Grade R pupils fate still in limbo... -------page 6 >>
Indoda egula ngengqondo izame ukupha iliso lomntwana... ----page 7 >>
SEPTEMBER 2015 Editorial Tel. 084 229 6399 | 021 4222 228 Editorial Address: 85 St. George’s Mall Cape Town. Member of The Association of Independent Publishers
DUNOON | JOE SLOVO PARK | WOLVERIVIER | KWA 5 | KILLARNEY GARDENS | MONTAGUE GARDENS | MILNERTON | TABLE VIEW | WITSAND
Mlungu girl dumps suburban bliss for kasi life!
C
HRISTINE Williams (26) had eaten pap only twice before she moved ekasi. Now she eats it everyday! The pretty mlungu has been living among black people in Dunoon, near Milnerton, Cape Town, for nearly a year! It took her six months to get her parents in Port Elizabeth to let her live there. Before moving, she lived in a comfy Camps Bay suburb.
Christine said God told her to start something in Dunoon. She rents an RDP house, works for community development and co-founded the non-profit group, MyDunoon. The group’s vision is to unite people and solve community problems, she said. “We’re trying to create more community pride and participation by hosting open-stage music events and doing com-
CHRISTINE WILLIAMS says God told her to serve kasi people
PHOTO. PETER LUHANGA.
munity clean-ups.” lungu to live ekasi. Christine has a BSc deDunoon and Camps Bay gree from the Unifelt like worlds apart, versity of Cape but there were simTown and a ilarities. “Living ekasi is fun. Unisa honours “People are peoI laugh a lot. I’m not degree in comple,” Christine scared to live here. I munity psysaid. chology. Christine said have been received She said using living ekasi is fun. well.” her skills and “I laugh a lot. I’m network to upnot scared to live lift Dunoon people here. I have been rewould encourage other abeceived well.”
She said she had been upset by things like street justice and domestic violence. MyDunoon secretary Thuso Malinga (29) said Christine’s presence brought hope. “Other white people should follow her example and integrate with black people,” Thuso said. Christine said: “I plan to live here for many more years.”
Malunga neForam neeNkcukacha Zokhuseleko Loluntu
Umthetho weNRR isahlulelo 26(4) Uthi “Lowo onelayisenisi yokufakela inyukliye makaqale iforam neenkcukhacha zokhuseleko loluntu ukuze kwaziswe uluntu oluhlala komasipala abakufutshane ngesicwangciso sexesha likaxakeka esisungulwayo ukujongana nokhuseleko kwinyukliye nokhuseleko kukuphokoka kwemimoya ehamba nenyukliye.� Yintoni leForam neeNkcukacha Zokhuseleko Loluntu (PSIF)? Leforam yindibano ebanjwa kane ngonyaka. Iiye isetyenziswe njengendawo apho abahlali bakumasipala ongqunge isiKhululo seNyukliye saseKoerberg bafumana ithuba lokubuza imibuzo ngenyukliye nokufumana iinkcukacha ezithe vetshe ngalendawo. Yeyiphi imiba eshukuxwayo? Kuleforam kuye kuxoxwe ngako konke okuthwe kwaphakanyiswa ngabahlali okudibene nezempilo, okusingqungileyo kunye nokhuseleko okuyelelene nolungiselelo lexesha likaxakeka lenyukliye. Ngubani omakazimase? Wonke ohlala kumasipala ongqunge iKoeberg; yonke imibutho echaphazelekayo okanye enomdla kukhuseleko okudibene nenyukliye kunye nemimoya ebangelwa yinyukliye bavumelekile ukubakhona kweliqumrhu. Abo banomdla wokuzimasa kufuneka babhalise njengelungu. Kubhaliswa njani? Thumela inkcukacha zakho ku PienaaSZ@eskom.co.za. Tsalela ku-27 21 550 5263 okanye uthumele ifax ku-27 86 577 8873. Zibanjwa nini ezintlanganiso? Imihla yokubanjwa kweentlanganiso ipapashwa kwikhalenda yesiCwangciso seXesha likaXakeka saseKoeberg. Iintlanganiso ezimbini zokuqala kulonyaka zaqhubeka nge 26 kaMarch nange 25 kaJune. Beza ngobuninzi babo abahlali kuzo zombini ezintlanganiso. Ezilande layo ngoku zizakubanjwa nge 30 ka September 2015, elandela leyo ibe ngoLwesine we26 kuNovember.
Ngubani onothetha naye Ngenkcukacha ezithe vetshe tsalela uLewis Phidza osi Stakeholder Management Manager ku +27 21 550 5758 okanye uthumele iemail ku PhidzaNL@eskom.co.za. Kungenjalo ungatsalela u Bernice Rodrigues ku +27 21 550 5227 okanye ku RodrigB@eskom.co.za.
3
ISOLABANTU SEPTEMBER 2015
Intokazi yomlungu iwalahlile amasabhabh wazohlala ekasi guli balombutho iMyDunoon. Umbono walombuthi kukudibanisa abahlali nokusombulula iingxaki abajongene nazo, utshilo “Sifuna ukukhulisa u ku z i n g c a kuluntu nentsebenziswano ngokubamba imisitho yomculo nokucoca ingingqi”. UChristine unesidanga seBSc saseDyunivesithi yaseKapa nesidanga sehonours kwicommunity psychology eUnisa. Uthi usebenzisa izakhono zakhe nobudlelwane abenzileyo ekuncedeni uluntu laseDunoon akhuthaze nabanye abelungu ukuba bazohlala ekasi. IDunoon neCamps Bay zikude le kodwa zinako ukufana “Abantu ngabantu,” Christine
utsho. Christine uthe kumnandi ukuhlala ekasi. “Ndihleka okoko. Andoyiki. Ndamnkelwe apha.” Uthe akazithandi izinto ezifana nokubethwa kwezikoli nabantu ababetha abo bancuma okanye batshate nabo nabantwana. Ongunobhala weMyDunoon uThuso Malinga (29) uthe ubukho bukha Christine buze nethemba. “Abanye abelungu mabalandele ikhondo lakhe bazixube nabantu abamnyama”, utshilo uThuso. Christine uthi: “Ndiceba ukuhlala apha iminyaka emininzi.”
“Abantu ngabantu”
UCHRISTINE WILLIAMS uthi uThixo nguyole owathi makancede abantu basekasi. Umfanekiso PHOTO. PETER LUHANGA.
UCHRISTINE Williams (26) wayitya kabini ipapa ebomini bakhe phambi kokuba azohlala ekasi. Ngoku uyitya mihla le! Lomlungu mhle uhlala nabantu abamnyama eDunoon,
ngase Milnerton eKapa phantse unyaka wonke! Kumthathe inyanga ezintandathu ukuba bade bavume abazali bakhe abaseBhayi ukuba bavume uba ahlale phaya. Phambi kokuba athuthe, ebe-
hlala kwindawo yezicwinana eCamps Bay. UChristine uthi nguThixo owathi kuye makazohlala apha eDunoon. Urenta uveza, usebenzela umbutho wokuphuhlisa uluntu ekwanguye wabasun-
Intaphane yabantu ityelela iChevron Cape Town Refinery untu ithuba lokufumana ulwazi oluninzi nge “refinery”. Ngaphezu kwamakhulu amahlanu “Bendingazi nto tu nge refinery kwaye abemi baseKapa bathe batyelela i inkulu kakhulu kunokuba bendicChevron Cape Town Refinery ngeeninga. Ndiphuma apha ndonwabe jongo zokufunda imisebenzi eyenziwa gqitha lulwazi endilifumeneyo nendyilenkampani ngomhla we 12 ke Seplela ekusetyenzwa temba apho ibilusuku ngayo,” uWilliams lukawonke-wonke. uxelele Isolabantu. Lomzi wenza i-oli Ingwenya uqale ukuvumela ulyase Dunoon untu lubuke imiseu B o n g i nkosi benzi yabo kunyaka M a p h o n g wana ophelileyo kwaye bauvakalise uchuchulumancile yindlelumanco lwakhe la abantu abasabela naye. PETER WESSEL ongummi wase Kapa uchithe ixengayo. sha ebuka imisebenzi eyenziwa eChevron Cape “Ngoku ndazi into Imanejala ye Chev- Town Refinery Plant ezinika ithuba lokufunda ron Cape Town Re- ngokwenziwa apha. PHOTO. PETER LUHANGA. e b e n d i n g a y a z i kwaye olutyelelo finery uDoug Potlundishiye ndinetenger uthi : “ Senza oku ukuze sazise uluntu ngendlela esisebenza ngayo. mincili. Ndizibonele ngokwam indlela Yiyo lento sithi masivule iingcango ekwenziwa ngayo ipetroli nokuphezethu ukuze abahlali bazibonele ok- hlwa kwe-oli, safunda nangobungozi wenzeka kulenkampani.Bafunde nokhuseleko olukhoyo apha. Ndinlukhulu kakhulu kwaye bebonwabe gavuya xa uninzi lwabahlali lungeza apha,” utshilo uMaphongwana. ngendlela engathethekiyo apha.” UMnu Peter Wessels, 44, yena Irefinery iqale nyakenye ukuzisa ukhaphe unyana wakhe ominyaka il- abahlali kwaye kukho iingcinga ishumi eze kumbonisa ubuxhakhaka zokuqhuba ngolusuku. UPottenger uqukumbele ngokunika obulapho. UWessels uthi ubone kulithuba elihle imbali yale refinery ecacisa ukuba lokuba unyana wakhe andise ulwazi baqale kweminyaka angam 49 eyadlulayo ukwenza oku benika ingqesho lwakhe ngezifundo zenzululwazi . “Kwenza umdla kakhulu ukubona kubantu abangama 13,500 kwiphonindlela abajika ngayo i-oli ekrwada. do jikelele le Ntshona Koloni. Silufumene olutyelelo lusinike ulwazi “Siyazingca ngendima esiyidlalayo oluphangaleleyo,” uWessels ungqawu- eKapa nasephondweni ngokubanzi kuba sinika uluntu imisebenzi, siza atsho. Umhlali wase Table View uHeather phucula umgangatho wokhuseleko Williams uthe olusuku luvululele ul- nezempilo,” utshilo. INTATHELI YETHU
Isolabantu subscribes to the South African Press Code that prescribes news that is truthful, accurate, fair and balanced. If we don’t live up to the code you can contact the Press Ombudsman at 011 484 3612/8 or fax 011 484 3619
ISHEDYULI YEXESHA ENGOKUPHENGULULWA KWESICWANGCISO SOPHUHLISO NGOKUHLANGENEYO (IDP) SONYAKA KA2012 UKUYA KU-2017 NOHLAHLO-LWABIWOMALI LUKA-2016/17 UKUYA KU-2018/19 ISixeko saseKapa siza kuqalisa ngenkqubo yaso yokuphengulula isicwangciso seminyaka emihlanu (IDP) sika-2012 ukuya ku-2017 nokuyilwa kohlahlo-lwabiwo-mali luka-2016/17 ukuya ku-2018/19. Olu luya kuba luphengululo lokugqibela lwesicwangciso sexesha lokuba sesikhundleni esaphunyezwa liBhunga ngomhla wama-28 Meyi 2012. Ishedyuli yexesha engophengululo lwe-IDP nohlahlo-lwabiwo-mali olucacisa imisebenzi eyakuthi ilandelwe ekulungisweni kwe-IDP nokuyilwa kohlahlo-lwabiwo-mali luka-2016/17 ukuya ku-2018/19. Injongo yokuphengulula isiCwangciso esiHlangeneyo soPhuhliso (IDP) kukuqinisekisa ukuba ucwangciso lukamasipala luqwalasela uvavanyo lwamanyathelo okusebenza kwalo nokulungelelanisa kwiimeko ezitshintshayo. Le misebenzi yothatyatho-nxaxheba luluntu ingashankathelwa ngolu hlobo lulandelayo: • • • • •
Novemba 2015: Uluntu luvakalisa izimvo kwiziphakamiso zezilungiso ezenziwe kwi-IDP ephengululiweyo yango-2016/17 Matshi 2016: Ukondlalwa phambi kweBhunga kwe-IDP ephengululiweyo nelungisiweyo yango-2012 ukuya ngo-2017 nohlahlo-lwabiwo-mali luka-2016/17 ukuya ngo-2018/19 Epreli 2016: Izimvo zoluntu nezilungiso ezijoliswe kwizilungiso ze-IDP nakuhlahlolwabiwo-mali oluluyilo luka-2016/17 ukuya ku-2018/19 Meyi 2016: IBhunga maliphumeze i-IDP elungisiweyo yowama-2016/17 nohlahlolwabiwo-mali luka-2016/17 ukuya ku-2018/19 Juni 2016: Ukwaziswa koluntu ngokumalunga nezilungiso kwi-IDP, uhlahlo-lwabiwo-mali oluphunyeziweyo nokumiselwa kwemirhumo yeenkonzo zobuhlali
Iikopi zeshedyuli ezeleyo yexesha ye-IDP nohlahlo-lwabiwo-mali luka-2016/17 ziza kufumaneka kuzo zonke ii-ofisi zebhungana, kumathala eencwadi nakwa-capetown.gov.za/en/IDP/ Documents/2016_17_timeschedule.pdf. Iinkcukacha zoqhagamshelwano ngokumalunga nokufumana enye ingcaciso ngokumalunga ne-IDP nangenkqubo engohlahlo-lwabiwo-mali yango-2016/17: Umnxeba: 021 400 9808 Ifeksi: 021 400 4909 I-imeyile: idp@capetown.gov.za ACHMAT EBRAHIM UMPHATHI WESIXEKO 204/2015
4
ISOLABANTU SEPTEMBER 2015
Koeberg nuclear power station acquires a fire-fighting beast ISOLABANTU REPORTER
L
EARNING from what happened at Japan’s Fukushima Daiichi nuclear catastrophe in 2011, Mzansi’s Eskom Koeberg Nuclear Power Plant is stepping up its disaster preparedness and has acquired a Germany built fire fighting beast worthy R12m to add onto their available emergency equipment arsenal. Built by Rosenbauer—one of the world’s leading manufacturers of fire-fighting equipment in defensive fire and disaster protection—the fire fighting and rescue vehicle was formally handed over on Friday, September 11, at Koeberg nuclear power plant. The Plant’s Stakeholder Management Manager Lewis Phidza told Isolabantu that following the Fukushima catastrophe, Koeberg Power Station assessed what additional equipment would have aided the plant if it was faced with a similar Fukushima catatrasophe. Phidza said from reports on how the Daicii plant tried to cope with the devastation of
an earthquake which was soon followed by a tsunami, the debris left behind made it impossible for anyone to get in or out of the plant. In addition to this, emergency personnel were re-
staircase for personnel to get into and out of the plant like a staircase but at the same time, the vehicle should also be able to act as a water tower to poor water onto exposed plant com-
KOEBERG Nuclear Power station newly acquired fire fighting and rescue beast was formally handed over on Friday September 11. PHOTO. PETER LUHANGA.
quired to poor water onto the exposed spent fuel. With this in mind, he said, a very unique firefighting vehicle was identified. “We needed a vehicle that would provide emergency
ponents. The vehicle should be versatile enough to be used as a firefighting vehicle but also be able to be used in special circumstances,” said Phidza. He said Eskom main objective was to ensure that its employ-
ees were working in a safe environment and once they were safe their safety can be translated into the safety of the public and the environment. “We value the safety of our employees the public, the environment and animal,” he said. He said the good news was that the fire fighting and rescue vehicle will not only cater for the nuclear power station, it will also accommodate Capetonians if they have any fire disaster challenge and if the vehicle was not needed at the plant at the time. “We’re not going to be greedy with the vehicle. Where we are going to have an opportunity to save lives we are going to make it available.” The power station manger Riedewaan Bakardien said they have absolutely made the right investment in the safety of the nuclear power plant. He said after Fukushima Daiichi nuclear catastrophe, a team of nuclear engineers was formed and dispatched to Japan to see what they could learn from the incident. “We cant rule out the pos-
JAPAN’S Fukushima Daiichi nuclear catastrophe in 2011 was a wake up call for Eskom which has purchased a R12m fire fighting and rescue beast (pictured) to add onto their fire and rescue equipment arsenal readying for any catastrophe before its too late. PHOTO. PETER LUHANGA.
sibility of external events or Tsunami or plain crash. After much studying we came into a conclusion to purchase the fire fighting and rescue vehicle,” he said.
Isikhululo senyukliya sithenge isicima mlilo esixabisa izigidi ISOLABANTU REPORTER
E
MVENI kokubona okwenzeka kumbhodamo wenyukliye eFukushima eJapan ngo2011, isikhululo seNyukliye sakwaEskom sinyusa ikawusi ngokuqinisa ezokhuseleko. Bathenga isicima-mlilo esizakunceda kuhlangulo esixabisa izigidi ezi12 zerandi. Esisicima-mlilo sakhiwe nguRosenbauer waseJamani - omnye wemizi ehamba phambili ekwakheni izixhobo zokulwa umlilo nokhuseleko sinikezelwe n g o k u s e mt h e t h weni ngoLwesihlani 11 September kwisikhululo saseKoerberg. Kulomsitho, osi Stakeholder Management Manager u Lewis Phidza, uxelele Isolabantu ukuba emveni kwentlekele eFukushima, isikhululo saseKoerberg sajonga ukuba ngawaphi na amanyathelo anokuthathwa ukuze kuphuculwe ukhuseleko xa kukho intlekele. UPhidza uthe iingxelo ezazichaza indlela esisikhululo esiseDaaichi sazama ukumelana nolwamvila lale ntlekele yenyikima eyalandelwa ngamanzi aphumela emhlabeni yenza kube nzima ukuba kuhlangulwe abantu ngokukhawuleza. Lonto yenza ukuba bacinge ngalenqwelo, ngokutsho kwakhe. “ Besiyidinga lenqwelo ukuze
abasebenzi bakwazi ukubanento abazakuqabela kuyo ze kukhutshwe abakhutshwayo kungene abangenayo, lenqwelo izakuphinde ibe sisixhobo sokugalela amanzi. Lenqwelo bekufuneke ikwazi ukusetyenziswa njengesicimamlilo iphinde yenze neminye imisebenzi yohlangulo,” utshilo uPhidza. Uthe eyona njongo kaEskom kukuqinisekisa ukuba abasebenzi basebenza kwindawo ekhuselekile lonto izakuqinisekisa ukuba noluntu nalo lukhuselekile. “ Siluxabisile ukhuseleko lwab as eb enzi bethu, uluntu, okusingqongileyo nezilwanyane,’ utshilo. Uthe indaba ezimnandi zezokuba esisicimalilo asizukusetyenziswa sisikhululo kuphela kodwa nesiXeko saseKapa singasisebenzisa sincede uluntu ngokubanzi xa sidingeka. Umphathi wesisikhulu uRiedewaan Bakardien uthe benze esona sigqibo sisizo ngokutyala kukhuselelko lwesisikhululo. Uthe emveni kwentlekele yaseFukushima, igqiza leenjineli laye lathunyelwa eJapan ukuba liyokujonga abanokufunda kwesisehlo, bajonge ukuba ingaba iKoerberg inganaso na isehlo esinje nokuba ingakhuselwa njani.
“Asinakuthi akunokwenzeka ukuba kubekho intlekele efana neTsunami okanye ukubethwa yinqwelo-moya. Emveni kokuhlola siye sabona ukuba sithenge esisithuthi. Besinosithenga kwalapha kwililizwe kodwa abakwa Rosenbauer baziwa ngokuba nomgangatho ophakamileyo,” utshilo Bakardien. OyiMarketing Manager kwa Rosenbauer uMichael von der Heyde uthe lenqwelo ibize 12 yezigidi zeranti.
“Yakhiwe kumzi wokwakha wethu eJalmani. Ikhethekile yaye ikhuselekile nakweyiphi na imeko. Akho mpazamo apha kulenqwelo,” utsho ezingca. Uthe lenqwelo ineleli efikelelo kubude obuyi32 yemitha yaye ithwala Ilitha ezi-3000 zamanzi. Uthe naseFukushima bayithengile lenqwelo.
IWEKSHOPHU ENGOBANDAKANYO ABO BACHAPHAZELEKAYO KWABO BAHLALA ESITALATWENI ABANGEMIBUTHO EZIMELEYO (II-NGO) OKANYE IMIBUTHO EJOLISWE KULUNTU (II-CBO) ICandelo loLawulo loPhuculo lweNtlalo noPhuculo laBantwana abaselula limema ii- NGOs nee-CBOs ezisebenza ngabantu abahlala esitalatweni kwiwekshophu engokubandakanya abachaphazelekayo. Injongo yale wekshophu kukusebenzisa uphando olungobalo lwabantu abahlala esitalatweni oluthe laqhutywa kutshanje, njengesiseko sokuqulunqa isicwangcisobuchule esijongene nemibandela ephathelene nabantu abahlala esitalatweni. Umhla: NgoMgqibelo, 10 Okthobha 2015 Indawo: IHolo leeNkomfa, kwiStediyam saseKapa Ixesha: 10:00 ukuya kweye-15:00 Phendula kuPamela Beukes kumnxeba u-021 444 0711 okanye u-imeyilele pamela.beukes@capetown.gov.za ngowe-2 Okthobha 2015, kulungiselelwa imibandela engezidlo. ACHMAT EBRAHIM UMPHATHI WESIXEKO 216/2015
QHAGAMSHELANA NESIXEKO Ingaba ikhadi lakho liyaphelelwa? Fumana elinye simahla Ngo-Oktobha phantse ibe ngamakhadi e-myconnect angama -20 000 asebenzayo aza kuphelelwa, ngoko ke ungalibazisi, fumana ikhadi lakho lasimahla endaweni yelo liphelelwayo, namhlanje.
I
khadi lakho le-myconnect likhadi lokubhanka eliphelelwa emva kweminyaka embalwa. Amakhadi aphelelwa ngomhla wama31 Oktobha 2015 awazokusebenza ngomhla -1 Novemba 2015. Iindaba ezimnandi kubakhweli, zezokuba imali eshiyekileyo esemakhadini amadala ayiphelelwa kwaye inokukhutshelwa kwikhadi lakho elitsha ngoko nangoko.*
Landela la manyathelo mathathu alula:
aphelelwa ngo-Oktobha, anombhalo ngaphambili othi 10/15. Ukuba ikhadi lakho liyaphelelwa, unelungelo lokufumana isibonelelo sethu sethutyana sekhadi elitsha, simahla, ukuba nje utshintsha ikhadi lakho eliphelewayo ungaphelenga umhla wama – 31 Oktobha 2015.
zilungiselelwe oko, ziya kusebenza ukususela ngentsimbi yesi-05:00 ukuya kweyesi-19:00, iintsuku ezisixhenxe ngeveki, ukuqala ngomhla -1 Septemba de ibe ngowama-31 Oktobha 2015, kwaye ziya kusebenza kuphela ukutshinstha amakhadi aphelelwayo.
2. Jonga imali eshiyekileyo Yiya kwivenkilana ekwisikhululo seebhasi okanye uncinde ikhadi lakho kwibhokisana enika inkcukacha, engaphakathi kwizikhululo zeebhasi, ukuqonda imali eshiyekileyo kunye nokuqonda ukuba ingaba unezohlwayo ezingekahlawulwa na. Hlawula naziphi na izohlwayo ezingekahlawulwa kwivenkilana ekwisikhululo.
1. Jonga ikhadi lakho
3. Fumana ikhadi lakho elitsha le-myconnect
Jonga umhla wokuphelelwa kwalo, ngaphambili kwikhadi lakho le-myconnect, kuba liyimveliso yokubhankisha. Amakhadi
Tyelela enye yeevenkilana ezitshintsha amakhadi kwizikhululo zeebhasi ezise-Civic Centre nase-Table View. Ezi venkilana
lesiqinisekiso somhla wakhe wokuzalwa liyafuneka. Gcwalisa uxwebhu lwesicelo seKhadi laSimahla. Lamaxwebhu akwafumaneka ngokuba atsalwe kwiwebhusayithi www.myciti.org.za. Ikhadi lakho elitsha le-myconnect uyakulifumana ngaphandle kwentlawulo kwaye amanqaku e-Standard okanye e-Mover ashiyeke kwikhadi lakho elidala aya kukhutshelwa kwikhadi lakho elitsha.*
Amanqakwana abalulekileyo •
Kuya kufuneka ukuba uveze ikhadi lakho eliphelelwayo kunye nencwadi yeSAZISI, incwadana yokundwendwela okanye ilayisenisi yokuqhuba. Ukuba ikhadi le-myconnect lalithengelwe ngumntwana, kungasetyenziswa enye yezintlobo zezazisi, iphepha
Ukuba ngaba awulitshintshi ikhadi lakho ungaphelanga umhla wama-31 Oktobha 2015, kuza kufuneka ukuba uthenge ikhadi elitsha ngama-R20 kwaye ulinde iintsuku ezingama-30 khonukuze imali ebifakwe njenge-Standard, ikhutshelwe kwikhadi lakho elitsha. Ukuba ngaba ikhadi lakho eliphelelweyo wawulifumene
•
•
simahla, liza kutshintshwa ngaphandle kwentlawulo. Nangona kunjalo, ukuba ngaba uveza ikhadi lemyconnect eliphelelwayo, owawulithengile, kwaye iirekhodi zibonisa ukuba wawukhe wanikwa ikhadi lasimahla ngaphambili, imali eshiyekileyo kuyakufuneka okokuba ikhutshelwe kwelo khadi lasimahla okanye ungathenga ikhadi lemyconnect elitsha ngama R20 kuze kukhutshelwe imali ebe ishiyekile kwelo litsha. Ukuba ngaba kuphelelwa ngaphezulu kwekhadi elinye kusapho, umntu omnye kusapho angawahlaziya onke loomakhadi, ukuba nje kukho ifom yesicelo egcwalisiweyo, yasayinwa yekhadi ngalinye eliphelelwayo.
*Imiqathango nemimiselo eyongezelelekileyo ingathi isebenze.
Khwela ibhasi equqa ibuyelela yasimahla, eyakwiNtaba yeTafile Yintwasahlobo kwaye ke yeyiphi indlela ebhetele yokubhiyoza ngaphandle kokwenza oko ngohambo olunyuka iNtaba yeTafile, uhambo olude okanye ukuhamba nje ungangxamanga ngakwindlela i-Tafelberg enembonakalo yelizwe entle? NgoNcedo lweNkampani yeTable Mountain Aerial Cableway, ibhasi ye -MyCiTi ehamba ngomzila wendlela 110 Table Mountain ngoku ikhwelwa simahla. Oluthutho luquqa lubuyelela luhamba phakathi kwesikhululo sekhetshi eya entabeni esikumazantsi ayo kunye nommandla wokupaka iimoto okufutshane nesiphambuka seTafelberg Road ne-Kloof Nek Road.
Abakhweli abanqwenela ukuhamba bedlulela phambili besebenzisa iibhasi ze-MyCiTi kufuneka bathenge ikhadi le-myconnect ngama-R30 baze baligcwalise ngemali, kwivenkilana ekwisikhululo sekhetshi esisemazantsi, okanye bathenge ikhadi lohambo olunye ngama-R35 kulovenkilana okanye kumatshini okhupha amakhadi kwiofisi ye-SANParks ekummandla wokupaka iimoto. Khwela iibhasi 107 Camps Bay – Civic Centre nokuba kukweliphi na icala uze uqhagamshele ukuya phambili, uthungelwano lweendlela ze-MyCiTi ukuze ube nosuku lokuzikhupha olumangalisayo.
Iiyure zokusebenza zasehlotyeni zothutho i- 110 Table Mountain (1 Septemba ukuya kuma-30 Aprili) Icala: Upper Tafelberg Icala: Lower Tafelberg
Uthutho oluquqa lubuyelela lufumaneka qho kwimizuzu eli-15 ukuya kwengama-20 phakathi kwezikhululo ezikuMntla weTafelberg naMazantsie Tafelberg.
Tsalela umnxeba kwiziko lolwazi lezothutho (inombolo engahlawulelwayo 24/7) 0800 65 64 63 www.myciti.org.za cofa u-*120*1040#
Myciti Bus Transport for CapeTown
07:30 – 08:30 Qho kwi 15 yemizuzu
07:37 – 08:40 Qho kwi 15 yemizuzu
08:30 – 17:50 Qho kwi 20 yemizuzu
08:40 – 18:00 Qho kwi 20 yemizuzu
17:50 – 18:50 Qho kwi 15 yemizuzu
18:00 – 19:00 Qho kwi 15 yemizuzu
@MyCiTiBus
6
ISOLABANTU SEPTEMBER 2015
113 pupils officially accommodated while Grade R pupils fate still in limbo
F
OLLOWING parents anger, the Western Cape Education Department (WCED), officially accommodated 113 pupils and employed qualified teachers to teach the pupils at temporary mobile classrooms in Dunoon. However, 70 Grade R pupils are still being taught by volunteer teachers utilising recycling school stationery to teach the pupils. The WCED provided the mobile classrooms to temporality accommodate Sophakama primary school pupils while building the school’s brand new infrastructure . After completion of the new school infrastructure, the department planned to relocate the mobile clssrooms where it was needed. But this angered parents whose children were left out in the initial enrolment of the 2015 school academic year. The parents had identified vol-
unteer teachers to teach the pupils at the mobile classrooms. WCED, after engagements with the children parents, resolved to provide qualified teachers to teach a total of 113 children which were verified to be placed in school. When Isolabantu visited the school site on Monday, September 7, WCED contracted teachers were busy teaching the pupils. In two other mobile classrooms, 70 Grade R pupils were being taught by four good samaritan volunteer teachers. The teachers, who graduated at West Coast FET college say the department had informed them that there was no budget to cater for the Grade R pupils. “We are recycling used A4 papers to teach the children. We dont have chairs. We want the WCED to officially open Grade R classes here so we can get opportunity to work,” said one of the volunteer teacher Nobong-
NOBONGILE MDALA is one of the four volunteer teachers teaching Grade R pupils at temporary mobile classrooms in Dunoon. PHOTO. PETER LUHANGA.
ile Mdala. Parent Bongiwe Tukani, 29, a mother of two children six and 13 said it was impossible for them to take their children back home after they enrolled in Grade R in June. “If we take our children back they get struck with cars, get raped and will play filthy places. The children are safe here.
Abafundi abanga-113 bafumene izikolo ngethuba abafunda uGrade R besadinga izikolo
E
NEWS BRIEFS
MVENI komsindo wabazali, iSebe lezeMfundo kwiPhondo, lifake abafundi abanga-113 ezikolweni laphinda laqasha ootishala abanezidanga ukuba babafundise kumagumbi okufundela ethutyana eDunoon. Nangona kunjalo, amashumi asixhenxe abafundi bebankala R basafundiswa ngamavolontiya angaqeqeshelwanga ukufundisa yaye basebenzisa incwadi nezixhobo ezisele zisethi. Isebe linikezele ngalamagumbi ethutyana eSophakama primary school ukuze abafundi bafundiswe ngethuba kusakhiwa esisikolo. Ekugqityweni kolwakhiwo isebe belicwangcise ukuwasa kwezinye iindawo apho adingeka khona lamagumbi.
Kodwa oku kwenze umsindo kwabo bazali banabantwana abangakhange bangene esikolweni kunyaka ka-2015. Abazali bachonge amavolontiya ukuba bafundise abantwana kulamagumbi. Emveni kwezivumelwano nabazali isebe ibhenele ekubeni liqashe abahlohli abaqeqeshiweyo bafundise abantwana abanga-113 abaye bafakwa esikolweni. Ngethuba Isolabantu lityelele esisikolo ngoMvula 10 kaSeptemba abafundisi abaqashwe lisebe bebefundisa abantwana. Kumanye amagumbi, bebengamashumi asixhenxe abafundi bebankala uR ebebefundiswa ngamasamariya alungileyo. Abatitshala, abafunde kwikholeji yaseWest Coast, bathi isebe labaxelela ukuba ayikho
imali yokufundisa abafundi bebankala R. “ Siphindaphinda amaphepha ukuze sifundise abantwana. Asinazitulo. Sifuna isixeko ukuba sivule amagumbi okufundela webankala R ukuze sifumane ithuba lokufumana
Decline in the number of babies born to teenage moms The City of Cape Town’s Health Department is pleased to note a further decline in the rate of babies being born to teenagers. According to statistics, there were 3 316 babies born to mothers aged 18 or younger in Cape Town in 2013, which accounted for 4,4% of all births recorded for that year. The data for 2014 shows that 2 936, or 4,2%, of babies born fell within this category. This means that the teen pregnancy rate in Cape Town has slowed from 5,3% in 2006 to 4,2% in 2014. “This is good news and bears testament to the availability of contraception and education offered by a range of governmental and non- governmental partners,” said Siyabulela Mamkeli Mayoral Committee Member for Health.
All the primary schools around here have Grade R’s why cant we have our Grade R here,” questioned Tukani. Another parent Thabisa Solombela, 33, a mother of two children said they put together funds and buy their children school stationery so the volunteer teachers can teach effectively. umsebenzi,” litshile ivolontiya uNobongile Mdala. Ongumzali Bongiwe Tukani, 29, onabantwana ababini ona-6 nona-13 uthe bebengenokwazi ukubuyisela abantwana emakhaya kuba bebebhalise emveni kukaJune. “ Ukuba siyabathatha sibahlalise endlini bazotshayiswa ziimoto, badlwengulwe okanye bayokudlala kwiindawon ezimdaka. Bakhusel e k i l e apha eskolweni.
Approached for comment Education MEC Debbie Scaffer spokesperson Jessica Shelver said: “our officials are considering various options available to them. I will need to reserve comment until they decide.”
Zonke izikolo zamabanga ap[hantsi zinawo amabankala R kutheni lingengeko apha?,” ubuzile uTukani. Omnye umzali uThabisa Solombela, 33, ongunina wabantwana ababini uthe badibanisa iimali ukuze bathengele abantwana iincwadi nezixhobo kuze bafundiswe ngalamavolontiya. Sithe xa ngcumbazisa osisithethi sikamphathiswa uDebbie Schaffer wezemfundo kwiphondo uJessica Shelver uthe: “ Amgosa ethu asakhangela izisombululo ngelithuba. Andinakukwazi ukuphefumla okwangoku ze baze nezigqibo ezipheleleyo,”.
Umzali wabantwana ababini uBongiwe Tukani uloyiko lwakhe lelokuba ukuba abantwana bahleli endlini bazakutshayiswa ziimoto esithubeni okanye babe bethunywa icuba notywala ngabamelwane UMFANEKISO. PETER LUHANGA.
Help Tygerberg Hospital locate the family of an unknown patient Tygerberg Hospital is looking for the family of a male patient aged about 45, admitted as Romeo August. August was admitted to Tygerberg Hospital on August 30 He was knocked by a car on the R300 Stellenbosch arterial direction of Mitchell’s Plain. He is currently confused and cannot remember his address. Any person having information on August should contact; social worker, Anthony Francis on 021 938 4164/5684 or alternatively the sister in charge of Ward J7 on 021 938 4534/5011/5015
7
ISOLABANTU SEPTEMBER 2015
Indoda egula ngengqondo izame ukupha iliso lomntwana Inkwenkwana ena-11 yaseDunoon isinde ngolambisa ngethuba indoda egula ngengqondo izamba ukuyibulala, isebenzisa isixhobo esibukhali, ifuna ukuyikhupha imehlo. Ayisakwazi uphinda ibone lenkwenkwana. Ngokwengxelo yoogqirha lenkwenkwana uAsive Mtshawu wonzakele kwimehlo lasekunene waphinda wanenxeba elinzulu. Lengxelo ichaze ukuba oogqirha baseRed Cross War Memorial Childrens Hospital bazamile ukulungisa imehlo nesiciko. Ebebonakala uAsiva ukuba usezintlungwini ngoLwesihlanu ngethuba etyelelwe lIsola labantu, imehlo lakhe belingakwazo ukubona livaliwe. Ufumene isivalo semehlo. Unina wakhe uNocawe Mt-
shawu, onabantwana abalishumi xa kudityaniswa no Asive, uthe unyana wakhe ebethanda ukudlala phandle nabahlobo bakhe kodwa ngoku xa ebuya eskolweni usoloko esendlini engafuni ukudlala nabahlobo bakhe. Usapho lwakhe luhlala kwityotyombe elinegumbi elinye eSiyahala informal settlement ekufutshane neTransient Freight Railway. UNocawe uthe unyana wakhe wahlaselwa ngokungenalusini ligeza emveni kokuba emnke endlini nomkhuluwa wakho ona14 beyokudlala ibhola. Uthe abanye abantwana babalekile xa bebona lendoda kodwa uAsive ubenelishwa wabanjwa. Lendoda iye yathatha isixhobo esikhali seplanga sazama ukukrukra imehlo ohambi kokuba ikhwaze ngabahlali abanqandikeyo.
Umzali wabantwana ababini uBongiwe Tukani uloyiko lwakhe lelokuba ukuba abantwana bahleli endlini bazakutshayiswa ziimoto esithubeni okanye babe bethunywa icuba notywala ngabamelwane UMFANEKISO. PETER LUHANGA.
“Wopha kakhulu. Safonelwa iambulens eye yamthatha yamsa ebhedlele,” utshilo uNocawe. UNocawe ongasebenziyo uyasokola ukondla abantwana abakishumi. Inkokheli yokuhlala uMessie Mpukane Makuwa uthe iinzamo zokuheha usapho lalendoda ukuba kuncede ngemali yokuya esibhedlele ziphanzile. UMakuwa uthe olusapho lalile ukusebenzisana nokuhlala yaye abafunanga kuthatha inxaxheba ngezenzo zalendoda iguka ngengqondo kwade kwan-
Dunoon man opens community library in a shack. A
LACK of a nearby library and computer illiteracy motivated a Dunoon man to set up a library in a shack. Tembile Nyoka (40) offers basic computer literacy courses to residents and his shack is abuzz with pupils researching the internet for their homework and borrowing books. Nyoka who founded Nceduluntu Academy of Learning, doesn’t charge a cent for teaching Dunoon adults about computers. To stock the library he begs for old
books at book shops and fixes old computers to give his computer lessons “The main drive is to help pupils with English literacy and save their parents money traveling to Table View library to borrow books. I decided to bring a library at the door step of the community. In addition most people here are not good in speaking English so I opened the library to encourage the culture learning,” said Nyoka. He said he goes around the kasi requesting privileged residents to donate old computers which he fixes.
yanzeleka ba abahlali babethe iimali. Umninawa walondoda ongafunanga ukuzichaza igama esoyika ukungcungcuthekiswa luluntu uthe kunzima ukumbamba umnakwabo asiwe endumangeni. “Asiyazi ukuba masithini. Asiyazi uzakubuya nini nangona ilikhaya lakhe eli”, utshilo. UMpukane noNocawe bacele iingcaphephe zonyango zakwiDyunivesithi yaseStellenbosch eziqhube uqhaqho lokuqala apho iye yatshintshwa
ilungu langaphambili ukuba zijonge lemeko. “Asazi ukuba uAsive angangumongameli welizwe kwiminyaka ezayo,” batshilo. Ngethu sizama ukufumana ingxelo egcweleyo ngesimo sikaAsive , osisisthethi sRed Cross War Memorial Children Hospital uAngelique Jordaan uthe uAsive uphantsi konyango nangona engaphandle. “Uzakujongwa yaye xa ixesha lige lafikwa izigqibo zizakuthathwa xa kufike eloxesha,” utshilo.
UTembile Nyoka uncedisa abafundi besikolo samabanga aphantsi saseDunoon iSophakama bakhangele iimpendulo zomsebenzi wabo kiinthanethi kwithala lakhe elilityotyombe. UMFANEKISO. PETER LUHANGA.
He then teaches adult residents and pupils computers. “I’m paying for internet connection out of my own pocket. I’m struggling to keep it going,” he said. He said since he opened the library in April, it’s become popular meeting place. He said space the shack was small and cannot accommodate more people and he was looking to get a place where he can set up a bigger library and be able to accommodate more people. During Isolabantu visit five primary
school pupils were reading books and using the internet. Sinalo James: “I’m excited to be spending my time here after school. Milnerton Library and Table View library are very far we cant afford to go there,” said James. While the pupils were busy in the library, adults were outside waiting for their turn, among them was Nomthandazo Ncoza (39) who is a security guard. “If I get computer skills my salary will be increased at work,” said Ncoza.
UNathan Paulse weAjax Cape Town (ekohlo) noReneilwe Letsholonyane weKaizer Chiefs eNelson Mandela Bay Stadium ngeSeptemba 19 eBhayi eMzantsi Afrika. UMFANEKISO: RICHARD HUGGARD GALLO IMAGES
IAjax iyiwisile iKaizer Chiefs IAjax Cape Town Izintshatsheli ze 2015 MTN emva kokubetha iKaizer Chiefs ngo1-0 eNelson Mandela Bay Stadium ngoMgqibelo emva kwemini. Inqaku likaNathan Paulse ngesahlulo sesibini ibelilo elahlula lamaqela ngethuba iqela likaRoger De Sa lizilibalisa ukuphoxeka kokutyiwa kwindebe
yeNedbank kwinyanga ezidlulileyo. Kuthethiwe ngendlela yokudlala yeAjax yaye kuthethiwe ngokusebenzisa kwabo olufafa uPaulse. Ebonakala uErick Mathoho ukuba usuka kumonzakaol, uPaulse ebesehla ezikhwelela kulamdlali wasemva weBafana
Bafana ngethuba ooToriq Losper bezithathela ibhopa eziqhawukileyo. UPaulse ube nethuba lokuqala ukufaka inkqaku emveni kwemizuzu esibhozo umdlalo eqalile ephosa ibhola ayinikwe ngu Cecil Lolo ngapha kwepali. IUrban Warriors beziwuphethe umdlalo bade bayifaka
emnatheni ibhola ngomzuzu wesi-23. IChiefs ibiphethe kwifreekick neecorner kodwa bevusa emva kwisizini edlulileyo, uMosa lebusa uwuphose kancinci umnatha ngethuba engquba ibhola ze yambetha uItumeleng Khune, wakhala usompempe wathi ulalele. Besingaginyeki esisigqibo sikasompempe kuba uLebusa ebengalalelanga kodwa ibionguPaulse ophazamise umdlalo. Belithizela elifolosi lade lanelishwa ngethuba ephosa ibhola ayinikwe nguLolo emveni kwemizuzu emihlani emcva kwesisigqibo sokulalela. UKhune umvumbile u Abbubaker Mobara ngomzuzu
we-33, kodwa khange fumane manqaku iAjax nangona ibiyixinile iChiefs. Phanste bazisola ngethuba iChiefs phantse yawulawula umdlalo emva kwekhefu kodwa yade yakora ngomzuzu we56 emva kokufumana ipenalthi ngethuba kuwiswa uPaulse eeriyeni. Olufafa lulufakile inkqaku ze akubona ukuba iqela lakhe liyabethwa umqeqeshi usteve khompela wafaka uCamaldine Abraw noEdward Manqele. Kodwa khange kubekho utshintsho ze laphela njalo iphupho —SUPERSPORT