WHY BASICS
8 basics
waar of niet?
schrijf hier je naam
H/V
Werken met WHY
Dit is het laatste magazine voor de tweede klas. Zoals je gewend bent, ga je weer van verschillende kanten naar het onderwerp kijken. Je gaat lezen, luisteren, tekenen, presenteren en ervaren. Soms werk je samen met een klasgenoot, soms werk je alleen.
Magazine & MyWhy
In dit magazine maak je opdrachten en verzamel je informatie. Natuurlijk staat er ook weer een boel informatie online. Je vindt de stof uit de lessen terug op mywhy.nl. Hier maak je ook je huiswerk, en zie je terug wat je leraar van je antwoorden vond.
Symbooltjes
Bij iedere opdracht vind je een symbool. Hieraan zie je gelijk wat voor soort opdracht het is. Ken je ze nog? Hieronder zie je wat alle symbooltjes betekenen.
de opdrachten
Maak
op MyWhy
filmpje onderzoek
teken/plak bekijk rollenspel
met twee
met vier interview luister 2
schrijf
klassengesprek opdracht
opdracht
Hoi ! (vul hier je naam in)
In dit magazine gaat het over waarheid. En over alles wat daarmee in tegenspraak is. Weet je wat je kunt geloven en waarop je kunt vertrouwen? Kun je achterhalen of iets waar is? En op welke manieren proberen mensen je dingen te laten geloven, die niet waar zijn?
We gaan eerst aan de slag met de vaardigheden kritisch denken en het gebruik van bronnen. Je leert hoe belangrijk argumenten zijn en wat drogredenen zijn. En wanneer bronnen betrouwbaar zijn. Daarna volgen 3 hoofdstukken:
• Is het echt?
• In het nieuws.
• Vertrouw jij het?
Aan het einde van het magazine kun je nog eens controleren of je alles begrepen hebt.
Het is bijna tijd om te starten. Maar nog één ding. Ken jij de drie brillen nog? Deze gebruiken we om naar de wereld te kijken. Iedere bril heeft zijn eigen kijk.
de burgerschapsbril de levensbeschouwelijke bril
3
De hele dag vinden we overal wat van. We geven kritiek op wat we zien en meemaken. Vaak is het nogal negatief. Meestal komen die gedachten in je hoofd op, zonder dat je er verder over nadenkt. Je vindt gewoon iets. Nou en?
Bekijk het filmpje.
> Kijkvraag: Wat vind je van het filmpje?
Kritisch zijn
Eén van de doelen van deze les is dat je kritisch leert denken. Dat lijkt misschien makkelijk, maar het is toch nét iets anders dan wat je net gedaan hebt. Kritisch denken gaat niet over smaak. Dus niet over: ‘Dat vind ik stom’ of ‘Dit vind ik leuk’.
Kritisch denken betekent dat je met argumenten een oordeel geeft over iets of iemand. Je onderzoekt of iets waar is of niet. Je kunt er ook op letten of iets wel of niet mooi is, of goed. Het hoeft dus zeker niet altijd negatief te zijn.
Jouw groepje krijgt van je docent een speciale kijkopdracht.
> Kijk kritisch naar het fragment.
> Bespreek met je groepje welke kritiek jullie kunnen geven.
Vertel met je groepje welke kritiek jullie hebben.
> Luister ook naar de kritiek van de andere groepjes.
> Wat vind je het opvallendste verschil met opdracht 1?
Denkfouten
In discussies moet je argumenten gebruiken. Dat weet je inmiddels wel. Maar je moet wel goede argumenten gebruiken. Een niet goed argument wordt een drogreden genoemd. Een drogreden is een denkfout. Je herkent het woord ‘bedrog’
erin, van ‘bedriegen’. Je moet wel oefenen om ze te herkennen, want je wordt maar al te makkelijk bedrogen! Hieronder staan zes drogredenen die veel voorkomen.
Les 1
1.
2.
3.
4
‘Nou zeg…’
Verschillende soorten drogredenen
1. Persoonlijke aanval – Je valt de argumenten niet aan, maar de persoon zelf. Bijvoorbeeld: ‘Jij weet niks van voetbal, want jij kan nog geen tien meter hardlopen.’
2. Verkeerde autoriteit – Je vertelt iets wat je gehoord hebt van iemand die gezag heeft, maar die geen specialist is over het onderwerp. Bijvoorbeeld: ‘Vlees eten is hartstikke gezond, want dat heeft mijn moeder zelf ergens gelezen.’
3. Verkeerde vergelijking – Je vergelijkt twee dingen met elkaar, die niet echt iets met elkaar te maken hebben. Bijvoorbeeld: ‘Het is helemaal niet erg als je rookt. Je ademt toch ook uitlaatgassen in?’
4. Cirkelredenering – Je geeft eigenlijk geen argument, maar je herhaalt je standpunt met andere woorden. Bijvoorbeeld: ‘Ik ben voor vrijheid van meningsuiting, want iedereen moet kunnen zeggen wat hij denkt.’
5. Vals dilemma – Je doet alsof je maar uit twee dingen kunt kiezen, terwijl er veel meer mogelijkheden zijn. Bijvoorbeeld: ‘Als jij niet naar de film wil, dan blijven we wel weer thuis vanavond.’
6. Overhaaste generalisatie – Uit een enkel geval wordt een conclusie getrokken alsof dat voor alle gevallen geldt. Bijvoorbeeld: ‘Mijn oma drinkt elke dag twee glazen wodka en ze is 92. Wodka drinken is dus gezond.’
Lees de zinnen en vul in welke drogreden hier gebruikt wordt. Je mag overleggen met degene die naast je zit.
1. Als je tegen Zwarte Piet bent, ben je gewoon geen echte Nederlander.
2. Ik heb geen zin in eten, want ik heb helemaal geen trek.
3. Als je tegen de PVV bent, stem je vast GroenLinks.
Bedenk zelf een drogreden als argument
bij de volgende uitspraken:
1. Vaccins zijn niet te vertrouwen.
2. Iedereen heeft recht op een basisinkomen.
3. Er is helemaal geen klimaatverandering.
4. 5.5
Er komt de hele dag veel nieuws op je af. Via nieuwsapps, sociale media of op tv. Hoe weet je nou welke informatie je kunt vertrouwen?
Dansende konijnen houden hele buurt wakker in Amsterdam
Wetenschappers voorspellen wereldwijde natuurramp
Schokkend: minister van Onderwijs heeft zelf geen middelbareschooldiploma
Arianne Grande heeft vier vriendjes
Baby (0) studeert af aan universiteit in China
Weet jij welk nieuws echt is?
> Omcirkel de berichten die je gelooft.
Bekijk het filmpje.
> Kijkvraag: Is kabouter Wesley een betrouwbare bron?
Denk eens aan een rivier. De plek waar het water uit de grond komt, heet de bron. Dat is hetzelfde voor informatie. De plek waar informatie vandaan komt,
7.
6.
6
Waarden
Je weet bijna nooit 100 procent zeker of de informatie die je leest, ziet of hoort wel klopt. Het kan best lastig zijn om te bepalen wie je kan vertrouwen. Soms lijkt het wel of iedereen zijn eigen waarheid heeft. Er is veel nepnieuws. Dat
is nieuws dat niet echt is, maar wel echt kan lijken. Vooral op sociale media weet je niet altijd meer wat waar is en wat niet. Betrouwbare bronnen zijn dus hartstikke belangrijk. Dat zijn bronnen waarvan je kunt checken of ze echt zijn.
Er zijn diverse dingen waar je op kunt letten om te ontdekken of een bron betrouwbaar is:
1. Wat is de plek van de bron? Als de informatie uit de krant of een bekende nieuwsapp (zoals NU.nl of de NOS) komt, is de kans groter dat het een betrouwbare bron is. Journalisten checken of informatie klopt voor ze een verhaal delen.
2. Wie is de bron? Wie heeft het nieuws ontdekt of naar buiten gebracht? Een weten- schapper zegt meestal alleen iets als het goed onderzocht en gecheckt is. Iemand die er weinig verstand van heeft, roept vaak iets zonder argumenten.
3. Wat is het belang van de bron? Waarom is het belangrijk voor de bron om de informatie te delen? Als de bron iets probeert te verkopen of een mening wil opdringen, is die minder betrouwbaar.
4. Hoe oud is de bron? Is de informatie of het beeldmateriaal nieuw? Oude informatie klopt vaak niet meer. Soms gebruikt een bron een oude foto. Of een foto die helemaal niet bij het nieuws hoort.
5. Zijn er meer bronnen? Is deze bron de enige die het nieuws brengt? Een bron is betrouwbaarder als meerdere bronnen hetzelfde zeggen.
6. Is er beeldmateriaal? Als er een foto of video is waarop je zelf ziet wat er gebeurt, maakt dat een bron betrouwbaarder. Maar let op: beeldmateriaal kan ook bewerkt of nep zijn.
Denk nog eens aan kabouter Wesley en de eend in de ufo.
> Wat had van hem een betrouwbaardere bron kunnen maken?
8.
7
Kijk naar het nieuwsonderwerp op het bord.
> Zoek bij dit onderwerp een bron op internet.
We zoeken een bron over
> Titel van de bron:
> Waar je de bron hebt gevonden:
> Soort bron (bijvoorbeeld een artikel of filmpje):
> Waarom je deze bron hebt gekozen:
9.
vervolg 8
1. De maker en de plek van de bron zijn duidelijk.
2. De bron maakt duidelijk waar de informatie vandaan komt.
3. De bron wil je niks verkopen en dringt geen mening op.
4. De datum van de bron past bij het nieuws.
5. Er zijn andere bronnen die hetzelfde nieuws brengen.
6. Er is een foto of filmpje bij de bron.
Vertrouw jij deze bron?
> Leg je antwoord uit.
Bespreek in de klas hoe het invullen van de checklist ging. Heeft iemand nepnieuws ontdekt?
Maak de opdrachten op MyWhy
10.
11.
9
10
aantekeningen