VORM & Inhoud 2018

2018

Nieuwe energie

Nieuwe energie 1

Geestelijke staat, waardoor men zin krijgt om te ondernemen

2

De batterij is volledig opgeladen

3

Veranderingsgezindheid, open staan voor vernieuwing

4

Een opgeladen mentale en/of fysieke toestand, aangewakkerd door positieve omstandigheden

10

Inhoud

Mobiliteitsoplossingen: Een onderdeel van ontwikkelen

16

VORM FLOW: Innoveren door te doen

20

1.000ste 6D woning

40

SOZA, Den Haag

47

Blurring concepten op Oostenburg

04 Voorwoord Hans & Daan

50

99 jaar en een beetje...

10 Mobiliteitsoplossingen 13 VORM Materieel 16 VORM FLOW 20 1.000ste 6D woning 22 K arakter, Leiden

22

Karakter, Leiden: Nieuwe energie van oude materialen

24 VORM veilig 26 CUBE in Tilburg University 33 Opladen - column Ewout Blinde 34 Modelwoning Houthaven 36 Timmerfabriek De Kievit 38 SOZA, Den Haag

24

Veilig werken is een echte ‘game changer’

44 B&U Awards 47 Blurring concepten op Oostenburg 50 99 jaar en een beetje...

52 Orderportefeuille 55 Colofon

VORM & Inhoud 2018

Van vliegtuignotitie naar totale procesinnovatie

“ De bouw is een veelkoppig monster ”

Links: Daan van der Vorm | Rechts: Hans Meurs

Voorwoord Hans & Daan

Op naar de stad!

2018 is een bewogen jaar geweest. Niet alleen voor VORM als bedrijf,

De markt: druk, druk, druk

maar voor de gehele sector. Als bedrijf zijn we geweldig trots op onze

Er is maatschappelijk een enorme druk om 100.000 woningen te maken,

vooruitgang

digitale

waarvan bij voorkeur 50 tot 80 procent voor lage en middeninkomens,

procesinnovatie VORM FLOW hebben we alle stappen van het

in

efficiëntie

en

leiderschap.

Met

onze

dus vooral betaalbaar. We halen er 70.000 (VORM in 2018: gestart met

ontwikkelproces in kaart en kunnen we sneller en beter reageren op

2.650) en dat is lang niet genoeg. Van die 70.000 zijn er naar wij inschatten

wat de markt van ons vraagt. We leren van onze fouten en kunnen onze

maar 30.000 sociaal en midden dure huur (VORM in 2018: gestart met

processen steeds verder optimaliseren. Onze bedrijven ontwikkelen

1.591). We hebben in de branche niet voldoende vakmensen. En door de

zich uitstekend onder de nieuwe structuur van leidinggevende teams

schaarste van producerende partijen exploderen de bouwkosten, nemen

en bewijzen dat de kwaliteit van de samenwerking met marktpartijen,

de faalkosten toe en wordt de samenwerking eerder slechter dan beter.

partners en opdrachtgevers steeds hechter wordt. Ons werkgebied

Dit begint ook te spelen bij adviseurs (architecten en constructeurs) en bij

verplaatst zich steeds verder naar de stad, waar we machtige

werkvoorbereiders, engineers en leidinggevenden in de uitvoering en

ontwikkelingen aanpakken en grootse projecten mogen bouwen. Het

ontwikkeling: iedereen is druk. Deze explosie van kosten heeft samen met

lijkt, nu de markt meezit, als vanzelf te gaan.

een forse grondprijzenstijging ook als gevolg dat eengezinswoningen in de Randstad vrij-op-naam-prijzen nodig hebben die starten vanaf 350.000

2018 is voor ons weer een topjaar geworden en gelukkig dragen nu alle

euro. Jonge gezinnen en oudere starters kunnen dit vaak niet betalen,

bedrijven bij aan het succes, tevreden klanten en het resultaat, maar

zodat de snelheid van verkopen afneemt. Ook zien we dat appartementen

daarover leest u in april 2019 in ons jaarverslag 2018 meer. Enorm

in de vier grootste steden zo duur beginnen te worden dat ook kopers die

bedankt aan iedereen die daaraan heeft bijgedragen, daar zijn wij trots

dit nog makkelijk kunnen betalen, beginnen af te haken. Zij kunnen wel,

op.

maar vinden het gewoon te duur.

Daarnaast maken we het ontwikkelen en bouwen steeds complexer: steeds langere ketens, steeds meer overhead, en die maken het de handen aan de woning vaak ook eerder moeilijker dan makkelijker. Ook de (semi-) publieke partijen doen hier aan mee. Nutsbedrijven kunnen het tempo niet bijbenen: er staan gewoon woningen gereed, die wachten op de nutsaansluitingen. Ambtenaren moeten meer en complexere projecten in dezelfde tijd oppakken (dat gaat natuurlijk niet) en gemeenten eisen – overigens terecht – meer betaalbare woningen en stellen verder een stapeling van versneld ingevoerde hogere eisen en vragen hoge grondprijzen. In combinatie met hoe de markt nu functioneert, is dit allemaal niet haalbaar. Het bouwen van woningen is een extreem veelkoppig monster. Dat hebben we in de branche vooral zelf gedaan.

“Meer handen aan de woning.”

Vakmensen binden We willen als VORM niet alleen nu en de komende jaren succesvol zijn; dat gaat namelijk zeker lukken met onze organisatie, onze samenwerkingen, onze opdrachtgevers en ons orderboek van bijna 2 miljard euro op toplocaties. Wij willen dat ook de komende decennia blijven en wij willen een nog veel grotere bijdrage leveren aan betaalbare woningen (sociaal en midden duur).

Het roer moet om. We beginnen met nog meer topvakmensen te binden.

6

Goede vakmensen willen vooral omringd worden door andere goede vakmensen. Zowel op de bouwplaatsen, in de fabrieken als op de kantoren.

En dan bij voorkeur in een combinatie van ervaren vakmensen met jonge aanstormende talenten.

Wij zien bij de ontwikkeling en realisatie van onze conceptwoningen (VORM Conceptwoningen BV en VORM 6D Wonen BV; we maken er circa 300 per jaar) dat de kwaliteit van de samenwerking en het inhoudelijke werk gemiddeld veel hoger is dan bij de uniek ontworpen projecten. De overhead is veel lager, de bouwkosten stijgen veel minder snel en het plezier van de betrokken medewerkers om hieraan te werken is veel groter. En als bijeffect trekt dit vaak de beste vakmensen, omdat ze veel meer samenwerken met andere goede vakmensen, hecht samenwerken en elkaar kennen. We gaan ook voor onze grote bouwprojecten een programma uitrollen om naast onze eigen vakmensen vooral de beste vakmensen aan ons te binden en ook veel meer handen aan de woning te krijgen.

Meer handen aan de woning Met onze ervaringen hoe het kan werken bij onze conceptwoningen gaan wij onszelf herorganiseren met het doel meer handen aan de woning te krijgen.

Alle noodzakelijke administratieve taken willen we weg automatiseren. Alle leidinggevenden gaan zich richten op het verbeteren van de samenwerking en het optimaal voorbereiden voor de schaarse vakmensen. Als het ons lukt om in de nabije toekomst alleen nog maar te werken met top vakmensen, als we de overhead in de keten kunnen verkleinen en als we onze samenwerking met derden en onderling met 30% verbeteren (uiteraard met inzet van alle nieuwe informatietechnologie die beschikbaar is), dan gaat de efficiëntie met 25% omhoog. En dat zal leiden tot 25% lagere bouwkosten, zodat wij ook met een gezonde marge aan de vraag van sociale en midden dure huurwoningen kunnen voldoen en wonen betaalbaarder wordt. Als ons dat in de hele branche zou lukken dan kunnen we makkelijk met z’n allen 100.000 woningen maken. En daar wordt iedereen in Nederland blij van.

Terug naar onze roots VORM gaat in 2020 terug naar zijn roots. We strijken dan weer neer in Rotterdam, de plek waar we nu negenennegentig jaar (en een beetje) geleden begonnen. De dynamische Maasstad past perfect bij onze reputatie van bouwers en ontwikkelaars van stedelijke projecten. Samen met een groot aantal jonge Vormers wordt nu de transformatie van het bestaande gebouw in Rotterdam voorbereid. In co-creatie, zoals we dat zelf ook graag inzetten voor onze kopers.

Nieuwe energie Het thema van deze VORM & Inhoud luidt ‘Nieuwe Energie’. Daarmee willen we benadrukken dat de marktomstandigheden en de vernieuwingen binnen ons bedrijf ons tonnen energie opleveren. We kijken in deze uitgave graag samen met u vooruit. In 2019 is het jaar waarin VORM samen met onze medewerkers, partners en opdrachtgevers zijn eerste centennium bereikt. Wat ons betreft is dat een prachtig tussenstation. We staan er even bij stil, maar daarna met volle energie door naar de stad!

“In ieder gebouw een combinatie van wonen, werken en recreëren.”

Opgeleverd

Energie zit op de juiste plek

In samenwerking met BPD

Handelskade, Nijmegen

Focus, concentratie en aandacht

We zijn verplicht na te denken over hoe mensen op onze locaties kunnen komen.

Met het vizier op de toekomst, houdt VORM zich niet alleen bezig met het ontwikkelen en bouwen van aantrekkelijke woningen op mooie locaties. Natuurlijk moet het woonproduct kloppen, maar ook het comfort van de bereikbare plek draagt bij in hoge mate bij aan het geluk van de bewoners. We vroegen directeur Concepten bij VORM Fransje Sprunken en expert Alwin Bakker van Future Mobility Network naar hun mening en de mogelijkheden op het gebied van mobiliteit.

Fransje Sprunken, directeur Concepten bij VORM

Zeventig procent van de mensen met een rijbewijs bezit nog steeds een privéauto. Toch kan binnenkort, wat Sprunken en Bakker betreft, de veelbesproken parkeernorm overboord. Fransje: “We denken dagelijks na over slimmere manieren om mobiliteit te integreren in onze projecten.

We kijken naar het aantal verwachte verkeersbewegingen rondom een gebouw en niet naar de parkeernorm. Wat voor vervoer en welke capaciteit zou daarbij passen? Zo hebben we onder de woningen op Binck Eiland een garage met juist meer parkeergelegenheid ingetekend dan voor de eigen bewoners nodig zou zijn. We weten namelijk nu al, dat bezoekers van buiten de stad hun auto’s straks in deze buurt gaan parkeren. Als bewoner wil je daar geen last van hebben.”

“Tachtig procent van onze ontwikkellocaties bevindt zich in de stad of vlak daarbuiten. We kijken altijd eerst naar de bereikbaarheid van de plek, met wat voor vervoer dan ook. Het SOZA-gebouw ligt dan wel in een Haags kantorengebied, maar buiten loop je direct tegen een NS-station aan. Werk je dus in Leiden, Delft of Rijswijk, dan is dit opeens een perfect bereikbare woonlocatie. Zijn die vervoersmogelijkheden er niet, dan moeten we daar vanaf het eerste begin samen met onze opdrachtgevers en gemeenten voor gaan zorgen.”

Fransje is ervan overtuigd dat het bieden van maatwerkalternatieven voor de eigen auto ervoor kan zorgen dat de populariteit van bijvoorbeeld deelvervoer gaat toenemen. “Natuurlijk willen we in de stad niet per se in onze eigen auto blijven rondrijden. Maar ja, op zaterdag moeten we met de kids naar een uitwedstrijd en dan is die zevenzitter toch wel handig. Gedurende de week reizen we met de eigen fiets en de trein. En als het zonnig is, zouden we best in een cabrio willen rijden. Wat nu geboden wordt, is een witte elektrische deelauto in de standaarduitvoering. Die wordt dan door de ontwikkelaar neergezet in de garage onder het appartement van de bewoner.

Heel duurzaam, heel erg sharing economy.

Er wordt alleen niet echt ingespeeld op de behoefte van de bewoners. Het moet mogelijk zijn om dat beter te doen. Mobiliteit moeten we een vast onderdeel maken van onze co-creatiesessies. Zelfrijdend vervoer wordt door VORM momenteel voor een aantal binnenstedelijke projecten onderzocht op haalbaarheid. Ons voorbeeld van de chauffeurloze busdienst rijdt al in Lyon. De elektrische minibussen kunnen vijftien passagiers vervoeren en rijden een route van tien minuten met vijf haltes. Samen met vervoersbedrijven willen we deze vorm van transport op korte termijn gaan koppelen aan een deel van onze projecten!”

10

Alwin Bakker, oprichter The Future Mobility Network

De Norm van Alwin Bakker “Binnen nu en vijf jaar komt mobiliteit naar je toe wanneer jij dat nodig hebt. We ontwikkelen door naar geïntegreerde mobiliteit met volautomatische zelfrijdende, varende en vliegende systemen. Met een hip woord noemen we dat Mobility as a Service (MaaS). Om je nu vast uit de droom te helpen: daar stopt het niet. Connected living is voor nu het vergezicht waar we met elkaar naar toe aan het werken zijn.

Mobiliteit en wonen in elkaar verweven.”

“Bij gebiedsontwikkeling kan de parkeernorm dus overboord. Alles wat we nu ontwikkelen met vaste ruimtes waar auto’s gedurende langere tijd kunnen stil staan, is over vijf jaar overbodig. Het is tijd om te gaan denken in pick-up en drop-off zones voor flexsystemen. Maar ook in goede 3D-mapping van de omgeving die 24 uur per dag up-to-date is, zodat de robots hun weg kunnen vinden in de directe omgeving van het gebouw. Vanaf de drop-off points kunnen zwermen van

Alwin Bakker is oprichter van The Future Mobility Network, een

zelfrijdende en vliegende delivery units hun laatste meters afleggen.

onafhankelijk netwerk dat samen met wetenschappers, overheid en het

Maar ook de zelfrijdende deelauto kan hier worden neergezet en weer

bedrijfsleven stevig de schouders zet onder het mobiliteitsvraagstuk.

zelf terugrijden naar een plek aan de rand van de stad. Alles zal

Vanwege zijn expertise op het gebied van mobiliteit wordt Alwin Bakker

gefaseerd worden geïntroduceerd. Op rustige stukken worden nu al

regelmatig door VORM gevraagd mee te denken over het optimaliseren

testen en pilots gedaan met zelfrijdende shuttles.

van ontwikkelconcepten.

De zelfrijdende shuttle als horizontale lift in de gebiedsontwikkeling is Alwin: “Wat eens normaal en de standaard was, is nu verworden tot een

dichterbij dan wij nu denken. Net als de verticale lift gaan we die

denklijn uit het verleden. Zo ook de parkeernorm; een richtlijn waaraan

financieren vanuit de Vereniging Van Eigenaren. U gelooft het niet?

verkeerskundigen en stedenbouwkundigen zich jarenlang vast hebben

Dan nodig ik je graag uit op een van de inspiratiepleinen in het land

kunnen houden.”

waar wij de mobiliteit van straks nu al laten zien!”

SOZA; uniek gebouw op een ‘Triple A’ locatie

VORM & Inhoud

11

Motorontmoetingen voor

Oostenburg

Werkspoorhal Op Oostenburg, Amsterdam

Wat: Herontwikkeling in Amsterdam Centrum met circa 1.100 woningen, circa 200 parkeerplaatsen, circa 10.000 m2 bvo commercieel vastgoed. Totaalontwikkeling van circa 100.000 m2 bvo Door: VORM Wanneer: Stadswerf Op Oostenburg start bouw februari 2019 (Van Wijnen). Bouwrijp maken locatie reeds gestart VOC-Kade Op Oostenburg start bouw medio juni 2019 (Hillen en Roosen) Werkspoor Op Oostenburg start bouw medio december 2019 Waarom: Circulariteit Binnenstedelijk herontwikkelen Mixed use

Project in beeld

Flexibele constructie voor materieel VORM Materieel

Niet alleen gebouwen, maar ook bouwplaatsen worden steeds duurzamer. Minder overlast, lawaai en een lager energieverbruik moeten de impact van bouwen op het milieu tot een minimum beperken. VORM Materieel is volgens hoofd materieel Barry Meijboom hierin koploper.

“Vanuit

dit

fonkelnieuwe

energieneutrale

kantoor

investeren we jaarlijks in de transitie naar duurzaam materieel, benodigd voor onze klanten.”

In september van dit jaar hebben Meijboom en zijn team de sleutel

gekregen

van

de

volledig

verduurzaamde en

uitgebreide materieellocatie in Papendrecht. “Een showcase op het gebied van circulaire en duurzame utiliteitsbouw”, geeft Meijboom aan. Het bestaande pand op de locatie werd deels gesloopt, uitgebreid en uitgerust met een demontabele gevel en een ecologische groene entreegevel, die tevens zeer goed isoleert. Daarnaast is het geheel energieneutraal

en

gasloos

uitgevoerd

met

lucht-

warmtepompen en zonnepanelen.

Het nieuwe kantoor is opgebouwd uit een houten skelet met een flexibele constructie en op alle lagen vloerverwarming en -koeling. Daarmee is de gehele constructie ecologisch in balans en ook nog eens van hernieuwbaar bouwmateriaal. Ook het interieur bestaat uit circulaire materialen afgedankte

en

producten,

visnetten.

De

zoals

tapijt

gemaakt

vergadertafelbladen

van zijn

vervaardigd uit de houten traptreden van het gesloopte kantoor.

Om de circulariteit ook voor de toekomst vast te leggen zijn de gebouwen van VORM Materieel vastgelegd in Madaster.

In deze online bibliotheek van gebouwen met hun materialen worden alle bouwdata geregistreerd, geordend en bewaard voor de toekomst. Wanneer een gebouw wordt gedemonteerd, is precies bekend welke delen er kunnen worden hergebruikt en uit welk materiaal deze bestaan.

Barry Meijboom, Hans Meurs en Johan Bravenboer tijdens de opening

VORM & Inhoud

13

“ Vanuit dit fonkelnieuwe energieneutrale kantoor investeren we in de transitie naar duurzaam materieel.�

14

Facts VORM Materieel

17 lichtkoepels voor daglicht in plaats van kunstlicht in de constructiewerkplaats

100.000 kWh per jaar door 420 zonnepanelen

480 ledlampen geschakeld met sensoren

Volledig ‘oude’ hardhouten traptreden veranderden in diverse tafelbladen

1.000 liter hemelwateropvangcapaciteit voor de hogedrukreinigers

6 lucht- en warmtepompen op eigen stroom

Constructie uit houtskelet, isolerend en warm

90% demontabel gebouw, opnieuw te gebruiken

Meerdere oplaadpunten voor elektrische auto’s en heftrucks

25 digitale sleutels voor alle deuren

24/7 uitgiftepunt, zodat niet iedereen om 8 uur in de file hoeft te staan

VORM & Inhoud

15

Van vliegtuignotitie naar totale procesinnovatie Innoveren door te doen Met het einde van de vakantiebestemming van algemeen directeur Hans Meurs, waar hij zijn ‘vliegtuignotitie’ schreef, begon de reis van VORM naar standaardisering en continue verbeteren. Ondanks dat het bouw- en ontwikkelproces veelal uit repeterende stappen bestaat, vindt de bouwsector steeds het wiel opnieuw uit. VORM wilde hier verandering in aanbrengen. Norbert Schotte, innovator binnen VORM, neemt ons mee in de reis van VORM.

Het is belangrijk om met elkaar stappenkaarten te gebruiken. Vorig jaar heeft VORM besloten om deze te digitaliseren. Waarom?

Norbert: “Ten eerste heeft het te maken met timing. De stap naar digitalisatie kan genomen worden, zodra je proces in voldoende mate is gestandaardiseerd. Dat momentum is nu.

Daarnaast kwamen Stan en Bas Roestenberg van KYP bij ons op bezoek. Samen met mijn collega Mark de Vos heb ik hen verteld over ons uniek stappenkaartensysteem. Na dit overleg heb ik Bas gebeld en binnen een maand hadden we een go van directie. Lang verhaal kort: VORM FLOW was geboren, een product van KYP en VORM.” Het VORM FLOW programma draait inmiddels een aantal maanden binnen VORM. Is er een verschil merkbaar?

Norbert: “Door VORM FLOW is het mogelijk om 20% van je energie te besteden aan de repeterende stappen van het proces. Daarmee is het ook mogelijk om 80% van je energie te focussen op de unieke onderdelen van een project, waardoor je écht verschil kunt maken. We merken ook dat het houden van een weekly stand met je gehele projectteam inzicht in de voortgang geeft.”

Wat is er uniek aan VORM FLOW? Norbert: “We verbeteren continu door een ingebouwde feedback-loop. Uit onderzoek blijkt dat de bouwsector wereldwijd tegen het probleem aanloopt dat verbeteringen bij project A niet bekend zijn bij project B. Laat staan dat er gebruik wordt gemaakt van de beste en meest recente kennis van het gehele bedrijf. Met VORM FLOW is dit verleden tijd. Iedereen kan op een laagdrempelige manier verbeteringen aangeven op de stappenkaart. Deze feedback wordt continu bijgehouden en zo nodig doorgevoerd. De gebruiksdata en feedback worden vastgelegd en zijn een geweldig middel om je proces steeds te blijven verbeteren.”

16

Het programma VORM FLOW is binnen een jaar gerealiseerd. Is

Is VORM FLOW alleen voor VORM beschikbaar?

het zo simpel?

Norbert: “We lopen als VORM voorop bij de digitalisering van onze

Norbert: “De samenwerking tussen KYP en VORM is uniek. Je kunt

processen. Dat is ook in de markt opgevallen. Vanuit allerlei

onze samenwerking omschrijven als hard op de inhoud en zacht

branches ontstaat enthousiasme voor het programma VORM

op de mens. Dit heeft er mede toe geleid dat we het programma

FLOW. We vinden dat geweldig en willen onze kennis graag delen.

in één jaar hebben ontwikkeld. Met daarbij de complimenten voor

Hoe meer mensen ermee werken, hoe beter het programma

KYP. Maar met het ontwikkelen van het programma zijn we er nog

wordt. Als je processen hebt met repeterende taken, dan is VORM

niet.

FLOW een tool die je daarbij kunt inzetten.”

De implementatie van een dergelijk systeem moet je niet

Is de reis nu klaar?

onderschatten. Het heeft een impact op de huidige manier van

Norbert: “Als we drie jaar geleden niet in actie waren gekomen,

werken en dat vraagt om training, begeleiding en communicatie.

maar wilde afwachten tot het optimale systeem, dan zouden we

Collega’s moeten ervaren dat er iets met hun feedback gebeurt.

nooit zover zijn gekomen als we nu zijn. VORM FLOW is nu ook

Het FLOW-team binnen VORM doet er alles aan om opmerkingen

nog niet optimaal. Het is de volgende mooie stap in onze reis naar

zo snel mogelijk in het systeem door te voeren. Klopt er iets niet,

een gestandaardiseerd proces, waarin iedereen weet wat, hoe en

of ontbreekt er iets, dan is dat meestal in dezelfde week geregeld.”

waarom hij/zij bepaalde stappen moet zetten en hierbij altijd de laatste en beste kennis vanuit de gehele organisatie gebruikt. Dus niet wachten tot een 8, maar beginnen met een 2. Wij geloven in innoveren door te doen.”

VORM & Inhoud

17

Opgeleverd

Gebundelde energie

Houthaven, Amsterdam

Samen veel verricht

Specs aanleveren

1.000 x 6D In 2014 werd de sleutel overhandigd van de 1e woning die VORM binnen het 6D-concept realiseerde. Nu, iets meer dan vier jaar later, levert VORM in Bernissepark Zuidland de 1.000e 6D-woning op. Wat maakt 6D zo aantrekkelijk voor de particuliere- en professionele opdrachtgevers?

We gaan in gesprek met het leidinggevend team van VORM 6D Wonen B.V.: Pierre van Og, Marcel van Veen en Ad van de Graaf.

Waar staat 6D voor en hoe is het ooit ontstaan?

nagedacht over de inrichting van het totale proces en samenwerking

”6D Wonen staat voor bouwen vanuit een 3D-model, aangevuld met

met vaste partners. Onze conceptwoningen kennen een grote

maximaal inzicht in kosten, planning en exploitatie. Gedwongen

verscheidenheid aan afmetingen, indelingen en duurzaamheids-

door een destijds snel veranderende markt, van projectgroottes van

ambities met veel ruimte om aan de individuele klantwens te

70 woningen terug naar 10 tot 20 woningen. De betaalbaarheid van

voldoen en zo zijn of haar unieke thuis te realiseren. Alle mogelijke

nieuwbouw-woningen stond destijds en staat ook nu weer ernstig

opties (gevelwijzigingen en volumevergrotingen) zijn volledig in BIM

onder druk. De kosten voor mens, materieel en materiaal rijzen de

uitgewerkt. De opdrachtgever kan de woning zo configureren, dat

pan uit. We hebben ons 6D-concept ontwikkeld voor de nieuwe

hij past binnen de stedenbouwkundige kaders, de locatie en

werkelijkheid. Hoe zorg je er dan nog steeds voor dat je klantgericht

doelgroep. Vervolgens kan er een locatiespecifieke architectonische

kunt bouwen, de kwaliteit op hoog niveau houdt en tegelijkertijd de

saus overheen worden gegoten. Door de enorme variatie te

kosten beheersbaar en betaalbaar houdt en daarmee concurrerend

koppelen aan een uiterst efficiënt proces, leveren we maatwerk

blijft? We hebben daarvoor niet alleen de woningen gestandaardiseerd,

tegen de prijs van een standaardwoning.”

de faalkosten zoveel als mogelijk geëlimineerd, maar ook goed

Marcel van Veen, Pierre van Og en Ad van de Graaf 20

Wat is de kracht van 6D?

Wat betekent de 1000ste 6D-woning?

“Dat we heel snel kunnen schakelen en inspelen op de klantvraag.

“Allereerst een feestje! Dit vormt het bewijs dat we een aantrekkelijk

Voorheen waren we veel tijd, geld en energie kwijt aan tekenen,

en uiterst rendabel woonconcept hebben geïntroduceerd, waaraan

rekenen, enginering. Nu hebben we in no time verkoopstukken

opdrachtgevers en huiseigenaren grotendeels zelf invulling kunnen

gereed. Door middel van digitale stappenkaarten in VORM FLOW is

geven. Tegelijkertijd zijn we er met elkaar in geslaagd, om het gehele

het proces zichtbaar van A t/m Z. We werken met partners samen

proces van ontwikkelen en bouwen compacter en voorspelbaarder

door middel van jaarovereenkomsten met vaste prijzen voor vaste

te maken. Die combinatie maakt het 6D-concept uniek. Echter we

werkzaamheden. Dus geen oeverloze calculaties, maar lean en

zitten niet stil en blijven iedere dag met z’n allen bezig om te

mean samenwerking. Prijsstijgingen gaan we te lijf met innovaties, in

verbeteren om zo in te kunnen spelen op de immer veranderende

plaats van doorbelasten naar de klant. Zo heeft onze leverancier van

markt.”

de houten buitenkozijnen veel in software geïnvesteerd. De software stuurt vanuit de BIM-modellen rechtstreeks de machines aan, met

Wat is het mooiste aan 6D Wonen?

daarmee een enorme besparing waardoor bouwkosten voor dit

Momenteel is 6D Wonen een zeer belangrijke tak binnen VORM,

onderdeel eerder dalen dan stijgen. Uiteraard is ook op de

waar we met een team van ervaren rotten en jonge honden samen

bouwplaats die efficiëncy terug te vinden. Kleinere zelfstandigere

met onze partners maar wat graag voor willen werken. Iedereen

teams die hun eigen projecten maken, meedenken, plannen, met

beschouwt het ook als een stukje van hem- of haarzelf. Er is veel

partners overleggen en elkaar aanspreken op de veiligheid en

ruimte voor eigen initiatief en ondernemerschap. Zo blijven we

kwaliteit. Ook daaruit ontstaan mooie innovaties.”

innoveren en optimaliseren. Gelukkig zijn we nog lang niet klaar!

Ook als we weer met een volgend project in verkoop gaan of in

Is het 6D-concept nog efficiënter in te richten?

gesprek zijn met een externe ontwikkelaar, corporatie of belegger

“Jazeker! In plaats van horizontaal kunnen we nu ook verticaal en

kunnen we onze klanten op basis van onze referenties de woningen

volgtijdelijk bouwen. Na de fundering bouwen we woningen stuk

al gerealiseerd laten zien. Geloof ons, zien is kopen.”

voor stuk op. Single-piece-flow, noemen we dat. Het levert een veertig procent kortere bouwtijd op. In zestig dagen kunnen we dertig traditioneel gebouwde woningen realiseren en opleveren. Het is eigenlijk een heel simpel bedrijfsmodel dat veel tijd bespaart. Een andere innovatie, de prefab verdiepingsvloer met alle leidingwerk erin, kan zo enkele weken bouwtijd schelen. Ook kijken we goed waar en wie in de keten waarde toevoegt en waar dat niet het geval is. We besteden veel aandacht aan de inkoop van materialen. Een installateur hoeft van ons niet zelf de vloerverwarmingsinstallatie te bestellen, als hij het kan uitbesteden aan een onderaannemer. Zo bestrijden we de marge-op-marge-traditie in de bouw en laten we het risico ook daar waar het hoort.”

En de bewoners? Wat merken zij ervan in hun 6D-woning? ”De kopers krijgen een moderne betaalbare woning die afgestemd is op hun woonwens en leefstijl. Zo is er voor ieder wat wils, van een starterswoning tot en met vrijstaande woningen. VORM heeft met het 6D-concept ook ingezet op een grote variatie aan opties en indelingsvarianten voor de kopers. Een serre, uitbouw, dakkapel, extra duurzaamheids-opties noem maar op. Voor de professionele opdrachtgever bieden wij ook het onderhoud aan van dagelijks tot en met meerjarig onderhoud.”

Een diversiteit aan 6D-woningen VORM & Inhoud

21

Interieur-impressie na transformatie Ondertitel

Nieuwe energie van oude materialen Transformatieproject Karakter, Leiden

Van een Leids monumentaal internaat voor katholieke meisjes een

combinatie uit Den Haag aan de slag gegaan. Er kwam een prachtig ontwerp voor een transformatie uit, met een goede verhouding tussen woonoppervlak, voorzieningen en algemene ruimten. Alle nieuwe woningen in het oude internaat hebben een woonruimte die past bij deze tijd en krijgen bijvoorbeeld een eigen parkeerplaats, tuin, terras, balkon of loggia.”

“Transformeren is vooral creatief omgaan met wat je aantreft.”

prachtige woonomgeving voor moderne stedelingen maken, is niet alleen een kwestie van het in de arm nemen van de juiste architect.

Transformatiespecialist Harold Clabbers van VORM Transformatie en Renovatie weet daar alles van. Het voormalige Sint Lidwinahuis in de Burgemeesterswijk van Leiden wordt inmiddels omgevormd tot Karakter. Een woonproject met bijzondere kapelwoningen en stadsappartementen. Met behoud van de monumentale waarde.

“Samen met de monumentenafdeling van de gemeente Leiden is een plan gemaakt, waarbij het bijzondere tegelwerk en de gangenstructuur in het gebouw zo veel mogelijk moet behouden blijven. Op basis van een innovatieve 3D-inmetingsmethode hebben we alle afmetingen van het gebouw tot op de millimeter in kaart kunnen brengen”, zegt Clabbers. “Op basis daarvan is de ArchitektenHet metselwerk, glas-in-lood en metalen kozijnen blijven behouden na transformatie

22

Bij een dergelijke transformatie bepaalt VORM Transformatie en

hergebruiken. En kijk, kunnen we daar niet iets mee? Prachtige en

Renovatie vooraf goed wat behouden moet blijven en kan worden

unieke materialen waarmee je kunt gaan bouwen. Die ook nog

hergebruikt, maar ook wat niet meer te redden valt. Clabbers: ”We kijken

eens veel charme hebben voor toekomstige bewoners. En het

goed naar wat waarde toevoegt voor de nieuwe gebruikers. Oude glas-

mooiste is, je krijgt ze er helemaal gratis bij!”

in-loodramen zijn heel mooi, maar laten eigenlijk te weinig daglicht door om in een woning te kunnen gebruiken. We hebben ze dus hergebruikt als voorzetramen, die opengezet kunnen worden. Op een bewolkte dag klap je de ramen open en als de zon schijnt, zorgt het binnen juist voor een prachtig lichtspel. Transformeren is creatief omgaan met wat je aantreft. De schrootjes tussen de houten spanten in de kapel wilden we heel graag behouden. We hebben ze gereinigd en opnieuw gebeitst. De moderne isolatie plaatsen we vervolgens aan de buitenkant van het plafond. Niet gebruikelijk, maar wel mooi om zo de oude details terug te kunnen brengen in het gebouw.”

Bij de transformatie van het monument kwam Clabbers ook voor verrassingen te staan. ”We hebben aanvankelijk de staat van de fundering goed onderzocht. Desondanks kwamen we bij het voorzichtig ontgraven van de houten palen een aantal slechte exemplaren tegen. Die hebben we van bovenaf moeten vervangen met boorpalen en stalen pulspalen.

Een flinke klus, maar nu is de basis van het gebouw weer klaar voor de eeuwigheid!” Harold krijgt veel energie van oude gebouwen. ”Er komt zo veel tevoorschijn waarvan je denkt: oh, dat zou ik ook nog willen De dakspanten, legramen en dakbeschot straks in een nieuw jasje na transformatie

Interieur-impressie na transformatie

VORM & Inhoud

23

Veilig werken is een echte ‘game changer’

Facts over veiligheid in Nederland

In de VORM en Inhoud editie 2017 spraken Hans Meurs en Daan van der Vorm over veiligheid op de bouwplaats. “Wie dat onder de knie heeft is de echte winnaar van 2018 en VORM gaat samen met haar partners en opdrachtgevers graag voor de winst.”

Ieder jaar organiseert VORM drie veiligheidsdagen waarop bouwplaatsmedewerkers workshops volgen over o.a. valbescherming, het juiste gebruik van materieel en de juiste inrichting van de werkplaats. Het thema ‘veiligheid’ blijft natuurlijk niet beperkt tot deze drie dagen. Op de bouwplaats is er continu aandacht en controle op veilig werken. Het is hét belangrijkste thema. Waarom? Een bouwplaats is een van de gevaarlijkste werkplekken. In de bouwsector kwamen in Nederland in de afgelopen negen jaar 162 mensen om het leven en dat is meer dan in iedere andere beroepsgroep. Als iedereen zich bewust is van de risico’s en zich gedraagt naar de (veiligheids)regels dan hoeft werken in de bouw niet gevaarlijk te zijn. Daarom is VORM tijdens de veiligheidsdagen een interne communicatiecampagne gestart om het bewustzijn op de werkvloer nog verder te verhogen. Je kunt niet om de campagne heen.

Er worden diverse middelen ingezet. Zo hangen de campagneposters overal,

zelfs

op

het

toilet.

Ieder

kwartaal

worden

er

nieuwe

communicatiemiddelen ingezet om steeds een nieuw subthema onder de aandacht te brengen, zoals het belang van opruimen op de bouwplaats, of het juiste gebruik van de aluminium rolsteiger.

De campagne heeft de titel ‘Gewoon Thuiskomen’, want aan het einde van een werkdag de bouwplaats verlaten en gewoon thuiskomen is misschien wel het allerbelangrijkste moment van de werkdag.

Om de veiligheidscampagne onder medewerkers te introduceren is een indrukwekkend filmpje gemaakt.

Bekijk de film hier:

“Tot va 24

Jaarlijks heeft 1 op de 30 bouwcollega’s te maken met een ongeval tijdens werktijd.

40% van de ongevallen met dodelijke afloop vindt

25% van de bouwcollega’s die te maken krijgt met

In 2017 kwamen 20 bouwplaatsmedewerkers niet meer thuis bij hun families.

een ongeval wordt opgenomen in het ziekenhuis.

Lestel aan de hand, pols of voet komen relatief vaak voor, net als oogletsel en gehoorschade.

plaats bij medewerkers op de bouwplaats.

Bij 4% van de mensen is het letsel zo ernstig, dan men helemaal niet meer in staat is om daarna nog te werken.

anavond...?”

VORM & Inhoud

25

Slimme studenten, slimmer gebouw

De propositie van Nederland als kennisland legt onze universiteiten en hogescholen geen windeieren. Steeds meer buitenlandse studenten kiezen voor een hogere of wetenschappelijke opleiding in ons land. Studies als marketing, rechten, psychologie en economie zijn flink in trek en dat merken ze vooral in Noord-Brabant. Tilburg University (TiU) groeit als kool en heeft op dit moment meer dan 15.000 studenten, afkomstig uit 102 verschillende landen. De ambitie van de universiteit is uit te breiden naar ongeveer 20.000 leerplekken en daar hoort ook een ambitieus huisvestingsplan bij. Op open plekken op de campus aan de Warandelaan verrijzen maar liefst vijf nieuwe slimme en flexibele gebouwen, die naadloos moeten aansluiten op het hedendaagse onderwijs. Het eerste ervan, het door VORM gerealiseerde CUBE, is in augustus van dit jaar in gebruik genomen. We lopen mee met Paul Hoeijmans, trotse manager Real Estate & Services van Tilburg University.

26

“Er lopen dagelijks 4.000 studenten het gebouw in en uit. En dan nog heb je het gevoel dat het niet echt druk is,” begint Hoeijmans bij de entree van het architectonisch bijzondere CUBE-gebouw. “De hoogte van de plafonds in alle vertrekken zorgt voor een enorme overmaat aan ruimte en licht.

Bovendien is het geweldig voor de akoestiek.” Hoeijmans begon het avontuur van de realisatie van ‘zijn’ CUBE met een Design & Build uitvraag onder vijf consortia. Uitgangspunt?

“Een zak met bouwstenen, gelabeld met alle voorwaarden voor het moderne onderwijs aan studenten. Die voorwaarden hebben we samen bepaald met een grote groep betrokken studenten en docenten. Hoe wil je straks in de klas zitten en hoe wil je lesgeven? Uit de inventarisatie bleek dat het tijdperk van enkel grootschalige hoorcolleges en wordt ingeruild voor een nieuwe vorm van lesgeven en leren. Nog maar een paar hoorcolleges en dan in groepen uiteen om samen te werken aan projecten of opdrachten. Liefst in dezelfde ruimte, maar zeker in hetzelfde gebouw. Studenten verblijven hier vaak de hele dag. Dat stelt andere eisen aan de leeromgeving.”

Paul Hoeijmans, manager Real Estate & Services

Vol gadgets We lopen verder het gebouw in en worden getroffen door het lichte en open karakter van het winnende ontwerp van architect KAAN. “Het hart van dit gebouw is het middenplein, samen met het auditorium, dat ruimte kan bieden aan 600 man. We kunnen deze zaal eenvoudig splitsen in twee segmenten van 300 plaatsen. Het middenplein is bedoeld als verblijfsruimte. Je kunt er een boterham eten, overleggen, studeren of gewoon even wachten op je volgende college.

Maar er zijn ook 345 zelfstudieplekken voorhanden, inclusief oplaadpunten voor je mobiel of laptop. Vanuit het middenplein kijk je straks ook op de twee binnentuinen, die nog moet worden aangeplant.” We lopen verder langs de gevels en de patio en zien kleinere, met je smartphone te reserveren en

“ De uitvraag bestond uit een verzameling bouwstenen, ontwerpregels en een fixed budget.”

openen ruimtes, met beschrijfbare wanden. Hier kun je in groepjes in alle rust samenwerken.

We gaan met Hoeijmans naar boven langs de karakteristieke en

Vervolgens komen we bij de collegezalen aan in verschillende

prachtige wenteltrap. Hier bevinden zich twee hypermoderne

opstellingen. Zo zijn er twaalf zalen voor 40 personen en vijf

tentamenzalen, waar 550 studenten tegelijkertijd hun digitale

voor 80 personen. Alles is er hier gericht op het nieuwe leren

toetsen kunnen afleggen. Afkijken en verboden hulpmiddelen

en samenwerken. In collegeruimtes kun je eerst in een

gebruiken lijkt onmogelijk. Smartphones en smartwatches

rijopstelling luisteren naar de docent, om later je tafel met een

moeten vooral worden opgeborgen in de lockers, elke

klik om te draaien en in een groepsopstelling verder te gaan.

werktafel heeft een omhoog te zetten afschermklep, elk

De docent zelf heeft vaak dubbele projectie, voor zich een

beeldscherm is voorzien van anti-spiekfolie.

grote vloermonitor en een desk vol gadgets. Zo kan hij of zij het werk waarmee studenten digitaal bezig zijn laten zien op het scherm, eigen notities bewaren en beschikbaar maken voor de studenten.

VORM & Inhoud

27

Europese Award We hebben genoeg bewijs gekregen van de geschiktheid van CUBE voor de moderne student én docent. Maar is het gebouw ook duurzaam?

Hoeijmans lacht. “We zijn vorig jaar genomineerd voor de Europese BREEAM-Excellent Award, we hebben de tweede plaats behaald. Dat wil toch wel wat zeggen. Zie je de wanden? Bekleed met dempend materiaal gemaakt van PET-flessen.

Ook op andere plekken keert dat terug. CUBE scoort

hoog

in

slim

‘presentatiegevoelig’ koudeopslag

in

de

energiegebruik LED-licht,

bodem,

door

warmte-

zonnepanelen,

warmtepompen.” En geluid? “De trein die hier vlak langs loopt, hoor je niet. Twee binnentuinen maken dat je overal naar buiten kunt kijken. Het gebouw is gemaakt voor 60 jaar, daarna kan het voor 90% gedemonteerd en hergebruikt worden.

Maar ik denk dat we over 100 jaar nog steeds een CUBE hebben!”

De karakteristieke wenteltrap

28

CUBE

Hoofduitvoerder Edwin van den Berg:

“ Om al die jonge mensen in jouw gebouw te zien rondlopen geeft een trots gevoel.”

Van links naar rechts: Edwin van den Berg, Jan Kees den Hartog en Rob Meijer

Edwin van den Berg is binnen VORM Bouw samen met zijn team

Edwin is ook erg trots op de samenwerking bij de realisatie van CUBE:

verantwoordelijk was voor het totale proces van voorbereiding tot en

”Met de architecten van KAAN zijn we voor het gebouw een design &

met de oplevering van Tilburg University. “Twee jaar lang is er gewerkt

build contract aangegaan. Dat betekent zo veel als dat we een dik boek

aan CUBE. Een bijzonder project voor een bijzondere doelgroep”,

kregen met de gebruikseisen van Tilburg University. De afmetingen, het

geeft Edwin aan.

aantal collegezalen, de lichtopbrengst, geluidsniveau, energiegebruik en gadgets voor de docenten werden daarin onder meer beschreven. De

“Voor ons was CUBE een uitdaging omdat we absoluut binnen de kaders

architect bedacht het gebouw en samen bekeken we wat dit ontwerp zou

van het BREEAM Excellent-certificaat wilden blijven. Dat vraagt veel

betekenen voor de uitvoering. Soms keken we elkaar aan bij VORM en

voorbereiding en denkwerk. Veel van het toegepaste prefab beton bestaat

dachten: Hoe maken we dit? Maar dan was er weer een slimme engineer

bijvoorbeeld voor 40% uit gerecycled materiaal uit de industrie. De

die zoiets al eerder was tegengekomen.”

kolommen van 15 meter lengte hebben we uit één stuk laten produceren en een groot aantal materialen betrokken vanuit de omgeving van de

“Uiteindelijk hebben we in maart van dit jaar het gebouw turnkey

universiteit, omdat dat weer transportbewegingen zou schelen. Het

opgeleverd aan de universiteit. Daarbij werkte alles, tot en met de

gebouw is energieneutraal, met gebruiksafhankelijke verlichting en

automatische rolgordijnen aan toe. Bij de opening van het academisch

verwarming uit hernieuwbare bronnen. Zelfs de bouwplaatsverlichting

jaar zagen we opeens 4.000 studenten bezit nemen van het gebouw. Dan

hadden we aangepast naar een vleermuisvriendelijke variant en in de

bekruipt je toch een enorm gevoel van trots”, besluit Edwin.

buitengevels van het gebouw zijn nestkasten aangebracht. Werkelijk alles is gedaan om de impact op het milieu tot een minimum te beperken.”

VORM & Inhoud

29

In aanbouw

Soms wat energie gespaard

BOLD, Amsterdam

Op de top van ons vermogen presteren door een gevel van zonnepanelen en ‘powerwindows’

Scan de QR-code en bekijk hoe duurzaam BOLD is:

Vroondaal achter de duinen

SANDT

Vroondaal, Den Haag

Wat: 66 twee-onder-een-kapwoningen in twee types en 12 riante vrijstaande woningen Door: VORM Wanneer: Start verkoop september 2018 Start bouw Q1/begin Q2 2019 Prognose oplevering Q4 2019 Waarom: 6D-woningen met veel details Nieuw stukje Vroondaal

Project in beeld

Opladen Column Ewout Blinde Adjunct-directeur Financiële Zaken Als eenvoudige alfa (voor de goede orde: niet in de betekenis die u

Energie kan slechts worden omgezet van de ene vorm in de andere, zo

wellicht kent uit de hiërarchie der primaten, maar in de betekenis die

las ik in een artikel over gadgets op zonne-energie. Gadgets, dat weet

daaraan vroeger op gymnasia werd gegeven) weet ik weinig van

u, zijn hebbedingetjes voor mensen met te veel geld. Het artikel voerde

natuurkunde. Desalniettemin begon het toch te knagen toen mij het

als voorbeeld van zo’n hebbedingetje een door zonnepaneeltjes

thema van deze VORM & Inhoud werd ingefluisterd: ‘nieuwe

aangedreven bluetooth-speaker op, die lichtenergie omzet in geluid.

energie’. Was er niet iets met een niet-veranderende hoeveelheid

Kijk, en dan komen we op een terrein waar ik wel warm van word, waar

energie? En jawel hoor, Wikipedia bevestigde mijn angstige

ik als het ware ‘energie van krijg’: geluidsenergie in de vorm van muziek.

vermoeden: ‘De wet van behoud van energie stelt dat de totale

Ik ben dan wel niet in het bezit van zo’n duurzame speaker, maar wel

hoeveelheid energie in een geïsoleerd systeem te allen tijde constant

van een iPod. Voor de jongeren onder u: dat is een apparaatje waarop

blijft.’ Hoezo, ‘nieuwe’ energie?

je je gedigitaliseerde muziekcollectie kunt bewaren en waarmee je ook zonder wifi of 4G naar muziek kunt luisteren. Het schijnt dat vooral mannen van boven de vijftig nog een iPod hebben; het zij zo.

Is er een mooiere manier om jezelf ‘op te laden’ dan door een stevige wandeling door de polder met muziek uit je iPod in je oren? Lekker luisteren naar het elektronische pionierswerk van The Art of Noise, de latino-swing van The Fun Lovin’ Criminals, de sophisticated art-rock van Steely Dan, de Arabisch gekruide jazz van Ibrahim Maalouf, de piepknor-avant garde van Medeski, Martin & Wood, de loepzuivere stem van Rumer (als je Rumer eenmaal hebt horen zingen, blijf je je afvragen wat mensen toch in Adele horen), de moderne jazz in een klassieke trioopstelling van GoGo Penguin of het jeugdige enthousiasme van Jungle

by Night. Ja ja, u heeft gelijk: hij moet even koketteren met zijn uitzonderlijke muzieksmaak. Maar zoekt u deze artiesten maar eens op op Spotify, Deezer of een andere gratis streamingdienst. Het kost u niets, maar levert u gegarandeerd een schat aan oorstrelende genoegens op.

En om op de oorspronkelijke vraag terug te komen: een stevige wandeling samen met je teerbeminde is uiteraard niet te evenaren (op een energielek thuis zitten we immers ook niet te wachten).

Beluister hier de muzieklijst van Ewout:

Illustratie: Seb Jarnot – Unit C.M.A.

VORM & Inhoud

33

Fotografie door Oscar Seykens

De strik om een nieuwe woning De interieurs van Mariska Jagt

Karaktervolle interieurs die een serene elegantie in zich dragen. Daar

een prachtige moderne plek om te wonen!” Volgens Mariska geeft de

staat ontwerpster en interieurarchitecte Mariska Jagt voor. De

woning een gevoel van innerlijke kalmte en kunnen de bewoners er

designer, met een sterk oog voor detail, heeft niet alleen een passie

nieuwe energie opdoen. ”In deze drukke stad is eenheid en balans in

voor ongekunsteld interieurontwerp, maar richt zich ook op de

je interieur nu eenmaal erg fijn om in thuis te komen.”

ontwikkeling van eigen producten. Nieuwe energie? Volgens Mariska ontstaat die pas wanneer de gebruikers van haar interieurs er rust kunnen vinden. Om hiervoor bewijs te krijgen, gingen we met haar mee naar de Amsterdamse Houthavens. Een nieuwe, volledige klimaatneutrale wijk dicht bij het centrum van de stad. Samen met Maria van der Vorm maakte Studio Mariska Jagt van een pas opgeleverde modelwoning een rustgevende pied à terre.

“Je komt in de woning direct de keuken binnen. Daar hebben we gebruik gemaakt van lichte kleuren, en vooral de hoogte van de woning. Zo creëer je toch een gevoel van ruimte in een niet al te groot huis. Verder hebben we het erg sereen gehouden en ons vooral gericht op de ingetogen sfeer in de woning. De eigenaren zijn kunstliefhebbers en dat gaf ons een onuitputtelijke bron van inspiratie bij het ontwerp.”

We lopen met haar mee naar de woonkamer, die is verbonden met de keuken door werkelijk prachtige plafondhoge taatsdeuren. Door Mariska overigens zelf ontworpen. “De deuren ondersteunen het sobere karakter van het interieur. Gelukkig heb ik van de opdrachtgevers veel vrijheid gekregen, ook bij de keuze van de kunstobjecten.

Wat mij betreft vind je in een huis niet één, maar een hele verzameling pronkstukken. Dat moet natuurlijk wel passen bij de persoonlijkheid van de bewoners. Zij hadden zelf al een aantal objecten, die ik heb aangevuld met werken van Rachel Dubbe en Mart Visser. Moderne kunst met een knipoog naar klassieke werken. Dat past ook perfect bij de omgeving, waarin de voormalige Houthavens zijn omgevormd tot

34

Vier exclusieve woonstijlen VORM en Studio Mariska Jagt werken al ruim twee jaar samen. Speciaal voor VORM heeft Mariska Jagt vier woonstijlen ontwikkeld om zo een instapklare woning op te kunnen leveren. Samen met andere diensten van VORM, zoals VORMotica en de samenwerking met XS4all, is dit de strik om een nieuwe woning. De woonstijlen werden voor het eerst ingezet bij het in verkoop gaan van de 80 woningen op het eiland Narva in Amsterdam Houthaven. Na dit succes zijn de woonstijlen ook ingezet bij o.a. STATE en BOLD.

Interieur ontworpen door Mariska Jagt in samenwerking met Maria van der Vorm

VORM & Inhoud

35

Robert van Wijngaarden:

“ Timmerman wordt in de nabije toekomst 3D-programmeur” Al 90 jaar bestaat het familiebedrijf ‘De Kievit’ uit Ridderkerk. Op de gevel prijkt onder

“We zijn dan wel 90 jaar oud, maar voelen ons soms

het logo het woord ‘Timmerfabriek’, maar wie denkt er louter sterke mannen met

net een milieu-startup. Je moet weten dat we werken

hamers tegen te komen, heeft het goed mis. Sommige producties gaan er 24/7 door.

met een van de weinige hernieuwbare bouw-

Het bedrijf is van een kleine werkplaats uitgegroeid tot een van de modernste

materialen die er zijn. Hout is super duurzaam en

producenten van hoogwaardige houten bouwdelen. “We hebben veel geïnvesteerd in

groeit terug op de plek waar je het wegneemt. Zaag

de automatisering van de productie. Zo kunnen we met ons team van 24 mensen al

een oude boom om en plant hiervoor een aantal

meer dan 15.000 houten kozijnen en deuren per jaar opleveren.” Algemeen directeur

nieuwe. Jonge bomen nemen veel meer CO2 op dan

van de derde generatie Robert van Wijngaarden is trots op de energie in zijn bedrijf.

oude bomen, want ze willen groeien. Ja, goed gereguleerde bosbouw onder bijvoorbeeld FSCkeurmerk is echt geweldig voor het milieu.”

Van Wijngaarden beschouwt ook de grote vernieuwingen in zijn bedrijf als een natuurlijk proces. “De drang om te innoveren, het anders te doen, is er vooral

“ Hout moet kunnen terugpraten”

wanneer je voelt dat het minder goed gaat. In de afgelopen crisis hebben we besloten om onze reserves te steken in verregaande automatisering en digitalisering. Efficiency omhoog, foutkans omlaag. Daar plukken we nu de vruchten van. We lopen ver voorop in de branche. De volgende stap is om hout als het ware te laten ‘terugpraten’. Door houten delen van een blijvende chip te voorzien, kan ieder onderdeel in de keten de specificaties van het product uitlezen. Een beschadigde deur bij oplevering van een nieuwbouwwoning? Wij weten meteen welke kleur en afmetingen die heeft. Ook het beslag is bekend. Maar het gaat nog veel verder. De informatie uit de BIMmodellen is er ook in opgeslagen, evenals de productiedatum, de leverancier van het hout en waar de deur geplaatst moet worden. Zelfs bij demontage van een gebouw kun je dan later de gegevens nog inzetten. Je weet namelijk precies wat er aan houten delen uit een gebouw komt. Zo kun je als architect op hergebruik gaan ontwerpen bij een nieuw gebouw op die plek.”

Robert van Wijngaarden, algemeen directeur.

36

Geautomatiseerd bewerkingsstation voor kozijnproducties

De huidige krapte aan vakmensen ziet Van Wijngaarden weer als een nieuwe kans. “We richten ons veel meer op het aantrekken van mensen die goed zijn met computers. Zo hebben we nu een 3D-modelleur aangetrokken, die ook alles weet van BIM en om kan gaan met Revit.

Voor ons chipproject zoeken we allianties met softwareontwikkelaars

en

ERP-specialisten.”

Energie krijgt Van Wijngaarden genoeg van de vooruitgang in zijn bedrijf. “Maar wat ik als directeur echt leuk vind is dat we ondanks alle verandering

een

hecht

familiebedrijf

zijn

gebleven, net als VORM eigenlijk. Je kent

Verfspuiterij

iedereen binnen het bedrijf en weet wat er speelt, ook thuis. Loyaal aan elkaar zijn en ook aan je klanten en leveranciers. Nee, dat zou ik eigenlijk nooit willen missen, hoe groot we ook gaan worden.”

Hout wordt gechipt

VORM & Inhoud

37

It takes a village to become a citizen Hoe verbinden we de stad aan mensen die er nieuw bijkomen en andersom...? Hoe verbinden we die mensen aan iedereen die er al woont? Het lijkt een goed onderwerp voor

gedragswetenschappers

en

stedenbouwkundigen.

Toch gaf de gemeente Den Haag bij de verkoop van het voormalige Ministerie van Sociale Zaken (SOZA) de nieuwe eigenaren VORM en MRPD een soortgelijke opdracht mee.

Zorg op korte termijn voor een kansrijk stedelijk klimaat, waarbinnen 88 statushouders samen met 87 Hagenaars in het pand kunnen worden gehuisvest. Regel dat deze mensen binnen hun eigen mogelijkheden kunnen werken aan een mooie toekomst voor zichzelf, maar ook voor de stad.

Speciaal voor deze opdracht werd bevlogen programma­ maker Esther Geradts in de arm genomen. Zij bewijst samen met ontwikkelaar John Monden van VORM, de gemeente, ondernemers en de bewoners dat SOZA werkt.

We treffen Esther en John in het zonnetje op het terras van het Southwood, de lunchroom annex Barista opleidings­ locatie van de Horeca Academie, die ook in het SOZAgebouw gevestigd is. “De bedoeling is dat het voormalige ministerie tot 2023 een dynamische, maar tijdelijke hotspot voor startups, scaleups, statushouders en ‘gewone’ Hagenaars blijft. In het pand is een aantal woongroepen gevormd waar Syrische en Eritrese statushouders tussen de achttien en dertig jaar in gelijke verhouding samenwonen met werkende of studerende Hagenaars. Per verdieping deelt men de voorzieningen zoals een keuken en douches. We hadden geen enkele moeite om studenten en jonge Hagenaars warm te krijgen voor een kamer in SOZA. Met een paar posts op de sociale media waren de ruimtes gevuld,” lacht John. ”We zijn dit in Den Haag natuurlijk ook gewend. We hebben veel internationale studenten en die wonen ook gewoon samen op kamers.

De studenten zijn geselecteerd op het

feit dat ze statushouders op weg willen helpen (met de taal, hoe je studiefinanciering aanvraagt etc.). Ondertussen is het zo dat wanneer er nieuwe studenten komen, de statushouders hen juist op weg helpen, omdat zij ondertussen weten hoe zaken werken.”

38

John Monden

“SOZA is een groeibriljant. Sociaal, zaken en de toekomst

statushouders.” Vanuit de gemeente wordt aangegeven, welke

komen samen. Droom is dat de startups van nu, de

statushouders er in SOZA worden geplaatst.” - aldus John. “Zij

huurders van de toekomst worden en dat geldt natuurlijk

zorgen ook voor de aanmelding op scholen en regelen

ook voor bewoners.” “Het is een mogelijkheid om te laten

bijvoorbeeld de studiefinanciering. Daarnaast werken we

zien dat we kunnen bouwen aan de toekomst van de stad

samen met initiatiefnemers op het gebied van maatschappelijke

door statushouders een toekomst in die stad te bieden.

begeleiding,

Dat

community die in het souterrain van SOZA is gevestigd,

klinkt

misschien

wat

filosofisch,

vandaar

een

woon-begeleiding

en

ANNA

&

Co,

de

voorbeeld. We hebben in Den

arbeidskansen en ondernemerschap

Haag een tekort aan EHBO’ers.

voor vluchtelingen. Als private partij

Parkpop,

voetbalwedstrijden,

marathons, demonstraties op het Malieveld. Dus bieden we in SOZA een

EHBO

statushouders

cursus en

aan

voor

medewerkers

van de Horeca Academie. Dat werkt twee kanten op. Enerzijds komen deze jonge mensen op een

“Deze ontroerende reis was de aftrap van een avond met prachtige gesprekken over een gedeelde passie: architectuur.”

gemakkelijke manier in contact

zet VORM met het programma ‘It takes a village’ de rest in beweging. We zorgen voor woon-, werk- en ontspanfaciliteiten, zoals een sportschool.

Daarnaast

zetten

we

in

op

communicatie en organiseren we evenementen

zoals

onze

goed

bezochte SOZA Dinner Times. Daar ontmoeten beleidsmakers, gewone

met de maatschappij en bouwen ze aan hun cv.

Hagenaars, bewoners en beïnvloeders elkaar.” Esther vult aan:

Anderzijds helpen we de stad aan hulpverleners en wordt

“Inspirerende diners met ontroerende verhalen. We vroegen

zo de druk op de gezondheidszorg minder. Is de aanpak

tijdens een editie over social impact design bijvoorbeeld of de

succesvol, dan kun je die ook op andere plekken in Den

deelnemers een foto meenamen van een plek op de wereld

Haag toepassen. Door VORM zijn statushouders in

die ze koesteren en daar iets over wilden vertellen. De reis

opleiding ingehuurd, die als schilders meegeholpen

ging van station Atocha in Madrid naar de poort van Aleppo

hebben met het verbouwen van de woningen van de

en van de Erasmusbrug in Rotterdam naar de binnenplaatsen

statushouders en de studenten.” Esther werkt bij de

in Syrië met geurende oranjebloesem. Deze ontroerende reis

programmering in SOZA nauw samen met instanties voor de

in woord en beeld was de aftrap van een avond met prachtige

maatschappelijke begeleiding en woonbegeleiding van jonge

gesprekken over een gedeelde passie: architectuur.”

SOZA: voormalig ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

VORM & Inhoud

39

“ Met een private partij als initiatiefnemer gaat alles veel sneller!”

Het doel van het programma ‘It takes a Village’ is om te verbinden,

nodig zijn om te starten met een schakeljaar ter voorbereiding op

de verhalen van bewoners te vertellen en om SOZA als broedplaats

het HBO en de universiteit. Een geweldige prestatie.”

van maatschappelijke initiatieven bekendheid te geven. Samen met

In december staat PIPxSOZA op de agenda. PIP Den Haag is een

een journaliste is Esther onlangs begonnen met het maken van een

podium voor muziek, kunst en cultuur gevestigd in een oude

serie van achttien portretten van ondernemers en bewoners, die

brandweerkazerne op de Binckhorst. PIP zal in de kerstmaand als

worden gepubliceerd in de lokale media. Wat zijn hun dromen en

een soort ‘Artist-in-Residence’ invulling geven aan het programma

motivaties? “We hebben in SOZA veel bewoners met een sterke wil

van SOZA. Er komt op het achterplein een vintagemarkt, in de

om de toekomst tot een succes te maken. Neem bijvoorbeeld

expeditieruimte en bij ANNA & Co een all-over-the-world-

Salam, die in Syrië geografie studeerde en die studie dolgraag in

muziekavond en een SOZA Dinner Times met PIP EXPO. Ook zijn er

Delft wil hervatten. Inmiddels heeft hij alle examens gehaald die

plannen voor een Oud & Nieuw feest in SOZA.

Esther Geradts, programmamaker SOZA (rechts)

40

Ibrahim Deraz

Door Lisa Koolhoven "Met sport wil ik verbinden", vertelt sport-

Vrijheid

Blij verrast

Als personal trainer kwam Ibrahim via een

Het is Ibrahims droom om de klanten die

coach Ibrahim Deraz in de ruimte die hij

van zijn klanten in contact met Esther

hij als personal trainer begeleidt nog meer

huurt in SOZA. In het voormalig gebouw

Geradts, programmamaker bij SOZA. Zij

te mixen met de bewoners van SOZA: "Ik

van het ministerie van Sociale Zaken en

vroeg hem een plan te schrijven voor de

wil dat ze allemaal vrij kunnen sporten in

Werkgelegenheid naast station Den Haag

jongeren die in SOZA wonen, omdat

deze ruimte, maar door mijn andere werk

Laan van NOI, leven statushouders en

sporten leuk en gezond is en het bovendien

kan ik niet steeds zelf hier zijn." Daarom

jonge Hagenaars samen en zijn sociaal

een taal is die iedereen spreekt. In de

wil hij de jongeren van de bootcamp-

geëngageerde bedrijven en innovatieve

praktijk biedt Ibrahims programma zo veel

groep tegen een vergoeding en per

startups gevestigd.

méér: "Ik leer de statushouders over

toerbeurt

gastheer/-vrouw

van

zijn

discipline, op tijd zijn, afspraken nakomen

sportzaal maken. Tegen het einde van het

Er staan in de ruimte van Deraz verschillende

en ik stimuleer ze om Nederlands te

interview komt een van zijn klanten voor

fitnessapparaten en er zijn gewichten en

praten en te studeren. Ook laat ik ze zien

het eerst sporten in SOZA. Ze is blij verrast

touwen om mee te trainen. "Het liefste sport

dat ze hier de vrijheid hebben om te

over de ruimte en de apparaten en het

ik buiten om kennis te maken met de buurt.

kiezen. Sommige subsidies zijn zonde van

warme welkom van de bewoners.

Drie keer per week doe ik een bootcamp

het geld omdat er vooraf niet aan de

met statushouders die hier wonen." Soms

doelgroep is gevraagd 'Wat wil jij?'."

stellen mensen op straat vragen. "Ik reageer altijd rustig en beleefd in het Nederlands en nodig ze uit om mee te doen." Hoewel Ibrahim zelf nog maar drie jaar in Nederland is, laat hij de jongeren van SOZA hiermee zien hoe ze contact kunnen maken.

Wil je ook trainen in SOZA? Neem contact op met Ibrahim: highfivedenhaag@gmail.com

VORM & Inhoud

41

Opgeleverd

Techniek, talent en tonnen energie

In samenwerking met BPD

Sancta Maria, Noordwijk

De smaak van succes

VORM & Inhoud

43

44

VORM Holding uitgeroepen tot de krachtigste bouwonderneming van Nederland VORM Holding is uitgeroepen tot het krachtigste B&U (Burgerlijke en Utiliteitsbouw) bedrijf door B&B Info van boekjaar 2017. De bijbehorende award is op 11 oktober 2018 uitgereikt aan de directeuren Hans Meurs en Daan van der Vorm.

In het juryrapport wordt als volgt gesproken over het succes van VORM: Van het kleinschalige bouwbedrijf in 1919 is VORM in een kleine eeuw uitgegroeid tot een bouwer die tot de vijftien grootste bouw- en projectontwikkelaars van Nederland behoort. Die groei dankt het bedrijf onder meer aan het brede fundament; van bouw en ontwikkeling tot transformatie, renovatie en vastgoedonderhoud, vastgoedbeheer en energie. Met partners en opdrachtgevers zoekt VORM naar interessante nieuwe businessmodellen. Initiatieven als VORMFinance, transVORM, en VORMotica, NEXT NRG en 6D Wonen zijn hier voorbeelden van. “Wij zijn zeer trots op de titel ‘Krachtigste B&U bouwbedrijf’. VORM Holding is in een razendsnel tempo gegroeid. Iedereen heeft hier hard aan gewerkt, zonder onze financiële prestaties uit het oog te verliezen. Een mooie en verdiende trofee voor al onze medewerkers!” - aldus directeur Daan van der Vorm.

Sinds 2004 volgt B&B Info de financiële prestaties van meer dan 300 grote en middelgrote B&U bedrijven. Zo stelt B&B Info de bedrijfsinformatie zorgvuldig samen, waarbij geput wordt uit informatie van bedrijven aangevuld met openbare bronnen.

Naast de top-rankings, stelt B&B Info exclusief de ‘Krachtigste Index’ samen. Deze index geeft de 150 krachtigste bedrijven van een branche weer. Het krachtigste bedrijf scoort het hoogst op grootte, rendement, liquiditeit, solvabiliteit en stabiliteit.

Op basis van de top 150 B&U bedrijven is VORM Holding als krachtigste organisatie uit de bus gekomen.

De Top-3 van de Krachtigste Index B&U boekjaar 2017 ziet er als volgt uit: 1. VORM Holding, Papendrecht 2. Roosdom Tijhuis, Rijssen 3. Van Wanrooij Bouw & Ontwikkeling, Geffen

VORM & Inhoud

45

Rotterdamse grandeur

De Raedt

Heemraadssingel, Rotterdam

Wat: Transformatie van een voormalige school naar 51 luxe appartementen Door: VORM Wanneer: Verkoop is al gestart. De bouw zal begin 2019 starten.

Waarom: Transformatie Binnenstedelijke herontwikkeling Beschermd stadsgezicht

Project in beeld

Op Oostenburg Eiland in de luwte van de binnenstad In vijf jaar tijd transformeert VORM het Amsterdamse eiland Oostenburg tot een nieuwe woonwijk, midden in het centrum van Amsterdam. Dit doen wij samen met ontwikkelpartners Steenwell, Gemeente Amsterdam, Stadgenoot, Syntrus Achmea Real Estate & Finance en Pelgast. In 2024 vinden hier circa 2.000 Amsterdamse huishoudens uit alle klassen en van alle leeftijden hun woonplek in een buurt vol leven. De balans tussen wonen, werken en ontspannen is voor de dynamiek op Oostenburg heel belangrijk. Onder en naast de woningen, verspreid over het eiland is daarom meer dan 15.000 m2 ruimte ingepland voor verschillende vormen van bedrijvigheid.

Een combinatie van wonen, werken, kantoren, winkels, horeca,

welzijn, hotel, buurtcentrum en zorg maakt Oostenburg tot de nieuwe ‘hotspot’ van Amsterdam.

Sander van der Wolf en Henk van Waning – ontwikkelaars namens VORM voor Oostenburg - willen deze ondernemers op Oostenburg in vroegtijdig stadium laten aanhaken. Zo willen ze ervoor zorgen dat alle voorzieningen bij de oplevering van de woningen direct aanwezig zijn. Bewoners hoeven voor hun vertier, boodschappen, zorg of de opvang van de kinderen Oostenburg niet meer af.

Inmiddels zijn er een aantal belangrijke ondernemers aangetrokken, die samen met de ontwikkelaars de verdere plannen voor bedrijvigheid vorm gaan geven.

VOC-kade op Oostenburg: contrastrijke pandenstad

Sander van der Wolf en Henk van Waning

VORM & Inhoud

47

‘ Blurring concepten’ waar buren, bewoners en bezoekers elkaar ontmoeten

VORM heeft als ontwikkelaar een sterke focus op hoogwaardige

“Zo ook op Oostenburg, waar bewoners, ondernemers en bezoekers

binnenstedelijke projecten. We dragen bij aan succesvolle steden

elkaar ontmoeten in de immense Werkspoorhal.” Vult Henk aan.

door er niet alleen woningen neer te zetten maar er juist leven in te

“Waar ooit machines en scheepsdieselmotoren van de VOC-kade

brengen. Daarbij zijn gebouwen waarin meerdere functies worden

gleden, ontstaat dit nieuwe hart van Oostenburg. Terug in zijn oude

gecombineerd, essentieel. “Wijken floreren pas als er overdag

grandeur, met zicht op de kade en de binnenstraten. Een plein met

gewerkt, ‘s middags en ’s avonds gegeten en ’s nachts geslapen

kathedrale afmetingen biedt ruimte aan foodtruckfestivals, kleurrijke

wordt: werken, spelen en wonen versterken elkaar”, aldus Sander van

markten kunstexposities of misschien straks wel een ijsbaan. De

der Wolf. “We genieten van en bedenken ook gebouwen waarbinnen

historische werkplaats van Amsterdam is een toekomstige trekker

de scheidslijn tussen al die functies minder scherp is. Blurring

voor alle Amsterdammers. Dé ontmoetingsplek voor de buren,

concepten waarbij kantoren eruit zien als een huiskamer, cafés waar

bewoners en bezoekers.”

je kleding kunt kopen of brouwerijen waar je ook het vers gebrouwen biertje meteen kunt proeven. De harde grenzen tussen wonen, winkelen, werken en uitgaan laten we graag een beetje vervagen.”

48

Binnenwerf VOC-kade op Oostenburg

Werkspoorhal met kathedrale afmetingen

VORM & Inhoud

49

99 jaar en een beetje...

Vorm Heijplaat, 1919

50

Samen vieren wij de toekomst In 1919 is VORM opgericht. We zijn nu dus 99 jaar oud (en een beetje). Volgend jaar vieren wij samen met medewerkers, partners en de vrienden van VORM het honderdjarig bestaan.

De volgende editie van VORM & Inhoud staat dan ook in het teken van dit jubileum. We zijn op zoek naar mooie verhalen uit de geschiedenis van VORM. Heeft u een anekdote, beeldmateriaal of mooi verhaal

Daan van der Vorm

over uw samenwerking met VORM, stuur dit dan aan communicatie@vorm.nl. Samen vieren wij de toekomst.

VORM & Inhoud

51

De grootste projecten van VORM in de G4 Op 23 november publiceerde Cobouw zijn top 50 bouw- en ontwikkelbedrijven met het hoogste rendement. VORM schittert hier op een mooie zestiende plaats in de ranglijst, met een orderportefeuille van 144 projecten om trots op te zijn. VORM is actief aan het bouwen aan de grote steden in Nederland. Wij drukken graag onze stempel op de randstad, door te bouwen met het oog voor de wereld om ons heen. Zo verrijzen er nieuwe wijken in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht, waar we milieuvriendelijk bouwen, met extra aandacht voor energie- en materiaalgebruik.

Amsterdam

Den Haag

A. BOLD

B. State

C. Oostenburg

I. De Binck

J. SOZA

K. Casimir

D. NAW

E. Life

F. Sluishuis

L. Zuidhaven

M. De Stadhouders

N. Sandt

G. Narva eiland

H. Zeeburgereiland

O. Erasmusveld

Rotterdam

Utrecht

P. Wouda

52

Q. Kruisvaartkade

R. Noordgebouw

S. De Raedt

T. Rotterdamse School

A

D

H

E

G

C F B

L K M

N

I

J

Q

P R

O

S

T

Wil je alle projecten bekijken, ga dan naar onze website vorm.nl VORM & Inhoud

53

Iconisch thuis komen

State

Amstelkwartier, Amsterdam

Wat: 43 koopwoningen, 262 huurwoningen, 152 gebouwde parkeerplaatsen en 1 commerciĂŤle ruimte Door: VORM en Bouwinvest Wanneer: Start bouw januari 2017 Oplevering koopappartementen 2020 Waarom: Iconisch gebouw Uitzicht over de stad Zwembad op het dak

Project in beeld

COLOFON Redactie adres: VORM Holding B.V. afdeling Klant- en bedrijfscommunicatie Postbus 16 3350 AA Papendrecht Tel. 078 642 13 00 vorm.nl Realisatie en productie: PRSC. Vastgoedcommunicatie Fotografie: Piet Mes, René Wouters, Jos Kottmann en Michael van Oosten Illustratie: Seb Jarnot Met medewerking van onze collega’s van VORM: Daan van der Vorm, Hans Meurs, Fransje Sprunken, Barry Meijboom, Norbert Schotte, Marcel van Veen, Pierre van Og, Ad van de Graaf, Harold Clabbers, Edwin van den Berg, Ewout Blinde, John Monden, Sander van der Wolf, Henk van Waning, Ieke Tromp en Yvonne van Oers.

Met medewerking van onze Partners: Alwin Bakker, Paul Hoeijmans, Mariska Jagt, Robert van Wijngaarden, Esther Geradts en Ibrahim Deraz.

MIX

Van verantwoorde herkomst

FSC® C016391

©PRSC. 2018 | persc.nl

Scan de QR-code om de VORM & Inhoud digitaal te bekijken

vorm.nl