&
JONE BERGARA
4 5 6 7 8 12 14 15 16 17 18 20 3
Earra herriya, earra earra...
Igogailuan topo egin berri duzun goiko tipoari, Egualdi earra!- Arocenaneko Juanillok esango lukeen moduan esan, zerbait esateagatik eta bainuetxe alderuntz pasian. Beti betikoak bidean. Bainuetxetik Sastarraina, Oilutz pasa, Agittan harria ikutu eta buelta berriro ere bainuetxera, uda datorren horrekin presaka, asko eta asko ipurdi gaineko mitxelina pixka bat jaisteko asmoz. Eta nola ez, eguneroko hiruzpalauko gizon ilada, San Joanetik bainuetxera behera eta gora, patxadaz, hantxe hauek ere. Betiko pertsonak, betiko bidea, betiko ordua, betiko hitzordua, baina beti zerbait berria kontatzeko, agian hauei eskatu beharko genizkieke d a n b o l i nerako gai berriak, edota eguneko gaien zerrenda danbolineko buzoi berrira botatzeko esan. Itzulian aurrera, erreplikako kamioien hautsa irensteko asmorik ez eta gora bidean, herri isila (batzuetan), txikia, baina bizia. Semafororik ere ez du eta! esango luke kanpoko haurren batek. Gu harro hala ere. Noizean behin norbaiti. Aaaaaaaaaaa baina guk bainuetxea!, amorruz barne-barnetik ateratzen bazaio ere. Zer dute ba, beste herriek Zestoak ez duenik? Zinea! esango luke bakarren batek. (A zer erantzun tipikoa) Nola! Ba ez du ba! ikusteko modukoa izango litzateke gaztetxe zaharraren aurrera eraman eta honek jarriko lukeen aurpegia. Parkean, betiko emakumeak, adin ezberdineko haurren guraso eta zaintzaileak, egunero batera, bakoitzak bere taldetxoa, bere eserleku edo txokoa, lantoki batean bezalaxe, haurrak aitzakia, elkar ezagutzen, haurren aitzakiarik gabe ere elkar ongi ezagutuko ez balute bezala. Pixka bat haruntzago, parketik entzuteko moduan futbolistak puntuak gora eta puntuak behera. Izan ere, sekula futbolaz interes txikienik izan ez dugunok ere beste konturik izan al dugu ba aspaldian! Arratsaldea aurrera doan neurrian, “zortzi zurito” edo “bost beltz” izango da asko eta askoren arratsalde onak emateko modua tabernako sarreran. Ez al da ba, sanoa, lagun artean patxadaz eta eskuan baso bat hartuta poteatzen ibiltzea? Alkoholaren beharra! esan lezake norbaitek, baina, kontua ez da edatea, lagun artean bildu eta asteak eman duenaz jardutea baizik. Semafororik ez duen herri hau, lurrean marra asko baditu ere bizi-bizirik dago, askotan herri hutsa dirudien arren. Agian guk geuk zestoarrok bakarrik aurkitzen badugu ere, agian guk geuk zestoarrok bakarrik bilatzen dugulako, ostiral batean goizeko ordu txikienak arte Xalbadorren heriotzari kantatzen jarraitzeko indarra ematen digun herria. Egunerokotasun iraunkor eta patxadatsua. Lagunartea behar dugunean kuadrila ireki bat eskainiko digun herria. Bakardadea behar dugunean isiltasuna emango digun bazterra eskainiko digun herria. Hauxe bai herria!
INKESTA
ENBIDOA
PREFERENTE
GUGGENHEIM- E N
UDALEKO BERRIAK
M1
3
Z E R IRAKURRI, ZER ENTZUN
DANBOLIN- Z U L O
PORRUSALDA
AGENDA
a rgitaratzailea : Danbolin Zulo elkartea. Kultur Etxea. Gurutze z/g. 20740 Zestoa (Gipuzkoa) Telefonoa: 943 14 71 23 d anbolin : Jone Bergara, Edurne Korta, Olaia Salegi, Manuel Arregi, Jon Artano, Nagore Telleria, Urko Canseco, Margari Eizagirre, Joxeba Larrañaga, Mireia Orbegozo
d iseinua eta maketazioa : Eneko Aristi l aguntzaileak : Arturo Rodriguez (argazkiak), Zestoako Bertso Eskola. i nprimategia : Gertu (Oñati). l ege gordailua : SS-1108/2000 ISSN : 1576-9429
JAUNARTZEAK
Ene Jaungoikoa! !! Txoko ho-
netan idazteko proposamena luzatu zidaten eta baiezkoa eman nuen. Orain, zer idatzi da nere buruhaustea. Asteburuero egin ohi dudan bezala, bi egunkari erosi ditut patxadaz irakurtzeko eta bide batez idearen bat ateratzeko. Hala, lagun batekin topo egin eta egunkariak hartu dizkit titularrei gainbegirada bat emateko. Bat aski ondo ezagutzen du, baina bestea ikustean ez duela ezagutzen esan dit (ez duela irakurri esan nahi zuela pentsatu dut) jakin bazekien, ordea, grupo Correokoa zela eta “que plural� atera zaio. Hedabideen artean telebista da gutxien atsegin dudana. Azken bolada honetan lo egiteko baino ez dut ipintzen, bai baitakit minutu gutxira lo geratuko naizena. Atzo, etxeko bakardadea hauste aldera kutxatxoa jarri nuen eta ametsik ederrenean murgilarazi ninduen. Esnaera, ordea, ez zen batere ona izan. Debate politiko baten sarrera egiten ari ziren, betiko pertsonaiak aurkezten. Instintiboki mandoaren bila jo nuen, baina zoritxarrez ez daukat eta, zoritxarrez diot, horrek, behinik behin, zappingnaren aukera ematen
...
z
er dakizu Sansinenea industri poligonoari buruz?
Auzoari on egiten dion bitartean eta balBa, oso gutxi dintza onetan dakit horri bu- egiten duten biruz. Haundia da- tartean, ba, oso la, eta multina- ondo. Nik uste zionalen batek dut bizitza etorri behar due- emango diola la. Horrekin ta herriari. Izan oso gustora. Nik ere, Arruan gazuste horrek me- te askok hanka sede haundia egin du eta denegingo diola da aldetik-eta Zestuko herriari. nahiko eskas Oso positibotzat gabiltza. Arruak jotzen det. beti izan du beM. CARMEN re xarma, baina pixka bat ETXEBERRIA orain hilda dago. Orduan ba, mugiurte mendua ekarriko du horrek, betiere, gauzak ondo egiten badira, bere gune berdeekin-eta...
56
LOLA ANDRES CURA
52 urte
Ez dakit, poligono industrialen bat edo egin behar dutela hor, ezta? Ba, oso ongi iruditzen zait. Herriari lana ematen badio, eta hori dana... Baina ez dakit gauza handiegirik. Batzuk diote datozen enpresak erabakita daudela, langile eta guzti, Ba hoixe, poeta hor ez dala ligono bat egin herriko jende asbehar dutela, besko sartuko, ez terik ez dakit. Ez diola herriari lan daukat idearik, askorik emango. noiz bukatuko Horixe da dakiduten. Baleike dan guztia, multinazional bat gehiago ezin dut ere etortzea, auezer esan. topista onduan EUGENIO dago-eta... Nik uste Arruarentzat POZO positiboa izango dala. Mendiak urte eta ibaiak aldatu egingo dirala? Eztet uste ezer aldatuko danik.
38
J. DOMINGO ARRIOLA,
44 urte
Ez daukat idearik. Baina argazkia eta guzti atera behar al didazue? Puff! Beno poligonoarena ongi egongo da, ez? Zer egin behar dute enpresaren batzuk edo eraiki? Zein alde positibo eta negatibo? Ba horrek kalte egingo dio ingurugiroari, baina gaur egun langabezia nola dagoen ikusita, ba... Garrantzitsuagoa izango da lana sortzea, ezta? Kalte hori geldiezina da, agian bihar bertan autopista bat egingo dute hor... Hori ez dago gure esku, eta beste alderdiari begiratu beharko diogu.
ANTONIO DINIS
21 urte
Ezer ez, ez dakit ezer. Maxi-Eroski bat egin ber omen dute, ezta? Ba, zeozer horrela esan didate, gehiago ez dakit. Nik uste herriari aberastasuna ekarriko diola. Industria, edo etxebizitzak... herrian gauza hoiek egitea ondo dago, nik hala pentsatzen det. Gehiago ezer ez. Baina galdera pikantiaguak egin beharko zenituzkete, ezta?
IHINTZA ACEDO
23 urte
“ ” h MADRILGO ARTE DRAMATIKO
ESKOLATIK GUTUNA:
Nik uste antzerkia ez dela inoiz desagertuko. Paradoxa badirudi ere, antzinako Arte hau etorkizuneko artea ere badela pentsatzen dut. Eta hori ez Antzerkia sortzen dutenen (egileak, aktoreak, zuzendariak eta ikuskizunean partaide diren guztiak) borondateagatik, zuek ikusleok etorkizunean ere antzerkiak jarrai dezan nahiko duzuelako baizik.
Iakovos Kampanellis
“
Beraz, nik uste, Antzerkiak beti iraungo duela, gizakiak ez baitio inoiz utziko bere ezagutzaren agoniarekin bizitzeari, norbere buruaren eta bakoitzaren ekintzen ikusle existentzial izateko beharrak gidatuta.
”
Miguel Medina, ezbeharrez hil berri zaigun maisuaren oroimenez... zuk erakutsi baitzenigun ulermena eta maitasuna direla mundua aldatzeko armarik boteretsuenak.
Amancay Gaztañaga
...
baitu inolako esfortzurik egiteke. Mugimendurik txikiena ere egiteko alferkeria horretan nire denbora preziatua eskaini nien beren betiko esamesei. Ez dakit zenbat iraun zuen, baina nahikoa, erraiak kiskaltzeko. Gehiago jasan ezin eta atzamarrez baliatuz kate ezberdinetan begiratu nuen Gran Hermanoren bila, ni bezain alferrak diren beste batzuekin identifikatu nahian, agian. Lerrook idazteko unean hauteskundeen ekuatorean aurkitzen gara eta dagoeneko gogaituta nago. Hala ere, gaur egunkarietako titulu eta azpititularrak irakurtzen jarri naiz lagun arteko solasaldietan zerbait esan ahal izateko. Orriak eta orriak pasa ditut mugimendu mekanikoan. Titular handietatik txikietara jo dut. Beste emakume bat hil dute. Ene Jaungoikoa! Ustezko hiltzailearen izena hiru hizkitara mugatzen zen. Amorrua eta ezina sentitu ditut. Lehen Jaungoikoa esan dut. Hori ez bada Jesus izena hitzetik hortzera erabiltzen dut nire espresio moduan, baina ez dakit Goigoikoa ados egongo den nik amorrua sentitzearekin. Hau ere, beharbada, eskomulgatzeko arrazoia izan daiteke. Ez pentsa nire asmoa Elizarekin sartzea denik, ez. EL MUNDOren esanetan, zenbait apezpiku pertsona batzuk eskomulgatzearen alde agertu dira “por anteponer la Nación a Dios”. Rouco kardenalak informazioa ukatu egin du. Egia balitz, ordea, Eliza bide okerretik joango litzatekeela irizten diot. Elizak badauka atzera zer begiratu eta mila bider barkamena eskatuta ere, Konstantinopla ez du berreraikiko. ALAZNE OLAIZOLA ALBERDI
5
onela hasi zen, martxoaren 27an, mundu osoan ospatu zen antzerki egunean irakurri zen manifestua. Nire lerro hauek, artikulu bat baino gehiago, interpretazio ikasle baten zalantzen adierazpena dira. Manifestu horretan adierazten dena egia izatea gustatuko litzaidake. Orain dela hiru urte hasi nintzen Goi Mailako Arte Dramatiko Eskolan interpretazioko espezializazioa ikasten. Hemengo kafetegian egunero, dramaturgoak, eszenografoak, zuzendariak eta aktoreak elkartzen gara. Guztiok, geroari begira, helburu bera dugu: arte eszenikoetan aritzea. Bertan sartzeko froga gogorrak gainditu behar izan genituen. Behin barruan gaudela, erabateko ardura eta erantzukizuna eskatzen duten lau urteko ikasketei aurre egin beharra daukagu. Hau dena pasa ondoren, nire galdera honako hau da: Eta gero... zer? Bizi dugun aldiaz jabetzen naiz; garai bateko, une historiko, politiko eta sozial bateko emaitzak gera... Eta non geratzen da Artea momentu hauetan? Zertarako balio digu erakusketa bat ikusteak, musika entzuteak edo antzerkira joateak? Dagoeneko agortu den zerbait al da? Aberatsen eta intelektualen entretenigarria? Bigarren Mundu Gerrako garaiko antzerkigile Bertolt Brecht-ek pentsatzen zuen antzerkia protestatzeko eta borrokatzeko modu bat zela. Historian zehar antzerkiak hainbat zentzu izan ditu, botere gehiago edo gutxiago izan du; herri xehea manipulatzeko erabili izan da, borrokatzeko modu bezala ere bai, Gortearen entretenigarri... Gaur egun, ordea, bere zentzua eta norabidea galdu al ditu? Artea gizakiaren behar bat da, espresatzeko modu bat; antzerkia bizitzaren esentzia espresatzen digun artea da, ikuslearekin hartu-eman zuzena duena. Beraz, agortu ezina. Ikasketa hauek amaitzean, oztopo berri bati egin beharko diogu aurre: antzerkia besteak ulertzen eta errespetatzen duena aurkitzen den geldiunetik atera eta bide berriak azaltzea. Aspalditik datorren borroka da, orain guri dagokigu jarraitzea, eta ikusleari zera ulertzea:
Guayasamin pintore ekuadortarrak zioen bezala, artea maitatzea da; antzerkia besteak ulertzen eta errespetatzen erakusten digun artea da, begiak irekitzen dizkigu mundua eta bizitza ulertzeko; gizakia bere osotasunean agertzen digu. Antzerkia magia da, jolasa, borrokatzeko beste era bat, ludikoa. Aldi berean irakasle eta ikasle bihurtzen zaituena... Nik hemendik, Madrilgo ikastetxe honetatik, egunero munduaren, bizitzaren ikus-entzule, aktore, zuzendari... zareten guztioi besarkada bat bidaltzen dizuet. Eta gogorarazi, artea adierazteko modu bat baino gehiago dela: askatasun pertsonalerako bidea.
kalariekin osaturiko taldeak, tartean, azpeitiar eta azkoitiarren laguntzarekin, oso irudi ona eman du denboraldian zehar. Oiartzunen gertatu zena albo batera utzita, onartu behar da taldeak bigarren amaitu duela meritu propioz eta beste taldeek ere jokatzen dutelako. Baina nork ez zuen bere taldea lehen postuan ikusteko ilusiorik? Eta nork ukatu datorren denboraldian herriko taldea hirugarren mailan ikusteak eragindako zirrararik? Orain promozioa gelditzen da, azken malda. Oso zaila izango da helburua lortzea, baina amets egiteak ez dio inori kalterik egiten. Gertatzen dena gertatzen dela, talde osoari zorionak eman behar dizkiogu eta inork espero zuena baino hobeto ibili direla aitortu beharra dago. Ezin dugu ahaztu lagun talde baten lana eta esfortzua. Gutxitan ikus daiteke ikusi
Ontzaren
Ez, ez da izan ontzaren gauerdiko eztula. Futbolean jokatzen duen lagun talde baten lanaren ondorioa izan da. Preferenteko futbol taldeaz ari naizela antzemango zenuten, dagoeneko. Maila horretako aurrekontu txikienarekin bigarren amaitzea ez da lan makala izan. Denboraldia ez zen oso ondo hasi. Beheko postuetan murgildu ziren berehala. Herriko futbol zale guztiak au-
gauerdiko eztula
?
rreko denboraldiaz oroitu ziren. Aurreko denboraldian entrenatzaile berria iritsi zen taldera eta gauzak ez ziren oso ondo joan. Sufrimendu askoren ostean mantentzea lortu zuten. Aurtengoan beste entrenatzaile bat etorri zen Zarauztik. Jon Alberdiren gidaritzapean ekin zioten 2000-2001 denboraldiari. Besteak beste, bailarako beste taldeek nahi ez zituzten jokalariekin osatu zuen taldea. Oinarrian herriko jo-
duguna. Bertokoen eta kanpotarren oniritzia eta miresmena irabazi ditu taldeak. Guri gelditzen zaigun bakarra zorionak ematea eta aurrera jarraitzeko esatea da.
URKO CANSECO
J ardunian
ANDONI ZULAIKA. 28 urte ditu Andoni Zulaikak. Beste bost mendizale lagun hartuta lurrean den mendi garaienetako bat eskalatzera joan zen duela gutxi. Apirilaren lehenengo egunean abiatu ziren Nepal aldera Andoni eta lau beratarrak. Astebete beranduago batu zitzaien Oriol Rivas Andorrarra. Eguraldi petralak ez die utzi mendia igotzen.
“ ”
Mendian ez dugu ezer egiterik izan eta penetan etorri gara
NOLA
I Z A N Z E N B I D A I A M E N D I M A G A L E R A I N O?
Katmandura iritsi ginen lehendabizi. Hura turistaz jositako hiria da, Donostia dirudi: garagardoa kanpotarrentzat, internet-era konektatzeko aukera bazter guztietan... Oriolek, Andorrako lagunak, Lhasa, Tibeteko hiriburua oso polita zela esana zigun eta horregatik planak aldatu genituen. Katmandun hegazkina hartu eta, Lhasara joan ginen... Hegaldia zirraragarria izan zen Himalayaren bihotza gurutzatu baikenuen. Lhasa zoragarria da. Hara sartzeko baimena lortzea ez da hain erraza eta han apenas ikusi genuen turistarik. Sinesgaitza da erlijioak duen indarra paraje haietan. Mendietatik-eta errezatzera iristen zirenak
guri begira geratzen zitzaizkigun, sekula kanpotarrik ikusi gabeak zirelako. NOLAKOA
DA
SHISHA PANGMAKO
KANPALEKU
N A G U S I A? Zortzi lagun egon gara bakar-bakarrik
5.200 metroko altueran. Kanpaleku erraldoietako giroa sahiestea nahi genuen eta hori behintzat lortu dugu. Erronka handia zen gurea, guk aukeratutako bidetik behin bakarrik igo direlako Shisha(Pangma)ko tontorrera udaberrian.
K ANPALEKUAN
N A Z K A T Z E K O A S T I A I Z A N D U Z U E.
Bai, gogorra izan da han mugitu ezinda egon beharra. Zelai berde ederrak eta aintzira bat topatuko genuelakoan joan ginen, eta dena zuri ikusi dugu. Juanito Oiartzabal, Josu Bereziartua eta konpainiarekin (TVEko Al filo de lo inposible espediziokoak) izan ginen Katmandun eta Xigatzen.
NOLA
I Z A N D I R A G A I L U R R E R A K O A H A L E G I N A K?
ZEIN
IZAN DIRA
UN E LATZENA E T A
Lhasa
G O Z O E N A? Gozoena Lhasan. Zirraragarria izan zen menditik etortzen ziren erromesekin topo egitea Yokango tenpluan; gogorrena buelta hartzeko momentua izan da zalantzarik gabe. Borroka asko egin behar da horrelako mendi batera joan ahal izateko. Ia bi urteko lana da: dirua biltzen, denbora asko detaile denak prestatzen beste kontuak albora utzita...
Z E R E K A R R I D U Z U E M O T X I L A N E U S K A L H E R R IR A? Hango kulturatik ikasitakoak behintzat hartu
ditugu. Andeetan ere beste mundu bat ikusi genuen, baina ni gehiago harritu nau Tibetek. Jende ona da hangoa baita oso-oso zikina ere, azalean pilatuta izaten dute zikinkeria. Horrez gain ez dugu ezer ekarri. Juxtu-juxtu arropa pixkat eta opari batzuk. U D A N Z E R, M E N D I R A A L A H O N D A R T Z A R A? Uda partean Alaskan izango naiz, hara baikoaz neska eta biok lan pixkat egin, plater garbitzen, eta ingelesa ikastera. Eskerrik asko elastikoa erosi duzuen guztioi, eta baita herriko udalari ere emandako laguntzagatik. JON ARTANO
7
Nahiko aldrebesa izan da dena. Txinako gobernuak jarri zigun ‘gidariak’ karaoke-tabernetako gaupasak besterik ez zituen gogoan. Nyalan mendi magaletik gertuen dagoen herrian gaua egin eta goizean goiz yak-ei zama jarri gainean eta gorantz egiteko asmoa genuen guk. Iritsi ginenean ordea mara-mara ari zen elurra eta zain egoteko esan ziguten. Desesperatzen hasita geunden... Hamar
egun behar izan genituen kanpaleku nagusia jarri nahi genuen tokira iristeko. Kanpaleku nagusira iritsi eta laister sei mila metrora igo ginen gaua han eman eta klimatatzeko. Gaua izugarria izan zen, hango tximista eta hango trumoi-hotsa. Biharamunean berriz behera. Bigarren saiakeran 6.500 metrora gaua pasa ostean behera jeitsi beste erremediorik ez genuen izan.
g
GIORGIO ARMANI JANTZI DISEINUGILEAREN ERAKUSKETA BAKARRIK EZ DA IKUSI AHAL GUGGENHEIM MUSEOAN. ZESTOAKO ESKOLAKO 3. MAILAKO HAMAIKA NESKEK ETA HIRU MUTILEK EGINDAKO LANAK ERE HAN IZANGO DIRA IKUSGAI. IZAN ERE, NESKA-MUTIL HORIEK BILBOKO GUGGENHEIM MUSEOAK ANTOLATUTAKO ARTEA IKASBIDE PROGRAMAN PARTE HARTU BAITUTE IKASTURTEAN ZEHAR. MANU MUNIATEGIANDIKOETXEA ARTISTA GIDARI DUTELA, ZENTZUMENAK LANDU DITUZTE ARTEAREN BIDEZ: IKUSMENA, UKIMENA, USAIMENA, ENTZUMENA ETA DASTAMENA. ESPERIENTZIA ARRAKASTATSUA IZAN DA; UMEAK ZORATZEN EGON DIRA ETA ZENTZUMENEI BURUZKO BESTE IKUSPEGI BAT IREKI ZAIE. ARTISTA BERARENTZAKO ERE, ERRONKA INTERESGARRIA IZAN OMEN DA. BERA BESTE IKASTOLA BATZUETAN IBILITA ZEGOEN KLASEAK EMATEN, BAINA BETI BERE LANA AURKEZTEN EDO ZEKIENA AZALTZEN; BAINA ORAINGO HONETAN BESTE GAUZA BAT IZAN DA: BAI UMEEN ETA BAI ARTISTAREN ALDETIK, BESTE LEKU BATERA JOATEA, BESTE LEKU BERRI BATERA; ETA AHALEGINA ALDE BIETATIK, EZ BAKARRIK UMEEN ALDETIK. ARTEA IKASBIDE ERAKUSKETA EKAINAREN 12TIK UZTAILAREN 15A ARTE EGONGO DA ZABALIK GUGGENHEIM-EKO 103. ARETOAN. IZANGO EGUN HAUETAN
uggenheim-en
o neska-muZestoako eskolako 3. mailak o Guggentilek ikasturtean zehar Bilbok ea Ikasbide Art ko heim museoak antolatuta na, zer da Bai e. programan parte hartu dut nolatan Zestoako Artea Ikasbide programa?, horretan? Gai eskolako ikasleak programa uen. jakin nahian, eskolara jo gen honi buruz zerbait gehiago programan aride sbi Ika olatutako Artea D a n b o l i n: Guggenheimek ant hori? ma zer da Artea Ikasbide progra tu zaretela jakin dugu, baina, manek u didaktikoa Natalie Lieber E s k o l a: Artea Ikasbide egitara ggenheim Musew York-eko Solomon R. Gu 1970. urtean sortu zuen Ne artearekin erlatako ikastetxe publikoetan har i hir , zaz unt lag u dir oaren ma honek, tea erabaki zutenean. Progra zionaturiko ikasgaiak murriz en ditu eta aruera artistikoen bidez indartz ikasketa planeko gaiak jard a egingo duena. batzuen bitartez, eskolan lan tista bat izango da, tailer programa honetan? D : Eta nolatan Zestoako eskola ituz aurkezspegi berri honetan oinarr E : Arteak eskaini dezakeen iku in harremanetan, Giza gorputzak ingurunearek tu genuen gure proiektua: ate fĂsiko, psikien dituen estimuluek ongi-iz zentzumenen bitartez jasotz a. ko eta sozialean duten eragin goko 6 ikastea, Euskal Autonomi Erkide Bagenekien zaila izango zel aurrera jarraitzea ie horrelako aukera, baina txeri bakarrik ematen baitza eratuen artean e poza! Gure proiektua auk erabaki genuen, eta, hara gur izango genuen batekin lana egiteko aukera sartu zen, eta, beraz, artista erakusteko. Guggenheim Museo bertan eta egindako lanak Bilboko eraD : Benetan Guggenheimeko
joxeba larrañaga fernando arzallus eneko aristi
kusketa ofizial batean parte hartuko duzuela? E : Bai, bai. Ekainaren 12tik uztailaren 15era bitartean 20002001. ikasturtean Artea Ikasbide egitarauan parte hartu duten ikasleek egindako lanen erakusketa izango da. Eta gureak han izango dira, noski, parte hartu duten beste bost ikastetxeetako ikasleenak bezalaxe. D : Eta nor izan da, bada, zuekin lana egin duen artista? E : Manu Muniategiandikoetxea bergararra izan da, eta oso gustura aritu izan gara berak emandako ikusp egi eta lanarekin. Baina, aprobetxatuz azkeneko lanak buka tzen ari dela, zergatik ez diozue berari galdetzen mota horre tako lan batean nola sentitu den?
--
...
--
--
--
itxura hori eman”. aude, bada forratu edo bad ez eta ak, din ber des zuk larruzkoak, kotoizkoak dira, beste bat Pilota horietako batzuk kristalezkoak, eta , kanika burdinazkoak, artilezko ponpoi horiek n da”. ma moduko zerbait egi horiekin guztiekin bildu iek usain desberhor eta zitzaizkien umeei atu ban zuk bat txo ote P besteak xaboia, zten: “batek txokolatea, dinak eraman behar zitu n dira baina berizoa (batzuk usteldu egi amoniakoa, gasolina, txo atzen zaien). u ahal izan dute, zer pas raiek ere ikusi eta usaind plastikozko ontzi (bilduma bat) egitea eta bat eta pal zen ia ide Eta desberdin. ume bakoitzak bi usain baten barruan sartzea”, Manuk bubait ideia ere ibili zituen Usaimenarekin beste zen a hurrengo eguakordatzen nintzen, nol ruan: “ni San Joan sutan ; orduan pentsatu ten zuten ke-usaina (...) iza a tut har k opa arr n nea gainera kultu(...) oso imajina polita da; nuen su handi bat egitea da... eta nik oduko atal bat da, gai bat ra ikusten da, gure bizim ak zintzilikatu; kin ipini eta gero jertse nahi nuen denak jertseare ibili eta gero, poltsa batean sartu, ketan horrelako jertse batzuk in”. rek ina nheim guztia ke-usa zabaltzen duzu eta Gugge i ald berean soibakoitzak soinu bat, eta “Bideoan aurkeztu ume undotan aurgrabatu”. Bakoitzak 30 seg nua egin, eta hori bideoz tiak grabatu ziren a. Soinu aurkezpen guz keztu behar zuen soinu e etik, eta muntaketarik gab bideoz bata bestearen atz
9
Edozein objektu hartu eta eskola inguruko bazterretan bildutako buztine z tapatzen zuten; horrela, objektuar berezko itxura ed i o forma kendu eg iten zioten; gero litako objektu de es tanak batera jarri eta guztiari ura botatzen zitzaion; ha la, buztinezko fo rma arrunt hartatik jektuak azaltzen obziren berriro. Man uk dioenez, lehenengo esperie ntzia hori izan ze n “pixka bat kaos bezala; orduan ko nturatu nintzen no n sartuta nengoe (...). Ez da zuk na n hi duzuna, da ha iek agintzen dutena...”. Esperientzia oso polita izan ze n eta handik aurre ra beste gauza fra nko egin zituzten . Pelikula bat hartu zen abiap untutzat. Han, pe rtsona bat irteten zen eg unero New York -eko kale kantoi tera eta argazki ba bat ateratzen zuen egunero-egunero, beti ordu berdin ean. Hemen, berri z, “egunero, ordu berean, elkartzen ginen jolastokian ; erdi-erdian futb leko marratxoa da ogo eta han ipintze n ziren, borobilean, bakoitza usar y tirar kamera ho rietako batekin eta egunero argazki bana ateratzen zu ten , bata barrurantz begira eta bestea buelta eman eta ka np orantz; eta ideia zen hori (k amera edo borobi l ho ri) begia zela, ez dakit munstro baten-edo begi ba t, ik astolaren begia, eta horrek ha rtzen zuen eguner ok o argazkia”. “Pentsatu nuen um eekin lotutako ze rb ait erabiltzea ukimena lantzeko , kanikak edo ba loia. Kanikekin hasi, pilotak, balo iak eta gauza boro biletan testura
...
---
--
Manuk. Esrobilena” dio bo n la n ze hau ri izan i Manu naiz, “Niretzako ho a esaten du «n nheimen ere. et t ge n ba ug G da n da (a t, jartze ua egin tzea azalduko adago aulki ba », txaloen soin “b ra : di da k oa en al tz a tx ra et nda... inua... nela ga ten dudan so a, txistua, ezta perientzia ho ero korrokad eta nik aurkez G da .). (.. na ) la ra di ko sten entzumenez nak txaloka ha tebek daude eta de ea um ko en... Gure ur la esko ematen genitu aitzen da”. k am ta n le ina: ki ru te pi be ba u “Lehen uta beti rd azkenean kant a landu zuten. ko batean sart ti en as am pl st te da bat du n Azkeneko lanarekit ematen zen, orain ez; orain ematen oa, txupatxus bat, txikle bat, gomaz, ko la eta tielak ta ba re lana hori ze nitos edo horr tetzean pirule gu sa gu en ni an te an ba es eta rbilpoltsa txiki eimekoekin natzea hara hu eramaten da nuen Guggenh ltsatxo bat ba in po eg o a ak rb kael ; be rr da a et anuk ho ki gazia eta pika-pika; osatu zuen M k gatza du, ja op se pr to a ni Et sa . gu k” ; en da oriona kusi handia du arria suertatz tulua oso... Z enarekin zeri aitza interesg am m st “E da . ri maze, er ea n nd a du (iza o barruan); go tzen zen je iten duen ah ak beste testur eg le r ik ze tx , a ho; na da ai a oa na, tam ika... Ber et ramelua gozo hor dago usai o) eta pika-p ro ed ge a ; ut ak fr a ur st re er te eta gain a da eta zapo produktuaren oso zabala da te testura bat ez at es Iz (b .). go (.. da a uk do na da”. stela dena da koa ere oso on umeen umee tza falta... be
B A T . Z e n t z u m e n a. “Lan hon etan erakutsi dugun gauza bak arra da inguruari balore gehiago ematea” dio Manu Muniat egiandikoetxeak. Berak ere hur bile ko erre alitateaz jarduten du bere lanetan, eta egitura ezaguna edo arruntak erabiltzen ditu: atea k, leihoak, aulkiak, paletak... umeekin lana egiteko ere, ing Zestoako urua aztertzea pentsatu zuen Manuk. Zer dela eta? Umeari, jaiotzean, ageri zaion ingurua, mundua, ez da ulertzek o batere erraza berarentzat. Hai gauza ditu bere inguruan...! Bai nbeste na, mundu zail horretan orie ntat zeko, zentzumenak ditugu: iku entzun, ukitu, usaindu, dastatz si, eko... tresnak. Gaur egun, iku smena eta entzumena erabiltz gehien. Gure gizartean jasotzen en ditugu dugun informazioaren %94a ikusmena eta entzumenaren sotzen omen dugu, eta %80a bid ez jaikusmenaren bidez bakarrik. Hori guztia horrela izaki, um ketan sekulako garrantzia du eare n hezizentzumenak ondo ezagutzea k. Eta hori izan da helburua esp honetan ere: umeak pentsarazte erie ntzia n jartzea, zentzumenak landuz. “Nik egin nahi nuen abstrak kontzeptu mailan sartzea, nah zio edo iz eta kontzeptu edo ideia hor iek oso sinpleak izan; eurek jaso kontzientzia hartu, egiten dut edo en irratia, egiten dituzten jok oak, adibidez, bada keinu txik nez, beste gauza bat bihur dait i bat egiezkeela; kontzeptua edo idei a dela inportanteena momentu eurentzako. Nik nahi nituen hor reta n pixka bat astindu, eta harriga rria da umeek zer erraztasun zein gauza hartzeko, edozein duten edogauza e!”. Eskola-umeen zen tzumenak lantzeko artean oin Manu. “Nik uste dut arteak ask arritu da o laguntzen duela beste arlo batzuetarako abstrakzio puntua tzen”, dio berak. harB I . Abstrakzioa, kontzept u a k. Txikitan, oso mugatua da umeak zentzumenei buruz due ezagutza, baina denborarekin n sendotzen joaten da; “lehen usa indu bi gauza ziren...” esan dig lako zuzendariak esperientzi u esk oaren hasiera aipatuz. Pixkana ka, zentzumenak ezagutuz, erab iliz –ale-
gia, pentsatuz– joaten gara gure ingurua ulertzen. Hasieran, zen tzumenen bidezko ezagutza hori zen ezaugarri orokorretatik abia gautzen da, eta denborarekin gauza horiei buruzko informazio zehatza goa lortzen joaten gara (gure beh arren arabera). Umeak, askotan, nahikoa du gauzen ezaugarri bak batzuk ezagutzea, eta ondorioz, an behar dituen ezaugarri horiek bak arrik irudikatzen ditu (margotu, buztinez egin...). Adibidez, hasi era batean, aita eta ama nahiko garbi adierazten ditu galtza edo ren irudiarekin, hau da, automat gonaikoki abstrakzioa egiten du. Hel duok ere gauza bera egiten dug maiz: esate baterako, komunak u bereizterakoan –gizonezkoen ikon oak galtzak ditu, emakumezkoen gonak–. Umeen abstrakziorako ak gaitasuna nabaritu da eskolan ere. Hara zer dioen Manuk: “Askota n esan ohi da: «umeei egin behar diezu loretxoa horrela, eurak uler tzeko». Ez, umeari esaten badiozu edozein zirriborro lore bat dela , eta gero ikusten badu lore bat, abst rakzio puntu hori denek dute (...) umeak hartzen dizu edozein gau za”. Mapa bat aztertzerakoan, umeak lorearekin erabili ohi duen abst rak-
ç-
11
. tzen dugu helduok ere zio-sistema bera erabil n dena da gibizitza osoan. Gertatze ar beharrezkoa da gure beh ri ho un tas ela, Manuk gai o gar Gai horietaz ari Zentzumenen abstrakzi ten duela prozesu hori. egi e, gab u rat n ntu ko ere egiteko amantala kentze zakiak automatikoki, bat amak “telefonoz berba en bat un lag e ber u: tu dig izketa eta makina anekdota bitxi bat konta ten aurrez aurreko elkarr eiz ber do on , ait nb no ez zuten, , amantala kenzuen”. Bere zentzumenek idea aurrean balu bezala ask sol ik, gat rre ho ea; etaren arteko ald baten bidezko elkarrizk z egiteko ere. sak eta emankorrak ditzen zuen telefonoz hit zentzumenak oso aberat re gu ez, den n ste Iku . a z t i titzeko eta adierazH I R U . Bidea, ema esperientziak umeen sen ko du mo n are ten du n -umeek egi ageri soilik zia horretan ez baitira ra, eta Manuk eta eskola dira. Izan ere, esperient ak ain bik sna tre nda eskolao egi zek horiekin bat teko gaitasuna indart ak, gozokiak... Objektu nu soi k, tea po n, iak azk , arg neroko bizitzaren burru objektu fisikoak, alegia k, gauzak ukitzeak, egu zea tet ebe urt de: dau azioak ume haien guztien burut kontzeptuak. nek sortutako ideia edo me tzu baina garrantzizen re bak, hau da, gu entzia horretan emaitza eri esp , riro ber eta in ezin da du Manuk, beh zia. Eta gehitu du: “igoal Horregatik azpimarratu eta artistaren esperient een um a, ber n liteua iza zes pro on bat egin, edo tsuagoa izan dela egite entzia filmatu, katalogo eri esp da; zen dit ik gel een batean beharko zuk erakutsi eta dena bideo kusketa batean bukatu era , rez har abe hal k, rre nela dio: erientzia ho ste momentu batean ho ke... Nik ez dut uste esp rua... pentsatzea...)”. Be bu en eur ), eak Interesga(um . ak den dauden edo ez dau (...) helburua ziren eur horietan usainak ondo te po ea ar beh tu ri ira edo txarra; ho da inpor“esperientzian ez da beg erientzia ona izan den esp zea det gal eta tea joa gana rriena izango zen umeen tanteena”.
SANSINENEA POLIGONO INDUSTRIALA: ERRONKA ANBIZIOTSUA 2000ko urriaren 26an ekin zitzaion Arroa Behek Udaleko Euskara Zerbitzuak batera Zestoa Herria Ikerketa Beka 2001 deialdia egin du. Bekaren
udaleko berriak .
helburua Zestoako ahozko tradizioa eta kultura ondareari buruzko ikerlana egitea eta emaitzak herritarren artean zabaltzeko urratsak proposatzea da. Lanak bakarka nahiz taldean aurkez daitezke eta egileek 12 hilabeteetako epea izango dute lana bukatzeko. Bekaren zenbatekoa 1.000.000 pezetatakoa (6.010,12 euro) izango da. Eskabideak jasotzeko azken eguna ekainaren 30a da. Besteak beste, interesatuek lana nola egingo luketen agertuz, memoria bat aurkeztu beharko dute. Informazio gehiago jaso nahi duenak Udaleko Euskara Zerbitzura jo dezake.
Udako Euskal Unibertsitateak (UEU) 29. ikastaldia prestatu du aurtengo uztailerako. Uztailaren 2tik 6ra Miarritzen hainbat ikastaro izango dira, besteak beste: Euskal literatura munduratzeko itzulpen lantegia, Globalizazioaren paradoxa, Euskal Herriko Klimatologia eta Meteorologia... Ikastaldiek Iru単ean izango dute jarraipena uztailaren 16tik 27ra. Hemen ere hainbat alor jorratuko dira: Artea eta komunikazioa, Giza eta gizarte zientziak...
Zestoako Udalak UEUko ikastaroetan parte hartzeko langabetu eta ikasleei dirulaguntza
eskaintzen die matrikularen %50a ordainduz. Dirulaguntza eskatzeko epea matrikulazio garaia ixten denetik hamabost egunekoa izango da. Beraz, badakizue animatu ezkero, azkar ibili.
Bestalde, Udalak bidali digu beste ohar interesgarri bat ere. Orain dela gutxi arte deitura euskaratu nahi zuenak Epaitegira (Azpeitira gure kasuan) jo behar izaten zuen buruzpideak egitera. Gaur egun herriko udal-bulegoetan egin daiteke deitura euskaratze hori, burokrazia eta papeleo amaigabean ibili beharrik gabe. Ekaingo erreplika dela eta, hitzaldia eta mahainguru bat antolatu zituen Zestoako Udalak apirilaren 24an eta 25ean. Lehenengoan, Javier Belzak (Ekogarapen S. L) Ekaingo proiektuak eragindako herri garapena. Hausnarketa estrategikoa deituriko azterketa aurkeztu zuen. Hiru atal jorratu zituen hitzaldian: Zestoako Turismoa historian, Ekaingo erreplika eraiki aurreko egoera (baliabide turistikoak, ostalaritza, dendak, turisten jarrera...), eta Ekaingo ereplikaren ondorioz sortuko litzatekeen egoera. Belzaren esanetan, Ekaingo erreplika eta inguruko instalazioak egiteak interes kultural handiko gune bat sortuko du eta, ondorioz, bisitari dezente erakarriko ditu. Potentzial hori ondo aprobetxatzeko, hau da, Zestoaren garapenaren lagungarri izan dadin, agente ekonomikoek jabetu egin behar dute erronka horretaz, eta egoera berri horretarako prestatzen hasi behar dugu denok. Maiatzaren 25eko mahainguruan, berriz, erreplikaren garapenari buruzko azalpenak eman ziren: eraikuntza eta faksimileak nola doazen, finantzaketa eta egutegia, museologia ikuspuntua, Ekain ondare integrala (gizakiaren lana eta ingurunea elkartuta), bailara babesteko Plan berezia, e. a. Dirudienez, Zestoak badu etorkizuna. Baina horretaz, hurrengo alean hitz egingo dugu zabalago. Zestoako Udalak, 1998ko abenduaren 22an, Osinbeltz harrobian aurreikusita zeuden bi leherketa egiteko Industria Sailak emaniko baimena eten zuen. Honen aurrean, "Cantera de Zestoa, S.A."k Zestoako Udalaren aurka auzi-errekurtsoa aurkeztu zuen. Epaiketa luze baten ondoren, Epaitegiak erabaki du Zestoako Udalaren erabakia legezkoa izan zela eta enpresari ez zaiola inolako kalte ordainik aitortzen.
o Sansinenea industria-poligonoa eraikitzeari. Erabilera industrialerako eremu honek 362.097 m2 hartuko ditu bere baitan. Gipuzkoako handiena izango da, eta A-8 autopistako Zestoa-Zumaia irteeran kokatuko da. Egitasmoak bi aldi ditu, eta lehenengoa urte honen bukaera aldera amaituko dela espero da. Nolanahi ere, ezinezkoa da lanok guztiz noiz burutuko diren zehaztea, oraindik erabat adostu gabeko negoziazioen menpe baitago. Proiektuaren sustatzaileak berriz, hiru dira: Sprilur (Lur eta Industria-Eraikuntzen Eragintzarako Elkartea, Eusko Jaurlaritzaren menpeko erakundea), Gipuzkoako Diputazioa eta Zestoako Udala.
muan bertan. 362.097m2 dira guztira, autopista sarreratik Tellendi poligonoa bitartean, Arroako herrigunearekin ia muga eginez. Eraikiko diren metro karratuak, gutxi gorabehera, erdia pasatxo izango badira ere, lur-multzo handia da, Gipuzkoako handiena izango da, oraingoz behintzat. Bestalde, poligonoa bi zatitan banatuko da: •Jabetza pribatuko lurrak. Hau lehen faseari dagokio. •Sprilur eta Gipuzkoako Diputazioaren lurrak. Zati honetan, eremurik handiena izanik, enpresa berezi bat, handi bat, jartzea pentsatu izan da beti. Multinazional baten aukeraz ere hitz egin izan da... Iazko urriaren 26an hasi ziren alderdi pribatuaren eraikuntza-lanak. Eremu honek 28.000m2 inguru izango ditu. Oraindik ezer gutxi ikus daitekeen arren, industriaguneaz gain zati komertziala egokituko da bertan (dendak, bulegoak...). Lehen fase honek urte bukaerarako-edo amaituta egon beharko luke. Bigarren fasea aldiz, ez dakigu jarraian egingo den ala ez. Izan ere, itxura denez, badaude hor kokatu nahiko luketen enpresa handi batzuk. Eta horiekin izandako harreman eta akordioen arabera garatuko dira lanak, hein handi batean. Horrela bada, hainbesteko industria-poligonoar sortzeak jende dezenteri lan egiteko aukera emango diola pentsa daiteke. Ez dakiguna da enpresak aldatu baino ez diren egingo ala berriak sortuko diren, baina biak fenomenoak ere gerta daitezke. Dagoeneko izugarrizko eskaria dagoela behintzat argi dago: Azpeitia, Urnieta, An-
Gauzak horrela, herritarron etorkizunerako garrantzitsua izango daitekeen gai honi buruz gehiago jakin nahirik, honelaxe galdetu diogu Joseba Azpeitia Zestoako alkateari: Nola azalduko zenizkioke herritar bati Arroa Behean kokatuko den industriagunearen nondik norakoak? doain, Zumaia, Durango eta beste hainbat tokitako jendearen informazio eskaera izan dugu udaletxean. Interesa badago, eta gune pribatua berehala beteko dela pentsa daiteke. Honek guztiak dezenteko bultzada eman diezaioke Arroa Beheari, baita, neurri txikiagoan bada ere, Zestoa osoari. Jakina, kanpotik hainbat jende etor daiteke hona bizitzera, eta zenbat eta ezagunagoa izan udalerria, hainbat hobeto bai herri termalarentzat, bai Ekaingo erreplikarentzat eta baita beste edozein helburu aurrera eramateko asmoentzat ere.
OLAIA SALEGI
13
1975eko programatan izendatu ziren jada industriagune gisa Sansinenea poligonoan kokatuko den lur horiek. Arrazoi sozio-ekonomikoak medio, urte pila bat pasa da harik eta azken hirulau urteotan industria-garapenerako beharra birsortu den arte, gaur egun industriguneak eratzeko joera baitago. Alde batetik, hainbat eta hainbat industria zaharkituta gelditu badira, bestetik, teknologia modernoei esker industria berriak ari dira sortzen. Arroari dagokionez, ondo kokatutako industrialdea da, autopista sarrerako lur ere-
MAIATZAK
ZESTOA
13 K O
HAUTESKUNDEEN EMAITZAK GURE HERRIAN
ERROLDA
2001eko Aut. 2636 1998ko Aut.
G I P U Z K O A ERROLDA
BOTOAK %
561.834
LEGEBILTZARKIDEAK
EAE
BOTOAK %
LEGEBILTZARKIDEAK
ERROLDA
ABST.
EAJ- EA
EH
PSE-EE
EB
614(EAJ)+ 454(EA)
611 864
PP
ABST.
EAJ- EA
EH
PP
PSE-EE
EB
ABST.
EAJ- EA
EH
PP
PSE-EE
EB
%15,36 %21,12 112.363 %20,03
1.813.205 362.641 %20,10
HAUTESKUNDEEN BALORAZIOA
1.399
201.734 44,7 12 599.746 42,7 33
PNV-EA Zestoan maiatzaren 13ko hauteskundeak EAJ-EA koalizioak irabazi ditu 1.399 boto jasoaz, 1998an baino 331 boto gehiago (%31ko igoera). Arrakasta honen zergatiak, gure ustez, hauek lirateke: 1.IBARRETXE lehendakariak Indarkeria eza eta elkarrizketaren alde eginiko apustua, honako lau puntu hauetan laburbildua: -Indarkeria eza eta giza eskubideak defendatzea. Bai giza eskubideei. -Elkarrizketa politikoa. Bai elkarrizketari -Euskal gizartearen erabakiak errespetatzea. Bai errespetuari. -Gizartea eratzea. Bai euskal gizarteari. 2.- Euskal abertzaletasunaren ardatza EAJ-EA da. Herriak ETAri eta bere jarduera odoltsuari ezezko borobila eman dio. Herri honek ez du bere beharrik ezertarako. Tregua amaierarekin herritarren itxaropenak hautsi zituen. Eta EHren berakada hortik dator, ez diolako behar den bezalako erantzuna eman ETAri eta bere ekintzei. 3.- Aukera erabilgarria izan da EAJ-EA, arazoei aurre egiteko. Bai euskal abertzaletasunaren gidari eta ardatz gisa, bai PPk suposatzen duen pentsamendu bakar eta uniformatzailearen aurka. 4.- Azken batean, herri honetako biztanleek hauteskundeetan bere nahia adierazi du: ez ETAri. Bai elkarrizketari.
Zestoako EAJ-PNV eta EA
68 60
80 68
48 33
69.286 81.804 73.085 23.558 15,3 18,01 16,2 5,2 4 4 4 1 142.784 323.918 250.919 78.448 10,1 23 17,8 5,5 7 19 13 3 HAUTESKUNDEEN BALORAZIOA
EH Pasa den maiatzaren 13ko autonomikoetan, Euskal Herritarrok hautes-elkargoak emaitza txarrak izan zituela aitortu beharrean gara, izan ere bi urteren buruan emaitza historikorik onenak izatetik emaitza txarrenak izatera heldu baikara. Arrazoiak bat baino gehiago izan daitezke, batetik “espainolismoaren inbasioaren� beldurrak botoemale abertzalea PNV-EAren magalean biltzera eraman duela esango genuke. Honi, Suetena hautsi ezkero ETAren jardunak gure botuemaleengan izan duen eragina gehitu beharko genioke. Bestalde, azken hilabeteotan hartu ditugun hainbat erabaki, euskal gizartean txertatzeko gai izan ez garelakoan gaude, hau da, Gasteizko legebiltzarra uzteak, adibidez, mezu abertzalea PNV-EAren eskuetan utzi du eta iragan bi urte hauetan landutakoarekin kontraesanean genbiltzala irudika zezakeen. Ondorioz, PNV-EAren garaipen elektorala itzela izan da eta neurri batean horrek poztu edo kontsolatu egin gaitu, nahiz eta azken egunotan jelkideek PP-PSOEri botatako maitasun keinuak batere atsegin ez. Gure ustez, nazio eraikuntzaren inguruko estrategiak ez digu hutsik egin, berau martxan jartzeko bitartekoen erabilpenak baizik, eta esan beharrik ez dago, badugula zer pentsatu eta zertan gogoeta eginik. Horretan gaude.
Zestoako Euskal Herritarrok
zer irakurri, zer entzun.
IZENBURUA: B a l e e n b e r b a r o a
EGILEA: E d o r t a J i m e n e z . ARGITALETXEA: T x a l a p a r -
ta
“Sebastian da nire grazia, denbora batez kasik ahaztu ere egin nuen arren, eta Zubileta da gure etxe-hagekoen izena...”. Hitz horiexekin ontziratu gintuen Edorta Jimenezek, Mundakako idazleak, abenturazko istorio honetan duela lau urte. Gainera, litekeena da, nobela honen jarraipena aurki kalean izatea. Honatx kontakizunaren garaia: XVI. mendea azken hatsa ematear dago, Novo Orvisetik ekarritako urre eta zilarra ez dira aski Gaztelako inperio erraldoiaren habe ustelduei eusteko. Felipe II.ak inoiz izan den armada indartsuena osatu nahi du Ingalaterrako Jornadarako. Enbata lehertzear dago Euskal Herriko itsasertzean... Agure baten oroitzapenei esker, protagonista gazte baten begietatik ikusiko dugu Euskal
...
itsas hegiko paisaia. Zubiletako Sebastianek mukitsu izatetik gizon izaterako bidea di-da batean egingo du. Hor ezagutuko ditu bale ehiza latza, maitasunaren gazi-gozoak, gorrotoa, beldurra, jakin-mina... eta makina bat buruhauste ekarriko dizkion hilketa bat. Batzuetan tramaren tempoak bizitasuna galtzen badu ere, irakurketa erosoa da hau. Eta hiztegi aberatsa du gainera. Argitaratu eta berehala gaztelaniara itzuli zuten. Eta oraintxe ari dira testua italierara itzultzen. Bada zeozer. Baleen berbaroa ez da izango euskaraz idatzitako nobela historiko biribilena. Baina itxasoko kontuak, eta historia, maite dituzuenok gozatu ederra hartuko duzue nobela honekin. Izan ere kresal usaina darie liburuko orri guztiei. Jon Artano Izeta
...
Petti: Arrazoiak. Gaztelupeko Hotsak . Amets bat estreinako diskoare-
kin lortutako onespenaren ondoren, Petti abeslari beratarrak Arrazoiak bere bigarren diskoa kaleratu du. Lehenengoak bezalaxe, Arrazoiak-ek kantu ilun eta zirraragarriak eskaintzen ditu, barne-barnetik sortutakoak. Izan ere, gitarra akustikoan eta ahotsean oinarrituta egon arren, Pettiren lanek zerikusi gutxi dute Euskal Herriko kantautoreekin, eta bere musikan errazagoa da Nick Cave, Mark Eitzel edota Nick Drake baten eragina antzematea. Lan honek hamaika arrazoi ematen ditu Pettiren munduan sartzeko.
Non Demontre: Non Demontre. Gaztelupeko Hotsak . Sei bat urtez la-
nean aritu ondoren, Non Demontre Elorrioko taldeak bere lehenengo diskoa kaleratu du. Azken aldian boskote izatetik laukote izatera igaro da taldea eta horrek ere eragin zuzena izan du taldearen gaur egungo soinuan: indartsua eta trinkoa. Hardcoretik abiatzen dira elorriotarrak, baina une lasaiagoei ere tartea uzten diete, eta Esan Ozenki Joxe Ripiau taldearekin Karibe aldera baretasuna zein oldarkortasuna baeraman gintuen Iñigo Muguruzak. Oraingoan, ordea, sona, kunbia, reggaea eta salsa teragarriak direla erakusten dute. atzean utzita, gitarra berriro hartzea eta kantu indartsuak egitea erabaki du Irungoak. Gainera CDa bideo-klip interaktibo Beste bi taldekide bildu ditu Sagarroi bat –zuk zeuk aukeratzen duzu proiektura, eta hardcore azkar eta indarprotagonisten pausoak– eta kantu tsua egiteari ekin dio. Meatzaldea taldearen bisual bat jasotzen dituen CD-Rom estreinuan, kantu berriez gain, hainbat batez lagundua dator.
Sagarroi: Meatzaldea.
.
moldaketa ere jaso ditu: Silvio Rodeiguezen En el claro de la luna, Beti Mugan taldearen Homo homini lupus eta Joxe Ripiau beraren Bizitza triste eta ederra. MIKEL LIZARRALDE
15
dEa n b o l i n uskal presoen egoera salatzeko, elkartasun ekintza egin zuten zenbait solidariok ekainaren 2an. Bereziki Unai Parot presoak jasotako jipoia salatu zuten. hirurak aldera, EuskoTren konpainiako autobus baten gainera igo ziren zazpi lagun. Autobusa bi ordu egon zen geldirik errepidean, eta zirkulazio arazo ugari sortu zituen. Azkenean, Ertzaintzak autobusera igo ziren zazpi lagunak eta ekintza hur-
Katalanak euskaraz, guk zergatik ez?
J
b
biletik jarraitu zuten beste sei lagun ere atxilotu egin zituen. Atxilotuei desordena publikoak eragitea leporatu zien Ertzaintzak. Arratsaldean zehar askatzen joan ziren atxilotuak, azkena gaueko hamaikak aldera libratu zutelarik.
artzelonako Hizkuntza Eskolako 23 ikasle eta bi irakaslek aste beteko egonaldia egin dute Zestoako geltoki zaharrean. Bartzelonan euskaraz bizitzea oso zaila da, beraien hitzetan, eta urtean behin bada ere barnetegi txiki bat egitera animatzen dira aek-rekin. Bertara hurbildu eta denen izenean taldeko gazteena eta
...
...
zaharrena eseri dira gurekin hitz egitera. Annak 19 urte ditu eta Enriketak berriz 80. Enriketaren senarra Errenteriakoa zen jaiotzez eta bere amona, berriz, Irungoa. Familia du hemen eta berak dioenez, arrazoi nahikoa euskara ikasten hasteko. Orain arte egin ez badu, denbora faltagatik izan dela esan digu, baina hori bai, bere ustez inoiz ez da berandu euskara ikasteko. Annak berriz lagunak dauzka hemen eta Euskal Herria asko gustatzen zaio. Horrez gain, hizkuntzak ikastea gogoko du. Bartzelonatik Euskal Herrira zer ekarriko eta zer eramango luketen galdetu diegu besteak beste; zalantzarik gabe, eguzkia ekarriko lukeela esan digu Enriketak eta eraman berriz hemengo izaera alaia. Annak hizkuntza kataluniarra eta pantumaka ekarriko lituzke eta eraman euskara eta hemengo paisaia berdea. Beren ustetan, herri baten barne lotura hizkuntza da, beharrezkoa azken finean benetako komunikazioa egoteko. Eta hori lortu dute egun hauetan Zestoan. Oso herri polita eta lasaia da beraien iritziz, estilo tradizionalekoa; jakina, zortzi egunetan ezin gehiegi ezagutu, baina Santa Kutz jaiak bete-betean harrapatu dituzte eta jai politak eta herrikoiak direla iruditu zaie. Astebete aukeran gutxitxo dela esan eta berriz etortzeko asmo sendoa azaldu dute, bai beraiek eta baita elkarrizketan zehar inguratu diren gainerako ikasleek ere. Bejondeiela!!
Maiatzaren 20an oroimenez jarri zuen Arroako Joxe Mari Kortaren egindakoherriak eskultura
oxe Mari Kortaren hilketaren ondoren Arroa-Beheko Auzo Elkarteak erabaki zuen, besteak beste, haren oroimenez eskultura bat jartzea auzoko lekuren batean. Hori egin ahal izateko batzorde bat sortu eta dirua biltzen hasi ziren herritarren artean. Eskultura bere tokian jarri behar zenez, ekitaldi xume bat egitea pentsatu zuten, eta horixe izan zen maiatzaren 20an egin zutena. Lehenik, 10:30etan meza izan zen. Gero, txalapartaren doinuaren laguntzaz Joxe Mariren senideak eta adiskideak bertara
bildu, eskultura estaltzen zuen oihala kendu, bi minutuko isilunea egin, aurreskua dantzatu, senideei elkartasunezko sinaduraliburu bat eta argazki-albuma eman, eta azkenik, denak batera bertso batzuk kantatu zituzten, jasotako laguntza eskuzabala eskertu ondoren. Jendearen partehartzea handia izan zen, eta horrelakorik berriro egin beharrik izango ez denaren itxaropenez amaitu zuten ekitaldia, txalapartaren doinuaz lagunduta.
zulo
U r r e b e l t z a. Sebas Izeta, kotxe mekanikoa.
Kontrakoa dirudien arren, petrolioa merkea da; lur azpitik kotxeko depositora egiten duen bideak garestitzen du. Erregaia bera den-dena aprobetxatzen da, baina prezioaren %75 zergak dira. 1859. urtean egin zuen lehen petrolio putzua Edwin Trackek Pentsilbanian. Bere garaian txinatarrek banbu kainekin eta brontzezko hodiekin ere atera zituzten petrolio litro batzuk, baina ez dago zehaztasun handiegirik, eta Edwinena jotzen da aitzindari. Lehen saiakera hartan 21 metroko zuloa egin zuen, berak bakarrik. Gaur egun 900-5000 metro bitarte zulatzen dituzte, baina 70008000 metrora ere iritsi izan dira, 30 Eiffel dorre elkarren gainean jarrita. Zulatzen den toki guztietan ez da, jakina, petrolioa aurkitzen, batez beste hamarretik batean agertzen da. Erreserbak satelite bidez
Produktu miragarriak.
Ba omen dira eritasun eta gaitz guztiak, edo ia guztiak, sendatzeko edo, behinik behin, arintzeko ahalmena duten produktu eta tratamendu harrigarriak. Irrati, telebista, egunkari eta aldizkariek etengabe zabaltzen dituzte produktu hauen ondorioak. Beharbada, senitarteko eta adiskideek era hitz egiten digute haiei buruz. Mota eta tankera guztietakoak daude: argaltzeko pilulak, minaren aurkako eskumuturrekoak edo pultserak, erreumaren aurkako koltxoi bereziak, komunera joateko gailetak, depresioari aurre egiteko belarrak eta abar. Seguru asko, esperientziak erakutsi digu gaitzak ez direla bere kabuz osatzen eta ez dagoela sendabide errazik. Borondate handia behar da argaltzeko edo erretzeari uzteko, eta sarritan gaixotasun hau edo bestea sendatzeko erabiltzen dugun tratamenduak ez du emaitza onik izaten. Eta, bestetik, hain dira miragarriak produktu horien ondorioak... Zer galdu proba egiteagatik?
1
sendagaiak eta beraz, kontrolik gabekoak dira. Gure inguruan sistema zorrotza dago medikamentuak sailkatzeko eta hainbat baldintza bete behar izaten dituzte merkaturatu aurretik. Gogoratu produktu kontrolatuek sei zifrako zenbakia eduki behar dutela ontziaren goialdean eskuin aldean. .Sendagaiak, elikagaiak eta orokorrean irensteko diren produktuak ezin dira etxez etxe saldu. Gainera, ahotik irentsi edo larruazaletik xurgatzen diren produktu terapeutikoak osasun etxeetan soilik banatu ahal izango dira eta ez katalogoen bidez, telefonoz edo estetikako etxeetan. .Produktu kosmetikoak, baliagarriak izan daitezke gorputzaren kanpoaldeko atalak garbitzeko, larruazala babesteko edo egoera onean iraunarazteko, baina inoiz ere ez dute honelako eginkizun terapeutikorik betetzen: “zimurrak kentzen dira”, “azalaren zahartzea geldiarazten du”, “pisua galtzen du”...
2
3
Ez da gure asmoa produktu guztien eraginkortasuna zalantzan jartzea eta tratamendu farmakologiakoen eraginkortasuna bultzatzea, baina edozein kasutan garrantzitsua da, produktu bat erosi aurretik beti informazio zehatza eskatzea, izan ere, norbera da bere interesen defendatzailerik onena. MARISA BOUZAS
sia. Itsasontzia da biderik erabiliena, askoz ere errentagarriagoa delako. Baina badira oliobideak ere. Saudi Arabian bada bat eta Alaskan ere bai. Honek lurraldea iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du: 1275 km egiten ditu lur azpian eta hodiak 1,20metroko diametroa du. 3 urte behar izan zituzten eraikitzen. Hotzarekin petrolioa loditu egiten da eta, berez lodia denez, lagundu egin behar zaio bonben bidez, gizendu ez dadin. Ur azpiko garraioak duen galdera nagusia ihesarena da, ez baitakigu petrolio-ihesik izaten ote den. Petrolioak azken geldialdia, birfindegian egiten du, bertan dena aprobetxatzen da. Gurpilentzako produktuen soberakinak, eskuetarako krema egiteko, bizarra kentzeko espuma egiteko, kamisetak egiteko, betuna egiteko, imajina ezin daitekeen beste hainbat gauzatarako ere balio du petrolioak. Baina erregai bezala erabiltzen denean, asko kutsatzen du, eta bide honetatik neurri bat baino gehiago hartu dira, lantegietan esaterako ez dago gaur egun, erregai gisa erabiltzerik. Urre beltzaren erabilera ere, gero eta gehiago makurtu nahi dute urre berdearen aberastasunera
.
17
AURTEN HOBETO AURRE E G I T E K O, K O N T U T A N H A R T U A H O L K U H A U E K: .Hasteko, baliteke dirua galtzea, baina dirua besterik galduko ez bagenu... KONTUZ! Produktu miragarriak ez dira
egindako argazkiei esker bilatzen dituzte, eta uste badute azpian erregaia badela, eztanda txiki bat sortzen dute eta bibrazioei esker jakiten dute benetan azpian petrolioa baden ala ez. Irudi bat egiteko, petrolioa lur azpiko koltxoi moduko bat dela esan genezake. Petrolioa urri den, ez dago ziur esaterik, ekoizle eta lurralde bakoitzak gauza bat esaten duelako, baina EEBBetan erreserba ugari dagoen ustea oso zabaldua da. Garraioa da petrolioak duen arazo nagu-
a
genda ek
A I N E A N. . .
Kirolaz gozatzeko aukera zabala hilabete osoan zear; Preferentekoen Igoera Fasea, Regionalenentzat bultzakada ekar dezakeelarik, mendi irteera, txokoko partiduak, nesken pala txapelketa, herri arteko pilota partiduak...
6 8 8 10 14 15
ASTEAZKENA
Odol ateraldiak anbulategian 19:00etatik 21:00etara. OSTIRALA
Amalda abesbatzak kantaldia eskainiko du Zestoako Bainuetxean, gaueko 22:00 etan. OSTIRALETIK
-
LARUNBATERA
Presoen aldeko Pariseko Martxa. IGANDEA
Zikloturisten irtenaldia Zestoa-Lizarra (105 km) irteera goizeko zortzietan. Izena emateko: kiroldegia eta Bittoriano. OSTEGUNA
Presoen aldeko mahaiak aurkezpena egingo du gazteei zuzendua. Arratsaldeko 20:00etan Kultur Etxean. OSTIRALA
Mohamed Salem Euskal Herriko Frente Polisarioko arduradunaren eskutik hitzaldia izango da Kultur Etxean arratsaldeko 19:30 etan. Saharako egoerari buruz, eta batez ere haurren programaz hitzegingo da.
16
LARUNBATA
•
Dantzariak ibiliko dira kalez kale eguerdiko 12 etatik aurrera . Ondoren bazkaria izango dute Gure Txokoa Elkartean. Zestoako Senideak eta Amnistiaren aldeko Komiteak antolaturik, Pausoz-Pauso ekimena antolatu da “ 3/4 beteta dituzten euskal preso politikoak kalera” lemapean. Bi zutabe irtengo dira, bat Errezildik eta Zarauztik bestea, arratsaldeko 15:00etan eta 19:00ak aldera iritsiko dira Zestoara.19:00etan manifestazioa eta ondoren pintxo dastaketa udaletxe azpian.
17
IGANDEA
•
Elkartasun egunaren barruan. San Juan egoitzakoek Zumaian izango dute eskualdeko egunpasa. Ibilaldi Neurtua, IV. Zestoako Mugak. Zestoa-Lizardi Borda-Agiro-Arroa Goia-Aizarnazabal-Indamendi-Aizarna-Zestoa. Ibilbideak 36,5 km izango ditu eta beste ibilbide motzagoko bat ere izango da 20 km-koa. Parte hartzeko 500 pezeta ordaindu behar dira eta irteera goizeko 6:00-7:00ak aldera izango da.
19 20 22 23
ASTEARTEA
Hitzaldia: Bizkarrezurreko arazoei nola aurre egin. Hizlaria: Michel Marmier doktorea. Kultur Etxean arratsaldeko 18:30etan. Adin guztietako entzuleei zuzendua. ASTEAZKENA
San Juan egoitzakoek Lasaoko Gizakia Helburu etxera irtenaldia. Futbol partidua eta merienda, bertara gonbidapena luzatzen zaie lasaotarrei. OSTIRALA
Musika eskolako ikasleen urte amaierako kontzertua, udaletxe azpian arratsaldeko 18:00etan LARUNBATA
11:30, Uztapideren omenezko aurreskua Uztapide plazan. 12:00, Sendoa argitaletxearen Uztapideren idazlan guztiak liburuaren aurkezpena Udaletxeko Areto Nagusian. Partaideak: Antonio Zavala eta Joxe Mari Iriondo. 13:30, Bazkaria Uztapideren omenez, Portu jatetxean. 18:30, Musika eskolaren Trikitixa Jaialdia, plazan. 20:00, Uztapide II. Bertso Paper Lehiaketaren sari banaketa. 22:00, San Joan sua, futbol zelaian. Diapositiba emanaldia. 23:30, Dantzaldiak.
24 30
I G A N D E A.
San Joan eguna.Eguerdiko 12:00etan meza San Joango ermitan eta ondoren txaranga. Bazkaria Arozena jatetxean. LARUNBATA
Sahara eguna. Haima bat montatu, tea prestatu...Oharra: Oporraldiak bakean egitarauari buruzko informazioa Udal Gizarte Zerbitzuetako bulegoetan emango da.
zerbitzuak
E R A K U N DE E D O T O K I P U B L I K O A K
udaletxea udaltzaingoa gizarte zerbitzuak kultur etxea liburutegia hilerrietako zerbitzua asteburuetan musika eskola jubilatu eta pentsiodunen elkartea san juan egoitza sastarrain baserri eskola gizakia helburu parrokia postetxea suhiltzaileak zerga bulegoa inem urkome lapatx zabortegia kiroldegia ertzaintza OSASUNA
anbulategia farmazia gurutze gorria anbulantzia dya anbulantzia larrialdiak
KOMUNIKABIDEAK
DV berriemailea Arrate Irratia berriemailea Loiola Irratia IKASTETXEAK
Zestoako herri eskola ikasberri ikastola iraurgi urola ikastola GARRAIOAK
eusko tren la Guipuzcoana pesa piper u. elkartea TAXIAK
patxi Arregi "lopene" joxe mª Olaizola (uztapide) FARMAZIAK
maiatzaren 21etik 27ra otaño (zumaia) Eusebio Gurrutxaga Enp. maitzaren 28tik ekainaren 3ra ajuria (zumaia) Harategiko, 2 ekainaren 4tik 10era zurutuza (zestoa) Portale kalea, 1 OKINDEGIEN TXANDAK
943 147 231 943 147 006 943 813 297 943 222 222 943 813 849 943 464 622 112 943 147 133 943 812 632 943 814 458
943 147 977 943 151 246 943 810 210 943 150 228
943 150 677 943 811 159 943 212 699 943 852 587 607 186 006 943 147 476 943 861 104 636829242
943 147 006
romana apategi ertxin romana
JOATEKO
zestoa-donostia astegunak:
larunbatak: igandeak eta jaiegunak: oharrak: zestoa-azpeitia astegunak:
asteburua eta jaiegunak: zestoa-zarautz astegunak: asteburua eta jaiegunak: zestoa-zumaia astegunak:
asteburua eta jaiegunak: oharra:
zestoa-zumarraga astegunak: asteburua eta jaiegunak:
zestoa-bilbo-leioa astegunak: ITZULTZEKO
donostia-zestoa enpresa: astegunak: larunbatak: igandeak eta jaiegunak: oharrak: azpeitia-zestoa astegunak:
asteburua eta jaiegunak: zarautz-zestoa astegunak: asteburu eta jaiegunak: zumaia-zestoa astegunak:
asteburu eta jaiegunak: oharra:
zumarraga-zestoa astegunak: asteburu eta jaiegunak:
leioa-bilbo-zestoa astegunak:
la guipuzcoana 7:02(1)/8:00(1)/8:20(3)/9:12(1)/10:12/13:22(1)/14:12(1)/ 15:22/16:22/18:57(2)/19:57(2)
8:00/10:12/13:52/15:22/16:22/19:27 15:22/19:27
(1) “este”tik pasatzen da. (2) sarrera amaratik. (3)eskola egunetan.
eusko tren
6:15/6:45/7:15/8:15/9:15/10:15/11:15/12:15/13:15/ 14:15/15:15/16:15/17:15/18:15/19:15/20:15/22:15 6:50/7:30/8:30/10:30/11:10/12:30/13:10/14:30/ 16:30/17:10/18:30/19:30/21:30
la guipuzcoana
6:50/8:35/ 10:50/13:35/15:20/18:20 15:50/18:20/20:20
euskotren
6:40/7:20/8:25/9:20(1)/10:20/11:20/12:20/13:20/ 14:20/15:20/16:20/17:20/18:20/19:20/20:20/21:20 7:35/9:35(1)/10:35/11:55/12:35/13:55/14:35/16:35/ 17:55/18:35/20:35/21:35/22:15
(1)
Aizarnazabaletik pasatzen da.
euskotren
6:45/8:15/ 1:15/12:15/14:15/16:15/18:15/19:15 7:30/8:30/10:30/12:30/ 14:30/16:30/18:30/19:30
piper unibertsitarien elkargoa
6:25/7:10/13:10
la guipuzcoana
7:50/8:50/11:05/12:05/13:05(1)/14:05(1)/15:05/17:30/ 18:30(1)/19:30(1)/20:00(3)/20:30 8:50/12:15/14:30/16:00/18:00/20:00 18:00/20:00
(1) eskola egunetan “este”tik pasatzen da. (3) eskola egunetan.
eusko tren
6:30/7:10/8:15/9:10/10:10/11:10/12:10/13:10/14:10/ 15:10/16:10/17:10/18:10/ 19:10/20:10/21:10 7:25/9:25/10:25/11:45/12:25/13:45/14:25/16:25/ 17:45/18:25/20:25/ 21:25/22:05
la guipuzcoana
7:15/9:00/ 11:15/14:00/16:00/18:45 16:30/19:00/21:00
euskotren
6:00/6:30/7:00/8:00/9:00/10:00/11:00/12:00/13:00(1)/ 14:00/15:00/16:00/17:00/18:00/19:00/20:00/22:00 6:35/7:15/8:15/10:15/10:55/12:15/12:55(1)/14:15/ 16:15/16:55/18:15/16:55/18:15/19:15/21:15
(1)
aizarnazabaletik pasatzen da.
euskotren
7:35/9:30/11:30/13:30/14:30/15:30/17:30/19:30/20:30 8:45/9:45/11:45/13:45/ 15:45/17:45/19:45/20:45
piper unibertsitarien elkargoa
12:55/14:00/ 18:00/19:00/20:00
19
ekainak 17 ekainak 24 uztailak 1 uztailak 8
943 147 010 656 784 867 943 147 132 943 147 123 943 147 062 656 784 869 943 147 911 943 147 091 943 147 019 943 148 115 943 148 069 943 147 001 943 147 621 943 151 313 943 811 368 943 140 402 943 816 500 943 815 505 943 147 942 943 851 000
autobusak
Atzera begira. Garai bateko jaunartzeak? çgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgç
çgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgçgç