Een mens gebruikt 146 spieren bij het zoenen. We zijn 20.000 minuten van ons leven bezig met zoenen. Dat zijn twee weken.
‘Leven is leven in relatie.’
Lao-Tse
1
op de 50
Eén op de vijftig kinderen in de wereld wordt opgevoed door een man die, zonder het te weten, niet de biologische vader is van het kind.
7 JAAR
Om de zeven jaar verwatert de vriendschap met ongeveer de helft van je vrienden.
1000 huwelijken
Ongeveer een derde van de huwelijken eindigt in echtscheiding. Maar er zijn in Nederland ook bijna duizend huwelijken die al zeventig jaar of langer duren.
relaties
Relaties. Je hebt ze overal en altijd. Met je vrienden, je familie, misschien heb je wel een grote liefde. Maar ook met jezelf, de natuur en zelfs met de overheid heb je een relatie. Of je nou wil of niet: je staat altijd in verbinding met anderen.
Relaties zijn er in allerlei vormen. Diep, oppervlakkig
Zonder relaties… tja, wie zou je dan zijn?
Relaties vormen je. De mensen om je heen laten je groeien en dagen je uit. Ze helpen je ontdekken wat je belangrijk vindt en hoe je de wereld om je heen ziet. De relaties die jij hebt, bepalen voor een groot deel wie je bent. Zonder die verbindingen zou jij jij niet zijn.
je vragen én over jou vertellen.
10 42
Iedereen heeft relaties. Als je er goed over nadenkt, heb je er veel meer dan je misschien verwacht.
Wil je met mij?
Sommige relaties voelen meteen goed, andere groeien langzaam. Geen enkele relatie blijft vanzelf sterk, je moet er tijd en energie in steken.
In een romantische relatie leer je elkaar steeds beter kennen én verwacht je dingen van elkaar.
54 20 16
Goede relaties hebben drie bouwstenen die terugkomen in elk type relatie: veiligheid, vertrouwen en respect.
Daten met god
48
God of ‘iets’: je kunt het niet zien of begrijpen. Toch ervaren mensen een relatie. Hoe werkt dat en hoe onderhoud je zo’n relatie?
Natuur, dat ben je zelf
Alleen al door er te zijn, heb je een relatie met de natuur. Maar wat is natuur eigenlijk, en hoe zit die relatie precies?
zo doen we dat nu eenmaal
De betekenis van familie verschilt per persoon en per cultuur. Wat maakt iemand eigenlijk familie?
38
Vriendschappen worden voor velen na de basisschool belangrijker. Samen leer je voor het leven. Vriendschap is !jn, maar soms ook ingewikkeld.
What's the deal? Denkende machines?
Iedere burger heeft een relatie met de overheid. Je geeft vrijwillig een deel van je vrijheid op in ruil voor be-
70
Technologie maakt ons leven makkelijker, maar heeft ook invloed op de relatie met onszelf en
werken met why
Eerst maar eens kijken hoe dit magazine in elkaar zit en hoe we ermee gaan werken.
Vijf vakken, EEn methode
De WHY Methode bestaat uit magazines voor de vakken burgerschap, levensbeschouwing, !loso!e, maatschappijleer en persoonlijke ontwikkeling. Waarom één methode voor al die vakken samen? Nou, eigenlijk horen die vakken allemaal bij elkaar. Om een goed lid van de samenleving te zijn, moet je leren over jezelf en het leven na te denken. Het is belangrijk dat je wat weet over het geloof van je medemensen. En om echt mee te kunnen doen, is het wel handig als je weet hoe de democratische samenleving in elkaar zit. Met alle kennis en vaardigheden die je met deze methode opdoet, kun je jezelf ontwikkelen. En dan kun je een waardevolle bijdrage leveren aan die samenleving. Want die wordt door alle mensen samen gemaakt.
Why oh why...
Er zijn heel veel vragen in het leven. Vragen die beginnen met wat en hoe of met welke en waar. Maar de belangrijkste vragen beginnen met waarom. Jonge kinderen beginnen al vroeg met het stellen van waarom-vragen. Want ze willen graag snappen hoe het leven in elkaar zit. Met waarom-vragen dring je dieper door in het geheim van het leven. Daarom heet deze methode WHY.
Thema's en onderwerpen
De WHY Methode bestaat uit magazines met een thema. Zoals Relaties, dat nu voor je ligt. Elk magazine is opgedeeld in twaalf onderwerpen, gebundeld in groepjes van vier. Je zou bij dit thema nog wel twaalf andere onderwerpen kunnen bedenken, maar ja, de tijd op school is beperkt…
Stories
Elk onderwerp begint met een story. Daarna volgt het artikel met kennis die belangrijk is bij het onderwerp. De belangrijke begrippen om te onthouden zijn gekleurd en worden uitgelegd. De opdrachten bij het artikel zijn misschien wel het belangrijkste onderdeel. Want je kunt een artikel lezen of een !lmpje bekijken, maar als je er niks mee doet, ben je alles een dag later waarschijnlijk alweer vergeten. De opdrachten helpen je om het onderwerp zelf te onderzoeken. Dat doe je soms samen in een groepje, soms ook alleen.
Jouw eigen storybook
Er zijn opdrachten die verwijzen naar jouw eigen storybook. Dat vind je steeds achter of voorafgaand aan het artikel. Je kunt daar opdrachten uitwerken, je vragen en meningen opschrijven en vastleggen wat je leert. Leuk om later nog eens terug te lezen. Want een mens ontwikkelt zich altijd verder. Misschien wil jouw docent dat je je eigen storybook digitaal maakt. Dat kan ook. Daar heb je natuurlijk veel meer ruimte om alles wat je wilt onthouden, te bewaren.
MY WHY
MyWhy
Alles wat er in de les op het digibord is getoond, kun je later nog opzoeken. Handig als je bepaalde opdrachten thuis of buiten de les moet doen. Jouw eigen digitale deel van de methode heet MyWhy. Je kunt daarin gemakkelijk inloggen. Via MyWhy kun je !lmpjes bekijken en een persoonlijk dossier aanleggen.
Brillen
Je kunt elk onderwerp van verschillende kanten bekijken. Of anders gezegd: je kunt het leven met verschillende brillen bekijken. Als je in de afgelopen jaren al met WHY gewerkt hebt, ken je misschien nog de brillen in de thema’s van WHY Basics. Dat waren de burgerschapsbril, de levensbeschouwelijke bril en de !loso!sche bril. In dit magazine werken we met zes brillen, want er zijn meer dan drie perspectieven om het leven te bekijken. Kijk maar naar de brillen op deze bladzijde en hun betekenis.
DE ZES BRILLEN IN DIT MAGAZINE
De samenleef-bril hoe leven mensen samen? Burgerschap hoort hierbij.
De ethische bril: wat is goed om te doen? Dit is een onderdeel van de flosofe.
De persoonlijke bril: welke waarden en overtuigingen heb je?
De zingevings-bril: wat geeft het leven betekenis? Levensbeschouwing hoort hierbij.
De vergelijkende bril: wat voor verschillen zijn er?
De flosofsche bril: hoe denk je over het leven en over jezelf?
STORY
Goedemorgen!
Het is zeven uur wanneer de wekker van Sterre gaat. Eigenlijk wil ze nog even snoozen, maar wanneer ze op de knop drukt, ziet ze een appje van haar beste vriendin: ‘Na school door naar training, hè, vergeet je spullen niet!’ Dat is waar ook! Haar volleybalcoach heeft een extra training ingepland vandaag. Snel loopt ze naar de badkamer, waar haar broertje nét de deur op slot doet. Het is ook elke ochtend hetzelfde liedje. Dan maar snel haar sporttas inpakken en ontbijten. Vanaf beneden hoort ze haar moeder haar roepen. ‘Jahaaa, ik ben al op!’ roept ze terug. Gelukkig kan Sterre na het ontbijt in de badkamer terecht en op tijd de deur uit. Wanneer ze weg wil fetsen, ziet ze haar buurjongetje, die door zijn vader in de bakfets wordt getild. ‘Sterre, wanneer kom je weer oppassen?’ vraagt de kleuter. ‘Vast heel snel weer,’ roept Sterre lachend terug. En dan is het écht tijd om te haasten naar school. Het eerste uur heeft ze mentorles van meneer De Vries. Als je daar te laat komt, kom je de les niet meer in. Een heel verschil met haar mentor van vorig jaar, met hem kon ze veel beter opschieten.
Ik heb iets met jou
Als je het woord relatie hoort, denk je al snel aan een liefdesrelatie. Aan verliefd zijn, verkering hebben of aan de relatie tussen je ouders misschien. Maar relaties bestaan in vele vormen.
Samen kom je verder
Als een sabeltandtijger je komt opzoeken terwijl jij net lekker ligt te luieren, ben je blij dat vrienden je waarschuwen. Ook voedsel zoeken en jagen gaat veel beter in een groep dan in je eentje. Mensen in de oertijd hadden anderen nodig om te overleven. Nu zijn we vele duizenden jaren verder. De sabeltandtijgers zijn uitgestorven en je eten hoef je niet meer te zoeken. Daarvoor ga je gewoon naar de supermarkt. Hebben we elkaar dan niet meer nodig? Zeker wel! Onze hersenen snakken namelijk naar contact met anderen. Als we verbinding maken met iemand, maakt ons brein oxytocine aan. Dit wordt ook wel het ‘liefdeshormoon’ genoemd. Dit sto e geeft ons een gevoel van vertrouwen en verbon-
Soorten relaties
Contact met anderen is dus onmisbaar voor mensen. Tijdens je leven ontmoet je heel veel mensen. Sommigen zie je maar één keer, met anderen ontwikkel je een relatie. Je ontdekt wat je wel of niet leuk vindt aan die ander en hoe je met diegene om wil gaan. Relaties heb je dus ook zonder dat je verkering hebt of getrouwd bent. Je hebt een band met je familie, met je buren, met je vrienden, met je klasgenoten, met je teamgenoten en met nog heel veel mensen meer. In ieder contact is de relatie net een beetje anders. Deze relaties kun je emotionele of persoonlijke relaties noemen. Daarnaast bestaan er zakelijke relaties. Die heb je bijvoorbeeld met de leidinggevende van je bijbaantje. Ook met je docent heb je meer een zakelijke dan een persoonlijke relatie. Hoewel, dat
Een schouder om op uit te huilen
Relaties brengen ons veel. Gezelligheid bijvoorbeeld! Dat hebben we allemaal nodig zo nu en dan. Door het hebben van relaties leren we meer over onszelf. Het helpt ons te groeien en een beter mens te worden. We leren bijvoorbeeld hoe we goede vrienden moeten zijn, hoe we ruzies oplossen en hoe we anderen kunnen helpen. We kijken ook ‘af’ bij anderen. Bij je ouders zie je misschien hoe je je moet gedragen in een liefdesrelatie, of hoe juist níét natuurlijk. Daarnaast geven relaties ons steun. Wanneer je even niet lekker in je vel zit, verdrietig bent of gewoon een baaldag hebt, bijvoorbeeld. Dan kan een luisterend oor, een knu el of een schouder om op uit te huilen je helpen om je beter te voelen.
Van je ouders moet je het hebben
De relatie die de meeste invloed heeft op ons leven is onze allereerste relatie: de band die we met onze ouders hebben. Dit noemen we de ouder-kindrelatie. Hoe je ouders voor je zorgen, je opvoeden en van je houden heeft invloed op je ontwikkeling. Kinderen die liefdevol worden opgevoed, ontwikkelen meestal een goed gevoel van vertrouwen en veiligheid. Krijg je veel steun van je ouders, dan ontwikkel je waarschijnlijk meer zelfvertrouwen. Een goede ouder-kindrelatie kan je ook helpen om later gezonde relaties aan te gaan.
Een relatie met het onzichtbare
Gelovige mensen zeggen weleens dat ze een persoonlijke relatie hebben met hun God. Voor wie niet gelooft, klinkt dat best gek. Je kunt God niet zien en onmogelijk zeker weten dat hij bestaat. Hoe kun je dan met God een relatie hebben? Toch ervaren veel gelovige mensen dat God hen persoonlijk kent en voor hen zorgt. Tijdens het bidden voelen ze dat ze contact hebben met God. Er zijn ook mensen die in iets anders onzichtbaars geloven, zoals het universum. Zij zien dat als een soort energie die invloed heeft op alles en waardoor alles met elkaar in verbinding staat. Ook zij vinden vaak dat het universum hun geeft wat ze nodig hebben en dat ze er een relatie mee hebben.
En ze leefden nog lang en gelukkig
Wat maakt nou echt gelukkig? Geld, succes, macht? Het was een vraag die onderzoekers van de Amerikaanse universiteit Harvard zichzelf in 1938 stelden. Om achter het antwoord te komen, begonnen ze een onderzoek dat nog steeds loopt. Ze volgden twee groepen van een paar honderd jonge mannen. De eerste groep bestond uit Harvard-studenten; jongens met een rooskleurige toekomst voor zich. De tweede groep bestond uit jongens uit arme buurten in Boston. Uit het onder-
zoek is gebleken dat sterke relaties je gelukkig maken, en niet rijkdom of succes. De jongens uit de eerste groep waren dus niet gelukkiger. Verder bleek dat mensen met gezonde en hechte relaties gemiddeld langer en gezonder leven dan mensen die eenzaam zijn. Je hoeft niet heel veel vrienden te hebben om gelukkig te zijn, het hebben van een paar hechte relaties is al genoeg.
Loeiende vrienden
Heb je weleens koeien gezellig naast elkaar in de wei zien staan? Grote kans dat dat niet toevallig is, maar dat ze elkaar bewust hebben opgezocht. Koeien staan er namelijk om bekend dat ze sterke sociale banden met elkaar hebben en zelfs beste vrienden kunnen hebben. Binnen de groep herkennen koeien elkaar, en ontwikkelen ze voorkeuren voor bepaalde koeien. Ze loeien zelfs op een speciale manier naar vrienden. Staat een koe bij haar vriendin in de wei, dan daalt haar stressniveau en hartslag. Als bevriende koeien van elkaar gescheiden worden, kan het zijn dat ze minder gaan eten of niet meer zo vaak loeien. Dit zijn tekenen van stress en verdriet.
relatie: de band tussen mensen of dieren onderling, of tussen mensen en dieren oxytocine: een stofje in je hersenen dat zorgt voor een gevoel van liefde, verbinding, vertrouwen en veiligheid ouder-kindrelatie: de band tussen een ouder en het kind verbondenheid: het gevoel dat je een sterke band hebt met iets of iemand universum: een energie die invloed heeft op alles en waardoor alles met elkaar in verbinding staat
Met welke mensen heeft Sterre uit de story een relatie?
a. Wat voor soort relaties zijn het?
b. Sterre kan niet zo goed opschieten met haar mentor van dit jaar. Is er dan wel een relatie tussen Sterre en haar mentor?
Maak een woordspin in je storybook. Schrijf 15 mensen op met wie jij een relatie hebt.
a. Welke relaties zijn zakelijk en welke persoonlijk?
b. Geef aan de hand van cijfers aan hoe belangrijk de verschillende relaties voor je zijn.
5 is belangrijk, 1 is niet belangrijk. Wat valt je op?
c. Zou je bepaalde relaties belangrijker of juist minder belangrijk willen maken? Waarom?
Bekijk het flmpje. Bedenk voor wie jij een bedank-boodschap wil maken.
Neem een video op of schrijf je boodschap op in je storybook.
Hoe was het om dit te doen? Zou je je bedank-boodschap ook echt willen overbrengen?
Waarom wel of niet?
Denk je dat je ouders veel invloed hebben op de relaties die je nu met je vrienden hebt? Waarom wel of niet? Waar merk je dat aan?
Kun je een relatie hebben met een onzichtbaar iets of iemand?
Hoe weet je dan dat je een relatie hebt?
Wat vind je van het onderzoek? Verbaast de uitkomst je, of juist niet?
Merk jij dat je gelukkig bent als je met goede vrienden bent? Waar merk je dat aan?
Wat vind je van het onderzoek naar het sociale gedrag van koeien?
Vind je het een belangrijk onderzoek? Licht je antwoord toe.
Moeten we anders omgaan met koeien, nu we hun gedrag beter begrijpen?
Ken je meer voorbeelden van dieren die sociaal gedrag laten zien?
Nu kun je antwoord geven op de volgende vragen:
Wat is een relatie hebben?
Waarom zijn relaties belangrijk voor mensen?
Welke type relaties ken je?
Kun je zelf benoemen welke relaties jij hebt?
STORY
Isa en Lotte waren al sinds de basisschool beste vriendinnen.
Ze deden alles samen: TikToks maken, shoppen en urenlang kletsen over van alles en nog wat. ‘Wij blijven voor altijd besties!’ riep Lotte vaak.
Dan krijgt Lotte in het derde jaar van het vmbo een vriendje. Eerst lijkt er niets te veranderen, maar langzaam begint Isa het te merken. Lotte heeft steeds minder tijd. Ze reageert later op appjes en zegt steeds vaker dat ze ‘druk’ is. ‘Sorry Isa, ik ben veel met Daan en huiswerk bezig,’ zei Lotte, toen Isa vroeg waarom ze nooit meer afspraken. Isa voelt zich buitengesloten. Ze snapt dat Lotte gelukkig is met haar vriend, en gunt haar dat ook. Maar waarom heeft ze geen tijd meer voor haar?
Dan scrolt Isa door Instagram en ziet foto’s van Lotte, samen met de vrienden van Daan. Zonder haar. Ze slikt. Heeft Lotte haar vervangen? Moet ze er iets van zeggen? Of is hun vriendschap gewoon voorbij?
Pas op, breekbaar
Vanaf je geboorte heb je automatisch een relatie met je familie. Je familie kies je niet. Je vrienden wél. Sommige vriendschappen voelen direct goed, andere groeien langzaam. Sommige blijven jaren bestaan, andere verdwijnen ongemerkt. Hoe ontstaan, veranderen en eindigen relaties eigenlijk?
Een klik
Soms voelt het meteen goed. Je ontmoet iemand en ontdekt dat jullie van dezelfde muziek houden, om dezelfde grappen lachen en elkaar zonder veel woorden snappen. Met andere mensen heb je dat niet. Hoe komt dat?
Volgens psychologen voelen wij ons aangetrokken tot mensen die op ons lijken: mensen met dezelfde hobby’s en dezelfde manier van denken en doen. We vinden het !jn als iemand ons begrijpt, omdat dat een veilig gevoel geeft.
Ook vinden we de mensen leuk die óns leuk en aardig vinden. Als iemand ons accepteert, complimenten geeft of interesse toont in wat we doen, voelen we ons goed. Dat zorgt ervoor dat we diegene ook sneller leuk gaan vinden.
Geef het tijd
Zo’n direct gevoel van verbondenheid is bijzonder, maar meestal heb je wat tijd nodig om een klik te voelen. Hoe vaker je iemand ziet, hoe leuker je diegene vaak gaat vinden. Zélfs als je in het begin niet direct een klik had. Het ligt aan de tijd die je samen doorbrengt: als je iemand vaak tegenkomt, ontdek je meer positieve dingen en groeit de band vanzelf. Denk maar aan de ouders van je nieuwe liefde. Die vond je eerst misschien helemaal niks. Maar na vaker op bezoek te zijn geweest, bleken ze aardiger dan je eerst dacht en voelt het al een stuk vertrouwder.
Onderhouden
Een relatie blijft niet vanzelf goed gaan. Om de band goed te houden, moet je er tijd en energie in stoppen. Dit geldt voor vriendschappen en familiebanden, maar bijvoorbeeld ook voor de relatie met je collega’s van je bijbaan en je docenten. Een goede band maakt het contact makkelijker en !jner. Met een collega die je goed kent, werk je gezelliger samen. En als je laat zien dat je oplet in de les en respectvol omgaat met een docent, wil die je vast sneller helpen. Hoe meer tijd en aandacht je in een relatie stopt, hoe sterker die wordt.
Verwateren
Soms zie je iemand steeds minder, praten jullie niet meer zoals vroeger of voelen jullie je minder verbonden. Het contact wordt steeds vager. Dit noem je verwateren. Je bent nog steeds vrienden of familie, maar het voelt niet meer hetzelfde. Dit kan tegen je zin gebeuren. Als het dan niet lukt om er wat aan te doen, kan je er verdriet van hebben. Maar het kan ook gebeuren zonder dat je er veel over nadenkt. Dan merk je het pas als het al een tijdje aan de gang is. Het leven verandert, mensen veranderen, en voor je het weet is de relatie niet meer zo sterk als eerst. Het is niet altijd duidelijk waarom dit gebeurt.
Tijd en aandacht
In je familie ken je elkaar door en door. Daardoor heb je vaak een sterke basis. Veel mensen voelen onvoorwaardelijke liefde voor hun familieleden. Dan kan het makkelijk lijken om de relatie te onderhouden, maar ook familieleden hebben aandacht nodig. Net als vriendschappen: die groeien niet vanzelf. Je moet tijd voor elkaar maken. Soms gebeurt dat toch wel, bijvoorbeeld als je elkaar elke dag op school ziet. Of bij de voetbaltraining. Voor andere relaties moet je iets meer moeite doen en ervoor zorgen dat je regelmatig een berichtje stuurt, samen iets leuks doet, interesse toont in elkaars leven en er voor elkaar bent. Zelfs als je het druk hebt.
Het is uit
Soms wordt een relatie wél echt verbroken. Een liefdesrelatie maak je uit. Dat kan ook met vriendschappen gebeuren. Op sociale media lijkt een vriendschap beëindigen makkelijk: met één klik verwijder of ontvolg je iemand. In het echte leven is het toch ingewikkelder. Soms is het nodig om afstand te nemen van iemand die niet goed voor je is. Bijvoorbeeld als iemand je slecht behandelt of als jullie te verschillend zijn geworden. Hoe een relatie eindigt, maakt uit. Een ruzie of nare woorden kunnen een breuk pijnlijker maken, terwijl een rustig gesprek ervoor kan zorgen dat jullie met respect uit elkaar gaan. Soms betekent het niet eens een de!nitief afscheid, maar gewoon een pauze.
Familie voor altijd?
Met het opgroeien verandert de band met je familie. Eerst was je vooral iemand om voor te zorgen. Nu word je steeds meer een volwassene die een eigen plek opeist. Dat proces gaat niet altijd goed. Sommige ouders kunnen niet goed voor hun kinderen zorgen, of geven hun kinderen weinig ruimte om zichzelf te zijn. Op hun beurt kunnen kinderen moeite hebben om hun ouders te respecteren en waarderen. Sommige kinderen krijgen niet genoeg liefde, aandacht of respect. Daar kunnen ze erg onder lijden. In zulke situaties kan ook een familieband verbroken worden. Dat gebeurt niet zomaar. Meestal is het heel pijnlijk en duurt het jaren voordat iemand zo’n ingrijpend besluit neemt. Veel mensen voelen zich loyaal naar hun familie. Dat betekent dat je heel erg je best doet om de relatie goed te houden, zelfs als die ongezond of onveilig voor je is. Maar ook als het contact is verbroken, blijft de bloedband bestaan. Je familie is een deel van je geschiedenis en identiteit.
Gearrangeerde huwelijken
In sommige culturen, zoals in India en Pakistan, kiezen ouders een partner voor hun kind. Ze letten bij die keuze op dingen als familie, geloof en toekomstplannen. Ze geloven dat zij met hun levenservaring beter kunnen inschatten wie goed bij hun kind past. Zo’n gearrangeerd huwelijk betekent niet dat liefde ontbreekt. Veel stellen leren elkaar pas echt kennen nadat ze getrouwd zijn, en dan groeit de liefde. Maar soms ook niet. Wist je dat dit in Nederland vroeger ook gebeurde? Vaak was dat om de macht van een familie te behouden of uit te breiden.
It sucks
Een relatie verbreken kan grote gevolgen hebben. Niet alleen voor de twee mensen die er direct bij betrokken zijn, maar ook voor anderen om hen heen. Als ouders scheiden, verandert er vaak veel in het leven van hun kinderen. Het gezinsleven zoals het was is weg. Er komt een ander huis bij, een andere school misschien. Dat kan heel pittig zijn. Ook als twee vrienden in een groep ruzie krijgen, is dat voor iedereen ongemakkelijk. Nog wel afspreken? Of is de gezelligheid nu toch voorbij? Soms moet je kiezen aan welke kant je staat, of merk je dat de groep of een hele familie uit elkaar valt.
Symbiotische relatie
Sommige relaties zijn zo hecht dat mensen niet meer zonder elkaar kunnen. Dit heet een symbiotische relatie. De levens van de twee personen zijn helemaal met elkaar verweven: ze doen alles samen, denken hetzelfde en kunnen zich niet voorstellen hoe het zou zijn om zonder de ander te zijn. Symbiose kan iets positiefs zijn, zoals tussen een ouder en een jong kind dat nog helemaal afhankelijk is. Maar in vriendschappen of liefdesrelaties kan het ook ongezond worden. Als je jezelf verliest in de ander en geen ruimte meer voelt om je eigen keuzes te maken, kan het verstikkend gaan voelen. Een gezonde relatie is er een waarin je verbonden bent, maar ook genoeg vrijheid hebt om als individu te groeien.
onvoorwaardelijke liefde: De liefde die je voor iemand voelt, ongeacht wat er gebeurt; je accepteert en steunt iemand altijd, zonder dat je iets terugverwacht verwateren: een relatie wordt langzaam minder, zonder dat er een duidelijke reden of ruzie is loyaal: je bent trouw aan iemand en wil er altijd voor diegene zijn, zelfs als de relatie moeilijk is gearrangeerd huwelijk: familie of anderen kiezen een huwelijkspartner uit symbiotische relatie: een band tussen twee mensen waarbij ze zo sterk met elkaar verbonden zijn dat ze niet zonder elkaar kunnen
Isa uit de story voelt zich buitengesloten nu haar beste vriendin steeds minder tijd voor haar heeft. Wat kan ze doen?
Bedenk tips die je Lotte kunt geven. Hoe zou jij dit aanpakken?
Relaties ontstaan en ontwikkelen zich op verschillende manieren.
a. Heb jij weleens direct een klik met iemand gehad? Wat maakte dat je je meteen verbonden voelde?
b. Kun je je ook verbonden voelen met iemand die totaal niet op je lijkt?
c. Heb je ook relaties die in het begin niet zo bijzonder leken, maar later heel sterk werden?
Bespreek deze vraag in een klassengesprek:
Is het moeilijker om een vriendschap te beginnen, te onderhouden of juist te beëindigen?
1 2 3 4 5
Soms wordt een relatie verbroken.
a. Wat vind jij een goede reden om een relatie (liefdesrelatie, vriendschap of familieband) te verbreken?
b. Wat zijn manieren om een relatie op een respectvolle manier te verbreken? En wat kan écht niet? Kies een vorm van een relatie en bedenk samen een lijst met ‘do’s & don’ts’.
c. Als iemand overlijdt, is diegene er fysiek niet meer. Betekent dat ook dat de relatie verbroken is?
Stel dat anderen voor jou een huwelijkspartner kiezen.
a. Wat zou je daarvan vinden? Leg je antwoord uit.
b. Wie zou jij het meest vertrouwen om een huwelijkspartner te kiezen, je familie, vrienden of een professionele organisatie?
Nu kun je antwoord geven op de volgende vragen:
Waarom heb je met sommige mensen een klik, en met andere niet?
Hoe begint een relatie?
Hoe ouderhoud je een relatie?
Hoe beëindig je een relatie?
Wat is de impact van een verbroken relatie?
STORY
Teamplay
‘Jongens, dit is Mees,’ zegt trainer Brian. ‘Hij heeft nog niet eerder gerugbyd, maar dat komt goed.’ Aiden, de aanvoerder van het team, geeft Mees een hand: ‘Welkom man, fjn dat je erbij komt!’
‘Een goed moment om nog eens de regels van het rugby te herhalen,’ zegt Brian. ‘Hoe zit het ook alweer, Bundy?’
Bundy lacht: ‘Je moet de bal naar achteren gooien.’ ‘Zeker, maar ik bedoel iets anders,’ zegt de trainer. Bundy: ‘Teamplay, geen ego’s, we winnen samen en verliezen samen.’
De trainer knikt. ‘Precies, we spelen met en voor elkaar!’
‘Respect,’ roept Teun, ‘voor elkaar, voor de tegenstander en zéker voor de scheids!’
Trainer Brian kijkt tevreden naar zijn mannen en zegt tegen
Mees: ‘Rugby is een harde contactsport. Iedereen moet op elkaar kunnen vertrouwen om geen onnodige blessures op te lopen. De scheidsrechter let op ieders veiligheid. Vuile tackles en ruw taalgebruik horen niet op het rugbyveld. Wij respecteren en accepteren de beslissing van een scheidsrechter zonder discussie!’
Mees knikt: prima afspraken!
Aiden gooit de bal naar Mees: ‘Let’s go!
Je leert snel genoeg wat we bedoelen!’
Safety first!
Het is een menselijke behoefte om goede relaties te hebben. Goede relaties hebben een aantal bouwstenen die terugkomen in elk type relatie. Veiligheid, vertrouwen en respect zijn in elk type relatie belangrijk, of het nu gaat om de band met je familie, vrienden, buren, sportmaatjes of docenten.
Verlangen
Mensen kunnen er slecht tegen om altijd maar alleen te zijn. We verlangen naar elkaars gezelschap: met elkaar pauze houden, samen sporten, samen shoppen, samen uitgaan, samen een !lmpje kijken, samen de feestdagen vieren. In de coronatijd mochten mensen niet of nauwelijks afspreken. Dat vonden veel mensen zwaar. Vooral jongeren hadden daar veel last van. Als je nog bezig bent met ontdekken wie je bent, heb je extra veel behoefte aan contact. Je hebt anderen nodig om jezelf beter te begrijpen.
VV = vertrouwen, veiligheid
Een relatie is gezond als mensen elkaar vertrouwen, zich veilig voelen bij elkaar en respect hebben voor elkaar. Maar wat komt eerst? Vertrouwen of veiligheid? De meeste mensen zeggen dat veiligheid de basis is. Je voelt je veilig als je aanvoelt dat de ander je geen pijn zal doen, aardig tegen je is en jouw grenzen respecteert. Wie zich veilig voelt, durft de ander steeds meer te vertrouwen. Iemand vertrouwen betekent dat je gelooft dat de ander goede bedoelingen heeft, ook als er eens iets misgaat. Bijvoorbeeld als iemand iets vergeet of een belofte niet nakomt. Vertrouwen groeit als je merkt dat het gedrag van de ander klopt met wat die zegt.
Respect
Wie zich veilig en vertrouwd voelt, toont makkelijker respect voor de ander. Respect betekent dat je elkaar steunt en waardeert, ook al merk je dat de verschillen tussen jullie groot zijn. Het gaat erom dat je moeite doet om de ander te begrijpen en rekening houdt met iemands gevoelens en grenzen. Het betekent niet dat je altijd dezelfde mening hoeft te hebben, maar wel dat je elkaar serieus neemt en openstaat voor elkaars ideeën. Dat is niet altijd makkelijk. Soms moet je je eigen emoties of mening opzijzetten om echt naar de ander te luisteren. Respect kun je niet opeisen of afdwingen. Je kunt het alleen geven en ontvangen.
Goede basis
Je veilig en vertrouwd voelen is heerlijk. Dat geeft je een basis van rust, hoop en kracht. Die basis brengt je verdraagzaamheid. Dat betekent dat je het kunt hebben als een ander anders denkt en doet dan jijzelf zou doen. Als je je niet gerespecteerd of onveilig voelt, reageer je eerder angstig of wantrouwend. Voel je die veilige basis wél, dan lukt het sneller om open te staan voor anderen en de ander te begrijpen. Dat maakt het makkelijker om verdraagzaam te zijn.
Relatiebankrekening
Hoe relaties werken, kun je vergelijken met een betaalrekening bij een bank. Elke keer dat je iets aardigs of betrouwbaars doet, kun je dat zien als een storting op de rekening. Geef je een compliment of help je iemand met huiswerk? 100 euro erbij! Maar kom je te laat zonder iets te laten weten of breek je een belofte? Dan gaat er juist geld van af. Hoe meer stortingen, hoe sterker de band. Als de rekening te vaak leegloopt, wordt het lastiger om elkaar te vertrouwen. Een relatiebankrekening is natuurlijk niet helemaal te vergelijken met een betaalrekening. Je hebt met veel mensen een relatie, maar meestal maar één of twee betaalrekeningen. En een bankrekening kun je opzeggen, terwijl een relatiebankrekening blijft bestaan. Ook als die (bijna) leeg is.
Stortingen
belofte nakomen
totaal
relatiebankrekening
Uit balans?
Bij de relatiebankrekening ga je ervan uit dat een relatie in balans is: beide mensen geven en nemen ongeveer evenveel. Maar in het echte leven is dat niet altijd zo. Soms ben je er voor iemand die het moeilijk heeft. Je helpt bijvoorbeeld met schoolwerk of luistert als diegene het nodig heeft. Op zo’n moment kan de ander misschien minder teruggeven, maar dat maakt de relatie niet meteen minder belangrijk of waardevol. Zo kun je ook een band voelen met iemand die gehandicapt is en 24/7 verzorging nodig heeft. In de ogen van anderen heeft die misschien weinig te geven, maar voor familie geeft die op zijn eigen manier tóch heel veel. In sommige relaties gaan partners niet gelijkwaardig met elkaar om. Dan beslist de een alles voor de ander of gaat al het geld of alle aandacht naar een van de twee bijvoorbeeld.
belofte verbreken
totaal opnames
dit betekent voor de relatie
Ubuntu
‘Ik ben omdat wij zijn.’ Dat is de vertaling van het Zuid-Afrikaanse woord Ubuntu. Ubuntu is een manier van leven. Het houdt in dat mensen met alles en iedereen in verbinding staan. We hebben elkaar nodig en moeten voor elkaar zorgen. Ubuntu gaat over respect, elkaar helpen en samen sterker zijn.
‘Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.’
- Nederlands spreekwoord
veiligheid: je weet dat de ander jouw grenzen respecteert vertrouwen: je gelooft dat de ander goede bedoelingen heeft respect: mensen steunen en waarderen elkaar over en weer, ook al merken ze dat ze verschillend zijn en denken
verdraagzaamheid: je kunt het verdragen, het hebben, als een ander anders denkt en doet dan jijzelf zou doen
relatiebankrekening: geeft aan hoeveel vertrouwen mensen hebben in een relatie en hoe zeker ze zichzelf voelen over deze relatie.
gelijkwaardig: evenveel waard en met dezelfde rechten
Leg in je eigen woorden uit waarom in een contactsport zoals rugby veiligheid, vertrouwen en respect heel belangrijk zijn. Wat vinden jullie van de manier waarop in de sport met scheidsrechters wordt omgegaan? Leg jullie antwoord uit.
Wat vind je leuk aan de relatie die je hebt met degene die nu naast je zit?
Wat maakt een relatie tussen mensen volgens jou slechter? En wat beter?
Zijn jullie het ermee eens dat goede relaties meer verdraagzaamheid opleveren? En slechte minder verdraagzaamheid? Geef uitleg bij jullie antwoord.
Neem een persoon in gedachten met wie je een relatie hebt (familielid, vriend, schoolgenoot enz.) en vul de stortingen en opnames in die jij zelf in de relatie doet. Bereken daarna het totaal, en schrijf kort op wat dit totaal betekent voor de relatie.
a. Wat is de grootste storting die iemand ooit op jouw relatiebankrekening heeft gedaan?
b. Ben je het ermee eens dat je een relatiebankrekening niet kunt opzeggen? Geef uitleg bij je antwoord.
In balans en gelijkwaardig
a. Geef een eigen voorbeeld van een relatie waarin iemand afhankelijk is van de zorg van anderen. Hoe kijk jij naar die relatie?
b. Ken jij stellen die niet gelijkwaardig met elkaar omgaan? Waaraan zie je dat?
Lees het spreekwoord.
a. Leg uit wat dit spreekwoord betekent.
b. Ben jij het eens met dit spreekwoord? Waarom wel of niet?
Nu kun je antwoord geven op de volgende vragen:
Wat zijn drie belangrijke onderdelen van een goede relatie?
Wat is een relatiebankrekening?
Wat leveren goede relaties op?
Me, myself and I
Beroepen
Er zijn heel wat beroepen die direct te maken hebben met het lichaam. De zorg, sport, voeding, kleding, gezondheid… alle onderwerpen in dit thema hebben wel een link met een of meer beroepen. Hier zetten we drie voorbeelden in de schijnwerpers.
Vrijheid en verantwoordelijkheid in de vrachtwagen
Rein (27) is vrachtwagenchaufeur en rijdt vee- en visvoer naar boeren in Nederland en Duitsland. Meestal begint hij rond 5 uur ’s ochtends. Dan rijdt hij naar de fabriek in Voorthuizen om het veevoer te laden. Daarna gaat hij op pad, soms naar een boerderij vlakbij, soms ver Duitsland in.
Het grootste deel van de tijd zit Rein alleen in zijn vrachtwagen. ‘In het begin vond ik dat wel even wennen. Ik ben sociaal en werkte eerder als leidinggevende in een wasstraat met een hecht team. Het was best een grote overgang. Maar gelukkig heb ik leuke collega’s met wie ik onderweg vaak bel. Dan is het toch gezelliger. Soms kom ik op een boerderij waar ik niemand zie. Dan doe ik gewoon m’n ding. Maar op andere plekken staat de kofe al klaar. Je leert de boeren langzaam een beetje kennen.’
Rein is al dertien jaar samen met zijn vrouw. ‘In het begin was het wel even zoeken naar een ritme. Soms ben ik pas laat thuis, dan eten we laat of apart. Maar we zorgen dat we genoeg tijd voor elkaar houden. Dat is belangrijk.’
Rein had nooit gedacht dat hij vrachtwagenchaufeur zou worden. ‘Maar ik kreeg via mijn werk de kans om m’n grootrijbewijs te halen. Daar heb ik absoluut geen spijt van.’ Wat hij het mooist vindt aan zijn werk? ‘De vrijheid. Ik mag zelf bepalen hoe laat ik begin, als ik m’n werk maar afkrijg. Ook de route bepaal ik meestal zelf. Maar het is ook een verantwoordelijke baan. Je rijdt met zware machines en werkt op plekken waar weinig ruimte is. Je moet goed weten wat je doet.’
Elsbeth Scholing wist al op school dat ze verloskundige wilde worden. Na de mavo ging ze daarom naar de havo, en vervolgens volgde ze de opleiding verloskunde.
‘Het is echt een misvatting om te denken dat verloskundigen met baby’s werken,’ zegt Elsbeth. ‘Je werkt niet met baby’s, maar met vrouwen en aanstaande ouders.’ Ze werkt 3,5 dag per week. Daarvan heeft ze een dag spreekuur in de praktijk, waar ze samen met twee andere verloskundigen werkt. De andere dagen heeft ze dagdiensten, waarbij ze bij mensen op visite gaat en oproepbaar moet zijn.
‘Als iemand gaat bevallen is dat echt een life event: het is een grote gebeurtenis in iemands leven. Er moet vertrouwen zijn tussen mij en de aanstaande ouders. Een groot deel van mijn werk bestaat dan ook uit het geven van goede informatie en begeleiding. Echt mensenwerk dus. Toch is het ook een praktisch, technisch beroep.’
‘Ik werk zelfstandig, maar overleg ook veel met anderen, zoals met de kraamzorg. Als team bepalen we hoe de bevalling gaat lopen. Tegenwoordig willen de meeste mensen in het ziekenhuis bevallen, omdat dat veiliger voelt. Maar thuis bevallen kan natuurlijk ook. Ik begeleid mensen bij deze keuzes en dit proces. Mijn taak is om de angst voor de bevalling weg te nemen en mensen te coachen. Dat vraagt best veel: het is een grote verantwoordelijkheid. Ik vind het een boeiende baan.’
Bij de dierenarts
Tessa Wimmenhove werkt als paraveterinair, ofwel dierenartsassistente, en werkt dus veel met dieren. In haar praktijk zijn dat vooral huisdieren, maar in de opleiding kun je ook kiezen voor pluimvee of landbouwdieren.
Tessa volgde na het vmbo de opleiding tot paraveterinair assistent op mbo-niveau 4. Ze assisteert de dierenarts bij het uitvoeren van medische handelingen, zoals het maken van röntgenfoto’s of het onder narcose brengen van dieren.
‘Wat ik leuk vind aan mijn werk, is dat ik veel overleg heb met mijn collega’s,’ vertelt Tessa. ‘Ik werk in een praktijk met vier dierenartsen en drie assistenten. We zijn heel gelijkwaardig in onze praktijk. We brainstormen graag hoe we het beste kunnen handelen.’
Ze vervolgt: ‘Ik vind het ook een erg veelzijdig beroep. Het ene moment neem ik de telefoon aan, dan houd ik spreekuur, dan maak ik schoon en dan assisteer ik bij een operatie. Ik vind de omgang met mensen en dieren ook erg leuk.’
‘Toch is het ook weleens lastig om zoveel tegelijk te doen. Dan loopt alles door elkaar. Ook vind ik het lastig dat je niet alles kunt oplossen. Soms moet je er bijvoorbeeld voor kiezen om een dier in te laten slapen. Of je ziet dat mensen een bepaalde behandeling niet over hebben voor hun huisdier, terwijl het beestje dat wel nodig heeft.’
WHY Stories is het onderdeel van de WHY Methode voor het derde en vierde leerjaar van het voortgezet onderwijs voor de vakken burgerschap, maatschappijleer, levensbeschouwing en loso e met veel aandacht voor persoonlijke ontwikkeling en actuele samenlevingsvraagstukken. WHY Stories wordt ontwikkeld in drie edities voor: vmbo Basis/Kader, voor vmbo-t/mavo en voor havo/vwo. Dit magazine is één uit een reeks van acht voor vmbo-t/mavo en wordt met regelmaat aangepast aan de actualiteit.
Andere onderdelen van de WHY Methode zijn: WHY Basics voor het eerste en tweede leerjaar; WHY Issues voor het (vierde) vijfde en zesde leerjaar; De WHY Methode wordt ook ontwikkeld voor burgerschap in het mbo.
Concept
Anke Brokerhof en Désiré Brokerhof
Aan dit thema werkten mee:
Heleen Bakker, Désiré Brokerhof, Guido de Bruin, Kizzy Chin A Foeng, Annemiek During, Hannie Hoefnagels, Corinne Kat, Annabelle Zegers. Enkele onderdelen zijn overgenomen uit eerdere edities van ‘Relaties’ in de reeks WHY Magazine zonder vermelding van de toenmalige auteur.
