là nguồn phát a/s trắng. 2. Các nguồn phát ánh sáng màu - Các đèn LED phát ra ánh sáng màu, có đèn phát ra ánh sáng màu đỏ, có đèn phát ra ánh sáng màu vàng, có đèn phát ra ánh sáng màu lục. - Bút Laze thường dùng phát ra a/s màu đỏ. - Đèn ống phát ra a/s màu đỏ, vàng, tím.
2: Nghiên cứu tạo ra ánh sáng màu bằng tấm lọc màu. (18p) - GV: Yêu cầu HS đọc SGK tìm hiểu: + Dụng cụ cần thiết? + Bước tiến hành thí - HS: Tìm hiểu -> Trả lời. nghiệm? - GV: hướng dẫn HS làm TN + Chiều 1 chùm sáng trắng qua 1 tấm lọc màu đỏ + Chiều 1 chùm sáng đỏ qua 1 tấm lọc màu đỏ. + Chiều 1 chùm sáng đỏ qua 1 tấm lọc xanh hoặc tím. - GV: Yêu cầu HS làm thí nghiệm theo nhóm. thực hiện theo các bước tiến hành đã nêu. Quan sát hiện tượng -> Trường
II. Tạo ra a/s màu bằng tấm lọc màu. 1.Thí nghiệm : *Thí nghiệm 1: Chiếu một chùm sáng trắng qua tấm lọc màu đỏ -> được ánh sánh màu gì? *Thí nghiệm 2: Chiếu một chùm sáng đỏ qua tấm lọc màu đỏ -> được ánh sánh màu gì?
* Thí nghiệm 3: Chiếu một chùm sáng đỏ qua tấm lọc màu xanh -> được ánh sánh màu gì? - HS: Hoạt động nhóm + Nhận dụng cụ thí C1: Chiều ánh sáng trắng qua tấm lọc màu đỏ ta được ánh nghiệm. + Tiến hành thí nghiệm. sáng màu đỏ. 309 Năm học:
Giáo án vật lí 9 Nhận xét. Thảo luận trả lời C1. Thời gian: 10p. - GV: Theo dõi các nhóm tiến hành thí nghiệm. Giúp đỡ các nhóm yếu. - GV: Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thí nghiệm. - GV: Kết luận. Yêu cầu các nhóm thực hiện nhanh thí nghiệm: Đặt tấm lọc màu đỏ sau tấm lọc màu xanh, chiếu chùm sáng đi qua hai tấm lcọ màu -> Nhận xét màu của ánh sáng thu được? - GV: Yêu cầu HS so sánh kết quả thu được. - GV: Kết luận. - GV: Gọi 2, 3 HS đọc kết luận SGK.
GV: + Quan sát -> Nhận xét + Thảo luận, trả lời C1.
- Chiều ánh sáng đỏ qua tấm lọc màu đỏ ta được ánh sáng màu đỏ. - Chiều ánh sáng đỏ qua tấm lọc màu xanh, ta không được ánh sáng màu đỏ mà thấy tối. - HS: Đại diện nhóm báo 2. Các thí nghiệm tương tự cáo. (SGK/137) 3. Rút ra kết luận: (SGK/138) C2: Chùm sáng trắng dễ bị nhuộm màu bởi các tấm lọc màu - Trong chùm sáng trắng có ánh sáng đỏ, tấm lọc màu đỏ - HS: Tiến hành TN -> cho ánh sáng đỏ đi qua. Nhận xét. - Tấm lọc màu đỏ không hấp thụ ánh sáng đỏ nên chùm sáng đỏ đi qua được tấm lọc - HS: Phát biểu. màu đỏ - Tấm lọc màu xanh hấp thụ mạnh các ánh sáng màu không phải là màu xanh, nên - HS: Đọc kết luận. Trả lời a/s đỏ khó đi qua tấm lọc màu C2. xanh và ta thấy tối.
HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Các nguồn phát ánh sáng trắng là: A. mặt trời, đèn pha ô tô B. nguồn phát tia laze C. đèn LED D. đèn ống dùng trong trang trí Câu 2: Chọn phát biểu đúng A. Có thể tạo ánh sáng vàng bằng cách chiếu ánh sáng trắng qua một tấm lọc màu vàng. B. Bút laze khi hoạt động thì phát ra ánh sáng xanh. C. Ánh sáng do đèn pha ô tô phát ra là ánh sáng vàng. D. Bất kỳ nguồn sáng nào cũng phát ra ánh sáng trắng. 310 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 3: Chiếu chùm ánh sáng trắng qua một kính lọc màu tím, chùm tia ló có màu: A. đỏ B. vàng C. tím D. trắng Câu 4: Khi chiếu chùm ánh sáng đỏ qua tấm lọc màu xanh, ở phía sau tấm lọc: A. ta thu được ánh sáng màu đỏ. B. ta thu được ánh sáng màu xanh. C. tối (không có ánh sáng truyền qua). D. ta thu được ánh sáng trắng. Câu 5: Tấm lọc màu có công dụng A. chọn màu ánh sáng truyền qua trùng với màu tấm lọc. B. trộn màu ánh sáng truyền qua. C. giữ nguyên màu ánh sáng truyền qua. D. ánh sáng truyền qua chuyển sang màu sáng hơn. Câu 6: Chiếu lần lượt một chùm ánh sáng trắng và một chùm ánh sáng màu xanh qua một tấm lọc màu xanh. Các chùm ánh sáng đi qua tấm lọc có màu: A. trắng B. đỏ C. xanh D. vàng Câu 7: Dùng một bể nước nhỏ có các thành bên trong suốt đựng nước có pha mực đỏ, sau đó dùng đèn pin chiếu một chùm ánh sáng xuyên qua hai thành đối diện của bể nước thì ánh sáng xuyên qua bể nước có màu: A. trắng B. đỏ C. vàng D. xanh Câu 8: Chỉ ra câu sai. Có thể thu được ánh sáng đỏ nếu: A. Thắp sáng một đèn LED đỏ. B. Chiếu một chùm sáng trắng qua một tấm lọc màu đỏ. C. Chiếu một chùm sáng đỏ qua một tấm lọc màu đỏ. D. Chiếu một chùm sáng đỏ qua một tấm lọc màu tím. Câu 9: Trong các nguồn sau đây, nguồn nào không phát ra ánh sáng trắng? A. Bóng đèn pin đang sáng. B. Bóng đèn ống thông dụng. C. Một đèn LED. D. Một ngôi sao. Câu 10: Nguồn sáng nào dưới đây phát ra ánh sáng màu? A. Đèn LED B. Đèn ống thông thường C. Đèn pin 311 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
D. Ngọn nến HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. C3: ánh sáng đỏ, vàng ở các - GV: Yêu cầu cá nhân HS đèn sau và các đèn báo rẽ của trả lời C3, C4. xe máy được tạo ra bằng cách chiếu ánh sáng trắng qua vỏ - HS: Trả lời C3, C4. nhựa màu đỏ hay màu vàng, các vỏ nhựa này đóng vai trò như các tấm lọc màu. - GV: Kết luận. C4: Một bể nhỏ có thành trong suốt, đựng nước màu, có thể coi là một tấm lọc màu. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. - GV: Chúng ta thường làm việc dưới ánh sáng trắng hay ánh sáng màu? - HS: Trả lời. - GV thông báo: Con người làm việc có hiệu quả và thích hợp nhất đối với ánh sáng trắng. Tuy nhiên sử dụng ánh sáng Mặt Trời trong sinh hoạt rất có lợi vì nó góp phần tiết kiệm năng lượng (ít sử dụng bóng đèn điện), bảo vệ mắt và giúp cơ thể tổng hợp vitamin D. Không nên sử dụng ánh sáng màu trong học tập và lao động vì chúng có hại cho mắt. - HS: Đọc phần ghi nhớ và "có thể em chưa biết" 4. Hướng dẫn về nhà: - Học thuộc phần ghi nhớ. - Làm BT 52.1 -> 52.6 (SBT). Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Trường
312
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI 53: SỰ PHÂN TÍCH ÁNH SÁNG TRẮNG I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Phát biểu được khẳng định: Trong chùm sáng trắng có chứa nhiều chùm sáng màu khác nhau. - Trình bày và phân tích được TN phân tích ánh sáng trắng bằng lăng kính để rút ra kết luận: Trong chùm sáng trắng có chứa nhiều chùm sáng màu. - Trình bày và phân tích được TN phân tích ánh sáng trắng bằng đĩa CD để rút ra kết luận như trên. 2. Kĩ năng: - Kĩ năng phân tích hiện tượng phân tích ánh sáng trắng và ánh sáng màu qua thí nghiệm. - Vận dụng kiến thức thu thập và giải thích các hiện tượng ánh sáng màu: Cầu vồng, bong bóng xà phòng ...dưới ánh sáng trắng. 3. Thái độ: - Cẩn thận, nghiêm túc. - Có ý thức sử dụng ánh sáng màu phù hợp để không ảnh hưởng đến sức khoẻ và môi trường. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: SGK, tài liệu tham khảo. * HS: Chuẩn bị cho mỗi nhóm - Một lăng kính tam giác đều. - Một màn chắn trên có khoét 1 khe hẹp. - Một bộ các tấm lọc màu xanh, đỏ, nửa đỏ nửa xanh. - Một đĩa CD. - Một đèn phát ánh sáng trắng. III. Tiến trình dạy - học 1 Kiểm tra bài cũ: (5p) 313 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Gọi 2 HS lên bảng - HS1: Chữa bài tập 52.2; 52.5. - HS2: Chữa bài 52.4 2.Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. => Đặt vấn đề: Có nhứng hình ảnh màu sắc rất lung linh như cầu vồng, bong bóng xà phòng...Vậy tại sao lại có những màu sắc ở các vật như vậy? Bài mới HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Phát biểu được khẳng định: Trong chùm sáng trắng có chứa nhiều chùm sáng màu khác nhau. - Trình bày và phân tích được TN phân tích ánh sáng trắng bằng lăng kính để rút ra kết luận: Trong chùm sáng trắng có chứa nhiều chùm sáng màu. . Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1:. Tìm hiểu về việc phân tích một chùm sáng trắng bằng lăng kính. (15p) - GV: Yêu cầu HS đọc tài liệu mục I - GV: Lăng kính là gì? - GV: Yêu cầu HS tìm hiểu TN 1 + Mục đích thí nghiêm? + Dụng cụ thí nghiệm? + Các bước tiến hành thí - HS: Đọc SGK -> Trả lời. nghiệm? - GV: Kết luận. Hướng dẫn cá bước tiến hành thí nghiệm. Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm theo nhóm. Mô tả - HS: Tìm hiểu -> Trả lời. hiện tượng quan sát được Trường
314
I. Phân tích một chùm sáng trắng bằng lằng kính 1. Thí nghiệm: (SGK /139) - Lăng kính là một khối trong suốt có 3 gờ song song. C1: Dải mầu có nhiều mầu nằm sát cạnh nhau: Đỏ -> da cam -> vàng -> lục -> lam -> chàm -> tím. 2. Thí nghiệm 2 : a, Chắn trước khe sáng một tấm lọc màu đỏ -> Quan sát. b, Chắn trước khe sáng một tấm lọc màu xanh -> Quan Năm học:
Giáo án vật lí 9 > Trả lời C1. Thời gian: 5 p - GV: Theo dõi, trợ giúp các nhóm. - GV: Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả TN. - GV: Giới thiệu hình ảnh quan sát được chụp ở (3) cuối SGK => Kết luận về các dải màu tạo ra từ sự phân tích ánh sáng trắng. - GV: Khi chắn trước khe sáng 1 tấm lọc màu đỏ hoặc xanh thì đặt mắt sau lăng kính ta nhận được hình ảnh gì?
GV:
- HS: Hoạt động nhóm + Nhận dụng cụ + Tiến hành TN + Quan sát hiện tượng + Trả lời C1.
sát. c, Chắn trước khe sáng một tấm lọc nửa trên màu đỏ, nửa dưới màu xanh -> Quan sát.
C2: a, Khi chắn khe hẹp bằng tấm lọc mầu đỏ thì ta thấy có vạch đỏ. - Bằng tấm lọc mầu xanh có - HS: Đại diện nhóm báo vạch xanh, hai vạch này cáo kết quả. không nằm cùng một chỗ. b, Khi chắn khe hẹp bằng tấm lọc nửa trên mầu đỏ, nửa dưới mầu xanh thì ta thấy đồng thời có hai vạch đỏ và xanh nằm lệch nhau. C3: Bản thân lăng kính là một khối chất trong suốt - GV: Yêu cầu HS hoạt không mầu nên nó không thể động nhóm tiến hành TN 2 đóng vai trò như tấm lọc mầu - HS: Trả lời dự đoán. Thời gian: 5 phút. được. - Nếu lăng kính có tác dụng - GV: Yêu cầu các nhóm - HS: Tiến hành TN 2 nhuộm mầu cho chùm tia báo cáo. Trao đổi, thảo luận trả lời sáng thì tại sao chỗ này chỉ C2. nhuộm mầu xanh, chỗ kia nhuộm mầu đỏ, trong khi đó - GV: Kết luận. - HS: Các nhóm báo cáo. các vùng mà các tia sáng đi qua trong lăng kính có T/C hoàn toàn như nhau Như vậy chỉ có ý kiến thứ 2 là đúng C4: Trước lăng kính ta chỉ có - GV: Qua hai thí nghiệm - HS: Trả lời C3, C4 một dải sáng trắng, sau lăng trên, rút ra được kết luận kính ta thu được nhiều dải gì? sáng màu. Như vậy, lăng kính đã phân tích từ dải sáng trắng nói trên ra nhiều dải sáng - HS: Rút ra kết luận. màu, nên ta nói TN 1 SGK là TN phân tích ánh sáng trắng. 3. Kết luận: (SGK/140) Trường
315
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
2: Tìm hiểu sự phân tích một chùm sáng trắng bằng sự phản xạ trên đĩa CD. (10p) II. Phân tích một chùm - GV: Hướng dẫn HS làm sáng trắng bằng sự phản xạ TN 3 SGK. trên đĩa CD Phát dụng cụ cho các 1. Thí nghiệm 3: nhóm. Yêu cầu HS hoạt - HS: Hoạt động nhóm C5: Khi chiếu ánh sáng trắng động nhóm tiến hành TN3. tiến hành TN3. Thảo luận, vào mặt ghi của một đĩa CD Thảo luận, trả lời C5, C6 trả lời C5, C6. và quan sát ánh sáng phản xạ Thời gian: 5 phút. - HS: Mô tả hiện tượng ta nhìn thấy theo phương này - GV: Hỏi quan sát được. có ánh sáng màu này, theo + ánh sáng chiếu tới đĩa phương khác có ánh sáng CD là ánh sáng gì? màu khác. + ánh sáng từ đĩa CD đến Có nhiều dải màu từ đỏ đến mắt ta có những màu nào ? tím. C6: + ánh sáng chiếu đến đĩa + Vì sao TN 3 cũng là TN CD là ánh sáng trắng. phân tích ánh sáng trắng? - HS: Trả lời. + Tuỳ theo phương nhìn ta có thể thấy a/s từ đĩa CD đến mắt ta có màu này hay màu - GV: Rút ra kết luận? kia. - HS: Nêu kết luận. + Trước khi đến đĩa CD, - GV: Rút ra kết luận chùm sáng là chùm sáng chung. trắng, sau khi phản xạ trên đĩa CD, ta thu được nhiều chùm sáng màu khác nhau truyền theo các phương khác nhau vậy TN với đĩa CD là TN phân tích ánh sáng trắng. 2. Kết luận: (SGK/140) III. Kết luận chung: Có thể có nhiều cách phân tích 1 chùm sáng trắng thành những chùm sáng màu khác nhau. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 316 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 1: Sự phân tích ánh sáng trắng được quan sát trong thí nghiệm nào sau đây? A. Chiếu một chùm sáng trắng vào một gương phẳng. B. Chiếu một chùm sáng trắng qua một tấm thủy tinh mỏng. C. Chiếu một chùm sáng trắng vào một lăng kính. D. Chiếu một chùm sáng trắng qua một thấu kính phân kì. Câu 2: Lăng kính là A. Một khối trong suốt. B. Một khối có màu của bảy sắc cầu vồng: Đỏ - da cam – vàng – lục – lam – chàm – tím. C. Một khối có màu của ba màu cơ bản: Đỏ - lục – lam. D. Một khối có màu đen. Câu 3: Khi chiếu ánh sáng từ nguồn ánh sáng trắng qua lăng kính, ta thu được: A. Ánh sáng màu trắng. B. Một dải màu xếp liền nhau: Đỏ - da cam – vàng – lục – lam – chàm – tím. C. Một khối có màu của ba màu cơ bản: Đỏ - lục – lam. D. Ánh sáng đỏ. Câu 4: Khi chiếu ánh sáng qua lăng kính, nếu sau lăng kính chỉ có một màu duy nhất thì chùm sáng chiếu vào lăng kính là: A. chùm sáng trắng B. chùm sáng màu đỏ C. chùm sáng đơn sắc D. chùm sáng màu lục Câu 5: Trong trường hợp nào dưới đây ánh sáng trắng sẽ không bị phân tích? A. Chiếu tia sáng trắng qua một lăng kính. B. Chiếu tia sáng trắng nghiêng góc vào một gương phẳng. C. Chiếu tia sáng trắng nghiêng góc vào mặt ghi của một đĩa CD. D. Chiếu một chùm sáng trắng vào một bong bóng xà phòng. Câu 6: Chiếu ánh sáng phát ra từ một đèn LED lục vào mặt ghi của một đĩa CD rồi quan sát ánh sáng phản xạ từ mặt đĩa theo đủ mọi phía. Ta sẽ thấy những ánh sáng màu gì? A. Chỉ thấy ánh sáng màu lục. B. Thấy các ánh sáng có đủ mọi màu. C. Không thấy có ánh sáng. D. Các câu A, B, C đều sai. Câu 7: Có thể phân tích một chùm sáng trắng thành những chùm sáng màu khác nhau bằng cách cho chùm sáng trắng: A. Qua một lăng kính hoặc qua một thấu kính hội tụ. B. Qua một thấu kính hội tụ hoặc qua một thấu kính phân kì. C. Phản xạ trên mặt ghi của một đĩa CD hoặc qua một lăng kính. D. Qua một thấu kính phân kì hoặc phản xạ trên mặt ghi của một đĩa CD. Câu 8: Hiện tượng nào trong các hiện tượng sau không phải là hiện tượng phân tích ánh sáng? 317 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
A. Hiện tượng cầu vồng. B. Ánh sáng màu trên váng dầu. C. Bong bóng xà phòng. D. Ánh sáng đi qua lăng kính bị lệch về phía đáy. Câu 9: Ánh sáng mặt trời là ánh sáng trắng. Kết luận nào sau đây là đúng? A. Ánh sáng mặt trời là do các tia sáng màu trắng hợp thành. B. Ánh sáng mặt trời là do các tia sáng màu đỏ, lục, lam tạo thành. C. Ánh sáng mặt trời là do các tia sáng màu đỏ cánh sen, vàng, lam hợp thành. D. Ánh sáng mặt trời là do các tia sáng màu đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím hợp thành. Câu 10: Chùm sáng trắng là chùm sáng: A. Có màu trắng. B. Có chứa nhiều chùm sáng màu khác nhau. C. Không có màu. D. Có màu đỏ. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. C7: Chiếu chùm ánh sáng trắng qua tấm lọc màu đỏ ta - GV: Yêu cầu HS trả lời C7; C9 được ánh sáng đỏ. Ta có thể - HS: Trả lời C7, C9. coi như tấm lọc màu đỏ có tác dụng tách chùm sáng đỏ - GV: Kết luận. khỏi chùm sáng trắng. Nếu thay tấm lọc màu đỏ bằng tấm lọc màu xanh thì ta lại được ánh sáng xanh, cứ như thế cho các tấm lọc màu khác, ta sẽ biết được trong chùm sáng trắng có những ánh sáng nào. đây cũng là 1 cách phân tích ánh sáng trắng. C9: Bong bóng xà phòng, váng dầu... HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức Trường
318
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. * Giải thích hiện tượng :thỉnh thoảng sau cơn mưa, nhìn về hướng đối diện với Mặt Trời ta có thể thấy được cầu vồng. Ánh sáng trắng của Mặt Trời khi khúc xạ và phản xạ qua các giọt nước liti còn sót lại trên không trung sau cơn mưa đã bị phân tích thành các ánh sáng màu và tạo thành cầu vồng.
Hiện tượng thấy được các dải màu của bong bóng xà phòng cũng được giải thích tương tự.
4. Hướng dẫn về nhà: - Làm câu C8. - BT 53.54.1; 53.54.4 (SBT) - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Trường
319
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI 54: SỰ TRỘN CÁC ÁNH SÁNG MÀU I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Trả lời được các câu hỏi, thế nào là sự trộn 2 hay nhiều ánh sánh màu với nhau? - Trình bày và giải thích được thí nghiệm trộn các ánh sánh màu. - Dựa vào sự quan sát, có thể mô tả được màu của ánh sánh mà ta thu được khi trộn hai hay nhiều ánh sánh màu với nhau. - Trả lời được các câu hỏi: Có thể trộn được các ánh sánh trắng hay không, có thể trộn được “ánh sánh đen” hay không? 2. Kĩ năng: - Tiến hành thí nghiệm để tìm ra quy luật trộn màu ánh sáng. 3. Thái độ: - Nghiêm túc, cẩn thận. 4. Định hướng phát triển năng lực:
Trường
320
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
+ Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: SGK, tài liệu tham khảo. - Vòng tròn nhỏ bằng bìa cứng to vẽ 3 màu: đỏ, lục, lam; con quay. *HS: Mỗi nhóm chuẩn bị một bộ thí nghiệm trộn các ánh sáng màu. III. Tiến trình dạy - học: 1.Kiểm tra bài cũ: (5p) - GV: Gọi 2 HS - HS1: Chữa bài 53 - 54.1 và 53-54.4 SBT. - HS2: Ánh sáng trắng được phân tích thành những màu nào? Có mấy cách phân tích ánh sáng trắng? Kể tên? 2.Bài mới: Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Khi trộn hai ánh sáng màu với nhau ta được ánh sáng màu khác. Khi hoàn toàn không có ánh sáng thì ta thấy tối, tức là thấy màu đen. Ví dụ: - Khi trộn ánh sáng màu đỏ với ánh sáng màu lục thì được ánh sáng màu vàng. - Khi trộn ánh sáng màu đỏ với ánh sáng màu lam thì được ánh sáng màu tím. - Khi trộn ánh sáng màu lục với ánh sáng màu lam thì được ánh sáng màu xanh da trời.
Tại sao lại như vậy, chúng ta sẽ tìm hiểu bài học hôm nay. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: - Dựa vào sự quan sát, có thể mô tả được màu của ánh sánh mà ta thu được khi trộn hai hay nhiều ánh sánh màu với nhau. - Trả lời được các câu hỏi: Có thể trộn được các ánh sánh trắng hay không, có thể trộn được “ánh sánh đen” hay không? Trường
321
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. 1: Tìm hiểu khái niệm thế nào là trộn các ánh sánh màu. (5p) => Đặt vấn đề: SGK/142 - GV: Hướng dẫn HS đọc tài liệu và quan sát thiết bị TN. Tìm hiểu: + Trộn các ánh sáng màu là gì? + Thiết bị trộn màu có cấu tạo như thế nào? tại sao có ba cửa sổ? Tại sao các cửa sổ có tấm lọc màu? - GV: Thông báo về khái niệm trộn các ánh sáng màu.
I. Thế nào là trộn các a/s màu với nhau *Ta có thể trộn 2 hay nhiều - HS: Đọc tài liệu và quan chùm sáng màu với nhau nếu sát thiết bị TN. chiếu các chùm sáng đó vào cùng một chỗ trên màn ảnh màu trắng màu của màn ảnh chỗ đó sẽ là màu mà ta thu được khi trộn các chùm sáng màu nói trên với nhau. - HS: Trả lời. Hay trộn ánh sáng màu là cho các ánh sáng màu tác dụng đồng thời vào mắt để gây ra một cảm giác mới. *Thiết bị trộn ánh sáng màu: (Hình 54.1 /SGK tr142)
2: Tìm hiểu kết quả của sự trộn 2 a/s màu với nhau (10p) - GV: Yêu cầu HS đọc SGK tìm hiểu: + Mục đích thí nghiệm 1. + Các bước tiến hành thí nghiệm? - GV: Hướng dẫn các thao tác tiến hành thí nghiệm. - GV: Yêu cầu các nhóm tiến hành thí nghiệm; trả lời C1. Thời gian: 5p
- HS Tìm hiểu theo các yêu cầu của GV. - HS: Hoạt động nhóm + Nhận dụng cụ TN + Tiến hành TN như hướng dẫn -> Quan sát hiện tượng. + Trả lời C1.
- GV: Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thí - HS: Đại diện nhóm báo Trường
322
II. Trộn 2 ánh sáng màu với nhau. 1.Thí nghiệm 1: (SGK/142) C1: - Trộn ánh sáng màu đỏ với ánh sáng màu lục thì được ánh sáng màu vàng. - Trộn ánh sáng màu đỏ với ánh sáng màu lam thì được ánh sáng màu hồng nhạt. - Trộn ánh sáng màu lục với ánh sáng màu lam thì được ánh sáng màu nõn chuối. * Không có cái gọi là “ánh sáng màu đen” bao giờ trộn Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
cáo. nghiệm. - GV: Tổ chức thảo luận rút ra kết luận.
hai ánh sáng màu khác nhau cũng ra một ánh sáng màu khác. 2.Kết luận : (SGK/143)
3: Tìm hiểu trộn ba ánh sáng màu với nhau để được ánh sáng trắng. (10p) - GV: Gọi 1 HS nêu bước - HS: Tìm hiểu TN 2. tiến hành TN 2.
III. Trộn ba ánh sáng màu với nhau để được ánh sáng trắng.
- GV: Yêu cầu các nhóm tiến hành TN 2 -> Quan sát hiện tượng xảy ra -> Trả lời C2. Thời gian: 5p
1.Thí nghiệm 2: - HS: Thực hiện TN 2 theo C2: trộn ba ánh sáng màu đỏ, sự hướng dẫn của GV, rút lục và lam với nhau ta được ra nhận xét và trả lời câu ánh sáng trắng C2. 2. Kết luận: - GV: Yêu cầu HS báo cáo (SGK/143) kết quả TN - HS: Báo cáo kết quả TN. - GV: Kết luận. HOẠT ĐỘNG 3: Hoạt động luyện tập (10') Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Câu 1: Hiện tượng nào sau đây không phải là sự trộn các ánh sáng màu? A. Chiếu ánh sáng tím với ánh sáng vàng vào cùng một chỗ trên tấm màn màu trắng. Ta thu được ánh sáng có màu khác. B. Chiếu ánh sáng đỏ, lục, lam với độ mạnh yếu thích hợp lên tấm màn màu trắng. Ta thu được ánh sáng màu trắng. C. Chiếu ánh sáng trắng lên mặt ghi của đĩa CD cho tia phản xạ lên tấm màn màu trắng. Ta thu được ánh sáng có nhiều màu khác nhau. D. Chiếu ánh sáng đỏ, lục, lam với độ mạnh yếu khác nhau lần lượt lên tấm màn màu trắng. Ta lần lượt thu được ánh sáng có nhiều màu khác nhau. Câu 2: Khi trộn các ánh sáng có màu dưới đây. Trường hợp nào không tạo ra được ánh sáng trắng? A. Trộn ánh sáng đỏ, lục, lam với độ sáng thích hợp. B. Trộn ánh sáng vàng, đỏ tươi, vàng, lục, lam với độ sáng thích hợp. Trường
323
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
C. Trộn ánh sáng vàng và lam với độ sáng thích hợp. D. Trộn ánh sáng đỏ, da cam, vàng, lục, lam, chàm, tím với độ sáng thích hợp. Câu 3: Cách làm nào dưới đây tạo ra sự trộn các ánh sáng màu? A. Chiếu một chùm ánh sáng đỏ vào một tấm bìa màu vàng. B. Chiếu một chùm sáng đỏ qua một kính lọc màu vàng. C. Chiếu một chùm ánh sáng trắng qua một kính lọc màu đỏ, rồi sau đó qua kính lọc màu vàng. D. Chiếu một chùm sáng đỏ và một chùm sáng vàng vào một tờ giấy trắng. Câu 4: Trộn ánh sáng đỏ với ánh sáng vàng sẽ được ánh sáng màu nào dưới đây? A. đỏ B. vàng C. da cam D. lục Câu 5: Khi chiếu hai ánh sáng đỏ và lục lên một tờ giấy trắng ta thấy trên tờ giấy có ánh sáng màu vàng. Nếu chiếu thêm vào tờ giấy ánh sáng màu lam thích hợp ta sẽ thấy trên tờ giấy có ánh sáng màu A. đỏ B. lục C. trắng D. lam Câu 6: Làm một vòng tròn nhỏ bằng bìa cứng, trên dán giấy trắng ở giữa có trục quay, chia vòng tròn thành ba phần bằng nhau và tô màu lần lượt là: đỏ, lục và lam. Cho vòng tròn quay thật nhanh nhìn mặt giấy ta nhận thấy có màu A. kẻ sọc đỏ và lục B. kẻ sọc đỏ và lam C. kẻ sọc lục và lam D. trắng Câu 7: Chiếu ánh sáng đỏ với ánh sáng xanh lục ta tu được vệt sáng màu: A. đỏ B. vàng C. lục D. lam Câu 8: Tại một điểm trên màn hình tivi màu có ba hạt, phát ra ba thứ ánh sáng khác nhau: đỏ, lục và lam. Nếu ba hạt này được kích thích phát sáng mạnh, yếu khác nhau thì sẽ tạo ra được những màu khác nhau tại điểm đó. Nếu ba màu này được kích thích sáng mạnh thì tại điểm đó sẽ có ánh sáng màu gì? A. màu vàng B. màu xanh da trời C. màu hồng D. màu trắng Câu 9: Chọn phương án sai A. Khi trộn hai ánh sáng màu với nhau ta được ánh sáng màu khác. 324 Trường Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
B. Khi hoàn toàn không có ánh sáng thì ta thấy ánh sáng trắng. C. Có thể trộn hai hoặc nhiều ánh sáng màu khác nhau để được màu khác hẳn. D. Khi trộn các ánh sáng xanh lục với ánh sáng xanh lam ta được màu xanh thẫm. Câu 10: Chọn phương án đúng A. Chỉ có thể trộn hai ánh sáng màu khác nhau để được màu khác hẳn. B. Ba màu đỏ, vàng, lục là ba màu cơ bản của ánh sáng. C. Khi trộn các ánh sáng xanh lục với ánh sáng xanh lam ta được màu xanh thẫm. D. Khi trộn các ánh sáng màu có màu từ đỏ đến tím lại với nhau ta thấy màu đen. HOẠT ĐỘNG 4: Hoạt động vận dụng (8’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. IV.Vận dụng. - GV: Biểu diễn TN câu C3: TN này gọi là TN đĩa C3. tròn Niutơn do hiện tượng lưu ảnh trên màng lưới (võng mạc) nếu đĩa quay nhanh, - GV: Kết luận. mỗi điểm trên màng lưới - HS: Quan sát -> Trả lời nhận được gần như đồng thời ba thứ ánh sáng phản xạ từ ba vùng có các màu đỏ, lục, lam trên đĩa chiếu đến và cho ta cảm giác màu trắng. HOẠT ĐỘNG 5: Hoạt động tìm tòi và mở rộng (2’) Mục tiêu: Tìm tòi và mở rộng kiến thức, khái quát lại toàn bộ nội dung kiến thức đã học Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Ứng dụng pha trộn màu trong mĩ thuật 4. Hướng dẫn về nhà: - Làm bài tâp trong sách bài tập. - Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. - Nhận xét giờ học.
Trường
325
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tiết 64: BÀI 58: TỔNG KẾT CHƯƠNG III - QUANG HỌC I. Mục tiêu: 1. Kiến thức: - Trả lời được những câu hỏi trong phần tự kiểm tra trong bài. - Vận dụng kiến thức và kĩ năng đã chiếm lĩnh được để giải thích và giải các bài tập phần vận dụng. 2. Kĩ năng: - Hệ thống được kiến thức thu thập về Quang học để giải thích các hiện tượng Quang học. - Hệ thống hoá được các bài tập về Quang học. 3. Thái độ: - Nghiêm túc. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: - SGK, tài liệu tham khảo. - Giáo án điện tử. *HS: Làm hết các bài tập về phần “ Tự kiểm tra” và phần “ Vận dụng” vào vở III. Tiến trình dạy - học: 2. Kiểm tra bài cũ: (2p) (Kết hợp trong giờ) 3. Bài mới: HĐ của GV
HĐ của HS
Nội dung
Hoạt động 1: Đặt vấn đề. Trả lời các câu hỏi tự kiểm tra (15p) => Đặt vấn đề: Nhằm hệ thống hoá và củng cố kiến thức đã học trong chương Quang học -> Bài học hôm nay. Trường
I. Tự kiểm tra: ( HS tự trả lời) 326
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi tự kiểm tra và chỉ định người phát biểu. - HS: Trình bày các câu trả lời mà các em đã được chuẩn bị trước ở nhà. - GV: Chiếu đáp án lên màn -> Nhận xét -> Kết luận. Hoạt động 2: Làm một số bài tập vận dụng. (23p) - GV: Yêu cầu HS II. Vận dụng. làm bài 17, 18, 20, - HS: Làm các câu vận 21, 24, 26. dụng theo sự chỉ định của C17: ý B. C18: ý B. C19: ý B. C20: ý D GV. - GV: Cho 1 số HS C21: lên bảng chữa bài a - 4; b - 3; c - 2; d - 1 17, 18, 19, 20, 21, C23: a, 23, 24, 26. B I - GV: Tổ chức B thảo luận lớp, nhận F' A' Ě xét và chuẩn hóa FĚ O A kiến thức. B'
S
b, AB = 40cm; OA =120 cm; OF = 8cm C24: Chiều cao của ảnh ∆ ABO ∆ A'B'O A' B ' OA' cái cửa trên màng lưới: = A'B' = AB OA OA' 2 = 200. = 0,8(cm) OA 500
AB (1) A' B ' ∆ A'B'F' ∆ OIF' A' B ' A' F ' OA'−OF ' ⇒ = = OI OF ' OF '
⇒ OA' = OA.
S
AB
Trường
C26: Trồng cây cảnh dưới một giàn hoa rậm rạp thì cây cảnh sẽ bị còi cọc đi Vì OI = AB nên: rồi chết vì không có ánh ⇒ A' B' = OA'−OF ' = OA' − 1 AB OF ' OF ' sáng mặt trời chiếu vào cây cảnh, không có tác 327 Năm học:
∆
Giáo án vật lí 9
GV: OA' A' B ' A' B ' dụng sinh học của ánh ⇔ = 1+ ⇔ OA' = OF '.1 + sáng để duy trì sự sống của OF ' AB AB cây cảnh. Từ (1) và (2) suy ra: A' B ' A' B ' = OF ' 1 + AB AB OA A' B ' A' B ' Hay: . = 1+ OF ' AB AB OA
Thay số ta được: 120 A' B ' A' B ' . = 1+ 8 AB AB A' B ' 8 ⇔ = AB 112 8 8 ⇔ A' B ' = AB = 40 ≈ 2,86(cm ) 112 112
Vậy ảnh cao 2,86cm 4. Hướng dẫn học ở nhà: (1p) - Làm các bài tập trong sách bài tập. - Đọc trước bài: Năng lượng và sự chuyển hoá năng lượng. - Nhận xết giờ học.
Trường
328
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: ÔN TẬP HỌC KỲ II I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Hệ thống các kiến thức đã học từ đầu kì II. - Vận dụng được các kiến thức đã học để giải thích các hiện tượn và giải bài tập. 2. Kĩ năng: - Kĩ năng hệ thống và khái quát kiến thức. - Kĩ năng giải bài tập định lượng. 3. Thái độ: - Nghiêm túc. 4. Định hướng phát triển năng lực: + Năng lực chung: Năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lí, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực quan sát. + Năng lực chuyên biệt bộ môn: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm II. Chuẩn bị: *GV: - SGK, tài liệu tham khảo. - Giáo án. * HS: Ôn tập các kiến thức đã học từ đầu kì II. III. Tiến trình dạy – học: 2. Kiểm tra bài cũ: (2p) (kết hợp trong giờ) 3. Bài mới: Họat động của giáo Họat động của học sinh Nội dung viên HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Trường
329
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Mục tiêu: - Xác định được có sự biến đổi (tăng hay giảm) của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây kín khi làm TN với nam châm vĩnh cửu hoặc nam châm điện. - Dựa vào quan sát TN, xác lập được mối quan hệ giữa sự xuất hiện dòng điện cảm ứng và sự biến đổi của số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuộn dây dẫn kín. Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực trao đổi. Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp. Hoạt động 1: Đặt vấn đề. GV tổng kết (10p) => Đặt vấn đền: GV nêu mục đích của tiết ôn tập. - GV: Từ đầu kì II, chúng ta đã học những nội dung chính nào? - GV: Kết luận. Nhấn mạnh những kiến thức trọng tâm.
I. Hệ thống lý thuyết. *Điện từ học: 1. Dòng điện xoay chiều. 2. Truyền tải điện năng. 3. Máy biến thế. *Quang học: - HS: Hoạt động cá nhân trả 4. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng. 5. Thấu kính hội tụ. lời. 6. Thấu kính phân kì. 7. Sự tạo ảnh trên phim. 8. Mắt – Mắt cận – Mắt lão. 9. Kính lúp. 10. ánh sáng trắng và ánh sáng màu. 11. Sự phân tích ánh sáng trắng. 12. Sự trộn các ánh sáng màu. 13. Màu sắc các vật. 14. Các tác dụng của ánh sáng. 15. ánh sáng đơn sắc và ánh sáng không đơn sắc. *Sự bảo toàn và chuyển hoá năng lượng: 16. Định luật bảo toàn năng lượng. 17. Sản xuất điện năng – Nhiệt điện và thuỷ điện. 18. Điện gió - Điện mặt trời - Điện hạt nhân.
Hoạt động 2: Làm một số bài vận dụng. (30p) II. Vận dụng. - GV: Yêu cầu HS - HS: Làm bài tập 22, 23, 25 Bài 22: (SGK/152) Trường
330 B
B’
Năm học: I
Giáo án vật lí 9
GV:
làm bài tập 22, 23, SGK/ 152. 25 SGK/ 152. - GV: Gọi HS lên - HS: Theo dõi, nhận xét. bảng trình bày. - GV: Chuẩn hoá kiến thức.
S
Bài tâp: Từ một nguồn điện có hiệu điện thế U1= 2 500V, điện năng được truyền bằng dây dẫn đến nơi tiêu thụ. Biết điện trở dây dẫn R = 10 Ω và công suất của nguồn P = 100kW. Hãy tính: a, Công suất hao phí trên đường dây. b, Hiệu điện thế ở nơi tiêu thụ. c, Khi đến nơi tiêu thụ người ta cần lắp đặt một trạm biến áp để giảm áp từ hiệu điện thế tính được ở trên xuống còn 220V. Tính số vòng dây của cuộn thứ cấp? Biết cuộn sơ cấp của máy biến áp có số vòng dây N1 = 24993 vòng.
b, A’B’ là ảnh ảo. c, A ≡ F ⇒ BO và AI là hai đường chéo của hình chữ nhật ABIO. B’ là giao điểm của hai đường chéo đó. ⇒ A’B’ là đường trung bình của Bài 25: (SGK/152) a, Nhìn một ngọn đèn dây ∆ ABO tóc qua một kính lọc đỏ, ta ⇒ OA’ = 1/2 OA = 10cm Vậy ảnh nằm cách thấu kính 10cm. thấy ánh sáng màu đỏ. b, Nhìn ngọn đèn dây tóc qua tấm lọc màu lam, ta thấy Bài 23: (SGK/152) ánh sáng màu lam. a, c, Chập 2 kính lọc màu với nhau rồi nhìn ngọn đèn dây tóc nóng sáng, ta thấy ánhB I sáng có màu đỏ sẫm. ĐóB không phải là sự trộn ánh F' A' ∆ Ě Ě O sáng đỏ với ánh sánh lam. F A Mà là ta thu được phần còn b, AB = 40cm; OA =120 cm; B' lại của chùm sáng trắng sau OF = 8cm khi đã cản lại tất cả những ∆ ABO ∆ A'B'O A ' B ' OA ' ánh sáng mà mội kính lọc đỏ = AB OA hoặc lam có thể cản được. - HS: Giải bài tập trên.
AB (1) A' B ' ∆ A'B'F' ∆ OIF' A' B ' A' F ' OA'−OF ' ⇒ = = OI OF ' OF '
⇒ OA' = OA.
S
- GV: Ghi bảng nội dung bài tập về truyền tải điện năng.
a,
Bài tập: Công suất hao phí trên đường dây: Php = Vì OI = AB nên: R
100000 2 P2 = 10 = 1600 (W) U2 2500 2
A' B ' OA'−OF ' OA' = = −1 AB OF ' OF ' OA' A' B ' A' B ' ⇔ = 1+ ⇔ OA' = OF '.1 + OF ' AB AB
⇒
(0,5 điểm) Từ (1) và (2) suy ra: b) Hiệu điện thế nơi tiêu thụ: OA
Trường
331
A' B ' A' B ' = OF ' 1 + AB AB
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- GV: Hướng dẫn.
OA A' B ' A' B ' (0,5 điểm) . = 1+ Hay: OF ' AB AB + Hiệu điện thế hao phí trên Thay số ta được: đường dây tải điện: Uhp = 120 . A' B' = 1 + A' B' 8 AB AB R.Php = 10.1600 = 400 (V)
A' B ' 8 = AB 112 8 8 ⇔ A' B ' = AB = 40 ≈ 2,86(cm ) 112 112 ⇔
- GV: Chuẩn kiến thức.
+ Hiệu điện thế nơi tiêu thu: U1’ = U1 - Uhp = 2500 - 400 Vậy ảnh cao 2,86cm hoá = 2100 (V) c) Số vòng dây của cuộn thứ cấp: U '1 N 1 ⇒ = U2 N2 U .N 220.24993 N2 = 2 1 = ≈ 2618 U '1 2100
(vòng) 3. Củng cố: (2p) - GV: Nhấn mạnh những nội dung trong tâm. 4. Hướng dẫn về nhà: (1p) - Ôn tập toàn bộ các kiến thức đã học. - Xem lại bài tập đã chữa để chuẩn bị cho bài kiểm tra cuối năm. - Nhận xét giờ học.
Trường
332
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Tuần : Tiết: BÀI THI HỌC KÌ II Tuần : Tiết:
CHỦ ĐỀ ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức: - Nêu được một vật có năng lượng khi vật đó có khả năng thực hiện công hoặc làm nóng các vật khác. -Phát biểu được định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng. 2. Kĩ năng: -Nêu được ví dụ hoặc mô tả được hiện tượng trong đó có sự chuyển hoá các dạng năng lượng đã học và chỉ ra được rằng mọi quá trình biến đổi đều kèm theo sự chuyển hoá năng lượng từ dạng này sang dạng khác. -Kể tên được những dạng năng lượng đã học. -Giải thích một số hiện tượng và quá trình thường gặp trên cơ sở vận dụng định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng. 3. Thái độ: Nghiêm túc, thận trọng. 4. Định hướng phát triển năng lực: * Năng lực chung: - Năng lực giao tiếp và hợp tác ; Mô tả được sơ đồ thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm theo nhóm. * Năng lực chuyên biệt môn vật lí: - Năng lực về sử dụng kiến thức Vật lí ; K1: Trình bày được kiến thức về các hiện tượng Vật lí. Trường
333
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
- Năng lực về phương pháp: P8: xác định mục đích, đề xuất phương án, lắp ráp, tiến hành xử lí kết quả thí nghiệm và rút ra nhận xét. - Năng lực trao đổi thông tin: X8: tham gia hoạt động nhóm trong học tập vật lí. II. MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH Nội dung/chủ Nhận biết đề/chuẩn
NĂNG LƯỢNG VÀ SỰ CHUYỂN HOÁ NĂNG LƯỢNG
[NB]. Một vật nặng ở độ cao h so với mặt đất, một chiếc ô tô đang chạy trên đường,... chúng đều có khả năng thực hiện công, nghĩa là chúng có năng lượng. Năng lượng của chúng tồn tại dưới dạng cơ năng
Thông hiểu
Vận dụng
Vận dụng cao
[TH1]. Các dạng năng lượng là cơ năng (thế năng và động năng), nhiệt năng, điện năng, quang năng, hoá năng. [TH2]. Khi bánh xe đạp quay làm cho núm của đinamô quay và phát ra dòng điện làm bóng đèn sáng. Như vậy, cơ năng của bánh xe đã chuyển hoá thành điện năng. - Ví dụ :
+ Thế năng chuyển - Một vật có thể thành động năng khi làm một vật khác quả bóng rơi và ngược nóng lên thì vật lại. đó có năng + Nhiệt năng chuyển lượng. Năng lượng của vật đó hoá thành cơ năng trong tồn tại dưới dạng các động cơ nhiệt. nhiệt năng. + Điện năng biến đổi thành: nhiệt năng qua các dụng cụ điện như bàn là, bếp điện, nồi cơm điện; thành cơ năng qua các động cơ điện; thành quang năng Trường
334
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: các đèn ống, đèn LED. +Quang năng biến năng biến đổi thành điện năng ở pin quang điện. +Hoá năng biến đổi thành điện năng thông qua pin, ăcquy.
ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG
- Ta nhận biết được các dạng năng lượng như hoá năng, quang năng, điện năng khi chúng được biến đổi thành cơ năng hoặc nhiệt năng. Nói chung, mọi quá trình biến đổi trong tự nhiên đều có kèm theo sự biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác. [TH3]. Năng lượng không tự sinh ra hoặc tự mất đi mà chỉ chuyển hoá từ dạng này sang dạng khác, hoặc truyền từ vật này sang vật khác.
[VD].Giải thích được một số hiện tượng liên quan đến định luật.
III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP 1. Nhận biết: Câu 1: Hãy chỉ ra trong trường hợp nào ở C1 SGK Tr 154 là vật có năng lượng cơ học(Cơ năng)? [NB1] Câu 2: Những trường hợp nào trong C2 SGK Tr 154 là biểu hiện của nhiệt năng? [NB2] 2. Thông hiểu: Câu 1: Hãy chỉ ra năng lượng đã được chuyển hóa từ dạng nào sang dạng nào qua các bộ phận hình 59.1 SGK Tr 155?[TH1] Câu 2: Nhận biết các dạng năng lượng?[TH2] Câu 3: Phát biểu Định luật bảo toàn năng lượng?[TH3] 3. Vận dụng Trường
335
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
Câu 1: Giải thích vì sao dùng loại bếp đun củi cải tiến lại tiết kiệm được củi đun hơn là dùng bếp kiềng ba chân ? [VD1] 4. Làm bài tập: Ngâm một dây điện trở vào một bình cách nhiệt đựng 2 lít nước. Cho dòng điện chạy qua bình trong một thời gian, nhiệt độ nước trong bình tăng lên từ 20 độ c lên 80 độ c. Tính phần điện năng mà dòng điện đã truyền cho nước. Cho nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/kg.K. IV. THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Hoạt động 1. Khởi động/mở bài 1. Mục tiêu: -HS nhận thức được năng lượng rất quan trọng và cần thiết đối với con người. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: - Nghe và xem màn chiếu. 3. Cách thức tiến hành hoạt động. Nội dung
Hoạt động giáo viên
Hoạt động học sinh
-Gọi bạn lớp trưởng đọc -Nghe. to, rõ ràng : Ta đã biết, năng lượng rất cần thiết cho cuộc sống của con người. Vấn đề năng lượng quan trọng đến mức tất cả các nước đều phải coi việc cung cấp năng lượng cho sản xuất và tiêu dùng của nhân dân là việc quan trọng hàng đầu. Vậy có những dạng năng lượng nào, căn cứ vào đâu mà nhận biết được các dạng năng lượng đó?
Hoạt động 2. Hình thành kiến thức mới(…phút) 1. Mục tiêu:
Trường
336
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV:
-Nhận biết được cơ năng và nhiệt năng dựa trên những dấu hiệu quan sát trực tiếp được trong SGK và màn chiếu. -Nhận biết được quang năng, hóa năng, điện năng nhờ chúng ta đã chuyển hóa thành cơ năng hay nhiệt năng. - Nhận biết và hiểu được khả năng chuyển hóa qua lại giữa các dạng năng lượng, mọi sự biến đổi trong tự nhiên đều kèm theo sự biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác. -Qua thí nghiệm, nhận biết được trong các thiết bị làm biến đổi năng lượng , phần năng lượng thu được cuối cùng bao giờ cũng nhỏ hơn phần năng lượng cung cấp. -Phát hiện được năng lượng giảm đi bằng phần năng lượng xuất hiện. -Phát biểu được định luật bảo toàn năng lượng và vận dụng định luật để giải thích hoặc dự đoán sự biến đổi năng lượng. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: -Hãy chỉ ra trong trường hợp nào ở C1 SGK Tr 154 là vật có năng lượng cơ học(Cơ năng)? -Những trường hợp nào trong C2 SGK Tr 154 là biểu hiện của nhiệt năng? -Hãy chỉ ra năng lượng đã được chuyển hóa từ dạng nào sang dạng nào qua các bộ phận hình 59.1 SGK Tr 155? -Nhận biết các dạng năng lượng? -Làm thí nghiệm hình 60.1 GK Tr 157. -Phát biểu Định luật bảo toàn năng lượng? -Giải thích vì sao dùng loại bếp đun củi cải tiến lại tiết kiệm được củi đun hơn là dùng bếp kiềng ba chân ? 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung
Hoạt động giáo viên
Hoạt động học sinh
I : Năng lượng (… phút) Bước 1. Giao nhiệm .- Yêu cầu học sinh quan sát vụ: hình trên màn chiếu và đọc C1 trả lời Vật nào là vật có cơ năng (năng lượng cơ học), lấy mặt đất làm mốc:
- Cả lớp quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên.
1.Tảng đá nằm trên mặt đất. 2.Tảng đá được nâng lên khỏi Trường
337
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: mặt đất. 3.Chiếc thuyền chạy trên mặt nước. -Yêu cầu học sinh trả lời C2.Trường hợp nào dưới đây là biểu hiện của nhiệt năng? 1.Làm cho vật nóng lên 2.Truyền được âm 3.Phản chiếu được ánh sáng. 4.Làm cho vật chuyển động - Các em nhận biết được cơ năng, nhiệt năng ,khi nào?
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
-Giáo viên yêu cầu cả lớp suy - Cả lớp quan sát, suy nghĩ . nghĩ và trả lời các câu hỏi C1? -Các bạn lần lượt trả lời, nhận xét C1. 1. Tảng đá nằm trên mặt đất không có năng lượng vì không có khả năng sinh công. 2.Tảng đá được nâng lên khỏi mặt đất có năng lượng ở dạng thế năng hấp dẫn. 3.Chiếc thuyền chạy trên mặt nước có năng lượng ở dạng động năng.
-Giáo viên yêu cầu cả lớp suy nghĩ và trả lời các câu hỏi C2? -HS trả lời C2. Biểu hiện của nhiệt năng trong + HS trung bình trả lời trường hợp: “làm cho vật nóng lên”. +Nếu HS kiến thức yếu không trả lời được, GV gợi ý Nhiệt Trường
338
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: năng có quan hệ với những yếu tố nào?
Bước 3. Báo cáo kết - Các em nhận biết được cơ quả và thảo luận: năng, nhiệt năng ,khi nào? ……………..
- Giáo viên yêu cầu các bạn trong lớp nhận xét lẫn nhau, thảo luận.
-HS rút ra kết luận: Em nhận biết được vật có cơ năng khi nó thực hiện công, có nhiệt năng khi nó làm nóng vật khác.
- Các cá nhân trong lớp nhận xét, thảo luận.
Bước 4. Đánh giá kết quả:
- Giáo viên đánh giá, góp ý, nhận xét quá trình làm việc.
…………..
-Học sinh quan sát và ghi nội dung vào vở. *Kết luận 1: Ta nhận biết được vật có cơ năng khi nó thực hiện công, có nhiệt năng khi nó làm nóng vật khác.
II : Các dạng năng lượng và sự chuyển hóa giữa chúng(…. phút) Bước 1. Giao nhiệm -Yêu cầu học sinh tự nghiên vụ: cứu và điền vào chỗ trống ra nháp. C3?
- Cả lớp quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên.
+GV gọi 5 HS trình bày 5 thiết bị . +Yêu cầu học sinh nhận xét ý kiến của từng bạn. -Hoàn thành bảng trong C4.SGK Tr155. +Chia lớp làm 3 nhóm hoàn thành bảng trong C4. -Nhận biết được hóa năng, Trường
339
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: quang năng, điện năng khi nào?
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
-Yêu cầu học sinh tự nghiên cứu và điền vào chỗ trống ra nháp. C3? +GV gọi 5 HS trình bày 5 thiết bị .
C3. *Thiết bị A (1) Cơ năng chuyển thành điện năng. (2) Điện năng chuyển thành nhiệt năng. *Thiết bị B (1) Điện năng chuyển thành cơ năng. (2) Động năng chuyển thành động năng. *Thiết bị C (1) Nhiệt năng chuyển thành nhiệt năng.(2)Nhiệt năng chuyển thành cơ năng. *Thiết bị D (1) Hóa năng chuyển thành điện năng.(2) Điện năng chuyển thành nhiệt năng. * Thiết bị E (1) Quang năng chuyển thành nhiệt năng. - Các bạn nhận xét. C4.
+Chia lớp làm 3 nhóm hoàn thành bảng .C4. Thiết Dạng Các bị năng dạng lượng năng ban lượng đầu trung gian
Trường
Dạng năng lượng cuối cùng mà ta nhận biết được
340
Thiết Dạng bị năng lượng ban đầu
Các dạng năng lượng trung gian
A
Cơ năng
Điện năng Nhiệt năng
B
Điện
Cơ Động năng(động Năm học:
Dạng năng lượng cuối cùng mà ta nhận biết được
Giáo án vật lí 9
GV: A B
năng
năng)
năng
C
Nhiệt năng
Nhiệt năng
Cơ năng
D
Hóa năng
Điện năng Nhiệt ăng
E
Quang Nhiệt năng năng
C D E
Bước 3. Báo cáo kết -Các dạng năng lượng(cơ quả và thảo luận: năng, hóa năng, quang năng ) có thể chuyển hóa thành các dạng năng lượng nào?
Bước 4. Đánh giá kết quả:
Nhiệt năng
-Các nhóm báo cáo kết quả. -Các dạng năng lượng(cơ năng, hóa năng, quang năng ) có thể chuyển hóa thành các dạng năng lượng điện năng, nhiệt năng.
-Chỉ ra những dấu hiệu mà con người cảm nhân được điều đó.
-Nhiệt năng thì con người cảm giác nhiệt độ.
-Đánh giá, phân tích kết quả các nhóm. Chốt lại kiến thức.
* Kết luận 2: Ta nhận biết được hóa năng, điện năng, quang năng khi chúng chuyển hóa thành cơ năng hay nhiệt năng. Nói chung, mọi quá trình biến đổi đều kèm theo sự chuyển hóa năng lượng từ dạng này sang dạng khác.
III : Định luật bảo toàn năng lượng(….. phút).Tiết 2. Bước 1. Giao nhiệm -Hãy mô tả sự biến đổi thế -HS lắng nghe và quan sát hình vụ: năng thành động năng của trong SGK. viên bi trong thí nghiệm ở hình 60.1 SGK Tr157.(làm thí nghiệm tại lớp trình bày được sự biến đổi trên).
Trường
341
Năm học:
Giáo án vật lí 9
Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ được giao:
GV: -Tại sao cơ năng(năng lượng cơ) của viên bi lại bị hao hụt sau mỗi lần dao động?
-HS lắng nghe và quan sát hình trong SGK.
-Hãy mô tả sự biến đổi thế năng thành động năng của viên bi trong thí nghiệm ở hình 60.1 SGK Tr157.(làm thí nghiệm tại lớp trình bày được sự biến đổi trên).
-HS bố trí thí nghiệm và làm thí nghiệm.
Bước 3. Báo cáo kết -Yêu cầu HS trả lời C1. quả và thảo luận:
-Yêu cầu HS trả lời C2. -Yêu cầu HS trả lời C3.
+Đánh dấu các điểm A;B độ cao h1;h2 bằng bút rồi mới thả viên bi.
-Thế năng viên bi tại A là Wta chuyển động xuống tại C, có động năng Wđac, viên bi chuyển động tiếp tới B thì có động năng Wđcb, tại B viên bi có thế năng Wtb. Và ngược lại. -Thế năng tại A lớn hơn thế năng tại B.HS đo h1, đo h2.h1>h2. -Năng lượng bị hao hụt.Whh. -Năng lượng hao hụt chuyển thành nhiệt năng.(Nhiệt năng là năng lượng mới xuất hiện).
-Năng lượng bị hao hụt như vậy chứng tỏ năng lượng có tự -Năng lượng không tự sinh ra. sinh ra không? -Hiệu suất động cơ luôn nhỏ hơn 1. Bước 4. Đánh giá kết quả:
Trường
-Vì có năng lương hao hụt. H=W có ích/W ban đầu.
-Nhận xét, phân tích cấu trả *Kết luận 3: Khảo sát rất nhiều quá lời của HS. Chốt lại kiến thức. trình biến đổi năng lượng khác nhau trong tự nhiên, các nhà bác học phát biểu thành định luật bảo toàn năng lượng: Năng lượng không tự nhiên sinh ra hoặc mất đi mà chỉ biến đổi từ dạng này sang dạng khác, hoặc 342
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: truyền từ vật này sang vật khác.
Hoạt động 3. Luyện tập 1. Mục tiêu: -Chỉ ra được quá trình biến đổi năng lượng trong các hiện tượng ở hình 60.3 và 60.4 SGK Tr 158. -Mô tả sự biến đổi năng lượng trong máy phát điện, động cơ điện, đèn dây tóc… -Làm được bài tập: Ngâm một dây điện trở vào một bình cách nhiệt đựng 2 lít nước. Cho dòng điện chạy qua bình trong một thời gian, nhiệt độ nước trong bình tăng lên từ 20 độ c lên 80 độ c. Tính phần điện năng mà dòng điện đã truyền cho nước. Cho nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/kg.K. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: -Chỉ ra được quá trình biến đổi năng lượng trong các hiện tượng ở hình 60.3 và 60.4 SGK Tr 158. -Mô tả sự biến đổi năng lượng trong máy phát điện, động cơ điện, đèn dây tóc… -Làm bài tập: Ngâm một dây điện trở vào một bình cách nhiệt đựng 2 lít nước. Cho dòng điện chạy qua bình trong một thời gian, nhiệt độ nước trong bình tăng lên từ 20 độ c lên 80 độ c. Tính phần điện năng mà dòng điện đã truyền cho nước. Cho nhiệt dung riêng của nước là 4200 J/kg.K. 3. Cách thức tiến hành hoạt động: Nội dung
Hoạt động giáo viên
Hoạt động học sinh
Luyện tập
-Chỉ ra quá trình biến đổi năng lượng trong các hiện tượng ở hình 60.3 và 60.4 SGK Tr 158.
-Hình 60.3 và 60.4 quá trình biến đổi từ cơ năng thành nhiệt năng, từ nhiệt năng chuyển thành động năng.(Bếp cải tiến tiết kiệm được củi đun hơn bếp kiềng ba chân vì bếp cải tiến quây xung quanh kín dẫn đến năng lượng truyền ra môi trường bên ngoài ít.)
Trường
343
Năm học:
Giáo án vật lí 9
GV: -Mô tả sự biến đổi năng lượng trong máy phát điện, động cơ điện, đèn dây tóc… - Làm bài tập: GV hướng dấn HS về nhà làm.
- Đèn dây tóc: Cung cấp cơ năng chuyển thành điện năng, từ điện năng chuyển thành nhiệt năng…
-HS ghi chép. Hoạt động 4 + 5 : Vận dụng + Tìm tòi mở rộng (Về nhà). 1. Mục tiêu: -Hiểu được quá trình biến đổi năng lượng trong các trường hợp sau đây và ảnh hưởng của nó đối với đời sống và sản xuất. 2. Nhiệm vụ học tập của học sinh: -Tìm hiểu được quá trình biến đổi năng lượng trong các trường hợp sau đây và ảnh hưởng của nó đối với đời sống và sản xuất. +Nguồn năng lượng trên Trái Đất đang được con người khai thác sử dụng như than đá, dầu mỏ, khí đốt, củi gỗ,… +Sản xuất điện năng : Nhiệt điện và thủy điện. +Sản xuất điện năng(năng lượng mới) : Điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân.
“Chúc các em có 1 kì nghỉ hè vừa chơi vừa học và tự mình có thể khám phá được nhiều những bí mật của tự nhiên”
Trường
344
Năm học: