Các trang trong thể loại “Nhiên liệu”

Các trang trong thể loại “Nhiên liệu”

Mục lục 1

2

3

4

5

6

an trắng

1

1.1

am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1

1.2

Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1

Biogas

2

2.1

ành phần . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2

2.2

Hoạt động . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2

2.3

Chú thích

2

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Butan

3

3.1

Tính chất

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.2

Phương trình điều chế

3.3

Ứng dụng

3

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

3.4

am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

3.5

Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3

Dầu hỏa

4

4.1

Tên gọi khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4

4.2

am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5

Dầu mazut

6

5.1

Phân loại . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

5.2

Chỉ tiêu chất lượng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

5.3

Công dụng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

5.4

Bảo quản . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

5.5

Dầu FO-R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

5.6

Chú thích . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

5.7

am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7

Etanol

8

6.1

Lịch sử . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8

6.2

Tính chất

8

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.2.1

Tính chất vật lý

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8

6.2.2

Tính chất dung môi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9

i

ii

MỤC LỤC

6.3

6.4

6.2.3

Tính chất hóa học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9

6.2.4

Một số tính chất khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10

Sản xuất . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10

6.3.1

Hyđrat hóa êtylen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10

6.3.2

Lên men . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10

6.3.3

Làm tinh khiết . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11

Sử dụng 6.4.1

7

8

9

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11

Các chất hóa học dẫn xuất từ etanol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

12

6.5

Các nguy hiểm

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

12

6.6

Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

13

6.7

Chú thích . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

13

6.8

Tài liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14

6.9

Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14

Gỗ sống

15

7.1

15

Chú thích . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Khí dầu mỏ hóa lỏng

16

8.1

16

am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Mêtan

17

9.1

Ảnh hưởng đến sức khoẻ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

9.2

Phản ứng

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

9.2.1

Phản ứng cháy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

9.2.2

Hoạt hóa Hydro

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

9.2.3

Tác dụng với Halogen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.2.4

Phản ứng phân hủy

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.3

Cách sản xuất . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4

Ứng dụng

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4.1

Nhiên liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4.2

Trong công nghiệp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4.3

Mêtan trong khí quyển Trái Đất

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4.4

á trình phân huỷ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4.5

Sự giải phóng đột ngột của sàng mêtan

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

9.4.6

Mêtan bên ngoài Trái Đất . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19

9.5

am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19

9.6

Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19

10 Năng suất tỏa nhiệt

20

10.1 Năng suất tỏa nhiệt trên của một số nhiên liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

20

10.2 Năng suất tỏa nhiệt trên của khí tự nhiên . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

20

10.3 Nhiên liệu cần để thắp sáng một bóng 100W trong một năm (876 kWh) . . . . . . . . . . . . . .

20

10.4 Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

21

MỤC LỤC

iii

10.5 am khảo-ghi chú . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11 Nhiên liệu

21 22

11.1 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

22

11.2 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

22

12 Nhiên liệu máy bay phản lực

23

12.1 Dầu máy bay . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

23

12.1.1 Chủng loại . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

23

12.1.2 Tính chất . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

23

12.1.3 Chế xuất . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

25

12.2 Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

25

12.3 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

25

12.4 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

25

13 Nhiên liệu sinh học

26

13.1 Phân loại chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26

13.2 Ưu điểm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26

13.3 Những hạn chế . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26

13.4 Khả năng phát triển . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26

13.5 Tại Việt Nam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

13.6 Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

13.7 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

13.8 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

14 Pentan

28

14.1 Cấu trúc phân tử

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

14.2 Đồng phân . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

14.3 Các phản ứng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

14.4 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

14.5 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

15 Phân bò

29

15.1 Tác dụng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

29

15.2 ị trường . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

30

15.3 Tập tục . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

30

15.4 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

30

15.5 Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

31

16 Prôpan 16.1 Tính chất

32 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

32

16.2 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

32

16.3 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

32

iv

MỤC LỤC

17 an cốc

33

17.1 uộc tính vật lý . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

33

17.2 uộc tính hóa lý . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

33

17.3 Ứng dụng

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34

17.4 Trích dẫn

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34

17.5 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34

18 an đá 18.1 Ứng dụng

35 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

35

18.2 Điêu khắc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

35

18.3 Phân bố và sản lượng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

35

18.4 Công nghệ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

35

18.5 Chú thích

35

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19 an gỗ

36

19.1 Phân hạng than gỗ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

19.1.1 an gỗ từ buồng đốt

36

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

36

19.1.2 an gỗ từ lò ủ lửa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

36

19.2 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

36

20 Xăng

37

20.1 Các loại xăng ở thị trường Việt Nam

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

20.1.1 Xăng Mogas 95 (M95) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

20.1.2 Xăng Mogas 92 (M92) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

20.1.3 Xăng Mogas 83 (M83) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

20.1.4 Xăng sinh học E5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

20.2 Các chỉ tiêu chất lượng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

20.2.1 Tính chống kích nổ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.2.2 Tính bay hơi thích hợp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.2.3 Tính ổn định hóa học cao . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.2.4 Không có sự ăn mòn, tạp chất cơ học và nước . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.3 Lịch sử . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.4 Ứng dụng

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.5 Các quốc gia tiêu thụ lượng xăng lớn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.6 Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.7 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

20.8 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

21 Xăng máy bay

39

21.1 uộc tính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

39

21.2 Chuyển đổi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

39

21.3 Tiêu thụ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

40

21.4 Xem thêm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

40

MỤC LỤC

v

21.5 am khảo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

40

21.6 Liên kết ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

40

21.7 Nguồn, người đóng góp, và giấy phép cho văn bản và hình ảnh . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

41

21.7.1 Văn bản . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

41

21.7.2 Hình ảnh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

42

21.7.3 Giấy phép nội dung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

44

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 1

Đang đốt Binchō-tan

Í-

H

Ó

A

10 00

B

an trắng hay Binō-tan hoặc binō-zumi ( ) là một loại than truyền thống của người Nhật, đã sử dụng từ lâu đời. Loại than này được người Nhật nhập khẩu sử dụng rộng rãi trên khắp nước Nhật. an trắng được làm từ cây gỗ trồng nên dễ tái tạo, nguồn nguyên liệu ổn định. Đến năm 2011 lần đầu tiên có người ở An Giang, Việt Nam đã sản xuất ra được loại than này và đặt tên là than chuông.

Tham khảo

1.2

Liên kết ngoài

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

1.1

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Than trắng

1

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 2

.Q

TP

ẠO

Đ

G

N

H Ư

Về mặt cấu tạo bể bao gồm 3 bộ phận chính là bể phân giải, bộ phận chứa khí và bộ phận điều áp. Cả ba bộ phần này đều được kết hợp nằm trong một khối. Cả khối được chôn chìm dưới mặt đất.

Thành phần

TR ẦN

2.1

dịch phân giải chỉ được đẩy ra theo cửa xả. Trong quá trình hoạt động, bề mặt của dịch phân giải luôn luôn lên xuống làm cho tiết diện luôn luôn thay đổi trong ngày do vậy có tác dụng phá váng. Năng suất khí m3 khí/m3 phân giải/ngày 0,32 lượng khí đủ dùng. Sản lượng khí trung bình đạt 2,24 m3 /ngày. Từ 10 kg phân lợn trở lên hàng ngày có thể sản xuất được 400 - 500 lít khí, đủ để cung cấp nhiên liệu cho gia đình 04 người sử dụng, đối với chiếu sáng có thể đạt độ sáng tương đương đèn sợi tóc 60W…

ành phần chính của Biogas là CH4 (50¸60%) và CO2 (»30%) còn lại là các chất khác như hơi nước N2, O2, H2S, CO … được thuỷ phân trong môi trường yếm khí, xúc tác nhờ nhiệt độ từ 20 −40 oC, Nhiệt trị thấp của CH4 là 1012 Btu/3 (37,71.103KJ/m3) do đó có thể sử dụng biogas làm nhiên liệu cho động cơ đốt trong. Để sử dụng biogas làm nhiên liệu thì phải xử lý biogas trước khi sử dụng vì có thể tạo nên hỗn hợp nổ với không khí. Khí H2S có thể ăn mòn các chi tiết trong động cơ, sản phẩm của nó là SOx cũng là một khí rất độc. Hơi nước có hàm lượng nhỏ nhưng ảnh hưởng đáng kế đến nhiệt độ ngọn lửa, giới hạn cháy, nhiệt trị thấp và tỷ lệ không khí/nhiên liệu của Biogas.

10 00

B

iết kế của thiết bị compozite gồm những bộ phận sau: - Bể phân giải; - Ngăn chứa khí; - Ống dẫn khí;

A

- Cửa nạp nguyên liệu (ống lối vào);

Í-

H

Ó

- Cửa xả (ống lối ra).

Hoạt động

TO

2.2

ÁN

-L

2.3 Chú thích

D

IỄ N

Đ

ÀN

Nguyên liệu nạp được nạp vào bể phân giải qua cửa nạp nguyên liệu vào cho đến khi ngập mép dưới của cửa, cửa nạp nguyên liệu và cửa xả khoảng 60 cm. Lúc này áp suất khí trong bể phân giải bằng (P=0). Khí sinh ra được tích tụ trong ngăn chứa khi sinh ra áp suất đẩy dịch phân giải dâng lên theo cửa nạp nguyên liệu và cửa xả. Độ chênh giữa hai bề mặt dịch phân giải cửa nạp nguyên liệu/cửa xả và ngăn chứa khí tạo nên áp suất trong bể đẩy khí sinh ra vào ống thu khí và đường ống dẫn khí đến nơi sử dụng. Khí được sử dụng để đun nấu, thắp sáng, bình nước tắm nóng lạnh tự động, máy phát điện… Khí được sử dụng hết, áp suất trong ngăn chứa khí bằng 0, thiết bị trở về trạng thái ban đầu. Vì cửa nạp nguyên liệu đã được bịt kín nên ở trạng thái Pmax,

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y

Biogas hay khí sinh học là hỗn hợp khí methane (CH4) và một số khí khác phát sinh từ sự phân huỷ các vật chất hữu cơ. Methane cũng là một khí tạo ra hiệu ứng nhà kính gấp 21 lần hơn khí carbonic (CO2). eo ước tính của Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, nếu sử dụng tất cả nguồn nguyên liệu có thể tạo ra khí sinh học để dùng trong vận chuyển thì lượng năng lượng này có thể làm giảm 500 triệu tấn khí cácbonic hàng năm, tương đương với số lượng 90 triệu xe dùng trong một năm.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Biogas

2

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 3

• Hiệp hội Khí hóa lỏng thế giới (WLPGA)

Đ

• Hiệp hội Khí hóa lỏng: Propan và Butan ở Anh

G

Tính chất

• Hướng dẫn về an toàn

N

3.1

Butan là một chất khí không màu, rất dễ cháy và dễ dàng hoá lỏng.

H Ư

• Hướng dẫn về an toàn của NIOSH

TR ẦN

• n-Butan, Phân tử của tháng.

• Hình 3D của butan

Phương trình điều chế

• Computational Chemistry Wiki

B

3.2

10 00

Có trong khí dầu mỏ, khí thiên nhiên và khí chế biến dầu. Điều chế bằng cách cho etyl bromua tác dụng với Na kim loại (phản ứng Vuyêc), dạng iso được điều chế bằng cách đồng phân hoá n - butan dưới tác dụng của AlCl3 và HCl ở 90 - 105 o C, 10 - 12 atm hoặc trên các chất xúc tác axit rắn:

Í-

H

Ó

A

• ông tin về bình butan.

ÁN

-L

C4 H6 + 2H2 → C4 H10

ÀN

TO

2C2 H5 Cl + 2Na → C4 H10 + 2NaCl

Ứng dụng

D

IỄ N

Đ

3.3

• Dữ liệu của Air Liquide

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y TP

ẠO

3.5 Liên kết ngoài

.Q

3.4 Tham khảo

Butan (butane), hay còn gọi là n-butan là một hyđrocacbon mạch thẳng thuộc nhóm ankan có công thức C4 H10 . Butan có một đồng phân là isobutan (còn gọi là metylpropan), CH(CH3 )3 .

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Butan

Dùng làm nguyên liệu để điều chế butađien, isobutilen, xăng tổng hợp,… Hỗn hợp B với propan được dùng rộng rãi làm nhiên liệu; là thành phần chủ yếu của khí dầu mỏ hoá lỏng LPG (Liquified Petroleum Gas). Ở Việt Nam, LPG bắt đầu được sản xuất từ năm 2000 (tại nhà máy chế biến khí Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) từ khí đồng hành mỏ Bạch Hổ (xt. Khí dầu mỏ); sản lượng LPG năm 2002 khoảng 300 nghìn tấn nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu tăng với tốc độ rất nhanh của thị trường trong nước.

3

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 4

TP

ẠO

Nhiên liệu máy bay phản lực là dầu hỏa nặng với các thông số nghiêm ngặt hơn, chủ yếu là điểm cháy và điểm đóng băng.

H Ư

N

G

Đ

Dầu lửa còn gọi là KO, là một chất lỏng được chế tạo từ dầu mỏ, không màu có mùi đặc trưng, có tỷ trọng d15 = từ 0,78 đến 0,80; nhiệt độ sôi trong khoảng từ 200 đến 300oC Dầu lửa được dùng làm chất đốt trong sinh hoạt, thắp đèn và làm dung môi ở các xí nghiệp công nghiệp CÁC CHỈ TIÊU CHẤT LƯỢNG

10 00

B

TR ẦN

1) Màu sắc của dầu: Dầu lửa thường không màu, hay có dầu lửa màu tím.Dầu lửa có màu càng nhạt (càng không màu) thì chất lượng càng cao (ngọn lửa sáng, nóng, ít khói, ít hao dầu).

H

Ó

A

Dầu lửa có nhiều keo nhựa thường có ngọn lửa thấp và vàng đục(ví dụ: như dầu lửa đỏ) khi sử dụng sẽ gây bẩn (do nhiều khói), gây hao tốn dầu (do dầu cháy không hết mà bị phân hủy).

Í-

Dầu hỏa

2) Chiều cao và màu sắc ngọn lửa: (> 20mm) Chiều cao ngọn lửa (tính từ đầu tim đèn lên đến chỗ bắt đầu khói) càng lớn thì màu ngọn lửa càng xanh trong, chất lượng của dầu càng tốt.

-L

ông thường dầu lửa phải có chiều cao ngọn lửa không khói không nhỏ hơn 20mm (theo TCVN)

ÁN

Dầu hỏa hay Kêrôsin là hỗn hợp của các hiđrôcacbon lỏng không màu, dễ bắt cháy. Nó thu được từ chưng cất phân đoạn dầu mỏ ở nhiệt độ 150 ℃ đến 275 ℃ (các chuỗi cacbon từ C12 đến C15 ). Đã có thời, nó được sử dụng như nhiên liệu cho các đèn dầu hỏa, hiện nay nó được sử dụng chủ yếu làm nhiên liệu cho máy bay phản lực (nói một cách kỹ thuật hơn là Avtur, Jet-A, Jet-B, JP4 hay JP-8). Một dạng của dầu hỏa là RP-1 cháy trong ôxy lỏng, được sử dụng làm nhiên liệu cho tên lửa. Tên gọi kêrôsin có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp keros (κερωσ tức sáp).

ÀN

TO

Ngoài ra tính chất khác của dầu lửa cũng có yêu cầu tương tự như mặt hàng xăng (tính ổn định hóa học, không có tính ăn mòn, tạp chất cơ học và nước)

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

đó dầu hỏa không được làm tinh khiết tốt và còn nhiều tạp chất hay thậm chí còn cả những mảnh vụn.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Dầu hỏa

D

IỄ N

Đ

4.1 Tên gọi khác Trong các ngôn ngữ khác, dầu hỏa có tên gọi là: • coal oil

ông thường, dầu hỏa được chưng cất trực tiếp từ dầu thô phải được xử lý tiếp, hoặc là trong các khối Merox hay trong các lò xử lý nước để giảm thành phần của lưu huỳnh cũng như tính ăn mòn của nó. Dầu hỏa cũng có thể được sản xuất bằng crackinh dầu mỏ.

• kerosene (Mỹ và Úc) • kerosine • paraffin hay paraffin oil (Anh và Nam Phi)

Nó cũng được sử dụng như là nhiên liệu cho các bếp dầu để nấu ăn ở các nước chậm phát triển, thông thường ở

• Turbosina (tiếng Tây Ban Nha) 4

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

4.2. THAM KHẢO

5

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

N

4.2 Tham khảo

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 5

Đ

ẠO

TP

.Q

Tránh làm rơi vãi, tràn đổ, rò rỉ trong quá trình vận chuyển, sử dụng vì nhiên liệu sẽ gây tác hại lâu dài với môi trường. Cấm lửa, cấm hút thuốc lá, không được sử dụng các thiết bị điện xách tay, thiết bị viễn thông không đảm bảo an toàn trong khu vực tổn chứa, bơm rót dầu.

FO-R là sản phẩm chính trong quá trình sản xuất nhiên liệu từ cao su phế thải bằng công nghệ của Nhật Bản. Đây là công nghệ tiên tiến hàng đầu đang sử dụng tại Nhật để tái chế cao su phế thải như vỏ xe, plastic… [2]

Phân loại

TR ẦN

5.1

H Ư

N

G

5.5 Dầu FO-R

• Dầu FO nhẹ có độ sôi 200-3.000C, tỷ trọng 0,88 0,92.

10 00

B

• Dầu FO nặng có độ sôi lớn hơn 3.200C và tỷ trọng 0,92 - 1,0 hay cao hơn. Độ nhớt của dầu FO rất cao và thay đổi trong phạm vi rộng từ 250-7.000 đơn vị Red-Wood chuẩn, trong khi đó độ nhớt của dầu đo chỉ là 40-70 đơn vị.

Ó

A

• eo giá trên thị trường hiện nay thì giá dầu DO và FO đều cao hơn rất nhiều so với giá dầu FO – R. Vì vậy, Sử dụng FO – R sẽ tiết kiệm được chi phí sản xuất.

Chỉ tiêu chất lượng

H

• Dầu FO-R hoàn toàn dễ đốt vì độ nhớt thấp và điểm chớp cháy cốc kín thấp. Bên cạnh đó, hàm lượng nước và tạp chất cũng rất thấp nên lại càng dễ đốt hơn. Bạn có thể tham khảo bảng số liệu trên.

Í-

5.2

ÁN

-L

Các chỉ tiêu chất lượng của nhiên liệu đốt lò (FO) theo TCVN 6239:2002[1]

• Độ ăn mòn thiết bị của FO cao hơn của FO – R do hàm lượng lưu huỳnh trong FO (2.0 hoặc 3.5% KL) cao hơn so với FO – R (chỉ 0.6% KL)

Công dụng

TO

5.3

Dầu FO được sử dụng làm nhiên liệu đốt lò trong công nghiệp nồi hơi, lò nung, lò đốt dạng bay hơi, dạng ống khói hoặc cho các loại động cơ đốt trong của tàu biển,…

ÀN

• Dùng FO – R để làm nhiên liệu đốt cho các ngành như lò hơi, sản xuất kính, đốt rác thải, asphalt, nung gốm sứ, nấu nhôm hoặc đồng… Việc sử dụng không cần phải thay đổi thiết bị, chỉ cần cân chỉnh lại một số thông số trên đầu đốt.

Đ IỄ N D

5.4

Hiện nay, ở Việt Nam có xu hướng sử dụng dầu mazut FO-R thay cho dầu FO thông thường bởi loại dầu FO-R có nhiều ưu thế hơn so với dầu FO thông thường:

Bảo quản

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y

Dầu Mazut, còn được gọi là dầu nhiên liệu hay dầu FO, là phân đoạn nặng thu được khi chưng cất dầu thô parafin và asphalt ở áp suất khí quyển và trong chân không. Các dầu FO có điểm sôi cao. Trong kĩ thuật đôi khi người ta còn chia thành dầu FO nhẹ và FO nặng.

Vì thế, các đặc trưng hoá học của dầu mazut có những thay đổi đáng kể nhưng không phải tất cả các đặc trưng này ảnh hưởng tới việc sử dụng chúng làm nhiên liệu và các kỹ thuật sử dụng để đạt hiệu quả cao.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Dầu mazut

• Dầu FO và FO-R đều có cấu tạo là Hydrocacbon, nên việc trộn chung không có vấn đề gì mặt hóa học. Dầu FO có tỷ trọng cao hơn nên vẫn nằm dưới, còn dầu FO-R có tỷ trọng thấp hơn nên nằm trên. Dầu FO được đốt hết thì kỹ thuật đốt lò sẽ giảm dần nhiệt độ xông dầu để bắt đầu chuyển sang đốt dầu FO-R. Khi chỉ còn dầu FO-R thì có thể tắt hẳn xông dầu.

Dầu FO được tồn trữ ở thể lỏng trong các thiết bị chuyên dụng, các thùng chứa phải được đậy kín.

Tránh xa nguồn nhiệt và tầm với của trẻ em. Bảo quản nơi thoáng khí, tránh hiện tượng tích tụ Hydro sulfua có trong nhiên liệu. Sử dụng phương tiện bảo hộ lao động phù hợp khi tiếp xúc với nhiên liệu này.

6

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

5.7. THAM KHẢO

7

5.6 Chú thích [1] “Dầu mazut”. Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA).

Truy cập 28 tháng 9 năm 2015.

Ơ

Tham khảo

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

5.7

N

[2] http://hoadau.vn/vn/news.aspx?newsid=30

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 6

.Q

Đ

ẠO

TP

Etanol lần đầu tiên được Michael Faraday tổng hợp nhân tạo vào năm 1825. Ông phát hiện rằng axit sulfuric có thể hấp thụ một lượng lớn khí than.[6] Ông đưa ra kết quả lời giải cho Henry Hennel ở Anh, người đã phát hiện ra etanol có trong “axit sulphovinic” (ethyl hydro sulfat).[7] Năm 1828, Hennell và nhà hóa học Pháp Georges-Simon Sérullas đã phát hiện một cách độc lập rằng axit sulphovinic có thể được phân rã thành etanol.[8][9] Do vậy, năm 1825 Faraday đã vô tình phát hiện ra ethanol có thể được tạo ra từ ethylen (thành phần của khí than) từ việc hydrat hóa xúc tác axit, một quá trình tương tự hiện được dùng để tổng hợp etanol quy mô công nghiệp.[10]

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Etanol là một ancol mạch thẳng, công thức hóa học của nó là C2 H6 O hay C2 H5 OH. Một công thức thay thế khác là CH3 -CH2 -OH thể hiện cacbon ở nhóm metyl (CH3 –) liên kết với carbon ở nhóm metylen (–CH2 –), nhóm này lại liên kết với oxy của nhóm hydroxyl (– OH). Nó là đồng phân hoá học của dimetyl ete. Etanol thường được viết tắt là EtOH, sử dụng cách ký hiệu hoá học thường dùng đại diện cho nhóm etyl (C2 H5 ) là Et. Etanol đã từng được dùng làm nhiên liệu đốt đèn ở Hoa Kỳ khoảng năm 1840, nhưng thuế đánh vào cồn công nghiệp trong cuộc nội chiến làm cho việc sử dụng này không có tính kinh tế. uế đã được thay thế năm 6.1 Lịch sử 1906.[11] Etanol được sử dụng làm nhiên liệu động cơ đó Ford Model T có thể chạy Etanol đã được con người sử dụng từ thời tiền sử như là vào khoảng năm 1908, khi [12] Etanol được sử dụng trong bằng xăng hoặc etanol. một thành phần gây cảm giác say trong đồ uống chứa [13] cồn. Các cặn bã khô trong các bình gốm 9000 năm tuổi công nghiệp thường được sản xuất từ ethylen.

Í-

H

tìm thấy ở miền bắc Trung ốc đã gián tiếp cho thấy việc sử dụng các đồ uống chứa cồn trong số những người sống ở thời kỳ đồ đá mới.[1] Việc chiết nó ra dưới dạng tương đối nguyên chất đã được thực hiện lần đầu tiên bởi các nhà giả kim thuật Hồi giáo và họ là những người đã phát triển ra nghệ thuật chưng cất rượu trong thời kỳ của chế độ khalip (vua chúa Hồi giáo) thời kỳ Abbasid (tiếng Ả Rập: al-ʿAbbāsidīn). Các ghi chép của Jabir Ibn Hayyan (Geber) (721-815) đã đề cập tới hơi dễ cháy của rượu được đun sôi. Al-Kindī (801-873) cũng đã miêu tả rõ ràng quá trình chưng cất rượu. Việc chưng cất etanol ra khỏi nước có thể tạo ra các sản phẩm chứa tới 96% etanol. Etanol nguyên chất lần đầu tiên đã thu được vào năm 1796 bởi Johann Tobias Lowitz, bằng cách lọc etanol chưng cất qua than củi.[2]

ÁN

-L

6.2 Tính chất

TO

6.2.1 Tính chất vật lý

D

IỄ N

Đ

ÀN

Rượu etylic là một chất lỏng, không màu, trong suốt, mùi thơm dễ chịu và đặc trưng, vị cay, nhẹ hơn nước (khối lượng riêng 0,7936 g/ml ở 15 độ C), dễ bay hơi (sôi ở nhiệt độ 78,39 độ C), hóa rắn ở −114,15 độ C, tan trong nước vô hạn, tan trong ete và clorofom, hút ẩm, dễ cháy, khi cháy không có khói và ngọn lửa có màu xanh da trời. Sở dĩ rượu etylic tan vô hạn trong nước và có nhiệt độ sôi cao hơn nhiều so với este hay aldehyde có khối lượng phân tử xấp xỉ là do sự tạo thành liên kết hydro giữa các phân tử rượu với nhau và với nước.

Antoine Lavoisier đã mô tả etanol như là một hợp chất của cacbon, hiđrô và ôxy, và năm 1807, Nicolaséodore de Saussure đã xác định được công thức hóa học của nó.[3][4] Năm 1858, Archibald Sco Couper đã công bố công thức cấu trúc của etanol: điều này làm cho etanol trở thành một trong các hợp chất hóa học

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y

đầu tiên có sự xác định cấu trúc hóa học.[5]

Etanol, còn được biết đến như là rượu etylic, ancol etylic, rượu ngũ cốc hay cồn, là một hợp chất hữu cơ, nằm trong dãy đồng đẳng của rượu metylic, dễ cháy, không màu, là một trong các rượu thông thường có trong thành phần của đồ uống chứa cồn. Trong cách nói dân dã, thông thường nó được nhắc đến một cách đơn giản là rượu.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Etanol

Etanol có tính khúc xạ hơi cao hơn so với của nước, với hệ số khúc xạ là 1,36242 (ở λ=589,3 nm và 18,35 ℃).[14] Điểm ba trạng thái của etanol là 150 K ở áp suất 4,3 × 10−4 Pa.[15] 8

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

6.2. TÍNH CHẤT

chất không phân cực, bao gồm hầu hết tinh dầu[23] và nhiều chất hương liệu, màu, và thuốc.

Etanol là một dung môi linh hoạt, có thể pha trộn với nước và với các dung môi hữu cơ khác như axit axetic, axêton, benzen, cacbon tetrachlorua, cloroform, dietyl 6.2.3 ete, etylen glycol, glycerol, nitrometan, pyridin, và toluen.[14][16] Nó cũng có thể trộn với các hydrocacbon béo nhẹ như pentan và hexan, và với các clorua béo như trichloroetan và tetrachloroetylen.[16]

N

U Y

H

H

G

Đ

ẠO

TP

H

TR ẦN

H Ư

N

Hỗn hợp etanol-nước có thể tích nhỏ hơn tổng thể tích thành phần với một tỷ lệ nhất định. Khi trộn lẫn cùng một lượng etanol và nước chỉ tạo thành 1,92 thể tích Tính chất của một rượu đơn chức hỗn hợp.[14][19] Hỗn hợp etanol và nước có tính tỏa nhiệt với lượng nhiệt lên đến 777 J/mol[20] ở nhiệt độ Phản ứng thế với kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ. Ví dụ: 298 K (25 độ C).

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

Hỗn hợp etanol và nước tạo thành một azeotrope với tỉ 2 C2 H5 OH + 2 Na -> 2 C2 H5 ONa + H2 lệ mol 89% etanol và 11% mol nước[21] hay một hỗn hợp 96% thể tích etanol và 4% nước ở áp suất bình thường và nhiệt độ 351 K. ành phần azeotropic này phụ thuộc Phản ứng este hóa, phản ứng giữa rượu và axit với môi rất lớn vào nhiệt độ và áp suất và biến mất ở nhiệt độ trường là axit sulfuric đặc nóng tạo ra este. Ví dụ: dưới 303 K.[22] C2 H5 OH + CH3 COOH -> CH3 COOC2 H5 + H2 O

IỄ N D

C

.Q

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

C

www.daykemquynhon.ucoz.com

H

Tính hòa tan của etanol với nước trái ngược với tính không thể trộng lẫn của các chất cồn có chuỗi dài hơn (có từ 5 nguyên tử cácbon trở lên), tính chất không thể trộn lẫn này giảm mạnh khi số nguyên tử cacbon tăng.[17] Sự trộn lẫn của etanol với các ankan chỉ xảy ra ở những ankan đến undecan, hòa trộn với dodecan và các ankan cao hơn thể hiện một khoảng cách trộng lẫn ở một nhiệt độ nhất định (khoảng 13 ℃ đối với dodecan[18] ). Khoảng cách trộn lẫn có khuynh hướng rộng hơn với các ankan cao hơn và nhiệt độ cao hơn để Tính chất hóa học của etanol được quyết định bới cấu trúc phân tăng tính hòa trộn toàn bộ. tử

Phản ứng loại nước như tách nước trong một phân tử để tạo thành olefin, trong môi trường axit sulfuric đặc ở 170 độ C: C2 H5 OH -> C2 H4 + H2 O Hay tách nước giữa 2 phân tử rượu thành ether C2 H5 OH + C2 H5 OH -> C2 H5 -O-C2 H5 + H2 O

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

H

O

H

N

Tính chất hóa học

Ơ

Tính chất dung môi

H

6.2.2

9

Hydrogen bonding in solid ethanol at −186 °C

Phản ứng oxi hóa, trong đó rượu bị oxi hóa theo 3 mức: DDOCHAU(hữu hạn) thành aldehyde, axit hữu cơ và Các liên kết hydro làm cho etanol nguyên chất có tính oxi hóa hoàn toàn (đốt cháy) thành CO2 và H2 O. Ví dụ hút ẩm, làm chúng sẵn sàng hút hơi nước trong không ở mức 1, trong môi trường nhiệt độ cao khí. Sự phân cực tự nhiên của nhóm chức hydroxyl làm cho etanol có thể hòa tan một số hợp chất ion như natri CH3 -CH2 -OH + CuO -> CH3 -CHO + Cu + và kali hydroxit, magiê clorua, canxi clorua, ammoni [16] H2 O clorua, ammoni bromua, và natri bromua.

Natri và [16] kali clorua ít tan trong etanol Do phân tử etanol có một đầu không phân cực, nó cũng sẽ hòa tan các hợp Mức 2, có xúc tác:

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

10

CHƯƠNG 6. ETANOL CH3 -CH2 -OH + O2 -> CH3 -COOH + H2 O

Mức 3 C2 H5 OH + 3 O2 -> 2 CO2 + 3 H2 O

Ơ

N

Phản ứng riêng

H ẠO

Phản ứng lên men giấm: oxi hóa rượu etylic 10 độ bằng oxi không khí có mặt men giấm ở nhiệt độ khoảng 25 độ C.

G N

Sản xuất

TR ẦN

6.3

Một số tính chất khác

H Ư

6.2.4

Đ

CH3 -CH2 -OH + O2 -> CH3 -COOH + H2 O

6.3.1

10 00

B

Etanol được sản xuất bằng cả công nghiệp hóa dầu, thông qua công nghệ hyđrat hóa êtylen, và theo phương pháp sinh học, bằng cách lên men đường hay Etanol 94% “biến tính” được bán trong các chai lọ an toàn để ngũ cốc với men rượu. sử dụng trong gia đình-không dùng để uống

Hyđrat hóa êtylen

H2 C=CH2 + H2 SO4 → CH3 CH2 OSO3 H

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

Etanol được sử dụng như là nguyên liệu công nghiệp CH3 CH2 OSO3 H + H2 O → CH3 CH2 OH + và thông thường nó được sản xuất từ các nguyên liệu H2 SO4 dầu mỏ, chủ yếu là thông qua phương pháp hyđrat hóa êtylen bằng xúc tác axít, được trình bày theo phản ứng hóa học sau. Cho etilen hợp nước ở 300 độ C, áp suất Etanol để sử dụng công nghiệp thông thường là không 70-80 atm với chất xúc tác là axit wolframic hoặc axit phù hợp với mục đích làm đồ uống cho con người (“biến phosphoric: tính”) do nó có chứa một lượng nhỏ các chất có thể là độc hại (chẳng hạn metanol) hay khó chịu (chẳng H2 C=CH2 + H2 O → CH3 CH2 OH hạn denatonium- C21 H29 N2 O•C7 H5 O2 -là một chất rất đắng, gây tê). Etanol biến tính có số UN là UN 1987 và Chất xúc tác thông thường là axít phốtphoric, được etanol biến tính độc hại có số là UN 1986. hút bám trong các chất có độ xốp cao chẳng hạn như điatomit (đất chứa tảo cát) hay than củi; chất xúc tác này đã lần đầu tiên được công ty dầu mỏ Shell sử dụng 6.3.2 Lên men để sản xuất etanol ở mức độ công nghiệp năm 1947. Các chất xúc tác rắn, chủ yếu là các loại ôxít kim loại khác Etanol để sử dụng trong đồ uống chứa cồn cũng như nhau, cũng được đề cập tới trong các sách vở hóa học. phần lớn etanol sử dụng làm nhiên liệu, được sản xuất Trong công nghệ cũ, lần đầu tiên được tiến hành ở bằng cách lên men: khi một số loài men rượu nhất định mức độ công nghiệp vào năm 1930 bởi Union Carbide, (quan trọng nhất là Saccharomyces cerevisiae) chuyển nhưng ngày nay gần như đã bị loại bỏ thì êtylen đầu hóa đường trong điều kiện không có ôxy (gọi là yếm tiên được hyđrat hóa gián tiếp bằng phản ứng của nó khí), chúng sản xuất ra etanol và cacbon điôxít CO2 . với axít sulfuric đậm đặc để tạo ra êtyl sulfat, sau đó Phản ứng hóa học tổng quát có thể viết như sau:

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N U Y TP

.Q

2C2 H5 OH -> CH2 =CH-CH=CH2 + 2 H2 O + H2

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

Phản ứng tạo ra butadien-1,3: cho hơi rượu đi qua chất xúc tác hỗn hợp, ví dụ Cu + Al2 O3 ở 380-400 độ C, lúc đó xảy ra phản ứng tách loại nước

chất này được thủy phân để tạo thành etanol và tái tạo axít sulfuric:

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

C6 H12 O6 → 2 CH3 CH2 OH + 2 CO2

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

6.4. SỬ DỤNG

11

Hai hướng cạnh tranh nhau có thể sử dụng trong sản xuất etanol tinh chất. Để phá vỡ điểm sôi hỗn hợp nhằm thực hiện việc chưng cất thì một lượng nhỏ benzen có thể thêm vào, và hỗn hợp lại được chưng cất phân đoạn một lần nữa. Benzen tạo ra điểm sôi hỗn hợp cấp ba với nước và etanol nhằm loại bỏ etanol ra khỏi nước, và điểm sôi hỗn hợp cấp hai với etanol loại bỏ phần lớn benzen. Etanol được tạo ra không chứa nước. Tuy nhiên, một lượng rất nhỏ (cỡ phần triệu benzen vẫn còn, vì thế việc sử dụng etanol đối với người có thể gây tổn thương cho gan.

10 00

B

thủy phân xenluloza thành mantoza dưới tác dụng của men amylaza.

(C6 H10 O5 ) -> C12 H22 O11

H

Ó

A

Bước 2, thủy phân tiếp mantoza thành glucoza hoặc fructoza dưới tác dụng của men mantaza.

-L

Í-

C12 H22 O11 -> C6 H12 O6

ÁN

Bước 3, phản ứng lên men rượu có xúc tác là men zima.

TO

C6 H12 O6 -> 2 C2 H5 OH + 2 CO2

ÀN

Với giá dầu mỏ tương tự như các mức giá của những năm thập niên 1990 thì công nghệ hyđrat hóa êtylen là kinh tế một cách đáng kể hơn so với công nghệ lên men để sản xuất etanol tinh khiết. Sự tăng cao của giá dầu mỏ trong thời gian gần đây, cùng với sự không ổn định trong giá cả nông phẩm theo từng năm đã làm cho việc dự báo giá thành sản xuất tương đối của công nghệ lên men và công nghệ hóa dầu là rất khó.

Đ IỄ N D

6.4 Sử dụng

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Để sản xuất etanol từ các nguyên liệu chứa tinh bột như hạt ngũ cốc thì tinh bột đầu tiên phải được chuyển hóa thành đường. Trong việc ủ men bia, theo truyền thống nó được tạo ra bằng cách cho hạt nảy mầm hay ủ mạch nha. Trong quá trình nảy mầm, hạt tạo ra các enzym có chức năng phá vỡ tinh bột để tạo ra đường. Để sản xuất etanol làm nhiên liệu, quá trình thủy phân này của tinh bột thành glucoza được thực hiện nhanh chóng hơn bằng cách xử lý hạt với axít sulfuric loãng, enzym nấm amylas, hay là tổ hợp của cả hai phương Ngoài ra, sàng phân tử có thể sử dụng để hấp thụ có pháp. chọn lọc nước từ dung dịch 96% etanol. Zeolit tổng hợp Về tiềm năng, glucoza để lên men thành etanol có thể trong dạng viên tròn có thể sử dụng, cũng như là bột thu được từ xenluloza. Việc thực hiện công nghệ này yến mạch. Hướng tiếp cận bằng zeolit là đặc biệt có giá có thể giúp chuyển hóa một loại các phế thải và phụ trị, vì có khả năng tái sinh zeolit trong hệ khép kín về phẩm nông nghiệp chứa nhiều xenluloza, chẳng hạn cơ bản là không giới hạn số lần, thông qua việc làm lõi ngô, rơm rạ hay mùn cưa thành các nguồn năng khô nó với luồng hơi CO2 nóng. Etanol tinh chất được lượng tái sinh. Cho đến gần đây thì giá thành của các sản xuất theo cách này không có dấu tích của benzen, enzym cellulas có thể thủy phân xenluloza là rất cao. và có thể sử dụng như là nhiên liệu hay thậm chí khi Hãng Iogen ở Canada đã đưa vào vận hành xí nghiệp hòa tan có thể dùng để làm mạnh thêm các loại rượu sản xuất etanol trên cơ sở xenluloza đầu tiên vào năm như rượu vang pooctô (có nguồn gốc ở Bồ Đào Nha hay 2004. rượu vang sherry (có nguồn gốc ở Tây Ban Nha) trong Phản ứng thủy phân cellulose gồm các bước. Bước 1, các hoạt động nấu rượu truyền thống.

N

(chứa ít hơn 96% etanol) không thể tạo ra etanol tinh khiết hơn 96%. Vì vậy, 95% etanol trong nước là dung môi phổ biến nhất.

Ơ

á trình nuôi cấy men rượu theo các điều kiện để sản xuất rượu được gọi là ủ rượu. Men rượu có thể phát triển trong sự hiện diện của khoảng 20% rượu, nhưng nồng độ của rượu trong các sản phẩm cuối cùng có thể tăng lên nhờ chưng cất.

Chiếc ô tô sử dụng “nhiên liệu etanol” (thành phố New York, Hoa Kỳ).

Etanol có thể sử dụng như là nhiên liệu cồn (thông thường được trộn lẫn với xăng) và trong hàng loạt các quy trình công nghiệp khác. Etanol cũng được sử dụng trong các sản phẩm chống đông lạnh vì điểm đóng băng 6.3.3 Làm tinh khiết thấp của nó. Tại Hoa Kỳ, Iowa là bang sản xuất etanol cho ô tô với sản lượng lớn nhất. Đối với hỗn hợp etanol và nước, điểm sôi hỗn hợp (azeotrope) cực đại ở nồng độ 96% etanol và 4% nước. Vì Nó dễ dàng hòa tan trong nước theo mọi tỷ lệ với sự lý do này, chưng cất phân đoạn hỗn hợp etanol-nước giảm nhẹ tổng thể về thể tích khi hai chất này được

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

12

CHƯƠNG 6. ETANOL

D

6.5 Các nguy hiểm

CH3 CH2 OH + RCOOH → RCOOCH2 CH3 + H2 O

Hai êtyl este được sản xuất nhiều nhất là êtyl acrylat (từ etanol và axít acrylic) và êtyl axêtat (từ etanol và axít axêtic). Êtyl acrylat là một đơn phân tử được sử dụng trong sản xuất polyme acrylat có công dụng làm chất kết dính hay các vật liệu che phủ. Êtyl axêtat là dung môi phổ biến sử dụng trong sơn, các vật liệu che phủ và trong công nghiệp dược phẩm. Các êtyl este khác cũng được sử dụng trong công nghiệp nhưng với sản lượng ít hơn như là các chất tạo mùi hoa quả nhân tạo.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Dấm là dung dịch loãng của axít axêtic được điều chế bằng phản ứng của vi khuẩn Acetobacter trên dung dịch etanol. Mặc dù theo truyền thống người ta điều chế dấm từ các đồ uống chứa cồn như rượu vang, rượu táo vàbia nhưng dấm cũng có thể điều chế từ các dung dịch etanol công nghiệp. Dấm điều chế từ etanol chưng cất được gọi là “dấm chưng cất” và nó được sử dụng phổ Dung dịch chứa 70% etanol chủ yếu được sử dụng như biến trong ngâm dấm thực phẩm hay làm gia vị. là chất tẩy uế. Etanol cũng được sử dụng trong các gel vệ sinh kháng khuẩn phổ biến nhất ở nồng độ khoảng Êtylamin 62%. Khả năng khử trùng tốt nhất của etanol khi nó ở trong dung dịch khoảng 70%; nồng độ cao hơn hay Khi nung nóng tới 150–220 ℃ trên chất xúc tác niken thấp hơn của etanol có khả năng kháng khuẩn kém gốc silica- hay alumina-, etanol và amôniắc phản ứng hơn. Etanol giết chết các vi sinh vật bằng cách biến tính với nhau để tạo ra êtylamin. Các phản ứng tiếp theo tạo protein của chúng và hòa tan lipit của chúng. Nó là hiệu ra điêtylamin và triêtylamin: quả trong việc chống lại phần lớn các loại vi khuẩn và nấm cũng như nhiều loại virus, nhưng không hiệu quả CH3 CH2 OH + NH3 → CH3 CH2 NH2 + H2 O trong việc chống lại các bào tử vi khuẩn.

CH3 CH2 OH + CH3 CH2 NH2 → Rượu vang chứa ít hơn 16% etanol không tự bảo vệ được (CH3 CH2 )2 NH + H2 O chúng trước vi khuẩn. Do điều này, vang Bordeaux CH3 CH2 OH + (CH3 CH2 )2 NH → thông thường được làm nặng thêm bằng etanol tới ít (CH3 CH2 )3 N + H2 O nhất 18% etanol theo thể tích để ngăn chặn quá trình lên men nhằm duy trì độ ngọt và trong việc pha chế để lưu trữ, từ thời điểm đó nó trở thành có khả năng Các êtylamin được sử dụng trong việc tổng hợp các ngăn chặn vi khuẩn phát triển trong rượu, cũng như dược phẩm, hóa chất nông nghiệp và các chất hoạt tính có thể lưu trữ lâu năm trong các thùng gỗ có thể 'thở', bề mặt. bằng cách này vang Bordeaux có thể lưu trữ lâu năm mà không bị hỏng. Do khả năng sát khuẩn của etanol Các hợp chất khác nên các đồ uống chứa trên 18% etanol theo thể tích có khả năng bảo quản lâu dài.

Etanol là nguồn nguyên liệu hóa học đa dụng, và trong Nhóm hyđrôxyl trong phân tử etanol thể hiện tính axít thời gian qua đã được sử dụng với phạm vi thương mại cực yếu, nhưng khi xử lý bằng kim loại kiềm hay các để tổng hợp hàng loạt các mặt hàng hóa chất với sản bazơ cực mạnh, ion H+ có thể bị loại khỏi để tạo ra ion lượng lớn khác. Hiện nay, nó đã được thay thế trong êthôxít, C2 H5 O- . nhiều ứng dụng bằng các nguyên liệu hóa dầu khác rẻ tiền hơn. Tuy nhiên, trên thị trường của các quốc gia có 6.4.1 Các chất hóa học dẫn xuất từ etanol nền nông nghiệp phát triển nhưng các cơ sở hạ tầng của công nghiệp hóa dầu thì còn chưa phát triển như Trung ốc, Ấn Độ và Brasil thì etanol có thể được sử dụng Êtyl este để sản xuất các hóa chất mà được các nước phương Tây Trong sự hiện diện của chất xúc tác axít (thông thường phát triển sản xuất chủ yếu từ dầu mỏ, bao gồm êtylen là axít sulfuric) etanol phản ứng với các axít cacboxylic và butađien. để tạo ra êtyl este:

N

Dấm

Ơ

trộn lẫn nhau. Etanol tinh chất và etanol 95% là các dung môi tốt, chỉ ít phổ biến hơn so với nước một chút và được sử dụng trong các loại nước hoa, sơn và cồn thuốc. Các tỷ lệ khác của etanol với nước hay các dung môi khác cũng có thể dùng làm dung môi. Các loại đồ uống chứa cồn có hương vị khác nhau do có các hợp chất tạo mùi khác nhau được hòa tan trong nó trong quá trình ủ và nấu rượu. Khi etanol được sản xuất như là đồ uống hỗn hợp thì nó là rượu ngũ cốc tinh khiết.

• Etanol và hỗn hợp của nó với nước chứa trên 50% etanol là các chất dễ cháy và dễ dàng bắt lửa.

• Etanol trong cơ thể người được chuyển hóa thành axêtalđêhít do enzym alcohol dehydrogenas phân hủy rượu và sau đó thành axít axêtic bởi enzym axêtalđêhít dehydrogenas phân hủy axêtalđêhít.

Axêtalđêhít là một chất có độc tính cao hơn so với etanol. Axêtalđêhít cũng liên quan tới phần lớn các triệu chứng lâm sàng liên quan tới rượu.

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

Xem thêm

B

• Rượu

10 00

• Nhiên liệu rượu • Đồ uống chứa cồn

Ó H Í-

Chú thích

TO

6.7

ÁN

• Rượu mùi

IỄ N

Đ

ÀN

[1] Roach, J. (ngày 18 tháng 7 năm 2005). “9,000-YearOld Beer Re-Created From Chinese Recipe”. National Geographic News. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.

D

H

N

U Y

.Q

TP

ẠO

Đ

G

N

[9] Sérullas, Georges-Simon (1828) “De l'action de l'acide sulfurique sur l'alcool, et des produits qui en résultent” (On the action of sulfuric acid on alcohol, and products that result from it), Annales de Chimie et de Physique, vol 39, pages 152–186. On page 158, Sérullas mentions the production of alcohol from “sulfate acid d'hydrogène carboné" (hydrocarbon acid sulfate).

-L

• Rượu isoprôpylic

[7] Hennell, H. (1826) “On the mutual action of sulphuric acid and alcohol, with observations on the composition and properties of the resulting compound,” Philsophical Transactions of the Royal Society, vol. 116, pages 240– 249. On page 248, Hennell mentions that Faraday gave him some sulfuric acid in which coal gas had dissolved and that he (Hennell) found that it contained “sulphovinic acid” (ethyl hydrogen sulfate).

[8] Hennell, H. (1828). “On the mutual action of sulfuric acid and alcohol, and on the nature of the process by which ether is formed”. Philosophical Transactions of the Royal Society of London 118: 365–371. doi:10.1098/rstl.1828.0021. On page 368, Hennell produces ethanol from “sulfovinic acid” (ethyl hydrogen sulfat).

A

• Rượu biến tính • 1-Prôpanol

[6] Faraday, M. (1825) “On new compounds of carbon and hydrogen, and on certain other products obtained during the decomposition of oil by heat,” Philosophical Transactions of the Royal Society of London 115: 440– 466. In a footnote on page 448, Faraday notes the action of sulfuric acid on coal gas and coal-gas distillate; specifically, “e [sulfuric] acid combines directly with carbon and hydrogen; and I find when [the resulting compound is] united with bases [it] forms a peculiar class of salts, somewhat resembling the sulphovinates [i.e., ethyl sulfates], but still different from them.”

[2] Lowitz, T. (1796) “Anzeige eines, zur volkommen Entwasserung des Weingeistes nothwendig zu beobachtenden, Handgriffs” (Report of a task that must be done for the complete dehydration of wine spirits [i.e., alcohol-water azeotrope]), (Crell’s) Chemische Annalen …, vol. 1, pp. 195–204. See pp. 197–198: Lowitz dehydrated the azeotrope by mixing it with a 2:1 excess of anhydrous alkali and then distilling the mixture over low heat.

[3] “Alcohol”. 1911 Encyclopædia Britannica. LoveToKnow.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

[10] In 1855, the French chemist Marcellin Berthelot confirmed Faraday’s discovery by preparing ethanol from pure ethylene. Marcellin Berthelot (1855) “Sur la formation de l'alcool au moyen du bicarbure d'hydrogène” (On the formation of alcohol by means of ethylene), Annales de chimie et de physique, series 3, vol. 43, pp. 385–405. (Note: e chemical formulas in Berthelot’s paper are wrong because chemists at that time used the wrong atomic masses for the elements; e.g., carbon (6 instead of 12), oxygen (8 instead of 16), etc.)

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

6.6

[5] Couper AS (1858). “On a new chemical theory” (online reprint). Philosophical magazine 16 (104–16). Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2007.

TR ẦN

• Người ta cũng đã chỉ ra mối liên quan tỷ lệ thuận giữa etanol và sự phát triển của Acinetobacter baumannii, vi khuẩn gây ra viêm phổi, viêm màng não và các viêm nhiễm hệ bài tiết. Sự phát hiện này là trái ngược với sự nhầm lẫn phổ biến cho rằng uống rượu có thể giết chết nhiều loại vi khuẩn gây các bệnh truyền nhiễm. (Smith và Snyder, 2005)

[4] de Saussure, éodore (1807) “Mémoire sur la composition de l'alcohol et de l'éther sulfurique,” Journal de physique, de chimie, d'histoire naturelle et des arts, vol. 64, pp. 316–354. In his 1807 paper, Saussure determined ethanol’s composition only roughly; a more accurate analysis of ethanol appears on page 300 of his 1814 paper: de Saussure, éodore (1814) “Nouvelles observations sur la composition de l'alcool et de l'éther sulfurique,” Annales de Chimie, 89: 273–305.

H Ư

• Mặc dù etanol không phải là chất độc có độc tính cao, nhưng nó có thể gây ra tử vong khi nồng độ cồn trong máu đạt tới 0,4%. Nồng độ cồn tới 0,5% hoặc cao hơn nói chung là dẫn tới tử vong. Nồng độ thậm chí thấp hơn 0,1% có thể sinh ra tình trạng say, nồng độ 0,3-0,4% gây ra tình trạng hôn mê. Tại nhiều quốc gia có luật điều chỉnh về nồng độ cồn trong máu khi lái xe hay khi phải làm việc với các máy móc thiết bị nặng, thông thường giới hạn dưới 0,05% tới 0,08%. Rượu mêtylic hay metanol là rất độc, không phụ thuộc là nó vào cơ thể theo cách nào (da, hô hấp, tiêu hóa).

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

Người ta đã thấy mối liên quan giữa rượu và các nguy cơ của bệnh xơ gan, nhiều dạng ung thư và chứng nghiện rượu.

N

13

Ơ

6.7. CHÚ THÍCH

[11] Siegel, Robert (ngày 15 tháng 2 năm 2007). “Ethanol, Once Bypassed, Now Surging Ahead”. NPR. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2007.

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

• Hennell, H. (1828). “On the mutual action of sulphuric acid and alcohol, and on the nature of the process by which ether is formed.”

Philosophical Transactions 118, 365–371.

[13] Myers, Richard L.; Myers, Rusty L. (2007). e 100 most important chemical compounds: a reference guide.

Westport, Conn.: Greenwood Press. tr. 122. ISBN 0-31333758-6.

• Lodgsdon, J.E. (1994). “Ethanol.” In J.I. Kroschwitz (Ed.) Encyclopedia of Chemical Technology, 4th ed. vol. 9, pp. 812–860. New York: John Wiley & Sons.

[14] Lide, D. R. biên tập (2000). CRC Handbook of Chemistry and Physics 81st edition. CRC press. ISBN 0-8493-0481-4.

• Rier, S.K. (ngày 31 tháng 5 năm 2004). “Biomass or Bust.” Chemical & Engineering News 82(22), 31– 34.

N

U Y

.Q

TP

ẠO

Đ

G • ẻ an toàn hóa chất quốc tế 0044

10 00

B

[20] Costigan MJ, Hodges LJ, Marsh KN, Stokes RH, Tuxford CW (1980). “e Isothermal Displacement Calorimeter: Design Modifications for Measuring Exothermic Enthalpies of Mixing”. Aust. J. Chem. 33 (10): 2103. doi:10.1071/CH9802103.

H

Ó

A

[21] Lei Z, Wang H, Zhou R, Duan Z (2002). “Influence of salt added to solvent on extractive distillation”. Chem Eng J. 87 (2): 149. doi:10.1016/S1385-8947(01)00211-X.

TO

ÁN

-L

Í-

[22] Pemberton RC, Mash CJ (1978). “ermodynamic properties of aqueous non-electrolyte mixtures II. Vapour pressures and excess Gibbs energies for water + ethanol at 303.15 to 363.15 K determined by an accurate static method”. J Chem ermodyn. 10 (9): 867. doi:10.1016/0021-9614(78)90160-X.

ÀN

[23] Merck Index of Chemicals and Drugs, 9th ed.; monographs 6575 through 6669

Đ IỄ N

• Sổ tay hướng dẫn về các nguy hiểm hóa chất của NIOSH • Ecb

• Các tọa độ của phân tử etanol trên Wiki hóa điện toán. Truy cập ngày 8 tháng 9 năm 2005.

• Etanol như là nguồn năng lượng tái sinh

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

[19] “Ethanol”. Encyclopedia of chemical technology 9. 1991. tr. 813.

6.8

D

6.9 Liên kết ngoài

TR ẦN

[18] Dahlmann U, Schneider GM (1989). “(Liquid + liquid) phase equilibria and critical curves of (ethanol + dodecane or tetradecane or hexadecane or 2,2,4,4,6,8,8heptamethylnonane) from 0.1 MPa to 120.0 MPa”.

J Chem ermodyn. 21 (9): 997. doi:10.1016/00219614(89)90160-2.

• Smith, M.G., and M. Snyder. (2005). “Ethanolinduced virulence of Acinetobacter baumannii".

American Society for Microbiology meeting. June 59. Atlanta.

N

[17] Morrison, Robert ornton; Boyd, Robert Neilson (1972). Organic Chemistry (ấn bản 2). Allyn and Bacon, inc. ISBN 0-205-08452-4.

• Roach, J. (ngày 18 tháng 7 năm 2005) “9,000Year-Old Beer Re-Created From Chinese Recipe.”

National Geographic News. Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2005.

H Ư

[16] Windholz, Martha (1976). e Merck index: an encyclopedia of chemicals and drugs (ấn bản 9). Rahway, N.J., U.S.A: Merck. ISBN 0-911910-26-3.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

[15] webanswers.com What is the triple point of alcohol?, answered 2010-12-31

H

[12] DiPardo, Joseph. “Outlook for Biomass Ethanol Production and Demand” (PDF). United States Department of Energy. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2007.

N

CHƯƠNG 6. ETANOL

Ơ

14

Tài liệu

• “Alcohol.” (1911). In Hugh Chisholm (Ed.) Encyclopædia Britannica, 11th ed. Online reprint • Al-Hassan, A.Y. “Alcohol and the Distillation of Wine in Arabic Sources.” Accessed ngày 14 tháng 11 năm 2005.

• Couper, A.S. (1858). “On a new chemical theory.”

Philosophical magazine 16, 104–116. Online reprint

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 7

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

Cũng vì chứa nhiều nước, khi đun nấu bằng gỗ sống, một phần nhiệt lượng tỏa ra sẽ bị tiêu hao cho việc bốc thoát hơi nước trong gỗ, vì vậy nhiệt lượng trên một đơn vị khối lượng (tấn) hay thể tích (thường là cord[1] ) gỗ sống sản sinh ra sẽ thấp hơn so với gỗ khô[2] và nhiệt độ do ngọn lửa tạo ra cũng sẽ thấp hơn. Nhiệt độ thấp này có thể dẫn tới sự hình thành của creosote bám trên các ống khói xả khí thải. Việc này làm tăng nguy cơ cháy nổ vì khi nhiệt độ và nồng độ ôxi ở ống khói đủ cao, gây ra hiện tượng cháy ống khói.

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

Gỗ xẻ “sống” cũng có các đặc tính riêng của nó. Một số gỗ xẻ được ưa chuộng hơn trong lúc còn “sống” vì nó không bị chia hay nứt ra khi đóng đinh. Một số gỗ khác co rút rất nhanh trong quá trình phơi khô khiến các thớ gỗ bị nứt ra. Một số loại gỗ (thường là gỗ dùng để chế tác nội thất hay các đồ tinh xảo) thì được sấy trong các lò nung để ổn định trạng thái, tính chất và tránh cho sản phẩm sau này bị co rút theo thời gian.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y TP ẠO Đ G N H Ư

TR ẦN

Như vậy, có thể kết luận là, so với gỗ đã phơi khô, gỗ sống có độ ẩm cao hơn rất nhiều vì nó chưa trải qua quá trình phơi khô suốt thời gian dài hoặc quá trình sấy khô trong các lò nung. Cụ thể, độ ẩm của gỗ sống được cho là 100% so với gỗ khô là 20%. Các đồ thị BTU đối với nhiên liệu có nguồn gốc từ gỗ thường lấy kết quả độ ẩm sau quá trình phơi khô ngoài trời làm thang đo, vì vậy gỗ sấy khô trong lò nung hay có độ ẩm bằng không thì có thể có giá trị 103,4% BTU, vượt quá giá trị trung bình.

.Q

Gỗ sống là các loại gỗ vừa mới đốn hạ từ cây và chưa trải qua quá trình phơi khô để làm bay hơi hết toàn bộ nước tích chứa trong nó. uật ngữ này thường được dùng trong các trường hợp miêu tả độ ẩm tương đối của các loại gỗ như gỗ xẻ hay củi.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Gỗ sống

7.1

Chú thích

[1] [2] NH Forest Market Report 1988, page 22

15

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 8

-L

Í-

Bình khí hóa lỏng

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

Khí dầu mỏ hóa lỏng hay Khí hóa lỏng(tiếng Anh: Liquefied Petroleum Gas; viết tắt: LPG) là chữ viết tắt của, hoặc LP Gas là “khí dầu mỏ hóa lỏng”. Đây là cách diễn tả chung của propan có công thức hóa học là C3 H8 và butan có công thức hóa học là C4 H10 , cả hai được tồn trữ riêng biệt hoặc chung với nhau như một hỗn hợp. LPG được gọi là khí dầu mỏ hóa lỏng vì các chất khí này có thể được hóa lỏng ở nhiệt độ bình thường bằng cách gia tăng áp suất vừa phải, hoặc ở áp suất bình thường bằng cách sử dụng kỹ thuật làm lạnh để làm giảm nhiệt độ. Trong thành phần của LPG, thông thường pha trộn Propan:Butan: 30:70, 40:60, 50:50

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Khí dầu mỏ hóa lỏng

8.1

Tham khảo

16

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 9

.Q

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

H Ư

N

G

Đ

ẠO

Metan hoàn toàn độc. Nguy hiểm đối với sức khỏe là nó có thể gây bỏng nhiệt. Nó dễ cháy và có thể tác dụng với không khí tạo ra sản phẩm dễ cháy nổ. Mêtan hoạt động tốt đối với các chất ôxi hoá, halogen và một vài hợp chất của halogen. Mêtan là một chất gây ngạt và có thể chiếm chỗ ôxy [trong không khí] trong điều kiện bình thường. Ngạt hơi có thể xảy ra nếu mật độ oxy hạ xuống dưới 18%.

TR ẦN

9.2 Phản ứng

B

9.2.1 Phản ứng cháy

10 00

Cấu trúc phân tử methane

Trong phản ứng cháy của mêtan có một số bước. Trước tiên, mêtan tạo ra gốc metyl (CH3 ), gốc này phản ứng với ôxy sinh ra formaldehyde (HCHO hoặc H2 CO) cho gốc formyl (HCO) để tạo thành cacbon monoxit. á trình này được gọi là sự nhiệt phân ôxi hoá:

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

Mêtan, với công thức hóa học là CH4 , là một hydrocacbon nằm trong dãy đồng đẳng ankan. Mêtan là hydrocacbon đơn giản nhất. Ở điều kiện tiêu chuẩn, mêtan là chất khí không màu,không mùi, không vị. Nó CH4 + O2 → CO2 + H2 O hóa lỏng ở −162 ℃, hóa rắn ở −183 ℃, và rất dễ cháy.

Một mét khối mêtan ở áp suất thường có khối lượng Sau đó, hidro bị ôxi hóa tạo ra H2O và giải phóng nhiệt.

717 g. á trình này diễn ra rất nhanh, thường chưa tới một Mêtan nguyên chất không mùi, nhưng khi được dùng phần nghìn giây. trong công nghiệp, nó thường được trộn với một lượng nhỏ các hợp chất chứa lưu huỳnh có mùi mạnh như etyl H2 + ½ O 2 → H2 O mecaptan để dễ phát hiện trong trường hợp bị rò rỉ.

Mêtan là thành phần chính của khí tự nhiên, khí dầu Cuối cùng, CO bị ôxi hóa tạo thành CO2, và giải phóng mỏ, khí bùn ao, đầm lầy. Nó được tạo ra trong quá trình thêm nhiệt. á trình này chậm hơn quá trình trên và chế biến dầu mỏ, chưng cất khí than đá. Mêtan có nhiều thường mất vài phần nghìn giây để phản ứng. ứng dụng, chủ yếu dùng làm nhiên liệu. Đốt cháy 1 mol mêtan có mặt ôxy sinh ra 1 mol CO2 (cacbon dioxit) và CO + ½ O2 → CO2 2 mol H2 O (nước):

D

IỄ N

Đ

ÀN

www.daykemquynhon.ucoz.com

9.1 Ảnh hưởng đến sức khoẻ

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y

N

H

Ơ

Mêtan

9.2.2 Hoạt hóa Hydro CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2 O

Liên kết cộng hóa trị giữa C-H trong metan thuộc loại bền nhất trong hydrocacbon. Tuy nhiên, metan vẫn là Mêtan là một khí gây hiệu ứng nhà kính, trung bình cứ nguyên liệu khởi đầu chính trong sản xuất Hydro. Việc 100 năm mỗi kg mêtan làm ấm Trái Đất gấp 25 lần 1 kg tìm kiếm các xúc tác có tác dụng thúc đẩy dễ dàng sự CO2 . hoạt hóa Hydro trong metan và các ankan bậc thấp 17

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

18

CHƯƠNG 9. MÊTAN

khác là một lĩnh vực nghiên cứu khá quan trọng trong công nghiệp.

9.4 Ứng dụng 9.4.1 Nhiên liệu

H

Mêtan là một nhiên liệu quan trọng. So với than đá, Mêtan phản ứng với Halogen cho ra Mêtylhalogenic và đốt cháy mêtan sinh ra ít CO2 trên mỗi đơn vị nhiệt axít Halogenhidric, ví dụ mêtan phản ứng với Clo trong giải phóng. Ở nhiều nơi, mêtan được dẫn tới từng nhà nhằm mục đích sưởi ấm và nấu ăn. Nó thường được biết ánh sáng khuếch tán theo nhiều giai đoạn: tới với cái tên khí thiên nhiên.[3]

Mêtan được dùng trong nhiều phản ứng hóa công nghiệp và có thể được chuyên chở dưới dạng khí hóa lỏng. Trong hóa công nghiệp, mêtan là nguyên liệu sản xuất hydro, methanol, axit axetic và anhydrit axetic.

.Q

TP

ẠO

Phản ứng phân hủy

9.4.3 Mêtan trong khí quyển Trái Đất

G

Đ

Metan có thể bị phân hủy ở nhiệt độ trên 1000o C [1] :

Mêtan trong khí quyển là một khí gây hiệu ứng nhà kính.[4] Mật độ của nó đã tăng khoảng 150% từ năm 1750 và đến năm 1998, mật độ trung bình của nó trên bề mặt Trái Đất là 1745 ppb. Mật độ ở bán cầu Bắc cao hơn vì ở đó có nhiều nguồn mêtan hơn (cả thiên nhiên lẫn nhân tạo). Mật độ của mêtan thay đổi theo mùa, thấp nhất vào cuối mùa hè.[5]

N

CH4 → C + 2H2

TR ẦN

hoặc khi tác dụng với Cl2 khi đun nóng hoặc Flo ở điều kiện thường, tạo thành muội than và khí axit [2] :

B

CH4 + 2Cl2 → C + 4HCl

10 00

Cách sản xuất

A

• Từ nhôm cacbua Al4 C3

H

Ó

Al4 C3 + 12H2 O → 4Al(OH)3 + 3CH4 ↑

Í-

Al4 C3 + 12HCl → 4AlCl3 + 3CH4 ↑

9.4.4 Quá trình phân huỷ Cơ chế phá hủy chính của mêtan trong khí quyển là qua tác dụng với gốc hydroxit (.OH): CH4 + ·OH → ·CH3 + H2 O Phản ứng này diễn ra ở tầng đối lưu làm cho mêtan tồn tại được trong khoảng 9,6 năm.[6]

-L

• Từ CH3 -COONa (phản ứng vôi tôi xút)

ÁN

CH3 -COONa + NaOH → Na2 CO3 + CH4 ↑

9.4.5 Sự giải phóng đột ngột của sàng mêtan

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

• Phản ứng trực tiếp có xúc tác Niken (hiệu suất rất Ở áp suất lớn, ví dụ như ở dưới đáy đại dương, mêtan tạo ra một dạng sàng rắn với nước, được gọi là mêtan thấp) hydrat.[7] Một số lượng chưa xác định nhưng có lẽ là rất nhiều mêtan bị giữ lại dưới dạng này ở đáy biển. Sự giải C + 2H2 → CH4 phóng đột ngột của một thể tích lớn mêtan từ những nơi đó vào khí quyển là một giả thuyết về nguyên nhân dẫn tới những hiện tượng Trái Đất nóng lên trong quá • Từ CO khứ xa, đỉnh cao là khoảng 55 triệu năm trước.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

CH2 Cl2 + Cl2 → CHCl3 + HCl CHCl3 + Cl2 → CCl4 + HCl

9.3

N

9.4.2 Trong công nghiệp

U Y

CH3 Cl + Cl2 → CH2 Cl2 + HCl

H Ư

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

CH4 + Cl2 → CH3 Cl + HCl

9.2.4

N

Tác dụng với Halogen

Ơ

9.2.3

CO + 3H2 → H2 O + CH4 ↑ • Từ đường glucose (C6 H12 O6 ) C6 H12 O6 → 3CO2 + 3CH4 Từ khí thiên nhiên.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

Một tổ chức đã ước tính trữ lượng quặng mêtan hydrat dưới đáy đại dương vào khoảng 10 triệu triệu tấn (10 exagram). Giả thuyết rằng nếu Trái Đất nóng lên đến một nhiệt độ nhất định, toàn bộ lượng mêtan này có thể một lần nữa bị giải phóng đột ngột vào khí quyển, khuếch đại hiệu ứng nhà kính lên nhiều lần và làm Trái Đất nóng lên đến mức chưa từng thấy.

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

9.6. LIÊN KẾT NGOÀI

• Sao Mộc

[8] Khí mê-tan trên sao Hỏa không có nguồn gốc từ núi lửa, Siêu Nhiên.

H

[8]

9.6 Liên kết ngoài

• Iapetus

• Methane at e Periodic Table of Videos (University of Noingham)

.Q

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

TP

• Sao Hải Vương

• Gavin Schmidt, Methane: A Scientific Journey from Obscurity to Climate Super-Stardom, NASA Goddard, September 2004

ẠO

• Triton • Sao iên Vương

Đ

• Methane thermodynamics

G

• Ariel

• International Chemical Safety Card 0291

• Oberon

• Methane Hydrates

• Titania

• Safety data for methane

H Ư

N

• Miranda

TR ẦN

• Umbriel

• Catalytic conversion of methane to more useful chemicals and fuels

• Sao chổi Halley

• CDC – Handbook for Methane Control in Mining

10 00

B

• Sao chổi Hyakutake • 2003 UB313

Tham khảo

ÁN

9.5

-L

Í-

H

Ó

A

Dấu vết của khí mêtan cũng được tìm thấy ở bầu khí quyển mỏng trên Mặt Trăng của Trái Đất. Mêtan cũng được dò thấy ở các đám mây giữa những vì sao trong vũ trụ

[1] George A. Olah, Alain Goeppert, G. K. Surya Prakash (2009). Beyond Oil and Gas: e Methanol Economy. John Wiley & Sons. Page 268.

TO

www.daykemquynhon.ucoz.com

• Titan

D

IỄ N

Đ

ÀN

[2] George A. Olah, G. K. Surya Prakash, Robert E. Williams, Kenneth Wade & Unknown. Hypercarbon Chemistry. Publisher: Wiley; 2 edition (ngày 9 tháng 8 năm 2011). Page: 593 & 594.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

• Sao ổ

N

• Sao Hoả

[7] Lưu giữ khí dạng nước khô, Trung tâm ông tin Khoa học Công nghệ ốc gia.

N

Mêtan đã được phát hiện hoặc tin là tồn tại ở vài nơi trong Hệ Mặt Trời. Người ta cho rằng nó được tạo ra nhờ những quá trình phản ứng vô sinh.

[6] Drysdale, Dougal (2008). “Physics and Chemistry of Fire”. Trong Cote, Arthur E. Fire Protection Handbook 1 (ấn bản 20). incy, MA: National Fire Protection Association. tr. 2–18. ISBN 978-0-87765-758-3.

Ơ

Mêtan bên ngoài Trái Đất

U Y

9.4.6

19

[3] Sản xuất điện từ rác thải, Trung tâm ông tin Khoa học Công nghệ ốc gia.

[4] NON-CO2 GREENHOUSE GASES IN THE ATMOSPHERE, Annual Review of Energy and the Environment, Vol. 24: 645-661 (Volume publication date November 1999, DOI: 10.1146/annurev.energy.24.1.645 [5] Carbon Dioxide, Methane Rise Sharply in 2007.

Noaanews.noaa.gov (2008-04-23). Truy cập 2012-05-24.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 10

TP

ẠO

Đ

G

N

H Ư

TR ẦN

B

10 00

A

Ó

• Algérie: 42.000 kJ/m³ • Uzbekistan: 37.889 kJ/m³ • Ả Rập Saudi: 38.000 kJ/m³

ÁN

-L

Í-

H

Giá trị được gọi là năng suất tỏa nhiệt dưới (hay năng suất tỏa nhiệt thực) được xác định bằng cách trừ nhiệt hóa hơi của nước sinh ra từ sự cháy ra khỏi năng suất tỏa nhiệt trên. Điều này có nghĩa là người ta coi bất kỳ lượng nước nào sinh ra đều ở dạng hơi. Năng lượng cần thiết để hóa hơi nước vì thế không được coi là nhiệt.

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

• Na Uy: 39.877 kJ/m³ Phần lớn các ứng dụng có sự đốt cháy nhiên liệu đều • Bangladesh: 36.000 kJ/m³ sinh ra hơi nước và đó là phần không được sử dụng, và vì thế làm lãng phí lượng nhiệt của nó. Trong những ứng dụng như thế, năng suất tỏa nhiệt dưới là giới hạn Năng suất tỏa nhiệt dưới của các nguồn khí tự nhiên có thể sử dụng được. Cụ thể, điều này liên quan tới khí nói trên bằng khoảng 90% năng suất tỏa nhiệt trên của tự nhiên, do hàm lượng hiđrô cao của nó nên sinh ra chúng. nhiều nước. Năng suất tỏa nhiệt trên là thích đáng đối với khí ga đốt cháy trong các nồi hơi ngưng tụ để ngưng tụ hơi nước sinh ra từ sự cháy, thu lại nhiệt mà nếu khác 10.3 Nhiên liệu cần để thắp sáng đi đã bị bỏ phí.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

Năng suất tỏa nhiệt hay nhiệt đốt áy (ΔH0 ) của 10.1 Năng suất tỏa nhiệt trên của một chất, thông thường là các dạng nhiên liệu hay thực một số nhiên liệu phẩm, là lượng nhiệt được giải phóng trong quá trình đốt cháy một lượng cụ thể của chất đó. Năng suất tỏa nhiệt là đặc trưng cho từng chất. Nó được đo theo các 10.2 Năng suất tỏa nhiệt trên của đơn vị đo năng lượng trên mỗi đơn vị chất đó, thông khí tự nhiên thường là khối lượng, chẳng hạn như kcal/kg, kJ/kg, J/mol, Btu/m³. Năng suất tỏa nhiệt nói chung được xác định bằng cách sử dụng nhiệt lượng kế. Nó cũng có thể Năng suất tỏa nhiệt trên của khí tự nhiên từ các nguồn được tính như là khác biệt giữa nhiệt hình thành (ΔH 0 ) khai thác khác nhau là không đồng nhất. Dữ liệu đưa của các sản phẩm và của các chất tham gia phản ứng. ra dưới đây thu được từ Cơ quan Năng lượng ốc tế [2] Giá trị được gọi là năng suất tỏa nhiệt trên (hay năng (International Energy Agency): suất tỏa nhiệt tổng thể hay năng lượng tổng thể ) được • Nga: 38.231 kJ/m³ xác định bằng cách đưa tất cả mọi sản phẩm của sự cháy ngược trở lại nhiệt độ ban đầu trước khi cháy, và • Hoa Kỳ: 38.416 kJ/m³ cụ thể là ngưng tụ bất kỳ loại hơi nào đã sinh ra. Điều này có nghĩa là người ta coi năng suất tỏa nhiệt trên • Canada: 38.200 kJ/m³ như là nhiệt nhiệt động lực học của sự cháy từ thay • Hà Lan: 33.320 kJ/m³ đổi enthalpy đối với phản ứng để đạt được nhiệt độ thông thường của các chất trước và sau khi cháy. Trong • Vương quốc Anh: 39.710 kJ/m³ trường hợp này, nước sinh ra trong quá trình cháy được coi là lỏng.

• Indonesia: 40.600 kJ/m³

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Năng suất tỏa nhiệt

một bóng 100W trong một năm (876 kWh)

• 400 kg (876 lb) than đá • 230 kg (508 lb) dầu mỏ 20

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

10.5. THAM KHẢO-GHI CHÚ

21

• 170 kg (377 lb) hay 255 m³ khí tự nhiên • 0,006 kg (.014 lb) urani • 0,0000075 kg (0,000016 lb) Mặt Trời

N

Xem thêm

Ơ H

• Hiệu suất nhiên liệu

U Y

N

• Hiệu năng của than

TP

.Q

• Chỉ số Wobbe

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

• Mật độ năng lượng

ẠO

• Hiệu suất nhiệt

Đ

• Phản ứng tỏa nhiệt

Tham khảo-ghi chú

[1] NIST Chemistry WebBook [2] ống kê năng lượng thế giới (2005), trang 59

TR ẦN

10.5

H Ư

N

G

• Nội năng

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

• “Carburants et moteurs”, J-C Guibet, Publication de l'Institut Français du Pétrole, ISBN 2-71080704-1

D

IỄ N

Đ

ÀN

www.daykemquynhon.ucoz.com

• Năng lượng thực phẩm

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

10.4

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 11

H Ư

TR ẦN •

H

Ó

A

10 00

B

Con người sử dụng nhiều cách thức nhằm biến đổi năng lượng ở nhiều hình thức thành những dạng phù hợp mới mục đích sử dụng phục vụ cuộc sống và các quá trình xã hội. Ứng dụng giải phóng năng lượng từ nhiên liệu rất đa dạng trong cuộc sống như đốt cháy khí tự nhiên để đun nấu, kích nổ xăng dầu để chạy động cơ, biến năng lượng hạt nhân thành điện năng, v.v..

11.1 Tham khảo 11.2 Liên kết ngoài

TO

ÁN

-L

Í-

Các dạng nhiên liệu phổ biến được dùng là dầu hỏa, xăng dầu, than đá, chất phóng xạ, v.v..

Gỗ, củi - hình thức nhiên liệu đầu tiên của loài người

-

nhiên

liệu

D

IỄ N

Đ

ÀN

•

Uranium

phóng xạ

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y dầu

N

Mọi dạng sự sống trên Trái đất – từ những cấu trúc vi sinh vật cho đến động vật và con người, đều phụ thuộc và sử dụng nhiên liệu là nguồn cung cấp năng lượng.

Các tế bào trong cơ thể sống tham gia quá trình biến đổi hóa học mà qua đó năng lượng trong thức ăn hoặc ánh sáng Mặt trời được chuyển hóa thành những dạng năng lượng có thể duy trì sự sống.

Dầu mỏ - nguồn chế tạo xăng

G

•

Đ

ẠO

TP

.Q

Nhiên liệu là vật chất được sử dụng để giải phóng năng lượng khi cấu trúc vật lý hoặc hóa học bị thay đổi. Nhiên liệu giải phóng năng lượng thông qua quá trình hóa học như cháy hoặc quá trình vật lý, ví dụ phản ứng nhiệt hạch, phản ứng phân hạch. Tính năng quan trọng của nhiên liệu đó là năng lượng có thể được giải phóng khi cần thiết và sự giải phóng năng lượng được kiểm soát để phục vụ mục đích của con người.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Nhiên liệu

•

an đá

22

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 12

U Y

TP

Chủng loại

Đ IỄ N

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

• Tetraetyl chì (TEL) để tăng điểm bắt lửa của nhiên Nhiên liệu trong ngành hàng không có hai loại phân liệu. biệt rõ ràng, đó là xăng máy bay (AvGas) cho các động cơ bốn thì và nhiên liệu cho máy bay phản lực (JetGas) • Các chất chống ôxi hóa để ngăn ngừa quá trình cho các động cơ của máy bay phản lực. Vì sự nguy hiểm gum hóa. trong việc nhầm lẫn loại nhiên liệu (chủ yếu trong môi trường các chuyến bay quốc tế đa ngôn ngữ), một loạt • Các chất chống tĩnh điện các biện pháp phòng ngừa được đưa ra để phân biệt hai • Các chất ức chế ăn mòn. loại nhiên liệu này. Xăng máy bay được đánh dấu rõ ràng trên mọi thùng chứa, và được phân phối từ các • Các chất chống đóng băng. vòi màu đỏ với đường kính 40 milimét (49 milimét ở Mỹ). Chỗ tiếp liệu của các máy bay sử dụng động cơ • Các phụ gia sinh học (biôxít). đốt trong có đường kính không được phép vượt quá 60 milimét. Vòi phân phối JetGas có đường kính lớn hơn Trong quân sự, tồn tại một loạt các loại đặc biệt của 60 milimét. nhiên liệu máy bay phản lực.

Nhiên liệu hàng không nói chung có chất lượng cao hơn các nhiên liệu sử dụng trong các ngành khác ít nguy hiểm hơn, chẳng hạn như trong việc cung cấp nhiệt để 12.1.2 Tính chất sưởi hay vận tải đường bộ. Ở nhiều nước, nhiên liệu sử dụng trong ngành hàng không là mặt hàng chịu biểu Nhiên liệu phản lực phải bơm liên tục vào buồng đốt sau khi qua một hệ thống lọc, tại đó nó được trộn lẫn, thuế khác so với các loại nhiên liệu khác. hoá hơi trong không khí nóng, bị nén và cháy liên tục để tạo ra một hỗn hợp khí xả chuyển động định hướng về phía sau động cơ làm quay tuốc bin và thoát ra thành 12.1 Dầu máy bay dòng khí tốc độ cao, đẩy máy bay về phía trước. Cơ chế cháy của nhiên liệu phản lực không đòi hỏi nhiên liệu phải có những phẩm chất cao của xăng. Những phẩm chất quan trọng nhất của nhiên liệu phản lực có liên Ví dụ: {{Bài chi tiết|Điện ảnh Việt Nam}} quan đến khả năng bay hơi, nhiệt cháy, lưu tính, độ bền hoá học, tính tương hợp.

12.1.1

D

Tất cả các nhiên liệu này đều là nhiên liệu trên cơ sở dầu hỏa (kêrôsin) với một số các chất phụ gia bổ sung:

.Q

Nhiên liệu máy bay phản lực là nhiên liệu trong ngành hàng không được sử dụng cho các máy bay phản lực hay các động cơ phản lực (tuốc bin).

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Nhiên liệu máy bay phản lực

Có nhiều chủng loại nhiên liệu phản lực dùng cho các loại máy bay phản lực, cho máy bay dân sự hay quân sự. Tên gọi của nhiên liệu phản lực không giống nhau ở các nước khác nhau. ông dụng nhất là TRO (TR – Turboreactor) hoặc JP8 (JP – Jet Propelled), JET A1. Nhiên liệu phản lực là một hợp phần gồm các hydrocacbon từ C11-C18.

Lưu tính

Lưu tính của nhiên liệu phản lực có ý nghĩa quan trọng hơn ở xăng, vì độ an toàn của máy bay ở trong không trung, vì máy bay thường bay ở độ cao khoảng 10 km với nhiệt độ âm bốn năm mươi độ bách phân, thậm chí ở −60 độ C, nghĩa là thùng đựng xăng của máy bay phản lực không siêu thanh có thể lạnh đến −30 đến −40 độ Nhiên liệu máy bay phản lực về mặt thương mại được C. Nhiên liệu phản lực phải giữ được lưu tính cần thiết phân loại như là JET A-1 (sử dụng chủ yếu), JET A (chỉ ở nhiệt độ thấp đó, cụ thể phải có nhiệt độ hoá đục rất ở Mỹ) và JET B (sử dụng trong vùng có khí hậu lạnh). thấp, có độ nhớt nhỏ; muốn thế phải có tỷ khối không 23

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

U Y

Ở nhiệt độ cao, khi có mặt oxy, một số hydrocacbon đặc biệt là olefin, gôm, mercaptan bị oxy hoá, tạo ra những chất ít tan và dễ tách ra ở dạng kết tủa rắn hoặc ở dạng gôm có hại.

.Q

Ở nhiệt độ âm, nước hoà tan có thể kết tinh. Những tinh thể nước đá có thể làm tắc bộ lọc ở máy bay. Việc hạn chế lượng nước có trong nhiên liệu khó hơn việc làm tăng độ tan của nước, do làm giảm nhiệt độ kết tinh nước. Có thể tránh bớt sự kết tinh nước bằng cách dùng chất phụ gia chống nước kết tinh. Chúng thường là các chất lưỡng chức ête-rượu dùng ở hàm lượng nhỏ hơn 1500ppm như tetrahydrfurfurol.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Kỹ thuật đánh giá độ bền oxy hóa nhiệt phổ biến nhất là Jet Fuel ermal Oxidation Tester (JFTOT), ví dụ theo ASTM D3241. Mẫu được dẫn vào một ống bằng nhôm nóng tới 260 độ C dưới áp suất 34,5bar. Sau 150 phút, đo độ giảm áp khi cho mẫu đó qua một tấm lọc có các lỗ kích thước 17micron. Nhiên liệu JET A1 có độ giảm áp nhở hơn 33 mbar. Người ta cũng dùng phương pháp đo lượng gôm và kết tủa tạo ra khi giữ mẫu nhiên liệu vào bom dưới áp suất oxy 7 bar ở 100 độ C trong một khoảng thời gian nhất định. Ở Nga người ta đo lượng Điểm khói nhựa (gôm) thực tế sau khi cho nhiên liệu bay hơi trong dòng không khí; lượng nhựa thực tế phải không vượt Mặc dù làm việc ở chế độ nghèo, nhiên liệu vẫn có thể quá 3–6 mg/100 cm3 . cháy không hoàn toàn, tạo muội than tích tụ trên cánh quạt tuôc bin, ở ống phun, làm cho động cơ hoạt động Một số hợp chất dị nguyên tố có trong nhiên liệu có tác không ổn định, gây ồn, mài mòn, gây nóng động cơ vì dụng chống oxy hoá cho nhiên liệu phản lực ở nhiệt độ sự lệch tâm và bởi các tia nhiệt. Sự tồn tại muội than ở thấp. Tuy nhiên trên 100 độ C chúng không còn là chất nhiệt độ cao gây ra độ phát sáng lớn, làm mất nhiệt bởi chống oxy hoá nhiệt. Có thể tăng độ bền ôxy hoá nhiệt quá trình bức xạ đó. Như vậy, nhiên liệu phản lực phải bằng cách dùng chất phụ gia chống ôxy hoá. Một số ion kim loại làm giảm độ bền oxy hoá nhiệt có lẽ vì tính xúc có tính chất cháy tạo ít muội than. tác của chúng. Để đánh giá khả năng cháy đó người ta dùng đại lượng điểm khói và trị số phát sáng. Điểm khói (smoke point) còn được gọi là chiều cao ngọn lửa không khói. Đó là Nhiệt cháy chiều cao, tính bằng milimét, của ngọn lửa không khói đo được nhờ một đèn chuyên dụng có tên là đèn điểm Bình nhiên liệu máy bay phản lực không siêu thanh có khói (smoke point lamp) theo tiêu chuẩn ASTM D1322. thể thiết kế với thể tích không quá hạn chế, nên nhiệt Nói chung hydrocacbon có tỷ số H/C lớn cho ngọn lửa cháy khối lượng là đặc trưng được chú ý, trong khi đó không khói cao, nghĩa là ngọn lửa ít khói. Các aromatic người ta phải quan tâm nhiều hơn đến nhiệt cháy thể cháy cho nhiều khói nhất, còn các parafin cho ít khói tích ở các máy bay phản lực siêu thanh, vì ở đây thể hơn cả. Nhiên liệu phản lực cần có điểm khói tối thiểu tích bình nhiên liệu phải càng nhỏ càng tốt. Nhiệt cháy khoảng 25mm. Về phương diện này, nhiên liệu có càng thể tích càng lớn, máy bay có khả năng bay càng xa. ít aromatic, càng giàu parafin càng tốt.

D

IỄ N

Đ

ÀN

www.daykemquynhon.ucoz.com

• nhiệt độ đóng băng: khoảng −50 độ C trở xuống

Trị số phát sáng (luminometer number) là đại lượng đặc trưng cho độ phát sáng của ngọn lửa và được xác định bằng cách so sánh với ngọn lửa của hỗn hợp tetralin (1,2,3,4-tetrahydronaphtalen) và isooctan với quy ước trị số phát sáng của chúng lần lượt là 0 và 100. Trị số phát sáng cao cho biết nhiên liệu cháy cho ít khói. Trị số phát sáng của nhiên liệu phản lực nằm trong khoảng 40-70. TRO có trị số phát sáng là 45. Trị số phát sáng được đo trong vùng quang phổ xanh nhờ lọc sáng và tế bào quang điện. Đó là một đại lượng được dùng ngày càng ít.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N

H

quá cao, chứa rất ít parafin nặng, gần như không chứa Độ bền ôxy hóa nước, vì độ hoà tan của nước giảm nhanh khi hạ nhiệt Độ bền ôxy hoá nhiệt là một tính chất cần chú ý, vì độ. Cụ thể: nhiên liệu phản lực cần đi qua những chỗ có nhiệt độ khá cao trong máy bay, ví dụ được dùng làm chất làm • khối lượng riêng: 0,775 – 0,840 g/ml lạnh đối với dầu bôi trơn, làm chất lỏng truyền động thuỷ lực. Ở máy bay phản lực siêu thanh, nhiệt độ bình • độ nhớt ở −20 độ C: < 8cSt nhiên liệu nóng lên khi bay. Nhiệt độ bình nhiên liệu có thể đạt 350 độ C, khi máy bay có tốc độ Mach 3,5 (1 Mach bằng tốc độ âm thanh trong không khí).

• T100: nhỏ hơn khoảng 300 độ C

N

CHƯƠNG 12. NHIÊN LIỆU MÁY BAY PHẢN LỰC

Ơ

24

Khả năng bay hơi Khả năng bay hơi của nhiên liệu vẫn là một tính chất quan trọng, nhưng không bị giới hạn một cách nghiêm ngặt, vì không khó thay đổi cấu trúc vật lý của động cơ cho phù hợp với khả năng bay hơi của nhiên liệu.

Chính vì thế mà vùng nhiệt độ sôi của nhiên liệu phản lực khá rộng, khoảng 60-300 độ C. Mỗi loại động cơ đòi hỏi một nhiên liệu có vùng nhiệt độ sôi hẹp hơn. Nhiệt độ T10 đặc trưng cho chế độ khởi động, T98 đặc trưng cho khả năng cháy hoàn toàn. Sự tăng khả năng bay

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

12.4. LIÊN KẾT NGOÀI

25

hơi gây nguy cơ tạo bóng khí, giảm nhiệt cháy thể tích, giảm tính bôi trơn, nhưng làm quá trình cháy thuận lợi hơn.

Chế xuất

Ơ H

Xem thêm

10 00

12.2

B

• ASTM: Phương pháp xác định chỉ tiêu tiêu chuẩn của Mỹ

A

• Nhiên liệu tên lửa

H

Ó

• Xăng máy bay

Tham khảo

12.4

Liên kết ngoài

ÁN

-L

Í-

12.3

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

• History of Jet Fuel

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N U Y .Q TP ẠO Đ G N

TR ẦN

Chú thích:

H Ư

Khác với xăng, nhiên liệu phản lực dồi dào hơn nhiều so với nhu cầu. Ở châu Âu nhiên liệu phản lực chỉ chiếm khoảng 6% thị trường dầu mỏ. Sau đây là một số yêu cầu phẩm chất và các đại lượng kỹ thuật cần có của nhiên liệu phản lực:

N

Các phân đoạn kerosen, LPG, phần nặng của phân đoạn xăng chưng cất trực tiếp từ một số dầu mỏ parafin, dầu mỏ naphtin có thể dùng làm nhiên liệu phản lực sau không nhiều chế hoá và pha trộn các phân đoạn hoặc một số chất phụ gia. Hai quá trình chế hoá chủ yếu là loại hợp chất lưu huỳnh, đặc biệt là ở dạng mercaptan bằng hydrotreating và loại parafin nặng có trong phân đoạn 200-300 độ C. ường nhiên liệu phản lực được tạo ra từ phân đoạn 145-240 độ C ít nhiều mở rộng hay thu hẹp, ví dụ nhiên liệu tốt và dùng phổ biến ở Nga TC-1 là sản phẩm thu được sau khi hydrotreating phân đoạn 130-250 độ C của dầu mỏ parafin.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

12.1.3

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 13

Phân loại chính

• ân thiện với môi trường: chúng có nguồn gốc từ thực vật, mà thực vật trong quá trình sinh trưởng (quang hợp) lại sử dụng điôxít cácbon (là khí gây hiệu ứng nhà kính - một hiệu ứng vật lý khiến Trái Đất nóng lên) nên được xem như không góp phần làm trái đất nóng lên.

10 00

B

Nhiên liệu sinh học có thể được phân loại thành các nhóm chính như sau:

• Nguồn nhiên liệu tái sinh: các nhiên liệu này lấy từ hoạt động sản xuất nông nghiệp và có thể tái sinh. Chúng giúp giảm sự lệ thuộc vào nguồn tài nguyên nhiên liệu không tái sinh truyền thống.

-L

Í-

H

Ó

A

• Diesel sinh học (Biodiesel) là một loại nhiên liệu lỏng có tính năng tương tự và có thể sử dụng thay thế cho loại dầu diesel truyền thống. Biodiesel được điều chế bằng cách dẫn xuất từ một số loại dầu mỡ sinh học (dầu thực vật, mỡ động vật), thường được thực hiện thông qua quá trình transester hóa bằng cách cho phản ứng với các loại rượu phổ biến nhất là methanol.

Đ

ÀN

TO

ÁN

• Xăng sinh học (Biogasoline) là một loại nhiên liệu lỏng, trong đó có sử dụng ethanol như là một loại phụ gia nhiên liệu pha trộn vào xăng thay phụ gia chì. Ethanol được chế biến thông qua quá trình lên men các sản phẩm hữu cơ như tinh bột, xenlu-lô, lignocellulose. Ethanol được pha chế với tỷ lệ thích hợp với xăng tạo thành xăng sinh học có thể thay thế hoàn toàn cho loại xăng sử dụng phụ gia chì truyền thống.

• Khí sinh học (Biogas) là một loại khí hữu cơ gồm Methane và các đồng đẳng khác. Biogas được tạo ra sau quá trình ủ lên men các sinh khối hữu cơ phế thải nông nghiệp, chủ yếu là cellulose, tạo thành sản phẩm ở dạng khí. Biogas có thể dùng làm nhiên liệu khí thay cho sản phẩm khí gas từ sản phẩm dầu mỏ.

13.3 Những hạn chế Việc sản xuất cồn sinh học từ các nguồn tinh bột hoặc các cây thực phẩm được cho là không bền vững do ảnh hưởng tới an ninh lương thực. Khả năng sản xuất với quy mô lớn cũng còn kém do nguồn cung cấp không ổn định vì phụ thuộc vào thời tiết và nông nghiệp. Bên cạnh đó, giá thành sản xuất nhiên liệu sinh học vẫn cao hơn nhiều so với nhiên liệu truyền thống từ đó việc ứng dụng và sử dụng nhiên liệu sinh học vào đời sống chưa thể phổ biến rộng.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y .Q TP

H Ư

N

G

Đ

ẠO

Trước kia, nhiên liệu sinh học hoàn toàn không được chú trọng. Hầu như đây chỉ là một loại nhiên liệu thay thế phụ, tận dụng ở quy mô nhỏ. Tuy nhiên, sau khi xuất hiện tình trạng khủng hoảng nhiên liệu ở quy mô toàn cầu cũng như ý thức bảo vệ môi trường lên cao, nhiên liệu sinh học bắt đầu được chú ý phát triển ở quy mô lớn hơn do có nhiều ưu điểm nổi bật so với các loại nhiên liệu truyền thống (dầu khí, than đá…):

TR ẦN

13.1

IỄ N D

13.2 Ưu điểm

Nhiên liệu sinh học (Tiếng Anh: Biofuels, tiếng Pháp: biocarburant) là loại nhiên liệu được hình thành từ các hợp chất có nguồn gốc động thực vật (sinh học) như nhiên liệu chế xuất từ chất béo của động thực vật (mỡ động vật, dầu dừa,…), ngũ cốc (lúa mỳ, ngô, đậu tương…), chất thải trong nông nghiệp (rơm rạ, phân,…), sản phẩm thải trong công nghiệp (mùn cưa, sản phẩm gỗ thải…),…

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Nhiên liệu sinh học

13.4 Khả năng phát triển Tại thời điểm hiện tại (2010), công nghệ sản xuất cồn sinh học từ các nguồn lignocellulose chưa đạt được hiệu suất cao và giá thành còn cao. eo ước tính trong sau khoảng 7-10 năm, công nghệ này sẽ được hoàn thiện và đáp ứng được nhu cầu sản xuất và thương mại. Bên 26

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

13.8. LIÊN KẾT NGOÀI

27

cạnh đó, khi nguồn nhiên liệu truyền thống cạn kiệt, nhiên liệu sinh học có khả năng là ứng cử viên thay thế.

(bằng tiếng Việt)

Í-

H

Ó

A

10 00

B

Cần lưu ý là nếu sử dụng nhiên liệu xăng có hàm lượng ethanol cao có thể gây ảnh hưởng đến một số chi tiết kim loại, cao su, nhựa, polymer của động cơ. Tuy nhiên, với hàm lượng 5% ethanol trong E5 thì các ảnh hưởng này không xảy ra. Việc sử dụng xăng E5 giúp cải thiện tính năng động cơ, giảm phát thải, mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và xã hội. á trình sử dụng E5 rất thuận tiện, không cần phải điều chỉnh động cơ khi chuyển đổi giữa nhiên liệu E5 và xăng thông thường.

ÀN

TO

ÁN

-L

Không đổ xăng E5 vào bình chứa xăng khi không sử dụng xe trong thời gian từ 3 tháng trở lên. Với điều kiện độ ẩm cao của Việt Nam, nước trong không khí rất dễ hấp thụ vào xăng, có thể gây ra hiện tượng phân lớp trong xăng, khiến xăng giảm chất lượng, gây hỏng hóc động cơ.

Xem thêm

• Diesel sinh học

D

IỄ N

Đ

13.6

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

Đ G N H Ư

TR ẦN

Để giải đáp nghi ngại này thì một số chuyên gia cho rằng: Do ethanol có trị số Octan cao tới 109 nên khi pha vào xăng sẽ làm tăng trị số Octane (tăng khả năng chống kích nổ của nhiên liệu). êm vào đó, với hàm lượng ôxy cao hơn xăng thông dụng, giúp quá trình cháy trong động cơ diễn ra triệt để hơn, tăng công suất, giảm tiêu hao nhiên liệu, đồng thời giảm thiểu phát thải các chất độc hại trong khí thải động cơ. Đó là lý do vì sao nhiên liệu xăng sinh học được coi là nhiên liệu của tương lai, được cả thế giới quan tâm.

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Khí sinh học được áp dụng ở nhiều miền quê, bằng cách • Sản xuất nhiên liệu sinh học từ cây bắp ủ phân để lấy khí đốt. Trên thực tế, xăng sinh học E5 • Không nên phớt lờ năng lượng Biomass trên đã được lưu hành trên thị trường trong nước từ năm Vietnam Net 2010. Từ năm 2011, Việt Nam có chính sách sử dụng xăng sinh học E5 (gồm hàm lượng Ethanol khan 5% (nồng độ cồn 99,5%) và 95% xăng A92[1] ) làm nguyên (bằng tiếng Pháp) liệu thay thế cho xăng A92 truyền thống. Tuy nhiên, nhiều người còn lo ngại vì tính hút nước và dễ bị oxy • Les biocarburants hóa của Ethanol có thể làm hư hại buồng đốt nhiên liệu của động cơ.

N

• Sử dụng vật liệu gốc thực vật trong ngành công nghiệp ô tô từ trang mạng của Bộ Công nghiệp Việt Nam

Tại Việt Nam

Ơ

13.5

13.8 Liên kết ngoài

13.7

Tham khảo

[1] “Lợi ích và lưu ý khi sử dụng xăng E5 - Chuyên trang Môi trường giao thông vận tải thuộc Bộ giao thông vận tải”.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 14

• Hướng dẫn về an toàn

Cấu trúc phân tử

N

• Molview from bluerhinos.co.uk Hình 3D của pentan

H Ư

14.1

G

Đ

• Hướng dẫn an toàn của NIOSH

Cấu trúc phân tử Pentan dạng thẳng giống Butan nhưng có thêm một nguyên tử Cacbon

TR ẦN

Đồng phân

B

14.2

• Hướng dẫn về an toàn

Í-

Các phản ứng

-L

14.3

H

Ó

A

10 00

Pentan có hai đồng phân là isopentan và neopentan

ÁN

Pentan đốt cháy tạo thành khí cacbonic và nước

TO

C5 H12 + 8 O2 → 5 CO2 + 6 H2 O

ÀN

Khi lượng ôxy thiếu, sản phẩm của phản ứng có thể còn là Cacbon, Mônôxít cacbon (CO).

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y TP

14.5 Liên kết ngoài

ẠO

Pentan được sử dụng chủ yếu làm nhiên liệu và dung môi.

.Q

14.4 Tham khảo

Pentan (pentane), hay còn gọi là amyl hydrid hay skellysolve A là một hyđrocacbon thuộc nhóm ankan có công thức C5 H12 .

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Pentan

D

IỄ N

Đ

Giống như các hydrocacbon khác, Pentan phản ứng với Cl2 C5 H12 + Cl2 → C5 H11 Cl + HCl

Phản ứng phổ biến khác: CH3 CH2 CH2 CH2 CH3 + 5 C2 H2 (CO)2 O + 5 H2 O + CO2

O2

→

28

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 15

Phân bò khô chất đống ở Tây Tạng

Phân bò khô làm chất đốt ở Ấn Độ

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

Phân bò hay cứt bò là phân (cứt) của các loại bò nhà thải ra. Phân bò được đánh giá là mang lại nhiều lợi ích và có giá trị kinh tế cao. Một số tác dụng của phân bò có thể kể đến là khi ướt có thể dùng làm phân bón cho cây trồng hoặc xử lý để làm phân hữu cơ. Phân bò khi phơi khô thành bánh được dùng làm nguyên liệu cho chất đốt, đây là thứ rất quý đối với người dân du mục trên thảo nguyên và sa mạc vì ở đó không có củi và rơm. Nó đôi khi được cho là có khả năng sát khuẩn và chữa bệnh theo những niềm tin tôn giáo của Ấn Độ.

ÁN

Tác dụng

TO

15.1

Việc sử dụng phân bò trong hoạt động nông nghiệp đã làm giảm bớt việc sử dụng phân bón hóa học trung bình đến 50% (Từ 472 kg/năm xuống còn 235 kg/năm) giảm bớt tác động tiêu cực ô nhiễm đất và các hệ sinh thái liên quan. Phân bò còn được sử dụng làm nhiên liệu đốt.

Trong một nghiên cứu được thực hiện trong 4 năm từ năm 2001 đến 2005 tại các hầm biogas ở các hộ gia đình tại Jujarat, Rajathan và Madha Pradesh ở miền Tây Ấn Độ đã ghi lại những tác động của các nhà máy khí sinh học đối với tự nhiên và cộng đồng. Kết quả cho thấy việc sử dụng các hầm biogas tại các gia đình đã làm giảm thiểu đáng kể lượng củi tiêu thụ hàng năm, giảm 638 kg củi/hộ gia đình/năm từ 1048,9 kg trước đó còn 410,6 kg.

ÀN

Ở Ấn Độ, nơi người Hindu coi bò là con vật thiêng, người dân từ lâu sử dụng bánh phân bò để nhóm lửa, sưởi ấm, nấu nướng hoặc dùng trong các nghi lễ đạo Hindu. Phơi khô bánh phân bò là cảnh tượng quen thuộc ở các vùng nông thôn Ấn Độ. Bánh phân bò trộn cỏ khô rồi đem phơi nắng phổ biến ở các làng quê Ấn Độ đang trở thành món đắt hàng trên các mạng trực tuyến của đất nước này. Đơn hàng chủ yếu do người thành phố đặt, vì ở thành thị rất khó mua bánh phân bò. Trong lễ Diwali, người dân thường cúng bái tại nhà và nơi làm việc, do đó nhu cầu bánh phân bò rất lớn.

Họ đốt bánh phân bò để sưởi ấm trong thời tiết giá lạnh khi tổ chức sự kiện ngoài trời. Những người lớn lên ở Phân bò loại mục tự nhiên đã qua xử lý nên giảm mùi và vùng nông thôn cảm thấy dễ chịu khi ngửi thấy mùi loại bỏ những thành phần có hại cho cây. Dễ sử dụng, giúp đất tơi xốp, bổ sung chất dinh dưỡng cho cây. Căn lửa phân bò cháy[1] .

Đ IỄ N D

Trong kinh Veda, phân bò có tác dụng làm sạch môi trường, người Ấn Độ ở nông thôn cũng đồng thời cũng sử dụng phân bò để làm sạch sàn nhà và các bức tường. eo đạo Hindu, bò được xem là một trong những con vật linh thiêng nhất. Những người giảng đạo Hindu còn tin rằng nước tiểu bò và phân bò đều có những tác dụng chữa bệnh riêng[2] . Người Hindu cho rằng phân bò là thứ sạch sẽ, có thể dùng vào việc tẩy uế. Cho đến tận ngày nay, ở nhiều vùng nông thôn, công việc dọn dẹp vệ sinh đầu tiên của buổi sáng là dùng phân bò khô kỳ cọ lối vào nhà.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Phân bò

29

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

30

CHƯƠNG 15. PHÂN BÒ

ẠO Đ G N H Ư TR ẦN B

Phân bò ở Ấn Độ

10 00

Tại Ấn Độ, Những người sống trong ngôi làng ở bang Madhya Pradesh tin rằng những đứa trẻ sau khi được nhúng vào đống phân bò (được “tắm” hỗn hợp phân và nước tiểu bò) sẽ gặp nhiều may mắn, nghi lễ kỳ lạ này đã tồn tại nhiều thế kỷ ở ngôi làng Betul nhỏ bé thuộc bang Madhya Pradesh. Nhiều cha mẹ tin rằng con cái họ sau khi được nhúng qua phân bò sẽ có cuộc sống khỏe mạnh, không bệnh tật. Ngoài ra, họ cũng tin rằng sự tinh khiết của nước tiểu và phân bò sẽ khiến những đứa trẻ gặp nhiều may mắn. Trước đó nhiều tuần, dân làng sẽ đi thu gom phân bò và tập trung lại thành một đống lớn.

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

Trong việc mua phân, tùy từng địa phương ở Việt Nam, nhưng thường phân bò được phân định thành hai loại, bao gồm: phân bò vàng và phân bò sữa. Hiện ở Long An, giá phân bò tươi khoảng 4.000 đồng cho 1 bao 20 kg, một tấn phân tươi vào khoảng 200.000 đồng[3] Giá phân bò khô (3 kg phân tươi cho ra được 1 kg phân khô) ở Gia Lai dao động từ 500.000 đồng đến 800.000 đồng/tấn, tùy theo thời điểm[3] . Ở Ấn Độ, bánh phân bò được đóng thành 2 đến 8 miếng một gói, mỗi miếng Vào buổi sáng, sau khi tiến hành lễ cầu nguyện đặc biệt nặng khoảng 200 gram. Giá cho mỗi gói dao động từ tới các vị thần Hindu, người dân ở đây sẽ bế con, ít nhất 1,5 - 6 USD. Ngoài ra, bánh phân bò cũng được quảng là một tuổi, ra đống phân trên và thả chúng xuống[2] cáo là loại phân hữu cơ tốt[1] . các em bé từ vài tháng tuổi đến vài tuổi được ném vào Bầu Đức nuôi khoảng 300.000 con bò thịt và bò sữa và đống phân bò khá lớn và lăn qua lăn lại. Những em bé riêng tiền bán phân bò, có thể đủ bao lương cho cả tập lớn tuổi khá sợ hãi, thậm chí đã có bé khóc. Trước khi đoàn, tiết kiệm tiền mua phân để bón cây trồng vì có những đứa trẻ được “tắm” phân, các bô lão trong làng quỹ đất trồng cây nông nghiệp gần 100.000 ha tại Việt sẽ thực hiện một nghi lễ lạ. Sau đó, những người có trẻ Nam, Lào và Campuchia, nếu mỗi năm mỗi 1 ha tốn nhỏ sẽ xếp hàng theo thứ tự. Việc “tắm” này được thực khoảng 6 triệu đồng tiền phân bón, số tiền bỏ ra mua hiện từ lúc hoàng hôn cho tới bình minh hôm sau, đến phân bón cho toàn bộ diện tích đất trên sẽ tương ứng khi nào hết trẻ em mới thôi.

600 tỷ đồng[3] . Nhưng khi có bò, số tiền mua phân sẽ giảm đáng kể. eo tính toán, với đàn bò 300.000 con, sẽ thu về từ 900 tấn cho đến 1.500 tấn phân/ngày[3] .

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

Thị trường

Bánh phân bò

N Ơ

H N

15.3 Tập tục

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

15.2

phong trào mở đại lý mua đi bán lại. Nhiều người “làm ăn lớn” mua cả xe tải chuyên chở phân bò[4] . Phân bò sau khi thu gom chất từng đống, các đại lý thuê người vác lên xe tải chở đi các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Đồng Nai, Bình Phước bán lại cho người trồng cà phê, thanh long. ời gian qua phân bò đắt hàng nên nhiều người già cần mẫn ra ruộng “mót” từng mảnh phân rơi vãi rồi phơi khô để bán.

U Y

cứ theo từng loại cây trồng hoặc độ rộng của diện tích cần bón, cho một lượng phân bò vừa đủ xung quanh gốc cây, sau đó lấp một đất khoảng 7–8 cm lên trên, tưới nước đủ ẩm. Phân bò dùng để bón cho rau, hoa, cây cảnh. Phân bò dùng để cải tạo đất bị cằn, bằng cách trộn phân bò với đất trồng sau đó tiến hành trồng rau.

Phân bò được ủ hoai thật sự cũng khá khó tìm trên thị trường hoa kiểng do giá thành hơi cao, đa số là phân bò xay nhuyễn hay được phơi kỹ làm giảm mùi hôi. Phân bò là một hỗn hợp chất dinh dưỡng khá hiệu quả cho các loại cây trồng như cây cà phê, hồ tiêu, cao su…

15.4 Tham khảo

Từng có thời gian dọc theo ốc lộ 1 đến đường liên thôn, liên xóm ở tỉnh Phú Yên, phân bò cho vào bao tải chất đống nối dài thành “núi” chờ xe tải đến chở. Phân bò đang là mặt hàng đắt giá nên khắp nơi đang rộ lên

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

[1] “Bánh phân bò đắt hàng trên mạng trực tuyến Ấn Độ - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 23 tháng 8 năm 2016.

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

15.5. XEM THÊM

31

[2] “Tục nhúng trẻ vào phân bò lấy may ở Ấn Độ VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 23 tháng 8 năm 2016.

[3] “Kiếm 1 tỷ đồng/ngày từ phân bò: Bầu Đức có nổ?”. Báo điện tử báo Nông thôn Ngày nay. 17 tháng 4 năm 2015.

Truy cập 23 tháng 8 năm 2016.

.Q

U Y

Xem thêm

TP

• ịt bò

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

• Sữa bò

ẠO

• Nước tiểu bò

Đ

• Da bò

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

• Sừng bò

D

IỄ N

Đ

ÀN

www.daykemquynhon.ucoz.com

15.5

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N

H

Ơ

N

[4] “Chuyện lạ ở Phú Yên: Tranh nhau mua….phân bò VietNamNet”. VietNamNet. Truy cập 23 tháng 8 năm 2016.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 16

G N H Ư

Tính chất

TR ẦN

16.1

Đ

Prôpan thường được trộn với một lượng nhỏ của propylen, butan và butylen để sản xuất một loại nhiên liệu - khí dầu mỏ hoá lỏng (liquified petroleum gas, hay LPG, hoặc khí LP).

10 00

B

Được tách từ khí thiên nhiên, khí đồng hành hoặc từ các sản phẩm khí được hình thành trong crăckinh sản phẩm dầu mỏ. Dùng trong tổng hợp hữu cơ để điều chế prôpan, nitrometan. Hỗn hợp P và butan được dùng làm khí đốt dùng trong đời sống (khí dầu mỏ hoá lỏng LPG).

Tham khảo

16.3

Liên kết ngoài

-L

Í-

H

Ó

A

16.2

ÁN

• Hiệp hội Khí dầu mỏ hoá lỏng thế giới (World LP Gas Association - WLPGA)

TO

• Hướng dẫn về an toàn • Hướng dẫn về an toàn của NIOSH

ÀN

• Hình 3D của propan

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y ẠO

TP

.Q

Prôpan (propane) là một hyđrocacbon nhóm ankan có công thức C3 H8 . Prôpan được sản xuất trong quá trình xử lý dầu mỏ hay khí tự nhiên. Prôpan được sử dụng như một nguồn năng lượng chính cho động cơ cũng như trong gia đình.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Prôpan

D

IỄ N

Đ

• Hiệp hội Khí Propan Hoa Kỳ • Hội đồng Giáo dục và Nghiên cứu Propan Hoa Kỳ • Hiệp hội Khí Propan Canada • Hiệp hội Khí hóa lỏng: Propan và Butan ở Anh • Computational Chemistry Wiki

32

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 17

G

Đ

С + СО2 → 2СО

TR ẦN

H Ư

N

Ở nhiệt độ khoảng 1000°С, tốc độ của phản ứng (khả năng phản ứng tiêu chuẩn của than cốc) tính trên 1 g than cốc là 0,1-0,2 ml СО2 trên 1 giây, năng lượng tỏa ra là 140-200 kJ/mol. Tốc độ phản ứng với О2 (tức phản ứng cháy của than cốc) theo phương trình:

cốc

B

С + О2 → СО2

Thuộc tính vật lý

ÀN

TO

17.1

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

an cốc là sản phẩm tạo thành từ than mỡ, là loại than chứa ít lưu huỳnh và ít tro nhiều chất bốc nhờ quy trình luyện than mỡ thành than cốc ở điều kiện yếm khí trên 1000°С. Các thành phần dễ bay hơi (chất bốc) như nước, khí than và tro than đã bị loại bỏ gần như hoàn toàn.

Cacbon và các phần tro còn lại bị hòa tan lẫn vào nhau.

Một phần cacbon bị chuyển sang dạng giống như than chì (hay graphít).

Đ

an cốc là sản phẩm cứng và xốp có màu xám, thu được nhờ quá trình luyện cốc của than mỡ (loại than có thể tự tạo ra chất kết dính khi được nung ở môi trường yếm khí). Tính theo hàm lượng thì than cốc chứa khoảng 96-98% С, phần còn lại là Н, S, N, O. Độ xốp đạt 49-53%, tỷ trọng riêng khoảng 1,80-1,95 g/cm³, tỷ trọng biểu kiến khoảng 1 g/cm³, còn tỷ trọng khi ở dạng rời là khoảng 400–500 kg/m³, độ tro 9-12%, tỷ lệ các chất dễ bay hơi khoảng 1%. Độ ẩm tương đối khoảng 2-4% và không lớn hơn 0,5% khối lượng. Giới hạn sức bền khi bị nén là 15-25 MPa, khi bị cắt (đặc trưng cho tính bền vững đối với sự cắt) 6-12 MPa, năng suất tỏa nhiệt 29-30 MJ/kg.

là cao hơn một cách đáng kể so với phản ứng cùng СО2 , và ở mức khoảng 500°С thì gần 0,1 ml О2 trên 1 giây, năng suất tỏa nhiệt khoảng 100-140 kJ/mol.

Các thuộc tính hóa lý của than cốc được xác định bởi cấu trúc của nó, do cấu trúc của nó rất gần với cấu trúc lớp lục giác của graphít. Cấu trúc của than cốc được đặc trưng bởi sự sắp xếp không hoàn hảo: các phần riêng rẽ (các lớp) được liên kết bởi lực Van de Waals đã chiếm giữ một số các vị trí có khả năng (ví dụ, xếp chồng lên nhau). Bên cạnh các nguyên tử cacbon trong lưới không gian của than cốc (đặc biệt trong các phần ngoại biên của nó) có thể phân bổ các nguyên tử dị thường như lưu huỳnh, nitơ, ôxy.

Cấu trúc và tính chất của than cốc phụ thuộc vào thành phần của mẻ than đá cũng như nhiệt độ và tốc độ đốt nóng mẻ than này. Với sự tăng lên của hàm lượng khí than đá và các thành phần khác, được đặc trưng bởi mức độ biến đổi thấp thì nhiệt độ cốc hóa bị giảm xuống và sự giảm đi của các thành phần đó trong nhiệt độ này, khả năng phản ứng và khả năng cháy của than cốc nhận được cuối cùng là tăng lên do khi tăng hàm lượng của khí than đá trong mẻ than thì độ bền và độ tạo cục trung bình của than cốc giảm xuống, độ xốp của nó tăng lên. Sự tăng cao nhiệt độ cốc hóa cũng có khả năng tăng độ xốp của than cốc. Khi tăng thời gian cốc hóa và giảm tốc độ đốt nóng thì độ xốp của than cốc cũng được tăng lên.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

ẠO

Trên 900°С, than cốc dễ dàng phục hồi khí cacbonic (СО2 ) theo phản ứng sau:

IỄ N D

.Q

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

17.2 Thuộc tính hóa lý

U Y

N

H

Ơ

Than cốc

33

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

34

CHƯƠNG 17. THAN CỐC

Trích dẫn

H

Ó

A

1. Luazon R., Fosh P., Biaje A., an cốc, dịch từ tiếng Pháp, Mátxcơva, 1975.

ÁN

Tham khảo

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

17.5

-L

Í-

2. Scljar M.G., Sự tăng cường cốc hóa và phẩm chất than cốc, Mátxcơva, 1976.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

17.4

10 00

B

TR ẦN

H Ư

N

G

Đ

ẠO

TP

.Q

U Y

N

H

Ơ

N

Ứng dụng

an cốc được sử dụng để nung chảy gang (cốc lò cao) cũng như làm nhiên liệu không khói chất lượng cao, làm chất khử trong các công nghệ luyện kim từ quặng sắt, các chất làm tơi trong phối liệu. an cốc cũng được sử dụng như là nhiên liệu trong sản xuất gang đúc hay các mục đích sử dụng thông thường, trong các công nghiệp hóa chất và luyện các hợp kim của sắt (các dạng cốc đặc biệt). Cốc lò cao cần phải có kích thước các cục không nhỏ hơn 25–40 mm với số lượng các cục cốc nhỏ hơn 25 mm và lớn hơn 80 mm không vượt quá 3%. an cốc sử dụng để đúc gang theo kích thước không được nhỏ hơn than cốc lò cao, các cục cốc trong trường hợp này có kích thước không nhỏ hơn 60–80 mm. Sự khác biệt chính giữa cốc lò cao và cốc đúc là hàm lượng lưu huỳnh nhỏ hơn, nó không được vượt quá 1% (trong cốc lò cao có thể tới 2%). Trong công nghiệp luyện các hợp kim của sắt người ta sử dụng các cục than cốc nhỏ (ví dụ, các cục kích thước 10–25 mm), trong trường hợp này thì người ta cần tốc độ phản ứng nhanh chứ không phải hàm lượng các tạp chất có trong than cốc. Các yêu cầu đối với độ bền vững của than cốc thông thường là không quá nghiêm ngặt so với cốc lò cao hay cốc đúc.

Trong mọi loại hình sản xuất than cốc thì loại nguyên liệu được ưa chuộng là các loại than có độ xốp cao, ít tro và chứa ít lưu huỳnh và chứa không nhiều các thành phần tạo cốc cục nhỏ. Sản lượng than cốc sản xuất trên thế giới khoảng 400 triệu tấn/năm.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

17.3

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 18

TP

H Ư

N

G

Đ

ẠO

an có tính chất hấp thụ các chất độc vì thế người ta gọi là than hấp thụ hoặc là than hoạt tính có khả năng giữ trên bề mặt các chất khí, chất hơi, chất tan trong dung dịch. Dùng nhiều trong việc máy lọc nước, làm trắng đường, mặt nạ phòng độc…

TR ẦN

18.2 Điêu khắc

B

an đá không chỉ là sản phẩm dành cho việc phát triển kinh tế, nguyên liệu máy móc và nhà máy, chất đốt… mà còn dùng làm điêu khắc, vẽ tranh mỹ nghệ đó là tác phẩm do những nghệ nhân giỏi nghệ thuật.

10 00

Một viên than đá

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

an đá là một loại nhiên liệu hóa thạch được hình thành ở các hệ sinh thái đầm lầy nơi xác thực vật được nước và bùn lưu giữ không bị ôxi hóa và phân hủy bởi sinh vật (biodegradation) và cả ở những cánh rừng bị cháy được vùi lấp. ành phần chính của than đá là cacbon, ngoài ra còn có các nguyên tố khác như lưu huỳnh. an đá, là sản phẩm của quá trình biến chất, là các lớp đá có màu đen hoặc đen nâu có thể đốt cháy được. an đá là nguồn nhiên liệu sản xuất điện năng lớn nhất thế giới, cũng như là nguồn thải khí carbon dioxide lớn nhất, được xem là nguyên nhân hàng đầu gây nên hiện tượng nóng lên toàn cầu. an đá được khai thác từ các mỏ than lộ thiên hoặc dưới lòng đất (hầm lò).

18.1

18.3 Phân bố và sản lượng Trữ lượng than của cả thế giới vẫn còn cao so với các nguyên liệu năng lượng khác (dầu mỏ, khí đốt…). Được khai thác nhiều nhất ở Bắc bán cầu, trong đó 4/5 thuộc các nước sau: Hoa Kỳ, Nga, Trung ốc, Ấn Độ, Úc, Đức, Ba Lan, Canada…, sản lượng than khai thác là 5 tỉ tấn/năm.

Tại Việt Nam, có rất nhiều mỏ than tập trung nhiều nhất ở các tỉnh phía Bắc nhất là tỉnh ảng Ninh, mỗi năm khai thác khoảng 15 đến 20 triệu tấn. an được khai thác lộ thiên là chính còn lại là khai thác hầm lò.

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

CO có thể gây ngộ độc nên cần sử dụng trong các lò sưởi chuyên dụng có ống khói dẫn ra ngoài cũng như có các biện pháp an toàn khi sử dụng chúng.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Than đá

18.4 Công nghệ Ứng dụng

an đá ngày nay được biến đổi, xử lý, để tạo ra than đá có hàm lượng CO2 thấp nhưng sinh nhiều năng lượng, an đá sử dụng nhiều trong sản xuất và đời sống. góp phần hạn chế làm ấm Trái Đất lên sau một thời Trước đây, than dùng làm nhiên liệu cho máy hơi nước, gian [1] đầu máy xe lửa. Sau đó, than làm nhiên liệu cho nhà máy nhiệt điện, ngành luyện kim. Gần đây than còn dùng cho ngành hóa học tạo ra các sản phẩm như dược 18.5 Chú thích phẩm, chất dẻo, sợi nhân tạo. an chì dùng làm điện cực. Ngoài ra than còn được dùng nhiều trong việc sưởi [1] Công nghệ than đá mới: thải ít CO2, tăng năng lượng ấm từ xa xưa nhưng khi cháy chúng tỏa ra rất nhiều khí 35

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 19

TP

ẠO

19.1.1 Than gỗ từ buồng đốt

H Ư

N

G

Đ

an gỗ từ buồng đốt là than gỗ nhận được từ sự phân hủy qua chưng khô gỗ của cây lá bản hoặc lá kim, trong điều kiện nhiệt độ khoảng 450 ℃, có chứa từ 10–20% thành phần bay hơi.

19.1.2 Than gỗ từ lò ủ lửa

TR ẦN

an gỗ từ lò ủ lửa là loại than gỗ thu được từ quá trình phân hủy bằng chưng khô gỗ của cây lá bản hoặc lá kim, trong điều kiện nhiệt độ khoảng 700 ℃, không chứa trên 4% các thành phần bay hơi. Đây là cách mà người dân miền núi tại Việt Nam hay dùng để sản xuất than gỗ, từ những thân cây tươi, trong những lò đất hàm ếch với dung tích khoảng 2-3 mét khối.

Ó

A

10 00

B

Binchōtan

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

19.2 Tham khảo

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y

.Q

19.1 Phân hạng than gỗ

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Than gỗ

D

IỄ N

Ogatan

an gỗ hay than củi là một chất màu đen, rất nhẹ, được chế từ gỗ qua quá trình chưng khô gỗ (tách nguyên tố cacbon ra khỏi các thành phần khác (mà chủ yếu là ôxy)). an gỗ còn giữ lại được một phần dạng cấu trúc của tế bào gỗ. Chúng có khả năng hấp thụ lớn và được sử dụng làm chất hấp thụ, chất lọc, dược phẩm, chất đốt hoặc làm phụ gia của than hoạt tính và thuốc súng đen.

36

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 20

TP

ẠO

20.1.1 Xăng Mogas 95 (M95)

H Ư

N

G

Đ

Có mùi, màu vàng, được sử dụng cho phương tiện có tỉ số nén trên 9,5/1 như các xe hơi đời mới, xe đua,… có trị số ốctan là 95.

TR ẦN

20.1.2 Xăng Mogas 92 (M92)

10 00

B

Có mùi đặc trưng, màu xanh lá, được sử dụng cho phương tiện có tỉ số nén dưới 9,5/1, có trị số ốctan là 92.

H

Ó

A

Có mùi đặc trưng, màu vàng, được sử dụng cho phương tiện có tỉ số nén 8/1, có trị số ốctan là 83. Hịện xăng này không được sử dụng trên thị trường Việt Nam.

20.1.4 Xăng sinh học E5

ÁN

-L

Í-

Xăng trong cốc.

Xăng sinh học sử dụng Êtanol như là một loại phụ gia nhiên liệu pha trộn vào xăng thay phụ gia chì. Xăng sinh học là hỗn hợp của xăng A92 pha 5% ethanol.

ÀN

TO

Xăng, trước đây còn gọi là ét-xăng (phiên âm từ tiếng Pháp: essence),[1] là một loại dung dịch nhẹ chứa Hyđrocacbon, dễ bay hơi, dễ bốc cháy, được chưng cất từ dầu mỏ. Xăng được sử dụng như một loại nhiên liệu, dùng để làm chất đốt cho các loại động cơ đốt trong sử dụng xăng, chất đốt dùng trong tiêu dùng, sinh hoạt hàng ngày như đun nấu, một số lò sưởi, trong một số loại bật lửa,…. Làm dung môi hòa tan một số chất, đùng để tẩy một số vết bẩn bám trên vải, kim loại, kính, nhựa,… Một số loại vũ khí như súng phun lửa, bom, mìn,… Xăng được chế biến từ dầu mỏ bằng phương pháp chưng cất trực tiếp và Cracking, có tỷ trọng d15= từ 0.70 đến 0.75, dễ bay hơi, dễ cháy, có mùi đặc trưng, nhiệt độ sôi từ 35-200 ℃. Xăng động cơ được dùng làm nhiên liệu cho động cơ đốt trong, kiểu bộ chế hòa khí (động cơ xăng).

Đ IỄ N D

20.1.3 Xăng Mogas 83 (M83)

Từ ngày 1/1/2015, xăng E5 được bán rộng rãi trên cả nước.

Tuy nhiên xăng E5 lại không thích hợp cho các xe tay ga, xe mo tô có tỉ số nén cao (các loại xe tay ga và mô tô mà hãng bắt buộc sử dụng xăng A95 thì không nên sử dụng E5)

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

20.1 Các loại xăng ở thị trường Việt Nam

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Ơ

Xăng

Ở nước ngoài họ gắn thêm 1 thiết bị vào xe để sử dụng xăng E5 nhằm chống sự tụ nước.

Chính vì vậy tâm lý lo ngại khi sử xăng E5 vẫn còn tồn tại.

20.2 Các chỉ tiêu chất lượng

37

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

38

CHƯƠNG 20. XĂNG

20.2.1

20.3 Lịch sử

Tính chống kích nổ

Tính bay hơi thích hợp

Ó

H

Í-

-L

ÁN

TO

ÀN

Không có sự ăn mòn, tạp chất cơ học và nước

Xăng có tính ăn mòn kim loại do sự có mặt của các hợp chất lưu huỳnh, các axít, keo nhựa chưa tinh chế hết trong quá trình chế biến.

Đ IỄ N D

G

N

Tính ổn định hóa học cao

Khả năng giữ vững bản chất hóa học chống lại ảnh hưởng của môi trường xung quanh gọi là tính ổn định hóa học của xăng. Tính ổn định hóa học của xăng bị ảnh hưởng nhiều bởi các yếu tố: nhiệt độ, diện tiếp xúc với không khí, độ sạch và khô của vật chứa, mức độ tồn chứa và thời gian tồn chứa Xăng có hàm lượng keo nhựa càng cao thì có tính ổn định hóa học càng thấp.

20.2.4

• Trung ốc • Nhật Bản

A

20.2.3

10 00

• Hiện tượng ngộp xăng (sặc xăng)

20.5 Các quốc gia tiêu thụ lượng xăng lớn • Hoa Kỳ

B

• Hiện tượng nghẹt xăng hay nút hơi

• Máy phát điện

TR ẦN

Xăng muốn cháy được trong máy thì cần phải bay hơi, trộn với một lượng oxy vừa đủ để đạt được hiệu suất đốt cao nhất, đối với động cơ đốt trong, chúng được trộn với nhau thông qua bộ chế hòa khí. Nếu xăng bay hơi không thích hợp thì máy sẽ không phát huy được hết công suất, hao xăng nhiều và gặp phải những sự cố kỹ thuật sau:

Đ

• Máy bay

• Tạp chất cơ học có trong xăng gồm những chất từ bên ngoài rơi vào trong quá trình bơm rót, vận chuyển như cát, bụi, các chất được pha thêm trong quá trình sản xuất, chế biến như nhiên liệu cháy, chất ổn định, …

20.6 Xem thêm • Dầu Diesel • Danh sách các loại nhiên liệu • Gas

20.7 Tham khảo [1] Yoonjung Kang, Andrea Hòa Phạm, Benjamin Storme.

French loanwords in Vietnamese: the role of input language phonotactics and contrast in loanword adaptation. Trang 5.

Ơ

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

• Ô tô

H Ư

20.2.2

ẠO

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

H

Năm 1860, Nhà máy lọc dầu đầu tiên xây dựng ở Pennsylvanie - Mỹ. Năm 1864, xăng lần đầu tiên được • Cháy bình thường chiết xuất từ dầu hỏa ở nhà máy lọc dầu ở Mỹ. Năm 1883, đông cơ sử dụng xăng được chế tạo. Năm 1893, • Cháy kích nổ động cơ sử dụng xăng sinh học. Năm 2012, Công ty Air Fuel Synthetis-Anh đã chế tạo thành công xăng từ Trị số ốctan của xăng biểu hiện tính chống kích nổ của không khí. xăng. Xăng có trị số ốctan càng cao thì tính chống kích nổ càng cao. Xăng có trị số ốctan cao sử dụng cho động cơ có tỉ số nén cao. Nếu sử dụng xăng có trị số ốctan 20.4 Ứng dụng thấp cho xe có tỉ số nén cao sẽ gây hiện tượng cháy kích nổ. Nếu sử dụng xăng có trị số ốctan cao cho xe có tỉ số nén thấp thì xăng sẽ cháy khó cháy, cháy không Các loại máy móc chạy bằng xăng: hết tạo cặn than làm bẩn máy, hao xăng. Chỉ số octan thấp nhất là 92 và cao nhất đang sử dụng là 98.

• Xe máy

N

Có hai hiện tượng cháy có thể xảy ra:

20.8 Liên kết ngoài • Giá xăng cập nhật trên CNN

• Nước từ bên ngoài rơi vào xăng trong quá trình xuất, nhập, tồn chứa….

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

N

Chương 21

D

IỄ N

U Y

.Q

TP

ẠO

Đ

G

N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

Để hỗ trợ phi công xác định nhiên liệu trong máy bay Xăng máy bay có tính bay hơi thấp hơn so với xăng của họ, các chất nhuộm màu được thêm vào nhiên liệu.

Mogas và không bay hơi nhanh, đây là thuộc tính quan 80/87 có màu đỏ, 100/130 có màu xanh lục, và 100LL có trọng để sử dụng ở các cao độ lớn. Những hỗn hợp xăng màu lam, trong khi đó nhiên liệu máy bay phản lực, JET máy bay ngày nay sử dụng cũng giống như khi chúng A1, là trong suốt hay vàng nhạt thì không được nhuộm lần đầu tiên được sử dụng trong những năm khoảng màu.

1950 - 1960. Chỉ số ốctan cao thu được là nhờ sự bổ sung của tetraetyl chì (viết tắt tiếng Anh: TEL), một chất tương đối độc đã bị ngừng sử dụng cho ô tô ở phần 21.2 Chuyển đổi lớn các nước trong những năm 1980. ành phần dầu mỏ chính được sử dụng trong pha trộn xăng máy bay là Rất nhiều động cơ máy bay của hàng không dân dụng alkylat, nó là hỗn hợp của các loại izôốctan khác nhau, được thiết kế để hoạt động với chỉ số ốctan 80/87, xấp xỉ và một số các nhà máy lọc dầu sử dụng cả reformat. bằng tiêu chuẩn cho ô tô ngày nay. Việc chuyển đổi trực Xăng máy bay hiện nay có vài loại với sự phân biệt theo tiếp sang hoạt động bằng nhiên liệu ô tô là tương đối nồng độ chì cực đại trong xăng. Do TEL là một phụ gia phổ biến và được áp dụng thông qua quy trình chứng khá đắt, một lượng cực tiểu của nó thông thường được nhận bổ sung dạng (STC). Tuy nhiên, các hợp kim sử thêm vào nhiên liệu để nó đạt chỉ số ốctan yêu cầu, vì dụng trong các kết cấu động cơ máy bay là đã quá cũ thế thông thường trên thực tế nồng độ của nó thấp hơn và động cơ bị mòn ở các van là vấn đề tiềm ẩn trong mức cực đại. việc chuyển sang dùng xăng Mogas. Rất may là lịch sử của các động cơ chuyển đổi sang Mogas đã chứng • Avgas 80/87: có ít chì nhất, cực đại là 0,5 gam chì minh rằng rất ít các vấn đề về động cơ xảy ra khi dùng trên 1 galông Mỹ, và nó được sử dụng trong các xăng Mogas. Vấn đề lớn hơn phát sinh ra từ khoảng áp suất hơi cho phép quá rộng của xăng Mogas và đặt động cơ có tỷ số nén rất thấp. ra một số rủi ro cho những người sử dụng trong hàng • Avgas 100/130: là xăng máy bay có chỉ số ốctan không nếu sự cân nhắc trong thiết kế hệ thống nhiên cao hơn, chứa tối đa 4 gam chì trên 1 galông Mỹ, liệu không được xem xét kỹ. Xăng Mogas có thể bay hơi trong các đường ống dẫn xăng và sinh ra khóa hơi (các hay 1,12 gam/lít. bong bóng khí trong ống dẫn) làm cho động cơ thiếu • Avgas 100LL: chứa tối đa 2 gam chì trên một xăng. Điều này không phải là chướng ngại không thể galông Mỹ, hay 0,56 gam/lít, và là xăng máy bay vượt qua được, nhưng yêu cầu đơn thuần là kiểm tra phổ biến nhất. 100LL (LL trong tiếng Anh là ít chì) kỹ lưỡng hệ thống cung cấp xăng để đảm bảo việc che được tạo ra để thay thế cho Avgas 100/130. chắn hợp lý, tránh nhiệt độ cao và sự tồn tại của áp suất

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

Thuộc tính

TR ẦN

21.1

Trong quá khứ, các loại xăng máy bay khác cũng được sử dụng trong quân sự, chẳng hạn như Avgas 115/145.

Lưu ý rằng chỉ số ốctan của xăng máy bay không thể so sánh trực tiếp với các chỉ số ốctan của xăng Mogas, do các động cơ thử nghiệm và phương pháp thử được sử dụng để xác định chỉ số này trong hai trường hợp là khác nhau. Đối với xăng máy bay, số đầu tiên (nhỏ hơn) là cấp trộn nghèo, và số thứ hai (lớn hơn) là cấp trộn giàu. Đối với xăng Mogas, chỉ số "ốctan” thông thường được biểu diễn như là chỉ số chống nổ, nó là trung bình của chỉ số ốctan, dựa trên các nghiên cứu và phương pháp thử động cơ, hay (IR+IM)/2.

H Ư

Xăng máy bay là nhiên liệu có chỉ số ốctan cao, được sử dụng cho các máy bay, cũng như trong quá khứ là các ô tô đua. Xăng máy bay trong tiếng Anh được viết tắt là Avgas - viết tắt của Aviation gasoline) để phân biệt với xăng Mogas (viết tắt của Motor gasoline) là các loại xăng sử dụng hàng ngày cho ô tô, xe máy. Xăng máy bay chỉ được sử dụng trong các máy bay có sử dụng động cơ đốt trong, các máy bay phản lực và các động cơ tuốc bin sử dụng kêrôsin làm nhiên liệu.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

N

H

Ơ

Xăng máy bay

39

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

40

CHƯƠNG 21. XĂNG MÁY BAY

vừa đủ và sự lưu thông trong ống dẫn xăng.

.Q TP N

Xem thêm

H Ư

21.4

G

Đ

ẠO

Ở châu Âu, xăng máy bay có giá quá cao vì thế toàn bộ ngành hàng không dân dụng đang dần chuyển sang sử dụng dầu diesel, là nhiên liệu rẻ tiền hơn, phổ biến hơn và có một số ưu điểm trong sử dụng trong hàng không.

21.6

Liên kết ngoài

B

Tham khảo

10 00

21.5

TR ẦN

• Nhiên liệu máy bay phản lực

D

IỄ N

Đ

ÀN

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

• Fuel

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

U Y

N

Tiêu thụ

Những nhà tiêu thụ lớn của xăng máy bay ngày nay nằm ở Bắc Mỹ, Úc, Brasil và châu Phi (chủ yếu là Nam Phi). Còn rất ít nguồn cung cấp ngoài nước Mỹ.

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

21.3

H

Ơ

N

Ngoài vấn đề về khóa hơi, xăng Mogas không có các chất theo dõi chất lượng như xăng máy bay. Để giải quyết vấn đề này, một loại nhiên liệu máy bay được biết đến như là 82UL đã được giới thiệu. Nhiên liệu này thực chất là xăng Mogas có bổ sung chất theo dõi chất lượng và hạn chế các phụ gia thêm vào.

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

21.7. NGUỒN, NGƯỜI ĐÓNG GÓP, VÀ GIẤY PHÉP CHO VĂN BẢN VÀ HÌNH ẢNH

41

21.7

Nguồn, người đóng góp, và giấy phép cho văn bản và hình ảnh

21.7.1

Văn bản

Ơ

H

• Biogas Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Biogas?oldid=26611674 Người đóng góp: DHN-bot, ijs!bot, TXiKiBoT, SieBot, Qbot, BodhisavaBot, Luckas-bot, Ptbotgourou, Adj, Darkicebot, Xqbot, Doanmanhtung.sc, Ngocsonbiogas, Tnt1984, TuHan-Bot, EmausBot, JackieBot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, CocuBot, Alphama, Makecat-bot, AlphamaBot, Addbot, ynhan1910, Tuanminh01, AlphamaBot3, Truong2222, Trantrongnhan100YHbot, Biogastulap và 6 người vô danh

N

• an trắng Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_tr%E1%BA%AFng?oldid=26784976 Người đóng góp: ái Nhi, Diepphi, Cheers!bot, Phong phaothu, TuanUt, AlphamaBot, AlphamaBot2, Anhluaviet, itxongkhoiAWB, Tuanminh01, AlphamaBot3, TuanminhBot, Én bạc, Nguyễn Duy Minh và 2 người vô danh

TP

ẠO

• Dầu mazut Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_mazut?oldid=23903165 Người đóng góp: ái Nhi, Dieu2005, Rubinbot, Prenn, TuHan-Bot, Cheers!-bot, Truongminhtn, Delaybrick, Addbot, TuanminhBot, Én bạc AWB và Một người vô danh

H Ư

N

G

Đ

• Etanol Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Etanol?oldid=31160927 Người đóng góp: DHN, Vương Ngân Hà, Trung, Arisa, Chobot, ái Nhi, YurikBot, Newone, DHN-bot, Ctmt, HiLine, Kien2t, Viethavvh, Escarbot, JAnDbot, ijs!bot, VolkovBot, TXiKiBoT, BotMultichill, AlleborgoBot, SieBot, Dieu2005, Loveless, KhanhNgovan, Idioma-bot, Qbot, OKBot, Alexbot, Purbo T, Ditimchanly, MelancholieBot, WikiDreamer Bot, Luckas-bot, Pq, Ptbotgourou, ArthurBot, Xqbot, Almabot, SassoBot, Volga, Trần Nam Hạ 2001, TobeBot, D'ohBot, Hội Phượng Hoàng, Phuthohoa, Hungda, ần Gió, Tnt1984, TuHan-Bot, Nguyễn Ngô Minh Trị, EmausBot, DSisyphBot, Cheers!, ChuispastonBot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, MerlIwBot, Lamthienvinh, Demon Witch, AlphamaBot, SantoshBot, Wataru Katsuragi, Addbot, OctraBot, Mèo mướp, Dramangon, Tuanminh01, TuanminhBot, ocanh98, P.T.Đ và 15 người vô danh

TR ẦN

• Gỗ sống Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/G%E1%BB%97_s%E1%BB%91ng?oldid=20942277 Người đóng góp: Sholokhov, TuHanBot, Cheers!, Cheers!-bot, AlphamaBot, Addbot và Én bạc AWB

B

• Khí dầu mỏ hóa lỏng Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Kh%C3%AD_d%E1%BA%A7u_m%E1%BB%8F_h%C3%B3a_l%E1%BB%8Fng? oldid=22161805 Người đóng góp: Robbot, Apple, DHN-bot, JAnDbot, anhphuc, TXiKiBoT, Randall uob, SieBot, Idioma-bot, PixelBot, Alexbot, SpBot, Luckas-bot, Ptbotgourou, ArthurBot, Xqbot, Tranletuhan, MondalorBot, Prenn, KamikazeBot, TuHan-Bot, WikitanvirBot, MerlIwBot, TuanUt, AlphamaBot, Addbot, TuanminhBot và Một người vô danh

A

10 00

• Mêtan Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%AAtan?oldid=26534583 Người đóng góp: Mekong Bluesman, Vương Ngân Hà, Nguyễn anh ang, Trung, Chobot, YurikBot, Apple, DHN-bot, Sideduck, MAX~viwiki, Phanhongan, JAnDbot, ijs!bot, Genghiskhan, Kimiroo, VolkovBot, TXiKiBoT, Bích Ngọc Đặng, YonaBot, Cumeo, SieBot, Qbot, OKBot, Alexbot, BodhisavaBot, MelancholieBot, SpBot, WikiDreamer Bot, Nallimbot, Luckas-bot, Pq, Ptbotgourou, Mặt trời đỏ, ArthurBot, Xqbot, TobeBot, Japxican, Saxi753, TuHan-Bot, Ke Vo Danh, EmausBot, CNBH, ChuispastonBot, Cheers!-bot, MerlIwBot, TuanUt, Alphama, Makecat-bot, AlphamaBot, Addbot, Tuyenly1, Tuanminh01, TuanminhBot, Én bạc, KK49, Minhyi21 và 15 người vô danh

Í-

H

Ó

• Năng suất tỏa nhiệt Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/N%C4%83ng_su%E1%BA%A5t_t%E1%BB%8Fa_nhi%E1%BB%87t?oldid= 26235375 Người đóng góp: Vương Ngân Hà, Tnt1984, TuHan-Bot, Cheers!-bot, AlphamaBot, Addbot, Tuanminh01, AlphamaBot4, TuanminhBot và 2 người vô danh

ÁN

-L

• Nhiên liệu Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u?oldid=26473899 Người đóng góp: Sz-iwbot, Apple, Escarbot, JAnDbot, TXiKiBoT, Randall uob, Synthebot, SieBot, Loveless, Qbot, OKBot, Alexbot, Ktrungthuy, CarsracBot, Nallimbot, Luckas-bot, SilvonenBot, Ptbotgourou, ArthurBot, Xqbot, TobeBot, MastiBot, TuHan-Bot, EmausBot, ZéroBot, ChuispastonBot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, MerlIwBot, AvocatoBot, AlphamaBot, Addbot, TuanminhBot, Trantrongnhan100YHbot và Một người vô danh

ÀN

TO

• Nhiên liệu máy bay phản lực Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_m%C3%A1y_bay_ph%E1%BA% A3n_l%E1%BB%B1c?oldid=23999749 Người đóng góp: Vương Ngân Hà, Trung, YurikBot, Lưu Ly, DHN-bot, Randall uob, SieBot, PixelBot, Tnt1984, TuHan-Bot, Cheers!-bot, MerlIwBot, HiW-Bot, Makecat-bot, AlphamaBot, Addbot, yennhan2003, TuanminhBot và 5 người vô danh

D

IỄ N

Đ

• Nhiên liệu sinh học Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nhi%C3%AAn_li%E1%BB%87u_sinh_h%E1%BB%8Dc?oldid=26795279 Người đóng góp: Mxn, Trung, Chobot, ái Nhi, Newone, Kimkha, DHN-bot, JAnDbot, Huzzlet the bot, VolkovBot, TXiKiBoT, SieBot, Loveless, Idioma-bot, Qbot, OKBot, MelancholieBot, Ktrungthuy, Luckas-bot, Amirobot, ArthurBot, SassoBot, Tranletuhan, Phương Huy, Tnt1984, TuHan-Bot, EmausBot, Cheers!-bot, Vagobot, Hoabantrang, JYBot, Alphama, NjardarBot, AlphamaBot, Addbot, itxongkhoiAWB, Tuanminh01, TuanminhBot, Jblack0982641986, Én bạc AWB và 9 người vô danh

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

.Q

• Dầu hỏa Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/D%E1%BA%A7u_h%E1%BB%8Fa?oldid=20908466 Người đóng góp: DHN, Vương Ngân Hà, Yurik, YurikBot, Newone, DHN-bot, Escarbot, JAnDbot, TXiKiBoT, SieBot, DragonBot, Idioma-bot, Qbot, PixelBot, TuHan-Bot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, Truongminhtn, HiW-Bot, AlphamaBot, Earthshaker, Addbot, TuanminhBot và 2 người vô danh

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

N

• Butan Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Butan?oldid=26266681 Người đóng góp: Chobot, Apple, DHN-bot, Nad 9x, Escarbot, ijs!bot, MSBOT, VolkovBot, TXiKiBoT, BotMultichill, SieBot, Qbot, Alexbot, Nallimbot, Luckas-bot, SilvonenBot, Ptbotgourou, Xqbot, ButkoBot, D'ohBot, Prenn, Saxi753, TuHan-Bot, EmausBot, ChuispastonBot, Cheers!-bot, AlphamaBot, Addbot, Tuyenly1 và 4 người vô danh

• Pentan Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Pentan?oldid=20284336 Người đóng góp: Apple, DHN-bot, ijs!bot, VolkovBot, Randall uob, EDUCA33E, SieBot, DragonBot, OKBot, Alexbot, MystBot, Luckas-bot, SilvonenBot, Xqbot, TuHan-Bot, EmausBot, RedBot, ChuispastonBot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, Vagobot, AlphamaBot, Addbot, Mèo mướp, AlphamaBot3 và Một người vô danh • Phân bò Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Ph%C3%A2n_b%C3%B2?oldid=26626747 Người đóng góp: Phương Huy, AlphamaBot, Tuanminh01, AlphamaBot4, TuanminhBot, Xixaxixup, Trương Minh Khải, Trantrongnhan100YHbot, Biogastulap và Một người vô danh • Prôpan Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%B4pan?oldid=26276806 Người đóng góp: Chobot, Apple, DHN-bot, Nad 9x, Escarbot, JAnDbot, ijs!bot, VolkovBot, TXiKiBoT, SieBot, Qbot, Alexbot, MelancholieBot, Luckas-bot, ArthurBot, Darkicebot, Xqbot, Trần Nam Hạ 2001, Saxi753, TuHan-Bot, EmausBot, ZéroBot, ChuispastonBot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, AlphamaBot, Addbot, AlphamaBot3, TuanminhBot và Một người vô danh

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

42

CHƯƠNG 21. XĂNG MÁY BAY

• an cốc Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_c%E1%BB%91c?oldid=26538939 Người đóng góp: Mekong Bluesman, Vương Ngân Hà, YurikBot, Newone, DHN-bot, JAnDbot, ijs!bot, VolkovBot, Randall uob, SieBot, Loveless, DragonBot, Qbot, Muro Bot, Luckas-bot, Ptbotgourou, ArthurBot, Rubinbot, Xqbot, Obersachsebot, D'ohBot, Bongdentoiac, TuHan-Bot, Cheers!, Cheers!-bot, Phuongmar11, AvocatoBot, AlphamaBot, Addbot, AlphamaBot3, TuanminhBot và 6 người vô danh

Ơ

.Q

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

Đ

ẠO

• Xăng máy bay Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C4%83ng_m%C3%A1y_bay?oldid=18510578 Người đóng góp: DHN, Mekong Bluesman, Vương Ngân Hà, Trung, Sz-iwbot, YurikBot, Apple, DHN-bot, ijs!bot, VolkovBot, Alexbot, TuHan-Bot, ZéroBot, Addbot, AlphamaBot4 và Một người vô danh

G

Hình ảnh

N

21.7.2

H Ư

• Tập_tin:1000_bài_cơ_bản.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/1000_b%C3%A0i_c%C6%A1_b%E1% BA%A3n.svg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: File:Wikipedia-logo-v2.svg Nghệ sĩ đầu tiên: is file: Prenn

TR ẦN

• Tập_tin:Ary-logid_souwêye_flate_dins_for.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cf/Ary-logid_souw% C3%AAye_flate_dins_for.jpg Giấy phép: CC BY-SA 4.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Lucyin • Tập_tin:BurningBinchōtan.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/BurningBinch%C5%8Dtan.jpg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: STRONGlk7

10 00

B

• Tập_tin:Butan.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f4/Butan.png Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Chuyển từ tr.wikipedia sang Commons. Nghệ sĩ đầu tiên: e original uploader was Teffoo tại Wikipedia Tiếng ổ Nhĩ Kỳ • Tập_tin:Butane-3D-space-filling.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/Butane-3D-space-filling.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

-L

Í-

H

Ó

A

• Tập_tin:Chem_template.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Chem_template.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: own work inspired by <a href='//commons.wikimedia.org/wiki/File:Chem_template.png' class='image'><img alt='Chem template.png' src='https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/64/Chem_template.png' width='48' height='48' class='thumbborder' data-file-width='48' data-file-height='48' /></a><a href='//commons.wikimedia. org/wiki/File:Chem_template.svg' class='image'><img alt='Chem template.svg' src='https://upload.wikimedia.org/wikipedia/ commons/thumb/a/ac/Chem_template.svg/46px-Chem_template.svg.png' width='46' height='46' class='thumbborder' srcset='https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Chem_template.svg/69px-Chem_template.svg.png 1.5x, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Chem_template.svg/92px-Chem_template.svg.png 2x' data-filewidth='400' data-file-height='400' /></a> Nghệ sĩ đầu tiên: Amada44

ÁN

• Tập_tin:Coal.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b6/Coal.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: http://resourcescommittee.house.gov/subcommittees/emr/usgsweb/photogallery/images/Coal_jpg.jpg Nghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Coal_anthracite.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/Coal_anthracite.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: http://resourcescommittee.house.gov/subcommittees/emr/usgsweb/photogallery/images/Coal, %20anthracite_jpg Nghệ sĩ đầu tiên: ?

TO

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

• Xăng Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/X%C4%83ng?oldid=26717664 Người đóng góp: DHN, Mekong Bluesman, Nguyễn anh ang, DHN-bot, Tdangkhoa, Ctmt, Namle, Trần ế Vinh, Viethavvh, JAnDbot, ijs!bot, Lovestar0311, VolkovBot, TXiKiBoT, Randall uob, SieBot, Loveless, Qbot, PixelBot, Alexbot, MelancholieBot, Luckas-bot, ArthurBot, Xqbot, TobeBot, ButkoBot, Hungda, Earthandmoon, Tnt1984, TuHan-Bot, EmausBot, CNBH, Cheers!-bot, Violetbonmua, MerlIwBot, Truongminhtn, Ngoctranghp, AlphamaBot, SantoshBot, Hugopako, Addbot, Fort123, Arc Warden, Tuanminh01, TuanminhBot, Pdt35198, TrieuNC, YufiYidoh, Én bạc AWB, Nvt220303 và 16 người vô danh

ÀN

• Tập_tin:Commons-emblem-copyedit.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e8/ Commons-emblem-copyedit.svg Giấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp:

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N

H

• an gỗ Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_g%E1%BB%97?oldid=23993381 Người đóng góp: Nguyễn anh ang, Arisa, YurikBot, Apple, Newone, DHN-bot, Dwhaj, JAnDbot, Huzzlet the bot, VolkovBot, TXiKiBoT, SieBot, Qbot, CarsracBot, Luckasbot, Xqbot, Doanmanhtung.sc, TobeBot, KamikazeBot, Tnt1984, TuHan-Bot, EmausBot, FoxBot, Cheers!-bot, MerlIwBot, JYBot, STRONGlk7, Kolega2357, AlphamaBot, Addbot, AlphamaBot3, TuanminhBot và 4 người vô danh

N

• an đá Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Than_%C4%91%C3%A1?oldid=23993350 Người đóng góp: Chobot, ái Nhi, Newone, Escarbot, JAnDbot, Genghiskhan, VolkovBot, Bd, SieBot, Loveless, Idioma-bot, Qbot, OKBot, BodhisavaBot, robot, Monedula, Luckas-bot, SilvonenBot, Ptbotgourou, ArthurBot, Xqbot, uongnm, Tuhan, Tranletuhan, TobeBot, Tnt1984, Saxi753, TuHan-Bot, EmausBot, Yanajin33, ZéroBot, DSisyphBot, JackieBot, FoxBot, ChuispastonBot, WikitanvirBot, Cheers!-bot, MerlIwBot, TuanUt, AlphamaBot, Hugopako, Addbot, OctraBot, TuanUt-Bot!, Tuanminh01, TuanminhBot, Dodongchien và 8 người vô danh

D

IỄ N

Đ

• File:Gnome-emblem-important.svg Nghệ sĩ đầu tiên: GNOME icon artists, Fitoschido • Tập_tin:Commons-logo.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Commons-logo.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: is version created by Pumbaa, using a proper partial circle and SVG geometry features. (Former versions used to be slightly warped.) Nghệ sĩ đầu tiên: SVG version was created by User:Grunt and cleaned up by 3247, based on the earlier PNG version, created by Reidab.

• Tập_tin:Cow_dung_cake.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Cow_dung_cake.jpg Giấy phép: CC BYSA 4.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Vijayakumarblathur • Tập_tin:Drying_cow_dung.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Drying_cow_dung.jpg Giấy phép: CC BY 2.0 Người đóng góp: http://www.flickr.com/photos/clodreno/321368069/ Nghệ sĩ đầu tiên: Claude Renault • Tập_tin:Ethanol-3d-stick-structure.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Ethanol-3d-stick-structure. svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp:

• drew this with ChemTool Nghệ sĩ đầu tiên: e original uploader was Keenan Pepper tại Wikipedia Tiếng Anh

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

21.7. NGUỒN, NGƯỜI ĐÓNG GÓP, VÀ GIẤY PHÉP CHO VĂN BẢN VÀ HÌNH ẢNH

43

• Tập_tin:Ethanol-xtal-1976-3D-balls.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5a/ Ethanol-xtal-1976-3D-balls.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Ben Mills • Tập_tin:Ethanol_-_Space_filling_model.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/26/Ethanol_-_Space_ filling_model.png Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Made with Ghemical & JMol Nghệ sĩ đầu tiên: JeanMi

.Q

• Tập_tin:Gasoline_in_mason_jar.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/39/Gasoline_in_mason_jar.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Burger

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

TP

• Tập_tin:Gnome-emblem-web.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Gnome-emblem-web.svg Giấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: HTTP / FTP Nghệ sĩ đầu tiên: GNOME icon artists

ẠO

• Tập_tin:HEUraniumC.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/HEUraniumC.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: http://web.archive.org/web/20050829231403/http://web.em.doe.gov/takstock/phochp3a.html Nghệ sĩ đầu tiên: ?

G

Đ

• Tập_tin:Isopentane-2D-skeletal.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c5/Isopentane-2D-skeletal.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

H Ư

N

• Tập_tin:Japanese_Binchōtan_(Japanese_high-grade_charcoal_produced_from_ubame_oak).jpg Nguồn: https://upload.wikimedia. org/wikipedia/commons/b/b5/Japanese_Binch%C5%8Dtan_%28Japanese_high-grade_charcoal_produced_from_ubame_oak%29.jpg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: STRONGlk7 • Tập_tin:Kerosene_in_mason_jar.JPG Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9a/Kerosene_in_mason_jar.JPG Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Burger

TR ẦN

• Tập_tin:Koks_Brennstoff.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/da/Koks_Brennstoff.jpg Giấy phép: CCBY-SA-3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Stahlkocher • Tập_tin:Kosmos_03.JPG Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b6/Kosmos_03.JPG Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Metzner

10 00

B

• Tập_tin:LPG_cylinders.JPG Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/LPG_cylinders.JPG Giấy phép: CC BY 2.5 Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Methane-2D.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/Methane-2D.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

Ó

A

• Tập_tin:Methane-3D-space-filling.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4b/Methane-3D-space-filling. svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Dbc334 (first version); Jynto (second version).

H

• Tập_tin:Methane-structure.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/db/Methane-structure.png Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

-L

Í-

• Tập_tin:Neopentane-2D-skeletal.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Neopentane-2D-skeletal.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Ben Mills • Tập_tin:Nfpa_f3.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d4/Nfpa_f3.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

ÁN

• Tập_tin:Nfpa_h0.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0a/Nfpa_h0.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Nfpa_r0.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/Nfpa_r0.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

TO

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

• Tập_tin:Gas_flame.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/Gas_flame.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: George Shuklin

ÀN

• Tập_tin:Ogatan(JapaneseBriquetteCharcoal).jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/Ogatan% 28JapaneseBriquetteCharcoal%29.jpg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: DryPot

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N

H

• Tập_tin:Feuerhand-SW.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Feuerhand-SW.png Giấy phép: CC BY-SA 2.5 Người đóng góp: Tác phẩm do chính người tải lên tạo ra Nghệ sĩ đầu tiên: Tobias R. – Metoc

Ơ

• Tập_tin:Ethanol_Flasche.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0f/Ethanol_Flasche.jpg Giấy phép: CC-BYSA-3.0 Người đóng góp: photographed at my own Nghệ sĩ đầu tiên: user:Leipnizkeks

N

• Tập_tin:Ethanol_Car.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Ethanol_Car.jpg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Uris took this photograph on July 11, 2005. It has a “copycenter” en:BSD license (Less restrictive than GFDL.) Nghệ sĩ đầu tiên: e original uploader was Uris tại Wikipedia Tiếng Anh

D

IỄ N

Đ

• Tập_tin:Pentane-2D-Skeletal.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/38/Pentane-2D-Skeletal.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: is vector image was created with Inkscape. Nghệ sĩ đầu tiên: Joel Holdsworth (Joelholdsworth) • Tập_tin:Pentane-3D-space-filling.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Pentane-3D-space-filling.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Petroleum_cm05.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Petroleum_cm05.jpg Giấy phép: CC-BYSA-3.0 Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

• Tập_tin:Portal-puzzle.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Portal-puzzle.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: User:Eubulides. Created with Inkscape 0.47pre4 r22446 (Oct 14 2009). is image was created from scratch and is not a derivative of any other work in the copyright sense, as it shares only nonprotectible ideas with other works. Its idea came from File:Portal icon.svg by User:Michiel1972, which in turn was inspired by File:Portal.svg by User:Pepetps and User:Ed g2s, which in turn was inspired by File:Portal.gif by User:Ausir, User:Kyle the hacker and User:HereToHelp, which was reportedly from he:File:Portal.gif (since superseded or replaced?) by User:Naama m. It is not known where User:Naama m. got the idea from. Nghệ sĩ đầu tiên: User: Eubulides

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial

www.twitter.com/daykemquynhon https://plus.google.com/+DạyKèmQuyNhơn

www.facebook.com/daykem.quynhon www.daykemquynhon.blogspot.com

44

CHƯƠNG 21. XĂNG MÁY BAY

• Tập_tin:Propane-2D-Skeletal.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7d/Propane-2D-Skeletal.svg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: is vector image was created with Inkscape. Nghệ sĩ đầu tiên: Joel Holdsworth (Joelholdsworth) • Tập_tin:Propane-2D.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Propane-2D.png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

.Q

• Tập_tin:Timber_DonnellyMills2005_SeanMcClean.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Timber_ DonnellyMills2005_SeanMcClean.jpg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Chuyển từ en.wikipedia sang Commons by Roberta F. using CommonsHelper. Nghệ sĩ đầu tiên: SeanMack tại Wikipedia Tiếng Anh

TP

Diễn đàn hỗ trợ giáo dục : Đ/C 1000B Trần Hưng Đạo Tp Quy Nhơn Người sáng lập : Nguyễn Thanh Tuấn - Chủ quản tài nguyên : Nguyễn Thanh Tú

ẠO

• Tập_tin:WikiProject_Geology.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e7/WikiProject_Geology.svg Giấy phép: CC BY-SA 2.5 Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

Giấy phép nội dung

N

21.7.3

G

Đ

• Tập_tin:Wiktionary_small.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Wiktionary_small.svg Giấy phép: CC BY-SA 3.0 Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

TO

ÁN

-L

Í-

H

Ó

A

10 00

B

TR ẦN

H Ư

• Creative Commons Aribution-Share Alike 3.0

D

IỄ N

Đ

ÀN

www.daykemquynhon.ucoz.com

U Y

• Tập_tin:Tibet-5874_-_Something_smells_here!_(2212605065).jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/78/ Tibet-5874_-_Something_smells_here%21_%282212605065%29.jpg Giấy phép: CC BY-SA 2.0 Người đóng góp: Tibet-5874 - Something smells here! Nghệ sĩ đầu tiên: Dennis Jarvis from Halifax, Canada

DẠY KÈM QUY NHƠN OFFICIAL ST&GT : Đ/C 1000B TRẦN HƯNG ĐẠO TP.QUY NHƠN

N

H

• Tập_tin:Sugarcane_field.jpg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Sugarcane_field.jpg Giấy phép: Public domain Người đóng góp: http://www.ars.usda.gov/is/graphics/photos/dec97/k7151-3.htm Nghệ sĩ đầu tiên: Photo by Sco Bauer

Ơ

• Tập_tin:Question_book-new.svg Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Question_book-new.svg Giấy phép: CC-BY-SA-3.0 Người đóng góp: Chuyển từ en.wikipedia sang Commons. Created from scratch in Adobe Illustrator. Based on Image: Question book.png created by User:Equazcion Nghệ sĩ đầu tiên: Tkgd2007

N

• Tập_tin:Propane-3D-space-filling.png Nguồn: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Propane-3D-space-filling. png Giấy phép: Public domain Người đóng góp: ? Nghệ sĩ đầu tiên: ?

Đóng góp PDF bởi GV. Nguyễn Thanh Tú

www.facebook.com/daykemquynhonofficial www.facebook.com/boiduonghoahocquynhonofficial