GIÁO ÁN CHỦ ĐỀ SINH HỌC 12, 2019 THEO CẤU TRÚC MỚI, HỌC KÌ 1 by Dạy Kèm Quy Nhơn Official

GIÁO ÁN SINH HỌC THEO CẤU TRÚC MỚI

vectorstock.com/28062415

Ths Nguyễn Thanh Tú eBook Collection DẠY KÈM QUY NHƠN LESSON PLAN PHÁT TRIỂN NỘI DUNG

GIÁO ÁN CHỦ ĐỀ SINH HỌC 12, 2019 THEO CẤU TRÚC MỚI, HỌC KÌ 1 WORD VERSION | 2021 EDITION ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM

Tài liệu chuẩn tham khảo Phát triển kênh bởi Ths Nguyễn Thanh Tú Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật : Nguyen Thanh Tu Group Hỗ trợ trực tuyến Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon Mobi/Zalo 0905779594

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: PHẦN V- DI TRUYỀN HỌC Chương I: CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ Bài 1: GEN, MÃ DI TRUYỀN VÀ QUÁ TRÌNH NHÂN ĐÔI ADN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Phát biểu được khái niệm gen, mô tả được cấu trúc chung của gen. - Nêu được khái niệm và các đặc điểm chung của mã di truyền. - Từ mô hình nhân đôi ADN, mô tả được các bước của quá trình nhân đôi ADN làm cơ sở cho sự tự nhân đôi NST. 2. Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng tư duy, phân tích, tổng hợp và khái quát hóa. 3. Thái độ: Bảo vệ môi trường, bảo vệ động - thực vật quý hiếm. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, Hình 1.1, 1.2 SGK. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức đả học về Axitnucleic Hoạt động của giáo viên - Gợi ý những kiến thức đã học về A.nu - Khái quát chương trình Sinh học 12

Hoạt động của học sinh Nhớ lại kiến thức đã học

Hoạt động 2: Tìm hiểu về gen (Tham khảo- Giảm tải mục 2) Mục tiêu: - Nêu được khái niệm gen - Trình bày được cấu tạo chung của gen cấu trúc Hoạt động của GV và HS GV: Yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm gen đã được học ở lớp 9 nêu khái niệm gen ? GV: Yêu cầu HS nghiên cứu hình 1.1 SGK và cho biết : + Mỗi gen cấu trúc gồm mấy vùng ? Vị trí và chức năng của từng vùng ? HS: Nghiên cứu thông tin SGK và trả lời. GV lưu ý : + Ở sinh vật nhân sơ có vùng mã hóa liên tục (gen không phân mảnh). + Ở sinh vật nhân thực có vùng mã hóa không liên tục, xen kẽ các đoạn mã hóa aa (ê xôn) là các đoạn không mã hóa aa (intron) vì vậy gọi là gen phân mảnh.

Nội dung cần đạt I. GEN 1. Khái niệm : - Gen là một đoạn phân tử ADN mang thông tin mã hóa cho một chuỗi pôlipepetit hay một phân tử ARN. - Ví dụ: SGK 2. Cấu trúc của gen cấu trúc : * Mỗi gen cấu trúc gồm 3 vùng: - Vùng điều hòa: Nằm ở đầu 3’của mạch gốc mang tín hiệu khởi động và điều hòa quá trình phiên mã. - Vùng mã hóa: Nằm ở giữa gen, mang thông tin di truyền mã hóa axit min. - Vùng kết thúc: Nằm ở cuối gen 5’ của mạch mã gốc của gen, mang tín hiệu kết thúc phiên mã.

Hoạt động 3: Tìm hiểu về mã di truyền Mục tiêu: - Nêu được khái niệm MDT - Trình bày các đặc điểm của MDT Hoạt động của GV và HS GV : Đưa ra câu hỏi tình huống: Gen cấu tạo từ các nucleotit, protein cấu tạo từ aa. Vậy làm thế nào mà gen qui định tổng hợp protein được ? HS: Trả lời được: Thông qua mã di truyền. GV : Vậy mã di truyền là gì ? Tại sao mã di truyền là mã bộ ba ? HS: Nghiên cứu SGK mục II trang 7 trả lời câu hỏi, lớp nhận xét, bổ sung. GV: Nhận xét, giúp HS hoàn thiện kiến thức. GV: Mã di truyền có những đặc điểm gì? HS: Nghiên cứu mục II SGK trang 8 trả lời câu hỏi. GV: Nhận xét bổ sung để hoàn thiện kiến thức.

Nội dung cần đạt II. MÃ DI TRUYỀN. 1. Khái niệm: - Mã di truyền là trình tự các nucleôtit trong gen qui định trình tự các axit amin trong phân tử prôtêin( Mã di truyền là mã bộ ba) - Trong 64 bộ ba thì có 3 bộ ba không mã hóa aa. + 3 bộ kết thúc: UAA, UAG, UGA, ->qui định tín hiệu kết thúc quá trình dịch mã. + 1 bộ mở đầu: AUG->qui định điểm khởi đầu dịch mã và qui định aa metionin (SV nhân thực), foocmin metionin (SV nhân sơ). 2. Đặc điểm của mã di truyền: - Mã di truyền được đọc từ 1 điểm xác định và liên tục trên từng bộ ba nuclêôtit. - Mã di truyền có tính phổ biến. - Mã di truyền có tính đặc hiệu. - Mã di truyền có tính thoái hóa.

Hoạt động 4: Tìm hiểu về quá trình nhân đôi ADN Mục tiêu: - Nêu được diễn biến chính quá trình nhân đôi ADN - Nêu được ý nghĩa của nhân đôi ADN Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Treo tranh toàn bộ cơ chế tự nhân đôi của III. QÚA TRÌNH NHÂN ĐÔI AND(tái bản AND). ADN để HS quan sát và đưa ra câu hỏi: 1. Diễn biến. + Quá trình nhân đôi của ADN gồm mấy bước - Qua trình nhân đôi ADN diễn ra ở pha S(Kì trung chính? gian) của chu kì tế bào, chuẩn bị cho phân bào. + Bước 2 diễn ra như thế nào? Mạch nào được - Qua trình nhân đôi ADN diễn ra theo nguyên tắc bổ sử dụng làm mạch khuôn? sung và nguyên tắc bán bảo tồn và gồm các bước: + Chiều tổng hợp của các mạch mới? Mạch nào Bước 1: Tháo xoắn ADN. được tổng hợp liên tục? Tại sao? Bước 2: Tổng hợp các mạch ADN mới. + Có nhận xét gì về cấu trúc của 2 phân tử ADN Bước 3: Hai phân tử ADN mới được tạo thành. con? 2. Ý nghĩa + Nhờ nguyên tắc nào mà 2 phân tử ADN con Truyền thông tin di truyền trong hệ gen từ tế bào này tạo ra giống nhau và giống với ADN mẹ? sang tế bào khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác, đảm HS: Quan sát sơ đồ hình 1.2 thảo luận và thống bảo cho sự sống được duy trì liên tục, mỗi loài có một nhất ý kiến tả lời các câu hỏi trên. bộ gen đặc trưng và tương đối ổn định. GV: Nhận xét bổ sung ý nghĩa của quá trình nhân đôi ADN để hoàn thiện kiến thức.

Hoạt động 5: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo 2

Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học ……. Hoạt động của giáo viên Câu 1: 1 gen nhân đôi 3 lần, Xác định số gen con tạo ra Câu 2: Vì sao 2 AND con tạo ra có một mạch liên tục, một mạch gián đoạn

Hoạt động của học sinh

Hoạt động 6: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Học bài, trả lời câu hỏi SGK. - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Đọc trước bài 2 - Ghi những chuẩn bị cho bài sau. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 2. PHIÊN MÃ VÀ DỊCH MÃ

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - HS nêu được khái niệm phiên mã, dịch mã, poliribôxôm. - Trình bày được những diễn biến chính của cơ chế phiên mã, cơ chế dịch mã. - Nêu được một số đặc điểm phiên mã ở tế bào nhân thực khác với tế bào nhân sơ. - Giải thích vì sao thông tin di truyền giữ ở trong nhân mà vẫn chỉ đạo được sự tổng hợp protein ở ngoài nhân. 2. Kĩ năng: Rèn kĩ năng quan sát, phát triển năng lực suy luận ở HS. 3. Thái độ: HS có quan niệm đúng về tính vật chất của hiện tượng di truyền. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, hình 2.1, 2.2, 2.3 2.4. SGK. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức bài 1 Hoạt động của giáo viên - Khái niệm gen, mã di truyền, đặc điểm chung của mã di truyền ? - Cơ chế tự nhân đôi của ADN ?

Hoạt động của học sinh Lắng nghe và lên bảng trả lời câu hỏi

Hoạt động 2: Tìm hiểu về phiên mã Mục tiêu: - Nêu được chức năng của 3 loại ARN - Mô tả được quá tri trình phiên mã Hoạt động của GV và HS GV: Phân biệt cấu trúc và chức năng của các loại ARN ?

Nội dung cần đạt

I. PHIÊN MÃ. 1. Cấu trúc và chức năng của các loại ARN. * ARN thông tin(mARN) HS : Nghiên cứu thông tin SGK trang 11 và - Cấu trúc: Mạch đơn thẳng, đầu 5’ có trình tự nu đặc thảo luận, trả lời được ở mỗi loại ARN : hiệu nằm gần côđôn mở đầu để ribôxôm nhận biết và - Cấu trúc gắn vào. - Chức năng. - Chức năng: Dùng làm khuôn cho dịch mã. * ARN vận chuyển(tARN) GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến - Cấu trúc: Mạch đơn, tự xoắn, có cấu trúc 3 thùy, đầu thức. 3’ mang axit amin có 1 bộ ba đối mã đặc hiệu. - Chức năng: Mang axit amin tới ribôxôm, tham gia dịch thông tin di truyền. * ARN ribôxôm( rARN) GV: Phiên mã là gì?Quá trình phiên mã xảy ra ở - Cấu trúc: Mạch đơn nhưng có nhiều vùng ribôxôm 4

đâu ? + Giai đoạn 1 có enzim nào tham gia? Vị trí tiếp xúc của enzim vào gen? Mạch nào làm khuôn tổng hợp ARN? + Trong giai đoạn kéo dài, enzim di chuyển theo chiều nào? Sự hoạt động của mạch khuôn và sự tạo thành mạch mới? Nguyên tắc nào chi phối? + Khi nào thì quá trình phiên mã được dừng? HS: Nghiên cứu SGK trang 13 trả lời câu hỏi. GV: Lưu ý: + Ở TB nhân sơ, mARN sau phiên mã được trực tiếp dùng làm khuôn để tổng hợp protein + Còn ở TB nhân thực tạo ra mARN sơ khai gồm các êxôn và các intron. Các intron được loại bỏ để tạo thành mARN trưởng thành chỉ gồm các êxôn tham gia quá trình dịch mã.

liên kết với nhau tạo thành vùng xoắc cục bộ. - Chắc năng: Kết hợp với prôtêin cấu tạo ribôxôm. 2. Cơ chế phiên mã. a. Khái niệm. - Phiên mã là quá trình tổng hợp ARN trên mạch khuôn ADN. - Quá trình phiên mã diễn ra ở trong nhân tế bào, tại kì trung gian giữa 2 lần phân bào, lúc NST tháo xoắn. b. Cơ chế phiên mã * Tháo xoắn ADN : Enzim ARN pôlimeraza bám vào vùng khởi đầu làm gen tháo xoắn để lộ mạch khuôn 3’ -> 5’. * Tổng hợp ARN: + Enzim ARN pôlimeraza trượt dọc mạch mã gốc 3’5’ tổng hợp ARN theo nguyên tắc bổ sung (A-U, GX, T-A, X-G) cho đến khi gặp tính hiệu kết thúc. * Giai đoạn kết thúc: Phân tử mARN có chiều 5’-3’ được giải phóng. Sau đó 2 mạch của ADN liên kết lại với nhau.

Hoạt động 3: Tìm hiểu về dịch mã Mục tiêu: - Nêu được những đặc điểm chính của dịch mã - Trình bày được ý nghĩa của DM Hoạt động của GV và HS GV nêu vấn đề : Dịch mã nghĩa là như thế nào ? HS: Nêu khái niệm về dịch mã. GV: Yêu cầu hS quan sát hình 2.3, mô tả các giai đoạn của quá trình dịch mã. HS: Nghiên cứu hình 2.3 và thông tin sgk trang 12,13, nêu được 2 giai đoạn: - Hoạt hóa axit amin. - Tổng hợp chuỗi pôlipeptit. GV bổ sung: - Trên mỗi phân tử mARN thường có một số ribôxôm cùng hoạt động gọi là pôliri bôxôm. - Mỗi phân tử mARN có thể tổng hợp từ 1 đến nhiều chuỗi polipeptit cùng loại rồi tự hủy. Các ribôxôm được sử dụng qua vài thế hệ tế bào và có thể tham gia tổng hợp bất cứ loại protein nào.

Nội dung cần đạt II. CƠ CHẾ DỊCH MÃ. 1. Khái niệm. - Dịch mã là quá trình chuyển tổng hợp prô - Dịch mã là giai đoạn kế tiếp sau phiên mã, diễn ra ở tế bào chất. 2. Diễn biến của cơ chế dịch mã. a. Hoạt hóa aa. Sơ đồ hóa: enzim aa + ATP ---------> aa-ATP (aa hoạt hóa) enzim -----------> phức hợp aa -tARN. b. Tổng hợp chuỗi pôlipeptit. - Mở đầu( hình 2.3a ) - Bước kéo dài chuỗi pôlipeptit( hình 2.3b) - Kết thúc ( Hình 2.3c ) * Cơ chế phân tử của hiện tượng di truyền: P. mã D.mã ADN --------> mARN -------->pr--->T trạng.

Hoạt động 4: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học giải bài tập trắc nghiệm. 5

(TN2014- MĐ 918): Khi nói về quá trình dịch mã, những phát biểu nào sau đây đúng? (1)Dịch mã là quá trình tổng hợp prôtêin, quá trình này chỉ diển ra trong nhân của tế bào nhân thực (2)Quá trình dịch mã có thể chia thành hai giai đoạn là hoạt hóa axit amin và tổng hợp chuỗi pôlipeptit (3)Trong quá trình dịch mã, trên mỗi phân tử mARN thường có một số ribôxôm cùng hoạt động (4)Quá trình dịch mã kết thúc khi ribôxôm tiếp xúc với côđon 5’ UUG 3’ trên phân tử mARN A. (1), (4). B. (2), (4) C. (1), (3) D. (2), (3) (THPTQG2017; Câu 92-MĐ 202): Enzim nào sau đây tham gia vào quá trình tổng hợp ARN? A. Restrictaza.B.ARN pôlimeraza. C. ADN pôlimeraza.D. Ligaza (TN2011- MĐ 146): Trên mạch mang mã gốc của gen có một bộ ba 3'AGX5'. Bộ ba tương ứng trên phân tử mARN được phiên mã từ gen này là A. 5'GXU3'. B. 5'UXG3'. C. 5'GXT3'. D. 5'XGU3'. (TN2011- MĐ 146): Trong quá trình dịch mã, trên một phân tử mARN thường có một số ribôxôm cùng hoạt động. Các ribôxôm này được gọi là A. pôliribôxôm. B. pôlinuclêôxôm. C. pôlinuclêôtit. D. pôlipeptit. (TN2011- MĐ 146): Trong quá trình dịch mã, loại axit nuclêic có chức năng vận chuyển axit amin là A. mARN. B. ADN. C. rARN. D. tARN. (THPTQG - 2015) Côđon nào sau đây quy định tín hiệu kết thúc quá trình dịch mã? A. 5’UAX3’. B. 5’UGX3’. C. 5’UGG3’. D. 5’UAG3’. (THPTQG - 2016) Ở tế bào nhân thực, quá trình nào sau đây chỉ diễn ra ở tế bào chất? A. Phiên mã tổng hợp tARN. B. Nhân đôi ADN. C. Dịch mã. D. Phiên mã tổng hợp mARN. (THPTQG2017; Câu 88-MĐ 205):

(ĐH 2014 - Mã đề thi 538) Ở sinh vật nhân thực, nguyên tắc bổ sung giữa G-X, A-U và ngược lại được thể hiện trong cấu trúc phân tử và quá trình nào sau đây? (1) Phân tử ADN mạch kép (2) phân tử tARN (3) Phân tử prôtêin (4) Quá trình dịch mã A. (1) và (3) B. (1) và (2) C. (2) và (4) D. (3) và (4) (THPTQG2017; Câu 93-MĐ 205):

(THPTQG2017; Câu 114-MĐ 205):

(THPTQG2017; Câu 114-MĐ 206):

Hoạt động 5: Giao nhiệm vụ về nhà 6

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 3. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Nêu được cấu trúc của Ôpêrôn lac. - Trình bày được cơ chế và ý nghĩa điều hòa hoạt động của gen ở sinh vật nhân sơ thông qua ví dụ về hoạt động của ôpêrôn lac ở E.Coli. 2. Kĩ năng: Tư duy phân tích lôgic và khả năng khái quát hóa cho học sinh. 3. Thái độ :HS xây dựng và củng cố niềm tin vào khoa học. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, hình 3.1, 3.2a, 3.2b. SGK. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức bài 2 Hoạt động của giáo viên - Diễn biến và kết quả của quá trình phiên mã ? - Quá trình dịch mã tại ribôxôm diễn ra như thế nào?

Hoạt động của học sinh

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái quát điều hòa hoạt động của gen Mục tiêu: - Nêu được khái niệm ĐHH ĐG - Nêu được các mức độ ĐHH ĐG Hoạt động của GV và HS GV: Nêu khái niệm điều hòa hoạt động của gen? + Điều hòa hoạt động của gen phụ thuộc vào những yếu tố nào? + Cơ chế nào giúp tế bào tổng hợp protein cần thiết vào lúc thích hợp? HS: Thực hiện theo yêu cầu của GV để trả lời câu hỏi. GV: Nhận xét, bổ sung:

Nội dung cần đạt I. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN. - Điều hòa hoạt động của gen là điều hòa lượng sản phẩm của gen được tạo ra. - Điều hòa hoạt động của gen xảy ra ở nhiều mức độ : + Điều hòa phiên mã : Điều hòa số lượng mARN được tổng hợp trong tế bào. + Điều hòa dịch mã : Điều hòa lượng prôtêin được tạo ra. + Điều hòa sau dịch mã : Làm biến đổi prô têin sau khi đực tổng hợp để thực hiện chức năng nhất định.

Hoạt động 3: Tìm hiểu về ĐHH ĐG ở SVNS Mục tiêu: - Trình bày được các yếu tố tham gia ĐHH ĐG ở SVNS 8

- Trình bày được khái niệm, thành phần của Oprol LAC - Nêu được cơ chế ĐHH ĐG ở SVNS theo mô hình Oprol LAC Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV treo tranh cấu trúc Operol: Ôpêrôn lac là II. ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG CỦA GEN Ở SINH gì? Cho ví dụ. VẬT NHÂN SƠ. 1. Cấu trúc của ôpêrôn lac HS: Đọc mục II trang 18 trả lời câu hỏi. * Khái niệm về ôpêron: Trên ADN của vi khuẩn, các gen có liên quan về chức năng thường được phân bố GV: Nhận xétvà bổ sung để hoàn thiện kiến thành một cụm, có chung một cơ chế điều hòa được thức. gọi là ôpêron. VD: ô pê rôn lac ở vi khuẩn E.Coli điều hòa tổng hợp GV: + Cấu tạo của ôpêrôn lac gồm các thành các enzim giúp chúng sử dụng đường lactôzơ. phần nào? * Ôpêrôn lac gồm 3 thành phần: + Ôpêrôn lac hoạt động như thế nào? - Nhóm gen cấu trúc (Z, Y, A): Quy định tổng hợp enzim tham gia vào các phản ứng phan giải đường HS: Trả lời câu hỏi, lớp nhận xét bổ sung. lactôzơ. - Vùng vận hành (O): là vị trí tương tác với chất GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến prôtêin ức chế ngăn cản phiên mã. thức. - Vùng khởi động (P): Là nơi mà ARN polimeraza bám vào và khởi đầu phiên mã. GV: Yêu cầu HS quan sát hình 3.2a, 3.2b trang 2. Cơ chế hoạt động của ôpêrôn lac ở E.Coli. 16, 17 SGK và cho biết: - Khi môi trường không lac tôzơ: + Những biểu hiện ở gen R và ôpêrôn lac trong + Gen điều hòa (R) tổng hợp prôtêin ức chế. trạng thái bị ức chế (I) + Prôtêin ức chế đến bám vào vùng vận hành. + Những biểu hiện ở gen R và ôpêrôn lac khi có + Các gen cấu trúc không hoạt động phiên mã. các chất cảm ứng lactôzơ (II). - Khi môi trường có lactôzơ: + Phân tử lactôzơ liên kết với prôtêin ức chế,làm biến HS: Thảo luận trong nhóm -> đại diện của đổi cấu hình prôtêin. nhóm trình bày -> Các HS khác bổ sung. + Prôtêin ức chế bị không liên kết được với vùng vận hành( bất hoạt), mARN của các gen Z, Y, A được GV: Nhận xét, đánh giá, tổng kết. tổng hợp và sau đó được dịch mã tổng hợp các enzim phân giải đường lactôzơ. GV bổ sung thêm: Khi lactôzơ bị phân giải hết, + Khi đường lactôzơ bị phân giải hết, prôtêin ức chế chất ức chế được giải phóng. Chất ức chế liên kết vời vùng vận hành, phiên mã bị dùng. chuyển từ trạng thía bất hoạt sang trạng thái hoạt động đến bám vào vùng chỉ huy và ôpêrôn lại chuyển sang trạng thái bị ức chế Hoạt động 4: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học giải BTTN. (ĐH 2010 - Mã đề thi 381) Theo Jacôp và Mônô, các thành phần cấu tạo của opêron Lac gồm: A. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng khởi động (P). B. vùng vận hành (O), nhóm gen cấu trúc, vùng khởi động (P). C. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng vận hành (O). D. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng vận hành (O), vùng khởi động (P). (ĐH 2013 - Mã đề thi 196) Cho các thành phần: (1) mARN của gen cấu trúc; (2) Các loại nuclêôtit A, U, G, X; 9

(3) ARN pôlimeraza; (4) ADN ligaza; (5) ADN pôlimeraza. Các thành phần tham gia vào quá trình phiên mã các gen cấu trúc của opêron Lac ở E.coli là A. (3) và (5). B. (2) và (3). C. (1), (2) và (3).D. (2), (3) và (4). (ĐH 2009 - Mã đề thi 297) Trong mô hình cấu trúc của opêron Lac, vùng vận hành là nơi A. chứa thông tin mã hoá các axit amin trong phân tử prôtêin cấu trúc. B. ARN pôlimeraza bám vào và khởi đầu phiên mã. C. prôtêin ức chế có thể liên kết làm ngăn cản sự phiên mã. D. mang thông tin quy định cấu trúc prôtêin ức chế. (ĐH 2011 - Mã đề thi 162) Trong cơ chế điều hoà hoạt động của opêron Lac, sự kiện nào sau đây diễn ra cả khi môi trường có lactôzơ và khi môi trường không có lactôzơ? A. Một số phân tử lactôzơ liên kết với prôtêin ức chế. B. Gen điều hoà R tổng hợp prôtêin ức chế. C. Các gen cấu trúc Z, Y, A phiên mã tạo ra các phân tử mARN tương ứng. D. ARN pôlimeraza liên kết với vùng khởi động của opêron Lac và tiến hành phiên mã. (THPTQG 2017; MĐ 205)

Hoạt động 5: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh NV 1: Kẻ bảng phân biệt 2 hình thức ĐHG ở - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. SVNS - Ghi những chuẩn bị cho bài sau. NV 2: Phân biệt ĐHG ở SVNS với SVNT NV 3: Học bài và trả lời câu hỏi cuối bài SGK trang 19. NV 4: Nghiên cứu bài đột biến gen trang 20.

IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY ……………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: ĐỘT BIẾN GEN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

Hoạt động 2: Tìm hiểu về khái niệm ĐBG Mục tiêu: - Phân biệt được BD với TĐB - Nêu được khái niệm ĐBG, ĐB điểm - Trình bày được các dạng ĐBG (ĐB điểm) Hoạt động của GV và HS GV đặt vấn đề: + Thế nào là đột biến gen? + Tần số đột biến tự nhiên là lớn hay nhỏ? + Có thể thay đổi tần số này không? + Thể đột biến là gì? Hãy phân biệt đột biến gen với thể đột biến? HS: Đọc mục I.1 SGK trang 19 để trả lời câu hỏi. GV: Nhận xét, bổ sung để hoàn thiện kiến thức. GV: Yêu cầu HS nghiên cứu SGK mục I.2 trang 19 và trả lời câu hỏi: Hãy phân biệt các dạng đột biến gen? Trong các dạng đột biến gen, dạng nào gây hậu quả lớn hơn? Tại sao? HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận và trả lời các câu hỏi.

Nội dung cần đạt I. KHÁI NIỆM VỀ ĐỘT BIẾN GEN 1. Khái niệm. - Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen. - Đột biến xảy ra tại một điểm nào đó trên phân tử ADN liên quan đến một cặp nucleôtit được gọi là đột biến điểm. - Đặc điểm: + Mỗi lần biến đổi gen tạo ra 1 alen mời. + Tần số đột biến gen tự nhiên là rất thấp (10-6 -10-4). - Thể đột biến là những cá thể mang đột biến gen đã biểu hiện ở kiểu hình của cơ thể. 2. Các dạng đột biến gen: a. Đột biến thay thế một cặp nucleôtit: làm thay đổi trình tự aa trong prôtêin và thay đổi chức năng của prôtêin. b. Đột biến mất hoặc thêm một cặp nucleôtit: mã di 11

GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến truyền bị đọc sai kể từ vị trí xảy ra đột biến -> làm thức. thay đổi trình tự aa trong chuỗi pôipeptit và làm thay đổi chức năng của protein.

Hoạt động 3: Tìm hiểu về nguyên nhân và cơ chế phát sinh ĐBG Mục tiêu: - Nêu được nguyên nhân của ĐBG - Phân tích được cơ chế phát sinh ĐBG Hoạt động của GV và HS GV nêu câu hỏi : + Các dạng đột biến gen do nguyên nhân, yếu tố nào ? HS: Nghiên cứu mục II.1 SGK trang 21 trả lời câu hỏi, yêu cầu nêu được: + Do bazơ nitơ thường tồn tại ở 2 dạng: Dạng thường và dạng hiếm. Dạng hiếm gây hiện tượng kết cặp bổ sung sai trong quá trình nhân đôi ADN -> đột biến gen. + Do các tác nhân li hóa hoặc do rối loạn trao đổi chất trong tế bào. GV tiếp tục nêu câu hỏi: + Vậy cơ chế tác động của các tác nhân dẫn đến đột biến gen là như thế nào? + Đột biến gen phụ thuộc vào các nhân tố nào? HS: Đọc SGK, trao đổi nhóm, đại diện HS trình bày, lớp nhận xét bổ sung, yêu cầu nêu được: + Đột biến gen phụ thuộc vào loại tác nhân, cường độ, liều lượng của tác nhân và đặc điểm cấu trúc của gen. + Sự thay đổi 1 nucleotit ở 1 mạch (tiền đột biến) -> đột biến. GV yêu cầu HS trả lời lệnh SGK: Tại sao nhiều đột biến điểm như đột biến thay thế cặp nucleotit lại hầu như vô hại đối với thể đột biến? HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận, và trả lời.

Nội dung cần đạt II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ PHÁT SINH ĐỘT BIẾN GEN 1. Nguyên nhân. - Do tác động lí, hóa, sinh học ở ngoại cảnh. - Do những rối loạn sinh lí, hóa sinh trong tế bào. 2. Cơ chế phát sinh đột biến gen. a. Sự kết cặp không đúng trong nhân đôi ADN. - Các bazơ nitơ thường tồn tại ở 2 dạng cấu trúc : dạng thường và dạng hiếm. + Các dạng hiếm (hỗ biến) có những vị trí liên kết hiđrô bị thay đổi làm cho chúng kết cặp không đúng khi nhân đôi, từ đó dẫn đến phát sinh đột biến gen. + VD: Guanin dạng hiếm (G*) có thể làm biến đổi cặp G*-X →A-T. b. Tác động của các tác nhân gây đột biến - Tác động của các tác nhân vật lí : Tia tử ngoại(UV)làm cho 2 bazơ Timin trên 1 mạch ADN liên kết với nhau làm phát sinh ĐBG. - Tác động của các tác nhân hóa học : 5-Brôm Uraxin là đồng đẳng của Timin gây thay thế A-T → G-X. - Tác nhân sinh học : Virut gây ra đột biến.

Hoạt động 4: Tìm hiểu về hậu quả ĐBG Mục tiêu: - Trình bày được hậu quả và ý nghĩa ĐBG Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Đột biến gen có vai trò như thế nào đối với III. HẬU QUẢ VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘT BIẾN tiến hóa và chọn giống? GEN. HS: Nghiên cứu thông tin SGK, trả lời. 1. Hậu quả của đột biến gen. GV: Nhận xet và bổ sung. - Đột biến gen có thể gây hại ,vô hại hoặc có lợi cho thể đột biến. 12

- Mức độ gây hại của các alen đột biến phụ thuộc vào điều kiện môi trường cũng như phụ thuộc vào tổ hợp gen. 2. Vai trò và ý nghĩa của đột biến gen. - Đột biến gen cung cấp nguyên liệu cho quá trình tiến hóa và chọn giống và nghiên cứu di truyền. Hoạt động 4: Củng cố Mục tiêu: - Khái quát nội dung kiến thức bài học - HS giải được một số câu hỏi trắc nghiệm (TN2009 – MĐ159): Tác nhân hoá học nào sau đây có thể làm mất hoặc thêm một cặp nuclêôtit trên ADN, dẫn đến dịch khung đọc mã di truyền? A. Êtyl mêtal sunphônat (EMS). B. 5-brôm uraxin (5BU). C. Acridin. D. Cônsixin. (TN2009 – MĐ159):: Dạng đột biến điểm nào sau đây xảy ra trên gen không làm thay đổi số lượng nuclêôtit của gen nhưng làm thay đổi số lượng liên kết hiđrô trong gen? A. Thay cặp nuclêôtit A-T bằng cặp G-X. B. Thêm một cặp nuclêôtit. C. Thay cặp nuclêôtit A-T bằng cặp T-A. D. Mất một cặp nuclêôtit. (TN2009 – MĐ159): Phát biểu nào sau đây là đúng khi nói về đột biến gen? A. Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen. B. Tất cả các đột biến gen đều biểu hiện ngay thành kiểu hình. C. Tất cả các đột biến gen đều có hại. D. Có nhiều dạng đột biến điểm như: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn. (ĐH 2008 - Mã đề thi 379 ) Đột biến gen A. phát sinh trong nguyên phân của tế bào mô sinh dưỡng sẽ di truyền cho đời sau qua sinh sản hữu tính. B. phát sinh trong giảm phân sẽ đi vào giao tử và di truyền được cho thế hệ sau qua sinh sản hữu tính. C. phát sinh trong giảm phân sẽ được nhân lên ở một mô cơ thể và biểu hiện kiểu hình ở một phần cơ thể. D. thường xuất hiện đồng loạt trên các cá thể cùng loài sống trong cùng một điều kiện sống. (ĐH 2013 - Mã đề thi 196) Khi nói về đột biến gen, phát biểu nào sau đây không đúng? A. Phần lớn đột biến gen xảy ra trong quá trình nhân đôi ADN. B. Đột biến gen là nguồn nguyên liệu sơ cấp chủ yếu của quá trình tiến hoá. C. Phần lớn đột biến điểm là dạng đột biến mất một cặp nuclêôtit. D. Đột biến gen có thể có lợi, có hại hoặc trung tính đối với thể đột biến. (ĐH 2013 - Mã đề thi 196) Mức độ có lợi hay có hại của gen đột biến phụ thuộc vào A. tần số phát sinh đột biến. B. số lượng cá thể trong quần thể. C. tỉ lệ đực, cái trong quần thể. D. môi trường sống và tổ hợp gen. (ĐH 2008 - Mã đề thi 379 ) Một quần thể sinh vật có gen A bị đột biến thành gen a, gen B bị đột biến thành gen b. Biết các cặp gen tác động riêng rẽ và gen trội là trội hoàn toàn. Các kiểu gen nào sau đây là của thể đột biến? A. AABb, AaBB. B. AABB, AABb. C. AaBb, AABb.D. aaBb, Aabb. (ĐH 2011 - Mã đề thi 162) Khi nói về đột biến gen, phát biểu nào sau đây không đúng? A. Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen. B. Đột biến gen làm thay đổi vị trí của gen trên nhiễm sắc thể. C. Đột biến gen làm xuất hiện các alen khác nhau trong quần thể. D. Đột biến gen có thể gây hại nhưng cũng có thể vô hại hoặc có lợi cho thể đột biến. (THPTQG - 2016) Khi nói về đột biến gen, phát biểu nào sau đây đúng? A. Đột biến gen có thể xảy ra ở cả tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh dục. B. Gen đột biến luôn được di truyền cho thế hệ sau. C. Gen đột biến luôn được biểu hiện thành kiểu hình. D. Đột biến gen cung cấp nguyên liệu thứ cấp cho quá trình tiến hóa.

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu: 1. Kiến thức:Nêu đặc điểm, ý nghĩa các loại ĐB 2. Kĩ năng:Quan sát hình vẽ để rút ra hiện tượng, bản chất sự vật. 3. Thái độ: Giáo dục môi trường, giải thích một số hiện tượng thực tế trong đời sống. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, sơ đồ hình thái, cấu trúc hiển vi NST; máy chiếu. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức về đột biến gen Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Câu 1:Thế nào là đột biến điểm? Nêu tên và đặc HS lên bảng trả lời câu hỏi điểm của các dạng ĐB điểm. Câu 2:Trình bày cơ chế phát sinh và vai trò của đột biến gen. Hoạt động 2: Tìm hiểu về NST và ĐBCTNST Mục tiêu: - Mô tả đặc điểm hình thái, cấu trúc và chức năng của NST, ở sinh vật nhân thực. - Nêu được đặc điểm bộ NST đặc trưng của mỗi loài. - Trình bày được khái niệm về đột biến cấu trúc NST. Phân biệt được các dạng đột biến cấu trúc NST và hậu quả của chúng. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt * ND 1: Tìm hiểu về hình thái và cấu trúc I. HÌNH THÁI VÀ CẤU TRÚC NHIỄM SẮC NST. THỂ. 1. Hình thái nhiễm sắc thể GV: Yêu cầu HS nghiên cứu mục I.1 trang 23 - NST là 1cấu trúc gồm phân tử ADN và liên kết với SGK và cho biết: Vật chất cấu tạo nên NST và các loại prôtêin khác nhau(chủ yếu prôtein histôn) tính đặc trưng của bộ NST lưỡng bội của loài, - Mỗi nhiễm sắc thể chứa: trạng thái tồn tại của NST trong tế bào xô ma? + Tâm động: chứa trình tự nu đặc biệt, là vị trí liên kết Sự khác nhau về hình thái NST ở tế bào chưa với thoi phân bào giúp NST di chuyển về các cực của phân chia và khi tế bào ở kì giữa của nguyên tế bào trong phân bào. phân? + Vùng đầu mút: có tác dụng bảo vệ NST, làm cho NST không dính vào nhau, có trình tự nu khởi đầu HS: Nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi. quá trình nhân đôi ADN. - Mỗi loài có một bộ NST đặc trưng về số lượng, hình GV: Nhận xét và bổ sung về hình thái NST để thái và cấu trúc. hoàn thiện kiến thức. - Có 2 loại NST: NST thường và NST giới tính. 15

GV: Cho HS quan sát hình 5.2 SGK phóng to và yêu cầu trả lời câu hỏi: Hình vẽ thể hiện điều gì? Mô tả rõ từng cấp độ xoắn?Trong nhân mỗi tế bào đơn bội ở người chứa 1 m ADN. Bằng cách nào lượng ADN khổng lồ này có thể xếp gọn trong nhân? HS: Nghiên cứu hình 5.2 và thông tin SGK để thảo luận và trả lời.

2. Cấu trúc siêu hiển vi của NST. - Ở sinh vatạ nhân thực: NST được cấu tạo từ chất nhiễm sắc gồm ADN và prôtêin: + Phân tử ADN rất dài. + ADN được xếp vào các NST khác nhau và có sự gói bọc ADN theo các mức xoắn khác nhau trong mỗi NST.(Hình 5.2) - Ở sinh vật nhân sơ: Mỗi tế bào chỉ chứa 1 phân tử ADN mạch kép, có dạng vòng, chưa có cấu trúc NST.

* ND 2: Tìm hiểu về đột biến cấu trúc NST.

II. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ. 1. Khái niệm. - Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc của NST, thực chất là sắp xếp lại trình tự các gen, làm thay đổi hình dạng và cấu trúc của NST 2. Các dạng đột biến cấu trúc NST. a. Mất đoạn : - Là đột biến làm mất đi một đoạn nào đó của NST - Làm giảm sl gen trên NST, mất cân bằng gen. - Thường gây chết hoặc giảm sức sống. b. Lặp đoạn: - Là đột biến làm cho một đoạn của NST có thể lặp lại một hay nhiều lần. - Làm tăng sl gen trên NST, mất cân bằng gen. - Làm tăng hoặc giảm cường độ biểu hiện của tính trạng, không gây hậu quả nghiêm trọng, tạo nên các gen mới trong quá trình tiến hóa. c. Đảo đoạn: - Là đột biến trong đó một đoạn NST đứt ra và đảo ngược 1800 và nối lại. - Làm thay đổi trình tự pbố của các gen trên NST. - Có thể ảnh hưởng đến sức sống, giảm khả năng sinh sản của thể đột biến, tạo nguồn nguyên liệu cho tiến hóa, d. Chuyển đoạn: - Là đột biến dẫn đến sự trao đổi đoạn trong một NST hoặc giữa các NST không tương đồng. - Một sôa gen trên NST thể này chuyển sang NST khác dẫn đến làm thay đổi nhóm gen liên kết. - Chuyển đoạn lớn thường gây chết hoặc làm mất khả năng sinh sản.

GV: Đột biến cấu trúc NST là gì? HS: Nghiên cưua thông tin SGK để trả lời. GV: Yêu cầu HS nghiên cứu mục II SGK trang24, 25 để phân biệt cơ chế phát sinh và hậu quả của các dạng đột biến cấu trúc NST? Tại sao đột biến mất đoạn thường gây chết? HS: Do mất cân bằng hệ gen. Mất đoạn nhỏ không ảnh hưởng -> lợi dụng mất đoạn nhỏ trong chọn giống để loại bỏ gen không mong muốn. GV: Tại sao dạng đột biến này ít hoặc không ảnh hưởng đến sức sống sinh vật? HS:Do không tăng không giảm VCDT, chỉ làm tăng sự sai khác giữa các NST. GV: Tại sao đột biến chuyển đoạn lại gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt ảnh hưởng đến sức sinh sản của sinh vật? HS:Sự chuyển đoạn thay đổi lớn trong cấu trúc NST, khiến cho các NST trong cặp mất trạng thái tương đồng, dẫn đến khó khăn trong quá trình phát sinh giao tử. GV: Có thể lợi dụng chuyển đoạn nhỏ trong chọn giống? (chuyển đoạn NST chứa gen mong muốn khác loài).

Hoạt động 3: Củng cố Mục tiêu: - Khái quát nội dung kiến thức bài học - HS giải được một số câu hỏi trắc nghiệm (TN2011- MĐ 146): Những thành phần nào sau đây tham gia cấu tạo nên nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân thực? 16

A. mARN và prôtêin. B. tARN và prôtêin. C. rARN và prôtêin. D. ADN và prôtêin. (TN2009 – MĐ159): Trong các mức cấu trúc siêu hiển vi của nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân thực, sợi cơ bản có đường kính A. 11 nm. B. 2 nm. C. 30 nm. D. 300 nm. (TN2014- MĐ 918): Khi nói về đột biến đảo đoạn nhiễm sắc thể, phát biểu nào sau đây đúng? A. Đột biến đảo đoạn nhiễm sắc thể làm thay đổi chiều dài của nhiễm sắc thể. B. Đột biến đảo đoạn nhiễm sắc thể làm thay đổi trình tự phân bố các gen trên nhiễm sắc thể. C. Đột biến đảo đoạn nhiễm sắc thể làm cho một số gen trên nhiễm sắc thể này được chuyển sang nhiễm sắc thể khác. D. Đột biến đảo đoạn nhiễm sắc thể làm gia tăng số lượng gen trên nhiễm sắc thể. (ĐH 2008): Trong chọn giống, để loại bỏ 1 gen có hại ra khỏi nhóm gen liên kết người ta thường gây đột biến A. lặp đoạn lớn NST. B. mất đoạn nhỏ NST. C. lặp đoạn nhỏ NST D. đảo đoạn NST. (ĐH 2008): Sơ đồ sau minh họa cho dạng đột biến cấu trúc NST nào? (1) ABCD.EFGH → ABGFE.DCH (2) ABCD.EFGH → AD.EFGBCH A. (1) - đảo đoạn chứa tâm động; (2) - chuyển đoạn trong một NST. B. (1) - chuyển đoạn chứa tâm động; (2) - đảo đoạn chứa tâm động. C. (1) - chuyển đoạn không chứa tâm động; (2) - chuyển đoạn trong một NST. D. (1) - đảo đoạn chứa tâm động; (2) - đảo đoạn không chứa tâm động. (ĐH 2008): Một NST có các đoạn khác nhau sắp xếp theo trình tự ABCDEG.HKM đã bị đột biến. NST đột biến có trình tự ABCDCDEG.HKM. Dạng đột biến này A. thường làm xuất hiện nhiều gen mới trong quần thể. B. thường gây chết cho cơ thể mang NST đột biến. C. thường làm thay đổi số nhóm gen liên kết của loài. D. thường làm tăng hoặc giảm cường độ biểu hiện của tính trạng. (TN201-MĐ381): Dạng đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể nào sau đây làm tăng hoạt tính của enzim amilaza ở đại mạch, có ý nghĩa trong công nghiệp sản xuất bia? A. Chuyển đoạn. B. Lặp đoạn. C. Mất đoạn. D. Đảo đoạn. Một nhóm tế bào sinh tinh chỉ mang đột biến cấu trúc ở hai NST thuộc hai cặp tương đồng số 3 và số 5. Biết quá trình giảm phân diễn ra bình thường và không xảy ra trao đổi chéo. Tính theo lí thuyết, tỉ lệ loại giao tử không mang NST đột biến trong tổng số giao tử là A. 1/4. B. 1/2. C.1/8. D. 1/16. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY ……………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

6,7

Tên bài/ chủ đề: ĐỘT BIẾN SỐ LƯỢNG NST

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

Hoạt động 2: Tìm hiểu về ĐB lệch bội Mục tiêu: - Nêu được khái niệm đột biến lệch bội và đa bội. - Giải thích được cơ chế phát sinh thể lệch bội - Trình bày đuọc hậu quả của ĐBLB ở người. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt * ND 1 : Tìm hiểu về đột biến lệch bội. I. ĐỘT BIẾN LỆCH BỘI. GV:Thế nào đột biến lệch bội ? 1. Khái niệmvà phân loại. + Phân biệt các dạng đột biến lệch bội: Thể 1 - Đột biến lệch bội là những biến đổi về số lượng nhiễm, khuyết nhiễm, ba nhiễm, bốn nhiễm? NST xảy ra ở 1 hay 1 số cặp NST tương đồng. HS: Vận dụng kiến thức đã học, trao đổi trong - Các dạng lệch bội: Hình 6.1 SGK trang 27. nhóm thống nhất ý kiến -> đại diện 1 số HS trả - Đột biến lệch bội thường gặp ở thực vật, ít gặp ở lời -> lớp nhận xét, bổ sung. động vật. GV: Đánh giá, chỉnh sửa đi tới kết luận. 2. Cơ chế phát sinh. GV: Nêu tiếp vấn đề: - Trong giảm phân: Do sự rối loạn phân bào, một hay + Nếu tế bào 2n phân chia không bình thường vài cặp NST không phân li → Giao tử thừa hoặc thiếu thì trong đó hình thành các dạng giao tử có sự 1 vài NST → Các giao tử này kết hợp với giao tử bình khác nhau về số lượng NST như: n-2, n-1, n+1, thường sẽ tạo các thể lệch bội. n+2...Vậy nguyên nhân là gì? - Trong nguyên phân (tế bào sinh dưỡng): Nếu lệch + Cơ chế phát sinh các dạng đột biến lệch bội là bội xảy ra ở giai đoạn phát triển sớm của hợp tử → như thế nào? một phần cơ thể mang đột biến lệch bội → thể khảm. 18

HS: Nghiên cứu thông tin SGK trang 33 mục II.2 trả lời câu hỏi GV: nhận xét đánh giá, chỉnh sửa, bổ sung hoàn thiện kiến thức. GV: Tại sao thể lệch bội thường không có khả năng sống hoặc giảm sức sống, giảm khả năng sinh sản? HS: Do sự tăng hay giảm số lượng của 1 hay vài cặp NST làm mất cân bằng của toàn bộ hệ gen.

3. Hậu quả. - Thể lệch bội thường không có khả năng sống hoặc sức sống giảm, giảm khả năng sinh sản tùy loài. - VD: Hội trứng Đao, Siêu nữ 3X (XXX), Toc nơ (XO), Claiphen tơ (XXY)ở người. 4. Ý nghĩa: Cung cấp nguyên liệu cho tiến hóa và chọn giống

II. ĐỘT BIẾN ĐA BỘI. 1. Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa bội. - Khái niệm: Là sự tăng một số nguyên lần bộ NST đơn bội của cùng một loài và lớn hơn 2n. Trong đó 3n, 5n, 7n...gọi là đa bội lẻ; còn 4n, 6n... gọi là đa bội chẵn. - Cơ chế phát sinh: + Do trong quá trình giảm phân, bộ NST của tế bào không phân li, tạo thành giao tử chứa 2n. Qua thụ tinh sự kết hợp của các giao tử 2n này với nhau tạo thành thể tứ bội 4n, hay kết hợp với giao tử bình thường n sẽ tạo thể tam bội 3n. + Trong lần nguyên phân đầu tiên của hợp tử, nếu tế bào không phân chia NST thì cũng tạo nên thể tứ bội. 2. Khái niệm và cơ chế phát sinh thể dị đa bội. - Khái niệm: Là dạng đột biến gia tăng số bộ NST đơn bội của 2 loài khác nhau. - Cơ chế phát sinh: Cơ chế hình thành thể dị đa bội là lai xa kết hợp với đa bội hóa tạo ra cây song nhị bội gồm 2 bộ NST của 2 loài đem lai. VD: Hình 6.3 SGK trang 29. 3. Hậu quả và vai trò của đột biến đa bội - Đặc điểm của thể đa bội: + Tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển khỏe, chống chịu tốt. + Thể đa bội lẻ (3n, 5n...) hầu như không có khả năng sinh giao tử bình thường. Các giống cây ăn quả không hạt thường là thể đa bội lẻ (dưa hấu, nho...) - Vai trò: Đột biến đa bội đóng vai trò quan trọng trong tiến hoá (hình thành loài mới) và trong trồng trọt (tạo cây trồng năng suất cao...) Hoạt động 3: Tìm hiểu về ĐB đa bội Mục tiêu: - Nêu được khái niệm đột biến đa bội. - Phân biệt ĐB tự đa bội với dị đa bội. - Trình bày đuọc hậu quả và ý nghĩa của ĐB đa bội. * ND 2: Tìm hiểu đột biến đa bội. II. ĐỘT BIẾN ĐA BỘI. 1. Khái niệm và cơ chế phát sinh thể tự đa bội. GV: Nêu khái niệm thể tự đa bội ? - Khái niệm: Là sự tăng một số nguyên lần bộ NST 19

HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trảv lời. GV : Thể tự đa bội đực hình thành như thế nào ? HS : Nghiên cứu hình 6.2 và thông tin SGK trang 28 để trả lời nêu được : + Trong ggiảm phân. + Trong nguyên phân. GV : Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến thức. GV: Nêu khái niệm thể dị đa bội ? HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trảv lời. GV : Thể dị đa bội đực hình thành như thế nào ? HS : Nghiên cứu hình 6.2 và thông tin SGK trang 28 để trả lời ? GV : Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến thức. GV: Đột biến đa bội có ý nghĩa gì đối với tiến hóa và chọn giống? GV nhấn mạnh : Thể đa bội có ý nghĩa đối với chọn giống cây trồng vì đa bội có nhiều đặc điểm tốt, đặc biệt là các cây mà chúng ta sử dụng cơ quan sinh dưỡng (thân, lá, củ, rễ...) hoặc tạo các cây ăn quả không hạt. Dị đa bội có thể tạo loài mới. GV gợi ý một số cây như nho, dưa hấu, cam chanh... không hạt hoặc củ cải đường, rau muống, dâu tằm, dương liễu có sản lượng cao, lớn nhanh.

đơn bội của cùng một loài và lớn hơn 2n. Trong đó 3n, 5n, 7n...gọi là đa bội lẻ; còn 4n, 6n... gọi là đa bội chẵn. - Cơ chế phát sinh: + Do trong quá trình giảm phân, bộ NST của tế bào không phân li, tạo thành giao tử chứa 2n. Qua thụ tinh sự kết hợp của các giao tử 2n này với nhau tạo thành thể tứ bội 4n, hay kết hợp với giao tử bình thường n sẽ tạo thể tam bội 3n. + Trong lần nguyên phân đầu tiên của hợp tử, nếu tế bào không phân chia NST thì cũng tạo nên thể tứ bội. 2. Khái niệm và cơ chế phát sinh thể dị đa bội. - Khái niệm: Là dạng đột biến gia tăng số bộ NST đơn bội của 2 loài khác nhau. - Cơ chế phát sinh: Cơ chế hình thành thể dị đa bội là lai xa kết hợp với đa bội hóa tạo ra cây song nhị bội gồm 2 bộ NST của 2 loài đem lai. VD: Hình 6.3 SGK trang 29. 3. Hậu quả và vai trò của đột biến đa bội - Đặc điểm của thể đa bội: + Tế bào to, cơ quan sinh dưỡng lớn, phát triển khỏe, chống chịu tốt. + Thể đa bội lẻ (3n, 5n...) hầu như không có khả năng sinh giao tử bình thường. Các giống cây ăn quả không hạt thường là thể đa bội lẻ (dưa hấu, nho...) - Vai trò: Đột biến đa bội đóng vai trò quan trọng trong tiến hoá (hình thành loài mới) và trong trồng trọt (tạo cây trồng năng suất cao...)

Hoạt động 4: Củng cố Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học ……. Hoạt động của giáo viên

(CĐ-2012) Ởmộtloàithựcvậtlưỡngbội(2n=8),cáccặpnhiễmsắcthểtươngđồngđượckíhiệulà Aa,Bb,DdvàEe.Dođộtbiếnlệchbộiđãlàmxuấthiệnthểmột.Thểmộtnàycóbộnhiễmsắcthể nào trong các bộ nhiễmsắc thể sau đây? A.AaBbDdEe. B. AaBbEe. C. AaBbDEe. D. AaaBbDdEe.

Hoạt động của học sinh Quan sát, thảo luận trả lời câu hỏi

(TN201-MĐ381): Một loài sinh vật có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 48. Tế bào sinh dưỡng của thể một thuộc loài này có số lượng nhiễm sắc thể là 20

A. 94. B. 47. C. 49. D. 24. (TN201-MĐ381): Một loài sinh vật có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 14. Nếu xảy ra đột biến lệch bội thì số loại thể một tối đa có thể được tạo ra trong loài này là A. 8. B. 13. C. 7. D. 15. (CĐ-2008) Ở mộtloàithựcvậtcóbộ nhiễmsắcthể2n=14.Tếbàolácủaloàithựcvật này thuộc thểba nhiễmsẽ có số nhiễmsắc thể là A.21. B. 17. C. 13. D. 15. (ĐH-2012) Mộtloàithựcvậtlưỡngbộicó8nhómgenliênkết.Sốnhiễmsắcthểcótrongmỗitếbàoở thể ba của loài này khi đang ở kì giữa của nguyên phân là A.17. B. 18. C. 9. D. 24. Hoạt động 5: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh BT: Bộ NST lưỡng bội của loài = 24. Xác định: - Lên bảng trình bày kết quả - Có bao nhiêu trường hợp thể 3 có thể xảy ra? - Có bao nhiêu trường hợp thể 1 kép có thể xảy ra? - Có bao nhiêu trường hợp đồng thời xảy ra cả 3 đột biến; thể 0, thể 1 và thể 3? - Yêu cầu HS chuẩn bị bài sau.

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau.

IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết 1

Tên bài/ chủ đề: Bài 7. THỰC HÀNH- QUAN SÁT CÁC DẠNG DỘT Ngày soạn:....../........./...... BIẾN SỐ LƯỢNG NHIỄM SẮC THỂ TRÊN TIÊU Ngày dạy:....../........../....... BẢN CỐ ĐỊNH VÀ TRÊN TIÊU BẢN TẠM THỜI.

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - HS quan sát được hình thái và đếm được số lượng NST của người bình thường và các dạng đột biến số lượng NST trên tiêu bản cố định. - Vẽ hình thái và thống kê số lượng NST đã quan sát trong các trường hợp. - Có thể làm được tiêu bản tạm thời để xác định hình thái và đếm số lượng NST ở châu chấu đực. 2. Kĩ năng:Rèn kĩ năng làm thực hành, ý thức làm việc khoa học, cẩn thận và chính xác. II. Chuẩn bị - Mỗi nhóm 6 HS: 1 kính hiển vi quang học, hộp tiêu bản cố định bộ NST tế bào của người, châu chấu đực, nước cất, oocxein axetic 4-5/100, lam men, lam, kim phân tích, kéo. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức bài 6 Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Vẽ sơ đồ khái quát các dạng đột biến Lên bảng nêu KQ Hoạt động 2: Quan sát các dạng đột biến NST trên tiêu bản cố địnhMục tiêu: Mục tiêu: - HS quan sát được hình thái và đếm được số lượng NST của người bình thường và các dạng đột biến số lượng NST trên tiêu bản cố định Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Nêu mục đích yêu cầu của nội dung thí 1. Quan sát các dạng đột biến NST trên tiêu bản cố nghiệm: định: - Phải quan sát thấy, đếm số lượng và vẽ được a. GV hướng dẫn: hình thái của bộ NST trên cá tiêu bản có sẵn. - Đặt tiêu bản trên kính hiển vi và nhìn từ ngoài (chưa qua thị kính) để điều chỉnh cho vùng có mẫu vật trên GV hướng dẫn các bước tiến hành và thao tác tiêu bản vào giữa vùng sáng. mẫu. - Quan sát toàn bộ tiêu bản từ đầu này đến đầu kia dưới vật kính 10x để sơ bộ xác định vị trí của những GV: Lưư ý học sinh việc điều chỉnh để nhìn tế bào mà NST đã tung ra. thấy được các tế bào mà NST rõ nhất (không có - Chỉnh vùng có nhiều tế bào vào giữa trường kính để sự chồng lấp nhau giữa các NST). chuyển sang quan sát dưới vật kính 40x. HS: Thực hành theo hướng dẫn từng nhóm. b. HS thực hành: - Thảo luận nhóm để xác định kết quả quan sát được. GV: Nhận xét thái độ học tập của các em, tính - Vẽ hình thái NST ở 1 tế bào thuộc mỗi loại vào vở. cẩn thận tỉ mỉ khi quan sát tiêu bản dưới KHV. - Đếm số lượng NST trong mỗi tế bào và ghi vào vở.

Hoạt động 3: Làm tiêu bản tạm thời và quan sát NST. Mục tiêu: - Biết làm tiêu bản tạm thời để quan sát NST - Vẽ được ác dạng ĐB NST Hoạt động của GV và HS

Nội dung cần đạt 22

* Hoạt động 2: Làm tiêu bản tạm thời và quan sát NST. GV: Nêu mục đích yêu cầu của thí nghiệm: - Phải làm thành công tiêu bản tạm thời NST của tinh hoàn châu chấu đực. GV: hướng dẫn HS các bước tiến hành và thao tác mẫu. - Lưu ý HS cách phân biệt châu chấu đực với châu chấu cái, kĩ thuật mổ, tránh làm nát tinh hoàn, làm nhanh tay, nhẹ nhàng. Kĩ thuật lên kính và quan sát. - Điều gì giúp chúng ta làm thí nghiệm này thành công? HS: Thực hành theo hướng dẫn từng nhóm. GV: Tổng kết, nhận xét chung. Đánh giá những thành công của từng cá nhân, từng nhóm. Những kinh nghiệm rút ra từ chính thực hành của các em.

2. Làm tiêu bản tạm thời và quan sát NST. a. GV hướng dẫn: - Dùng kéo cắt bỏ cánh và chân của châu châu đực. - Tay trái cầm phần đầu ngực, tay phải kéo phần bụng ra (tách khỏi ngực) sẽ có một số nội quan trong đó có tinh hoàn bung ra. - Đưa tinh hoàn lên lam kính, nhỏ vào đó vài giọt nước cất. - Dùng kim phân tích tách mỡ xung quanh tinh hoàn, gạt sạch mỡ khỏi lam kính. - Nhỏ vài giọt oocxein axetic lên tinh hoàn để nhuộm trong thời gian 15-20 phút. - Đậy lamen, dùng ngón tay ấn nhẹ lên mặt lamen cho tế bào dàn đều và vỡ để NST bung ra. - Đưa tiêu bản lên kính để quan sát: Lúc đầu bội giác nhỏ sau bội giác lớn. b. HS thao tác thực hành: - Làm theo hướng dẫn và quan sát kĩ hình tháI của tứng NST để vẽ vào vở.

Hoạt động 3: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học Hoạt động của giáo viên - GV nhận xét, đánh giá buổi thực hành. - HS dọn vệ sinh và trả dụng cụ.

Hoạt động của học sinh

IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… 23

TRƯỜNG THPT THẠCH BÀN Điểm

BÀI THU HOẠCH- THỰC HÀNH QUAN SÁT ĐBNST NĂM HỌC 2017- 2018 Họ tên:………………..........….Lớp…………

………………..

Thời gian:…....Ngày kiểm tra………….…. Câu 1: Chú thích các mức độ cấu trúc hiển vi của NST 1...................................................................... 2..................................................................... 3..................................................................... 4..................................................................... 5..................................................................... Câu 2: Nêu chức năng của nhiễm sắc thể

Hình 1 Cấu trúc hiển vi của NST Các hình 2, 3, 4 mô tả bộ NST bất thường ở người làm phát sinh các thể đột biến.

Hình 2

Hình 3

Hình 4

Câu 4: Tên gọi:............................. Tên gọi:................................

Tên gọi:................................

Số lượng NST................

Số lượng NST.....................

Câu 5: Dùng sơ đồ lai giải thích cơ chế phát sinh từng thể đột biến 24

2nAA x 2n AA

GP:

nA ...........

GP:

F1:.............................

...................................

P: GP:

....................................

F1:.......................................... F1:..........................................

Câu 6: Nêu tên các thể đột biến và số NST

Câu 7: Vẽ sơ đồ giải thích cơ chế phát

tương ứng với các hình từ 1 đến 6

sinh dạng 1, 2, 4. Dạng1: (2n – 2)

Dạng 2: (2n – 1)

Dạng 4: (2n + 1)

Câu 8: Gia sử một loài 2n = 16. Nếu xảy ra đột biến thể 1 nhiễm kép - Số NST trong một tế bào của thể đột biến này là bao nhiêu:.............................................. - Số khả năng có thể xảy ra dạng đột biến này là bao nhiêu?.............................. Câu 8: Hoàn thành 3 sơ đồ dưới đây bằng cách điền các thôngtin thích hợp vào các số từ 1 đến 5.

Tiết PPCT

Số tiết 1

Tên bài/ chủ đề: Chương II. TÍNH QUI LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN Bài 8: QUI LUẬT MONĐEN : QUI LUÂT PHÂN LI

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Trình bày được thí nghiệm và giải thích kết quả thí nghiệm của Menđen. - Phát biểu qui luật phân li. - Giải thích được cơ sở tế bào của qui luật phân li. - Nêu được điều kiện nghiệm đúng của qui luật phân li. 2. Kĩ năng :Quan sát và phân tích kênh hình để từ đó thu nhận kiến thức. 3. Thái độ :HS có ý thức vận dụng kiến thức về qui luật phân li vào thực tiễn sản xuất. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên : Giáo án, SGK, Hình 8.2 SGK. 2. Học sinh : SGK, ôn tập kiến thức lớp 9 III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Hệ thống háo lại những kiến thức chương 1 - Khái quát kiến thức chương II Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Yêu cầu HS nêu những nội dung kiến thưca cơ - HS nhớ lại kiến thức, trình bày KQ bản của chương I -Khái quát nội dung chính chương II

Hoạt động 2: Tìm hiểu về phương pháp nghiên cứu DT của Menden Mục tiêu: - Giải thích được những thuận lợi về đối tượng nghiên cứu của Menden - Nêu được khái niệm lai phân tích - Trình bày được phương pháp nghiên cứu di truyền của Menden Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Phương pháp lai và phân tích con lai của I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU DI TRUYỀN Menđen được thể hiện như thế nào? CỦA MEN ĐEN. * Phương pháp lai và phân tích con lai của Menđen. HS: Trình bày các bước trong phương pháp lai - Tạo dòng thuần về từng tính trạng. và phân tích con lai của Menđen. - Lai các dòng thuần chủng khác biệt về 1 hoặc 2 tính Nêu thí nghiệm và cách suy luận của Menđen. trạng rồi phân tích kết quả lai ở F1, F2, F3. - Sử dụng toán xác suất để phân tích kết quả lai sau đó GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến đưa ra giả thuyết để giải thích kết quả. thức. - Tiến hành thí nghiệm chứng minh cho giả thuyết. * Thí nghiệm và cách suy luận khao học của Menđen. SGK trang 34 26

Hoạt động 3: Tìm hiểu về hình thành giả thuyết khoa học. Mục tiêu: - Nêu được nội dung gt của Menden - Trình bày nội dung quy luật phân li. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Menđen đã đưa ra giả thuyết như thế nào II. HÌNH THÀNH HỌC THUYẾT KHOA HỌC. để giải thích kết quả phân li kiểu gen ở F1: 1. Nội dung giả thuyết: 1:2:1? - Mỗi tính trạng dều do 1 cặp nhân tố di truyền qui định. Trong tế bào nhân tố di truyền không hòa trộn HS: Nghiên cứu thông tin SGK, trình bày giả vào nhau. thuyết và viết sơ đồ lai. - Bố (mẹ) chỉ truyền cho con (qua giao tử) 1 trong 2 thành viên của nhân tố di truyền. GV: Nhận xét, đánh giá, bổ sung để hoàn thiện - Khi thụ tinh, các giao tử kết hợp với nhau một cách kiến thức. ngẫu nhiên tạo nên các hợp tử. 2. Kiểm tra giả thuyết: GV: Theo em Men đen đã thực hiện phép lai - Bằng phép lai phân tích (lai kiểm nghiệm): Tiến như thế nào để kiểm tra lại giả thuyết của mình? hành ở 7 tính trạng khác nhau, cho F1 lai với cây hoa trắng cho tỉ lệ kiểu hình xấp xỉ 1:1 HS: Lai cây dị hợp với cây đồng hợp tử lặn aa. - Sơ đồ lai như dự đoán của Men đen. 3. Nội dung qui luật: GV: Hãy phát biểu nội dung của qui luật phân li - Mỗi tính trạng được qui định bởi 1 cặp alen. theo thuật ngữ hiện đại? - Các alen của bố, mẹ tồn tại trong tế bào của cơ thể con một cách riêng rẽ, không hòa trộn vào nhau. HS: Tham khảo phần in nghiên SGK trang 35, - Khi hình thành giao tử, các thành viên của cặp alen liên hệ kiến thức lớp 9 trả lời. phân li đồng đều về các giao tử, nên 50% số giao tử chứa alen này và 50% số giao tử chứa alen kia. Hoạt động 4: Tìm hiểu về cơ sở tế bào học của qui luật phân li. Mục tiêu: - Giải thích được cơ sở tế bào của qui luật phân li. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Yêu cầu HS quan sát hình 8.2 SGK phóng III. CƠ SỞ TẾ BÀO HỌC CỦA QUI LUẬT to và cho biết: Hình này thể hiện điều gì? Vị trí PHÂN LI. của alen A so với alen a trên NST? Sự phân li - Trong tế bào sinh dưỡng, các gen và các NST luôn của NST và sự phân li của các gen trên đó? Tỉ lệ tồn tại thành từng cặp. Các gen nằm trên các NST. giao tử chứa alen A và tỉ lệ chứa alen a? (ngang - Khi giảm phân tạo giao tử, các thành viên của một nhau) cặp alen, mỗi NST trong từng cặp NST tương đồng Điều gì quyết định tỉ lệ này? phân li đồng đều về các giao tử. HS: Nghiên cứu thông tin SGK trang 35 và 36 - Lôcut: là vị trí xác định của gen trên NST. để trả lời. - Alen: là những trạng thái khác nhau của cùng 1 gen.

Hoạt động 5: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học ……. 1.0 Nội dung 1: QLDT Menden Phép lai được thực hiện với sự thay đổi vai trò của bố mẹ trong quá trình lai được gọi là 1. 1.1 A. Tự thụ phấn B.Lai thuận nghịch C. Lai phân tích D. Lai gần Một giống cây, A quy định thân cao là trội hoàn toàn so với a quy định thân thấp. Muốn xác định kiểu gen của cây thân cao thì phải cho cây này lai với : 2. 1.1 A. Cây thân cao và thân thấp. B. Với chính nó. C.Cây thân thấp. D. Cây thân cao khác. Để biết kiểu gen có kiểu hình trội có thể căn cứ vào kết quả của phương pháp 3. 1.1 A.Lai phân tích. B. Lai thuận nghịch. C. Tự thụ phấn ở thực vật. D. Lai gần. Phương pháp độc đáo của Menđen trong việc nghiên cứu tính qui luật của hiện tượng di truyền là: 4. 1.1 A. Lai phân tích. B.Phân tích các thế hệ lai. C. Sử dụng xác xuất thống kê. D. Lai giống. Phương pháp ngiên cứu của Menđen gồm các nội dung: (1) Sử dụng toán xác suất để phân tích kết quả lai. (2) Lai các dòng thuần và phân tích kết quả F1, F2, F3. (3) Tiến hành thí nghiệm chứng minh. 5. 1.1 (4) Tạo các dòng thuần bằng tự thụ phấn. Trình tự các bước thí nghiệm như thế nào là hợp lý: A. (4), (1), (2), (3). B. (4), (2), (3), (1). C. (4), (3), (2), (1). D.(4), (2), (1), (3). Hiện tượng trội không hoàn toàn là hiện tượng : A.Con sinh ra có kiểu hình trung gian giữa bố và mẹ thuần chủng. 6. 1.1 B. P đồng tính mà con có kiểu hình khác bố mẹ. C. Gen quy định tính trội đã hòa lẫn với gen lặn tương ứng. D. Sinh ra con đồng tính, nhưng không giống bố và mẹ. Trong trường hợp trội hoàn toàn, tỉ lệ phân tính 1: 1 sẽ xuất hiện trong kết quả của phép lai: 7. 1.1 A.Aa x aa. B. Aa x Aa và Aa x aa. C. Aa x Aa. D. AA x Aa. (TN2009 – MĐ159): Bản chất quy luật phân li của Menđen là A. sự phân li đồng đều của các alen về các giao tử trong quá trình giảm phân. B. sự phân li kiểu hình ở F2 theo tỉ lệ 3 : 1. 8. 1.1 C. sự phân li kiểu hình ở F2 theo tỉ lệ 1 : 1 : 1 :1. D. sự phân li kiểu hình ở F2 theo tỉ lệ 1 : 2 : 1. Cơ sở tế bào học của quy luật phân li là: A. Cơ chế nhân đôi trong kì trung gian và sự tổ hợp trong thụ tinh. B. Sự phân li của cặp NST tương đồng trong nguyên phân và tổ hợp tự do trong thụ tinh. 9. 1.1 C.Sự phân li ngẫu nhiên của cặp NST tương đồng trong giảm phân và tổ hợp tự do trong thụ tinh. D. Sự tiếp hợp và trao đổi chéo của cặp NST đồng dạng. (TN2009 – MĐ159): Ở cà chua, gen A quy định quả đỏ trội hoàn toàn so với alen a quy định 10. 1.1 quả vàng. Phép lai nào sau đây cho F1 có tỉ lệ kiểu hình là 3 quả đỏ : 1 quả vàng? A. AA × aa. B. Aa × aa. C. Aa × Aa. D. AA × Aa. Hoạt động 6: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản 28

thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà. - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Yêu cầu HS chuẩn bị bài quy luật phân ly độc - Ghi những chuẩn bị cho bài sau. lập IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 9. QUY LUẬT MENĐEN: QUY LUẬT PHÂN LI ĐỘC LẬP

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: + Trình bày được thí nghiệm, phân tích kết quả lai 2 cặp tính trạng của Menđen. + Nêu được nội dung qui luật phân li độc lập của Menđen. + Giải thích được cơ sở tế bào học của qui luật phân li độc lập, điều kiện nghiệm đúng của qui luật + Biết vận dụng công thức tổ hợp để giải thích tính đa dạng của sinh giới và các bài tập về qui luật di truyền. 2. Kĩ năng: Quan sát và phân tích kênh hình, kĩ năng phân tích kết quả thí nghiệm. 3.Thái độ: Yêu khoa học, tích cực học tập. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên: Giáo án, SGK, Hình 9, sơ đồ lai 2 tính trạng. 2. Học sinh: SGK, đọc bài trước ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thứ bài QL phân li Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Câu 1: Tóm tắt kết quả và giải thích bằng sơ đồ HS1: Lên bảng trình bày QL phân ly của M Đ Câu 2: Trình bày nội dung qui luật phân li và HS2: Trả lời câu hỏi nêu cơ sở tế bào học của qui luật phân li?

Hoạt động 2: hiểu nội dung qui luật phân li độc lập của Menđen. Mục tiêu: - Tóm tắt được kết qur TN lai hai cặp tính trạng - Nêu được nhận xét của TN so với TN lai 1 cặp TT - Viết được sơ đồ giải thích KQ TN Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Yêu cầu HS tóm tắt nội dung thí nghiệm I. THÍ NGHIỆM LAI HAI TÍNH TRẠNG. của Menđen trong SGK trang 38. 1. Thí nghiệm: Từ tỉ lệ kiểu hình thu được của mỗi cặp tính * Lai thuận và lai nghịch cho kết quả như nhau: trạng ở F2 cho phép chúng ta rút ra kết luận gì? Pt/c: Vàng trơn x xanh nhăn F1 100% vàng trơn HS: Nghiên cứu thông tin SGK mục I trang 38, F2 : 315 vàng trơn: 108 vàng nhăn: phân tích kết quả TN để trả lời câu hỏi. 101 xanh trơn: 32 xanh nhăn GV: Như vậy kết quả TN của Men đen cho * ( Tỉ lệ kiểu hình 9:3:3:1) thấy điều gì? Hay nói khác đi nội dung qui luật 2. Nhận xét: phân li độc lập của Men đen là gì? - F2 xuất hiện 2 tổ hợp kiểu hình khác bố mẹ( vàng HS: Đọc nội dung qui luật SGK trang 38. nhăn và xanh trơn). 30

- Xét riêng từng cặp tính trạng( màu sắc, vỏ hạt) đều GV: Hãy viết sơ đồ lai cho thí nghiệm lai 2 tính có tỉ lệ 3:1 → tỉ lệ 9: 3:3 :1 = (3:1)x(3:1). trạng của Men Đen. - Các cặp nhân tố di truyền qui định các tính trạng HS: Viết sơ đồ theo nội dung SGk trang 38. khác nhau phân li độc lập trong qua trình hình thành giao tử.( Nội dung định luật phân li độc lập ) GV: Nhận xét đánh giá, bổ sung để hoàn thiện 3. Sơ đồ của pháp lai : sơ đồ. ( SGK-trang 38, 39 )

Hoạt động 3: Tìm hiểu về cơ sở tế bào học qui luật phân li độc lập của Menđen. Mục tiêu: - Giải thích được cơ sở TBH của QL PL ĐL Hoạt động của GV và HS GV thông báo: Trong TN trên, Menđen đã ngẫu nhiên chọn đúng 2 cặp TT qui định bởi 2 cặp gen nằm trên 2 cặp NST khác nhau, do đó mà 2 cặp TT đó đã di truyền độc lập. GV: Yêu cầu HS phân tích hình 9 trang 39 SGK thông qua hệ thống câu hỏi: Có nhận xét gì về sự tương ứng giữa kiểu gen và kiểu hình ở F2?

Nội dung cần đạt II. CƠ SỞ TẾ BÀO HỌC. - Các gen qui định các tính trạng khác nhau nằm trên các NST tương đồng khác nhau thì phân li độc lập khi giảm phân: + Các cặp NST tương đồng phân li về các giao tử độc lập → sự phân li độc lập của các alen + Sự phân li cặp NST xảy ra với xác xuất như nhau → 4 loại giao tử với tỉ lệ ngang nhau( 1AB, 1Ab, 1aB, HS: Phân tích sơ đồ kết hợp nghiên cứu thông 1ab ). tin SGK trang 48 trả lời câu hỏi. - Các nhau tử kết hợp ngẫu nhiên trong quá trình thụ tinh → Xuất hiện các tổ hợp gen khác nhau ( Biến dị GV: Nhận xét, chính xác hóa kiến thức hoặc tổ hợp ) giải thích thêm. * Điều kiện nghiệm đúng: GV: Điều kiện nghiệm đúng của qui luật phân li - Số lượng cá thể ở các thế hệ lai phải đủ lớn để số độc lập là gì? liệu thống kê được chính xác. HS: Phát biểu ý kiến -> lớp nhận xét bổ sung. - Sự phân li NST như nhau khi tạo giao tử và sự kết hợp ngẫu nhiên của các kiểu giao tử khi thụ tinh. GV: Đánh giá, chính xác hóa kiến thức. - Các giao tử và các hợp tử có sức sống như nhau. Sự biểu hiện hoàn toàn của tính trạng - Mỗi cặp gen nằm trên một cặp NST tương đồng.

Hoạt động 4: Tìm hiểu về ý nghĩa của các qui luật Men đen. Mục tiêu: - Nêu được ý nghĩa lý luận và thực tiễn của QLPL ĐL - Lập được công thức tổng quát để vận dụng giải bài tập Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Các quy luật của Menđen có ý nghĩa gì ? III. Ý NGHĨA CỦA CÁC QUI LUẬT MEN ĐEN. 1. Ý nghĩa lí luận: HS: Nghiên cứu thông tin SGK trả lời. - Tạo ra số lượng lớn biến dị tổ hợp làm nguyên liệu cho tiến hóa, đa dạng phong phú sinh giới. GV: Yêu cầu học sinh trả lời lệnh SGK mục III. - Giúp sinh vật thích nghi với điều kiện sống thay đổi. Trang 40 và xây dựng công thức tổng quát. 2.Ý nghĩa thực tiễn - Dự đoán đc tỉ lệ phân li KH ở đời sau. HS : Thảo luận nhanh và điền thông tinh vào - Giúp con người tìm ra những tính trạng cho mình, 31

bảng 9, phát biểu công thức tổng quát. GV: Nhận xét, bổ sung để hoàn thiện kiến thức.

lai giống, tạo giống mới có NS cao. * Công thức tổng quát: - Với n là số cặp gen dị hợp. - Số loại giao tử F1: 2n - Số loại kiểu gen: 3n - Số loại kiểu hình ở F2: 2n - Tỉ lệ phân li kiểu gen F2: (1+2+1)n - Tỉ lệ phân li kiểu hình F2: (3+1)n

Hoạt động 5: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học ……. (Câu 5,ĐH- 2016) Cơ thể có kiểu gen nào sau đây được gọi là thể đồng hợp tử về cả hai cặp 1. 1.2 gen đang xét? A. AABb. B. AaBB. C. AAbb. D. AaBb. (Câu 21,ĐH 2008 - Mã đề thi 379) Một quần thể sinh vật có gen A bị đột biến thành gen a, gen B bị đột biến thành gen b. Biết các cặp gen tác động riêng rẽ và gen trội là trội hoàn toàn. Các 2. 1.2 kiểu gen nào sau đây là của thể đột biến? A. AABb, AaBB. B. AABB, AABb. C. AaBb, AABb.D. aaBb, Aabb. (Câu 1,ĐH 2008 - Mã đề thi 379) Cho cây có kiểu gen AaBbDd tự thụ phấn qua nhiều thế hệ. Nếu các cặp gen này nằm trên các cặp nhiễm sắc thể khác nhau thì số dòng thuần tối đa về cả ba 3. 1.2 cặp gen có thể được tạo ra là A. 1. B. 6. C. 8. D. 3. (Câu 45,ĐH 2008 - Mã đề thi 379) Trong trường hợp các gen phân li độc lập, tác động riêng rẽ và các gen trội là trội hoàn toàn, phép lai: AaBbCcDd × AaBbCcDd cho tỉ lệ kiểu hình A-bbC4. 1.2 D- ở đời con là A. 3/256. B. 1/16. C. 81/256.D. 27/256. (Câu 14,ĐH 2009 - Mã đề thi 297) Có 3 tế bào sinh tinh của một cá thể có kiểu gen AaBbddEe tiến hành giảm phân bình thường hình thành tinh trùng. Số loại tinh trùng tối đa có 5. 1.2 thể tạo ra là A. 2. B. 8. C. 6. D. 4. (Câu 21,ĐH 2009 - Mã đề thi 297) Trong trường hợp giảm phân và thụ tinh bình thường, một gen quy định một tính trạng vàgen trội là trội hoàn toàn. Tính theo lí thuyết, phép lai 6. 1.2 AaBbDdHh x AaBbDdHh sẽ cho kiểu hình mang 3 tính trạng trội và 1 tính trạng lặn ở đời con chiếm tỉ lệ A. 27/256. B. 9/64. C. 81/256.D. 27/64. (Câu 29,ĐH – 2013, Mã đề 749) Cho biết các cặp gen nằm trên các cặp nhiễm sắc thể khác nhau. Theo lí thuyết, phép lai AaBbDD  aaBbDd thu được ở đời con có số cá thể mang kiểu 7. 1.2 gen dị hợp về một cặp gen chiếm tỉ lệ A. 50% B. 87,5% C. 12,5% D. 37,5% (Câu 25,ĐH- 2016) Theo lí thuyết, phép lai nào sau đây cho đời con có kiểu gen phân li theo 8. 1.2 tỉ lệ 1 : 1? A. AaBb × aabb. B. AaBb × AaBb.C. AaBB × aabb. D. Aabb × Aabb.

- Yêu cầu HS làm bài tập SGK - Yêu cầu HS chuẩn bị bài sau.

- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Ghi những chuẩn bị cho bài sau.

IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 10: TƯƠNG TÁC GEN VÀ TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU CUA GEN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: + Phân tích và giải thích được kết quả các thí nghiệm trong bài học. + Nêu được bản chất của các kiểu tác động của gen đối với sự hình thành tính trạng: Tương tác giữa các gen không alen, tác động cộng gộp và đa hiệu của gen. 2. Kĩ năng: Quan sát và phân tích kênh hình, phân tích kết quả thí nghiệm. 3. Thái độ: Yêu khoa học, tích cực trong họa tập. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, hình 10.1 và 10.2 phóng to. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức bài QLPL ĐL Hoạt động của giáo viên Pt/c: Vàng trơn x xanh nhăn F1 100% vàng trơn F2 : 315 vàng trơn: 108 vàng nhăn: 101 xanh trơn: 32 xanh nhăn Biện luận và viết sơ đồ lai

Hoạt động của học sinh HS lên bảng trình bày kết quả

Hoạt động 2: Tìm hiểu về tương tác gen Mục tiêu: - Trình bày khái niệm gen alen và gen không alen - Nêu được khái niệm và thực chất của hiện tượng tương tác gen - Giải thích được cơ sở TBH của các hình thức tương tác gen Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV :+ Thế nào là tương tác gen? I. TƯƠNG TÁC GEN. + Thế nào là gen alen và gen không alen? - Tương tác gen là sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình. HS : Nghiên cứu SGK trả lời. - Gen không alen: là 2 gen không tương ứng nằm ở những vị trí khác nhau trên một NST hoặc trên các GV: Hãy trình bày thí nghiệm về hiện tượng NST khác nhau. tương tác bổ sung. 1. Tương tác bổ sung. * Thí nghiệm: Đậu thơm HS: Nghiên cứu thông tin SGK trang 32, đại Pt/c: Hoa đỏ x Hoa trắng diện lớp trình bày thí nghiệm. F1 Hoa đỏ F2 9 Hoa đỏ thẫm: 7 Hoa trắng GV: Em có nhận xét gí về kết quả của phép lai * Giải thích kết quả: 34

trên và giải thích vì sao có kết quả đó. HS: Dựa trên kết quả thí nghiệm và bài 8, 9 đã học để thảo luận và trả lời. GV: Yêu cầu một em HS lên bảng viết sơ đồ lai. Và cho biết thế nào là tương tác bổ sung? HS: Nghiên cứu sơ đồ SGk trang 43, và thông tin SGk để trả lời GV:Ngoài tỉ lệ (9:7), còn có nhiều kiểu tương tác gen khác nữa như (9:6:1), (9:3:3:1). Tương tác át chế có những tỉ lệ (12:3:1), (13:3), (9:3:4). GV: Thế nào là tương tác cộng gộp? Cho ví dụ minh họa. HS: Nghiên cứu thông tin SGK trang 43 và hònh 10.1 để trả lời được: + Khái niệm + Ví dụ tinhd trạng màu da người do nhiều cặp gen tương tác cộng gộp.

- Tỉ lệ 9:7 ở F2 cho thấy có 16 (do 9+7→ F1 phải dị hợp tử về 2 cặp gen nằm trên 2 cặp NST tương đồng khác nhau. - Với 16 tổ hợp cho 2 loại kiểu hình của 1 tính trạng → tính trạng màu hoa do 2 gen qui định. - Để tạo ra màu hoa đỏ phải có mặt động thời của 2 gen trội, các trường hợp còn lại cho hoa màu trắng. * Sơ đồ lai: SGK trang 43 * Khái niệm: Tương tác bổ sung là kiểu tác động qua lại của 2 hay nhiều gen thuộc những lô cut khác nhau (không alen) làm xuất hiện 1 tính trạng mới. 2. Tác động cộng gộp. - Khái niệm : Tác động cộng gộp là kiểu tác động khi 2 hay nhiều gen trội thuộc 2 hay nhiều lôcut gen tương tác với nhau theo kiểu mỗi gen đều làm tăng sự biểu hiện của kiểu hình lên một chút ít. - Ví dụ : SGK - Tính trạng số lượng là những tính trạng do nhiều gen cùng qui định theo kiểu tương tác cộng gộp và chịu ảnh hưởng nhiều bởi môi trường.(tính trạng năng suất: sản lượng sữa, số lượng trứng gà, khối lượng gia súc, gia cầm).

Hoạt động 3: Tìm hiểu về tác động đa hiệu của gen Mục tiêu: - Nêu được khái niệm tác động đa hiệu của gen - Chỉ ra điểm khác nhau giữa tương tác gen với tác động đa hiệu của gen Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Thế nào là gen đa hiệu? Cho ví dụ. II. TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU CỦA GEN. HS: trao đổi phát biểu ý kiến, lớp nhận xét bổ - Khái niệm: Trường hợp một gen tác động đến sự sung. biểu hiện của nhiều tính trạng gọi là tính đa hiệu của GV: Tương tác gen đa hiệu có phủ nhận học gen hay gen đa hiệu. thuyết của Men đen không? Tại sao? - VD: SGK trang 44. (Không phủ nhận mà chỉ mở rộng thêm. Hiện => Các gen trong một tế bào không hoạt động độc tượng 1 gen tác động lên nhiều tính trạng là rất lập, các tế bào trong một cơ thể cũng có tác dụng qua phổ biến) lại với nhau vì cơ thể là một bộ máy thống nhất. Hoạt động 5: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học ……. (TN2009 – MĐ159): Khi lai hai thứ bí ngô quả tròn thuần chủng với nhau thu được F1 gồm toàn bí ngô quả dẹt. Cho F1 tự thụ phấn thu được F2 có tỉ lệ kiểu hình là 9 quả dẹt : 6 quả tròn : 1 quả dài. Tính trạng hình dạng quả bí ngô 1. 2.1 A. do một cặp gen quy định. B. di truyền theo quy luật tương tác cộng gộp. C. di truyền theo quy luật tương tác bổ sung. D. di truyền theo quy luật liên kết gen. 35

(TN2009 – MĐ159): Khi lai hai thứ bí ngô quả tròn thuần chủng với nhau thu được F1 gồm toàn bí ngô quả dẹt. Cho F1 tự thụ phấn thu được F2 có tỉ lệ kiểu hình là 9 quả dẹt : 6 quả tròn : 2.1 1 quả dài. Tính trạng hình dạng quả bí ngô A. do một cặp gen quy định. B. di truyền theo quy luật tương tác cộng gộp. C. di truyền theo quy luật tương tác bổ sung D. di truyền theo quy luật liên kết gen. (Câu 1,ĐH – 2013, Mã đề 749) Ở một loài thực vật, tính trạng chiều cao cây do ba cặp gen không alen là A,a; B,b và D,d cùng quy định theo kiểu tương tác cộng gộp. Trong kiểu gen nếu cứ có một alen trội thì chiều cao cây tăng thêm 5cm. Khi trưởng thành, cây thấp nhất có 2.1 chiều cao 150cm. Theo lí thuyết, phép lai AaBbDd  AaBbDd cho đđời con có số cây cao 170cm chiếm tỉ lệ A. 5/16 B. 1/64 C. 3/32D. 15/64 Hoạt động 6: Giao nhiệm vụ về nhà

Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh BT: - Ghi Ở một loài thực vật, màu sắc hoa là do sự tác động của hai cặp gen (A,a và B,b) phân li độclập. Gen A và câu hỏi gen B tác động đến sự hình thành màu sắc hoa theo sơ đồ : và bài Gen A gen B tập về nhà. enzim A enzim B - Ghi những Chất không màu 1 Chất không màu 2 Sắc tố đỏ. chuẩn Các alen a và b không có chức năng trên. Lai hai cây hoa trắng (không có sắc tố đỏ) thuần chủngthu bị cho được F1 gồm toàn cây có hoa đỏ. Cho F1 tự thụ phấn, tỉ lệ kiểu hình thu được ở F2 là: bài A. 15 cây hoa đỏ : 1 cây hoa trắng. B. 9 cây hoa đỏ : 7 cây hoa trắng. sau. C. 13 cây hoa đỏ : 3 cây hoa trắng. D. 3 cây hoa đỏ : 5 cây hoa trắng. - Yêu cầu HS chuẩn bị bài sau. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 11. LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Trình bày được những TN của Moocgan trên ruồi giấm. - Phân tích và giải thích được những TN trong bài học. - Nêu được bản chất sự di truyền liên kết hoàn toàn và không hoàn toàn. - Giải thích được cơ sở tế bào học của hoán vị gen tạo ra tái tổ hợp gen. - Nêu được ý nghĩa của di truyền liên kết. - Định nghĩa và biết xác định tần số hoán vị gen, từ đó biết nguyên tắc lập bản đồ gen. 2. Kĩ năng: Quan sát và phân tích kênh hình, phân tích kết quả thí nghiệm. 3. Thái độ: Có ý thức học tập tích cực, yêu khoa học. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, hình 11 phóng to. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức…. Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Dựa vào qui luật phân li độc lập, hãy xác định Giải thích bằng sơ đồ KG, KH ở F1 trong phép lai sau : P : Đậu vàng trơn x Đậu xanh nhăn AaBb aabb Biết VT trội hoàn toàn so với xanh nhăn

Hoạt động 2: Tìm hiểu về liên kết gen Mục tiêu: - Trình bày KQ TN LKG - Giải thích được cơ sở TBH của hiện tượng LKG Hoạt động của GV và HS GV: Vì sao ruồi giấm là đối tượng thuận lợi cho việc nghiên cứu di truyền học? HS: Do chúng có nhiều đặc điểm thuận lợi cho việc nghiên cứu di truyền như:Chu trình sống ngắn, đẻ nhiều, các TT biểu hiện rõ ràng hay có nhiều thể đột biến, dễ nuôi trên môi trường nhân tạo, dễ lai chúng với nhau, bộ NST lưỡng bội có số lượng ít (2n = 8) ngoài ra còn có NST khổng lồ dễ quan sát.

Nội dung cần đạt I. LIÊN KẾT GEN 1. Thí nghiệm:(Đối tượng: Ruồi giấm). Pt/c: Xám, dài x Đen, cụt. F1: 100% Xám, dài Pa: Đực F1 xám, dài x Cái đen, cụt Fa: 1Xám, dài: 1Đen, cụt 2. Giải thích: - Pt/t →F1 dị hợp 2 cặp gen nhưng Fa chỉ cho 2 kiểu hình với tỉ lệ 1:1 → F1 chỉ cho 2 loại giao tử với tỉ lệ 37

GV: Hãy nhận xét kết quả TN, và giải thích kết quả đó. HS: Ngiên cứu kết quả thí nghiệm và liên hệ bài trước để tả lời. GV :Các gen qui định màu sắc thân và hình dạng cánh phân bố như thế nào trên NST ? HS: Các gen phải nằm trên cùng một NST và di truyền liên kết hoàn toàn. GV: Yêu cầu HS lên bảng viết sơ đồ lai thể hiện KG, KH từ P đến Fa.

ngang nhau. - Các gen qui định các tính trạng khác nhau( màu thân, dạng cánh) cùng nằm trên 1 NST và di truyền cùng nhau. 3. Sơ đồ lai. 4. Kết luận: - Liên kết gen là hiện tựong các gen trên cùng 1 NST di truyền cùng nhau. - Các gen nằm trên một NST tạo thành một nhóm gen liên kết. - Số nhóm gen liên kết ở mỗi loài bằng số NST trong bộ đơn bội (n) của loài đó

Hoạt động 3: Tìm hiểu về Mục tiêu: - Nêu được ý nghĩa LKG Hoạt động của GV và HS * Hoạt động 3: Tìm hiểu ý nghĩa của liên kết gen và hoán vị gen GV: Di truyền liên kết gen có ý nghĩa gì đối với chọn giống và tiến hóa? HS: Đọc thông tin SGK mục III trang 48 trả lời câu hỏi.

Nội dung cần đạt III. Ý NGHĨA CỦA HIỆN TƯỢNG LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN. - Liên kết hoàn toàn hạn chế sự xuất hiện biến dị tổ hợp, duy trì sự ổn định của loài, giữ cân bằng hệ sinh thái.

Hoạt động 4: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học ……. Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh Câu 1:Moogan sau khi cho lai ruồi giấm thuần chủng mình xám, cánh dài với ruồi mình đen, Trả lời cánh ngắn được F1, thì đã làm tiếp thế nào để phát hiện liên kết gen hoàn toàn ? KQ A.Lai phân tích ruồi đực F1.B.Lai phân tích ruồi đực P. C.Lai phân tích ruồi cái F1. D.Lai phân tích ruồi cái P. Câu 2: Ở ruồi giấm 2n = 8. Số nhóm gen liên kết tối đa của ruồi giấm là: A. 23. B. 7. C. 4. D. 8. Câu 3:Vì sao các gen liên kết với nhau ? A. Vì chúng ở cùng một NST.B. Vì các tính trạng do chúng quy định cùng biểu hiện. C. Vì chúng có locut giống nhau. D.Vì chúng cùng ở cặp NST tương đồng. Câu 4:Đối với sinh vật, liên kết gen hoàn toàn: A. Hạn chế biến dị tổ hợp, các gen trong cùng một nhóm liên kết luôn di truyền cùng nhau. B. Tăng số kiểu gen khác nhau ở đời sau, làm cho sinh vật đa dạng phong phú. C. Tăng số kiểu hình ở đời sau, tăng khả năng thích nghi ở sinh vật. D. Tăng biến dị tổ hợp, tạo nguồn nguyên liệu phong phú cho tiến hoá 38

Hoạt động 5: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. AB BT:Một tế bào có kiểu gen Dd khi giảm phân bình thường ab thực tế cho mấy loại tinh trùng ? A. 16 B. 8.C. 4D.2. - Yêu cầu HS chuẩn bị bài HVG. 1. Nêu thí nghiệm pháp lai nghịch 2. Giải thích bằng sơ đồ KQ Tn 3. Nêu ý nghĩa HVG

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau.

IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Tên bài/ chủ đề: Bài 11. HOÁN VỊ GEN

Số tiết 1

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Phân tích và giải thích được những TN trong bài học. - Nêu được bản chất sự di truyền liên kết không hoàn toàn. - Giải thích được cơ sở tế bào học của hoán vị gen tạo ra tái tổ hợp gen. - Nêu được ý nghĩa của di truyền liên kết. - Định nghĩa và biết xác định tần số hoán vị gen, từ đó biết nguyên tắc lập bản đồ gen. 2. Kĩ năng: Quan sát và phân tích kênh hình, phân tích kết quả thí nghiệm. 3. Thái độ: Có ý thức học tập tích cực, yêu khoa học. II. Chuẩn bị - Giáo viên:SGk, giáo án, máy chiếu. - Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức bài cũ Hoạt động của giáo viên Pt/c: Xám, dài x Đen, cụt. F1: 100% Xám, dài Pa: Đực F1 xám, dài x Cái đen, cụt Fa: 1Xám, dài: 1Đen, cụt Viết sơ giải thích kết quả.

Hoạt động của học sinh Lên bảng trình bày

Hoạt động 2: Tìm hiểu về HVG Mục tiêu: - Nêu được thí nghiệm hiện tượng HVG - Nêu được cơ sở TBH của hiện tượng HVG Hoạt động của GV và HS GV: Yêu cầu HS - Trình bày thí nghiệm của Moocgan - So sánh với kết quả của hiện tượng phân li độc lập và liên kết gen hoàn toàn?

HS: phải nêu được: + Khác nhau là đem lai phân tích ruồi đực hay ruồi cái F1. + Kết quả khác với TN phát hiện ra hiện tượng liên kết gen và hiện tượng phân li độc lập của

Nội dung cần đạt II. HOÁN VỊ GEN. 1. Thí nghiệm của Moocgan và hiện tượng hoán vị gen. * Thí nghiệm Pt/c: Xám, dài x Đen, cụt. F1: 100% Xám, dài Pb: Cái F1 xám, dài x Đực đen, cụt Fb: 0,415 xám, dài: 0,415 đen, cụt: 0,085 xám, cụt: 0,085 đen, dài. * Nhận xét: - Fb cho ra loại KH với tỷ lệ không bằng nhau, chia 40

Men đen.

GV: Yêu cầu HS trả lời lần lượt các câu hỏi: - 4 kiểu hình thu được ở Fa được hình thanh từ mấy tổ hợp giao tử? - Ruồi đực thân đen cánh cụt cho mấy loại giao tử? - Ruồi cái F1 cho mấy loại giao tử với những tỉ lệ tương ứng như thế nào? - Vì sao lại xuất những loại giao tử không do liên kết hoàn toàn tạo thành? HS: Thảo luận nhóm để trả lời. GV: Trình bày cơ sở TBH của hiện tượng HVG HS: Nghiên cứu SGK trình bày

=> Trong cơ thể không phải TB nào cũng xảy ra HVG, do đó HVG xảy ra với tần số nhất định tùy thuộc vào khoảng cách của gen trên NST được gọi là TSHVG. Vậy TSHVG là gì? GV: Trình bày cách tính TSHV

GV: Tại sao tần số hoán vị gen không vượt quá 50%? HS: Trả lời -> GV chính xác hóa kiến thức: Tần số HVG không vượt quá 50% vì: + Các gen trong nhóm liên kết có khuynh hướng liên kết là chủ yếu. + Sự trao đổi chéo thường diễn ra giữa 2 trong 4 crômatit của cặp NST tương đồng. + Không phải mọi tế bào sinh dục khi giảm phân đều diễn ra trao đổi chéo để tạo ra tái tổ hợp gen.

thành 2 nhóm: Nhóm KH giống bố mẹ chiếm tỷ lệ lớn, nhóm KH khác bố mẹ chiếm tỷ lệ bé. - Kết quả thu được khác quy luật plđl và liên kết gen. * Giải thích: - F1: 100% xám, dài. Vậy xám, dài là tính trạng trội so với đen, ngắn P thuần chủng, khác nhau về 2 cặp tính trạng tương phản vậy F1 dị hợp về 2 cặp gen, nếu lai với đồng hợp lặn (đen, ngắn) sẽ cho tỉ lệ: 1: 1: 1: 1 nhưng F1 cho tỉ lệ: 965: 944: 206: 185 và có biến dị tổ hợp (xám, ngắn và đen, dài). Điều này được giải thích bằng hiện tượng hoán vị gen: - Trong quá trình phân bào, ở kỳ trước 1 của quá trình giảm phân đã xảy ra hiện tượng bắt chéo giữa 2 crômatit khác nguồn trong 4 crômatit của cặp NST kép tương đồng. Sau đó ở một vài tế bào đôi khi xảy ra hiện tượng trao đổi đoạn làm cho các gen trên 2 đoạn NST cũng trao đổi chỗ cho nhau à hoán vị gen *Sơ đồ lai: SGK 2. Cơ sở tế bào học của hiện tượng hoán vị gen. - Các gen trên cùng 1 cặp NST tương đồng có thể đổi chỗ cho nhau do sự trao đổi chéo giữa các crômatic gây nên hiện tượng hoán vị gen. - Sự HVG tạo ra 2 loại giao tử với tỷ lệ không bằng nhau, giao tử liên kết chiếm tỷ lệ lớn, giao tử HV chiếm tỷ lệ bé. - Tần số hoán vị: + Là tỉ lệ % số cá thể có tái tổ hợp (% các giao tử mang gen hoán vị). TSHV = (Số cá thể sinh ra từ HV/Tổng số cá thể)x100 + Phản ánh khoảng cách tương đối giữa 2 gen không alen trên cùng một NST. Khoảng cách càng lớn thì lực liên kết càng nhỏ và tần số hoán vị gen càng cao. Dựa vào đó người ta lập bản đồ di truyền. - Tần số hoán vị gen không vượt quá 50%.

Hoạt động 3: Tìm hiểu về ý nghĩa hiện tượng HVG Mục tiêu: - Nêu được ý nghĩa HVG Hoạt động của GV và HS GV: Di truyền liên kết gen có ý nghĩa gì đối với chọn giống và tiến hóa? HS: Đọc thông tin SGK mục III trang 48 trả lời

Nội dung cần đạt III. Ý NGHĨA CỦA HIỆN TƯỢNG LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN. - Liên kết hoàn toàn hạn chế sự xuất hiện biến dị tổ 41

câu hỏi. GV: Nhận xét và bổ sung: Khái niệm và ý nghĩa của bản đồ di truyền.

hợp, duy trì sự ổn định của loài, giữ cân bằng hệ sinh thái. - Hoán vị gen làm tăng biến dị tổ hợp tạo độ đa dạng di truyền.

Hoạt động 5: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học giải đề TN Hoạt động của GV và HS

Nội dung cần đạt Trình bày kết AB Câu 1:Trong quá trình giảm phân ở một cơ thể có kiểu gen đã xảy ra hoán vị gen quả ab với tần số 32%. Cho biết không xảy ra đột biến. Tỉ lệ giao tử Ab là: A. 16%. B. 8%. C. 24%. D.32%. Câu 2:Đem lai 2 cá thể thuần chủng khác nhau về 2 cặp tính trạng tương phản được thế hệ F1. Đem lai phân tích F1. Kết quả nào sau đây phù hợp với hiện tượng di truyền liên kết không hoàn toàn ? A. 9 : 6 : 1. B. 3 : 3 : 1 : 1.C. 1 : 1 : 1 : 1.D.9 : 3 : 3 : 1. AB Câu 3:Một cơ thể có kiểu gen nếu xảy ra HVG với tần số 20% thì loại giao tử ab AB chiếm tỉ lệ: A. 0,1.

B. 0,2.

C. 0,3.

D.0,4.

Hoạt động 6: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Phân biệt LKG với HVG - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Yêu cầu HS chuẩn bị bài sau. - Ghi những chuẩn bị cho bài sau. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: BÀI TẬP CHƯƠNG I VÀ II

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC. 1. Kiến thức: Khắc sâu kiến thức về cơ sở vật chất - cơ chế di truyền và biến dị cùng các quy luật di truyền. 2. Kĩ năng: - Biết cách ứng dụng toán xác suất vào giải các bài tập di truyền. - Thông qua việc phân tích kết quả lai: Biết cách nhận biết được các hiện tượng tương tác gen; phân biệt được phân li độc lập với liên kết - hoán vị gen; nhận biết được gen nằm trên NST thường, NST giới tính hay gen ngoài nhân. - Rèn kĩ năng vận dụng lí thuyết giải các bài tập di truyền. 3. Thái độ: Yêu thích bộ môn, thích tìm hiểu, khám phá, giải các bài toán sinh học. II. CHUẨN BỊ. - Hình ảnh về cấu trúc ADN theo nguyên tắc bổ sung, cơ chế phiên mã, giải mã ... - Máy tính, máy chiếu, phiếu học tập hoặc bảng phụ. III. TRỌNG TÂM BÀI HỌC: Mối quan hệ giữa các qui luật di truyền chi phối 1 cặp và nhiều cặp TT. IV. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC. 1. Ổn định tổ chức lớp: 2. Kiểm tra bài cũ: Lồng ghép vào bài giảng. 3. Bài mới: Hoạt động 1: Phương pháp giải bài tập di truyền (chương II) : - TT1: Giáo viên hướng dẫn HS làm bài tập tổng quát chương II bằng cách yêu cầu HS hoàn thành PHT dưới. - TT2: HS trao đổi, thảo luận hoàn thành PHT - TT3: GV gọi HS báo cáo kết quả - TT4: GV nhận xét, đánh giá. Bài toán: Phân biệt các quy luật, hiện tượng di truyền Giả sử có hai cặp alen, A Hạt vàng >> a- Hạt xanh; B- trơn >> b- nhăn. Cho cây dị hợp về tất cả các cặp alen tự thụ phấn. Hãy thực hiện các yêu cầu trong bảng dưới đây: Các quy luật hiện tượng di truyền Yêu cầu QL phân ly Số phép 2 lai Các phép PL1. Aa x Aa lai có thể có của P PL2. Bb x Bb Số loại giao tử 2 của 1 phép lai Thành

QL phân ly độc lập

Tương tác gen

Liên kết gen

Hoán vị gen

AaBb x AaBb

AB AB x ab ab

AB AB x ( f = 20% ) . ab ab

PL1:(A= a=1/2) 43

phần và tỉ lệ giao tử

PL2: (A=b=1/2)

2x 2 = 4 Số tổ hợp -Số kiểu 3 gen F1 1- 1 1- 1AABB

1- 1AABB

kiểu gen

1AA:2Aa:1aa -Tỉ lệ 1BB:2Bb:1bb

23-

AB AB

1- (0,4x0,4 = 0,16

AB ) AB

2345678910-

-Số kiểu hình F1

-Tỉ lệ kiểu hình F1

3 Vàng : 1Xanh 3 trơn : 1 nhăn

1. Tương tác bổ sung: - 9:3:3:1 2. Tương tác át chế: 3. Tương tác cộng gộp: -

Hoạt động 2. Hướng dẫn HS hoàn thành một số bài tập SGK - TT1: GV gọi HS lên bảng làm các bài tập trong SGK mà GV đả hướng dẫn về nhà làm. - TT2: HS lên bảng trình bày - TT3: GV nhận xét, đánh giá. 1/65: a) Mạch khuôn 3’ … TAT GGG XAT GTA ATG GGX …5’ Mạch bổ sung 5’ … ATA XXX GTA XAT TAX XXG …3’ mARN 5’ … AUA XXX GUA XAU UAX XXG…3’ b) Có 18/3 = 6 codon/mARN. c) Các bộ ba đối mã của tARN đối với mỗi codon: UAU GGG XAU GUA AUG GGX. 3/65: Đoạn chuỗi polipeptit Arg Gly Ser Phe Val Asp Arg mARN 5’ AGG GGU UXX UUX GUX GAU XGG 3’ ADN: - Mạch khuôn 3’ TXX XXA AGG AAG XAG XTA GXX 5’ - Mạch bổ sung 5’ AGG GGT TXX TTX GTX GAT XGG 3’ 6/65 : Theo đề ra, 2n = 10 -> n = 5. Số lượng thể ba tối đa là 5 không tính đến trường hợp thể ba kép. C. Gợi ý đáp án các bài tập chương II SGK: 1/66: Đây là bệnh do gen lặn qui định nên cả người vợ lẫn người chồng đều có xác suất mang gen bệnh (dị hợp tử) là 2/3. Xác suất để cả 2 vợ chồng đều là dị hợp tử và sinh con bị bệnh là: 2/3 x 2/3 x 1/4 = 1/9. 2/66: Cần phải sử dụng qui luật xác suất để giải thì sẽ nhanh. a. Tỉ lệ KH trội về gen A là 1/2, về gen B là 3/4, về gen C là 1/2, về gen D là 3/4 và về gen E là 1/2 . Do vậy tỉ lệ đời con có tỉ lệ KH trội về tất cả 5 tính trạng sẽ bằng: 1/2x3/4x1/2x3/4x1/2. b. Tỉ lệ đời con có KH giống mẹ sẽ bằng 1/2x3/4x1/2x3/4x1/2. c. Tỉ lệ đời con có KG giống bố sẽ bằng: 1/2x1/2x1/2x1/2x1/2. 6/67: C 7/67:D 4. Củng cố: 5. Dặn dò: - Ôn tập chuẩn bị kiểm tra 1 tiết. - Làm bài tập còn lại của bài Ôn tập chương I, II 6. Rút kinh nghiệm bài học

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 12. DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Nêu được đặc điểm cấu tạo và chức năng của cặp NST XY. - Nêu được bản chất của sự di truyền liên kết với giới tính: Sự di truyền của gen trên NST X, trên NST Y. Nêu được ý nghĩa của di truyền liên kết với giới tính. - Nêu được đặc điểm di truyền của gen ngoài nhân, phương pháp xác đinh tính trạng do gen ngoài nhân qui định. 2. Kĩ năng: Quan sát và phân tích kênh hình, phân tích kết quả TN. 3. Thái độ:Yêu thích khoa học, thích cực học tập. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGK, giáo án, hình 12.1, 12.2. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Mục tiêu: - Ôn lại những kiến thức di truyền liên kết Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Câu 1 : Cơ sở tế bào học của hiện tượng HVG ? HS lên bảng trình bày Tần số HVG phụ thuộc vào điều gì ? Câu 2 : Điều kiện đối với các gen có thể xảy ra hiện tượng liên kết gen hay hoán vị gen ?

Hoạt động 2: Tìm hiểu về liên kết với giới tính Mục tiêu: - Trình bày được đặc điểm cấu trúc và vai trò của NST giới tính - Nêu được cơ chế xác định giới tính của một số loài sinh vật - phân biệt được đặc điểm di truyền của gen trên NST X với gen trên NST Y Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Nêu những điểm khác nhau cơ bản giữa I. DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH. NST thường và NST giới tính? 1. Nhiễm sắc thể giới tính và cơ chế tế bào học xác HS: Tái hiện lại kiến thức đã học ở lớp 9 kết định giới tính bằng NST. hợp thông tin SGK mục I trang 50 trả lời câu a. NST giới tính: hỏi. - NST giới tính là loại NST có chứa gen qui định giới + NST thường: Luôn tồn tại thành từng cặp tính và các gen khác. tương đồng. Số cặp NST lớn hơn 1. Chỉ chứa - Mỗi NST giới tính có 2 đoạn: các gen qui định TT thường. + Đoạn không tơng đồng chứa các gen đặc trưng cho GV lưu ý cho HS: từng NST. + Trong tế bào sinh dưỡng cặp NST giới tính + Đoạn tương đồng chứa các lôcút gen giống nhau. hiện diện bên cạnh NST thường để tránh sự b. Một số cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng nhận thức không đúng là NST giới tính chỉ tồn NST. tại trong tế bào sinh dục. - Kiểu XX và XY : + Cặp NST giới tính XY khi tiếp hợp trong + Ở người, động vật có vú, ruồi giấm, cây gai, cây giảm phân, các đoạn mà NST X và Y bắt cặp chua me: con cái XX, con đực XY. (tiếp hợp) với nhau được coi là tương đồng, trên + ở chim, ếch nhái, bò sát, bướm : đoạn này các gen tồn tại thành cặp tương ứng. con cái XY, con đực XX. Phần còn lại của NST X và Y không bắt cặp với - Kiểu XX và XO : 46

nhau, do gen trên X không có gen tương ứng + châu chấu, rệp, bọ xít : con cái XX, con đực XO. trên Y hoặc ngược lại, gen trên Y không có gen + Bọ nhậy : con cái XO, con đực XX. tương ứng trên X. 2. Di truyền liên kết với giới tính: a. Gen trên NST X. GV: Yêu cầu HS phân tích sơ đồ 12.2 trang 51 - Thí nghiệm: SGK để giải đáp lệnh trong SGK. 1. Thí nghiệm + Có nhận xét gì về sự khác nhau ở phép lai Lai thuận: thuận và phép lai nghịch? Ptc: ♀ Mắt đỏ × ♂ Mắt trắng + Giải thích sự di truyền màu mắt ở ruồi giấm? F1: 100% ♀ Mắt đỏ : 100% ♂Mắt đỏ HS: trao đổi nhóm, kết hợp nghiên cứu thông F2: 100% ♀ Mắt đỏ : 50% ♂ Mắt đỏ : 50% ♂ tin mục 2 trang 51 SGK trả lời mắt trắng GV lưu ý: ở người các bệnh mù màu, máu khó (3 Đỏ: 1 Trắng) đông do các gen lặn nằm trên NST X gây ra được di truyền tương tự như gen mắt trắng ở - Giải thích : ruồi giấm. + Gen qui định tính trạng màu mắt chỉ có trên NST X GV cho công thức lai : mà không có trên NST Y. P : XX x XYa + Cá thẻ đực XY chỉ cần 1 alen mằn trên X đã biểu a G:X X, Y hiện ra kiểu hình. F1 : XX ; XYa - Sơ đồ lai: SGK Từ sơ đồ công thức lai trên hãy rút ra nhận xét - Kết luận: Gen trên NST X di truyền theo qui luật di về tính qui luật của gen trên Y ? truyền chéo: Ông ngoại(P)→ con gái(F1) →Cháu trai(F2) GV: Ý nghĩa của di truyền liên kết giới tính đối b. Gen trên NST Y. với thực tiễn sản xuất ? * TN: HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. Lai nghịch: Ptc: ♀ Mắt trắng × ♂ Mắt đỏ F1: 100% ♀ Mắt đỏ : 100% ♂ Mắt trắng F2: 50% ♀ Mắt đỏ : 50% ♀ Mắt trắng : 50% ♂ Mắt đỏ : 50% ♂ Mắt trắng (1 Đỏ: 1 Trắng) * Giải thích - Thường NST Y ở các loài chứa ít gen. - Gen ở đoạn không tương đồng trên NST Y thì tính trạng do gen này qui định chỉ được biểu hiện ở 1 giới. - Gen nằm trên NST Y di truyền thẳng. c. Ý nghĩa của di truyền liên kết giới tính. - Trong thực tiễn sản xuất người ta dựa vào những TT liên kết với giới tính để sớm phân biệt đực cái, điều chỉnh tỉ lệ đực cái theo mục tiêu sản xuất. - VD: SGK.

Hoạt động 3: Tìm hiểu về gen ngoài nhân Mục tiêu: - Nêu được thí nghiệm của Coren - Giải thích được cơ sở khoa học của hiện tượng di truyền ngoài nhân Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Hãy nhận xét đặc điểm biểu hiện KH của II. DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN. F1 so với KH của bố mẹ trong 2 phép lai thuận - Thí nghiệm của Coren 1909 với 2 phép lai thuận nghịch? Kết quả thí nghiệm này có điểm gì khác nghịch trên đối tượng cây hoa phấn. so với phép lai thuận nghịch ở TN phát hiện - Nhận xét: Kết quả của 2 phép lai thuận nghịch là hiện tượng di truyền liên kết với giới tính và khác nhau, F1 có KH giống mẹ. hiện tượng phân li độc lập của Menđen? + Hiện - Giải thích: Khi thụ tinh, giao tử đực chỉ truyền nhân tượng di truyền theo dòng mẹ được giải thích mà hầu như không truyền TBC cho trứng, do vậy các như thế nào? gen nằm trong TBC (trong ti thể hoặc trong lục lạp) 47

HS: Thảo luận nhóm để trả lời.

chỉ được mẹ truyền cho qua TBC của trứng. - Kết luận: Tính trạng DT ngoài nhân di truyền theo dòng mẹ( không theo QLDT)

Hoạt động 5: Củng cố, trải nghiệm, sáng tạo Mục tiêu: - Hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản của bài học. - Vận dụng những kiến bài học làm bài tập trắc nghiệm Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Câu 1: Vì sao nói cặp XY là cặp tương đồng không hoàn toàn? A.Vì NST X và Y đều có đoạn mang cặp gen tương ứng. B. Vì NST X mang nhiều gen hơn NST Y. C. Vì NST X dài hơn NST Y. D. Vì NST X có đoạn mang gen còn NST Y thì không có gen tương ứng. Câu 2: Ở người, gen lặn a nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X quy định tính trạng máu khó đông, gen trội tương ứng A qui định tính trạng máu đông bình thường. Một cặp vợ chồng máu đông bình thường sinh con trai mắc bệnh máu khó đông. Kiểu gen của cặp vợ chồng trên là: A.XA Xa và XAY. B. XA XA và Xa Y. C. Xa Xa và XAY. D. Xa Xa và Xa Y. Câu 3: Khi lai cá vảy đỏ thuần chủng với cá vảy trắng được F1. Cho F1 tiếp tục giao phối với nhau được F2 có tỉ lệ 3 cá vảy đỏ : 1 cá vảy trắng, trong đó cá vảy trắng toàn cá cái. Kiểu gen của bố mẹ như thế nào? A. ♀ XAXA  ♂ XaY. B.♀ XaY  ♂ XAXA. C. ♀ AA  ♂ aa. D. ♀ aa  ♂ AA. Câu 4Ở người, gen B quy định mắt nhìn màu bình thường là trội hoàn toàn so với alen b gây bệnh mù màu đỏ - xanh lục, gen này nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X, không có alen tương ứng trên Y. Một cặp vợ chồng sinh được một con gái bị mù màu và một con trai mắt nhìn màu bình thường. Biết rằng không có đột biến mới xảy ra, kiểu gen của cặp vợ chồng này là: B

A. X X × X Y. B.X X × X Y. C. X X × X Y. D. X X × X Y. Câu 5: Hiện tượng di truyền thẳng trong di truyền các tính trạng liên kết với giới tính là hiện tượng: A. Di truyền mà gen lặn nằm trên NST Y. B.Gen trên NST Y ở cá thể mang cặp NST XY luôn truyền cho con cùng giới. C. Thay đổi vai trò làm cha hay làm mẹ trong quá trình lai. D. Bố XY truyền gen cho tất cả các con gái XX.

Hoạt động 6: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao để nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà. - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Yêu cầu HS chuẩn bị bài sau. - Ghi những chuẩn bị cho bài sau. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… 48

Tiết PPCT

Số tiết 1

Tên bài/ chủ đề: DI TRUYỀN LIÊN KẾT GIỚI TÍNH VÀ DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC. 1. Kiến thức: - Nêu được đặc điểm cấu tạo và chức năng của cặp NST XY. - Nêu được bản chất của sự di truyền liên kết với giới tính: Sự di truyền của gen trên NST X, trên NST Y. Nêu được ý nghĩa của di truyền liên kết với giới tính. - Nêu được đặc điểm di truyền của gen ngoài nhân, phương pháp xác đinh tính trạng do gen ngoài nhân qui định. 2. Kĩ năng: Quan sát và phân tích kênh hình, phân tích kết quả TN. 3. Thái độ:Yêu thích khoa học, thích cực học tập. II. CHUẨN BỊ. 1. Giáo viên:SGK, giáo án, hình 12.1, 12.2. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. TRỌNG TÂM BÀI HỌC: Đặc điểm DT liên kết với giới tính và DT ngoài nhân. IV. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC. 1. Ổn định tổ chức lớp :Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ: - Cơ sở tế bào học của hiện tượng HVG ? Tần số HVG phụ thuộc vào điều gì ? - Điều kiện đối với các gen có thể xảy ra hiện tượng liên kết gen hay hoán vị gen ? 3. Bài mới: Hoạt động : Tìm hiểu về di truyền liên kết với giới tính. Mục tiêu: - Nêu khái niệm NST giới tính - Phân biệt NST X với NST Y. - Nêu cơ chế xác định giới. - Phân biệt cơ chế di truyền của gen trên NST X với gen trên NST Y. Phương pháp: Thuyết trình – tìm tòi. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Nêu những điểm khác nhau cơ bản I. DI TRUYỀN LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH. giữa NST thường và NST giới tính? 1. Nhiễm sắc thể giới tính và cơ chế tế bào học HS: Tái hiện lại kiến thức đã học ở lớp 9 kết xác định giới tính bằng NST. hợp thông tin SGK mục I trang 50 trả lời câu a. NST giới tính: hỏi. - NST giới tính là loại NST có chứa gen qui định + NST thường: Luôn tồn tại thành từng cặp giới tính và các gen khác. tương đồng. Số cặp NST lớn hơn 1. Chỉ - Mỗi NST giới tính có 2 đoạn: chứa các gen qui định TT thường. + Đoạn không tơng đồng chứa các gen đặc trưng GV lưu ý cho HS: cho từng NST. + Trong tế bào sinh dưỡng cặp NST giới + Đoạn tương đồng chứa các lôcút gen giống tính hiện diện bên cạnh NST thường để nhau. tránh sự nhận thức không đúng là NST giới b. Một số cơ chế tế bào học xác định giới tính tính chỉ tồn tại trong tế bào sinh dục. bằng NST. + Cặp NST giới tính XY khi tiếp hợp trong - Kiểu XX và XY : giảm phân, các đoạn mà NST X và Y bắt + Ở người, động vật có vú, ruồi giấm, cây gai, cặp (tiếp hợp) với nhau được coi là tương cây chua me: con cái XX, con đực XY. 49

đồng, trên đoạn này các gen tồn tại thành cặp tương ứng. Phần còn lại của NST X và Y không bắt cặp với nhau, do gen trên X không có gen tương ứng trên Y hoặc ngược lại, gen trên Y không có gen tương ứng trên X. GV: Yêu cầu HS phân tích sơ đồ 12.2 trang 51 SGK để giải đáp lệnh trong SGK. + Có nhận xét gì về sự khác nhau ở phép lai thuận và phép lai nghịch? + Giải thích sự di truyền màu mắt ở ruồi giấm? HS: trao đổi nhóm, kết hợp nghiên cứu thông tin mục 2 trang 51 SGK trả lời GV lưu ý: ở người các bệnh mù màu, máu khó đông do các gen lặn nằm trên NST X gây ra được di truyền tương tự như gen mắt trắng ở ruồi giấm. GV cho công thức lai : P : XX x XYa G:X X, Ya a F1 : XX ; XY Từ sơ đồ công thức lai trên hãy rút ra nhận xét về tính qui luật của gen trên Y ? GV: Ý nghĩa của di truyền liên kết giới tính đối với thực tiễn sản xuất ? HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời.

+ ở chim, ếch nhái, bò sát, bướm : con cái XY, con đực XX. - Kiểu XX và XO : + châu chấu, rệp, bọ xít : con cái XX, con đực XO. + Bọ nhậy : con cái XO, con đực XX. 2. Di truyền liên kết với giới tính: a. Gen trên NST X. - Thí nghiệm: SGK. - Giải thích : + Gen qui định tính trạng màu mắt chỉ có trên NST X mà không có trên NST Y. + Cá thẻ đực XY chỉ cần 1 alen mằn trên X đã biểu hiện ra kiểu hình. - Sơ đồ lai: SGK - Kết luận: Gen trên NST X di truyền theo qui luật di truyền chéo: Ông ngoại(P)→ con gái(F1) →Cháu trai(F2) b. Gen trên NST Y. - Thường NST Y ở các loài chứa ít gen. - Gen ở đoạn không tương đồng trên NST Y thì tính trạng do gen này qui định chỉ được biwur hiện ở 1 giới. - Gen nằm trên NST Y di truyền thẳng. c. Ý nghĩa của di truyền liên kết giới tính. - Trong thực tiễn sản xuất người ta dựa vào những TT liên kết với giới tính để sớm phân biệt đực cái, điều chỉnh tỉ lệ đực cái theo mục tiêu sản xuất. - VD: SGK.

Hoạt động : Tìm hiểu di truyền ngoài nhân. Mục tiêu: - Nêu thí nghiệm, giải thích cơ chế di truyền ngoài nhân. Phương pháp: Thuyết trình – tìm tòi. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt II. DI TRUYỀN NGOÀI NHÂN. GV: Hãy nhận xét đặc điểm biểu hiện KH - Thí nghiệm của Coren 1909 với 2 phép lai của F1 so với KH của bố mẹ trong 2 phép lai thuận nghịch trên đối tượng cây hoa phấn. thuận nghịch? Kết quả thí nghiệm này có - Nhận xét: Kết quả của 2 phép lai thuận nghịch điểm gì khác so với phép lai thuận nghịch ở là khác nhau, F1 có KH giống mẹ. TN phát hiện hiện tượng di truyền liên kết - Giải thích: Khi thụ tinh, giao tử đực chỉ truyền với giới tính và hiện tượng phân li độc lập nhân mà hầu như không truyền TBC cho trứng, của Menđen? + Hiện tượng di truyền theo do vậy các gen nằm trong TBC (trong ti thể hoặc dòng mẹ được giải thích như thế nào? trong lục lạp) chỉ được mẹ truyền cho qua TBC HS: Thảo luận nhóm để trả lời. của trứng. - Kết luận: Tính trạng DT ngoài nhân di truyền theo dòng mẹ( không theo QLDT) 4. Củng cố. 50

(TN2011- MĐ 146): Nhóm động vật nào sau đây có giới đực mang cặp nhiễm sắc thể giới tính là XX và giới cái mang cặp nhiễm sắc thể giới tính là XY? A. Gà, bồ câu, bướm. B. Hổ, báo, mèo rừng. C. Trâu, bò, hươu. D. Thỏ, ruồi giấm, sư tử. (Câu 20,ĐH – 2011, Mã đề 357) Ở ruồi giấm, alen A quy định mắt đỏ trội hoàn toàn so với alen a quy định mắt trắng. Trong trường hợp không xảy ra đột biến, phép lai nào sau đây cho đời con có kiểu hình phân li theo tỉ lệ 2 ruồi cái mắt đỏ : 1 ruồi đực mắt đỏ : 1 ruồi đực mắt trắng? A. XAXax XAY. B. XAXAx XaY. C. XAXax XaY.D. XaXa x XAY. (Câu 19,ĐH- 2016) Ở người, khi nói về sự di truyền của alen lặn nằm ở vùng không tương đồng trên nhiễm sắc thể giới tính X, trong trường hợp không xảy ra đột biến và mỗi gen quy định một tính trạng, phát biểu nào sau đây sai? A. Con trai chỉ mang một alen lặn đã biểu hiện thành kiểu hình. B. Alen của bố được truyền cho tất cả các con gái. C. Con trai chỉ nhận gen từ mẹ, con gái chỉ nhận gen từ bố. D. Đời con có thể có sự phân li kiểu hình khác nhau ở hai giới. (THPTQG 2017-MĐ203- Câu 100). Ở ruồi giấm, alen A quy định mắt đỏ trội hoàn toàn so với alen a quy định mắt trắng. Biết rằng không xảy ra đột biến. Theo lí thuyết, phép lai nào sau đây cho đời con có kiểu hình phân li theo ti lệ: 3 ruồi mắt đỏ : 1 ruồi mắt tráng? A. XAXAX XAY. B. XAXaX XaY. C. XAXaX XAY. D. XAXAX XaY. Nội dung 5: Di truyền qua tế bào chất (TN2011- MĐ 146): Phép lai nào trong các phép lai sau đây đã giúp Coren phát hiện ra sự di truyền ngoài nhiễm sắc thể (di truyền ngoài nhân)? A. Lai phân tích. B. Lai thuận nghịch. C. Lai tế bào. D. Lai cận huyết. 5. Rút kinh nghiệm.

Tiết PPCT

Số tiết 1

Tên bài/ chủ đề: ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG LÊN SỰ BIỂU HIỆN CỦA GEN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC. 1. Kiến thức : - Phân tích được mối quan hệ giữa KG, MT, KH. - Nêu được khái niệm và những tính chất của thường biến. - Nêu được khái niệm mức phản ứng, vai trò của KG và MT đối với năng suất của vật nuôi và cây trồng. 2. Kĩ năng :Quan sát và phân tích kênh hình. 3. Thái độ : Yêu thích bộ môn, thích tìm hiểu, khám phá các quy luật biểu hiện tính trạng. II. CHUẨN BỊ. 1. Giáo viên:SGK, giáo án, hình 13. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. TRỌNG TÂM BÀI HỌC: Mối quan hệ KG, MT và KH. IV. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC. 1. ổn định tổ chức lớp học: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ : - Nêu đặc điểm của gen trên NST X và gen trên NST Y. - Đặc điểm di truyền của gen ngoài nhân ? 3. Bài mới: Hoạt động : Mối quan hệ giữa gen và tính trạng; sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường Mục tiêu: − Nêu mối quan hệ giữa gen và tính trạng − Giải thích kết quả sự hình thành kiểu hình Phương pháp: Trực quan – tìm tòi. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV nêu vấn đề: Tính trạng trên cơ thể sinh I. MỐI QUAN HỆ GIỮA GEN VÀ TÍNH vật là do gen qui định có hoàn toàn đúng hay TRẠNG. không? Mối quan hệ giữa gen và tính trạng - Mối quan hệ giữa gen và tính trạng: được thể hiện như thế nào? Gen(ADN)→mARN →Pôlipeptit → prôtêin → HS: Đọc mục I trong SGK và thảo luận tính trạng. nhóm đưa ra kết luận. - Sự biểu hiện của gen qua nhiều bước nên chịu GV: Nhận xét và bổ sung. sự chi phối của nhiều yếu tố môi trường bên trong và bên ngoài cơ thể. II. SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA KIỂU GEN VÀ GV: Tại sao ở thỏ tại vị trí đầu mút cơ thể MÔI TRƯỜNG. như tai, bàn chân, đuôi, mõm... có lông màu - Nhiều yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến đen, ở những vị trí khác lông trắng muốt? sự biểu hiện của kiểu gen. HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận - Một số ví dụ: SGK. và trả lời. - Kết luận: Kiểu hình là kết quả của sự tương tác GV: Chính xác hóa kiến thức. giữa kiểu gen với môi trường cụ thể.

Hoạt động : Mức phản ứng của kiểu gen. Mục tiêu: 52

- Nêu KN mức phản ứng. - Phân biệt mức phản ứng rội với mức phản ứng hẹp. - Nêu khái niệm và giải thích cơ chế hiện tượng mềm dẻo kiểu hình. Phương pháp: Tìm tòi- tái hiện thông báo. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt III. MỨC PHẢN ỨNG CỦA KIỂU GEN. HS: Đọc mục III SGK và thảo luận về sơ đồ 1. Khái niệm: Tập hợp các kiểu hình của cùng hình vẽ mối quan hệ giữa một KG với các một kiểu gen tương ứng với các môi trường khác môi trường khác nhau trong sự hình thành nhau là mức phản ứng của một KG. các KH khác nhau. VD: Con tắc kè hoa: GV: Mức phản ứng là gì? Tìm một hiện - Trên lá cây: Da có hoa văn màu xanh của lá. tượng thực tế trong tự nhiên để minh họa. - Trên đá: Da có màu hoa của rêu đá. + Mức phản ứng được chia thành mấy loại? - Trên thân cây: Da có màu hoa nâu. Đặc điểm của từng loại? Tập hợp các kiểu hình trên của một con tắc kè + Tính trạng chất lượng và tính trạng số (một KG) tương ứng với các chế độ môi trường lượng, thường thì loại nào có mức phản ứng được gọi là mức phản ứng. rộng hơn? Hãy chững minh điều đó? - Mức phản ứng được chia thành 2 loại: + Mức phản ứng rộng: thường là những tính trạng HS: Nghiên cứu thông tin sgk, thảo luận và về số lựng như: năng suất sữa, khối lượng, tốc độ trả lời các câu hỏi. sinh trưởng, sản lượng trứng, sữa + Mức phản ứng hẹp: là những tính trạng chất GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến lượng. thức. 2. Xác định mức phản ứng của một kiểu gen. - Tạo ra các cá thể sinh vật có cùng một KG. GV: Có thể xác định rễ dàng mức phản ứng Đối với cây sinh sản sinh dưỡng cắt cành đồng của một KG hay không? loạt của cùng một cây đem trồng ở những điều HS: Nghiên cứu thông tin SGK, trả lời. kiện môi trường khác nhau và theo dõi đặc điểm GV liên hệ: Trong sản xuất, chăn nuôi muốn của chúng. nâng cao năng suất thực cần phải làm gì? 3. Sự mềm dẻo kiểu hình (thường biến): (mối quan hệ giữa yếu tố giống, kĩ thuật - Hiện tượng một kiểu gen có thể thay đổi kiểu canh tác và năng suất thu được). hình trước những điều kiện môi trường khác nhau GV: Thế nào là sự mềm dẻo về KH? được gọi là sự mềm dẻo kiểu hình(thường biến). Hình vẽ 13 thể hiện điều gì? - Sự mềm dẻo kiểu giúp sinh vật thích nghi với HS:Mức phản ứng của 2 KG khác nhau những thay đổi của môi trường. trong cùng một điều kiện môi trường. - Mức độ mềm dẻo của kiểu hình phụ thuộc vào GV:Vậy mức độ mềm dẻo của KH phụ kiểu gen. thuộc vào yếu tố nào? (kiểu gen)Sự mềm - Mỗi kiểu gen chỉ có thể điều chỉnh kiểu hình của dẻo về KH của mỗi KG có ý nghĩa gì đối với mình trong một phạm vi nhất định. chính bản thân sinh vật?Từ những phân tích trên hãy nêu những tính chất và đặc điểm của sự mềm dẻo KH của sinh vật? HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi. 4. Củng cố Mối quan hệ giữa gen và tính trạng được biểu hiện qua sơ đồ: A. Gen (ADN) → tARN → Pôlipeptit → Prôtêin → Tính trạng. B. Gen (ADN) → mARN → tARN → Prôtêin → Tính trạng. C. Gen (ADN) → mARN → Pôlipeptit → Prôtêin → Tính trạng. D. Gen (ADN) → mARN → tARN → Pôlipeptit → Tính trạng 53

(CĐ 2010 –MĐ 251): Khi nói về mức phản ứng, nhận định nào sau đây không đúng? A. Các giống khác nhau có mức phản ứng khác nhau. B. Tính trạng số lượng thường có mức phản ứng rộng. C. Tính trạng chất lượng thường có mức phản ứng hẹp. D. Mức phản ứng không do kiểu gen quy định. (CĐ 2010 –MĐ 251): Khi nói về mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình, nhận định nào sau đây không đúng? A. Kiểu hình là kết quả sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường. B. Kiểu gen quy định khả năng phản ứng của cơ thể trước môi trường. C. Bố mẹ không truyền đạt cho con những tính trạng đã hình thành sẵn mà truyền đạt một kiểu gen. D. Kiểu hình của cơ thể chỉ phụ thuộc vào kiểu gen mà không phụ thuộc vào môi trường. (Câu 17,ĐH 2008 - Mã đề thi 379) Phát biểu nào dưới đây là đúng khi nói về hệ số di truyền? A. Hệ số di truyền càng cao thì hiệu quả chọn lọc càng thấp. B. Đối với những tính trạng có hệ số di truyền thấp thì chỉ cần chọn lọc một lần đã có hiệu quả. C. Hệ số di truyền cao nói lên rằng tính trạng phụ thuộc chủ yếu vào kiểu gen. D. Hệ số di truyền thấp chứng tỏ tính trạng ít chịu ảnh hưởng của điều kiện ngoại cảnh. 5. Rút kinh nghiệm

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: THỰC HÀNH LAI GIỐNG

Ngày soạn:....../........./......

1 Ngày dạy:....../........../....... I. MỤC TIÊU BÀI HỌC. - Phát triển kĩ năng quan sát và phân tích mẫu vật. - Phát triển được năng lực vận dụng lí thuyết vào thực tiễn sản xuất và đời sống. - Rèn được một số thao tác lai giống. II. CHUẨN BỊ. 1. Vật liệu và dụng cụ cần thiết. - Cây cà chua bố mẹ, mảnh vườn. - Kẹp, kéo, kim mũi mác, đĩa kính đồng hồ, bao cách li, nhãn, bút chì, bút lông, bông, hộp pêtri 2. Chuẩn bị cây bố mẹ. - Chọn giống: chọn nhiều cây khác nhau rõ ràng về hình dạng hoặc màu sắc quả để có thể dễ dàng phân biệt bằng mắt thường. - Gieo hạt những cây dùng làm bố trước những cây dùng làm mẹ từ 8 đến 10 ngày. - Khi cây bố ra hoa thì tỉa bớt hoa, ngắt bỏ quả non, tập trung lấy phấn được tốt. - Khi cây mẹ được 9 lá thì bấm ngọn, chỉ để 2 cành (3 chùm hoa/cành, 3-5 quả/chùm). III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC. GV dùng tranh về thụ phấn nhân tạo ở đạu Hà Lan, yêu cầu HS quan sát và mô tả quá trình thụ phấn nhân tạo ở đậu Hà Lan. Sau đó GV hoàn thiện vấn đề nêu ra và vào bài mới. Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức Hoạt động 1: Lai giống thực vật. I.Lai giống thực vật. 1. Cách tiến hành. GV : Tại sao lại phải gieo hạt cây làm bố * Khử nhị trên cây mẹ: trước những cây làm mẹ ? - Chọn những hoa còn nụ có màu vàng nhạt + Mục đích của việc ngắt bỏ những chùm để khử nhị (hoa chưa tự thụ phấn). hoa và quả non trên cây bố, bấm ngọn và (dùng kim mũi mác tách một bao phấn ra ngắt cành, tỉa hoa trên cây mẹ ? nếu phấn còn là chất trắng sữa hay hạt màu GV hướng dẫn HS thực hiện thao tác khử xanh thì được. Nếu phấn đã là hạt màu trắng đực trên cây mẹ. thì không được). + Tại sao cần phải khử nhị trên cây mẹ ? - Dùng ngón trỏ và ngón cái của tay trái giữ GV thực hiện mẫu : Kĩ thuật chọn nhị hoa để lấy nụ hoa. khử, các thao tác khi khử nhị. - Tay phải dùng kẹp tách bao hoa ra, tỉa từng nhị một, cần làm nhẹ tay, tránh để bầu nhụy HS: Tiến hành các bước thí nghiệm theo và đầu nhụy bị thương tổn. hướng dẫn của GV. - Trên mỗi chùm chọn lấy 4 đến 6 hoa cùng lúc và là những hoa mập để khử nhị, cắt tỉa GV: Mục đích của việc dùng bao cách li sau bỏ những hoa khác. khi đã khử nhị ? - Bao các hoa đã khử nhị bằng bao cách li. GV hướng dẫn chọn hoa trên cây mẹ để thụ * Thụ phấn: phấn. - Chọn những hoa đã nở xòe, đầu nhụy to GV: thực hiện các thao tác mẫu. màu xanh thẫm, có dịch nhờn. - Không chọn những hoa đầu nhụy khô, màu - Thu hạt phấn trên cây bố: Chọn hoa vừa xanh nhạt nghĩa là hoa còn non, đầu nhụy nở, cánh hoa và bao phấn vàng tươi, khi chín màu nâu và đã bắt đầu héo thụ phấn không hạt phấn chín tròn và trắng. có kết quả. - Dùng kẹp ngắt nhị bỏ vào đĩa đồng hồ. 55

- Có thể thay bút lông bằng những chiếc - Dùng bút lông chà nhẹ lên các bao phấn để lông gà. hạt phấn bung ra. - Dùng bút lông chấm hạt phấn cây bố lên đầu nhụy hoa cây mẹ đã khử nhị - Bao chùm hoa đã thụ phấn bằng túi cách li, buộc nhãn, ghi ngày và công thức lai. * Hoạt động 2: Viết thu hoạch. II. THU HOẠCH. GV: hướng dẫn HS phương pháp thu hoạch - HS phải tóm tắt các bước lai giống và và cất giữ hạt lai. những điều cần chú ý khi chọn hoa cùng với các thao tác khi giao phấn. HS: Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến, - Vẽ sơ lược mô tả các thao tác giao phấn. trình bày vào bảng thu hoạch. GV: Nhận xét kết quả và bổ sung. 4. Củng cố: - GV nhận xét đánh giá cụ thể các nhóm thực hành về: + Kĩ năng thao tác lai giống. + Sản phẩm thực hành. - GV tóm tắt về các thao tác lai giống và nhắc HS ghi vào vở thực hành. 5. Dặn dò: - Hoàn thành bài thu hoạch. - Làm bài tập của bài Ôn tập chương I, II 6. Rút kinh nghiệm bài học

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: KIỂM TRA 1 TIẾT

Ngày soạn:....../........./......

18 Ngày dạy:....../........../....... TRƯỜNG THPT THẠCH BÀN

MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA MÔN SINH NĂM HỌC 2017-2018

MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA 1 TIẾT HỌC KÌ I - thời gian làm bài 45 phút Chủ đề (Đơn vị kiến thức)

Nhận biết

Mức độ nhận thức Vận Thông Vận dụng hiểu dụng cao

Tổng

1. CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ: Gen.

Mã di truyền, nhân đôi ADN.

Phiên mã

Dịch mã

Điều hòa hoạt động của gen

Đột biến gen. Số câu

1 3

2. TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN: Quy luật phân li. Quy luật phân li độc lập.

Tương tác gen.

Liên kết gen, hoán vị gen.

Di truyền liên kết với giới tính. Di truyền ngoài nhân. Ảnh hưởng của môi trường lên sự biểu hiện của gen Số câu Tổng TRƯỜNG THPT THẠCH BÀN

2 1

2 2

1 1

1 1 1

Nhiễm sắc thể và đột biến nhiễm sắc thể.

3 2

1 1

20%

30%

20%

100%

ĐỀ KIỂM TRA SINH HỌC 1 TIẾT Thời gian làm bài: phút; (40 câu trắc nghiệm) 57

Tổng điểm.............................. (Thí sinh không được sử dụng tài liệu) Họ, tên thí sinh:..................................................................... lỚP: ............................. Số câu đúng.................

Mã đề thi 125

Câu 1: Thành phần nào sau đây không trực tiếp tham gia vào quá trình dịch mã? A. tARN. B. Ribôxôm. C. mARN. D. Gen cấu trúc. Câu 2: Ở cà chua: A- thân cao, a- thân thấp; B- quả tròn, b- quả dài. Xét phép lai: Pa:

AB ab x . ab ab

Biết quá trình giảm phân phát sinh giao tử đã xảy ra hoán vị gen với tần số 20%. Tỉ lệ kiểu hình thân thấp, quả dài ở đời con Fa là: A. 40%. B. 1%. C. 16%. D. 10%. Câu 3: Cho biết không xảy ra đột biến, hoán vị gen giữa 2 alen B và b ở cả bố và mẹ với tần số hoán vị gen là 40%. Tính theo lý thuyết, cơ thể mang kiểu gen

ab AB tự thụ phấn, tỉ lệ kiểu gen ab ab

ở đời con là: A. 6%. B. 9%. C. 16%. D. 4%. Câu 4: Một phân tử ADN có cấu trúc xoắn kép, giả sử phân tử ADN này có tỉ lệ (A+T)/(G+X) = 1/4 thì tỉ lệ nuclêôtit loại G của phân tử ADN này là A. 25%. B. 20%. C. 40%. D. 10%. Câu 5: Ở một loài động vật, gen B quy định lông xám, gen b quy định lông đen, gen A át chế gen B và b, alen a không át chế, các gen phân ly độc lập. Phép lai P a: AaBb x aabb cho tỉ lệ kiểu hình ở đời con là: A. 2 lông đen : 1 lông trắng : 1 lông xám. B. 2 lông trắng : 1 lông đen : 1 lông xám. C. 3 lông trắng : 1 lông đen. D. 2 lông xám : 1 lông trắng : 1 lông đen. Câu 6: Một cơ thể có kiểu gen Aa

Bd trong quá trình giảm phân hình thành giao tử đã xảy ra bD

hoán vị gen với tần số 40%. Theo lý thuyết, giao tử Abd chiếm tỉ lệ: A. 0,1. B. 0,15 C. 0,2. D. 0,3. Câu 7: Phép lai hai cặp tính trạng phân ly độc lập, F1 thu được: cặp tính trạng thứ nhất có tỉ lệ phân ly kiểu hình là 3 : 1, cặp tính trạng thứ hai có tỉ lệ phân ly kiểu hình là 1 : 2 : 1, thì tỉ lệ phân ly kiểu hình chung của F1 là: A. 1 : 2 : 1. B. 3 : 6 : 3 : 1 : 2 : 1. C. 3 : 3 : 1 : 1. D. 3 : 6 : 3 : 1. Câu 8: Trong trường hợp mỗi gen qui định một tính trạng và tính trạng trội là trội hoàn toàn, cơ thể có kiểu gen AaBbDd tự thụ phấn sẽ thu được đời con có số kiểu gen và kiểu hình tối đa là A. 4 kiểu hình ; 9 kiểu gen. B. 4 kiểu hình ; 12 kiểu gen. C. 8 kiểu hình ; 12 kiểu gen. D. 8 kiểu hình ; 27 kiểu gen. Câu 9: Trong trường hợp trội không hoàn toàn, phép lai P: Aa x Aa sẽ cho tỉ lệ phân ly kiểu hình ở đời con là: A. 3 : 1. B. 1 : 2 : 1. C. 1 : 1. D. 1 : 1 : 1. Câu 10: Biết gen nằm trên nhiễm sắc thể thường và gen A quy định tính trạng lông ngắn trội hoàn toàn so với gen a quy định tính trạng lông dài. Phép lai nào dưới đây cho 50% số con lai sinh ra có lông dài? A. AA x Aa B. Aa x aa C. Aa x Aa D. AA x aa Câu 11: Một gen có thể tác động đến sự biểu hiện của nhiều tính trạng khác nhau được gọi là A. gen đa hiệu. B. gen tăng cường. C. gen điều hòa. D. gen trội. Câu 12: Trong các cơ thể có kiểu gen dưới đây, theo lý thuyết, cơ thể nào sẽ sinh nhiều loại giao tử nhất? A. AaBb B. AABbdd C. AabbDDee D. AABbDDeeFF 58

Câu 13: Trong số 64 bộ 3 trên mARN, các bộ 3 kết thúc gồm: A. 5’AUG3’; 5’UAG3’; 5’UAA3’. B. 5’UUA3’; 5’UAG3’; 5’UGA3’. C. 5’UAA3’; 5’UAG3’; 5’UGA3’. D. 5’AUG3’; 5’UAG3’; 5’UGA3’. Câu 14: Cho phép lai: P: AaBb x AaBb. Cho biết không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, ở thế hệ con, tỉ lệ kiểu gen Aabb là: A.

1 8

1 16

1 2

1 4

Câu 15: Gen B có số nuclêôtit mỗi loại là: A = T = 250, G = X = 390, bị đột biến thay thế một cặp nuclêôtit này bằng một cặp nuclêôtit khác thành gen b. Gen b nhiều hơn gen B một liên kết hiđrô. Số nuclêôtit mỗi loại của gen b là: A. A = T = 610; G = X = 390. B. A = T = 250; G = X = 390. C. A = T = 251; G = X = 389. D. A = T = 249; G = X = 391. Câu 16: Theo lí thuyết, phép lai nào sau đây cho đời con có kiểu gen phân li theo tỉ lệ 1 : 1? A. Aa x aa. B. AA x aa. C. AA x AA. D. aa x aa. Câu 17: Theo Jacôp và Mônô, các thành phần cấu tạo của opêron Lac gồm: A. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng vận hành (O), vùng khởi động (P). B. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng vận hành (O). C. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng khởi động (P). D. vùng vận hành (O), nhóm gen cấu trúc, vùng khởi động (P). Câu 18: Cơ thể có kiểu gen nào sau đây được gọi là thể đồng hợp tử về cả hai cặp gen đang xét? A. AABb. B. AaBb. C. AaBB. D. AAbb. Câu 19: Cho lai hai cây bí quả tròn với nhau, thu được đời con phân ly theo tỉ lệ: 9 bí quả tròn : 6 bí quả bầu dục : 1 bí quả dài. Sự di truyền tính trạng hình dạng quả bí tuân theo quy luật A. liên kết gen hoàn toàn. B. tương tác bổ sung. C. tương tác cộng gộp. D. phân li độc lập của Menđen. Câu 20: Sản phẩm của quá trình phiên mã là: A. ADN. B. Gen. C. ARN. D. Prôtêin. Câu 21: Loại đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể (NST) nào sau đây làm giảm số lượng gen trên NST? A. Chuyển đoạn trong một NST. B. Lặp đoạn NST. C. Đảo đoạn NST. D. Mất đoạn NST. Câu 22: Trường hợp một gen (có thể trội hoặc lặn) làm cho một gen khác không alen với nó trong cùng một kiểu gen không biểu hiện kiểu hình là kiểu tương tác A. bổ sung. B. át chế. C. cộng gộp. D. đồng trội. Câu 23: Cho sơ đồ mô tả 1 dạng đột biến cấu trúc NST: ABCDEFGH → ADCBEFGH (Các chữ cái biểu thị các gen trên NST). Đó là dạng đột biến: A. chuyển đoạn. B. mất đoạn. C. đảo đoạn. D. lặp đoạn. Câu 24: Phát biểu nào sau đây về hoán vị gen là chưa chính xác? A. Xảy ra ở kỳ đầu của giảm phân 1. B. Hoán vị gen làm xuất hiện các tổ hợp gen mới. C. Hoán vị gen chỉ xảy ra trong quá trình phát sinh giao tử cái. D. Tần số hoán vị gen là thước đo khoảng cách tương đối giữa các gen trên NST. Câu 25: Phép lai Bb x bb cho tỉ lệ phân ly kiểu gen ở đời con là A. 1BB: 1Bb B. 3 Bb: 1bb C. 1Bb: 1bb D. 1 BB: 2 Bb: 1bb Câu 26: Ở đậu Hà Lan, gen A quy định thân cao trội hoàn toàn so với alen a quy định thân thấp. Cho cây thân cao giao phấn với cây thân cao, thu được F1 phân ly theo tỉ lệ 3 cây thân cao : 1 cây thân thấp. Kiểu gen của cặp bố mẹ đem lai là: A. AA x Aa B. AA x AA C. Aa x aa D. Aa x Aa 59

Câu 27: Ở một loài thực vật có bộ NST 2n = 14. Tế bào sinh dưỡng của loài thực vật này thuộc thể ba nhiễm sẽ có số NST là A. 13. B. 17. C. 15. D. 21. Câu 28: Cặp bố mẹ đem lai có kiểu gen

Ab Ab x . Cho biết mọi diễn biến của NST trong giảm aB aB

phân là hoàn toàn giống nhau, tính trạng trội là trội hoàn toàn, kiểu hình lông thẳng, đuôi ngắn có kiểu gen là

ab . Kết quả nào dưới đây phù hợp với tỉ lệ kiểu hình lông thẳng, đuôi ngắn ở đời ab

con: A. 4,84%. B. 7,84%. C. 9%. D. 16%. Câu 29: Ở cấp độ phân tử, thông tin di truyền được truyền từ tế bào mẹ sang tế bào con nhờ cơ chế A. nhân đôi ADN. B. phiên mã. C. dịch mã. D. giảm phân và thụ tinh. Câu 30: Trong trường hợp mỗi gen qui định một tính trạng, tính trạng trội là trội hoàn toàn, các gen trên một NST liên kết hoàn toàn với nhau, phép lai P a: ở thế hệ con là: A. 1 : 1 : 1 : 1.

B. 3 : 1.

C. 1 : 2 : 1.

ab AB x cho tỉ lệ phân ly kiểu hình ab ab

D. 1 : 1.

----------- HẾT ---------HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ KIỂM TRA 1 TIẾT MÔN SINH HỌC 12 – CI & II (Trong 4 phương án A, B, C, D, Phương án có gạch chân- VD: A là phương án đúng) Câu 1. Ở cấp độ phân tử, thông tin di truyền được truyền từ tế bào mẹ sang tế bào con nhờ cơ chế: A. dịch mã. B. nhân đôi ADN. C. phiên mã. D. giảm phân và thụ tinh. Câu 2. Một phân tử ADN có cấu trúc xoắn kép, giả sử phân tử ADN này có tỉ lệ (A+T)/(G+X) = 1/4 thì tỉ lệ nuclêôtit loại G của phân tử ADN này là: A. 20%. B. 40%. C. 25%. D. 10%. HD:

A+T 1 = G+X 4

→

2A 1 = 2G 4

→

A 1 = G 4

→G = 4A; mà %A + %G = 50% → G =

40%. Câu 3. Sản phẩm của quá trình phiên mã là: A. ADN. B. ARN. C. Gen. D. Prôtêin. Câu 4. Thành phần nào sau đây không trực tiếp tham gia vào quá trình dịch mã? A. Gen cấu trúc. B. mARN. C. tARN. D. Ribôxôm. Câu 5. Loại đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể (NST) nào sau đây làm giảm số lượng gen trên NST? A. Chuyển đoạn trong một NST. B. Đảo đoạn NST. C. Mất đoạn NST. D. Lặp đoạn NST. Câu 6. Ở một loài thực vật có bộ NST 2n = 14. Tế bào sinh dưỡng của loài thực vật này thuộc thể ba nhiễm sẽ có số NST là: A. 21. B. 17. C. 13. D. 15. HD: Bộ NST trong tế bào sinh dưỡng của thể ba nhiễm là (2n+1) = 14 + 1 = 15. Câu 7. Cho sơ đồ mô tả 1 dạng đột biến cấu trúc NST: ABCDEFGH → ADCBEFGH (Các chữ cái biểu thị các gen trên NST). Đó là dạng đột biến: A. mất đoạn. B. đảo đoạn. C. lặp đoạn. D. chuyển đoạn. HD: Đoạn bị đảo mang 3 gen BCD Câu 8. Gen B có số nuclêôtit mỗi loại là: A = T = 250, G = X = 390, bị đột biến thay thế một cặp nuclêôtit này bằng một cặp nuclêôtit khác thành gen b. Gen b nhiều hơn gen B một liên kết 60

hiđrô. Số nuclêôtit mỗi loại của gen b là: A. A = T = 250; G = X = 390. B. A = T = 251; G = X = 389. C. A = T = 610; G = X = 390. D. A = T = 249; G = X = 391. HD: Vì gen b nhiều hơn gen B một liên kết hiđrô → ĐB thay thế 1 cặp (A=T) bằng 1 cặp (G≡X) → A và T giảm 1; G và X tăng 1. Câu 9. Theo Jacôp và Mônô, các thành phần cấu tạo của opêron Lac gồm: A. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng khởi động (P). B. vùng vận hành (O), nhóm gen cấu trúc, vùng khởi động (P). C. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng vận hành (O). D. gen điều hoà, nhóm gen cấu trúc, vùng vận hành (O), vùng khởi động (P). HD: Vì gen điều hòa không thuộc thành phần của opêron Lac. Câu 10. Trong số 64 bộ 3 trên mARN, các bộ 3 kết thúc gồm: A. 5’AUG3’; 5’UAG3’; 5’UGA3’. B. 5’UAA3’; 5’UAG3’; 5’UGA3’. C. 5’AUG3’; 5’UAG3’; 5’UAA3’. D. 5’UUA3’; 5’UAG3’; 5’UGA3’. Câu 11. Biết gen nằm trên nhiễm sắc thể thường và gen A quy định tính trạng lông ngắn trội hoàn toàn so với gen a quy định tính trạng lông dài. Phép lai nào dưới đây cho 50% số con lai sinh ra có lông dài? A. AA x Aa B. Aa x aa C. Aa x Aa D. AA x aa HD: số con lông dài = 50% =

1 → Đây là kết quả của phép lai phân tích cơ thể có KG dị 2

hợp→ Pa: Aa x aa. Câu 12. Phép lai Bb x bb cho tỉ lệ phân ly kiểu gen ở đời con là A. 3 Bb: 1bb B. 1Bb: 1bb C. 1BB: 1Bb D. 1 BB: 2 Bb: 1bb Câu 13.Cơ thể có kiểu gen nào sau đây được gọi là thể đồng hợp tử về cả hai cặp gen đang xét? A. AABb. B. AaBB. C. AAbb. D. AaBb. Câu 14. Trong trường hợp trội không hoàn toàn, phép lai P: Aa x Aa sẽ cho tỉ lệ phân ly kiểu hình ở đời con là: A. 3 : 1. B. 1 : 2 : 1. C. 1 : 1. D. 1 : 1 : 1. HD: P: Aa x Aa → Thế hệ con: 1 KH trội (AA) : 2 KH trung gian (Aa) : 1 KH lặn (aa) Câu 15. Trong các cơ thể có kiểu gen dưới đây, theo lý thuyết, cơ thể nào sẽ sinh nhiều loại giao tử nhất? A. AaBb B. AABbdd C.AabbDDee D. AABbDDeeFF HD: Ở phương án B, C, D: KG chỉ có 1 cặp gen dị hợp → số loại giao tử = 1 2 =2 Ở phương án A: KG có 2 cặp gen dị hợp → số loại giao tử = 22 = 4 Câu 16. Trong trường hợp mỗi gen qui định một tính trạng và tính trạng trội là trội hoàn toàn, cơ thể có kiểu gen AaBbDd tự thụ phấn sẽ thu được đời con có số kiểu gen và kiểu hình tối đa là A. 4 kiểu hình ; 9 kiểu gen. B. 4 kiểu hình ; 12 kiểu gen. C. 8 kiểu hình ; 12 kiểu gen. D. 8 kiểu hình ; 27 kiểu gen. HD: P: AaBbDd x AaBbDd = (Aa xAa) x (Bb x Bb) x (Dd x Dd) → thế hệ con: Số loại KG = 3 x 3 x 3 = 27 Số loại KH = 2 x 2 x 2 = 8 Câu 17. Theo lí thuyết, phép lai nào sau đây cho đời con có kiểu gen phân li theo tỉ lệ 1 : 1? A. Aa x aa. B. AA x aa. C. AA x AA. D. aa x aa. Câu 18. Cho phép lai: P: AaBb x AaBb. Cho biết không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, ở thế hệ con, tỉ lệ kiểu gen Aabb là:

1 2

1 4

1 8

1 16

HD: P: AaBb x AaBb = (Aa x Aa) x (Bb x Bb) 1 4

1 2

1 4

F1: Tỉ lệ phân ly KG là: ( AA : Aa : aa) x ( 1BB : (Aa) x

1 1 1 Bb : bb) → tỉ lệ kiểu gen Aabb = 2 4 2

1 1 (bb) = 8 4

Câu 19. Ở đậu Hà Lan, gen A quy định thân cao trội hoàn toàn so với alen a quy định thân thấp. 61

Cho cây thân cao giao phấn với cây thân cao, thu được F1 phân ly theo tỉ lệ 3 cây thân cao : 1 cây thân thấp. Kiểu gen của cặp bố mẹ đem lai là: A. AA x AA B. AA x Aa C. Aa x Aa D. Aa x aa HD: F1 : 3 cây thân cao : 1 cây thân thấp → Số tổ hợp giao tử của F1 = 3 + 1 = 4 = 2 x 2 → mỗi bên bố mẹ sinh 2 loại giao tử → bố mẹ đều dị hợp về 1 cặp gen. Câu 20. Phép lai hai cặp tính trạng phân ly độc lập, F1 thu được: cặp tính trạng thứ nhất có tỉ lệ phân ly kiểu hình là 3 : 1, cặp tính trạng thứ hai có tỉ lệ phân ly kiểu hình là 1 : 2 : 1, thì tỉ lệ phân ly kiểu hình chung của F1 là: A. 3 : 6 : 3 : 1. B. 3 : 3 : 1 : 1. C. 1 : 2 : 1. D. 3 : 6 : 3 : 1 : 2 : 1. HD: tỉ lệ phân ly kiểu hình chung của F1 = (3 : 1) x (1 : 2 : 1) = 3 : 6 : 3 : 1 : 2 : 1 Câu 21. Cho lai hai cây bí quả tròn với nhau, thu được đời con phân ly theo tỉ lệ: 9 bí quả tròn : 6 bí quả bầu dục : 1 bí quả dài. Sự di truyền tính trạng hình dạng quả bí tuân theo quy luật A. phân li độc lập của Menđen. B. liên kết gen hoàn toàn. C. tương tác cộng gộp. D. tương tác bổ sung. Câu 22. Một gen có thể tác động đến sự biểu hiện của nhiều tính trạng khác nhau được gọi là A. gen trội. B. gen điều hòa. C. gen đa hiệu. D. gen tăng cường. Câu 23. Trường hợp một gen (có thể trội hoặc lặn) làm cho một gen khác không alen với nó trong cùng một kiểu gen không biểu hiện kiểu hình là kiểu tương tác: A. bổ sung. B. át chế. C. cộng gộp. D. đồng trội. Câu 24. Ở một loài động vật, gen B quy định lông xám, gen b quy định lông đen, gen A át chế gen B và b, alen a không át chế, các gen phân ly độc lập. Phép lai P a: AaBb x aabb cho tỉ lệ kiểu hình ở đời con là: A. 2 lông đen : 1 lông trắng : 1 lông xám. B. 2 lông trắng : 1 lông đen : 1 lông xám. C. 3 lông trắng : 1 lông đen. D. 2 lông xám : 1 lông trắng : 1 lông đen. Pa: AaBb x aabb → Fa: 1AaBb : 1Aabb : 1aaBb : 1aabb → Tỉ lệ KH: 2 lông trắng : 1 lông đen : 1 lông xám. Câu 25. Phát biểu nào sau đây về hoán vị gen là chưa chính xác? A. Xảy ra ở kỳ đầu của giảm phân 1. B. Hoán vị gen làm xuất hiện các tổ hợp gen mới. C. Tần số hoán vị gen là thước đo khoảng cách tương đối giữa các gen trên NST. D. Hoán vị gen chỉ xảy ra trong quá trình phát sinh giao tử cái. HD: Tùy từng loại mà hoán vị gen có thể chỉ xảy ra quá trình phát sinh giao tử cái hoặc quá trình phát sinh giao tử đực; hoặc xảy ra ở cả 2 bên bố mẹ. Câu 26. Trong trường hợp mỗi gen qui định một tính trạng, tính trạng trội là trội hoàn toàn, các gen trên một NST liên kết hoàn toàn với nhau, phép lai Pa:

AB ab x cho tỉ lệ phân ly kiểu hình ở ab ab

thế hệ con là: A. 1 : 1 : 1 : 1. B. 3 : 1. C. 1 : 2 : 1. D. 1 : 1. HD: Đây là phép lai phân tích. thế hệ con: 1 (KH trội về 2 tính trạng) : 1 (KH lặn về 2 tính trạng) Câu 27. Một cơ thể có kiểu gen Aa

Bd trong quá trình giảm phân hình thành giao tử đã xảy ra bD

hoán vị gen với tần số 40%. Theo lý thuyết, giao tử Abd chiếm tỉ lệ: C. 0,2. D. 0,3. HD: giao tử Abd =

A. 0,1.

B. 0,15

1 f 1 (A) x (bd) = (A) x 0,2 (bd) = 0,1 2 2 2

Câu 28. Ở cà chua: A- thân cao, a- thân thấp; B- quả tròn, b- quả dài. Xét phép lai: Pa:

AB ab x . ab ab

Biết quá trình giảm phân phát sinh giao tử đã xảy ra hoán vị gen với tần số 20%. Tỉ lệ kiểu hình thân thấp, quả dài ở đời con Fa là: A. 40%. B. 10%. C. 16%. D. 1%. 62

HD: Đây là phép lai phân tích. FA: thân thấp, quả dài có KG

f ab = ab x ab = (0,5- ) x 1 ab 2

= (0,5-0,1) x 1=0,4 Câu 29. Cặp bố mẹ đem lai có kiểu gen

Ab Ab x . Cho biết mọi diễn biến của NST trong giảm aB aB

phân là hoàn toàn giống nhau, tính trạng trội là trội hoàn toàn, kiểu hình lông thẳng, đuôi ngắn có kiểu gen là con:

ab . Kết quả nào dưới đây phù hợp với tỉ lệ kiểu hình lông thẳng, đuôi ngắn ở đời ab

A. 4,84%.

B. 7,84%.

C. 9%.

D. 16%.

HD: Do cặp bố mẹ đem lai có KG dị hợp tử chéo → ab là giao tử có gen hoán vị nên chiếm tỉ lệ nhỏ (≤ 0,25) → tỉ lệ kiểu hình lông thẳng, đuôi ngắn ở đời con (KG

ab ) = ab x ab< ab

0,25 x 0,25 = 6,25%. Câu 30. Cho biết không xảy ra đột biến, hoán vị gen giữa 2 alen B và b ở cả bố và mẹ với f = 40%. Tính theo lý thuyết, cơ thể mang kiểu gen A. 4%. HD: P:

B. 6%.

C. 9%.

AB ab tự thụ phấn, tỉ lệ kiểu gen ở đời con là: ab ab

D. 16%.

f f AB AB ab x ; f = 40% = 0,4 → thế hệ con: = ab x ab = (0,5- ) x(0,5- ) = (0,5-0,2)2 = ab ab ab 2 2

0,9=9%.

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: ÔN TẬP KIỂM TRA HK I

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: Khắc sâu kiến thức về cơ sở vật chất - cơ chế di truyền và biến dị cùng các quy luật di truyền. 2. Kĩ năng: - Biết cách ứng dụng toán xác suất vào giải các bài tập di truyền. - Thông qua việc phân tích kết quả lai: Biết cách nhận biết được các hiện tượng tương tác gen; phân biệt được phân li độc lập với liên kết - hoán vị gen; nhận biết được gen nằm trên NST thường, NST giới tính hay gen ngoài nhân. - Rèn kĩ năng vận dụng lí thuyết giải các bài tập di truyền. 3. Thái độ: Yêu thích bộ môn, thích tìm hiểu, khám phá, giải các bài toán sinh học. II. Chuẩn bị - Hình ảnh về cấu trúc ADN theo nguyên tắc bổ sung, cơ chế phiên mã, giải mã ... - Máy tính, máy chiếu, phiếu học tập hoặc bảng phụ. III. Các hoạt động dạy và học Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ Không kiểm tra Hoạt động 2: Hệ thống hóa kiến thức chương cơ chế di truyền và biến dị Mục tiêu: - Hệ thống hóa kiến thức chương I- DTH Hoạt động của GV và HS Dùng máy chiếu, giới thiệu khái quát nội dung chương I - Đặt hẹ thống câu hỏi hướng dẫn HS nhớ lại nội dung kiên thức đã học

Nội dung cần đạt Quan sát, nghiên cứu, trả lời câu hỏi

Hoạt động 3: Tìm hiểu về Mục tiêu: - Hệ thống háo kiến thức chương II - Hướng dẫn HS giải 1 số dạng bài tập quy luật DT Nội dung cần đạt a. Cách giải bài tập lai một cặp tính trạng: Phép lai một cặp TT đề cập tới các qui luật di truyền: Phân li, trội không hoàn toàn, tương tác gen không alen, tác động cộng gộp, di truyền liên kết giới tính. * Xác định tỉ lệ KG, KH ở F1 hay F2. Đề bài cho biết TT là trội, lặn hay trung gian hoặc gen qui định TT (gen đa hiệu, tương tác giữa các gen không alen, TT đa gen...) và KH của P. Căn cứ vào yêu cầu của đề (xác định F1 hay F2), ta suy nhanh ra KG của P. Từ đó viết sơ đồ lai từ P đến F1 hoặc F2 để xác định tỉ lệ KG và KH của F1 hay F2. Ví dụ tỉ lệ KH 3:1 (trội hoàn toàn), 1:1 (lai phân tích), 1:2:1 (trội không hoàn toàn), 9:7 (tương tác gen không alen)... * Xác định KG, KH của P: Đề bài cho biết số lượng hay tỉ lệ các KH ở F1 hoặc F2. Căn cứ vào KH hay tỉ lệ của nó ta nhanh chóng suy ra KG và KH (nếu đề bài chưa cho). Ví dụ: Nếu F1 có tỉ lệ KH 3:1 thì P đều dị hợp tử, hay 1:1 thì một bên P là thể dị hợp, bên còn lại là thể đồng hợp lặn, nếu F2 có tổng tỉ lệ KH bằng 16 và tùy từng tỉ lệ KH mà xác định kiểu tương tác gen không alen cụ thể. b. Cách giải bài tập lai nhiều cặp tính trạng: Phép lai hai hay nhiều cặp TT đề cập tới các qui luật di truyền: Phân li độc lập, di truyền liên kết hoàn 64

toàn và không hoàn toàn. * Xác định tỉ lệ KG, KH ở F1 hay F2. Đề bài cho qui luật di truyền của từng cặp TT và các gen chi phối các cặp TT nằm trên cùng một NST hoặc trên các NST khác nhau. Dựa vào dữ kiện đề đã cho ta viết sơ đồ lai từ P đến F1 hoặc F2 để xác định tỉ lệ KG và KH ở F1 hoặc F2. * Xác định KG, KH của P: Đề bài cho biết số lượng cá thể hoặc tỉ lệ các KH ở F1 hay F2. Trước hết phải xác định qui luật di truyền chi phối từng cặp TT, từ đó suy ra kiểu gen ở P hoặc F1 của cặp TT. Căn cứ vào tỉ lệ KH thu được của phép lai để xác định qui luật di truyền chi phối các TT: - Nếu tỉ lệ mỗi KH bằng tích xác suất của các TT hợp thành nó thì các TT bị chi phối bởi qui luật phân li độc lập. - Nếu tỉ lệ KH là 3:1 hoặc 1:2:1 thì các cặp TT di truyền liên kết hoàn toàn. - Nếu tỉ lệ KH không ứng với 2 trường hợp trên thì các cặp tính trạng di truyền liên kết không hoàn toàn. Hoạt động 4: Giải đề trắc nghiệm Mục tiêu: - Vận dụng kiến thức làm một số câu hỏi TN Câu hỏi TN 0001: Vùng điều hoà của gen cấu trúc nằm ở vị trí nào của gen? A. Đầu 5, mạch mã gốc B. Đầu 3, mạch mã gốc C. Nằm ở giữa gen D. Nằm ở cuối gen 0002: Prôtêin điều hoà liên kết với vùng nào trong Opêron Lac ở E.côli để ngăn cản quá trình phiên mã? A. Vùng điều hoà B. Vùng khởi động C. Vùng vận hành D. Vùng mã hoá 0003: Đột biến gen thường gây hại cho cơ thể mang đột biến vì A. làm biến đổi cấu trúc gen dẫn tới cơ thể sinh vật không kiểm soát được quá trình tái bản của gen. B. làm sai lệch thông tin di truyền dẫn tới làm rối loạn quá trình sinh tổng hợp prôtêin. C. làm ngừng trệ quá trình phiên mã, không tổng hợp được prôtêin. D. gen bị biến đổi dẫn tới không kế tục vật chất di truyền qua các thế hệ. 0004: Ở cà độc dược có 2n = 24 tương đồng.Có nhiều nhất bao nhiêu trường hợp thể một kép? A. 12 B. 24 C. 66 D. 132 0005: P thuần chủng khác nhau về những cặp gen tương ứng giao phối với nhau được F1. F1 giao phối với nhau cho F2. Sự tương tác giữa các gen không alen, trong đó mỗi kiểu gen có một loại gen trội hoặc toàn gen lặn đều xác định cùng một kiểu hình, cho F2 có tỉ lệ kiểu hình là: A. 13 : 3. B. 9 : 3 : 4. C. 9 : 7. D. 9 : 6 : 1. 0006: Khi nói về mức phản ứng, nhận định nào sau đây không đúng? A. Mức phản ứng không do kiểu gen quy định. B. Tính trạng số lượng thường có mức phản ứng rộng. C. Các giống khác nhau có mức phản ứng khác nhau. D. Tính trạng chất lượng thường có mức phản ứng hẹp. 0007: Trong cac enzim đươc tế bào sử dung trong cơ chế di truyền ở cấp phân tử , loại enzim nào sau đây có khả năng liên kết 2 đoaṇ polinuclêôtit lại với nhau? A. Enzim thao xoắn. B. ARN polimeraza. C. ADN polimeraza. D. Ligaza. 0008: Loạitácnhânđộtbiếnđãđượcsửdụngđểtạoragiốngdâutằmđabộicólátovàdàyhơn dạng lưỡngbội bình thường là A. tia tử ngoại. B. cônsixin. C. tia X. D. EMS (êtyl mêtan sunfonat). 0009: Trong trường hợp các gen phân li độc lập, tác động riêng rẽ và các gen trội là trội hoàn toàn, phép lai: AaBbCcDd x AaBbCcDd cho tỉ lệ kiểu hình A-bbC-D- ở đời con là: A. 3/256. B. 81/256. C. 1/16. D. 27/256. 0010: Giả sử màu da người do ít nhất 3 cặp alen quy định, trong kiểu gen sự có mặt của mỗi alen trội bất kì làm tăng lượng melanin nên da sẫm hơn. Người có da trắng nhất có kiểu gen là: A. aaBbCc. B. aabbcc. C. AABBCC. D. AaBbCc. 0011: Biết tần số trao đổi chéo giữa gen A và a là 24% thì giao tử AB sinh ra từ hợp tử AB/ab chiếm tỉ lệ 65

bao nhiêu? A. 48%. B. 38%. C. 12%. D. 24%. 0012: Ở người, bệnh mù màu (đỏ và lục) là do đột biến lặn nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X gây nên (Xm), gen trội M tương ứng quy định mắt bình thường. Một cặp vợ chồng sinh được một con trai bình thường và một con gái mù màu. Kiểu gen của cặp vợ chồng này là: A. XMXM x XmY. B. XMXm x XmY. C. XMXm x XMY. D. XMXM x X M Y. 0013: Biết hàm lượng ADN nhân trong một tế bào sinh tinh của thể lưỡng bội là x. Trong trường hợp phân chia bình thường, hàm lượng ADN nhân của tế bào này đang ở kì sau của giảm phân I là A. 1x. B. 2x. C. 0,5x. D. 4x. 0014: Ở mộtloàithựcvậtcóbộ nhiễmsắcthể2n=14.Tếbàolácủaloàithựcvật này thuộc thểba nhiễmsẽ có số nhiễmsắc thể là A. 21. B. 17. C. 13. D. 15. 0015: Nếu các gen phân li độc lập và tác động riêng lẻ, phép lai: AaBbCcDdEe x aaBbccDdee cho F 1 cókiểu hình lặn về cả 5 gen chiếm tỉ lệ: A. 1/26. B. (3/4)10. C. (3/4)7. D. 1/27. 0016: Cho biết không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, xác suất sinh một người con có 2 alen trội của một cặp vợ chồng đều có kiểu gen AaBbDd là A. 5/16 B. 3/32 C. 27/64 D. 15/64 0017: Trong trường hợp không có đột biến xảy ra, phép lai nào sau đây có thể cho đời con có nhiều loại kiểu gen nhất? AB AB AB AB x DD x dd A. AaBb × AaBb. B. XA XA Bb x Xa YBb C. D. ab ab ab ab Ab 0018: Xét cá thể có kiểu gen: Dd . Khi giảm phân hình thành giao tử xảy ra hoán vị gen với tần số aB 30%. Theo lý thuyết, tỷ lệ các loại giao tử AB D và aB d được tạo ra lần lượt là: A. 7,5% và 17,5%. B. 15% và 35%. C. 12,5% và 25%. D. 6,25% và 37,5% 0019: Ở một ruồi giấm cái có kiểu gen Bv , khi theo dõi 2000 tế bào sinh trứng trong điều kiện thí nghiệm, bV

người ta phát hiện 360 tế bào có xẩy ra hoán vị gen giữa V và v. Tần số hoán vị gen (f) là A. 18%. B. 9%. C. 36%. D. 3,6%. 0020: Ở một loài động vật, alen A quy định lông xám trội hoàn toàn so với alen a quy định lông hung; alen B quy định chân cao trội hoàn toàn so với alen b quy định chân thấp; alen D quy định mắt nâu trội hoàn AB D d Ab d X Y thu đđược F1. Trong tổng số cá toàn so với alen d quy định mắt đen. Phép lai P : ♀ X X ♂ ab aB thể F1, số cá thể cái có lông hung, chân thấp, mắt đen chiếm tỉ lệ 1%. Biết quá trình giảm phân không xảy ra đột biến nhưng xảy ra hoán vị gen ở cả hai giới với tần số như nhau. Theo lí thuyết, số cá thể lông xám dị hợp, chân thấp, mắt nâu ở F1 chiếm tỉ lệ A. 8,5% B. 17% C. 2% D. 10% Hoạt động 6: Giao nhiệm vụ về nhà Mục tiêu: - Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo thông qua việc làm việc độc lập. - Nâng cao tính tự giác, phát triển khả năng tự học của HS Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà. - Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Yêu cầu HS chuẩn bị bài sau. - Ghi những chuẩn bị cho bài sau. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY …………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………… 66

Tiết PPCT

Số tiết 1

Tên bài/ chủ đề:

Bài 14- THỰC HÀNH : LAI GIỐNG

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 1. Kiến thức: - Học sinh làm quen với các thao thác lai hữu tính, biết cách bố trí thí nghiệm thực hành lai giống, đánh giá kết quả thí nghiệm bằng phương pháp thống kê. - Thực hiện thành công các bước tiên hành lai giống trên 1 số đối tượng cây trồng ở địa phương. 2. Kĩ năng: - Rèn luyện kĩ năng thực hành, kĩ năng làm việc theo nhóm và làm việc độc lập. Tư duy phân tích và tổng hợp. - Rèn kĩ năng sử dụng banh, kẹp... 3. Thái độ: Yêu thích môn học và bảo vệ sinh vật. II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC: 1. Giáo viên: - Giáo án. - Cây cà chua bố mẹ - Kẹp, kéo, kim mũi mác, đĩa kính đồng hồ, bao cách li, nhãn, bút chì, bút lông, bông, hộp pêtri. - Sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo. Chuẩn bị cây bố mẹ - Chọn giống: chọn các giống cây khác nhau rõ ràng về hình dạng hoặc màu sắc quả để có thể phân biệt dể dàng bằng mắt thường. - Gieo hạt những cây dùng làm bố trước những cây dùng làm mẹ từ 8 đến 10 ngày. - Khi cây bố ra hoa thì tỉa bớt số hoa trong chùm và ngắt bỏ những quả non để tập trung lấy phấn được tốt. - Khi cây mẹ ra được 9 lá thì bấm ngọn và chỉ để 2 cành, mỗi cành lấy 3 chùm hoa, mỗi chùm hoa lấy từ 3 đến 5 quả. 2. Học sinh: - Học bài cũ và đọc bài mới trước khi tới lớp. III. HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC: 1. Ổn định tổ chức lớp: Kiểm diện sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ: - Chia nhóm thực hành, phát dụng cụ thực hành cho mỗi nhóm. - Phổ biến một số nội quy của phòng thí nghiệm. 3. Bài mới: Hoạt động của thầy và trò Nội dung 1. Khử nhị trên cây mẹ: *GV: Tại sao phải gieo hạt những cây làm - Chọn những hoa còn là nụ có màu vàng nhạt bố trước những cây làm mẹ? Mục đích để khử nhị (hoa chưa tự thụ phấn). của việc ngắt bỏ những chùm hoa và quả - Dùng kim mũi mác tách 1 bao phấn ra nếu non trên cây bố, bấm ngọn và ngắt tỉa phấn còn là chất trắng sữa hay màu xanh thì cành, tỉa hoa trên cây mẹ? được. Nếu phấn đã là hạt màu trắng thì không GV hướng dẫn hs thực hiện thao tác khử được. nhị trên cây mẹ - Đùng ngón trỏ và ngón cái của tay để giữ ? Tại sao cần phải khử nhị trên cây mẹ? lấy nụ hoa. Gv thực hiện mẫu: kỹ thuật chọn nhị hoa - Tay phải cầm kẹp tách bao hoa ra, tỉa từng để khử, các thao tác khi khử nhị. nhị một, cần làm nhẹ tay tránh để đầu nhuỵ và * Mục đích của việc dùng bao cách li sau bầu nhuỵ bị thương tổn. khi đã khử nhị? - Trên mỗi chùm chọn 4 đến 6 hoa cùng lúc 67

* GV hướng dẫn học sinh chọn hoa trên cây mẹ để thụ phấn. Gv thực hiện các thao tác mẫu: - Không chọn những hoa đầu nhuỵ khô, màu xanh nhạt nghĩa là hoa còn non, đầu nhuỵ màu nâu và đã bắt đầu héo thụ phấn không có kết quả. - Có thể thay bút lông bằng những chiếc lông gà.

GV hướng dẫn học sinh phương pháp thu hoạch và cất giữ hạt lai.

và là những hoa mập để khử nhị, cắt tỉa bỏ những hoa khác. - Bao các hoa đã khử nhị bằng bao cách li. 2. Thụ phấn: - Chọn những hoa đã nở xoè, đầu nhị to màu xanh sẫm, có dịch nhờn. - Thu hạt phấn trên cây bố: chọn hoa vừa nở, cánh hoa và bao phấn vàng tươi, khi chín hạt phấn chín tròn và trắng. - Dùng kẹp ngắt nhị bỏ vào đĩa đồng hồ. - Đùng bút lông chà nhẹ trên các bao phấn để hạt phấn bung ra. - Dùng bút lông chấm hạt phấn cây bố lên đầu nhuỵ hoa của cây mẹ đã khử nhị. - Bao chùm hoa đã thụ phấn bằng túi cách li, buộc nhãn, ghi ngày và công thức lai. 3.Chăm sóc và thu hoạch: - Tưới nước đầy đủ. - Khi quả lai chín thì thu hoạch, cẩn thận tránh nhầm lẫn các công thức lai. - Bổ từng quả trải hạt lên tờ giấy lọc ghi công thức lai và thứ tự quả lên tờ giấy đó. - Phơi khô hạt ở chổ mát khi cần gieo thì ngâm tờ giấy đó vào nước lã hạt sẽ tách ra. 4. Xử lí kết qủa lai Kết qủa thí nghiệm được tổ hợp lại và xử lí theo phương pháp thống kê. 5. Hoc sinh thực hành: Từng nhóm học sinh tiến hành thao tác theo hướng dẫn của giáo viên 6. Viết báo cáo: Học sinh viết báo cáo về các bước tiến hành thí nghiệm và kết quả nhận được

* GV hướng dẫn học sinh nghiên cứu phương pháp xử lý kết quả lai theo phương pháp thống kê được giới thiệu trong sách giáo khoa. Việc xử lý thống kê không bắt buộc học sinh phải làm, gv hướng dẫn hs khá giỏi yêu thích khoa học kiểm tra đánh giá kết quả thí nghiệm và thông báo cho toàn lớp. * Trong khi học sinh làm thí nghiệm giáo viên đi từng bàn để kiểm tra, sửa sai, hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm. 4. Củng cố: GV nhận xét đánh giá cụ thể các nhóm thực hành về: • Kĩ năng thao tác lai giống. • Sản phẩm thực hành. GV tóm tắt về các thao tác lai giống và nhắc HS ghi vào vở thực hành. 5. Dặn dò: • Hoàn thành bài thu hoạch. • Làm bài tập của bài Ôn tập chương I, II 6. Rút kinh nghiệm

Tiết PPCT 19

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Chương III. DI TRUYỀN HỌC QUẦN THỂ Bài 16. CẤU TRÚC DI TRUYỀN CỦA QUẦN THỂ

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Nêu được khái niệm và những đặc trưng của quần thể về mặt di truyền. - Nêu được khái niệm và cách tính tần số tương đối của các alen và kiểu gen. - Trình bày được những đặc điểm và sự di truyền trong quần thể tự phối. 2. Kĩ năng:Phát triển được năng lực tư duy lí thuyết và kĩ năng giải bài tập về cách tính tần số tương đối của các alen và kiểu gen. 3 Thái độ: Vận dụng kiến thức vào thực tế sản xuất trồng trọt, chăn nuôi. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, bảng 16. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học A. Ổn định tổ chức lớp: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. B. Kiểm tra bài cũ: Không kiểm tra. C. Bài mới : Hoạt động : Tìm hiểu về đặc trưng di truyền QT Mục tiêu: − Nêu được các dặc trưng di truyền của quần thể − Biết cách tính tần số kiểu gen, tần số alen. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV đưa ra VD về quần thể. Yêu cầu HS I. CÁC ĐẶC TRƯNG DI TRUYỀN CỦA phân tích mối quan hệ giữa những con mối, QUẦN THỂ đặc điểm sinh sản của chúng. Khái niệm 1. Khái niệm quần thể. quần thể? - Quần thể là một tập hợp các cá thể cùng loài, HS: Tái hiện lại kiến thức sinh học 10 để chung sống trong một khoảng không gian xác nêu được khái niệm và cho ví dụ. định, tồn tại qua thời gian nhất định, giao phối với nhau sinh ra thế hệ sau (quần thể giao phối). GV: Vốn gen là gì? - Ví dụ : Những con mối sống trong tổ mối ở góc - Thế nào là tần số alen? vườn. - Thế nào là tấn số kiểu gen? 2. Tần số tương đối của các alen và kiểu gen. - Mỗi quần thể được đặc trưng bằng một vốn gen HS: Nghiên cứu thông tin SGk để trả lời. nhất định. - Vốn gen là toàn bộ các alen của tất cả các gen GV: Nêu một bài tập thí dụ khác để học sinh trong quần thể ở thời điểm nhất định. xác định tần số các alen và tần số các kiểu - Vốn gen thể hiện qua tần số alen và tần số kiểu gen trong quần thể. gen của quần thể : + Tần số alen của 1 gen được tính bằng tỉ lệ giữa HS: Vận dụng bài tập ví dụ SGK để trả lời. số alen đó trên tổng số alen của các loại alen khác nhau của gen đó trong quần thể tại một thời điểm xác định. 69

GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến + Tần số tương đối của một kiểu gen được xác thức. định bằng tỉ số cá thể có kiểu gen đó trên tổng số cá thể trong quần thể. - VD : SGK

Hoạt động : Tìm hiểu về cấu trúc DT QT tự thụ phấn và giao phối gấn Mục tiêu: − Nêu đặc điểm DT của QT tựu thụ phấn và QT GP gần (Tự phối) − Biết cách xác định cấu trúc DT của QT TP qua n thế hệ tự phối Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Yêu cầu học sinh trả lời lệnh SGK II. CẤU TRÚC DI TRUYỀN CỦA QUẦN trang 69 mục II.1. THỂ TỰ THỤ PHẤN VÀ GIAO PHỐI GẦN. Xác định thành phần tỉ lệ các KG của 1. Quần thể tự thụ phấn. quần thể qua các thế hệ tự thụ phấn? - Thành phần kiểu gen của quần thể tự thụ phấn HS: Lên bảng xác định tỉ lệ các loại KG. thay đổi theo hướng giảm dần tấn số kiểu gen dị Lớp nhận xét, GV chỉnh sửa hoàn thiện hợp tử và tăng dần tần số kiểu gen đồng hợp. kiến thức. - Công thức tổng quát. + P: Aa x Aa -> F1: 1/4AA: 1/2Aa: 1/4aa QT: dAA + hAa +raa=1 F2: 3/8 AA: 1/4Aa: 3/8 aa -> F3: 7/16AA: Trong đó: d, h,r lần lượt là tần số của các kiểu 1/8Aa: 7/16aa. gen: AA, Aa, aa. Nhận xét tần số của các alen và tần số các Nếu quần thể trên tự thụ phấn qua n thế hệ thì: KG cây tự thụ phấn qua các thế hệ ? - Tần số của alen AA: d + (h-h(1/2)n )/2 GV: Ở thế hệ thứ n thì cấu trúc DT của - Tần số của kiểu gen Aa: (½)n .h quần thể là như thế nào? - Tần số của kiểu gen aa: r + (h-h(1/2)n )/2 AA= aa = 1- (1/2)n:2 2. Quần thể giao phối gần: Aa = (1/2)n. Khi n -> ∞ thì lim (1/2n) ->0 - Ở các loài động vật, hiện tượng cá thể có cùng n Lim [1- (1/2) ] -> 1 quan hệ huyết thống giao phối với nhau thì gọi là GV: Quần thể giao phối gần là gì? Tại sao giao phối gần (giao phối cận huyết) luật hôn nhân và gia đình lại cấm không cho - Qua các thế hệ giao phối gần thì tần số kiểu gen người có họ hàng gần trong vòng 3 đời kết dị hợp giảm dần và tần số kiểu gen đồng hợp tăng hôn với nhau? dần. HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. Hoạt động : Tìm hiểu về quần thể giao phối ngẫu nhiên. Mục tiêu: − Nêu được đặc trưng di truyền của QT ngẫu phối. − Phân biệt QTTP với QTNP Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV:Quần thể sinh vật như thế nào được coi III. CẤU TRÚC DI TRUYỀN CỦA QUẦN là quần thể giao phối ngẫu nhiên? THỂ NGẪU PHỐI. HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. 1. Quần thể nguẫu phối GV: giải thích thêm: 1 QT được coi là ngẫu - Quần thể sinh vật được gọi là ngẫu phối (giao phối hay không còn tùy thuộc vào TT mà ta phối ngẫu nhiên) khi các cá thể trong quần thể lựa xem xét. chọn bạn tình để giao phối một cách hoàn toàn GV: Quần thể ngẫu phối có những đặc điểm ngẫu nhiên. gì? - Đặc điểm di truyền của quần thể ngẫu phối: HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. + Trong quần thể ngẫu phối, các cá thể có kiểu GV thuyết trình về những đặc trưng của gen khác nhau kết đôi với nhau một cách ngẫu quần thể giao phối, đặc biệt nhấn mạnh quan nhiên tạo nên một lượng biến dị tổ hợp rất lớn 70

hệ về mặt sinh sản là nguyên nhân tạo cho →Làm nguyên liệu cho tiến hóa và chọn giống. QT tồn tại trong một không gian nhất định + Quần thể ngẫu phối có thể di trùy tần số các và theo thời gian. kiểu gen khác nhau trong những điều kiện nhất định → Duy trì được sự đa dạng di truyền của quần thể.

Hoạt động : Trạng thái cân bằng di truyền của quần thể. Mục tiêu: − Nêu khái niệm về trạng thái cân bằng − Trình bày được nội dung định luật H-V. − Nêu được đk nghiệm đúng và ýnghĩa định luật H-V. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV nêu VD trong SGK và yêu cầu HS: 2. Trạng thái cân bằng di truyền của quần thể + Xác định tần số tương đối của các alen A (đinh luật Hacdi-Vanbec). và a ở thế hệ xuất phát và cấu trúc di truyền a. Khái niệm: ở thế hệ tiếp theo qua ngẫu phối? - Một quần thể được coi là ở trạng thái cân bằng + Em có nhận xét gì về tần số tương đối của di truyền khi tỉ lệ các kiểu gen(thành phần kiểu các alen và KG ở thế hệ F1 so với thế hệ xuất gen) của quần thể tuân theo công thức: p2 +2pq + phát? q2 = 1 + Nếu thế hệ xuất phát của một QT không ở Trong đó: p là tần số alen trội, q là tần số alen lặn, TTCB di truyền thì phải qua bao nhiêu thế p2 là tần số kiểu gen đồng hợp trội, 2pq là tần số hệ ngẫu phối QT đó mới đạt TTCB di kiểu gen dị hợp và q2 là tần số kiểu gen đồng hợp truyền? lặn. HS: Thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi. - Ví dụ : 0.16AA+0.48Aa+0.36aa=1 GV: Yêu cầu HS khái quát phát biểu nội b. Định luận Hacđi-Vanbec. dung định luật Hacđi-Vanbec? - Nội dung định luật: Trông một quần thể ngẫu phối, nếu không có các yếu tố làm thay đổi tần số . alen thì thành phần kiểu gen và tần số tương đối GV: Định luật Hacđi-Vanbec đúng trong của các alen của quần thể sẽ duy trì không đổi từ những điều kiện nào? thế hệ này sang thế hệ khác theo đẳng thức: p2 +2pq + q2 = 1 HS: Nghiên cứu thông tin SGK trả lời câu - Điều kiện nghiệm đúng của định luật Hacđihỏi. Vanbec. + Số lượng cá thể lớn. GV giải thích về các điều kiện nghiệm đúng + Diễn ra sự ngẫu phối. của định luật. + Các loại giao tử đều có sức sống và thụ tinh như nhau. Các loại hợp tử đều có sức sống như nhau. GV: Định luật Hacđi-Vanbec có ý nghĩa gì? + Không có đột biến và chọn lọc HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. +Không có sự di nhập gen. GV: Nhận xét, bổ sung để hoạn thiện kiến - Ý nghĩa của đinh luật Hac đi-Vanbec: Từ tần thức. số các cá thể có kiểu hình lặn có thể tính tần số của alen lặn và alen trội cung như tần số các loại kiểu gen của quần thể.. D. Cũng cố- trải nghiệm (Câu 5-MHTHPTQG 2017) Một quần thể gồm 2000 cá thể trong đó có 400 cá thể có kiểu gen DD, 200 cá thể có kiểu gen Dd và 1400 cá thể có kiểu gen dd. Tần số 1. 1 alen D trong quần thể này là A. 0,30. B. 0,40. C. 0,25. D. 0,20. 71

(TN2009 – MĐ159): Một quần thể giao phối có tỉ lệ các kiểu gen là 0,3AA : 0,6Aa : 0,1aa. Tần số tương đối của alen A và alen a lần lượt là A. 0,3 và 0,7. B. 0,6 và 0,4. C. 0,4 và 0,6. D. 0,5 và 0,5. (TN2011- MĐ 146): Một quần thể gia súc đang ở trạng thái cân bằng di truyền có 84% số cá thể lông vàng, các cá thể còn lại có lông đen. Biết gen A quy định lông vàng trội hoàn toàn so với alen a quy định lông đen. Tần số của alen A và alen a trong quần thể này lần lượt là A. 0,4 và 0,6. B. 0,6 và 0,4. C. 0,7 và 0,3. D. 0,3 và 0,7. (CĐ 2013- MĐ 279) Ở một loài sinh vật, xét một gen nằm trên nhiễm sắc thể thường có 2 alen là A và a. Một quần thể của loài này đang ở trạng thái cân bằng di truyền có tần số kiểu gen đồng hợp trội bằng hai lần tần số kiểu gen dị hợp. Theo lí thuyết, tần số alen A và a của quần thể này lần lượt là A. 0,2 và 0,8. B. 0,8 và 0,2. C. 0,67 và 0,33. D. 0,33 và 0,67.

E. Nhiệm vụ về nhà - Ôn tập kiến thức dựa vào câu 1, 2, 3 ở SGK trang 70. - Làm bài tập 4 SGK trang 70. (CĐ 2012- MĐ 263) Một quần thể thực vật ở thế hệ xuất phát (P) có thành phần kiểu gen 0,4AA : 0,4Aa : 0,2aa. Nếu xảy ra tự thụ phấn thì theo lí thuyết, thành phần kiểu 5. 3 gen ở F2 là A. 0,36AA : 0,48Aa : 0,16aa. B. 0,575AA : 0,05Aa : 0,375aa. C. 0,55AA : 0,1Aa : 0,35aa. D. 0,5AA : 0,2Aa : 0,3aa. (Câu 23:ĐH2010- Mã đề thi 381) Một quần thể thực vật có tỉ lệ các kiểu gen ở thế hệ xuất phát (P) là 0,25AA : 0,40Aa : 0,35aa. Tính theo lí thuyết, tỉ lệ các kiểu gen của 6. 3 quần thể này sau ba thế hệ tự thụ phấn bắt buộc (F3) là: A. 0,425AA : 0,050Aa : 0,525aa. B. 0,25AA : 0,40Aa : 0,35aa. C. 0,375AA : 0,100Aa : 0,525aa. D. 0,35AA : 0,20Aa : 0,45aa. IV. RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY ………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN VÀO CHỌN GIỐNG

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Biết được nguồn vật liệu cho chọn giống từ tự nhiên và nhân tạo. - Biết được vai trò của biến dị tổ hợp trong chọn giống vật nuôi và cây trồng. 2. Kĩ năng:Phân tích hiện tượng để tìm hiểu bản chất của sự việc qua tạo, chọn giống mới từ nguồn biến dị tổ hợp. 3. Thái độ: Hình thành niềm tin vào khoa học, vào trí tuệ con người qua những thành tựu tạo giống bằng phương pháp lai. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, hình 18.1, 18.2 SGK. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học A. Ổn định lớp B. Kiểm tra bài cũ:

(CĐ 2012- MĐ 263) Một quần thể thực vật ở thế hệ xuất phát (P) có thành phần kiểu gen 0,4AA : 0,4Aa : 0,2aa. Nếu xảy ra tự thụ phấn thì theo lí thuyết, thành phần kiểu gen ở F2 là A. 0,36AA : 0,48Aa : 0,16aa. B. 0,575AA : 0,05Aa : 0,375aa. C. 0,55AA : 0,1Aa : 0,35aa. D. 0,5AA : 0,2Aa : 0,3aa. (Câu 23:ĐH2010- Mã đề thi 381) Một quần thể thực vật có tỉ lệ các kiểu gen ở thế hệ xuất phát (P) là 0,25AA : 0,40Aa : 0,35aa. Tính theo lí thuyết, tỉ lệ các kiểu gen của quần thể này sau ba thế hệ tự thụ phấn bắt buộc (F3) là: A. 0,425AA : 0,050Aa : 0,525aa. B. 0,25AA : 0,40Aa : 0,35aa. C. 0,375AA : 0,100Aa : 0,525aa. D. 0,35AA : 0,20Aa : 0,45aa. Trình bày nội dung, điều kiện nghiệm đúng, ý nghĩa của định luật H-V.

C. Bài mới Hoạt động : Tạo giống thuần từ nguồn biến dị tổ hợp. Mục tiêu: − Trình bày được các bước tạo giống thuần dựa trên nguồn biến dị tổ hợp. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Biến dị tổ hợp là gì? Tại sao lai lại là I. TẠO GIỐNG THUẦN DỰA TRÊN NGUỒN phương pháp cơ bản để tạo sự đa dạng các BIẾN DỊ TỔ HỢP. vật liệu di truyền cho chọn giống? Tại sao Các bước tạo giống dựa trên nguồn biến dị tổ BDTH có vai trò quan trọng trong việc tạo hợp: giống mới? Ưu điểm của phương pháp tạo - Tạo ra các dòng thuần khác nhau. giống thuần dựa trên nguồn biến dị tổ hợp là - Lai giống và tạo ra những tổ hợp gen mong 73

gì? muốn. HS: Trả lời qua việc nghiên cứu thông tin - Tiến hành cho tự thụ phấn hoặc giao phối gần để SGK -> lớp nhận xét, bổ sung tạo ra giống thuần chủng. GV: Chỉnh sửa, chính xác hóa kiến thức. GV cung cấp kiến thức: + Dòng thuần chủng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phân tích di truyền cũng như trong chọn tạo giống mới. Gen ở trạng thái đồng hợp tử dù lặn hay trội đều biểu hiện thành KH. Do đó có thể tìm hiểu được hoạt động của gen đặc biệt là gen cho sản phẩm quí hiếm mong muốn.

Hoạt động : Tìm hiểu về tạo giống lai có ưu thế lai cao. Mục tiêu: − Trình bày khía niệm ưu thế lai. − Giải thích cơ sở di truyền của ưu thế lai. − Nêu pp tạo ưu thế lai. − Nêu một số thành tựu ứng dụng ưu thế lai ở VN. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Ưu thế lai là gì? II. TẠO GIỐNG LAI CÓ ƯU THẾ LAI CAO. HS: Tái hiện kiến thức đã học ở lớp 9 trả lời 1. Khái niệmvề ưu thế lai. câu hỏi. - Ưu thế lai là hiện tượng con lai có năng suất, GV: Phân tích khái niệm ưu thế lai. phẩm chất, sức chống chịu, khả năng sinh trưởng và phát triển vượt trội so với các dạng bố mẹ. GV: Tại sao con lai có được KH vượt trội về - Ưu thế lai đạt cao nhất ở F1 sau đó giảm dần qua nhiều mặt so với các dạng bố mẹ? Tại sao các thế hệ -> đây là lí do không dùng con lai ưu thế lai đạt cao nhất ở F1 sau đó giảm dần F1làm giống, chỉ dùng vào mục đích kinh tế. qua các thế hệ. 2. Cơ sở di truyền của ưu thế lai: - Giả thuyết siêu trội: Ở trạng thái dị hợp tử về HS: Nghiên cứu thông tin SGK trả lời -> lớp nhiều cặp gen khác nhau, con lai có được kiểu nhận xét -> GV chính xác hóa kiến thức. hình vượt trội nhiều mặt so với các dạng bố mẹ có nhiều gen ở trạng thái đồng hợp tử. - Con lai F1 không dùng làm giống vì ở các thế hệ GV: Phương pháp tạo ưu thế lai? sau tỉ lệ dị hợp giảm dẫn -> ưu thế lai giảm. Hãy kể những thành tựu tạo giống vật nuôi 3. Phương pháp tạo ưu thế lai: cây trồng có ưu thế lai cao ở Việt Nam và - Tạo dòng thuần chủng khác nhau. trên thế giới mà em biết? - Lai các dòng thuần chủng với nhau để tìm các tổ hợp lai có năng suất cao. HS: Nghiên cứu thông tin SGK và liên hệ 4. Thành tựu ứng dụng ưu thế lai trong sản thực tế để trả lời. xuất nông nghiệp ở Việt Nam. - Vật nuôi: Lợn lai kinh tế, bò lai.... GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến - Cây trồng: Ngô lai Baiosit, các giiống lúa.... thức. 4. Củng cố: Câu 52: ĐH: 2010 Mã đề thi 381) Phương pháp tạo giống thuần chủng có kiểu gen 1. 5.1 mong muốn dựa trên nguồn biến dị tổ hợp gồm các bước sau: (1) Cho các cá thể có tổ hợp gen mong muốn tự thụ phấn hoặc giao phối cận huyết qua 74

một số thế hệ để tạo ra các giống thuần chủng có kiểu gen mong muốn. (2) Lai các dòng thuần chủng khác nhau để chọn ra các tổ hợp gen mong muốn. (3) Tạo ra các dòng thuần chủng có kiểu gen khác nhau. Trình tự đúng của các bước là: A. (1) → (2) → (3). B. (2) → (3) → (1). C. (3) → (1) → (2). D. (3) → (2) → (1). Câu 42:ĐH 2012 Mã đề thi 279) Khi nói về ưu thế lai, phát biểu nào sau đây không đúng? A. Người ta tạo ra những con lai khác dòng có ưu thế lai cao để sử dụng cho việc nhân giống. B. Để tạo ra những con lai có ưu thế lai cao về một số đặc tính nào đó, người ta 2. 5.1 thường bắt đầu bằng cách tạo ra những dòng thuần chủng khác nhau. C. Trong một số trường hợp, lai giữa hai dòng nhất định thu được con lai không có ưu thế lai, nhưng nếu cho con lai này lai với dòng thứ ba thì đời con lại có ưu thế lai. D. Một trong những giả thuyết để giải thích cơ sở di truyền của ưu thế lai được nhiều người thừa nhận là giả thuyết siêu trội. Câu 12: THPTQG 2015) Khi nói về ưu thế lai, phát biểu nào sau đây đúng? A. Ưu thế lai tỉ lệ thuận với số lượng cặp gen đồng hợp tử trội có trong kiểu gen của con lai. B. Ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở đời F1 của phép lai khác dòng. 3. 5.1 C. Ưu thế lai có thể được duy trì và củng cố bằng phương pháp tự thụ phấn hoặc giao phối gần. D. Ưu thế lai chỉ xuất hiện ở phép lai giữa các dòng thuần chủng có kiểu gen giống nhau. 5. Dặn dò: - Ôn tập kiến thức trả lời câu hỏi 1, 2, 3,4 SGK trang 78. - Đọc trước bài 19. 6. Rút kinh nghiệm bài học ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT 22

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN VÀO CHỌN GIỐNG Bài 19: TẠO GIỐNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP GÂY ĐỘT BIẾN VÀ CÔNG NGHỆ TẾ BÀO

Ngày soạn:.5/11/2018.

Ngày dạy:....../........../....... I. Mục tiêu 1. Kiến thức: − Nêu được quy trình tạo giống bằng pp gây đột biến. − Trình bày một số thành tưu tạo giống bằng pp gây ĐB ở VN. − Nêu được các quy trình công nghệ TBTV: (nuôi cấy mô, lai tế bào sinh dưỡng, nuôi cấy hạt phấn) − Phân biệt quy trình nhân bản vô tính với cấy truyền phôi ở ĐV. 2. Kĩ năng:Phân tích hiện tượng để tìm hiểu bản chất của sự việc qua tạo giống mới từ nguồn biến dị đột biến. 3. Thái độ: Củng cố niềm tin khoa học vào trí tuệ con người qua những thành tựu tạo giống bằng phương pháp gây đột biến, công nghệ tế bào. 4. Năng lực:Phát triển năng lực tự học, giải quyết vấn đề, hợp tác. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, hình 19. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học 1. Ổn định tổ chức lớp học: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra:Lồng ghép trong tiết học 3. Bài mới: KHỞI ĐỘNG KHỞI ĐỘNG - Trò chơi: NGÓN TAY NHÚC NHÍCH

Hoạt động 1: Tìm hiểu tạo giống bằng gây đột biến PHT SỐ 1: TẠO GIỐNG BẰNG GÂY ĐỘT BIẾN

1. Mục tiêu:Nêu được quy trình tạo giống bằng gây ĐB, trình bày được một số thành tựu. 76 2. Yêu cầu:Chọn nội dung đúng (câu 1); liệt kê một số thành tựu tạo giống

1. Quy trình

Chọn đáp án đúng theo đúng quy trình các bước tạo giông bằng gây ĐB 1. Xử lí mẫu vật bằng tác nhân gây đột biến → Chọn lọc các cá thể đột biến có kiểu hình mong muốn → Tạo dòng thuần chủng. 2. Xử lí mẫu vật bằng tác nhân gây đột biến→ Tạo dòng thuần chủng → Chọn lọc các cá thể đột biến có kiểu hình mong muốn. 3.Tạo dòng thuần chủng→ Xử lí mẫu vật bằng tác nhân gây đột biến→ Chọn lọc các cá thể đột biến có kiểu hình mong muốn.

2. Thành tựu

a) Trong chọn giống thực vật: b) Trong chọn giống vi sinh vật:

Hoạt động của GV - Cho HS xem video giới thiệu về thành tựu tọa giống bằng gây ĐB. - Yêu cầu HS hoàn thành PHT 1. - Gọi đại diện trả lời. - Chốt lại quy trình tạo giống bằng pp gây ĐB.

Hoạt động của học sinh - Quan sát VD, đọc SGK, thảo luận nhóm. - Hoàn thành PHT

=> GV trình chiếu một số hình ảnh mô tả các thành tựu chọn giống bằng gây đột biến ở Việt Nam.

- Quan sát, ghi các thành tựu.

Kết quả: .1. Quy trình: - Bước 1: Xử lí mẫu vật bằng tác nhân gây đột biến. - Bước 2: Chọn lọc các cá thể đột biến có kiểu hình mong muốn. - Bước 3: Tạo dòng thuần chủng. 2. Một số thành tựu tạo giống bằng gây đột biến ở Việt Nam. a) Trong chọn giống thực vật: - Dương liễu 3n lớn nhanh, cho gỗ tốt. - Dưa hấu 3n có sản lượng cao, quả to, ngọt, không hạt. - Rau muống 4n có lá và thân to, sản lượng gấp đôi so với dạng lưỡng bội b) Trong chọn giống vi sinh vật: - Xử lí bào tử của nấm penicilium bằng tia phóng xạ rồi chọn lọc tạo chủng penicilium có hoạt tính tàng gấp 200 lần so với ban đầu. - Tương tự phương pháp trôn, con người tạo được các nấm men vi khuẩn sản xuất lượng sinh khôi lớn, tạo ra các vi sinh vật thay vì gây bệnh, trở thành kháng nguyên gây miễn dịch cho vật chủ. Đó là các vacxin phòng bệnh cho người và gia súc. Hoạt động 2: Tìm hiểu về tạo giống bằng công nghệ tế bào. PHT SỐ 2: TẠO GIỐNG BẰNG CÔNG NGHỆ TẾ BÀO

1. Mục tiêu: Phân biệt được quy trình và mục đích của các phương pháp của công nghệ TB. 2. Yêu cầu: Chọn nội dung từ 1 đến 5 ghép vào (B)- Quy trình, từ a đến e ghép vào cột (C)- Mục đích. 77

(A)- Các phương pháp I. Nuôi cấy mô TB thực vật II. Lai tế bào sinh dưỡng (dung hợp tế bào trần) III. Nuôi cấy hạt phấn IV. Nhân bản vô tính V. Cấy truyền phôi

(B)- Quy trình

(C)- Mục đích

Các nội dung lựa chọn: (B)- Quy trình (1) Tế bào trần 2n loài A x tế bào trần2nloài B→ Nuôi trong môi trường nhân tạo → Cây lai4n AB. (2) Tế bào sinh dưỡng 2n của cây X → Nuôi trong môi trường dinh dưỡngthích hợp → Cây2n. (3) Hạt phấn n → Chọn lọc các dòng tế bào đơn bội (n)→ Cho lưỡng bội hoá →Cây 2n. (4) TB chất của TB tuyến vú cừu cái (A) + Nhân TB tuyến vú cừu cái (B)→ Phôi→ Chuyển phôi vào tử cung của cừu cái(C) → Cừu Đolly. (5)Phôi cá thể cái (X) 2n → Tách thành nhiều phôi →Tử cung các cá thể cái (Y)→Mỗi phôi sẽ phát triển thành một cơ thể mới 2n. (biết cây X và Y cùng loài) (C)- Mục đích (a) Tạo ra cây có kiểu gen đồng hợp về tất cả các kiểu gen. (b) Tạo ra giống thực vật mới mang đặc điểm mong muốn của hai loài. (c) Tạo các cây có kiểu gen giống nhau (đồng nhất). (d) Có ý nghĩa trong việc nhân bản động vật biến đổi gen. (e) Tạo ra nhiều con vật có kiểu gen giống nhau. Hoạt động của GV Hoạt động của học sinh - Cung cấp các mãnh ghép (gián lên bảng), hướng dẫn HS cách - Quan sát GV mô tả. thức nghiên cứu nội dung. - Yêu cầu HS thảo luận nhóm, sắp xếp thông tin trong các - Thảo luận, tiến hành lắp miếng ghép với tương ứng với các phương pháp tạo giống. ghép các nội dung (chọn ý phù hợp ghi vào PHT 2). - GV gọi đại diện nhóm lên dùng các miếng ghép, ghép lại với - Lên trình bày KQ. nhau. - Hướng dẫn HS làm câu hỏi trắc nghiệm: - Tiếp tục thảo luận, trả lời câu hỏi. - Trình chiếu một số ví dụ tạo giống từ công nghệ tế bào. - Quan sát, ghi ví dụ. Kết quả: (A)- Các phương pháp (B)- Quy trình (C)- Mục đích (2) Tế bào sinh dưỡng 2n của (c) Tạo các cây có kiểu gen I. Nuôi cấy mô TB thực cây X → Nuôi trong môi trường giống nhau (đồng nhất). vật dinh dưỡngthích hợp → Cây2n. (1) Tế bào trần 2n loài A x tế (b) Tạo ra giống thực vật II. Lai tế bào sinh dưỡng bào trần2nloài B→ Nuôi trong mới mang đặc điểm mong (dung hợp tế bào trần) môi trường nhân tạo → Cây muốn của hai loài. lai4n AB. 78

III. Nuôi cấy hạt phấn

IV. Nhân bản vô tính

V. Cấy truyền phôi

(3) Hạt phấn n → Chọn lọc các dòng tế bào đơn bội (n)→ Cho lưỡng bội hoá →Cây 2n. (4) TB chất của TB tuyến vú cừu cái (A) + Nhân TB tuyến vú cừu cái (B)→ Phôi→ Chuyển phôi vào tử cung của cừu cái(C) → Cừu Đolly. (5)Phôi cá thể cái (X) 2n → Tách thành nhiều phôi →Tử cung các cá thể cái (Y)→Mỗi phôi sẽ phát triển thành một cơ thể mới 2n.

(a) Tạo ra cây có kiểu gen đồng hợp về tất cả các kiểu gen. (d) Có ý nghĩa trong việc nhân bản động vật biến đổi gen.

(e) Tạo ra nhiều con vật có kiểu gen giống nhau.

4. Củng cố :THỰC ĐƠN HỌC TẬP

5. Nhiệm vụ về nhà: - Làm các câu hỏi từ 1- 5 trang 81. - Nghiên cứu bài tạo giống nhờ CNG : Nêu khái niệm CNG. trình bày các bước và ứng dụng CNG. 6. Rút kinh nghiệm bài học Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN VÀO CHỌN GIỐNG

Ngày soạn:....../........./......

Ngày dạy:....../........../....... I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Hiểu được bản chất các khái niệm công nghệ gen, kĩ thuật chuyển gen. - Nắm được qui trình chuyển gen. - Nêu được những thành tựu chọn giống VSV, TV, ĐV bằng công nghệ gen. 2. Kĩ năng : Phát triển kĩ năng quan sát, phân tích kênh hình trong bài học. 3. Thái độ : Hình thành niềm tin và say mê khoa học từ những thành tựu của công nghệ gen trong chọn tạo giống mới. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, Tranh vẽ các hình 25.1, 25.2, 25.3 SGK. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học A. Ổn định lớp B. Kiểm tra bài cũ:

5.3

Câu 56:ĐH 2011 - Mã đề thi 162) Trong tạo giống bằng công nghệ tế bào, người ta có thể tạo ra giống cây trồng mới mang đặc điểm của hai loài khác nhau nhờ phương pháp A. dung hợp tế bào trần. B. nuôi cấy tế bào thực vật in vitro tạo mô sẹo. C. chọn dòng tế bào xôma có biến dị. D. nuôi cấy hạt phấn. Câu 51: ĐH 2012 Mã đề thi 279) Người ta tiến hành nuôi các hạt phấn của cây có kiểu gen AabbDDEeGg thành các dòng đơn bội, sau đó lưỡng bội hóa để tạo ra các dòng thuần chủng. Theo lí thuyết, quá trình này sẽ tạo ra tối đa bao nhiêu dòng thuần có kiểu gen khác nhau? A. 32. B. 5. C. 16. D. 8. Câu 44:ĐH 2013 -Mã đề thi 196) Khi nói về nuôi cấy mô và tế bào thực vật, phát biểu nào sau đây không đúng? A. Phương pháp nuôi cấy mô tiết kiệm được diện tích nhân giống. B. Phương pháp nuôi cấy mô được sử dụng để tạo nguồn biến dị tổ hợp. C. Phương pháp nuôi cấy mô có thể tạo ra số lượng cây trồng lớn trong một thời gian ngắn. D. Phương pháp nuôi cấy mô có thể bảo tồn được một số nguồn gen quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng. Câu 9:ĐH 2014 – Mã đề 538) Một trong những ưu điểm của phương pháp nuôi cấy mô ở thực vật là A. tạo ra các cây con có ưu thế lai cao hơn hẳn so với cây ban đầu. B. nhân nhanh các giống cây trồng quý hiếm, tạo ra các cây đồng nhất về kiểu gen. C. tạo ra các dòng thuần chủng có kiểu gen khác nhau. D. tạo ra giống cây trồng mới có kiểu gen hoàn toàn khác với cây ban đầu.

C. Bài mới Hoạt động : Tìm hiểu về công nghệ gen. 80

Mục tiêu: − Nêu được KN CN gen. − Trình bày các buóc công nghệ gen. Hoạt động của GV và HS GV: Lấy gen của loài này lắp vào hệ gen của loài khác thì có được không và bằng cách nào? HS: Nêu khái niệm về công nghệ gen. GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến thức. GV: Yêu HS quan sát hình 25.1 SGK và cho biết : + Kĩ thuật chuyển gen có mấy khâu chủ yếu? + ADN tái tổ hợp là gì? GV nêu vấn đề: Trong công nghệ gen, để đưa một gen từ tế bào này sang tế bào khác cần phải sử dụng một phân tử ADN đặc biệt, kĩ thuật này gọi là tạo ADN tái tổ hợp. Câu hỏi đặt ra là phân tử ADN đó được gọi là gì? HS trả lời được: Gọi là thể truyền gen GV: Vậy làm cách nào để có đúng đoạn ADN mang gen cần thiết của tế bào cho để thực hiện chuyển gen? HS phải nêu được: Nhờ enzim cắt giới hạn restrictaza, enzim này cắt 2 mạch đơn của phân tử ADN ở những vị nucleotit xác định. GV: Làm thế nào gắn được nó vào ADN của tế bào nhận? HS: Nhờ enzim nối ligaza. GV: Vậy kĩ thuật tạo ADN tái tổ hợp là gì? GV:Khi đã có ADN tái tổ hợp rồi thì để đưa được phân tử ADN vào tế bào nhận bằng cách nào? HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. GV: Khi thực hiện bước 2 của kĩ thuật chuyển gen, trong ống nghiệm có vô số các tế bào vi khuẩn, một số có ADN tái tổ hợp, một số không có ADN tái tổ hợp xâm nhập vào, làm thế nào để tách được các tế bào có ADN tái tổ hợp với các tế bào không có ADN tái tổ hợp? HS: Nghiên cứu thông tin mục II.c trang 84 trả lời câu hỏi.

Nội dung cần đạt I. CÔNG NGHỆ GEN. 1. Khái niệm công nghệ gen. - Công nghệ gen là qui trình tạo ra những tế bào hoặc sinh vật có gen bị biến đổi, có thêm gen mới, từ đó tạo ra cơ thể với những đặc điểm mới. - Trung tâm của công nghệ gen là kĩ thuật tạo ADN tái tổ hợp( kỹ thuật chuyển gen). 2. Các bước cần tiến hành trong kĩ thuật chuyển gen. a. Tạo ADN tái tổ hợp. - ADN tái tổ hợp là 1 phân tử ADN nhỏ được lắp ráp từ các đoạn ADN lấy từ các tế bào khác nhau. - Thể truyền là 1 phân tử ADN nhỏ có khả năng nhân đôi một cách đọc lập với hệ gen của tế bào và có thể gắn vào hệ gen của tế bào. - Các loại thể truyền : plasmit, virut, NST nhân tạo, thể thực khuẩn. - Các bước tạo ADN tái tổ hợp : + Tách thể truyền và hệ gen cần chuyển ra khổi ế bào. + Dùng Restrictaza để cắt ADN và Plasmid tại những điểm xác định, tạo đầu dính. + Dùng Ligaza để gắn ADN và Plasmid lại thành ADN tái tổ hợp. b. Đưa ADN tái tổ hợp vào tế bào nhận. - Dùng CaCl2 hoặc dùng xung điện để làm giãn màng sinh chất của tế bào nhận. - Phân tử ADN tái tổ hợp dễ dàng chui qua màng vào tế bào nhận. * Tải nạp : Trường hợp thể truyền là pha gơ, chúng mang gen cần chuyển chủ động xâm nhập vào tế bào chủ (vi khuẩn). c. Phân lập(tách) dòng tế bào chứa ADN tái tổ hợp. - Nhận biết tế bào có ADN tái tổ hợp bằng cách chọn thể truyền có gen đánh dấu.

Hoạt động : Tìm hiểu ứng dụng công nghệ gen trong tạo giống biến đổi gen. Mục tiêu: − Trình bày ứng dụng CNG. 81

− Nêu được một số thành tựu CNG của Việt Nam và thế giới. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV nêu vấn đề :Trên chương trình khoa học II. ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GEN TRONG và đời sống VTV2 các nhà khoa học đã tạo TẠO GIỐNG BIẾN ĐỔI GEN. ra giống chuột không sợ mèo bằng cách 1. Khái niệm sinh vật biến đổi gen : nào ? - Khái niệm : Là sinh vật mà hệ gen của nó được HS: Con chuột đó được gọi là sinh vật biến con người làm biến đổi phù hợp với lợi ích của đổi gen. mình. GV :Sinh cật biến đổi gen là gì ? Có những - Cách để làm biến đổi hệ gen của sinh vật : cách nào để tạo được sinh vật biến đổi gen ? + Đưa thêm một gen lạ vào hệ gen của SV. HS: Suy nghĩ sựa vào SGK trả lời. + Làm biến đổi 1 gen đã có sãn trong hệ gen. GV nêu vấn đề : Tạo giống bằng công nghệ + Loại bỏ hoặc làm bất hoạt một gen nào đó trong gen đối với cây trồng đã thu được những hệ gen. thành tựu gì ? 2. Một số thành tựu tạo giống biến đổi gen. HS : Nghiên cứu thông tin SGk trang 84, 85 a. Tạo động vật chuyển gen : để trả lời. b. Tạo giống cây trồng biến đổi gen. GV: Nhận xét, bổ sung để hoàn thiện kiến c. Tạo dòng vi sinh vật biến đổi gen. ( SGK trang 84, 85 ) thức.

4. Củng cố : Câu 57:ĐH: 2009 Mã đề thi 297) Trong tạo giống thực vật bằng công nghệ gen, để đưa gen vào trong tế bào thực vật có thành xenlulôzơ, phương pháp không được sử dụng là 5.4 A. chuyển gen bằng súng bắn gen. B. chuyển gen bằng thực khuẩn thể. C. chuyển gen trực tiếp qua ống phấn. D. chuyển gen bằng plasmit. Câu 34: ĐH 2011 - Mã đề thi 162) Cho một số thao tác cơ bản trong quy trình chuyển gen tạo ra chủng vi khuẩn có khả năng tổng hợp insulin của người như sau: (1) Tách plasmit từ tế bào vi khuẩn và tách gen mã hoá insulin từ tế bào người. (2) Phân lập dòng tế bào chứa ADN tái tổ hợp mang gen mã hoá insulin của người. (3) Chuyển ADN tái tổ hợp mang gen mã hoá insulin của người vào tế bào vi khuẩn. (4) Tạo ADN tái tổ hợp 5.4 mang gen mã hoá insulin của người. Trình tự đúng của các thao tác trên là A. (1) → (2) → (3) → (4). B. (2) → (4) → (3) → (1). C. (2) → (1) → (3) → (4). D. (1) → (4) → (3) → (2). Câu 46: ĐH 2011 - Mã đề thi 162) Sinh vật biến đổi gen không được tạo ra bằng phương pháp nào sau đây? A. Làm biến đổi một gen đã có sẵn trong hệ gen. 5.4 B. Loại bỏ hoặc làm bất hoạt một gen nào đó trong hệ gen. C. Đưa thêm một gen của loài khác vào hệ gen. D. Tổ hợp lại các gen vốn có của bố mẹ bằng lai hữu tính. Câu 7:ĐH 2008- Mã đề thi 379) ADN tái tổ hợp mang gen mã hóa insulin tạo ra bằng kĩ thuật di truyền được đưa vào trong tế bào E. coli nhằm A. ức chế hoạt động hệ gen của tế bào E. coli. 5.4 B. làm bất hoạt các enzim cần cho sự nhân đôi ADN của E. coli. C. tạo điều kiện cho gen đã ghép được biểu hiện. D. làm cho ADN tái tổ hợp kết hợp với ADN vi khuẩn. Câu 11:ĐH: 2009 Mã đề thi 297) Người ta dùng kĩ thuật chuyển gen để chuyển gen 5.4 kháng thuốc kháng sinh tetraxiclin vào vi khuẩn E. coli không mang gen kháng thuốc kháng sinh. Để xác định đúng dòng vi khuẩn mang ADN tái tổ hợp mong muốn, người 82

ta đem nuôi các dòng vi khuẩn này trong một môi trường có nồng độ tetraxiclin thích hợp. Dòng vi khuẩn mang ADN tái tổ hợp mong muốn sẽ A. sinh trưởng và phát triển bình thường. B. tồn tại một thời gian nhưng không sinh trưởng và phát triển. C. sinh trưởng và phát triển bình thường khi thêm vào môi trường một loại thuốc kháng sinh khác. D. bị tiêu diệt hoàn toàn. Câu 26:ĐH: 2009 Mã đề thi 297) Cho các thông tin sau: (1) Trong tế bào chất của một số vi khuẩn không có plasmit. (2) Vi khuẩn sinh sản rất nhanh, thời gian thế hệ ngắn. (3) Ở vùng nhân của vi khuẩn chỉ có một phân tử ADN mạch kép, có dạng vòng nên hầu hết các đột biến đều biểu hiện ngay ở kiểu hình. (4) Vi khuẩn có thể sống kí sinh, hoại 6. 5.4 sinh hoặc tự dưỡng. Những thông tin được dùng làm căn cứ để giải thích sự thay đổi tần số alen trong quần thể vi khuẩn nhanh hơn so với sự thay đổi tần số alen trong quần thể sinh vật nhân thực lưỡng bội là: A. (2), (4). B. (3), (4). C. (2), (3).D. (1), (4). 5. Dặn dò: - Học bài và trả lời câu hỏi SGK. - Đọc trước bài 21. 6. Rút kinh nghiệm bài học ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………

Tiết PPCT 24

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Chương V: DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI Bài 21. DI TRUYỀN Y HỌC

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Các bệnh di truyền ở người: Khái niệm, nguyên nhân, cơ chế, hậu quả, cách phòng và chữa bệnh. - Khả năng ứng dụng những hiểu biết về di truyền ở người vào y học và đời sống. 2. Kĩ năng:Quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh, làm việc độc lập với SGK. 3. Thái độ:Giáo dục nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ tương lai di truyền của con người. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, Tranh vẽ hình 21.1, 21.2 SGK 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học 1. Ổn định tổ chức lớp: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ: - Thế nào là công nghệ gen? Nêu các bước tiến hành trong kĩ thuật chuyển gen. - Nêu một số thành tựu trong tạo giống biến đổi gen. 3. Bài mới: Hoạt động : Tìm hiểu về bệnh di truyền phân tử. Mục tiêu: − Trình bày khái niệm DTPT. − Nêu được nguyên nhân và cơ chế gây bệnh ở cấp phân tử. − Giải thích một số bệnh DTPT ở người. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV yêu cầu học sinh đọc mục I SGK trang I. BỆNH DI TRUYỀN PHÂN TỬ. 87 và trả lời câu hỏi: Nêu khái niệm, * Khái niệm: Bệnh di truyền phân tử là những nguyên nhân và cơ chế gây nên các bệnh di bệnh di truyền được nghiên cứu cơ chế gây bệnh truyền phân tử? ở cấp phân tử. * Nguyên nhân: Phần lớn các bệnh di truyền HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. phân tử đều do các ĐB gen gây nên. * Cơ chế gây bệnh: Alen đột biến có thể hoàn GV: Nhận xét và bổ sung. toàn không tổng hợp được protein, tăng hay giảm số lượng protein hoặc tổng hợp ra protein bị thay GV: Bệnh phêninkêtô niệu là gì? Cơ chế đổi chức năng, rối loạn trao đổi chất trong cơ thểgây bệnh? > Gây bệnh HS: Nghiên cứu SGK trang 88 mục I trả lời * Ví dụ: Bệnh phêninkêtô niệu. câu hỏi - Người bình thường: Gen bình thường tổng hợp enzim chuyển hóa phêninalanin GV: Làm thể nào để chữa bệnh phêninkitô -> tizôzin. niệu? - Người bị bệnh: Gen bị đột biến, không tổng hợp HS: Nghiên cứu SGK trang 88 mục I trả lời được enzim chuyển hóa câu hỏi phêninalanin nên axit amin này tích tụ trong máu 84

GV: Nhận xét và bổ sung.

đi lên não đầu độc tế bào thần kinh nên người bị bệnh mất trí. - Phương pháp chữa bệnh: Phát hiện sớm ở trẻ, cho ăn kiêng thức ăn chứa phêninalanin một cách hợp lí.

Hoạt động : Tìm hiểu hội chứng liên quan đến đột biến NST. Mục tiêu: − Phân biệt bệnh, tật, hội chứng. − Nêu nguyên nhân và cơ chế phát sinh một số bệnh, tật, HC di truyền ở người. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Thế nào là hội chứng bệnh liên quan II. HỘI CHỨNG BỆNH LIÊN QUAN ĐẾN đến đột biến NST? ĐỘT BIẾN NST. HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. * Khái niệm: Các đột biến cấu trúc hay số lượng NST thường liên quan đến rất nhiều gen gây ra GV: Bệnh Đao là gì? Nguyên nhân gây ra hàng loạt tổn thương ở các hệ cơ quan của người bệnh Đao? Làm thế nào để nhận biết người bệnh nên thường được gọi là hội chứng bệnh có mắt bệng Đao? NST. HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. * VD: Bệnh Đao là bệnh do thừa 1 NSTh số 21 GV: Yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ cơ chế phát trong tế bào( thể tam nhiễm-thể ba) sinh hội chứng đao. - Đặc điểm: Người thấp, má phệ, cổ rtụ, khe mắt HS: Dựa vào sơ đồ hình 21.1 để trả lời. xếch, dị tật tim và ống tiêu hóa. GV: Nhận xét và bổ sung. - Cơ chế phát sinh: (HS vẽ sơ đồ cơ chế ) - Cách phòng bệnh: Không nên sinh con khi tuổi đã cao.

Hoạt động : Tìm hiểu về bệnh ung thu. Mục tiêu: − Nêu KN ung thư. − Giải thích được nguyên nhân phát sinh ung thư. − Đê xuất mmọt số biện pháp phòng chống bệnh ung thư. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Ung thư là loại bệnh như thế nào? Phân III. BỆNH UNG THƯ. biệt giữa u ác tính và u lành tính? * Khái niệm: Ung thư là một loại bệnh được đặc HS: Đọc SGK trả lời câu hỏi. trưng bởi sự tăng sinh không kiểm soát được của GV: Nguyên nhân và cơ chế gây ung thư? một số tế bào cơ thể dẫn đến hình thành các khối Các bệnh ung thư có di truyền không? u chèn ép các cơ quan trong cơ thể. HS: Nghiên cứu thông tin SGK trang 89, 90 - Khối u là ác tính nếu tế bào khối u có khả năng để trả lời. tách khỏi mô đi vào máu -> tạo khối u ở nhiều nơi GV bổ sung: Các gen tiền ung thư tổng hợp -> gây chết cho bệnh nhân. các nhân tố sinh trưởng tham gia điều hòa - Khối u là lành tính nếu tế bào khối u không có quá trình phân bào. Bình thường hoạt động khả năng di chuyển vào máu để đi tới các vị trí của các gen này chịu sự điều khiển của cơ khác nhau của cơ thể. thể -> chỉ tạo ra một lượng vừa đủ đáp ứng * Nguyên nhân: Do các đột biến gen, đột biến lại nhu cầu phân bào bình thường NST, việc tiếp xúc với các tác nhân phóng xạ, hóa Khi bị đột biến thì gen trở nên hoạt động học, virut -> các tế bào có thể bị đột biến khác mạnh (gen ung thư) -> tạo ra quá nhiều sản nhau -> gây ung thư. phẩm -> tăng tốc độ phân bào -> tạo nên các * Cơ chế gây ung thư: 85

khối u mà cơ thể không kiểm soát được. => Đột biến làm gen tiền ung thư -> gen ung thư là trội nhưng không di truyền cho đời sau vì xuất hiện ở tế bào xô ma.

- Hoạt động của các gen qui định các yếu tố sinh trưởng. - Hoạt động của các gen ức chế ung thư. (SGK trang 89, 90)

4. Củng cố: Câu 13(CĐ 2009-MĐ 297): Cho các bệnh, tật và hội chứng di truyền sau đây ở người: (1) Bệnh phêninkêto niệu. (2) Bệnh ung thư máu. (3) Tật có túm lông ở vành tai. (4) Hội chứng Đao. (5) Hội chứng Tơcnơ. (6) Bệnh máu khó đông. 1. 6.1 Bệnh, tật và hội chứng di truyền có thể gặp ở cả nam và nữ là: A. (1), (2), (5). B. (2), (3), (4), (6). C. (1), (2), (4), (6). D. (3), (4), (5), (6). Câu 47(CĐ 2010 –MĐ 251): Khi nói về bệnh ung thư ở người, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Trong hệ gen của người, các gen tiền ung thư đều là những gen có hại. B. Bệnh ung thư thường liên quan đến các đột biến gen và đột biến nhiễm sắc thể. 2. 6.1 C. Những gen ung thư xuất hiện trong tế bào sinh dưỡng di truyền được qua sinh sản hữu tính. D. Sự tăng sinh của các tế bào sinh dưỡng luôn dẫn đến hình thành các khối u ác tính. Câu 48(CĐ 2011-MĐ 496): Cho một số bệnh và hội chứng di truyền ở người: (1) Bệnh phêninkêto niệu. (2) Hội chứng Đao. (3) Hội chứng Tơcnơ. 3. 6.1 (4) Bệnh máu khó đông. Những bệnh hoặc hội chứng do đột biến gen là A. (3) và (4). B. (2) và (3). C. (1) và (2). D. (1) và (4). Câu 51(CĐ 2011-MĐ 496): Cho các tật và hội chứng di truyền sau đây ở người: (1) Tật dính ngón tay 2 và 3. (2) Hội chứng Đao. (3) Hội chứng Claiphentơ. (4) Hội chứng Etuôt. 4. 6.1 Các tật và hội chứng di truyền do đột biến xảy ra ở nhiễm sắc thể giới tính là A. (3) và (4). B. (2) và (4). C. (2) và (3). D. (1) và (3). Câu 1. Ở người, bệnh và hội chứng nào sau đây xuất hiện chủ yếu ở nam giới mà ít gặp ở nữ giới ? 1.bệnh mù màu 2.bệnh máu khó đông 3.bệnh teo cơ 5. 6.1 4.hội chứng đao 5.hội chứng Claiphentơ 6.bệnh bạch tạng A. 3, 4, 5, 6 B. 1, 2 C. 1, 2, 5 D. 1, 2, 4, 6 5. Dặn dò: - Trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK trang 91. - Đọc trước bài 23. 6. Rút kinh nghiệm bài học

Tiết PPCT 25

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 22. BẢO VỆ VỐN GEN CỦA LOÀI VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI CỦA DI TRUYỀN HỌC.

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài học sinh cần phải: 1. Kiến thức: - Trình bày được các biện pháp bảo vệ vốn gen của loài người. - Nêu được một số vấn đề xã hội của di truyền học. 2. Kĩ năng: Rèn kĩ năng phân tích, tổng hợp để hiểu được vai trò của tư vấn di truyền. 3. Thái độ: Xây dựng được ý thức thực hiện nếp sống lành mạnh, hợp vệ sinh và trách nhiệm bảo vệ môi trường sống, chống tác nhân gây đột biến II. Chuẩn bị 1. Giáo viên:SGk, giáo án, Tranh vẽ phóng to hình 22.1 SGK. 2. Học sinh:SGK, đọc trước bài ở nhà. III. Các hoạt động dạy và học 1. Ổn định tổ chức lớp:Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ: - Nguyên nhân, cơ chế phát sinh hội chứng đao? - Vì sao người ta không phát hiện được các bệnh nhân có thừa các NST số 1 hoặc số 2 (những NST có kích thước lớn nhất trong bộ NST) của người? 3. Bài mới: Hoạt động : Tìm hiểu về bảo vệ vốn gen của loài người Mục tiêu: − Giải thích vì sao phải bảo vệ vón gen loài người − Nêu các phương pháp BVVG loài người − Phân biệt được phương phapsinh thiết tua nhau thai và pp chọc dò dịch ối Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Thế nào là gánh nặng di truyền cho loài I. BẢO VỆ VỐN GEN CỦA LOÀI. người? 1. Tạo môi trường trong sạch nhằm hạn chế HS dựa vào kiến thức đã học và nội dung các tác nhân đột biến: trong SGK để trả lời. - Tránh hạn chế tác hại của các tác nhân gây đột GV: Việc sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc diệt biến. cỏ, chất kích thích sinh trưởng... có tác động - Giảm gánh nặng di truyền. đến môi trường như thế nào? Nguyên nhân 2. Tư vấn di truyền và việc sàng lọc trước sinh. dẫn đến ô nhiễm đất, nước, không khí? (các a. Tư vấn di truyền: vụ nổ nhà máy hạt nhân, thử vũ khí hóa - Tư vấn di truyền y học là hình thức các chuyên học... ) gia di truyền đưa ra các tiên đoán về khả năng HS dựa vào kiến thức đã học về nguyên đứa trẻ sinh ra mắc một bệnh di truyền nào đó và nhân đột biến gen và kiến thức SGK trả lời cho lời khuyên các cặp vợ chồng có nên sinh con câu hỏi. tiếp hay không, nếu có thì cần phải làm gì để GV: Vậy có biện pháp gì để bảo vệ vốn gen tránh cho ra đời những đứa trẻ tật nguyền. di truyền của loài người, giúp giảm bớt gánh - Kĩ thuật tư vấn di truyền: nặng di truyền của loài người? + Chuẩn đoán đúng bệnh di truyền. HS: Nêu các biện pháp từ SGK. + Xây dựng phả hệ của người bệnh. GV: Tư vấn di truyền là gì? + Tính xác suất trẻ mắc bệnh ở đời sau. Mô tả các bước của phương pháp “ chọc dò b. Sàn lọc trước sinh: 87

dịch ối “ và “sinh thiết tua nhau thai “? - HS trả lời, GV nhận xét và hoàn thiện kiến thức. + Phương pháp chọ dò dịch ối. + Phương pháp sinh thiết tua nhau thai. HS dựa vào kiến thức bài 20, công nghệ gen và thông tin SGK trang 94 trả lời câu hỏi.

- Là những xét nghiệm phân tích NST, phân tích ADN để biết xem thai nhi có bị bệnh di truyền nào đó hay không. - Thường sử dụng phổ biến là “chọc dò dịch ối” và “sinh thiết tua nhau thai”. 3. Liệu pháp gen – Kĩ thuật của tương lai. - Kĩ thuật chữa trị bệnh bằng thay thế gen được gọi là “liệu pháp gen” - Qui trình liệu pháp gen: SGK.

Hoạt động : Tìm hiểu về một số vấn đề XH của DTH Mục tiêu: − Nêu tác động XH của việc giải mã bộ gen người. − Trình bày các vấn đề phát sinh do CNG và CNTB − Biết cách xác định hệ số thông minh. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Ngoài những lợi ích thiết thực việc giải II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI CỦA DI mã hệ gen người còn gây tâm lí lo ngại gì? TRUYỀN HỌC. + Những vấn đề lo ngại về phát triển gen và 1. Tác động xã hội của việc giải mã bộ gen công nghệ tế bào? người. SGK + Di truyền học có biện pháp gì để ngăn 2.Vấn đề phát sinh do công nghệ gen và công chặn bệnh AIDS ? nghệ tế bào. - Các gen kháng thuốc kháng sinh từ sinh vật biến HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận đổi gen có thể phát tán sang vi sinh vật gây bệnh nhóm, thông nhất ý kiến để trả lời các câu cho người. hỏi. - Việc ăn các sản phẩm từ sinh vật biến đổi gen liệu có an toàn cho sức khỏe con người cũng như GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến ảnh hưởng tới hệ gen của người hay không? - Việc sử dụng nhân bản vô tính. thức. 3. Vấn đề di truyền khả năng trí tuệ: - Hệ số thông minh (IQ): - Khả năng trí tuệ và sự di truyền 4. Di truyền học với bệnh AIDS. - Nguyên nhận và hậu quả: SGK. 4. Củng cố: - Vì sao hiện nay, các bệnh di truyền có khuynh hướng gia tăng trong khi các bệnh nhiễm trùng, suy dinh dưỡng giảm? - Để bảo vệ vốn gen của loài người cần phải làm gì? 5. Dặn dò: - Bài tập về nhà: Trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK trang 96. - Đọc trước bài 23. 6. Rút kinh nghiệm bài học

Tiết PPCT

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Phần sáu: TIẾN HÓA Chương I: BẰNG CHỨNG VÀ CƠ CHẾ TIẾN HÓA Bài 24. CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HÓA

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Trình bày được một số bằng chứng về giải phẫu so sánh để chứng minh mối quan hệ họ hàng giữa các loài sinh vật. - Nêu và giải thích được các bằng chứng phôi sinh học, địa sinh học, sinh học phân tử và tế bào chứng tỏ nguồn gốc chung của các loài. 2. Kĩ năng:Rèn luyện kĩ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức. 3. Thái độ: Hiểu được thế giới sống đa dạng nhưng có nguồn gốc chung. Quá trình tiến hóa đã hình thành nên các đặc điểm khác nhau ở mỗi loài. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, Tranh phóng to hình 24.1, 24.2 SGK. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học 1. Ổn định tổ chức lớp học: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ. Không kiểm tra, khái quát kiến thức của phần VI

3. Bài mới. Hoạt động 1: Tìm hiểu về bằng chứng giải phẫu so sánh. 89

Mục tiêu: − Phân biệt cơquan tương đồng, tương tự, thoái hóa − Nhậnđịnh các VD liên quan tới các cơ quan trên − Nêu vai trò của BC giải phấu học so sánh. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Nhận xét những điểm giống và khác I. BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH. nhau trong cấu tạo xương tay của người và - Cơ quan tương đồng là các cơ quan ở các loài chi trước của mèo, cá voi, dơi? Những biến khác nhau, trhực hiện các chức năng rất khác đổi xương bàn tay giúp mỗi loài thích nghi nhau nhưng được bắt nguồn từ 1 cơ quan ở loài tổ như thế nào? tiên. HS: Nghiên cứu thông tin SGK và liên kết - Cơ quan thoái hóa cũng là cơ quan tương đồng thực tế để trả lời. vì chúng được bắt nguồn từ một cơ quan ở một GV: Cơ quan tương đồng là gì? Cho thêm ví loài tổ tiên nhưng nay không còn chức năng hoặc dụ? Ruột thừa ở người và manh tràng ở động chức năng bị tiêu giảm. vật ăn cỏ có phải là cơ quan tương đồng - Cơ tương tự: là những cơ quan có nguồn gốc không? khác nhau nhưng thực hiện chức năng giống nhau HS: Thảo luận nhóm để trả lời. nên có hình thái tương tự. GV: Qua nghiên cứu các cơ quan tương →Sự tương đồng về đặc điểm giải phẫu giữa các đồng và cơ quan thoái hóa, rút ra nhận xét gì loài là bằng chứng gián tiếp cho thấy các loài sinh về quan hệ giữa các loài sinh vật? vật hiện nay đều được tiến hóa từ một tổ tiên GV: Nhận xét, bổ sung. chung.

Hoạt động 2: Tìm hiểu về bằng chứng phôi sinh học. Mục tiêu: − Nêu vai trò của BC phôi sinh học Hoạt động của GV và HS GV:Yêu cầu HS quan sát hình 24.2 và cho biết những điểm giống nhau trong quá trình phát triển phôi của các loài: Cá, Kì giông, rùa, gà, lợn, bò, thỏ, người, qua đó rút ra kết luận về quan hệ giữa các loài? HS: Nhận xét, nêu kết luận.

Nội dung cần đạt II. BẰNG CHỨNG PHÔI SINH HỌC. - Các lớp động vệt có xương sống có các giai đoạn phát triển phôi rất giống nhau. - Sự giống nhau trong phôi chứng tỏ các loài có chung nguồn gốc. - Các loài có họ hàng gần gũi thì sự phát triển phôi càng giống nhau ở giai đoạn muộn hơn.

Hoạt động : Tìm hiểu về bằng chứng địa lí sinh vật học. Mục tiêu: − Nêu vai trò của BC địa lí sinh vật học Hoạt động của GV và HS GV yêu cầu HS đọc mục III SGK cho biết khái niệm địa lí sinh vật học? Tại sao có những loài không có họ hàng gần gũi nhưng lại có những đặc điểm giống nhau? Ví dụ cá voi thuộc lớp thú và cá mập thuộc lớp cá. Hiện tượng các loài giống nhau do điều kiện sống tương tự hay do có chung nguồn gốc là phổ biến hơn? HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời.

Nội dung cần đạt III. BẰNG CHỨNG ĐỊA LÍ SINH VẬT HỌC. - Nhiều loài phân bố ở các vùng địa lí khác nhau nhưng lại giống nhau về một số đặc điểm chứng minh chúng bắt nguồn từ tổ tiên chung. - Sự giống nhau giữa các sinh vật chủ yếu do chúng có chung nguồn gốc hơn là do chúng sống trong những môi trường giống nhau. - Trong một số trường hợp, sự giống nhau về một số đặc điểm giữa các loài không có họ hàng gần 90

GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến sống ở những nơi rất xa là do kết quả của quá thức. trình tiến hóa hội tụ (đồng qui).

Hoạt động : Tìm hiểu về bằng chứng tế bào học và sinh học phân tử Mục tiêu: − Nêu vai trò của BC tế bào và sinh học phân tử. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Dựa vào kiến thức tế bào, di truyền đã IV. BẰNG CHỨNG TẾ BÀO HỌC VÀ SINH học hãy nêu những điểm giống nhau trong HỌC PHÂN TỬ. cấu tạo tế bào, vật chất di truyền, mã di - Mọi sinh vật đều được cấu tạo từ tế bào, các tế truyền của các loài sinh vật? bào đều được sinh ra từ các tế bào sống trước đó. HS: Trả lời, các em bổ sung cho nhau. - Các loài đều có cơ sở vật chất chủ yếu là axit GV kết luận: Phân tích trình tự các aa của nucleic (gồm ADN và ARN) và prôtein. cùng một loại protein hay trình tự các - ADN có cấu tạo từ 4 loại nucleotit A, T, G, X. nucleotit trong cùng một gen ở các loài khác - Prôtein đều được cấu tạo từ hơn 20 loại axit amin khác nhau. nhau có thể cho ta biết mối quan hệ họ hàng - Các loài sinh vật đều sử dụng chung một loại mã giữa các loài. di truyền.

4. Củng cố: (ĐH 2008)) Bằng chứng quan trọng có sức thuyết phục nhất cho thấy trong nhóm vượn người ngày nay, tinh tinh có quan hệ gần gũi nhất với người là A. sự giống nhau về ADN của tinh tinh và ADN của người. 1. 1 B. thời gian mang thai 270-275 ngày, đẻ con và nuôi con bằng sữa. C. khả năng sử dụng các công cụ sẵn có trong tự nhiên. D. khả năng biểu lộ tình cảm vui, buồn hay giận dữ. (ĐH 2008)) Một số đặc điểm không được xem là bằng chứng về nguồn gốc động vật của loài người: A. Chữ viết và tư duy trừu tượng. 2. 1 B. Các cơ quan thoái hoá (ruột thừa, nếp thịt nhỏ ở khoé mắt). C. Sự giống nhau về thể thức cấu tạo bộ xương của người và động vật có xương sống. D. Sự giống nhau trong phát triển phôi của người và phôi của động vật có xương sống. (ĐH 2009) Bằng chứng nào sau đây ủng hộ giả thuyết cho rằng vật chất di truyền xuất hiện đầu tiên trên Trái Đất có thể là ARN? A. ARN có thể nhân đôi mà không cần đến enzim (prôtêin) 3. 1 B. ARN có kích thước nhỏ hơn ADN. C. ARN có thành phần nuclêôtit loại uraxin. D. ARN là hợp chất hữu cơ đa phân tử. (ĐH 2009)Hiện nay, tất cả các cơ thể sinh vật từ đơn bào đến đa bào đều được cấu tạo từ tế bào. Đây là một trong những bằng chứng chứng tỏ A. quá trình tiến hoá đồng quy của sinh giới (tiến hoá hội tụ). 4. 1 B. nguồn gốc thống nhất của các loài. C. sự tiến hoá không ngừng của sinh giới. D. vai trò của các yếu tố ngẫu nhiên đối với quá trình tiến hoá. ĐH 2010- ) Bằng chứng nào sau đây phản ánh sự tiến hoá hội tụ (đồng quy)? A. Trong hoa đực của cây đu đủ có 10 nhị, ở giữa hoa vẫn còn di tích của nhụy. 5. 1 B. Chi trước của các loài động vật có xương sống có các xương phân bố theo thứ tự tương tự nhau. C. Gai cây hoàng liên là biến dạng của lá, gai cây hoa hồng là do sự phát triển của biểu bì 91

thân. D. Gai xương rồng, tua cuốn của đậu Hà Lan đều là biến dạng của lá.

5. Dặn dò: - Hoàn thành câu hỏi và bài tập cuối bài. - Sưu tầm những mẩu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của Lamac và Dacuyn? 6. Rút kinh nghiệm bài học ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………

Tiết PPCT 28

Số tiết 1

Tên bài/ chủ đề: Bài 25. HỌC THUYẾT LAMAC VÀ HỌC THUYẾT ĐACUYN

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức. - Nêu được các luận điểm cơ bản của thuyết tiến hóa của Lamac và của Đacuyn. - Nêu được những đóng góp và những tồn tại của Lamac và Đacuyn. - Trình bày được những khác biệt (tiến bộ) giữa học thuyết Đacuyn so với học thuyết Lamac. So sánh được CLTN và CLNT theo quan điểm của Đacuyn. 2. Kĩ năng: Phân tích, so sánh, phán đoán, khái quát hóa. 3. Thái độ:Giải thích được tính đa dạng và sự tiến hóa của sinh giới ngày nay. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, Tranh phóng to hình 25.1, 25.2 SGK. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học 1. Ổn định tổ chức lớp học:Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ:Hãy đưa ra những bằng chứng chứng minh các loài sinh vật ngày nay đều có chung nguồn gốc? 3. Bài mới.GV sử dung tranh dưới đây,đặt nhiệm vụ nhận thức cho HS

* Hoạt động 1: Tìm hiểu học thuyết Lamac Mục tiêu: − Nêu được nguyên nhân cơ chế tiến hóa theo LM − Trình bày được cống hiến và hạn chế của HT LM. 93

Hoạt động của GV và HS * Hoạt động 1: Tìm hiểu học thuyết Lamac GV yêu cầu HS quan sát tranh về quá trình hình loài hươu cao cổ: Nhận xét chiều dài của cổ hươu? Tại sao cổ hươu lại có chiều dài như vậy? HS: Loài hươu ban đầu (hươu cổ ngắn) MT th.đổi-> T.lũy bđ nhỏ, dt ---------------> Hươu cổ TB ----------------> Th.đổi t. quán lại cho đời sau Loài hiện tại (hươu cao cổ). GV: Theo Lamac nguyên nhân của sự tiến hóa?Lamac giải thích cơ chế của quá trình tiến hóa như thế nào?Lamac giải thích sự hình thành các đặc điểm thích nghi như thế nào? Theo Lamac loài mới được hình thành như thế nào? HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận nhóm để trả lời. GV: Tồn tại của Lamac? HS: Thảo luận nhóm để trả lời.

Nội dung cần đạt I. HỌC THUYẾT LAMAC 1. Nguyên nhân và cơ chế tiến hóa. - Nguyên nhân của sự tiến hóa là môi trường sống thay đổi chậm chạp và liên tục. - Cơ chế của sự tiến hóa là sinh vật chủ động thay đổi tập quán hoạt động của các cơ quan để thích ứng. Cơ quan nào hoạt động nhiều thì phát triển và ngược lại. - Sự hình thành các đặc điểm thích nghi là do sự tương tác của sinh vật với môi trường theo kiểu sử dụng hay không sử dụng các cơ quan, luôn di truyền cho thế hệ sau. 2. Hạn chế trong học thuyết Lamac - La mac cho rằng thường biến có thể di truyền được. - Trong qua strình tiến hóa sinh vật chủ động thích nghi với sự biến đổi môi trường. - Trong quá trình tiến hóa không có lời nào bị duyệt vong và chỉ biến đổi từ loài này sang loài khác.

Hoạt động 2: Tìm hiểu học thuyết Đacuyn. Mục tiêu: − Nêu được nguyên nhân cơ chế tiến hóa theo ĐU − Nêu khái niệm BDCT − Trình bày được cống hiến và hạn chế của HT ĐU. Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV: Đacuyn đã quan sát được những gì II. HỌC THUYẾT TIẾN HÓA ĐACUYN. trong chuyến đi vòng quanh thế giới của 1. Nguyên nhân và cơ chế tiến hóa. mình và từ đó rút ra được điều gì để xây - Đacuyn là người đầu tiên đưa ra khái niệm Biến dựng học thuyết tiến hóa? Từ quan sát này dị cá thể: các cá thể của cùng một tổ tiên mặc dù Đacuyn đã rút ra được điều gì về vai trò của giống với bố mẹ nhiều hơn những cá thể không yếu tố di truyền? họ hàng nhưng chúng vẫn khác biệt nhau về nhiều HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. đặc điểm. GV: Đacuyn đã giải thích nguyên nhân, cơ - Nguyên nhân tiến hóa: Do tác động của CLTn chế tiến hóa, sự hình thành đặc điểm thích thông qua đặc tính biến dị và di truyền của sinh nghi và sự hình thành loài mới như thế nào? vật. - Cơ chế tiến hóa: Sự tích lũy di truyền các biến HS: Dựa vào thông tin SGK, thảo luận dị có lợi, đào thải các biến dị có hại dưới tác động nhóm để trả lời câu hỏi. của CLTN. GV: Nhận xet và bổ sung để hoàn thiện kiến - Chọn lọc tự nhiên: Thực chất là sự phân hó khả thức. năng sống sót của các cá thể trong quân thể. Kết quả của quá trình CLTN tạo nên laòi sinh vật có GV: Tồn tại trong học thuyết của Đacuyn? khả năng thích nghi với môi trường. 2. Ưu và nhược điểm trong học thuyết Đacuyn. HS: Thảo luận nhóm để trả lời câu hỏi. * Ưu điểm: - Ông cho rằng các loài đều được tiến hóa từ tổ GV: yêu cầu HS quan sát hình 25.1 SGK tiên chung. Đacuyn đã giải thích như thế nào về nguồn - Sự đa dạng hay khác biệt giữa các loài sinh vật gốc các giống cây trồng, vật nuôi? là do các loài đã tích lũy được các đặc thích nghi 94

HS: Thảo luận nhóm để trả lời câu hỏi.

với các môi trường khác nhau. * Hạn chế: GV: Nhận xét, bổ sung để hoàn thiện kiến - Chưa hiểu được nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền biến dị. thức. - Chưa thấy được vai trò của cách li đối với việc hình thành loài mới. 4. Củng cố: Cho HS phân biệt HTTH của Lamác và Đác uyên thông qua việc hoàn thành sơ đồ sau

(ĐH 2008)) Các loài sâu ăn lá thường có màu xanh lục lẫn với màu xanh của lá, nhờ đó mà khó bị chim ăn sâu phát hiện và tiêu diệt. Theo Đacuyn, đặc điểm thích nghi này được hình thành do A. chọn lọc tự nhiên tích luỹ các biến dị cá thể màu xanh lục qua nhiều thế hệ. 6. 2.2 B. khi chuyển sang ăn lá, sâu tự biến đổi màu cơ thể để thích nghi với môi trường. C. ảnh hưởng trực tiếp của thức ăn là lá cây có màu xanh làm biến đổi màu sắc cơ thể sâu. D. chọn lọc tự nhiên tích luỹ các đột biến màu xanh lục xuất hiện ngẫu nhiên trong quần thể sâu.

ĐH 2012- Theo quan niệm của Đacuyn về chọn lọc tự nhiên, phát biểu nào sau đây không đúng? A. Chọn lọc tự nhiên dẫn đến hình thành các quần thể có nhiều cá thể mang các kiểu gen quy định các đặc điểm thích nghi với môi trường. 7. 2.2 B. Chọn lọc tự nhiên là sự phân hóa về khả năng sống sót và khả năng sinh sản của các cá thể trong quần thể. C. Đối tượng tác động của chọn lọc tự nhiên là các cá thể trong quần thể. D. Kết quả của chọn lọc tự nhiên là hình thành nên loài sinh vật có các đặc điểm thích nghi với môi trường. (ĐH 2014) Theo quan niệm của Đacuyn, nguồn nguyên chủ yếu của quá trình tiến hóa là 8. 2.2 A. biến dị cá thể B. đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể C. đột biến gen D. đột biến số lượng nhiễm sắc thể 5. Dặn dò: - Ôn tập trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK. - Đọc trước bài 26. 6. Rút kinh nghiệm bài học

………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………

Tiết PPCT 29

Số tiết

Tên bài/ chủ đề: Bài 26. HỌC THUYẾT TIẾN HÓA TỔNG HỢP HIỆN ĐẠI

Ngày soạn:....../........./...... Ngày dạy:....../........../.......

I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Trình bày và phân biệt được 2 khái niệm tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn của thuyết tiến hóa tổng hợp, nêu được mối quan hệ giữa tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn. - Nêu được khái niệm các nhân tố tiến hóa: Quá trình đột biến, di nhập gen, CLTN, giao phối không ngẫu nhiên, các yếu tố ngẫu nhiên. - Nêu và phân tích được vai trò của từng nhân tố tiến hóa, trong đó CLTN là nhân tố cơ bản nhất, từ đó rút ra được mối quan hệ giữa các nhân tố tiến hóa. 2. Kĩ năng: Tổng hợp, so sánh, khái quát hóa 3. Thái độ: Giải thích được tính đa dạng và sự tiến hóa của sinh giới ngày nay. II. Chuẩn bị - Giáo viên: Giáo án, SGK, thông tin có liên quan. - Học sinh: SGK, đọc trước bài học. III. Các hoạt động dạy và học 1. Ổn định tổ chức lớp học:Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ: So sánh quan niệm của Đacuyn và Lamac về sự tiến hóa? Nêu những tồn tại chung của 2 thuyết này. 3. Bài mới. Hoạt động 1: Tìm hiểu về quan niệm tiến hóa và nguồn nguyên liệu tiến hóa.Mục tiêu: − Phân biệt tiến hóa nhỏ với tiến hóa lớn − Nêu mối quan hệ THN với THL Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt GV yêu cầu HS đọc SGK trang 113. I. QUAN NIỆM TIẾN HÓA VÀ NGUỒN Giải thích tên gọi của thuyết tiến hóa tổng NGUYÊN LIỆU TIẾN HÓA. hợp? 1. Tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn. HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời. a. Tiến hóa nhỏ: GV: Tiến hóa nhỏ là gì? Tại sao quần thể - Thực chất: Là quá trình biến đổi cấu trúc di được xem là đơn vị tiến hóa cơ sở? truyền của quần thể (biến đổi về tần số tương đối HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận của các alen và thành phần kiểu gen của quần nhóm để trả lời. thể), xuất hiện sự cách li sinh sản với quần thể GV: Kể tên các giai đoạn tiến hóa nhỏ và gốc, kết quả dẫn đến sự hình thành loài mới. thiết lập mối quan hệ giữa chúng bằng một - Qui mô: Nhỏ (phạm vi một loài).→ Quần thể là sơ đồ? đơn vị tiến hóa. HS: Sơ đồ: b. Tiến hóa lớn: QT ban đầu->Thay đổi thành phần KG - Thực chất: Tiến hóa lớn là quá trình biến đổi CLTN C.li SS trên qui mô lớn, trải qua hàng triệu năm, hình ---------->CTDT mới thích nghi--------- -> thành các nhóm phân loại trên loài. Loài mới. - Qui mô: Lớn (nhiều loài). GV: Tiến hóa lớn là gì? Nêu mối quan hệ *Mối quan hệ giữa tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn: giữa tiến hóa lớn và tiến hóa nhỏ? Cơ sở của quá trình hình thành các nhóm phân HS: Nghiên cứu thông tin SGk để trả lời. loại trên loài (tiến hóa lớn) là quá trình hình thành GV: Nguyên liệu của quá trình tiến hóa là loài mới (tiến hóa nhỏ). 97

gì? HS: Các biến dị di truyền. GV: Nguồn biến dị của quần thể có phải là tổng hợp tất cả các biến dị phát sinh ở các cá thể trong quần thể không? Nó bao gồm những biến dị nào?

2. Nguồn biến dị di truyền của quần thể. - Đột biến (biến dị sơ cấp), - Biến dị tổ hợp (biến dị thứ cấp). - Sự di chuyển của các cá thể hoặc các giao tử từ các quần thể khác vào.

Hoạt động : Tìm hiểu về các nhân tố tiến hóa Mục tiêu: − Nêu vai trò của các nhân tố tiến hóa Hoạt động của GV và HS GV:Một QT có cấu trúc DT P: 0,6 AA + 0,3Aa + 0,1aa Theo em những nhân tố nào có thể làm thay đổi tần số các alen và thành phần kiểu gen trong quần thể trên? Giải thích? HS: Đột biến, CLTN, di nhập gen, giao phối không ngẫu nhiên - đây chính là các điều kiện nghiệm đúng của định luật HacđiVanbec.) GV: Tính chất của đột biến và ý nghĩa của mỗi tính chất trong tiến hóa? HS: Nghiên cứu thông tin SAGK để trả lời. GV: Di nhập gen là gì? Di nhập gen có phải là 1 NTTH có định hướng không? HS: Không vì di nhập gen là hoàn toàn ngẫu nhiên. GV: CLTN có vai trò như thế nào đối với quá trình tiến hóa? Thuyết tiến hóa hiện đại quan niệm về CLTN như thế nào? - Cụ thể thực chất của CLTN là gì? - CLTN là chọn lọc những kiểu gen hay kiểu hình? - Tại sao nói CLTN là 1 NTTH có hướng - Kết quả của CLTN, tốc độ của CLTN? - Tại sao chọn lọc chống lại alen trội lại diễn ra với tốc độ nhanh hơn chọn lọc chống lại alen lặn? HS: Nghiên cứu thông tin SGK, thảo luận nhóm và trả lời.

Nội dung cần đạt II. CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA. 1. Đột biến: - Đột biến làm thay đổi tần số các alen và thành phần kiểu gen của quần thể. - Đột biến được xem là nguồn nguyên liệu sơ cấp của quá trình tiến hóa. Đột biến gen qua giao phối tạo nên nguồn biến dị thứ cấp cho quá trình tiến hóa.

2. Di nhập gen: - Di nhập gen là hiện tượng trao đổi các cá thể hoặc giao tử giữa các quần thể. - Di nhập gen làm thay đổi tần số các alen và thành phần kiểu gen của quần thể.

3. Chọn lọc tự nhiên: - CLTN thực chất là quá trình phân hóa về mức độ thành đạt sinh sản của các cá thể với những kiểu gen khác nhau. - CLTN tác động trực tiếp lên kiểu hình và gián tiếp làm biến đổi tần số kiểu gen → tần số alen của QT theo 1 hướng xác định. (CLTN là 1 NTTH có hướng). - Tốc độ CLTN tùy thuộc vào nhiều : + Chọn lọc chống lại alen trội. + Chọn lọc chống lại alen lặn. - Kết quả của CLTN: Trong quần thể có nhiều GV: Các yếu tố ngẫu nhiên là những yếu tố kiểu gen thích nghi. nào? Các yếu tố nhẫu nhiên ảnh hưởng như 4. Các yếu tố ngẫu nhiên: thế nào đến cấu trúc di truyền của quần thể? - Sự thay đổi tần số tương đối của các alen và thành phần kiểu gen của quần thể gây nên bởi các HS: Nghiên cứu thông tin SGk để trả lời. yếu tố ngẫu nhiên được gọi là sự biến động di truyền hay phiêu bạt di truyền.. GV: Nhận xét, bổ sung để hoàn thiện kiến - Sự biến đổi ngẫu nhiên về cấu trúc di truyền hay thức. xảy ra với những quần thể có kích thước nhỏ. - Các yếu tố ngẫu nhiên làm thay đổi tần số alen 98

GV: Quá trình giao phối là gì? Vai trò của quá trình giao phối đối với tiến hóa? Giao phối gồm những dạng nào? HS: Giao phối ngẫu nhiên hay ngẫu phối và giao phối không ngẫu nhiên hay giao phối có lựa chọn hay giao phối cận huyết, tự phối. GV: Tại sao giao phối không ngẫu nhiên không làm thay đổi tần số các alen mà vẫn được coi là NTTH? HS: Giao phối không ngẫu nhiên là NTTH không làm thay đổi tần số alen nhưng lại làm thay đổi tần số kiểu gen trong quần thể theo hướng giảm tỉ lệ dị hợp, tăng tỉ lệ đồng hợp.

và thành phần kiểu gen của quần thể không theo một hướng xác định. 5. Giao phối không ngẫu nhiên: - Giao phối kgông ngẫu nhiên bao gồm: + Tự thụ phấn(thực vật) + Giao phối gần(động vật) + Giao phối có chọn lọc(động vật) - Giao phối không ngẫu nhiên không làm thay đổi tần số alen, nhưng làm thay đổi thành phần kiểu gen theo hướng tăng dần tần dần tần số kiểu gen đồng hợp, giảm dần tần số kiểu gen dị hợp.

GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện kiến thức. 4. Củng cố: - GV khái quát vai trò của các nhân tố TH bằng sơ đồ

- Câu hỏi TN (TN2011): Theo quan niệm tiến hoá hiện đại, nguồn nguyên liệu sơ cấp chủ yếu cung cấp cho chọn lọc tự nhiên là A. đột biến gen. B. biến dị tổ hợp. 99

C. thường biến.

D. đột biến nhiễm sắc thể.

(ĐH 2008)) Đối với quá trình tiến hóa nhỏ, nhân tố đột biến (quá trình đột biến) có vai trò cung cấp A. các alen mới, làm thay đổi tần số alen của quần thể một cách chậm chạp. B. các biến dị tổ hợp, làm tăng sự đa dạng di truyền của quần thể. C. nguồn nguyên liệu thứ cấp cho chọn lọc tự nhiên. D. các alen mới, làm thay đổi tần số alen theo một hướng xác định. (ĐH 2008)) Chọn lọc tự nhiên đào thải các đột biến có hại và tích luỹ các đột biến có lợi trong quần thể. Alen đột biến có hại sẽ bị chọn lọc tự nhiên đào thải A. triệt để khỏi quần thể nếu đó là alen lặn. B. khỏi quần thể rất chậm nếu đó là alen trội. C. khỏi quần thể rất nhanh nếu đó là alen trội. D. không triệt để khỏi quần thể nếu đó là alen trội. (ĐH 2008)) Đối với quá trình tiến hóa nhỏ, chọn lọc tự nhiên A. cung cấp các biến dị di truyền làm phong phú vốn gen của quần thể. B. tạo ra các alen mới, làm thay đổi tần số alen theo một hướng xác định. C. là nhân tố làm thay đổi tần số alen không theo một hướng xác định. D. là nhân tố có thể làm thay đổi tần số alen theo một hướng xác định. (ĐH 2009)Ở một loài thực vật giao phấn, các hạt phấn của quần thể 1 theo gió bay sang quần thể 2 và thụ phấn cho các cây của quần thể 2. Đây là một ví dụ về A. biến động di truyền. B. di - nhập gen. C. giao phối không ngẫu nhiên. D. thoái hoá giống. 5. Dặn dò: - Trả lời câu hỏi cuối bài. - Sưu tầm tranh ảnh về các đặc điểm thích nghi của sinh vật. 6. Rút kinh nghiệm bài học

100

101