NASZA TROSKA 74

GRZEGORZ KNIAZIELSKI

JUBILEUSZ 35-LECIA CONVATEC

Droga do nowoczesności 4

FELIETON

Dr hab. med. Wojciech Szczęsny �������������������� 5

PORTRET

Życie wygrane na korcie 6

METODA NA ZDROWIE I WOREK MARZEŃ AGATY ŚMIETANY

Jak rozmawiać o stomii z otoczeniem 10

PIELĘGNACJA STOMII

Jak przygotować się do operacji zamknięcia stomii czasowej 12 Ukryte podciekanie: czy naprawdę wiesz, kiedy Twój sprzęt stomijny jest nieszczelny 14

ABC STOMII

Będziemy pływać w basenie 17

FIZJOTERAPIA ODDECHOWA

Oddech, który leczy 18

ZDROWIE

Choroba otyłościowa: znak naszych czasów 22 DIETA

Białko w diecie – cichy bohater zdrowia i powrotu do sił 24 NOWE TECHNOLOGIE

Cyfrowa równowaga 28

PSYCHOLOGIA

Pustka, którą chcemy wypełnić 30

Aż trudno uwierzyć, że mija 35 lat, odkąd firma Convatec zaczęła otaczać opieką osoby przygotowujące się do operacji wyłonienia stomii, pacjentów po zabiegu operacyjnym oraz ich rodziny. Przez ten czas zmieniło się bardzo wiele – zarówno jeśli chodzi o dostępne metody diagnostyki oraz leczenia, jak i sprzęt stomijny, wspierający stomików w codziennym komfortowym funkcjonowaniu. Convatec może z dumą powiedzieć, że w tym ważnym procesie odegrał istotną rolę, będąc pionierem, inicjatorem i realizatorem licznych innowacji technologicznych i produktowych, jak również korzystnych zmian na rzecz jakości życia pacjentów z wyłonioną stomią. Misja „Forever Caring” towarzyszy Convatec niezmiennie od 35 lat, a jej wyrazem są m.in. wsparcie Przedstawicieli Medycznych, wykwalifikowanych pielęgniarek stomijnych, infolinia dla pacjentów czy programy edukacyjne.

Swoje miejsce w tej wieloelementowej układance ma też magazyn „Nasza Troska”, stworzony z myślą o pacjentach i towarzyszący im już od 25 lat. Chcemy wspierać Państwa w powrocie do zdrowia i pełnego radościżyciazestomią.Wierzymy,żezkażdązmianą,nawetpoczątkowo trudną, można i warto się zaprzyjaźnić, w czym niezwykle pomocna jestobecnośćżyczliwychosób–takżespecjalistów–iichdobrychsłów.

Czas szybko biegnie i – jak pokazuje historia naszego okładkowego bohatera Grzegorza Kniazielskiego – jest w leczeniu najcennniejszą walutą. Celebrując jubileusze Convatec i „Naszej Troski”, chcemy jednocześnie celebrować z Państwem każdą chwilę życia w zdrowiu, zachęcając do tego, by profilaktyki nie odkładać na później.

Jeżeli chcesz dołączyć do programu „me+”, otrzymywać bezpłatne materiały edukacyjne i prenumeratę kwartalnika „Nasza Troska”, wypełnij czytelnie zamieszczony poniżej kupon i odeślij go na adres: Convatec Polska Sp.z o.o., ul. Żwirki i Wigury 18, 02-092 Warszawa

KUPON PROSZĘ WYPEŁNIĆ DRUKOWANYMI LITERAMI Potrzebujemy Pani/Pana zgody, aby przyjąć zgłoszenie udziału w Programie me+™.

IMIĘ:

NAZWISKO:

Zgadzam się na przetwarzanie moich danych przez Convatec Polska (Zaznaczenie zgody jest niezbędne do rejestracji w Programie me+™). Będziemy przetwarzać Pani/Pana dane, w tym dane dotyczące stanu zdrowia, w celu dostarczenia zamówionych produktów (np. próbek) lub usług, w szczególności umożliwienia udziału w Programie me+™. Może to obejmować kontakt z Panią/Panem w celu weryfikacji danych. Szczegółowe informacje dostępne są w „Warunkach uczestnictwa w Programie me+™” na stronie https://www.convatec.com/pl-pl/pielegnacja-stomii/ forms/enroll-in-meplus/.

Chcę otrzymywać informacje o usługach i produktach Convatec Polska (opcjonalne)

Co jakiś czas będziemy przesyłać - wskazanymi przez Panią/Pana kanałami komunikacji - aktualne informacje, magazyn Nasza Troska, pomysły na produkty, które może Pani/ Pan wypróbować, a także materiały edukacyjne i zaproszenia na organizowane przez Convatec Polska wydarzenia (szkolenia, webinary).

W jaki sposób możemy się z Panią/Panem kontaktować?

Proszę wybrać przynajmniej jeden sposób komunikacji:

Adres e-mail (materiały w wersji elektronicznej)

Numer telefonu (połączenia telefoniczne i wiadomości SMS)

Adres korespondencyjny (materiały w wersji drukowanej)

Wypełniając formularz w imieniu pacjenta (w tym osoby małoletniej) oświadcza Pani/ Pan, że dysponuje zgodą na przekazanie Convatec Polska danych osobowych pacjenta i ich przetwarzanie w celu opisanym w formularzu. Jeśli jest Pani/Pan pacjentem i przekazuje dane kontaktowe do innej osoby (np. opiekuna, osoby bliskiej), oświadcza Pani/ Pan, że dysponuje zgodą tej osoby na przekazanie Convatec Polska jej danych osobowych i ich przetwarzanie w celu opisanym w formularzu.

Administratorem Pani/Pana danych osobowych (w tym danych osób małoletnich, w imieniu których opiekun prawny wypełnia formularz) jest Convatec Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (ul. Żwirki i Wigury 18, 02-092 Warszawa).

Pani/Pana prywatność jest dla nas ważna – prosimy o zapoznanie się z naszą globalną „Polityką prywatności” (https://www.convatec.com/pl-pl/polityka-prywatnosci) oraz lokalną zakładką „RODO” (https://www.convatec.com/pl-pl/rodo/), aby dowiedzieć się w jaki sposób w Convatec Polska wykorzystujemy dane osobowe i dbamy o ich bezpieczeństwo. Nigdy nie udostępniamy danych innym firmom bez Pani/Pana zgody. W każdej chwili może Pani/Pan zarządzać swoją zgodą za pomocą Centrum Preferencji (https://privacyportal-eu.onetrust.com/ui/#/preferences/multipage/login/dd5e84b9-a22f-4bb6-9021-a3b9f0d43d69) lub korzystając z linku znajdującego się w naszych wiadomościach e-mail. Jesteśmy do Pani/Pana dyspozycji również pod numerem telefonu 800 120 093 oraz adresem e-mail: dzial.pomocy@convatec.com lub dataprivacy@ convatec.com.

Przysługuje Pani/Panu także prawo wniesienia wniosku dotyczącego dostępu do danych, sprostowania danych, usunięcia danych, ograniczenia przetwarzania danych, sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. Ponadto ma Pani/Pan prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (organu nadzorczego), jeżeli uważa Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych narusza przepisy prawa (więcej informacji: https://uodo.gov.pl/pl/83/155).

DROGA DO NOWOCZESNOŚCI:

35 LAT EWOLUCJI W OPIECE STOMIJNEJ

Zmierzyć się ze stomią – to jedno z najtrudniejszych wyzwań, przed jakimi może stanąć pacjent. To moment, w którym lęk o przyszłość i poczucie utraty kontroli nad własnym ciałem potrafią przytłoczyć. Jednak medycyna, technologia i podejście do drugiego człowieka ewoluują. Patrząc wstecz na ostatnie 35 lat, możemy z dumą powiedzieć, że w polskiej opiece stomijnej zmieniło się niemal wszystko. Przeszliśmy długą drogę od prostych, często raniących rozwiązań, do holistycznego systemu wsparcia, w którym pacjent i jego komfort stanowią absolutne centrum uwagi.

KIEDYŚ VS DZIŚ:

WIELKI POSTĘP W CODZIENNOŚCI ZE STOMIĄ

Ewolucja, która dokonała się na przestrzeni ponad trzech dekad, dotyka każdego aspektu życia stomika. Najlepiej widać to w bezpośrednim porównaniu realiów, z jakimi pacjenci mierzyli się pod koniec ubiegłego wieku, z tym, czym dysponują obecnie.

Sprzęt i dopasowanie:

• Kiedyś:Stomia oznaczała drastycznie ograniczony wybór sprzętu. Pacjenci zmagali się z brakiem indywidualnego dopasowania i koniecznością radzenia sobie samodzielnie z tym, co akurat było dostępne – od prymitywnych pasów krakowskich, po uniwersalne, nieszczelne worki.

• Dziś: Stomik otrzymuje dostęp do niezwykle szerokiej gamy zaawansowanych rozwiązań. Sprzęt można idealnie dobrać do budowy własnego ciała, stopnia aktywności fizycznej oraz indywidualnego stylu życia.

Dostęp do wiedzy:

• Kiedyś: Pacjent po operacji bardzo często pozostawał sam, pozbawiony rzetelnej wiedzy i merytorycznego wsparcia, skazany na metodę prób i błędów.

• Dziś: Edukacja jest standardem. Pacjenci mają zapewniony stały kontakt ze specjalistami, uczestniczą w dedykowanych programach wsparcia i mogą bezpłatnie korzystać z nowoczesnych materiałów edukacyjnych, takich jak specjalistyczne e-booki i poradniki. Społeczna akceptacja i normalizacja:

• Kiedyś: Stomia była tematem głębokiego tabu. Mówiło się o niej rzadko, szeptem i z ogromnym poczuciem wstydu, co prowadziło do wycofania się chorych z życia społecznego.

• Dziś: Głos stomików wybrzmiewa głośno i dumnie. Coraz więcej

Wydawca/ Adres redakcji

„Nasza Troska” Bezpłatny magazyn dla osób ze stomią. Ukazuje się od kwietnia 2001 r. www.convatec.pl www.stomia.pl

Convatec Polska Sp. z o.o. ul. Żwirki i Wigury 18 02-092 Warszawa tel. 800 120 093 e-mail: dzial.pomocy@convatec.com

Bezpłatna infolinia: 800 120 093

Redaktor naczelna

Monika Hab

Redaktor prowadząca

Anna Zarębska-Tutak

Redakcja

Iwona Czubaszek

Małgorzata Bocheńska

osób otwarcie dzieli się swoimi doświadczeniami w mediach społecznościowych, normalizując życie z workiem stomijnym, budując zaangażowane społeczności i dodając odwagi tym, którzy dopiero zaczynają tę drogę.

Filozofia opieki:

• Kiedyś:Medycyna koncentrowała się niemal wyłącznie na technicznym zaopatrzeniu samej stomii.

• Dziś: Standardem stała się opieka holistyczna. Obejmuje ona całego człowieka – od zaawansowanej pielęgnacji skóry wokół stomii i zapobiegania powikłaniom, przez dbałość o jego komfort psychiczny, aż po wsparcie w powrocie do pełnej aktywności zawodowej i życiowych pasji. Dziś osoba ze stomią nie musi już rezygnować z siebie. Wyłonienie stomii coraz częściej staje się początkiem nowego, satysfakcjonującego etapu, w którym pacjent może bezpiecznie wrócić do pracy, sportu i codziennych przyjemności, mając za sobą realne wsparcie i narzędzia gwarantujące spokój. ●

lek. med. Marcin Pustkowski

Dorota Roszkowska

Urszula Sobczak

Agata Śmietana dr Wojciech Szczęsny Opracowanie graficzne Izabela Królikowska

CONVATEC PIONIEREM ZMIAN: NASZA PERSPEKTYWA I IDEA „FOREVER CARING”

Twoja skóra zasługuje na delikatną i skuteczną pielęgnację

Wspierają barierę ochronną skóry

oferujemy pacjentom bezpłatne wyprawki przed operacją wyłonienia stomii. Każdy zestaw zawiera niezbędne materiały informacyjne,

Convatec 800 120 093, brać udział w webinarach, a także czerpać wiedzę z lektury magazynu „Nasza Troska”. Wspieramy też społecz-

Zmniejszają podrażnienia i dyskomfort

Wspomagają pielęgnację,wymianę sprzętu

ESENTA™ Spray medyczny do usuwania przylepca, nieszczypiący, ESENTA™ Spray ochronny, nieszczypiący, ESENTA™ Chusteczki medyczne do usuwania przylepca, nieszczypiące, ESENTA™ Chusteczki ochronne, nieszczypiące, ESENTA™ Puder Stomahesive®, ESENTA™ Pierścień Stomahesive®️ przewidziane zastosowanie do pielęgnacji kolostomii, ileostomii lub urostomii. ESENTA™ Pasta Stomahesive®, przewidziane zastosowanie do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii. ESENTA™ cienkie hydrokoloidowe paski mocujące, przewidziane zastosowanie jako produkt pomocniczy do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii.

Producent: Convatec Limited, Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S, Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o ®/TM oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. © Convatec Polska sp. z o.o., maj 2026

MAM STOMIĘ I CO TERAZ?

ZACZNĘ OD FAKTU, KTÓRY ZAWSZE PRZYPOMINAM: STOMIA JEST NIEFIZJOLOGICZNA. NASZ ORGANIZM TRAKTUJE JĄ JAK CHOROBĘ I TO JEST PRZYCZYNA WIĘKSZOŚCI POWIKŁAŃ.

dr Wojciech Szczęsny

Owszem, walka oprawidłowo funkcjonującą stomię zaczyna się już na stole operacyjnym, a nawet wcześniej, jednak wiele zależy od samego pacjenta. Co sam mogę zrobić, by nie powodować więcej kłopotów?Przedewszystkimnauczyćsięobsługisprzętu.

OTo absolutnie kluczowe, gdyż większość wczesnych powikłańjestznimzwiązana.Każdypacjent(lubjego rodzina) musi być w dniu wypisu przeszkolony. Pielegniarki stomijne mają na ten temat dużą wiedzę. Wielokrotnie też inni pacjenci są niezwykle pomocni. StądteżspotkaniawramachPOL-ILKOczyprzyinnych okazjachsąniedoprzecenienia.Tosamodotyczyruchu wolontariuszy.Todoświadczenistomicy,którzypomagająswojąwiedzątym,którzydopierozaczynajążycie „zworeczkiem”. Sprzęt dobieramy według własnych potrzeb. Nie zawsze ten pierwszy okaże się jedyny. Jeżeli cokolwiek nas niepokoi, należy skonsultować tozpielęgniarkąstomijnąlublekarzemniezwłocznie. Bardzo często wokół stomii pojawiają się „gruzełki”. To ziarnina na granicy skóry iwyłonionego jelita. Powstaje wskutek drażnienia tej okolicy przez płytkę lub w miejscach po szwach. Odpowiednie dobranie sprzętuiwycięcieotworuidealniepasującegodostomii pomoże tego uniknąć.

Krewwworkustomijnymzawszebudziniepokój.Krwotokizagrażająceżyciuwzasadzieniepojawiająsię.Jedyniejeśliwpozostałejczęścijelitagrubegosąuchyłki,coś takiegomożesięzdarzyć.Częściejprzyczynąobecności krwisąmechaniczneuszkodzeniaśluzówkijelita.Może je powodować zbyt intensywne oczyszczanie okolicy stomii. Jeśli jednak krew pojawia się wwiększych ilościachiczęsto,wymaganajestwizytaulekarza.

Stomiętrzebaobserwować.Wielupacjentówzgłasza się do specjalistów dopiero wtedy, gdy zaczynają się kłopotyzwydalaniem.Błąd!Leczeniewewczesnejfazie jest mniej obciążające iłatwiejsze. Wypadanie stomii to też trudny problem. W stomii niemazwieraczy,któreutrzymująwwarunkachzdrowia jelito (odbytnicę) wraz zinnymi mechanizmami, wodpowiednim położeniu. Itu czas gra rolę. Należy ocenić,jakaczęśćjelitawypada,najakiejdługościitp. To także wpływa na dobór właściwej terapii. Otwór stomijny w powłokach brzusznych może się powiększyć. Wjamie brzusznej działają bardzo duże siły, zwane tłocznią. Pomagają np. opróżnić pęcherz moczowy. Z drugiej strony powodują powstawanie przepukliny okołostomijnej, której pojawienie się wzasadziejestpewne.Corobić?Wprzypadkuotyłości czyniedożywienia,chorobynowotworowejjakoprzyczyny stomii powinniśmy w okresie pooperacyjnym nosićpasbrzusznyzotworemnastomię.Conajmniej trzymiesiące.Unikaćwtymokresiewysiłkówfizycznych ponadnormę.Jeślijednakprzepuklinapojawisię,należy rozważyć opcję leczenia. Jeżeli wystąpią trudności zzakładaniem sprzętu czy inne objawy (np. epizody niedrożnościjelit),zabiegbędziekonieczny. Oczywiściemógłbymwymieniaćjeszczewielesytuacji, które mogą powstać w związku ze stomią. Wiemy, żejestonacenązauratowaniezdrowialubżycia.Większość„kłopotów”dasięopanowaćczywyleczyć.Ważne, abyśmybyliczujniinieudawali,żewszystkojestOK,jeśli nie jest. Powtórzę: im mniej zaawansowana choroba lubpowikłanie,tymszybciejsięichpozbędziemy,ato cojestnietak,naprawimy.Totylko(amoże aż) tyle. ●

Z  GRZEGORZEM KNIAZIELSKIM – TRENEREM, TENISISTĄ, RODOWITYM

TORUNIANINEM I  ZAŁOŻYCIELEM REGIONALNEGO ODDZIAŁU POL-ILKO

– ROZMAWIAMY O  TYM, DLACZEGO WARTO BADAĆ SIĘ NA CZAS, JAK PRZEŁAMAĆ SZPITALNY LĘK I  SKĄD CZERPAĆ SIŁĘ DO BUDOWANIA WSPARCIA DLA INNYCH.

ROZMAWIAŁA Monika Hab

Życie wygrane na korcie: jak pasja i działanie pomogły mi odczarować stomię

1. POCZĄTKI I DROGA DO DIAGNOZY:

GDY MILCZENIE KOSZTUJE ZBYT WIELE

Panie Grzegorzu, w wywiadach na łamach naszego magazynu często przewija się wątek, że operacja wyłonienia stomii – choć początkowo przerażająca – przynosi ostatecznie ulgę i ratuje życie. Jak wyglądało Pana życie, zanim usłyszał Pan ostateczną diagnozę? Czy choroba dawała o sobie znać?

Moja historia zaczęła się wiele lat temu, gdy miałem pięćdziesiąt kilka lat. Byłem wtedy niezwykle aktywny, całe moje życie kręciło się wokół sportu. Grałem namiętnie w tenisa – byłem zawodnikiem, trenerem, a na korcie często spotykałem się z lekarzami. Podczas jednej z takich koleżeńskich rozmów po meczu lekarze dyskutowali o paskudnym nowotworze, jakim jest rak jelita grubego. Zasugerowali mi pół żartem, pół serio, że w moim wieku czas najwyższy zrobić profilaktyczną kolonoskopię.

Posłuchałem ich. Wtedy usunięto mi kilkanaście polipów, które na szczęście okazały się łagodne. Lekarz dał mi jednak jasne zalecenie: powtarzać badanie co pięć lat.

I. jak przypuszczam, poczucie doskonałego zdrowia uśpiło Pana czujność?

Dokładnie tak. Czułem się świetnie, nie miałem absolutnie żadnych objawów. I to był mój błąd – ten stan uśpił mnie na aż 18 lat! Nie powtarzałem badań, bo uważałem, że problem mnie nie dotyczy. Dopiero gdy w stolcu nagle zauważyłem krew, sparaliżowało mnie. Natychmiast pobiegłem na kolonoskopię. Diagnoza była bezlitosna: mnóstwo nowych polipów, w tym jeden potężny guz umiejscowiony bardzo blisko odbytu.

To musiał być ogromny cios. Jak wyglądała Pana dalsza droga?

Najpierw była radioterapia, dzięki której guzy się zmniejszyły. Jednak lekarze nie pozostawiali złudzeń – konieczne było wyłonienie stomii. Bardzo długo zwlekałem z tą decyzją. Odwlekałem ją tak bardzo, jak tylko się dało, konsultując się z różnymi specjalistami i szukając innych metod leczenia. W międzyczasie doszły kolejne komplikacje – wykryto u mnie guzy na wątrobie. Przeszedłem operację jej częściowego usunięcia, podczas której doznałem poważnych powikłań. Przez to wszystko stomię mam dopiero od dwóch lat, a patrząc z perspektywy czasu – mogłem i powinienem był mieć ją znacznie wcześniej, oszczędzając sobie lat strachu.

2. AKCEPTACJA I „NOWA NORMALNOŚĆ”: SZPITALNY CHRZEST BOJOWY

Zanim doszło do operacji, jak wyobrażał Pan sobie życie z workiem stomijnym?

Byłem święcie przekonany, że posiadanie stomii to absolutne kalectwo. Myślałem, że to koniec mojej aktywności, koniec sportu, że nie będę mógł już robić zupełnie nic.

To był paraliżujący lęk przed nieznanym.

Co w takim razie pomogło Panu przełamać ten strach i zaakceptować nową rzeczywistość po wybudzeniu z narkozy?

Kluczowe okazało się odpowiednie przygotowanie jeszcze w szpitalu oraz opieka, jaką tam otrzymałem. Ogromną, nieocenioną rolę odegrali tam psycholog oraz pielęgniarka stomijna. Bez ich profesjonalizmu i empatii

ta droga byłaby o wiele trudniejsza. Choć muszę przyznać, że mój początek wcale nie był usłany różami. Jeszcze w szpitalu przeszedłem prawdziwy „chrzest bojowy”, który wrył mi się w pamięć na zawsze.

Opowie Pan o tym?

(śmiech)Dzisiaj się z tego śmieję, ale wtedy byłem okrutnie zawstydzony i zakłopotany. To była moja pierwsza poważna wpadka ze sprzętem. Nieumiejętnie zapiąłem odpływ w worku otwartym i podczas spaceru po szpitalnym korytarzu cała treść spłynęła mi po nogach prosto na podłogę. Chciałem się zapaść pod ziemię. Jednak personel medyczny zareagował genialnie – zajęli się mną z taką naturalnością, delikatnością i szacunkiem, że nie pozwolili mi utonąć w tym poczuciu wstydu. Pokazali mi, że wpadki się zdarzają i nie definiują tego, kim jestem.

3. WSPARCIE, KTÓRE DAJE WOLNOŚĆ:

OD LAIKA DO EKSPERTA

A jak wyglądała Pana nauka samodzielnej pielęgnacji po powrocie do domu? Wielu pacjentów obawia się tego momentu najbardziej.

Po wyjściu ze szpitala człowiek zostaje sam na sam z nowymi wyzwaniami. To, co najbardziej mi wtedy pomogło, to czas, który dałem samemu sobie na oswojenie sytuacji, ale przede wszystkim – pomoc wybitnego specjalisty. Trafiłem pod skrzydła pani Beaty, pielęgniarki dedykowanej z ramienia Convatec.

Ta kobieta to anioł. Z niezwykłym spokojem, empatią i pełnym zrozumieniem krok po kroku uczyła mnie, jak dbać o stomię i skórę wokół niej. Dzięki niej ten wstydliwy na początku temat przestał być dla mnie jakimkolwiek tabu. Doświadczona pielęgniarka potrafi w przyjaznej atmosferze nauczyć każdego laika prawidłowych nawyków i przełamać wewnętrzny opór.

Czy dobór odpowiednich rozwiązań technologicznych pomógł Panu odzyskać pewność siebie w codziennym życiu?

Absolutnie. Dobrze dobrany sprzęt to fundament bezpieczeństwa. Kiedy wiesz, że worek idealnie przylega, a skóra jest chroniona przed podrażnieniami, przestajesz obsesyjnie myśleć o stomii. Nowoczesne rozwiązania sprawiają, że człowiek z powrotem czuje się pewnie w każdej sytuacji – czy to na spacerze, czy podczas spotkań z ludźmi.

4. ŻYCIE BEZ BARIER: TENIS, HISTORIA

I MIŁOŚĆ DO TORUNIA

Wspomniał Pan, że tenis wypełnia Pana serce. Proszę opowiedzieć o tej wielkiej, życiowej pasji.

Strach ma wielkie oczy, ale medycyna i technologia są dziś po naszej stronie – podkreśla pan Grzegorz

ZŁOTA ZASADA PROFILAKTYKI

Historia Pana Grzegorza to poruszający dowód na to, jak ważna jest regularność. Brak objawów nie oznacza braku choroby. Jeśli lekarz zaleca powtórzenie kolonoskopii – nie odkładaj tego na później.

Czas w onkologii to najcenniejsza waluta.

Zacząłem grać w tenisa pod koniec lat siedemdziesiątych, gdy miałem 28 lat, i grałem intensywnie przez kilkadziesiąt lat, aż do 64. roku życia. Poznałem wspaniałych ludzi, z którymi budowaliśmy i rozwijaliśmy ten sport. Dziś, ze względu na wiek i przebyte operacje, nie biegam już po korcie. Moja sytuacja zdrowotna jest obecnie bardzo wymagająca – po wcześniejszych problemach z wątrobą pojawiły się również przerzuty na płuca. Jednak w pełni zaakceptowałem tę sytuację. Nie załamuję się ani na moment. Działam i żyję aktywnie, póki mogę, bo wiem, że mam jeszcze coś ważnego do zrobienia. W tej chwili moją największą życiową misją, na której zależy mi najbardziej, jest spisanie i wydanie kompletnej monografii tenisa amatorskiego w Toruniu. Chcę uwiecznić te unikalne wspomnienia, moje oraz innych, dawnych pasjonatów z tamtych lat. Ta praca daje mi ogromnego kopa do działania. Choroba może ograniczać moje ciało, ale nie odbierze mi pasji ani intelektualnego zacięcia.

Poza sportem niezwykle mocno angażuje się Pan w życie swojego rodzinnego miasta. Słyszałam, że jest Pan wielkim lokalnym patriotą.

Tak, mój ojciec urodził się w Toruniu, ja również się tu urodziłem, a mój dziadek sprowadził się tutaj, gdy

tylko odrodziło się państwo polskie. Kocham historię Torunia i uważam go za jedno z najpiękniejszych miast w Polsce. Chętnie dzielę się tą wiedzą i z dumą opowiadam o naszych zabytkach przyjezdnym znajomym. Ostatnio brałem nawet udział w projekcie tworzenia historii mówionej Torunia, nagrywając wywiad z młodym youtuberem. Z niecierpliwością czekam na efekty tej pracy w sieci.

Uważam też, że człowiek powinien dzielić się tym, co ma najcenniejszego, dlatego przekazałem nasze powojenne pamiątki rodzinne po dziadku do kilku toruńskich muzeów, dzięki czemu powiększyły one swoje ekspozycje.

5. SPOŁECZNY AKTYWIZM: JAK ODCZAROWAĆ TABU W TORUNIU

Zawsze był Pan społecznikiem i aktywistą. Nic więc dziwnego, że po osobistych doświadczeniach postanowił Pan pomóc innym stomikom w regionie. Jak narodził się pomysł stworzenia oddziału POL-ILKO w Toruniu?

To była dla mnie naturalna kolej rzeczy. Od najmłodszych lat byłem związany z harcerstwem, potem działałem w towarzystwie krzewienia kultury fizycznej, a teraz udzielam się w klubach seniora. Kiedy sam przeszedłem operację, dotkliwie odczułem, jak bardzo brakuje w oko-

licy instytucji czy stowarzyszenia zrzeszającego osoby, które doskonale rozumieją specyfikę naszych problemów. Pacjent wypisywany ze szpitala często czuje się zagubiony, a rodzina – mimo szczerych chęci – nie zawsze wie, jak pomóc w codzienności. Postanowiłem to zmienić i założyć lokalny oddział POL-ILKO, aby odczarować temat stomii w naszym mieście, zintegrować środowisko i stworzyć przestrzeń, gdzie można otwarcie porozmawiać o wszystkim, bez wstydu i skrępowania.

Początki były jednak trudne. Z jakimi największymi barierami musiał się Pan zmierzyć jako założyciel? Największym wyzwaniem okazało się... dotarcie do samych pacjentów i zebranie grupy założycielskiej. Chodziłem od drzwi do drzwi, od lekarza do lekarza, drukowałem własne ulotki informacyjne i zostawiałem je w przychodniach. Niestety, przepisy RODO i rygorystyczna ochrona danych osobowych uniemożliwiały placówkom medycznym udostępnianie jakichkolwiek namiarów na pacjentów po operacjach. Trafiłem na biurokratyczny mur. Ludzie ze stomią w Polsce często się ukrywają, zamykają w domach, przeżywają swój dramat w samotności. Nie wiedziałem, jak ich skonsolidować. Jednak dzięki uporowi, osobistym kontaktom oraz ogromnemu wsparciu miejskich instytucji prozdrowotnych, po wielu miesiącach ciężkich starań udało się zebrać wymaganą, formalną grupę osób, które chciały realnie zaangażować się w budowanie struktur stowarzyszenia.

Wtedy przyszedł czas na formalności prawne. Jak moment oficjalnego wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zmienił Pana pozycję w relacjach z miastem? Moment, w którym oddział toruński POL-ILKO oficjalnie został wpisany do KRS był prawdziwym punktem zwrotnym. Przedtem, jako „Grzegorz – prywatna osoba i pacjent”, niewiele mogłem wskórać w urzędach. Dla machiny urzędniczej pojedynczy człowiek, choćby miał najwspanialsze intencje, jest mało widoczny. Wpis do KRS dał nam osobowość prawną, oficjalną pieczątkę, status instytucjonalny i potężny mandat do reprezentowania całej społeczności stomików przed władzami Torunia. Stałem się dla urzędników oficjalnym partnerem do rozmów. Dzięki temu statusowi prawnemu otworzyły się przed nami drzwi, które wcześniej były zamknięte na cztery spusty. Przede wszystkim o wiele łatwiej było mi wynegocjować i załatwić od miasta stały lokal na regularne spotkania naszego toruńskiego oddziału. Miejsce, gdzie nasi członkowie mogą się bez przeszkód spotkać, wypić kawę i wymienić doświadczeniami, to absolutny fundament działalności wspierającej. Ponadto zyskaliśmy for-

malną możliwość pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych oraz dotacji celowych na naszą statutową działalność.

Niezwykłym wyróżnieniem i dowodem na naszą dynamiczną działalność jest fakt, że kolejne spotkanie sprawozdawcze POL-ILKO, połączone ze szkoleniem wolontariuszy na północną Polskę, zostanie zorganizowane właśnie w naszym nowym oddziale toruńskim.

Współpraca z innymi liderami i pacjentami w ramach ogólnopolskiej sieci również dodaje Panu skrzydeł? Ogromnie! Spotkanie ludzi, którzy przechodzą przez to samo, całkowicie zmienia perspektywę i motywuje do dalszej walki, nawet gdy zdrowie szwankuje. Wielką inspiracją był dla mnie pan Andrzej Piwowarski, prezes POL-ILKO na całą Polskę, który sam żyje z dwiema stomiami, a jest niesamowicie aktywny – jeździ na rowerze, zarządza ogólnopolskimi strukturami i pokazuje, że limity są tylko w naszych głowach. Mnóstwo wartościowych, czysto praktycznych i organizacyjnych porad otrzymałem też od pani Violetty Kiełpińskiej ze Słupska, która zarządza regionalnymi strukturami. To dzięki ich mądrości, doświadczeniu i życzliwości dzisiaj normalnie żyję, sprawnie kieruję stowarzyszeniem i nie przejmuję się barierami, które na początku drogi wydawały mi się absolutnie nie do przeskoczenia.

6. PRZESŁANIE PEŁNE NADZIEI

Gdyby mógł Pan cofnąć czas i spotkać samego siebie na szpitalnym korytarzu, tuż po tej niefortunnej wpadce z workiem, co by Pan sobie wtedy powiedział?

Powiedziałbym: „Grzegorz, spokojnie. To tylko chwilowy kryzys, z którego wyjdziesz silniejszy. Stomia to nie wyrok ani kalectwo – to nowa szansa na życie, pasje i działanie dla innych”.

Na koniec – co doradziłby Pan osobie, która dzisiaj, siedząc w gabinecie lekarskim, słyszy, że czeka ją operacja wyłonienia stomii?

Przede wszystkim: nie zwlekajcie tak długo jak ja. Strach ma wielkie oczy, ale medycyna i technologia są dziś po naszej stronie. Szukajcie wsparcia – rozmawiajcie z dedykowanymi pielęgniarkami, zgłaszajcie się do takich stowarzyszeń jak nasze POL-ILKO i czerpcie z doświadczeń tych, którzy tę drogę już przeszli. Stomia nie odbiera tożsamości. Jeśli masz w sercu pasję, worek stomijny w niczym Ci jej nie zabierze.

Dziękuję za tę niezwykle szczerą i motywującą rozmowę. ●

JAK ROZMAWIAĆ o stomii

z otoczeniem

OTWARTOŚĆ DAJE OGROMNĄ WOLNOŚĆ.

Agata Śmietana stomiczka, dietetyczka, geofizyczka, absolwentka m.in. krakowskiej AG. W mediach społecznościowych prowadzi profil Metoda na Zdrowie, na własnym przykładzie edukując o stomii i akceptacji ciała

JJednym z trudniejszych momentów po operacji wcale nie jest zmiana sprzętu czy nauka pielęgnacji. Dużo większym wyzwaniem bywa odpowiedź na pytanie: czy powiedzieć innym? A jeśli tak, to kiedy to zrobić, jak i komu?

Pamiętam, że na początku sama się tego bałam. Chyba najbardziej reakcji bliskich mi osób, niezręcznej ciszy i pytań, na które nie będę umiała odpowiedzieć. Bałam się też, że zostanę „zaszufladkowana” jako ta osoba „z problemem”. Jest to zupełnie normalne. Każdy z nas ma prawo do swojej prywatności i własnego tempa otwierania się przed innymi. Stomia to duża zmiana, nie tylko fizyczna, ale też emocjonalna.

CZY POWIEDZIEĆ

Nie ma jednej dobrej odpowiedzi na pytanie, czy warto mówić o stomii. Dla jednych to będzie naturalne i uwalniające, a dla innych zbyt trudne na początku akceptacji woreczka na brzuchu. Najważniejsze jest to, żeby decyzja była Twoja. Nie dlatego, że „powinno się” o tym mówić, tylko dlatego, że czujesz, że jesteś na to gotowa/gotowy. Z mojego doświadczenia mogę powiedzieć, że otwartość daje ogromną wolność. Kiedy przestałam ukrywać swoją stomię, poczułam, jak schodzi ze mnie napięcie. Nie musiałam już kontrolować każdego ruchu, zastanawiać się, czy ktoś coś usłyszy, czy zauważy mój worek. Prze-

stałam żyć w ciągłym napięciu. A ludzie? W większości reagowali spokojnie, z ciekawością, czasem z troską. Często to my w głowie tworzymy scenariusze, które w rzeczywistości w ogóle się nie wydarzą.

KIEDY POWIEDZIEĆ

Jeśli zastanawiasz się, kiedy powiedzieć – odpowiedź jest prosta: wtedy, kiedy czujesz się na to gotowa/gotowy. Nie musisz mówić od razu wszystkim. Możesz zacząć od jednej zaufanej osoby. Często pierwsza rozmowa jest najtrudniejsza, dlatego warto ją sobie wcześniej „przećwiczyć” w głowie. Nie chodzi o idealne zdania, tylko o poczucie, że wiesz, co chcesz przekazać.

JAK POWIEDZIEĆ

Najprościej. Bez skomplikowanych medycznych wyjaśnień, bez tłumaczenia się. Wystarczy kilka zdań: że przeszłaś/ przeszedłeś operację, że masz stomię, że to rozwiązanie, które pomogło Ci odzyskać zdrowie. Możesz powiedzieć tyle, ile chcesz. Nie musisz opowiadać całej historii, jeśli nie masz na to ochoty.

W pracy czy w szkole warto podejść do tematu spokojnie i konkretnie. Czasem wystarczy poinformować przełożonego lub nauczyciela o swojej sytuacji – szczególnie jeśli potrzebujesz częstszych wyjść do toalety czy chwili

dla siebie. Nie trzeba wchodzić w szczegóły. W większości przypadków spotkasz się ze zrozumieniem , a jeśli trafisz na brak wiedzy, masz prawo spokojnie ją uzupełnić.

Wiele osób obawia się też pytań. To naturalne, bo ludzie często pytają nie dlatego, że chcą być wścibscy, ale dlatego, że nie wiedzą. Warto przygotować sobie w głowie kilka prostych odpowiedzi. Na przykład: „to efekt operacji, dzięki której mogę normalnie żyć” albo „to rozwiązanie medyczne, które zastępuje pracę jelita”.

Możesz odpowiadać krótko, rzeczowo, a jeśli nie chcesz wchodzić w temat – masz pełne prawo powiedzieć: „to dla mnie zbyt prywatne”. To bardzo ważny element budowania pewności siebie w życiu ze stomią.

Z czasem zauważysz, że sposób, w jaki Ty mówisz o stomii, wpływa na to, jak reagują inni.

Im bardziej Ty jesteś spokojna/spokojny w rozmowie o stomii, tym spokojniej reagują inni. Twoja pewność siebie daje im sygnał, że to temat, o którym można mówić normalnie.

Warto też przygotować się na sytuacje mniej komfortowe. Może zdarzyć się niezręczna reakcja, żart, cisza. To nie zawsze wynika ze złej woli, a często z braku wiedzy lub zakłopotania. W takich momentach najlepiej zachować spokój i nie brać wszystkiego do siebie.

TRUDNIEJSZE MOMENTY

Nie musisz jednak być zawsze silna/silny. Są dni, kiedy nie masz ochoty tłumaczyć, odpowiadać, edukować. I to też jest w porządku, masz do tego prawo. Bardzo ważne jest też to, żeby nie zamykać się w domu przez strach przed reakcją innych. Wiele osób po trudnych doświadczeniach zaczyna unikać spotkań i podróży.

Pomocne może być także wsparcie innych stomików. Rozmowa z kimś, kto już przez to przeszedł, daje ogromne poczucie zrozumienia. To osoby, które wiedzą, jakie pytania padają, jakie emocje się pojawiają i jak sobie z nimi radzić w praktyce. Dzięki temu łatwiej przygotować się do własnych rozmów z otoczeniem.

Na koniec chcę powiedzieć coś, co dla mnie było przełomowe: stomia to część Twojego życia, ale nie cała Twoja tożsamość.

To Ty decydujesz, komu i ile o sobie mówisz. I to Ty wybierasz, czy chcesz z niej zrobić temat tabu, czy coś, co po prostu jest – jak każda inna część Twojej historii.

A jeśli kiedyś poczujesz gotowość, żeby mówić o niej głośniej – możesz nie tylko pomóc sobie, ale też komuś innemu, kto właśnie teraz siedzi w domu i boi się zrobić pierwszy krok.

I może właśnie Twoje słowa będą dla niego początkiem do odwagi. ●

Jak przygotować się do operacji zamknięcia stomii czasowej

CHOĆ WYŁONIENIE STOMII RATUJE ŻYCIE, POCZĄTKOWO WIĄŻE SIĘ Z DUŻYM LĘKIEM I CAŁKOWITĄ ZMIANĄ CODZIENNOŚCI, W KTÓREJ PACJENCI Z CZASEM UCZĄ SIĘ

NA NOWO I W PEŁNI AKTYWNIE FUNKCJONOWAĆ. KIEDY JEDNAK NADCHODZI MOMENT PLANOWANEGO ZAMKNIĘCIA PRZETOKI, OBOK RADOŚCI NATURALNIE POJAWIAJĄ SIĘ NOWE PYTANIA I NIEPOKÓJ

ZWIĄZANY Z KOLEJNĄ ZMIANĄ.

mgr Iwona Czubaszek specjalistka pielęgniarstwa chirurgicznego i epidemiologicznego, z wieloletnim doświadczeniem w pielęgnacji stomii, leczeniu ran oraz żywieniu klinicznym. Zawodowo związana z Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. Wiceprezeska PTPS

KKluczem do bezpiecznego i skutecznego powrotu do sprawności jest rzetelna edukacja oraz kompleksowe przygotowanie pacjenta przed operacją – proces ten w nowoczesnej medycynie nazywamy prehabilitacją. Prehabilitacja to nic innego jak „trening” organizmu przed czekającym go wysiłkiem, jakim jest zabieg chirurgiczny, co pozwala na uzyskanie lepszych wyników leczenia i szybszy powrót do zdrowia. W tym artykule wyjaśnimy, jak przygotować swoje ciało, a w szczególności jelita i mięśnie zwieracze, do operacji odtworzenia ciągłości przewodu pokarmowego, potocznie nazywanej zamknięciem lub zespoleniem stomii.

W JAKICH SCHORZENIACH OPERACJA

ZESPOLENIA JEST MOŻLIWA?

Stomię czasową wyłania się, gdy planowane jest jej późniejsze zamknięcie, a jej głównym zadaniem jest ochrona położonego niżej, gojącego się odcinka przewodu pokarmowego. Najczęstsze sytuacje, w których wykonuje się operację odtworzenia ciągłości, to: • nowotwory złośliwe jelita grubego i odbytnicy – zwłaszcza przy niskiej przedniej resekcji odbytnicy. Chirurg

wycina guz i łączy zdrowe fragmenty jelita. Aby delikatne zespolenie mogło się zagoić bez podrażnień masami kałowymi, wyżej wyłania się tymczasową stomię ochronną;

• powikłana choroba uchyłkowa jelita grubego – często w stanach nagłych (np. pęknięcie uchyłka) wykonuje się operację Hartmanna. Polega ona na usunięciu esicy, zamknięciu odcinka odbytnicowego i wyprowadzeniu stomii. Po kilku miesiącach, gdy minie stan zapalny, możliwe jest ponowne połączenie jelit;

• nieswoiste choroby zapalne jelit (np. WZJG lub choroba Leśniowskiego-Crohna) – w ostrych rzutach choroby czasowo wyłącza się pasaż jelitowy, by dać śluzówce czas na regenerację. Warunkiem zamknięcia stomii jest pełna remisja zapalenia w pozostawionym odcinku;

• urazy mechaniczne i perforacje jelita – np. w wyniku wypadków komunikacyjnych czy nagłych stanów chirurgicznych, wymagających natychmiastowego odbarczenia przewodu pokarmowego.

Aby operacja odtworzenia ciągłości była w ogóle możliwa, pacjent musi spełnić kilka kluczowych warunków medycznych. Przede wszystkim aparat zwieraczowy nie może być uszkodzony, zapalenie jelit musi być całkowicie wyleczone, a szwy wewnątrz brzucha w pełni zagojone. Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz po wykonaniu badań kontrolnych.

PRZYGOTOWANIE

JELIT PRZED ZABIEGIEM – DIAGNOSTYKA I DIETA

Jelito, które przez kilka miesięcy (lub dłużej) było wyłączone z normalnej pracy, ulega procesowi, który można porównać do głębokiego snu lub lenistwa. Ponieważ nie płynęła przez nie treść pokarmowa, odzwyczaiło się ono

od naturalnego ruchu (perystaltyki) oraz kurczenia się. Dlatego przygotowanie jelit do operacji zaczyna się na kilka tygodni przed terminem i obejmuje zarówno dokładną diagnostykę, jak i modyfikację nawyków.

Po pierwsze, lekarz musi dokładnie sprawdzić stan „uśpionego” odcinka jelita. W tym celu wykonuje się badania, takie jak kolonoskopia lub sigmoidoskopia przez odbyt, aby upewnić się, że błona śluzowa jest zdrowa, nie ma tam owrzodzeń, polipów czy innych niepokojących zmian. Bardzo często zleca się również tzw. wlew kontrastowy – badanie rentgenowskie z podaniem specjalnego płynu przez odbyt, które pozwala ocenić, czy pozostawione jelito jest w pełni szczelne i czy nie występują w nim zwężenia mechaniczne, które mogłyby utrudnić wypróżnianie po operacji.

Kluczowym elementem przygotowania do operacji jest prehabilitacja żywieniowa. Odpowiednie odżywienie organizmu (bogate w białko, witaminy i minerały) przyspiesza gojenie ran, poprawia wyniki leczenia i pozwala na szybszy powrót do pełnej sprawności.

Praktyczne wskazówki dotyczące wzbogacenia przedoperacyjnej diety znajdziesz w tym wydaniu magazynu „Nasza Troska”. Pamiętaj również, aby na kilka dni przed zabiegiem – zgodnie z zaleceniem chirurga – przejść na dietę łatwostrawną i ubogoresztkową, a bezpośrednio przed nim zastosować preparaty oczyszczające przewód pokarmowy.

PRZYGOTOWANIE ZWIERACZY I MIĘŚNI

DNA MIEDNICY – KLUCZOWY TRENING

Przed operacją zamknięcia stomii niezwykle ważne jest przygotowanie mięśni zwieraczy odbytu oraz dna miednicy. Ponieważ w czasie posiadania stomii nie brały one udziału w procesie wypróżniania, uległy osłabieniu. Brak ich przygotowania może po operacji skutkować trudnościami z trzymaniem stolca i gazów, nagłymi parciami czy tzw. zespołem LARS (zespół niskiej resekcji przedniej).

Aby temu zapobiec, na minimum kilka tygodni przed zabiegiem należy wdrożyć fizjoterapię proktologiczną pod okiem specjalisty. Trening obejmuje:

• ćwiczenia mięśni dna miednicy (Kegla) – świadome napinanie i rozluźnianie właściwych partii mięśniowych;

• trening synergii przeponowo-miednicznej – koordynację oddechu z pracą dna miednicy, co pozwala kontrolować ciśnienie wewnątrzbrzuszne;

• biofeedback i elektrostymulację – wsparcie aparaturowe pomagające pacjentowi wyczuć i prawidłowo aktywować osłabione mięśnie.

Regularność ćwiczeń decyduje o tym, jak szybko po operacji odzyskasz pełną kontrolę nad swoim ciałem i poprawisz

komfort życia. Dokładny instruktaż treningu znajdziesz w 73. wydaniu magazynu „Nasza Troska”.

MOŻLIWE POWIKŁANIA PO OPERACJI – O CZYM WARTO WIEDZIEĆ?

Operacja zamknięcia stomii (odtworzenia ciągłości przewodu pokarmowego) to dla wielu pacjentów wyczekiwany krok w stronę dawnego życia. Należy jednak pamiętać, że to poważny zabieg chirurgiczny. Świadomość potencjalnych komplikacji jest kluczowa – pozwala na szybką reakcję i natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia. Oto 4 najważniejsze powikłania, które mogą wystąpić:

• nieszczelność zespolenia jelitowego – najpoważniejsze, choć rzadkie powikłanie. Treść jelitowa przedostaje się do jamy brzusznej, co objawia się nagłym, silnym bólem brzucha, gorączką i gwałtownym pogorszeniem stanu zdrowia. Wymaga pilnej reoperacji, często połączonej z ponownym wyłonieniem stomii;

• niedrożność przewodu pokarmowego – czasowe zatrzymanie pracy jelit (brak perystaltyki) wywołane obrzękiem lub zrostami. Pacjent odczuwa ból skurczowy, wzdęcia, nudności i nie oddaje gazów ani stolca. Zwykle leczenie opiera się na ścisłej diecie i kroplówkach, rzadziej na operacji;

• zakażenie rany pooperacyjnej – występuje najczęściej w miejscu dawnej stomii, która przez miesiące miała kontakt z bakteriami. Objawy to zaczerwienienie, ból, obrzęk i wyciek ropny. Gojenie takich ran często wymaga regularnej wymiany specjalistycznych opatrunków; • zaburzenia czynnościowe i zespół LARS – częste, początkowo adaptacyjne zjawisko objawiające się biegunkami, parciem na stolec i gazami. Bez wcześniejszego treningu mięśni zwieraczy dolegliwości te mogą przybrać formę przewlekłą, obniżając komfort życia.

SPOKÓJ W GŁOWIE TO SZYBSZE GOJENIE

Kompleksowa prehabilitacja obejmuje nie tylko ciało, lecz także sferę emocjonalną. Operacja odtworzenia ciągłości jelita bywa źródłem silnego stresu. Lęk przed bólem czy nową rzeczywistością jest naturalny, jednak głęboki strach uwalnia hormony osłabiające odporność, co może realnie opóźnić gojenie ran i regenerację.

Przedoperacyjne wsparcie psychologa pomaga obniżyć lęk i pozwala poznać skuteczne techniki relaksacyjne. Redukcja napięcia psychicznego to potężny sprzymierzeniec w walce o zdrowie. Pamiętaj, że holistyczne planowanie leczenia – we współpracy z chirurgiem, dietetykiem, fizjoterapeutą i psychologiem – oraz właściwa edukacja i Twoje aktywne zaangażowanie istotnie zwiększają bezpieczeństwo zabiegu i podnoszą komfort życia. ●

UKRYTE PODCIEKANIE: czy naprawdę wiesz, kiedy Twój sprzęt stomijny jest nieszczelny

ŻYCIE ZE STOMIĄ TO OGROMNA ZMIANA ZARÓWNO FIZYCZNA, JAK I EMOCJONALNA. DLA WIELU PACJENTÓW JEDNYM Z NAJWIĘKSZYCH WYZWAŃ

PO OPERACJI STAJE SIĘ OBAWA PRZED PODCIEKANIEM TREŚCI STOMIJNEJ ORAZ NIESZCZELNOŚCIĄ SPRZĘTU.

Dorota Roszkowska mgr pielęgniarstwa, specjalistka pielęgniarstwa chirurgicznego, członkini PTPS.

Medical Education Lead Convatec

PProblem ten wpływa nie tylko na komfort codziennego funkcjonowania, lecz także na kondycję skóry wokół stomii, aktywność społeczną, sen, poczucie bezpieczeństwa, czyli szeroko pojętą jakość życia. Choć najnowsze rozwiązania stomijne oraz lepsza opieka stomijna dają coraz większe możliwości indywidualnego dopasowania sprzętu i akcesoriów, problem nieszczelności nadal pozostaje jednym z najczęściej zgłaszanych przez pacjentów wyzwań.

wilgoć, brak kału lub moczu

kał lub mocz w pobliżu stomii

kał lub mocz pokrywają większość płytki

kał lub mocz wyciekają strużkami poza brzegi płytki

kał lub mocz gwałtownie wyciekają poza brzegi płytki

Podciekanie nie zawsze oznacza widoczne wydostawanie się treści poza płytkę stomijną! Często problem rozwija się „po cichu”– pod płytką pojawia się niewielka ilość stolca lub moczu, która stopniowo

uszkadza delikatną skórę okołostomijną. W praktyce klinicznej każda ilość treści stomijnej znajdująca się pod przylepcem, pozostająca w bezpośrednim kontakcie ze skórą powinna być traktowana jako nieszczelność wymagająca reakcji. Nawet niewielki kontakt z treścią jelitową lub moczem może prowadzić do bolesnych podrażnień, zaczerwienienia, świądu, nadżerek czy trudnych do leczenia zmian skórnych.

DLACZEGO DOCHODZI DO PODCIEKANIA?

Przyczyn nieszczelności sprzętu stomijnego może być wiele. Najczęściej problem pojawia się w pierwszych tygodniach po operacji, kiedy stomia zmienia jeszcze swój kształt i rozmiar. Pacjent dopiero uczy się nowej rutyny pielęgnacyjnej, poznaje reakcje swojego organizmu i dobiera odpowiedni sprzęt. To naturalny etap adaptacji, jednak podciekanie nie powinno stać się codziennością i na pewno nie jest czymś „normalnym”. Niestety w dalszym ciągu zarówno wśród stomików, jak i niewyspecjalizowanego personelu medycznego możemy spotkać opinie, że „tak może być”. Co zatem sprawia, że sprzęt podcieka? Jedną z najczęstszych przyczyn problemu jest nieprawidłowe dopasowanie płytki stomijnej. Zbyt duży otwór odsłania skórę wokół stomii i naraża ją na kontakt z treścią jelitową lub moczem. Z kolei zbyt mały otwór może powodować ucisk i podrażnienie samej stomii. Regularne mierzenie stomii, szczególnie w okresie pooperacyjnym, jest kluczowe dla utrzymania szczelności wybranego systemu. Pamiętajmy jednak, by kontrolować rozmiar stomii na każdym etapie życia ze stomią. Tyjemy, chudniemy, nasze ciało się zmienia się i musimy być czujni.

Istotnym czynnikiem jest również rodzaj stomii. U osób z ileostomią treść jelitowa jest zwykle bardziej płynna

ŹRÓDŁO GRAFIKI: DOWN G., VESTERGAARD M., AJSLEV T.A., BOISEN E.B & NIELSEN L.F. (2021): PERCEPTION OF LEAKAGE: DATA FROM THE OSTOMY LIFE STUDY 2019. BRITISH JOURNAL OF NURSING (MARK ALLEN PUBLISHING), 30 (22), 54-512

i zawiera enzymy trawienne silnie drażniące skórę. W przypadku urostomii dodatkowym wyzwaniem jest ciągły kontakt skóry z wilgocią oraz możliwość powstawania kryształów moczu utrudniających przyleganie sprzętu. Natomiast przy kolostomii ryzyko podrażnień wiąże się głównie z dłuższym kontaktem stolca ze skórą lub z przepełnieniem worka. Ogromne znaczenie ma również czas noszenia sprzętu. Zbyt długo noszony worek staje się ciężki, zaczyna odciągać przylepiec od skóry i sprzyja rozszczelnieniu. Dlatego tak ważne jest regularne opróżnianie worka, najlepiej wtedy, gdy jest wypełniony maksymalnie do jednej trzeciej objętości. Pacjenci często próbują wydłużać czas noszenia sprzętu, obawiając się częstych zmian lub chcąc ograniczyć koszty, jednak może to prowadzić do zwiększonego ryzyka przeciekania oraz powikłań dermatologicznych. Pamiętajmy o obowiązujących rekomendacjach Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek Stomijnych, które jasno określają czas noszenia sprzętu stomijnego.

SKÓRA SZCZEGÓLNEJ TROSKI

Skóra wokół stomii powinna wyglądać podobnie jak skóra na pozostałej części brzucha. Powinna być gładka, sucha i nieuszkodzona. Niestety, podciekanie bardzo szybko zaburza jej naturalną barierę ochronną, poprzez uszkodzenie fizjologicznego płaszcza hydrolipidowego. Treść stomijna zawiera enzymy trawienne, bakterie oraz substancje drażniące, które w kontakcie ze skórą prowadzą do jej maceracji i stanu zapalnego. Podrażniona skóra utrudnia prawidłowe przyleganie sprzętu, co z kolei zwiększa ryzyko podciekania i tworzy mechanizm błędnego koła. Pacjent doświadcza wtedy nie tylko dyskomfortu fizycznego, ale również stresu związanego z koniecznością częstych zmian sprzętu i obawą przed kolejną nieszczelnością.

Objawy uszkodzenia skóry wokół stomii mogą obejmować:

• zaczerwienienie • uczucie pieczenia lub świądu,

• wilgotną, sączącą się skórę,

• bolesność podczas zmiany sprzętu,

• nadżerki lub rany,

• krwawienie lub sączenie.

Badania pokazują, że problemy skóry okołostomijnej należą do najczęstszych powikłań życia ze stomią. Aż do 80 proc. pacjentów w ciągu kilku tygodni po zabiegu wyłonienia stomii będzie doświadczać powikłań skórnych spowodowanych podciekaniem sprzętu stomijnego. Wielu pacjentów nie zgłasza pierwszych objawów odpowiednio wcześnie, próbując samodzielnie radzić sobie z problemem. Tymczasem szybka konsultacja z pielęgniarką stomijną często pozwala uniknąć poważniejszych powikłań. Problem podciekania to nie tylko kwestia techniczna czy dermatologiczna.

47%

u

Dla wielu stomików największym obciążeniem staje się lęk przed kompromitacją w miejscu publicznym. Obawa, że worek odklei się podczas pracy, podróży czy spotkania towarzyskiego, może prowadzić do wycofania społecznego i utraty pewności siebie. Pacjenci często rezygnują z aktywności fizycznej, wyjazdów, spotkań z rodziną lub znajomymi, a nawet z powrotu do pracy zawodowej. Niektórzy unikają wychodzenia z domu bez dokładnego planowania dostępu do toalety lub zabierania dużej ilości zapasowego sprzętu. Długotrwały stres związany z możliwością podciekania może prowadzić do zaburzeń snu, obniżenia nastroju oraz przewlekłego napięcia emocjonalnego. Warto podkreślić, że współczesne rozwiązania stomijne pozwalają skutecznie ograniczać problem nieszczelności. Odpowiednio dobrany sprzęt, właściwa edukacja oraz regularna kontrola skóry wokół stomii pozwalają większości pacjentów wrócić do aktywnego życia.

JAK SKUTECZNIE ZAPOBIEGAĆ

PODCIEKANIU?

Podstawą profilaktyki jest indywidualne dopasowanie sprzętu do rodzaju stomii, budowy ciała oraz stylu życia pacjenta. W przypadku stomii płaskiej lub wklęsłej dedykowany jest sprzęt typu convex Esteem Body™ z Technologią Leak Defence™, który w zależności od potrzeby wywiera konkretny rodzaj napięcia wokół stomii i poprawia uszczelnienie.

Duże znaczenie ma Technologia Plastyczna Convatec™. Dzięki swoim wyjątkowym właściwościom w kontakcie z wilgocią tworzy delikatny golfik, który dopasowuje się do

* Richbourg L., Thorpe J. M., Rapp C. G., Difficulties Experienced by the Ostomate After Hospital Discharge Journal of Wound, Ostomy & Continence Nursing. 2007;34(1):70-79

osób,

których pobrano próbki stomijne, od wychodzenia

domu raz lub więcej razy w tygodniu*

Obawa przed wyciekiem z worka powstrzymywała

powinna być dokładnie oczyszczona i osuszona. Nie zaleca się stosowania tłustych kremów czy kosmetyków zawierających oleje, ponieważ mogą one pogarszać przyleganie przylepca. Ważne jest także regularne usuwanie owłosienia wokół stomii, które może utrudniać szczelne przyklejenie płytki.

Twoja skóra zasługuje na delikatną i skuteczną pielęgnację

każdego kształtu stomii, a efekt pamięci sprawia, że materiał

wanie nie wymaga użycia nożyczek. Technologia Plastyczna

oraz większą satysfakcję. Takie rozwiązania pozwalają lepiej zabezpieczyć skórę przed kontaktem z treścią stomijną

Wspierają barierę ochronną skóry

ESENTA ™ – akcesoria stomijne przyjazne dla skóry.

Zmniejszają podrażnienia i dyskomfort

Wspomagają pielęgnację,wymianę sprzętu

idowe, paski mocujące czy preparaty ochronne pomagają

ESENTA™ Spray medyczny do usuwania przylepca, nieszczypiący, ESENTA™ Spray ochronny, nieszczypiący, ESENTA™ Chusteczki medyczne do usuwania przylepca, nieszczypiące, ESENTA™ Chusteczki ochronne, nieszczypiące, ESENTA™ Puder Stomahesive®, ESENTA™ Pierścień Stomahesive®️ przewidziane zastosowanie do pielęgnacji kolostomii, ileostomii lub urostomii. ESENTA™ Pasta Stomahesive®, przewidziane zastosowanie do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii. ESENTA™ cienkie hydrokoloidowe paski mocujące, przewidziane zastosowanie jako produkt pomocniczy do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii. Producent: Convatec Limited, Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S, Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o ®/TM oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. © Convatec Polska sp. z o.o., maj 2026

Kluczowe znaczenie ma też odpowiednia technika zmiany sprzętu. Skóra przed aplikacją nowego worka

pływać w basenie

CZY ZE STOMIĄ MOŻNA PŁYWAĆ? CO SIĘ STANIE, JEŻELI WOREK SIĘ ODKLEI?

CZY WODA NIE BĘDZIE ZBYT ZIMNA? CZY WOREK STOMIJNY NIE PRZESIĄKNIE? WIELE OSÓB MA ZWIĄZANE Z PŁYWANIEM PYTANIA I WĄTPLIWOŚCI.

mgr Agnieszka Kachniarz-Petelska specjalistka pielęgniarstwa chirurgicznego, pielęgniarka stomijna. Zawodowo związana z Białostockim Centrum Onkologii. Współpracuje również z Polskim Towarzystwem Pielęgniarek Stomijnych

SStomia nie stanowi przeciwwskazania, aby z radością uprawiać sporty wodne i czerpać z tego satysfakcję. Oczywiście należy ten fakt omówić wcześniej z lekarzem prowadzącym pod kątem przeciwwskazań medycznych.

OTO PODSTAWOWE ZASADY

BEZPIECZNEGO PŁYWANIA ZE STOMIĄ

• Wodoodporność: worki stomijne są z reguły wodoodporne, nie chłoną wilgoci i pozwalają bezpiecznie korzystać z basenu.

• Zabezpieczenie filtra: każdy worek stomijny ma filtr. Przed wejściem do wody należy zabezpieczyć go specjalną naklejką, dołączoną do opakowania worków. Zapobiega to przemoczeniu worka i utracie jego szczelności.

• Wymiana sprzętu: minimum godzinę przed wejściem do wody należy opróżnić worek lub wymienić na nowy cały sprzęt stomijny. Przy kontakcie z wodą klej znajdujący się na przylepcach i płytce staje się bardziej lepki, dzięki czemu sprzęt jeszcze lepiej przylega do ciała.

• Zapasowy sprzęt: koniecznie należy zabrać ze sobą dodatkowy zestaw sprzętu stomijnego na ewentualną wymianę.

• Zaplanuj posiłek: zorganizuj posiłek około 2-3 godziny przed wizytą na basenie.

• Dodatkowe uszczelnienie: rozsądną opcją jest użycie pierścieni uszczelniających, pasków hydrokoloidowych,

pasty uszczelniającej, by optymalnie zabezpieczyć przylepiec przed odklejeniem się przy kontakcie z wodą.

• Odpowiedni rodzaj worka stomijnego: na basen wskazane jest użycie mniejszego modelu worka (np. worek 1- częściowy stomijny Esteem™+ zamknięty mały z filtrem). Jest on mniej widoczny pod strojem.

• Strój kąpielowy: polecany jest wygodny strój, który jest wykonany z podwójnego materiału, idealnie przylega do ciała i maskuje worek stomijny. Kobiety decydują się często na specjalne stroje z kieszenią na worki stomijne lub stroje, które mają specjalne panele, umożliwiające łatwy dostęp do stomii. Są to stroje jednoczęściowe, tankini (koszulka kąpielowa oraz majtki) lub dwuczęściowe z wysokim stanem. Mężczyźni zaś zakładają kąpielówki z podwyższonym stanem (pas spodenek powyżej stomii) i siateczką wewnątrz, która podtrzymuje worek stomijny. Niektórzy stosują jednoczęściowe kombinezony (tzw. swimsuit i triathlonowe) lub koszulki do pływania.

KORZYŚCI Z PŁYWANIA:

• Odciąża ciało: dobrze wpływa na wszystkie partie mięśni, kości, stawy – pomocne przy rehabilitacji, bólach pleców, dyskopatii.

• Zalecane w leczeniu otyłości, pomaga w spalaniu kalorii bez obciążania stawów.

• Zwiększa wydolność płuc i serca, obniża ciśnienie krwi, reguluje przemianę materii, poprawia wydolność organizmu.

• Koryguje postawę.

• Wzmacnia mięśnie pleców, pośladków i brzucha (profilaktyka przepukliny okołostomijnej).

• Modeluje i wzmacnia sylwetkę, ujędrnia ciało.

• Stabilizuje kręgosłup.

• Poprawia ogólną kondycję fizyczną.

• Polepsza jakość snu.

• Relaksuje, poprawia nastrój, mobilizuje do spotykania się z innymi, pomaga przełamać barierę psychiczną związaną z posiadaniem stomii. ●

Oddech, który leczy

ĆWICZENIA ODDECHOWE

ODGRYWAJĄ WAŻNĄ ROLĘ

W PRZYGOTOWANIU DO OPERACJI (PREHABILITACJI) ORAZ W CZASIE

REKONWALESCENCJI (REHABILITACJI)

PO ZABIEGACH BRZUSZNYCH.

Roksana Jaroszczak dyplomowana fizjoterapeutka z kilkunastoletnim stażem pracy. Absolwentka Wyższej Szkoły Fizjoterapii i Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu. Specjalistka fizjoterapii urologiczno-ginekologicznej, proktologicznej i położniczej. Wykładowczyni w Szkole Perineologii Perinea oraz na studiach podyplomowych

Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

OOkres okołooperacyjny stanowi szczególny moment w opiece nad pacjentem, w którym dochodzi do istotnych zmian w funkcjonowaniu układów oddechowego, krążeniowego oraz mięśniowo-powięziowego. Interwencje chirurgiczne, zwłaszcza w obrębie jamy brzusznej i miednicy, prowadzą do zaburzeń mechaniki oddychania, zmniejszenia pojemności płuc oraz wzrostu ryzyka powikłań oddechowych.

W ostatnich latach coraz większą uwagę zwraca się na rolę fizjoterapii oddechowej jako elementu prehabilitacji i rehabilitacji pooperacyjnej. Ćwiczenia oddechowe są prostymi i bezpiecznymi zabiegami, które mogą istotnie wpływać na zmniejszenie ryzyka powikłań, przebieg leczenia operacyjnego i rekonwalescencję po zabiegu. Choć oddech jest funkcją automatyczną, jego jakość, tor oraz zdolność do integracji z ruchem mają istotne znaczenie kliniczne zwłaszcza w kontekście operacji brzusznych pod kątem ochrony powłok, miejsca ope-

Choć oddech jest funkcją automatyczną, jego jakość, tor oraz zdolność do integracji z ruchem mają istotne znaczenie w kontekście operacji brzusznych

rowanego oraz struktur, takich jak zespolenie jelitowe czy okolica stomii.

ODDECH JAKO ELEMENT REGULACJI CIŚNIENIA ŚRÓDBRZUSZNEGO

Oddech pełni nie tylko funkcję wentylacyjną, lecz także biomechaniczną. Przepona, mięśnie brzucha oraz mięśnie dna miednicy tworzą funkcjonalny cylinder stabilizujący tułów i regulujący ciśnienie śródbrzuszne (Intra-Abdominal Pressure, IAP).

W warunkach prawidłowych wdech wiąże się z obniżeniem przepony i równomiernym rozkładem ciśnienia w jamie brzusznej. W wydechu dochodzi do jednoczesnej aktywacji mięśni brzucha i dna miednicy. Zaburzenia tej współpracy, np. oddech torem górnożebrowym, brak kontroli wydechu czy wstrzymywanie oddechu podczas wysiłku, prowadzą do niekontrolowanych wzrostów ciśnienia śródbrzusznego.

DLACZEGO WARTO PRACOWAĆ

Z ODDECHEM PRZED OPERACJĄ?

Prehabilitacja oddechowa jest coraz częściej rekomendowanym elementem przygotowania do zabiegów chirurgicznych. Obejmuje działania mające na celu poprawę wydolności fizycznej i psychicznej pacjenta przed operacją. Jaki wpływ mają ćwiczenia oddechowe?

Po pierwsze, poprawiają funkcję układu oddechowego. Pacjent uczy się efektywnego oddychania przeponowego, co przekłada się na lepszą wentylację dolnych partii płuc i zmniejsza ryzyko powikłań, takich jak niedodma czy zapalenie płuc po operacji.

Po drugie, uczą kontroli ciśnienia śródbrzusznego. Pacjent zdobywa świadomość, jak oddychać podczas ruchu, zmiany pozycji czy kaszlu. To szczególnie ważne w pierwszych dniach po operacji, kiedy tkanki są najbardziej wrażliwe.

Po trzecie, wpływają na układ nerwowy. Spokojny, kontrolowany oddech aktywuje układ przywspółczulny, redukując stres i napięcie. Dla wielu pacjentów okres przed operacją wiąże się z dużym obciążeniem emocjonalnym, dlatego umiejętność pracy z oddechem staje się wtedy narzędziem do panowania nad trudnymi emocjami.

SZCZEGÓLNE ZNACZENIE

U PACJENTÓW ZE STOMIĄ

U pacjentów przygotowywanych do wyłonienia stomii znaczenie ćwiczeń oddechowych jest jeszcze większe. Po operacji dochodzi do zmiany warunków biomechanicznych w obrębie powłok brzusznych, a organizm musi nauczyć się funkcjonować w nowych warunkach. Świadoma kontrola oddechu pozwala na lepsze zarządzanie napięciem mięśni brzucha i ograniczenie nadmiernych wzrostów ciśnienia. Ma to bezpośrednie przełożenie na zmniejszenie ryzyka powikłań, takich jak przepuklina okołostomijna. Pacjent, który potrafi zsynchronizować oddech z ruchem, bezpieczniej wykonuje codzienne czynności, takie jak wstawanie, schylanie się czy podnoszenie przedmiotów.

Dodatkowo ćwiczenia oddechowe przygotowują do efektywnego kaszlu, niezwykle istotnego po operacji, kiedy konieczne jest oczyszczanie dróg oddechowych bez nadmiernego obciążania brzucha.

PRZYGOTOWANIE

DO ZESPOLENIA JELITOWEGO

W przypadku planowanego odtworzenia ciągłości jelita szczególne znaczenie ma minimalizacja nadmiernych wzrostów ciśnienia śródbrzusznego. Zespolenie jelitowe jest strukturą wrażliwą na przeciążenia mechaniczne, które mogą wpływać na proces gojenia.

Nawyki, takie jak wstrzymywanie oddechu, parcie czy brak synchronizacji oddechu z ruchem, mogą prowadzić do nagłych wzrostów IAP. Nauka kontrolowanego oddechu przeponowego oraz świadomego wydechu w trakcie wysiłku pozwala ograniczyć te zjawiska i wspierać warunki gojenia.

WPŁYW ĆWICZEŃ ODDECHOWYCH

NA UKŁAD NERWOWY I PROCES GOJENIA

Oddech jest jednym z najprostszych, a jednocześnie najskuteczniejszych narzędzi wpływających na pracę naszego układu nerwowego. Szczególne znaczenie ma spokojny, wydłużony wydech, który wspiera aktywację układu przywspółczulnego – tej części układu nerwowego, która odpowiada za regenerację, wyciszenie i powrót do równowagi. W praktyce oznacza to mniejsze napięcie, niższy poziom stresu oraz lepsze warunki do zdrowienia.

W okresie okołooperacyjnym ma to bardzo konkretne znaczenie. Organizm poddany zabiegowi potrzebuje nie tylko czasu, lecz także odpowiednich warunków do regeneracji. Świadoma praca z oddechem może wspierać ten proces na wielu poziomach. Obserwuje się m.in. korzystny wpływ na pracę jelit, co jest szczególnie istotne po operacjach w obrębie jamy brzusznej. Dodatkowo spokojny oddech pomaga zmniejszyć odczuwanie bólu, ułatwia radzenie sobie ze stresem związanym z zabiegiem oraz sprzyja procesom naprawczym zachodzącym w organizmie.

Choć może się to wydawać zaskakujące, tak podstawowa czynność jak oddychanie, wykonywane świadomie i w odpowiedni sposób, staje się realnym wsparciem w powrocie do zdrowia.

ROLA ĆWICZEŃ ODDECHOWYCH W REKONWALESCENCJI

Znaczenie pracy z oddechem nie kończy się na etapie przygotowania do operacji. Wręcz przeciwnie, w okresie pooperacyjnym staje się ona jednym z najważniejszych i jednocześnie najbezpieczniejszych narzędzi wspierających powrót do zdrowia.

Ćwiczenia oddechowe pomagają przede wszystkim w utrzymaniu prawidłowej pracy płuc. Dzięki nim zmniejsza się ryzyko powikłań oddechowych, takich

FIZJOTERAPIA ODDECHOWA

jak zaleganie wydzieliny czy niedodma. Jednocześnie wspierają krążenie i poprawiają dotlenienie tkanek, co ma bezpośredni wpływ na proces gojenia.

Świadomy oddech wpływa także na napięcie mięśniowe, pomaga je regulować, co jest szczególnie ważne w obrębie brzucha i tułowia po zabiegu. Dzięki temu pacjent może bezpieczniej rozpocząć pierwsze ruchy, takie jak obracanie się w łóżku, siadanie czy wstawanie. Właściwa koordynacja oddechu z ruchem zmniejsza ryzyko przeciążenia operowanych tkanek.

Nie bez znaczenia jest również wpływ oddechu na odczuwanie bólu. Spokojny, kontrolowany oddech sprzyja wyciszeniu układu nerwowego, co może zmniejszać napięcie i poprawiać komfort pacjenta.

Co szczególnie ważne, ćwiczenia oddechowe można wprowadzić bardzo wcześnie, często już w pierwszych dobach po operacji. Nawet u osób z ograniczoną możliwością poruszania się stanowią one bezpieczny i skuteczny sposób na aktywne wspieranie procesu zdrowienia.

NAJCZĘSTSZE BŁĘDY PACJENTÓW

W praktyce klinicznej często obserwuje się nawyki oddechowe, które nieświadomie mogą utrudniać powrót do zdrowia po operacji. Jednym z najczęstszych jest wstrzymywanie oddechu podczas ruchu, na przykład przy wstawaniu czy zmianie pozycji. Wielu pacjentów reaguje również nadmiernym napinaniem mięśni brzucha, próbując w ten sposób „chronić” operowane miejsce, co w rzeczywistości może prowadzić do niepotrzebnego przeciążenia.

Często pojawia się także parcie podczas kaszlu lub wykonywania prostych czynności, a oddech ogranicza się głównie do górnej części klatki piersiowej, z pominięciem naturalnej pracy przepony. Dodatkowo wielu pacjentów nie dostrzega związku między oddechem a ruchem, przez co nie wykorzystuje jego potencjału w codziennym funkcjonowaniu. Takie wzorce mogą prowadzić do zwiększonego ryzyka powikłań oraz spowolnienia procesu rekonwalescencji. Dlatego tak istotna jest edukacja i świadoma praca z oddechem, która pozwala zastąpić niekorzystne nawyki bardziej fizjologicznymi i bezpiecznymi rozwiązaniami.

KIEDY SZCZEGÓLNIE WARTO ZGŁOSIĆ SIĘ PO POMOC?

Wsparcie fizjoterapeuty może odegrać bardzo ważną rolę w przygotowaniu do operacji oraz w powrocie do zdrowia po zabiegu. Jest ono szczególnie zalecane u pacjentów, którzy przygotowują się do operacji w obrębie jamy brzusznej, w tym do wyłonienia stomii lub

odtworzenia ciągłości jelita. Równie istotne jest u osób z chorobami układu oddechowego, przewlekłym bólem brzucha lub miednicy, a także u tych, którzy mają za sobą wcześniejsze operacje zakończone powikłaniami.

Nie można też pomijać aspektu emocjonalnego, silny stres przed zabiegiem wpływa nie tylko na samopoczucie, ale również na napięcie w ciele i sposób oddychania. W takich sytuacjach nauka świadomej pracy z oddechem staje się realnym wsparciem.

Warto podkreślić, że najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy opieka nad pacjentem ma charakter interdyscyplinarny. Współpraca lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty oraz psychologa pozwala spojrzeć na pacjenta całościowo. Lekarz odpowiada za plan leczenia i bezpieczeństwo medyczne, pielęgniarka wspiera w codziennej opiece i edukacji, fizjoterapeuta uczy pracy z ciałem i oddechem, a psycholog pomaga radzić sobie ze stresem i emocjami towarzyszącymi chorobie oraz operacji. Takie podejście zwiększa poczucie bezpieczeństwa pacjenta i sprzyja lepszym efektom leczenia.

Indywidualnie dobrane ćwiczenia oraz edukacja, prowadzone w ramach takiej współpracy, pozwalają lepiej przygotować organizm do operacji, a następnie bezpieczniej przejść przez okres rekonwalescencji.

PORADY DLA PACJENTA PRZED OPERACJĄ I PO NIEJ: ODDECH, KTÓRY WSPIERA GOJENIE PRZED OPERACJĄ (PRZYGOTOWANIE)

W przygotowaniu do operacji duże znaczenie mają codzienne, proste działania, które pomagają nauczyć organizm prawidłowych wzorców oddechowych. Regularna praktyka spokojnego oddechu, nawet kilka minut, 2–3 razy dziennie, pozwala stopniowo zwiększyć świadomość ciała i poprawić jakość oddychania.

Szczególnie ważne jest, aby podczas wdechu pracował brzuch, a nie tylko górna część klatki piersiowej. Równie istotny jest spokojny, wydłużony wydech, wykonywany bez napięcia i bez parcia. Warto także zwracać uwagę na codzienne sytuacje, wiele osób nieświadomie wstrzymuje oddech podczas ruchu czy wysiłku. Nauka wydychania powietrza w trakcie takich czynności, jak wstawanie czy zmiana pozycji, pomaga zmniejszyć obciążenie dla organizmu. Najprostszym sposobem jest liczenie na głos podczas tych czynności.

Elementem przygotowania może być również tzw. świadomy kaszel bez nadmiernego napinania mięśni brzucha z jednoczesnym skierowaniem głowy do boku oraz przytrzymaniem dłońmi miejsca zabiegowego. Dzięki temu możliwe jest skuteczne oczyszczanie dróg oddechowych przy jednoczesnej ochronie operowanych tkanek. FOT. ADOBE STOCK

Jeśli jest taka możliwość, warto skonsultować się z fizjoterapeutą jeszcze przed operacją. Indywidualne wskazówki i nauka prawidłowego oddechu mogą znacząco ułatwić zarówno sam zabieg, jak i późniejszą rekonwalescencję.

PO OPERACJI (PIERWSZE DNI)

W pierwszych dniach po operacji szczególnie ważne jest, aby wracać do spokojnego, regularnego oddechu i nie wstrzymywać go, nawet jeśli pojawia się ból. Naturalną reakcją organizmu jest wtedy napięcie i „blokowanie” oddechu, jednak może to utrudniać regenerację i zwiększać dyskomfort.

Warto kilka razy dziennie wykonywać krótkie serie ćwiczeń oddechowych, dostosowane do swojego samopoczucia. Pomagają one poprawić wentylację płuc, zmniejszyć napięcie oraz wspierać proces gojenia. Bardzo istotne jest również to, jak oddychamy w codziennych sytuacjach – podczas kaszlu czy kichania lepiej wykonać delikatny wydech, zamiast napinać brzuch i „przeć”.

Podobnie przy zmianie pozycji, na przykład podczas wstawania, warto świadomie wydychać powietrze. Taka koordynacja oddechu z ruchem zmniejsza obciążenie operowanych tkanek i zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Należy także unikać nadmiernego „usztywniania” brzucha, zamiast tego lepiej skupić się na łagodnej kontroli napięcia.

W DOMU (REKONWALESCENCJA)

W okresie rekonwalescencji, już po powrocie do domu, kluczowe znaczenie ma systematyczność i stopniowe budowanie prawidłowych nawyków. Ćwiczenia oddechowe warto kontynuować codziennie, traktując je jako stały element powrotu do zdrowia, a nie jedynie etap terapii szpitalnej.

Szczególnie ważne jest włączanie oddechu do codziennych czynności. Świadome oddychanie podczas chodzenia, wstawania czy schylania się pomaga lepiej kontrolować napięcie w ciele i chronić operowane tkanki. Należy zwracać uwagę, aby nie wstrzymywać oddechu podczas wysiłku, ponieważ może to prowadzić do nadmiernego wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej.

Warto również obserwować swoje ciało, zwłaszcza okolice brzucha. Nadmierne napinanie może być sygnałem, że organizm próbuje kompensować brak kontroli. W przypadku pacjentów ze stomią szczególne znaczenie ma spokojny, kontrolowany oddech przy każdej aktywności, co pomaga zmniejszyć ryzyko przeciążeń.

Z czasem, w miarę poprawy samopoczucia, można stopniowo wydłużać czas ćwiczeń oraz zwiększać poziom aktywności. Taki spokojny, świadomy progres sprzyja bezpiecznemu powrotowi do codziennego funkcjonowania.

PODSUMOWANIE

Ćwiczenia oddechowe stanowią prostą, bezpieczną i niezwykle skuteczną formę wsparcia pacjenta w okresie okołooperacyjnym. Ich działanie wykracza daleko poza sam układ oddechowy, obejmuje regulację ciśnienia śródbrzusznego, poprawę stabilizacji tułowia, wsparcie pracy układu nerwowego oraz tworzenie optymalnych warunków do gojenia tkanek. Dzięki temu oddech staje się nie tylko elementem fizjologii, lecz także świadomym narzędziem terapeutycznym.

Włączenie pracy z oddechem do standardowego przygotowania przed operacją oraz do procesu rekonwalescencji może realnie zmniejszyć ryzyko powikłań, przyspieszyć powrót do sprawności i poprawić komfort pacjenta. Co istotne, jest to metoda dostępna dla większości chorych, możliwa do wdrożenia wcześnie, bezpieczna i łatwa do nauczenia przy odpowiednim wsparciu.

Najlepsze efekty osiąga się jednak wtedy, gdy ćwiczenia oddechowe są częścią szerszego, interdyscyplinarnego podejścia do pacjenta. Współpraca zespołu medycznego lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty oraz psychologa, pozwala uwzględnić zarówno aspekty fizyczne, jak i emocjonalne leczenia. ●

CHOROBA OTYŁOŚCIOWA:

znak naszych czasów

OTYŁOŚĆ JUŻ DAWNO PRZESTAŁA BYĆ „CZYNNIKIEM RYZYKA”, „STANEM SPRZYJAJĄCYM” CZY „POPRZEDZAJĄCYM”.

TO PEŁNOPRAWNA CHOROBA ZE SWOIMI PRZYCZYNAMI, OBJAWAMI, POWIKŁANIAMI I – NIESTETY WCIĄŻ MAŁO SKUTECZNYM – LECZENIEM.

lek. med. Marcin Pustkowski specjalista medycyny rodzinnej

CChoroba otyłościowa to nie tylko estetyczny problem. Zbyt duża ilość tkanki tłuszczowej w organizmie jest przyczyną poważnych zaburzeń i powikłań, powodując (mniej lub bardziej bezpośrednio) cukrzycę, nadciśnienie, wysoki poziom cholesterolu, stłuszczenie wątroby, bezdech senny, a nawet pewne nowotwory.

JAK STWIERDZIĆ OTYŁOŚĆ CZY NADWAGĘ?

Wydawałoby się, nic prostszego. Tymczasem lekarze wciąż mają z tym kłopoty. Tzw. złotym standardem jest określenie odsetka tkanki tłuszczowej w organizmie. Ponieważ jest to drogie i mało dostępne badanie, pewnym uproszczeniem jest skala BMI (wskaźnika masy ciała; patrz ramka).

Jak wspomnieliśmy, nie jest to narzędzie doskonałe. Norma u Azjatów jest niższa i wynosi 23 i więcej. BMI tak naprawdę nie mierzy ilości tkanki tłuszczowej. Np. u kulturystów (zwiększona masa mięśni) też może być podwyższony. Należy zatem zachować ostrożność przy interpretacji tego wskaźnika. Jeszcze inaczej można określić otyłość za pomocą pomiaru obwodu w pasie. U mężczyzn nie powinien on przewyższać 102 a u kobiet 98 cm. Poza tym do rozpoznania otyłości przydadzą

się dane zebrane z wywiadu osobistego i rodzinnego (o tym poniżej) zawierające m.in. informacje o naszym stylu życia.

PRZYCZYNY

Otyłość nazywamy chorobą cywilizacyjną. Chociaż, biorąc pod uwagę niektóre kraje, trudno w to uwierzyć, mamy zdecydowanie za dużo jedzenia. Przyjmujemy zbyt wiele kalorii, a ponieważ większość z nas prowadzi siedzący tryb życia, nie mamy gdzie ich spalić. Korzystając ze sprawdzonego w czasach paleolitu mechanizmu, gromadzimy te niespalone kalorie „na zapas” w postaci tkanki tłuszczowej. U niektórych osób do otyłości bardzo przyczynia się stres. Uruchamiamy w ten sposób „układ nagrody”– tyle że zamiast narkotyków jemy coś słodkiego.

CZYNNIKI RYZYKA ROZWOJU CHOROBY OTYŁOŚCIOWEJ

To takie stany, które – choć zwykle same nie są chorobą – przyczyniają się statystycznie do wystąpienia choroby. W przypadku otyłości są to np. czynniki genetyczne. Nie chodzi tylko o wspólne geny – często mamy rodzinnie podobne nawyki dotyczące żywienia i aktywności fizycznej.

A ponadto do czynników tych należą:

• Przede wszystkim niezdrowa dieta: bogata w kalorie, a uboga w warzywa i owoce, pełna tzw. fast foodów i napojów zawierających dużo kalorii (cukru). W Polsce i niektórych innych krajach podaje się posiłki na talerzu, zwykle nie szczędząc kopiastych porcji niezdrowej żywności.

• Wspomnieliśmy o napojach, a przecież nie bez kozery wzięło się powiedzenie o „piwnym brzuchu”. Piwo jest doskonałym przykładem tego, że pozornie „niewinny” napój jest bogatym źródłem kalorii, z którymi nie ma co zrobić. Organizm korzysta więc ze „starych” wzorców i gromadzi je w postaci brzusznej tkanki tłuszczowej.

• Brak aktywności fizycznej. Jeśli siedzimy cały dzień w biurze lub leżymy na kanapie, nie dajemy naszemu organizmowi sposobności spalenia tych nadmiarowych kalorii.

• Do otyłości przyczyniają się też inne choroby oraz leki. Klasycznymi przykładami są: niedoczynność tarczycy czy choroba Cushinga. Z leków groźne są w tym wypadku: kortykosteroidy, niektóre leki przeciwdepresyjne i przeciwpadaczkowe, leki przeciwcukrzycowe i przeciwpsychotyczne, a także niektóre beta-blokery.

• Do innych czynników zalicza się: wiek (im jesteśmy starsi, tym wolniejsze tempo metabolizmu), ciąża, rzucenie palenia (tylko przez pewien czas), brak wystarczającej ilości snu, stres i zmiany w mikrobiomie (czyli bakteriach żyjących w naszych jelitach).

MOŻLIWE POWIKŁANIA

W przypadku otyłości (która przecież jest widoczna gołym okiem) wskazane byłoby raczej mówić o powikłaniach niż o objawach. Ich lista jest bardzo długa – mówi się obecnie o około 200 – co świadczy o znaczeniu i powadze choroby otyłościowej – jednak my skupimy się na najważniejszych.

• Choroba wieńcowa i udar mózgu (czyli najważniejsze manifestacje miażdżycy naczyń) – otyłość przy-

JAK WYLICZYĆ BMI

Wagę w kilogramach należy podzielić przez wzrost w metrach, podniesiony do kwadratu. Np. kobieta, która waży 75 kg i ma 165 cm wzrostu. U niej BMI wynosi: 75/(1,65²) czyli 75 podzielić przez 2,72, co wyniesie 25,57. Normy są następujące: < 18,5 – niedowaga, 18,5–24,9 – norma, od 25,0 do 29,9 –nadwaga, 30,0 i powyżej – otyłość. Na tym przykładzie widać, że pacjentka ma nadwagę, co już samo w sobie jest szkodliwe.

spiesza miażdżycę w dwójnasób: podwyższa poziom cholesterolu LDL oraz trójglicerydów, a na dodatek zwiększa ciśnienie tętnicze krwi, co jest prostą drogą do powstania zmian miażdżycowych, a w rezultacie do udaru i zawału.

• Większość osób chorych na cukrzycę typu 2 jest otyła. Słowem kluczem jest w tym wypadku insulinooporność. Żeby glukoza mogła swobodnie wejść do komórek ciała, musi mieć odpowiednią liczbę receptorów insuliny. W otyłości ta liczba jest względnie mniejsza, glukoza (cukier) gromadzi się we krwi i powstaje cukrzyca.

• Niebezpiecznym powikłaniem otyłości są też pewne nowotwory. Dotyczy to raka jamy i szyjki macicy, jajnika, piersi, jelita grubego, przełyku, (pierwotnego) wątroby, pęcherzyka żółciowego, trzustki i gruczołu krokowego (prostaty).

• Z otyłością wiąże się też częstsze występowanie choroby refluksowej przełyku (zgagi), kamicy żółciowej oraz stłuszczenia wątroby (to ostatnie jest bardzo charakterystyczne dla otyłości).

• Nie sposób też nie wspomnieć, jak duże obciążenie stanowią dodatkowe kilogramy dla naszych stawów. Często właśnie ich zwyrodnienie (i wynikający stąd ból) jest największą dolegliwością związaną z otyłością. Dotyczy to „dużych” stawów: biodrowych i kolanowych.

• Tych powikłań jest jeszcze więcej, ale ograniczmy się już tylko do bezdechu sennego oraz do cięższego przebiegu COVID-19 wśród osób otyłych.

W kolejnym wydaniu „Naszej Troski” przedstawimy dostępne możliwości leczenia choroby otyłościowej – zarówno farmakologiczne, jak i chirurgiczne. ●

BIAŁKO W DIECIE

– cichy bohater zdrowia i powrotu do sił

CZYM JEST BIAŁKO I DLACZEGO JEST NIEZBĘDNE? JAKA JEST JEGO ROLA W PROCESIE

PRZYGOTOWANIA DO LECZENIA I REHABILITACJI PO NIM? KTÓRE ŹRÓDŁA BIAŁKA

SĄ NAJBARDZIEJ WARTOŚCIOWE? ODPOWIADAMY NA NAJWAŻNIEJSZE PYTANIA.

dr n. med. Barbara Kuczyńska

dietetyczka, pracuje w Poradni Żywienia

Dojelitowego w Warunkach Domowych, Klinika Chirurgii Ogólnej, Endokrynologicznej i Onkologii Gastroenterologicznej, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego oraz w Centrum Leczenia Zaburzeń Stanu Odżywienia w Poznaniu

BBiałko to – obok węglowodanów i tłuszczów – jeden z trzech podstawowych makroskładników odżywczych. Zbudowane jest z aminokwasów, małych „cegiełek”, z których organizm składa niemal wszystko: mięśnie, skórę, enzymy, hormony oraz przeciwciała układu odpornościowego.

Białko pełni w organizmie człowieka wielorakie funkcje:

• budulcową – tworzy i odbudowuje tkanki mięśniowe, kostne, skórę, narządy,

• enzymatyczną – przyspiesza reakcje chemiczne niezbędne do życia,

• odpornościową – przeciwciała to białka,

• transportową – hemoglobina przenosi tlen, albuminy transportują leki i hormony,

• regulacyjną – hormony, takie jak insulina czy hormon wzrostu, to białka,

• energetyczną – dostarcza 4 kcal/g.

Standardowe zapotrzebowanie zdrowej osoby dorosłej wynosi 0,8–1,0 g białka na kilogram masy ciała na dobę. Jednak w wielu sytuacjach klinicznych, m.in. w chorobie, podczas rekonwalescencji, w trakcie intensywnego leczenia, zapotrzebowanie na białko znacząco wzrasta.

PRZED PLANOWANYM LECZENIEM

— PREHABILITACJA

Coraz większą uwagę zwraca się na okres przed zabiegiem czy innym – wymagającym metabolicznie – intensywnym leczeniem, np. onkologicznym. Pacjent, który wchodzi w terapię z prawidłowym stanem odżywienia i zachowaną masą mięśniową, ma istotnie lepsze rokowanie: krócej dochodzi do zdrowia, rzadziej doświadcza powikłań i lepiej toleruje chemioterapię czy radioterapię.

Zgodnie z wytycznymi wytycznymi dotyczącymi żywienia klinicznego ESPEN, pacjenci przygotowywani do leczenia powinni otrzymywać 1,2–2,0 g białka/kg m.c./ dobę, co wspiera syntezę białek mięśniowych i poprawia rezerwę czynnościową organizmu przed stresem metabolicznym. Dane wskazują, iż odpowiednia podaż białka wiąże się z lepszą tolerancją leczenia, krótszym czasem hospitalizacji i mniejszym odsetkiem powikłań pooperacyjnych.

W trakcie intensywnego leczenia nasilony katabolizm prowadzi do ujemnego bilansu azotowego; utrzymanie wysokiej podaży białka (wspieranej w razie potrzeby doustnymi suplementami odżywczymi – ONS) ogranicza utratę masy mięśniowej, podtrzymuje funkcję immunologiczną oraz sprzyja regeneracji tkanek, co przekłada się na lepsze wyniki kliniczne i jakość życia chorych.

REKONWALESCENCJA PO OPERACJI

Każdy zabieg chirurgiczny, nawet ten planowy i niepowikłany, to dla organizmu poważny stres metaboliczny. Ciało wchodzi w tak zwany stan kataboliczny, więc zaczyna intensywnie rozkładać własne białka, by pozyskać „materiał budulcowy” i energię potrzebną do naprawy uszkodzonych tkanek, walki z infekcją i gojenia ran. Badania kliniczne jednoznacznie pokazują, że niedobór białka po operacji wydłuża czas gojenia ran, zwiększa ryzyko infekcji, powikłań i ponownych hospitalizacji

Europejskie Towarzystwo Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (ESPEN) w wytycznych z 2023 roku zaleca, by pacjent chirurgiczny przyjmował 1,2–1,5 g białka/kg m.c./ dobę w okresie pooperacyjnym, a w przypadku rozległych zabiegów nawet do 2,0 g/kg m.c./dobę

Równie istotne jest równomierne rozłożenie podaży w ciągu dnia (co 3–4 godziny po 25–35 g białka), ponieważ synteza mięśniowa jest stymulowana w sposób pulsacyjny, a pojedyncza duża porcja nie zastąpi kilku mniejszych.

Co to oznacza w praktyce? Osoba ważąca 70 kg po operacji powinna spożywać 84–105 g białka dziennie, mniej więcej tyle, ile zawiera 400 g piersi kurczaka lub 5–6 jajek. Samo jedzenie „jak dotychczas” może nie wystarczyć, szczególnie gdy apetyt jest osłabiony, dlatego tak ważna jest świadoma suplementacja diety.

INTENSYWNE LECZENIE ONKOLOGICZNE

Choroba nowotworowa i jej leczenie (chemioterapia, radioterapia, immunoterapia) zwiększają zapotrzebowanie metaboliczne organizmu. Jednocześnie terapia onkologiczna często powoduje nudności, wymioty, zapalenie błon śluzowych, brak apetytu i zaburzenia smaku, co utrudnia wystarczające odżywienie.

Konsekwencją często jest kacheksja nowotworowa – postępująca utrata masy mięśniowej i tłuszczowej, której nie da się w pełni odwrócić samym zwiększeniem kaloryczności diety. Szacuje się, że dotyka ona 40–80 proc. pacjentów onkologicznych i odpowiada za 20–30 proc. zgonów z powodu choroby nowotworowej.

Rekomendacje wskazują na spożycie 1,0–1,5 g białka/kg m.c./dobę, a w stanach kacheksji nawet do 2,0 g/kg/dobę.

Białko bowiem:

• chroni masę mięśniową podczas leczenia, co poprawia tolerancję chemioterapii,

• wspiera układ odpornościowy – immunoglobuliny i cytokiny są białkami,

• przyspiesza regenerację błon śluzowych uszkodzonych przez chemio- i radioterapię,

• poprawia rokowanie – badania wskazują, że lepszy status odżywienia koreluje z dłuższym przeżyciem i mniejszą toksycznością leczenia.

Ważna wskazówka: jeśli z powodu skutków ubocznych leczenia trudno jest pacjentowi spożywać pełnowartościowe posiłki, rozwiązaniem mogą być doustne suplementy odżywcze lub ewentualnie koktajle białkowe, najlepiej dobrane w porozumieniu z dietetykiem klinicznym.

STAN ZAPALNY

I CHOROBY PRZEWLEKŁE

Przewlekły stan zapalny w organizmie towarzyszy wielu chorobom, w takich przypadkach metabolizm białek jest zaburzony – rozkład białek mięśniowych przyspiesza, a ich synteza zwalnia.

Odpowiednia podaż białka nie leczy stanu zapalnego, ale odgrywa ważną rolę wspierającą:

• aminokwas glutamina jest głównym paliwem dla komórek układu odpornościowego i nabłonka jelit – jej niedobór nasila stan zapalny śluzówki;

• leucyna (obecna w serwatce i mięsie) pośrednio stymuluje syntezę białek mięśniowych i hamuje degradację tkanki mięśniowej;

• arginina wspiera produkcję tlenku azotu, który poprawia krążenie i wspiera odpowiedź immunologiczną.

Badania wskazują, że u pacjentów z chorobami

zapalnymi podaż białka na poziomie 1,2–1,6 g/kg m.c./ dobę łączy się z niższymi markerami stanu zapalnego (CRP, IL6-) i lepszą jakością życia w porównaniu z dietami niskobiałkowymi.

Uwaga dla pacjentów z przewlekłą chorobą nerek (PChN): w tym przypadku zalecenia są nieco inne, lekarz lub dietetyk może ograniczyć białko do 0,6–0,8 g/kg/ dobę, by zmniejszyć obciążenie nerek. Zawsze konsultuj indywidualne zalecenia ze swoim lekarzem prowadzącym.

SARKOPENIA – UTRATA MASY MIĘŚNIOWEJ

Sarkopenia to postępująca utrata masy, siły i funkcji mięśni szkieletowych związana z wiekiem, dotyczy 10–27 proc. osób po 60. roku życia i znacząco zwiększa ryzyko upadków, złamań, niepełnosprawności i przedwczesnej śmierci.

Głównym żywieniowym czynnikiem ryzyka sarkopenii jest niewystarczające spożycie białka. Eksperci zalecają starszym osobom minimum 1,0-1,2 g białka/kg m.c./dobę, a przy współistniejącej chorobie lub unieruchomieniu do 1,5 g/kg/dobę

Równie ważna jak ilość jest jakość białka, szczególnie zawartość leucyny, która działa jak „przełącznik” dla syntezy mięśni. Białka serwatkowe, jaja, ryby i drób zawierają jej stosunkowo dużo. Wykazano, że już samo zwiększenie podaży białka u seniorów, bez ćwiczeń, spowalnia utratę mięśni, a w połączeniu z treningiem oporowym efekty są jeszcze lepsze

ŹRÓDŁA

BIAŁKA — JAKOŚĆ MA ZNACZENIE

Nie wszystkie białka są równie wartościowe – decyduje o tym skład aminokwasowy (zwłaszcza zawartość aminokwasów egzogennych, w tym leucyny - kluczowej dla syntezy mięśni) oraz przyswajalność.

• Białka zwierzęce (jaja, mleko i jego przetwory, ryby, drób, chude mięso) - pełnowartościowe, dobrze przyswajalne, bogate w leucynę. Białko serwatkowe jest pod tym względem złotym standardem, szczególnie u seniorów i w rekonwalescencji.

• Białka roślinne (rośliny strączkowe, soja i jej przetwory, orzechy, nasiona, produkty pełnoziarniste) - często mają niedobór któregoś z aminokwasów egzogennych, choć odpowiednio łączone (np. zboża + strączki) mogą stworzyć pełnowartościowe kombinacje. Jednak pamiętajmy, iż biodostępność białka roślinnego dla organizmu bywa ograniczona. Soja, komosa ryżowa i amarantus zawierają komplet aminokwasów.

Dieta zróżnicowana, łącząca oba źródła białka, jest najlepszym rozwiązaniem dla większości osób. U wegan i wegetarian wymaga to świadomego planowania, zwłaszcza w okresach zwiększonego zapotrzebowania.

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI: JAK ZADBAĆ O BIAŁKO NA CO DZIEŃ?

Zacznij dzień od białka. Śniadanie z jajkami, twarogiem lub jogurtem greckim uruchamia syntezę białek mięśniowych od rana i zmniejsza apetyt na węglowodany proste w ciągu dnia.

Rozkładaj białko równomiernie. Zamiast jednej dużej porcji mięsa na obiad, staraj się spożywać 20–40 g białka w każdym z 4–5 posiłków. Organizm może efektywnie wykorzystać ok. 0,4 g/kg m.c. białka w jednym posiłku.

Uzupełniaj po wysiłku fizycznym lub fizjoterapii – do ok. 2 godzin po aktywności, to idealny moment na posiłek bogaty w białko.

Nie bój się odżywek białkowych. Odżywka serwatkowa, izolat białka grochu czy kazeinowa to wygodny sposób na uzupełnienie niedoborów, szczególnie gdy apetyt jest słaby. Nie zastępuj nimi jednak pełnowartościowych posiłków.

Dbaj o odpowiednie nawodnienie. Metabolizm białek wymaga wody – pij min. 2–1,5 l płynów dziennie (lub jeśli lekarz zalecił inaczej).

Skonsultuj się z dietetykiem klinicznym. Szczególnie w trakcie leczenia onkologicznego, po operacji lub przy chorobie przewlekłej. Indywidualnie dobrany plan żywieniowy jest bezpieczniejszy i skuteczniejszy niż ogólne zalecenia.

PODSUMOWANIE

Białko to znacznie więcej niż „składnik diety sportowców”. To fundament zdrowia każdego człowieka, szczególnie w momentach, gdy organizm walczy z chorobą, przechodzi przez operację lub zmaga się z przewlekłym stanem zapalnym. Aktualna wiedza medyczna jednoznacznie wskazuje, że odpowiednia podaż białka skraca rekonwalescencję, poprawia tolerancję leczenia onkologicznego, chroni mięśnie przed sarkopenią i wspiera wyciszanie stanów zapalnych. Inwestując w jakość swojej codziennej diety, inwestujesz w szybszy powrót do zdrowia i lepszą jakość życia. ●

Artykułmacharakteredukacyjnyiniezastępujeporady lekarskiejanidietetycznej.Wprzypadkuchoróbprzewlekłychlubleczeniaspecjalistycznegoskonsultujzmiany w diecie z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem.

Źródła:

ESPEN Guidelines on Clinical Nutrition (2023); EWGSOP2 Consensus on Sarcopenia (2019); WHO/FAO Protein and Amino Acid Requirements (2007). FOT. ADOBE STOCK

Twoja skóra zasługuje na delikatną i skuteczną pielęgnację

Wspierają barierę ochronną skóry

Zmniejszają podrażnienia i dyskomfort

Wspomagają pielęgnację,wymianę sprzętu

ESENTA™ Spray medyczny do usuwania przylepca, nieszczypiący, ESENTA™ Spray ochronny, nieszczypiący, ESENTA™ Chusteczki medyczne do usuwania przylepca, nieszczypiące, ESENTA™ Chusteczki ochronne, nieszczypiące, ESENTA™ Puder Stomahesive®, ESENTA™ Pierścień Stomahesive®️ przewidziane zastosowanie do pielęgnacji kolostomii, ileostomii lub urostomii. ESENTA™ Pasta Stomahesive®, przewidziane zastosowanie do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii. ESENTA™ cienkie hydrokoloidowe paski mocujące, przewidziane zastosowanie jako produkt pomocniczy do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii. Producent: Convatec Limited, Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S, Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o ®/TM oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. © Convatec Polska sp. z o.o., maj 2026

CYFROWA

równowaga

NOWOCZESNE SMARTFONY STAŁY SIĘ SWOISTYMI CENTRAMI DOWODZENIA, SŁUŻĄC – POZA POŁĄCZENIAMI TELEFONICZNYMI – M.IN. ROZRYWCE, ZDOBYWANIU INFORMACJI, NAWIĄZYWANIU I PODTRZYMYWANIU KONTAKTÓW SPOŁECZNYCH, ROBIENIU ZAKUPÓW CZY ZAŁATWIANIU SPRAW URZĘDOWYCH. INTERNET I MEDIA SPOŁECZNOŚCIOWE TO DLA WIELU OSÓB NIEODŁĄCZNA CZĘŚĆ CODZIENNOŚCI, NIEKIEDY WYMYKAJĄCA

TEKST Anna Zarębska-Tutak

SIĘ

SPOD KONTROLI.

DDla osób starszych internet bywa oknem na świat, pomagając przełamać samotność. Badania opublikowane w listopadzie 2024 r. na łamach NatureHumanBehaviour, będące analizą wpływu korzystania z internetu na zdrowie psychiczne osób po pięćdziesiątce w 23 krajach, wykazały, że regularne korzystanie z internetu może zmniejszać objawy depresji i poprawiać jakość życia. Ale – jak w wielu sprawach – klucz tkwi w umiarze. Coraz więcej badań – w tym metaanaliz – pokazuje bowiem, że niekontrolowany nadmiar cyfrowych bodźców może działać destrukcyjnie – na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne, także w dojrzałym wieku.

Nadmierne korzystanie z internetu i mediów społecznościowych coraz częściej określa się mianem uzależnienia behawioralnego. Oznacza ono sytuację, w której tracimy kontrolę nad czasem spędzanym online, a wirtualny świat zaczyna wypierać realne relacje i obowiązki. Mechanizmy, które rządzą mediami społecznościowymi, działają na nasz mózg podobnie jak gry hazardowe – każde powiadomienie czy „polubienie” wywołuje wyrzut dopaminy, wzmacniając potrzebę powrotu do ekranu. Szczególnie wyraźnie widać to w grupie młodszych użytkowników, ale osoby dojrzałe również tym mechanizmom podlegają.

SEN, KONCENTRACJA I ZDROWIE

Wyniki badania przeprowadzonego przez zespół naukowców z USA i Kanady, a opublikowane jesienią 2023 r. przez Multidisciplinary Digital Publishing Institute, wykazały, że nadmierne korzystanie z nowych technologii może sprzyjać depresji, lękowi, obniżeniu samooceny czy zaburzeniom stylu życia, takim jak brak snu, skutkujący zachwianiem rytmu dobowego, czy mniejsza aktywność fizyczna.

Do tego dochodzą zjawiska, które wielu użytkowników zna z własnego doświadczenia:

• phubbing (połączenie ang. słów „phone” – telefon i „snubbing” – lekceważenie) – ignorowanie innych na rzecz telefonu,

• FOMO – lęk przed byciem „poza obiegiem”,

• trudność w odłożeniu urządzenia mimo zmęczenia. Mechanizmy te nie są przypadkowe – platformy cyfrowe wykorzystują algorytmy projektowane tak, by maksymalnie angażować użytkownika i skłaniać go do jak najdłuższego pozostania online.

W efekcie nadmierne korzystanie z internetu może prowadzić do przeciążenia informacyjnego i chronicznego rozproszenia uwagi. Badania wskazują, że wiąże się to m.in. ze wspomnianym pogorszeniem jakości snu oraz większym poziomem stresu i napięcia emocjonalnego. Paradoks polega na tym, że narzędzie stworzone do łączenia ludzi może sprzyjać poczuciu osamotnienia. Częste sięganie po telefon kosztem kontaktów twarzą w twarz osłabia prawdziwe więzi społeczne i zmniejsza satysfakcję z relacji. W dłuższej perspektywie pojawia się także zjawisko określane jako „cyfrowa demencja” – czyli pogorszenie pamięci i koncentracji związane z nadmiarem bodźców i ciągłym przełączaniem uwagi.

ROZSĄDEK ZAMIAST REZYGNACJI

W odpowiedzi na te zjawiska coraz częściej mówi się o potrzebie cyfrowej higieny i tzw. cyfrowego detoksu. Pierwsza to zestaw prostych zasad, które pomagają odzyskać kontrolę nad czasem spędzanym online, drugi oznacza przerwę w korzystaniu z internetu. Eksperci podkreślają, że kluczowe jest wypracowanie zdrowej relacji

z technologiami – takiej, która wspiera, a nie dominuje nasze życie.

Do najważniejszych zasad cyfrowej higieny należą:

• ograniczanie czasu spędzanego w mediach społecznościowych,

• wyznaczanie limitów czasu – np. maksymalnie 1–2 godziny dziennie online.

• wyłączanie powiadomień lub ustawianie limitów aplikacji,

• odkładanie telefonu przed snem,

• wprowadzanie „stref bez ekranów” (np. sypialnia, stół podczas posiłków),

• świadome wybieranie treści i źródeł informacji – w tym rezygnacja z obserwacji kont wywołujących stres czy irytację,

• kontakt „na żywo” – pielęgnowanie relacji. Takie działania nie wymagają radykalnych zmian, ale stopniowo przywracają poczucie wpływu na to, jak spędzamy czas i na co kierujemy uwagę. Świadome ograniczenie lub czasowe odstawienie urządzeń elektronicznych może przybrać różne formy – od kilku godzin dziennie bez telefonu po kilkudniowe wakacje od mediów społecznościowych. W styczniu 2025 r. na platformie Cureus ukazały się wyniki analiz, potwierdzających takie benefity cyfrowego detoksu, jak:

• poprawa jakości snu,

• zmniejszenie objawów stresu, depresji i lęku,

• większa samokontrola,

• mniejsze uczucie „znudzenia”,

• zapobieżenie cyfrowej demencji,

• większa satysfakcja z życia,

• lepsze relacje z innymi ludźmi.

Coraz więcej badań pokazuje, że nawet krótkie „odłączenie” przynosi wyraźne korzyści. We wspomnianym już eksperymencie (2023) ograniczenie korzystania z mediów społecznościowych do 30 minut dziennie przez dwa tygodnie przyniosło poprawę samopoczucia, snu i relacji interpersonalnych. Z kolei z eksperymentu przeprowadzonego przez psychologów z Wielkiej Brytanii (rezultaty ukazały się w listopadzie 2023 r. w PLOS One) wynikło, że już sześciodniowa przerwa od mediów społecznościowych poprawiła relacje z bliskimi, zmniejszyła napięcie i dała uczestnikom więcej czasu dla siebie.

Co ważne, detoks nie musi być skrajny – wielu specjalistów zaleca raczej stopniowe ograniczanie korzystania z wybranych aplikacji niż całkowite odcięcie się od technologii.

W STRONĘ ŚWIADOMEGO KORZYSTANIA

Przywrócenie równowagi w korzystaniu z internetu może być wyzwaniem. Niektóre osoby mogą początkowo doświadczać poczucia izolacji czy „wypadnięcia z obiegu”. Zwykle są to jednak reakcje przejściowe, które ustępują wraz z przyzwyczajeniem się do nowego rytmu dnia.

Zamiast wymówek szukajmy więc plusów. Cyfrowa rzeczywistość nie zniknie, a wręcz będzie coraz bardziej obecna w naszym życiu, jednak dojrzałość ma tę przewagę, że daje i doświadczenie, i dystans. Nie musimy bezrefleksyjnie podążać za powiadomieniami i ekranem – możemy nauczyć się z nich korzystać na własnych zasadach. Internet potrafi być pomocny, lecz prawdziwe życie toczy się poza nim. A ekran, choć wygodny, nigdy nie zastąpi rozmowy, spaceru czy bliskości drugiego człowieka. ●

którą chcemy wypełnić PUSTKA,

KIEDY MYŚLIMY O CHOROBIE ALKOHOLOWEJ, NAJCZĘŚCIEJ WIDZIMY OBRAZ SKRAJNY: CZŁOWIEKA, KTÓRY STRACIŁ KONTROLĘ, PRACĘ, RODZINĘ, ZDROWIE. TEN OBRAZ JEST WYGODNY, BO POZWALA NAM POWIEDZIEĆ: „TO NIE JA”.

PROBLEM POLEGA NA TYM, ŻE

UZALEŻNIENIE NIE ZACZYNA SIĘ OD DNA.

Joanna Godecka psychoterapeutka, terapeutka TSR, członkini Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach, dyplomowany life coach, coach oddechu, autorka książek, m.in. „Przestań się zamartwiać” i „Nie odkładaj życia na później”

ZZaczyna się niewinnie, a czasem wręcz elegancko – lampką dobrego wina do kolacji, drinkiem po trudnym dniu, „nagrodą” za przetrwanie tygodnia. Co ważne, prawdziwy początek uzależnienia ma niewiele wspólnego z alkoholem lub innymi używkami. Jego źródłem jest brak – emocjonalny, relacyjny, egzystencjalny. I to właśnie ten brak staje się przestrzenią, którą alkohol zaczyna wypełniać.

Nie pijemy dlatego, że lubimy alkohol. Pijemy dlatego, że potrzebujemy ulgi.

Najczęściej jest to napięcie. Lęk. Poczucie niewystarczalności. Samotność, której nie umiemy nazwać. Wewnętrzny chaos, który trudno uporządkować. Alkohol działa jak szybki regulator – wycisza, rozluźnia, daje złudzenie kontroli. Na chwilę. I właśnie ta „chwila” jest zdradliwa, ponieważ mózg uczy się błyskawicznie. Zapamiętuje przyjemność i fakt, że „to działa”. Włącza mechanizm nagrody. I zaczyna się proces, który pozornie wygląda jak nasz wybór, ale od środka coraz bardziej przypomina przymus.

NIE BRAK SILNEJ WOLI, LECZ ADAPTACJA

Organizm znajduje sposób, by poradzić sobie z tym, co trudne. Problem w tym, że jest to strategia krótkoterminowa o długoterminowych kosztach.

Rozwój choroby alkoholowej nie jest liniowy, ale ma swoją dynamikę i logikę. Na początku picie jest okazjonalne, kontrolowane, wpisane w kontekst społeczny.

Z czasem zaczyna pełnić funkcję regulacyjną – pomaga radzić sobie z emocjami. To moment, w którym alkohol przestaje być dodatkiem do życia, a zaczyna być narzędziem do radzenia sobie z tym, co trudne.

Kolejny etap to utrata kontroli. Nie od razu w sensie spektakularnym – czasem nawet niedostrzegalnym. Obietnice „dzisiaj tylko jeden” coraz częściej kończą się inaczej. Pojawia się również tolerancja – potrzeba większych ilości, by osiągnąć ten sam efekt. A potem przychodzi coś jeszcze bardziej niepokojącego: picie przestaje dawać przyjemność, ale nadal jest niezbędne. To moment, w którym uzależnienie daje o sobie znać, a sięganie po kieliszek przestaje być wyborem. Staje się przymusem biologicznym, psychologicznym i społecznym jednocześnie.

DESTRUKCJA STRUKTURY ŻYCIA

Najpierw pękają drobne rzeczy – rytm dnia, jakość snu, koncentracja. Potem zaczynają się rysy na wizerunku i problemy w relacjach. Bliscy widzą więcej niż my sami. Pojawia się napięcie, nieufność, czasem kontrola. Osoba uzależniona często reaguje zaprzeczeniem lub złością, bo uzależnienie ma wbudowany mechanizm obronny: chroni samo siebie.

W pracy spada efektywność, rośnie chaos, pojawiają się błędy. W obszarze psychicznym narasta lęk i obni-

żony nastrój. Paradoksalnie – to właśnie te stany, które alkohol miał „leczyć”, zaczynają się pogłębiać. To błędne koło: piję, żeby poczuć się lepiej → czuję się gorzej przez picie → piję, żeby uciec od tego, jak się czuję. I w pewnym momencie życie zaczyna kręcić się wokół jednego: jak zdobyć, kiedy wypić, jak ukryć.

NAJWIĘKSZA ILUZJA: POCZUCIE KONTROLI

Osoby uzależnione bardzo długo wierzą, że „jeszcze nie jest tak źle”. Porównują się do tych, którzy są „bardziej na dnie”. Minimalizują. Racjonalizują. To nie jest kłamstwo w klasycznym sensie – to mechanizm obronny, który pozwala utrzymać spójność psychiczną.

Bo przyznanie się do utraty kontroli oznacza konfrontację z czymś bardzo trudnym: z własną bezradnością.

A przecież większość z nas została wychowana w przekonaniu, że powinniśmy radzić sobie sami.

Oto etapy rozwijania się uzależnienia i symptomy sugerujące, że to nasz problem:

1. Funkcja emocjonalna alkoholu

Ÿ Sięgam po alkohol, żeby się uspokoić.

Ÿ Alkohol pomaga mi zasnąć lub „wyłączyć myślenie”.

Ÿ Piję, żeby poprawić sobie nastrój.

Ÿ Mam poczucie, że bez alkoholu trudniej mi się rozluźnić.

Jeśli pojawiło się tu kilka „TAK” → alkohol pełni funkcję regulacyjną.

2. Automatyzm i schematy

Ÿ Po trudnym dniu automatycznie myślę o alkoholu.

Ÿ Picie jest moją „nagrodą”.

Ÿ Mam swoje stałe momenty picia (np. wieczór = alkohol).

Ÿ Zdarza się, że piję „z przyzwyczajenia”, nie z potrzeby.

To moment, w którym zaczyna działać nawyk.

3. Utrata pełnej kontroli (subtelna)

Ÿ Zdarza mi się wypić więcej, niż planowałam/łem.

Ÿ Mówię sobie „tylko jeden kieliszek”, a kończy się na kilku.

Ÿ Czasem piję szybciej niż kiedyś.

Ÿ Potrzebuję więcej alkoholu, żeby poczuć efekt.

To wczesne sygnały zmiany kontroli i tolerancji.

4. Trwałe zmiany w samopoczuciu

Ÿ Trudniej mi wytrzymać napięcie bez „czegoś”.

Ÿ Czuję się bardziej rozdrażniona/y, gdy nie piję.

Ÿ Mam wrażenie, że alkohol „pomaga mi być sobą”.

Ÿ Bez alkoholu trudniej mi odpocząć lub się wyciszyć.

To pokazuje spadek zdolności samoregulacji.

5. Racjonalizacje

Ÿ Porównuję się do innych („inni piją więcej”).

Ÿ Usprawiedliwiam picie stresem lub sytuacją.

Ÿ Myślę „przecież nie mam problemu” mimo wątpliwości.

Ÿ Bagatelizuję ilość alkoholu.

To są mechanizmy obronne – bardzo ważny sygnał.

6. Ukrywanie i dyskomfort

Ÿ Nie mówię innym, ile naprawdę piję.

Ÿ Czuję lekki dyskomfort, gdy ktoś komentuje moje picie.

Ÿ Zdarza mi się minimalizować temat alkoholu.

Ÿ Czuję, że to „moja prywatna sprawa”.

To moment, w którym pojawia się napięcie wokół tematu.

7. Zastępowanie innych aktywności

Ÿ Rzadziej szukam innych sposobów na relaks.

Ÿ Alkohol jest moim głównym sposobem „resetu”.

Ÿ Odkładam inne aktywności na rzecz picia.

Ÿ Spotkania często kręcą się wokół alkoholu.

Alkohol zaczyna zajmować przestrzeń.

WYJŚCIE ZACZYNA SIĘ

OD DOSTRZEŻENIA PRAWDY

Pierwszym krokiem jest stwierdzenie: „to już nie jest pod moją kontrolą”. To moment przełomowy. Nie dlatego, że rozwiązuje problem, ale dlatego, że otwiera drzwi do zmiany.

Leczenie uzależnienia nie polega tylko na odstawieniu alkoholu. To byłoby jak usunięcie objawu bez zajęcia się przyczyną. Prawdziwa praca zaczyna się głębiej – w obszarze emocji, przekonań, relacji.

Trzeba nauczyć się na nowo regulować napięcie. Rozpoznawać emocje. Budować relacje oparte na autentyczności, a nie na maskowaniu. To proces, który wymaga czasu, wsparcia i – co najtrudniejsze – zgody na własną niedoskonałość. Bo uzależnienie często wyrasta na gruncie bardzo wysokich wymagań wobec siebie.

Walka z uzależnieniem to nie jest walka z alkoholem. To jest walka o siebie. O swoją uważność na to, co było pomijane, wypierane. O zdolność czucia bez uciekania od trudnych emocji. Krótko mówiąc – o życie, które nie potrzebuje znieczulania.

Nie ma jednej drogi wyjścia. Dla jednych będzie to terapia indywidualna, dla innych grupy wsparcia, programy leczenia, czasem farmakoterapia. Ważne jest jedno: nie robić tego w pojedynkę. Uzależnienie rozwija się w izolacji. Zdrowienie potrzebuje relacji.

I może najważniejsze: uzależnienie nie przekreśla człowieka. Ono opowiada o jego historii, o jego sposobach radzenia sobie, o jego bólu. Ale nie definiuje go w całości.

TO NIE SŁABOŚĆ

Człowiek uzależniony to nie jest ktoś słabszy. To ktoś, kto zbyt długo próbował być silny w niewłaściwy sposób. Dlatego wyjście z uzależnienia nie polega na „ogarnięciu się”. Polega na nauczeniu się innego rodzaju siły – takiej, która dopuszcza pomoc, widzi swoje granice i nie boi się niedoskonałości. To trudna droga. Ale możliwa. ●

SPRZĘT STOMIJNY CONVATEC OFERUJĄ PONIŻSZE SKLEPY MEDYCZNE

Zawsze warto sprawdzić ceny na stronie internetowej www.stomia.pl. Dzięki temu mogą Państwo upewnić się, że otrzymują największą ilość sprzętu stomijnego Convatec przysługującego w  ramach refundacji.

Woj. dolnośląskie

Bielawa 58-260

Sklep Med. ARKMED ul. 1 Maja 31A, tel. 74 817 60 67

Bielawa 58-260

Sklep Med. BE-MED

ul. Szkolna 2, tel. 792 671 026

Bolesławiec 59-700

Sklep Med. MIR-MED ul. Grunwaldzka 4, tel. 75 735 10 80

Bolesławiec 59-700

Sklep Med. MIR-MED ul. Jeleniogórska 4, tel. 75 610 35 03

Dzierżoniów 58-200

Sklep Med. ARKMED ul. Piłsudskiego 8, tel. kom. 661 180 218

Głogów 67-200

Sklep Med. KORIM

ul. Kościuszki 15A, tel. 76 835 01 02

Jelenia Góra 58-500

Sklep Med. MEDYK

ul. Groszowa 9, tel. 75 764 61 55

Kamienna Góra 58-400

Sklep Med. MEDYK

ul. Broniewskiego 24, tel. 75 744 61 10

Legnica 59-220

Sklep Med. EMAG

Szpital Wojewódzki

ul. Iwaszkiewicza 5, tel. 76 721 11 66

Legnica 59-220

Sklep Med. EMAG

ul. Gwiezdna 35/9, tel. 76 854 21 13

Lubań 59-800

Sklep Med. VENA-MED

ul. Wąska 2A, tel. 75 721 40 48

Lubin 59-300

Sklep Med. EMAG

ul. Sikorskiego 54, tel. 76 724 96 16

Lwówek Śląski 59-600

Sklep Med. MIR-MED (teren przychodni), ul. Morcinka 7, tel. 75 782 57 22

Strzelin 57-100

Sklep Med. MEDUS

ul. Brzegowa 18, tel. 71 393 69 00

Szprotawa 67-300

Sklep Med. KORIM

ul. Kościuszki 37, tel. 68 376 36 31

Świdnica 58-100

Sklep Med. ARKMED

ul. Siostrzana 23, tel. kom. 661 180 218

Wałbrzych 58-300

Sklep Med. MEDITEK

ul. Moniuszki 35, tel. 74 842 30 85

Wrocław 50-227

Sklep Med. STOM-MED

ul. Kleczkowska 9, tel. 71 321 52 22

Wrocław 53-110

Sklep Med. MEDUS

ul. Ślężna 189-191 lok. 1, tel. 71 302 75 74

Wrocław 51-319

Sklep Med. INTERMEDICA

ul. Sycowska 6B, tel. 71 789 33 55

Wrocław 53-333

Sklep Med. ORTMEDICA

ul. Powstańców Śl. 122, tel. 71 367 00 48

Wrocław 50-073

Sklep Med. MEDICA HUMANA

ul. św. Antoniego 36/38, tel. 71 344 81 20, faks 71 344 81 22

Wrocław 50-335

Sklep Med. CEZAL SA

ul. Sienkiewicza 42/44, tel. 71 322 53 30

Wrocław 53-413

Sklep Med. REMEDIUM

ul. Ołowiana 2-4, tel. 71 333 25 45

Ząbkowice Śl. 57-200

Sklep Med. MEDUS pl. 1 Maja 8E, tel. 74 810 09 85

Zgorzelec 59-900

Sklep Med. VENA-MED ul. Broniewskiego 27, tel. 75 775 00 62

Woj. kujawsko-pomorskie

Bydgoszcz 85-171

Sklep Med. MEDICA HUMANA ul. Wojska Polskiego 15/12, tel. 52 375 21 00

Bydgoszcz 85-950

Sklep Med. ART-MED ul. Słowackiego 1 (wejście od ul. Gdańskiej), tel. kom. 795 557 932, tel. 52 322 01 13

Bydgoszcz 85-863

Sklep Med. ACTIVE-MED ul. Łomżyńska 48A, tel. kom. 513 682 110

Chełmno 86-200

Sklep Med. MED4U, ul. Rydygiera 1 (obok szpitala), tel. kom. 726 492 792

Golub-Dobrzyń 87-400

Sklep Med. FHU OL-MA

Justyna Jeszka ul. Kościuszki 1, tel. kom. 667 447 197

Grudziądz 86-300

Szpitalny Sklep Med. ul. Rydgiera 15/17, tel. 56 641 35 62

Inowrocław 88-100

Sklep Med. ORTOMEDICA ul. Dworcowa 55, tel./faks 52 353 24 94

Radziejów 88-200

Sklep Med. ORTOMEDICA

Czołowo 107, tel. kom. 692 855 926

Strzelno 88-320

Sklep Med. ORTOMEDICA SC Ilona Kędzierska, Małgorzata Zielińska ul. Kolejowa 3, tel. 52 511 48 58

Toruń 87-100

Sklep Med. ART-MED ul. Uniwersytecka 17, pok. 13 (parter przy rentgenie), tel. 56 611 99 40

Toruń 87-100

Sklep Med. FLANDRIA

ul. Gen. Andersa 72 lok. U6, tel. 56 475 60 55

Tuchola 89-500

Sklep Med. AKSEL-MED ul. Pocztowa 4, tel. 52 334 53 00

Wąbrzeźno 87-200

Sklep Med. FHU OL-MA Justyna Jeszka ul. Ojca Bernarda 7F, tel. 607 488 198

Więcbork 89-410

Sklep Med. AKSEL-MED ul. Mickiewicza 26, tel. 52 389 62 56

Włocławek 87-800

Sklep Med. ART-MED ul. Kilińskiego 7, tel. 54 231 19 81

Włocławek 87-800

Sklep. Med. ALJAMEEDICA ul. Kilińskiego 7A/1, tel. 54 420 12 47

Woj. lubelskie

Biała Podlaska 21-500

Sklep Med. MEDICUS ul. Brzeska 32, tel. 83 342 62 30

Chełm 22-100

Sklep Med. MEDICUS ul. Lubelska 73, tel. 82 565 07 53

Krasnystaw 22-300

Sklep Med. MEDICUS pl. Kościuszki 3, tel. 82 576 19 45

Kraśnik 23-200

Sklep Med. MEDICUS ul. Narutowicza 24, tel. 81 821 00 69

Lublin 20-094

Sklep Med. MEDICUS ul. Lubartowska 64/66, tel. 81 743 35 51

Lublin 20-089

Sklep Med. MEDICUS ul. Biernackiego 12/9, tel./faks 81 748 38 77

Łuków 21-400

Sklep Med. MEDICUS u. Pastewnik 2, tel. 25 798 34 22

Puławy 24-100

Sklep Med. MEDICUS

ul. Piłsudskiego 89, tel. 81 887 70 42

Tomaszów Lubelski 22-600

Sklep Med. MEDICUS

ul. Gen. Andersa 5, tel. kom. 609 200 882

Włodawa 22-200

Sklep Med. MEDICUS

ul. Rynek 4, tel. 82 572 53 79

Zamość 22-400

Sklep Med. MEDICUS

ul. Partyzantów 7, tel. 84 638 72 13

Woj. lubuskie

Gorzów Wlkp. 66-400

Sklep Med. LIFE+

ul. Gen. Maczka 1B, tel. kom. 695 120 490

Gorzów Wlkp. 66-400

Sklep Med. MED4ME

ul. Sikorskiego 13, tel. kom. 795 126 660

Kostrzyn nad Odrą 66-470

Sklep Med. MED-LIFE

ul. Mickiewicza 39, tel. 95 752 19 34, tel. kom. 513 045 556

Kożuchów 67-120

Sklep Med. ALLMED

ul. Szprotawska 21/15, tel. kom. 537 739 305

Krosno Odrzańskie 66-600

Sklep Med. MED-DAR

ul. Obrońców Stalingradu 2, tel. kom. 503 062 843

Lubsko 68-300

Zakład Pielęgnacyjno-Opiekuńczy

ul. Poznańska 2, tel. 68 475 77 02

Sulechów 66-100

Sklep Med. VIGOR

ul. Kopernika 14, tel. kom. 601 204 000

Świebodzin 66-200

Sprzęt Reh.-Med. PLUS

ul. Głogowska 6C, tel. 68 477 19 02

Wschowa 67-400

Sklep Med. KORIM

ul. Cicha 7B, tel. 65 540 21 37

Zielona Góra 65-751

Sklep Med. LIFE+

ul. Podgórna 46C pok. 47, tel. kom. 695 120 795

Zielona Góra 65-044

Sklep Med. ESKULAP, Poliklinika

MSWiA (parter przy portierni), ul. Wazów 42, tel. 68 452 78 20

Żary 68-200

Sklep Med. ESKULAP

ul. Moniuszki 2, tel. 68 470 65 72

Woj. łódzkie

Kutno 99-300

Sklep Med. POFAM

ul. Kościuszki 52, tel. 24 254 31 80

Łódź 91-425

Sklep Med. AKSEL-MED

ul. Północna 42 (Szpital MSWiA), tel. 42 634 15 02

Łódź 93-189

Sklep Med. MEDICA HUMANA CROSS MEDICA

ul. Przybyszewskiego 32/34, tel. 42 646 87 35, tel. kom. 728 252 690

Łódź 91-803

Sklep Med. APUS

ul. Marynarska 6A, tel. 42 640 68 84, faks 42 640 68 44

Łódź 90-368

PROFESOR DZIKI CLINIC

al. Marsz. Józefa Piłsudskiego 9/A tel. kom. 579 009 955

Łódź 90-612

Sklep Med. AKSON

ul. Gdańska 57A, tel. 42 630 84 09

Opoczno 26-300

Sklep Med. IRMED

ul. Armii Ludowej 1C, tel. 44 788 49 16

Pabianice 95-200

Sklep Med. POFAM

ul. Jana Pawła II 68, tel. 42 214 90 20

Piotrków Tryb. 97-300

Sklep MEDAGO ul. Targowa 2, tel. 44 715 07 75

Radomsko 97-500

Sklep Med. EXPERT MED ul. Stodolna 2, tel. 44 680 96 99, tel. kom. 608 639 238

Radomsko 97-500

Sklep Med. ul. Narutowicza 20, tel. 44 683 22 24

Radomsko 97-500

Sklep Med. LEMAR ul. Jagiellońska 36 (Szpital Powiatowy) tel. 44 685 47 34, tel. kom. 609 291 759

Sieradz 98-200

Sklep Med. POFAM ul. Armii Krajowej 7, tel. 43 822 03 61

Sieradz 98-200

Sklep. Med. MEDYK ERKA ul. Partyzantów 16A, tel. 43 827 34 09

Skierniewice 96-100

Sklep Med. AKSON ul. Kopernika 5, tel. 46 833 28 58

Tomaszów Maz. 97-200

Sklep Med. ORT-REH ul. Niska 14, tel. 44 725 72 49

Tomaszów Maz. 97-200

Sklep Med. TWÓJ SKLEP MEDYCZNY ul. Słowackiego 4, tel. kom. 570 019 100

Woj. małopolskie

Brzesko 32-800

Sklep Med. M&M ul. T. Kościuszki 68, tel. 790 328 190

Chrzanów 32-500

Sklep Med. PETRUS ul. Sokoła 10, tel. 32 623 42 73

Gorlice 38-300

Salon LIFE CARE GL+ ul. Sienkiewicza 36, tel. 18 354 92 12

Kraków 31-154

Sklep Med. MEDICA HUMANA CROSS MEDICA, ul. Pawia 34, tel. 12 422 10 51, tel. kom. 785 936 314

Kraków 31-115

Sklep Med. FARMED ul. Garncarska 18, tel. 12 422 87 00

Kraków 30-638

Sklep Med. SAMARYTANKA ul. Białoruska 15, tel. 12 265 74 87

Kraków 31-202

Salon LIFE CARE GL+ ul. Prądnicka 35/37, tel. 12 416 25 19

Kraków 30-039

Salon LIFE CARE GL+ ul. Pomorska 1, tel. 12 429 63 93

Kraków 31-826

Salon LIFE CARE GL+ os. Złotej Jesieni 1, tel. 12 64 68 741, 64 82 698

Myślenice 32-400

Sklep Med. ARSMED ul. Słowackiego 35, tel. kom. 691 130 200 Nowy Sącz 33-300

Salon LIFE CARE GL+ ul. Długosza 8/2, tel. kom. 697 068 614

Nowy Sącz 33-300

Sklep Med. KAMED+ ul. Śniadeckich 3, tel. 18 542 63 59, tel. kom. 502 156 343

Olkusz 32-300

Sklep Med. MEDIX ul. Króla Kazimierza Wielkiego 36, tel. kom. 501 152 801

Oświęcim 32-600

Sklep Med. SANITEKS ul. Dąbrowskiego 18B, tel. 33 842 30 65

Tarnów 33-100

Salon LIFE CARE GL+

al. Matki Boskiej Fatimskiej 17, tel. 14 627 82 35

Tarnów 33-100

Sklep Med. TARMED ul. Okrężna 4A, tel. 14 626 98 66

Wadowice 34-100

Sklep Med. PHUP ALEX ul. Trybunalska 12, tel. 33 823 22 311

Woj. mazowieckie

Ciechanów 06-400

Sklep Med. MARABUT ul. Sienkiewicza 32, tel. 23 672 20 92

Ciechanów 06-400

Sklep Med. ALL-REH ul. Gwardii Ludowej 23/11, tel. kom. 504 235 769, tel. 23 672 04 65

Gostynin 09-500

Sklep Med. CREATIVE VIEW ul. Armii Krajowej 16, tel. 24 263 65 77

Grodzisk Mazowiecki 05-825

Sklep Med. ORTIKON ul. Grunwaldzka 4A (wejście od ul. Sadowej), tel. 22 734 40 96

Płock 09-400

Wojewódzki Szpital Zespolony, Zakład Usprawniania

Leczniczego, gab. 3 ul. Medyczna 19, tel. 24 364 62 46

Płońsk 09-100

Sklep Med. ALL-REH (budynek główny poziom -1) ul. Sienkiewicza 7, tel. kom. 507 944 989

Przasnysz 06-300

Sklep Med. ORTOMIS ul. Sosnowa 13, tel. 735 570 533

Pułtusk 09-100

Sklep Med. ALL-REH (1 piętro, obok poradni chirurgicznej) ul. T. Kwiatkowskiego 19, tel. kom. 518 529 779

Radom 26-600

Sklep Med. ZTM STYMAT ul. Giserska 4, tel. 48 365 11 88

Siedlce 08-110

Sklep Med. PHU ANTA ul. Czerwonego Krzyża 21, tel./faks 25 644 92 80

Warszawa 00-864

Sklep Med. MEDICA HUMANA ul. Krochmalna 32A, tel. 22 890 03 01

Warszawa 03-462

Sklep Med. MEDICA HUMANA CROSS MEDICA ul. Jagiellońska 50/326, tel. 22 670 17 00, 22 670 04 10, tel. kom. 695 350 350

Warszawa 02-495

Sklep Med. PHU ANTA ul. Bohaterów Warszawy 8, tel. 22 252 90 92

Wyszków 07-200

Sklep Med. ATUMED ul. Stefana Okrzei 75, tel. 29 742 91 75

Woj. opolskie

Brzeg 49-300

Sklep Med. REHABMED ul. Huberta 5, tel. 77 416 76 75

Kędzierzyn-Koźle 47-220

Sklep Med. REHABMED ul. Racławicka 20, tel. 77 482 66 10

Krapkowice 47-300

Sklep Med. REHABMED ul. Jagiellońska 29, tel. 77 446 07 00

Nysa 48-313

Sklep Med. REHABMED ul. Bohaterów Warszawy 21, tel. 77 433 95 85

Nysa 48-303

Sklep Med. VITAMED ul. Piłsudskiego 47, tel. 77 431 06 88

Olesno 46-300

Sklep Med. REHABMED ul. Klonowa 3, tel. 34 350 95 09

Opole 44-005

Sklep Med. REHABMED ul. Książąt Opolskich 33, tel. 77 453 22 44

Opole 45-061

Sklep Med. REHABMED

Szpital Wojewódzki (budynek portierni). ul. Katowicka 64, tel. kom. 730 636 317

Prószków 46-060

NZOZ SANATIS

ul. Zamkowa 5, tel. kom. 728 334 315

Strzelce Opolskie 47-100

Sklep Med. MEDIREHAB

ul. Krakowska 47, tel. 77 550 04 43

Woj. podkarpackie

Rzeszów 35-073

Salon LIFE CARE GL+

pl. Wolności 12, tel./faks 17 852 49 22, 852 88 10

Rzeszów 35-615

Sklep Med. MED-PARTNER

ul. Leszka Czarnego 4D, tel. 17 250 26 21

Woj. podlaskie

Augustów 16-300

Sklep Med. ZDROWIE

ul. Wojska Polskiego 37A, tel. kom. 606 634 129

Białystok 15-270

Sklep Med. MEDICA

ul. Wojskowa 4/2, tel. 85 652 46 66

Białystok 15-305

Sklep Med. MEDICA HUMANA

ul. Waszyngtona 32/U01, tel. kom. 572 000 745, 572 004 746

Białystok 15-064

Sklep Med. LIFE+

ul. Pałacowa 4, tel. kom. 697 051 236

Grajewo 19-200

Sklep Med. LEMAR

ul. Konstytucji 3 Maja 34, tel. kom. 533 323 134

Łomża 18-400

Sklep Med. EKO-MEDICA

ul. Kazańska 4, 18-400 Łomża, tel. kom.  608  025  910

Suwałki 16-400

Sklep Med. LEMAR

ul. Waryńskiego 25, tel. kom. 533  323  579

Suwałki 16-400

Sklep Ortoped.-Rehab.

DOMIN-MED

ul. Patli 30 (boczna Witosa), tel. 87 565 78 81, tel. kom. 665 281 884

Suwałki 16-400

Sklep Med. LIFE+

ul. Ogińskiego 5A, tel. 87 562 60 36, tel. kom. 509 549 060

Woj. pomorskie

Bytów 77-100

Sklep Med. SALUBER

ul. Jana Pawła II 21, tel. kom. 600 693 09

Chojnice 89-600

Sklep Med. PROMEDICA

ul. Leśna 10, tel. 52 395 67 97

Chojnice 89-600

Sklep Med.

pl. św. Jerzego 1, tel. 52 3951970

Gdańsk 80-850

Sklep Med. ORTOMAX

MEDICA HUMANA

ul. Rajska 14A-B, tel. 58 309 10 71

Gdańsk 80-214

Sklep Med. ORTOMAX

ul. Smoluchowskiego 17, tel. 58 344 38 94

Gdynia 81-519

Sklep Med. ORTOMAX

ul. Powstania Styczniowego 8, tel. 58 622 12 19

Malbork 82-200

NZOZ CHIR-MED

ul. J. Słowackiego 2, tel. 55 267 05 39

Słupsk 76-200

Sklep Med. ESKULAP

ul. Wojska Polskiego 22, tel. 59 842 27 28

Słupsk 76-200

Sklep Med. ESKULAP

ul. Kopernika 28, tel. 59 841 34 27

Słupsk 76-200

Sklep Med. POD SŁOWIKIEM ul. Jana Pawła II 1, tel. 59 846 86 18, tel. kom. 606 385 568

Słupsk 75-200

Sklep Med.

ul. Sienkiewicza 5/1, tel. 59 810 87 94

Sopot 80-001

Sklep Med. MA-MED al. Niepodległości 755, tel. kom. 500 819 320

Starogard Gdański 83-200

Starogard Gdański 83-200

Spec. Sklep Zaopatrzenia Med. DOZ-MED

Zdzisław Chudziński ul. Droga Nowowiejska 1, tel. kom. 665 877 399

Tczew 83-110

Sklep Med. MAMED ul. 30 Stycznia 2, tel. kom. 665 031 197

Wejherowo 84-200

Sklep Med. AKSEL-MED ul. 10 Lutego 1, tel. 58 677 55 56

Woj. śląskie

Bielsko-Biała 43-300

Sklep Med. BLUE MED ul. Widok 12, tel. 33 815 00 34

Bielsko-Biała 43-300

Specjalistyczny Sklep Zaopatrzenia Medycznego DAGMED ul. Batorego 5, tel. 33 819 22 08

Bielsko-Biała 43-300

Sklep Med. ORTHO-PHARMA ul. Dworkowa 2, tel. 33 819 39 24

Chorzów 41-500

Sklepy Ortoped.-Med. REMED ul. Katowicka 80, tel. 32 241 7579

Chorzów 41-506

Sklep Med. RELAX-MED

ul.Batorego 15, tel. 32 348 82 52

Bytom 41-902

Sklep Med. PLAST-MED

ul. Wrocławska 3, tel. 32 386 03 28

Cieszyn 43-400

Sklep Med. DAGMED ul. Bobrecka 32A, tel. 33 851 46 65

Cieszyn 43-400

Sklep Med. FHU DAGMED Szpital Śląski przy wejściu głównym ul. Bielska 4 (od ul. Chrobrego), tel. 33 851 20 70, 33 852 05 11 w. 577

Częstochowa 42-200

Sklep Med. ABC CHOREGO

ul. Warszawska 13, tel. 34 324 73 01

Częstochowa 42-200

PPHU TYTAN

ul. Dekabrystów 33, tel. 34 325 53 35

Częstochowa 42-200

Sklep Med. SALONIK AMAZONKA al. Najświętszej Maryi Panny 52, tel. 34 368 22 21

Częstochowa 42-200

Sklep Med. RELAX-MED Al. Pokoju 44 (Przychodnia AMICUS)

tel. kom. 534 802 459

Dąbrowa Górnicza 41-300

Sklep Med.-Ortoped. ul. Górników Redenu 2, tel. kom. 509 731 401

Dąbrowa Górnicza 41-300

Sklep Med. MED+ TWÓJ SKLEP MEDYCZNY ul. Jaworowa 3/7, tel. kom. 790 470 090

Gliwice 44-100

Sklep Med. INTER-MED ul. Bohaterów Getta

Warszawskiego 1, tel. 32 231 93 14

Gliwice 44-100

Sklep Med. AKA-MED ul. Zygmunta Starego 18 tel. kom. 691 547 779

Gliwice 44-100

Sklep Med. LIFE CARE+, ul. Wincentego Pola 7, tel. kom. 607 459 240

Jastrzębie-Zdrój 44-300

MED. PULS Specjalistyczny Sklep Zaopatrzenia Medycznego, al. Jana Pawła II 7 (w budynku szpitala), tel. 32 478 44 51

Jastrzębie Zdrój 44-335

MED. PULS Specjalistyczny Sklep Zaopatrzenia Medycznego, ul. Harcerska 1B, tel. kom. 797  731  566

Jastrzębie Zdrój 44-335

MED. PULS Specjalistyczny Sklep

Zaopatrzenia Medycznego, al. Józefa Piłsudskiego 2A, tel. kom. 797  501  221

Jastrzębie Zdrój 44-335

Sklep Med. REHA-MED Dariusz Ziębacz ul. Wodeckiego 23, tel. kom. 661 333 280

Jaworzno 43-609

Katowice 40-009

Sklep Med. MEDICA HUMANA

CROSS MEDICA

ul. Słowackiego 13, tel. 32 256 82 35, tel. kom. 500 836 529

Katowice 40-833

Sklepy Ortoped.-Med. REMED ul. Sławka 5, tel. 32 353 90 40

Katowice 40-009

Sklep Med. RELAX-MED

ul. Warszawska 40, tel. 32 253 54 56

Katowice 40-832

Sklep Med. PLAST-MED

ul. 3 Maja 11, tel. 32 781 53 33

Piekary Śląskie 41-940

Centrum Zaopatrzenia

Med. MIRMED

ul. Bytomska 129, tel. 32 668 64 88

Racibórz 47-400

Sklep Med. SENECTUS MED

ul. Opawska 49/10, tel. kom. 883 133 803

Racibórz 47-400

Sklep Med. REHABMED

ul. Ocicka 51, tel. 32 417 84 85

Racibórz 47-400

Sklep Med., ul. Gamowska 3 (bud. szpitalny), tel. 32 755 51 33

Racibórz 47-400

Sklep Med. MEDYK

Zbigniew Jadach

ul. Ocicka 4, tel. kom. 603 940 639

Rybnik 44-200

Sklep Med. REHABMED

ul. Sobieskiego 11, tel. 32 423 54 90

Rybnik 44-200

Sklep Med. REHA-MED

ul. Energetyków 46, tel. 32 425 45 14, tel. kom. 663 336 680

Rybnik 44-200

ARMED ORT, ul. Miejska 11, tel. kom. 661 144 441

Siemianowice Śląskie 41-100

Sklepy Ortoped.-Med. REMED

ul. Jana Pawła II 1, tel. 32 765 97 19

Skoczów 43-430

Sklep Med. DAGMED

ul. Morcinka 16B (bud. poradni NOVUM), tel. kom. 509 511 527

Sosnowiec 41-200

Sklep Med. BESTMED ul. Targowa 3/20, tel. kom. 508 552 937

Świętochłowice 41-600

Sklepy Ortoped.-Med. REMED

ul. Katowicka 31A, tel. 32 245 86 16

Tychy 43-100

Sklep Med. AKMED al. Niepodległości 5, tel. 32 227 53 77

Zabrze 41-800

Sklep Med. AB MEDICA

ul. 3 Maja 45, tel. 32 273 05 05

Zabrze 41-800

Sklep Med. PLAST-MED

ul. Wolności 312, tel. 32 373 32 22

Zawiercie 42-400

Sklep Med. MEDYK

ul. gen. Sikorskiego 22, tel. 32 670 60 00

Żory 44-240

Sklep Med. AKAMED

ul. Dąbrowskiego 12, tel. kom. 691 547 779

Żywiec 34-300

Sklep Med. WALMED

ul. Dworcowa 23, tel. kom. 502 188 801

Woj. świętokrzyskie

Busko-Zdrój 28-100

Sklep Med. LIFE+

ul. Boh. Warszawy 67, tel. 41 378 34 17, tel. kom. 695 122 554

Kielce 25-734

Sklep Med. LIFE+

ul. Artwińskiego 24, tel. 41 367 15 40, tel. kom. 669 970 580

Kielce 25-516

Sklep. Med. LIFE+ ul. Grunwaldzka 45, tel. kom. 607 877 076

Kielce 25-017

Sklep. Med. LIFE+ ul. Paderewskiego 4A/1, tel. kom. 695 120 395

Końskie 26-200

Ostrowiec Św. 27-400

Sklep Med. LIFE+ al. Jana Pawła II 5C, tel. kom. 661 616 576

Sandomierz 27-600

Sklep Med. LIFE+ ul. Schinzla 13, tel. 15 864 75 83, tel. kom. 697 068 627

Skarżysko-Kamienna 26-110

Sklep. Med. LIFE+ ul. Szpitalna 1, tel. kom. 697 068 617

Starachowice 27-200

Sklep Med. LIFE+ ul. Batalionów Chłopskich 6, tel. kom. 785 058 397

Starachowice 27-200

Sklep Med. LIFE+ al. Armii Krajowej 28, tel. kom. 663 901 017

Staszów 28-200

Sklep Med. LIFE+ ul. 11 Listopada 78, tel. 15 864 13 24, tel. kom. 697 068 618 Włoszczowa 29-100

Sklep Med. LIFE+ ul. Żeromskiego 28, tel. kom. 697 072 163

Woj. warmińsko-mazurskie

Bartoszyce 11-200

Sklep Med. LEMAR ul. Wyszyńskiego 11, tel. kom. 533 303 895

Biskupiec 11-300

Sklep Med. LEMAR ul. Armii Krajowej 8, tel. 89 526 58 85

Elbląg 82-300 Sklep Med. MEDART ul. Morszyńska 54, tel. 55 233 77 79

Ełk 19-300

Sklep Med. LIFE+ ul. Chopina 11 lok. 2, tel. 87 610 94 95

Ełk 19-300

Sklep Med. REHABILITACJA ul. Mickiewicza 10B, tel. 87 732 81 51 wew. 19 Nidzica 12-100

Sklep Med. LEMAR ul. Traugutta 10F, tel. 89 307 07 02 Olsztyn 10-434

Sklep Med. LEMAR ul. Żołnierska 41B, tel. 89 526 08 49, tel. kom. 506 006 481

Olsztyn 10-228

Sklep Med. LEMAR (Szpital MSW) ul. Wojska Polskiego 37, tel. 89 320 02 10 Olsztyn 10-684

Sklep Med. LEMAR ul. Wańkowicza 5, tel. 89 526 07 69

Olsztyn 10-555

Sklep Med. MEDICA HUMANA ESKULAP ul. Kościuszki 84A/1, tel. 89 527 41 10, tel. kom. 500 200 282 Olsztyn 10-228

Sklep Med. Z MIŁOŚCIĄ DO ZDROWIA ul. Wojska Polskiego 39, tel. kom. 535 275 436

Olsztynek 11-015

Sklep Med. BLADORTOL ul. Kościuszki 6D, tel. kom. 795 516 715

Ostróda 14-100

Sklep Med. BLADORTOL ul. Czarnieckiego 19 lok. A, tel. 89 642 14 05

Pisz 12-200

Sklep Med. LEMAR ul. Sienkiewicza 4, tel. 87 739 00 73

Woj. wielkopolskie

Chodzież 64-800

Sklep Med. Halina Lubawy ul. Boczna 6, tel. 67 281 03 61 Gniezno 62-200

Centrum Med. SALOMED ul. Wolności 4A, tel. 61 425 00 12

Kalisz 62-800

Sklep Med. POFAM ul. Poznańska 58, tel. 62 760 10 22

Kępno 63-600

Konin 62-023

Sklep Med. ASMED ul. Dworcowa 4, tel. kom. 730 170 234

Leszno 64-100

Sklep Med. ESKULAP ul. Jackowskiego 9, tel. kom. 663 700 815

Międzychód 64-400

Sklep Med. ROMA ul. Marszałka Piłsudskiego 9, tel. kom. 608 274 286

Nowy Tomyśl 64-300

Sklep Med.-Reh. PROMED ul. Szpitalna 10, tel. kom. 661 244 135

Ostrów Wielkopolski 63-400

Sklep Med. POFAM ul. Limanowskiego 20/22, tel. 62 595 11 28

Piła 64-920

Sklep Med. SAMO ZDROWIE ul. Franklina Roosevelta 25B, tel. kom. 730 764 092 Piła 64-920

Sklep Med. RIVAMED Al. Piastów 12, tel. kom. 667 050 050 Pleszew 63-300

Sklep Med. ESKULAP ul. Pozańska 125 (na terenie szpitala) tel. 62 742 08 58

Poznań 60-371

Sklep Med. MEDICA HUMANA MAG-STOM ul. Międzychodzka 10/39, tel. 61 867 96 50

Poznań 60-322

Sklep. Med. LIFE+ ul. Grunwaldzka 165A, tel. kom. 695 120 390

Rawicz 63-900

Sklep Med. ALTEA ul. Grunwaldzka 44, tel. 65 546 10 17

Słupca 62-400

Sklep Med. KASIA ul. Sikorskiego 1, tel. 63 275 23 00 wew. 373

Szamotuły 64-500

Sklep Med. AN-MED ul. Dworcowa 16A, tel. 61 292 58 38

Śrem 63-100

Sklep Med. EURO-MED ul. 1 Maja 5 boks 3, tel. kom. 603 403 001

Środa Wielkopolska 63-000

Punkt Refundacji ESKULAP ul. Czerwonego Krzyża 2, tel. 61 285 01 93

Woj. zachodniopomorskie

Kamień Pomorski 72-400

Sklep Med. MEDI-CAL ul. Szpitalna 10, tel. 91 382 40 58

Kołobrzeg 78-100

Sklep Med. MED CENTER ul. Kupiecka 3B lok. U2, tel. 94 352 21 16

Koszalin 75-800

Zakład Sprzętu Ortopedycznego K-ORT ul. 1 Maja 38, tel. 94 345 01 56, tel. kom. 696 096 546

Stargard 73-110

Sklep Med. STARMED S.C. ul. Piłsudskiego 89, tel. kom. 915 785 838

Szczecin 70-240

Sklep Med. LIFE+ ul. Narutowicza 13E/XIIIE/8A tel. kom. 695 120 386

Szczecin 71-470

Sklep Med. MEDICA HUMANA

STOMIA-MED ul. Arkońska 42, tel. 91 454 06 04

Szczecinek 76-400

Sklep Zielarsko-Med.

PANACEUM Teresa Pitra ul. Kard. S. Wyszyńskiego 23, tel. 94 372 19 30, tel. kom. 663 778 761

Świdwin 78-300

Punkt Sprzedaży K-ORT ul. Wojska Polskiego 22C, tel. kom. 602 539 563

Trzebiatów 72-320

Sklep Med. OL-MED al. Jana Pawła II 4C, tel. 664 966 260

Sklep Med. ABE ul. Farna 12, tel. 32 616 34 54

Sklep Med. LIFE+ ul. Gimnazjalna 41B, tel. 41 372 44 65, tel. kom. 669 970 360

Sklep Med. POFAM ul. Ks. P. Wawrzyniaka 42, tel. 62 782 02 19

Sklep Med. MEDI-CAL ul. Wojska Polskiego 39, tel. 91 852 56 40, tel. kom. 882 083 087

ADRESY PORADNI STOMIJNYCH I PIELĘGNIARSKICH PUNKTÓW KONSULTACYJNYCH

Woj. dolnośląskie

Dolnośląskie

Centrum Onkologii, Poradnia Stomijna, pl. Hirszfelda 12 53-413 Wrocław

Budynek H, piętro 2, p. 109

Czynna w poniedziałek w godz. 15–17.45, w środę i piątek 15-16

Opiekun: piel. Ewa Obuszko tel. 71 368 93 10 lub 71 368 93 04

pacjenci DCO – bez skierowania; pozostali pacjenci – ze skierowaniem do poradni chirurgicznej

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny, Poradnia Stomijna, ul. Kamieńskiego 73A 51-124 Wrocław

Ośrodek Onkologii, poziom -1, p. 0.08

Czynna we wtorki i czwartki w godz. 15–18

Opiekun: piel. Anna Śmiżewska tel. kom. 781 827 328, 603 151 082, 713 270 628

Ośrodek Diagnostyki Onkologicznej, Poradnia dla Chorych ze Stomią przy Poradni Onkologicznej, ul. Andersa 4

59-220 Legnica Kierownik poradni: dr Andrzej Hap tel. 76 855 09 41, 76 855 55 17

Woj. kujawsko-pomorskie

Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny

dla Osób ze Stomią Sklep Med. MEDICA HUMANA (ELD-MED) ul. Wojska Polskiego 15/12, Bydgoszcz 85-171 Czynny co drugi piątek, po wcześniejszym umówieniu wizyty

Opiekun: piel. Beata Haj Bakri tel. kom. 795 557  932, 608  555  640, 52 375 21 00

Punkt Konsultacyjny

dla Osób ze Stomią Sklep Medyczny MED4U

ul. Rydygiera 1 (obok szpitala) 86-200 Chełmno tel. kom. 795  557 932, 608  555 640

Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią Miejska Przychodnia Specjalistyczna, ul. Uniwersytecka 17 87-100 Toruń

Gabinet 228, I piętro

Czynny w poniedziałki, po wcześniejszym umówieniu się telefonicznym tel. kom. 795  557  932, 608  555 640

Woj. lubelskie

Poradnia Stomijno-Proktologiczna z Pracownią Endoskopową Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej, ul. dr. K. Jaczewskiego 7 20-090 Lublin tel. 81 454 15 25

Woj. małopolskie

Poradnia Stomijna Szpital Specjalistyczny im. Stefana Żeromskiego, os. Na Skarpie 66 31-913 Kraków Opiekun: piel. stomijna Dorota Jesionka-Kukla tel. kom. 889 402 924

Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią Salon LIFE CARE GL+, ul. Długosza 8/2 33-300 Nowy Sącz Opiekun: piel. stomijna Małgorzata Bocheńska tel. kom. 697 068 614, 501 608 501

Szpital Skawina Sp. z o.o. im. Stanleya Dudricka Poradnia Stomijna, ul. Tyniecka 15 32-050 Skawina tel. 12 444 65 26, 12 444 65 26, wew. 1 Woj. mazowieckie

SPZOZ Wojewódzki Szpital Zespolony

LIMITY NA SPRZĘT STOMIJNY

Poradnia

Proktologiczno-Stomijna, ul. Medyczna 19 09-400 Płock

Kierownik poradni: dr Mariusz Obrębski tel. 24 364 62 84

Pielęgniarski Punkt Konsultacyjny dla Osób ze Stomią CROSS MEDICA, ul. Jagiellońska 50 03-462 Warszawa tel. 22 670 17 00

Poradnia Stomijna Narodowy Instytut Onkologii, ul. Wawelska 15 02-034 Warszawa

Opiekun: piel. Ewa Urbańska, piel. Renata Karpińska-Simlat tel. 22 570 91 00

Woj. opolskie

Opolskie Centrum Onkologii, ul. Katowicka 66 45-060 Opole Kierownik poradni: dr Aleksander Sachanbiński tel. rej. 77 44 160 04 tel. poradnia 77 441 60 17

Woj. podlaskie

Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

Poradnia i Klinika Chirurgii Ogólnej dla Chorych ze Stomią, ul. Waszyngtona 15A 15-274 Białystok

Opiekun: piel. stomijna Urszula Żakiewicz-Łobasiuk tel. 85 745 80 00, 85 746 85 73

Poradnia Chirurgiczna przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym, ul. Skłodowskiej-Curie 26 15-950 Białystok

Opiekun: piel. stomijna Ewa Gryka tel. 85 748 83 68

Białostockie Centrum Onkologii, ul. Ogrodowa 12 15-027 Białystok Poradnia stomijna Czynna we wtorki i czwartki w godz. 15-17

Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 października zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz. U. z 2022 poz. 2319) • kolostomia: 450 zł • ileostomia: 450 zł • urostomia: 530 zł

Opiekun: piel. Agnieszka Kachniarz-Petelska tel. rej. 85 664 68 88

Woj. podkarpackie

Poradnia Stomijna, ul. Słowackiego 11 35-060 Rzeszów tel. 17 852 82 77 Poradnia Stomijna MED PARTNER, ul. Litewska 10A1 35-302 Rzeszów tel. kom. 508 391 411 www.med-partner.pl

Woj. pomorskie

Gabinet Stomijny przy Poradni Chirurgii Ogólnej Gdański Uniwersytet Medyczny, ul. Smoluchowskiego 17 80-214 Gdańsk Czynny w środy w godz. 12–14

Szpital Morski im. PCK Gdynia, ul. Powstania Styczniowego 1 81-519 Gdynia Czynny w środy w godz. 10.30–15 tel. 58 726 03 93

Woj. śląskie

Poradnia Proktologiczna i Stomijna przy  Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym nr 5, pl. Medyków 1 41-200 Sosnowiec Kierownik poradni: prof. dr hab. n. med. Jacek Starzewski tel. 32 36 82 733

Przyszpitalna Poradnia Stomijna, ul. Wyzwolenia 18 43-300 Bielsko-Biała tel. 33 816 40 61

Woj. świętokrzyskie

Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach, Poradnia Stomijna,

ul. Artwińskiego 1 25-734 Kielce Kierownik poradni: dr Wojciech Korejba tel. 41 367 15 40

Woj. warmińsko-mazurskie

Poradnia Stomijna z Poradnią Chirurgii Ogólnej, ul. Konopnickiej 1 19-300 Ełk

Czynna we wtorki w godz. 15–17

Kierownik poradni: dr Maria Ulrych-Karasińska tel. 87 610 84 17

Woj. wielkopolskie

Szpital Kliniczny nr 2 Poradnia Stomijna, ul. Przybyszewskiego 49 60-355 Poznań tel. 61 669 82 22

Punkt konsutacyjny

Sklep Medyczny

MEDICA HUMANA ul. Międzychodzka 10/39 60-371 Poznań tel. 61 867 96 50

Wielkopolskie Centrum Onkologii, Poradnia Stomijna, ul. Garbary 15 61-866 Poznań Kierownik poradni: dr Bohdan Kaczmarczyk tel. 61 885 05 79

Wojewódzki Szpital Zespolony Poradnia dla Chorych ze Stomią, ul. Kardynała S. Wyszyńskiego 1 62-510 Konin Kierownik poradni: dr Maciej Forysiak tel. 62 245 44 89

Woj. zachodniopomorskie

Punkt Konsultacyjny Sklep Medyczny MEDICA HUMANA STOMIA-MED, ul. Arkońska 42 71-470 Szczecin tel. 91 454 06 04, tel. kom. 795 557 903

Sprzęt stomijny – worki i płytki w systemie jednoczęściowym i dwuczęściowym – jest refundowany w 100 proc. dla wszystkich osób ze stomią w ramach powyższych limitów miesięcznych.

Akcesoria stomijne dla każdego rodzaju stomii dostępne są na odrębne zlecenie z miesięcznym limitem 120 zł z 20-proc. dopłatą pacjenta.

AKTUALNOŚCI

POL-ILKO

W dniach 19-24 kwietnia odbyła się konferencja onkologiczna i spotkanie integracyjne w ŻegiestowieZdroju. Wzięło w niej udział 19 osób z oddziałów regionalnych.Konferencja odbyła się w pięknie odremontowanym Domu Zdrojowym Cechini. Po dwóch dniach prelekcji mocną grupą ruszyliśmy na podbój Muszyny. Przepiękne ogrody, malownicze widoki, w tym Tatry.

11-15 maja we wschodniej Słowacji nad jeziorem Zemplinska Sirava odbyło się kolejne spotkanie graniczne V4. Była to też okazja do świętowania 35 lat SLOVILCO, a także czas na zawody sportowe stomików z krajów Grupy Wyszehradzkiej. POL-ILKO reprezentowało 5 osób, a towarzyszył nam Jon Thorkelsson, prezes Europejskiego Stowarzyszenia Stomijnego (EOA). Program był niezwykle bogaty, wypełniony od rana do późnego wieczora.

Tegoroczne spotkanie graniczne V4 połączono z celebracją 35-lecia SLOVILCO

20 maja w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie miał miejsce VI Ogólnopolski Kongres „Pacjent w centrum uwagi”. Wykłady, prelekcje i debaty dotyczyły ogólnie rozumianej polityki senioralnej i wyzwań zdrowotnych z nią związanych. Podsumowaniem była debata pt. „Senior w centrum uwagi”. Wielu znakomitych wykładowców i fantastycznych prelekcji, a także możliwość spotkania się pacjentów z całej Polski. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele POL-ILKO.

Zarząd Główny POL-ILKO

WIADOMOŚCI Z ODDZIAŁÓW REGIONALNYCH POL-ILKO

Oddział Regionalny POL-ILKO w Słupsku wziął udział w Światowym Tygodniu Zdrowia organizowanym przez SPM ZOZ w Słupsku (13-16 kwietnia). W ramach akcji wolontariusze i członkowie oddziału informowali o swojej działalności i aktywności na terenie Słupska i powiatu słupskiego. Dzielili się doświadczeniami, jak poradzić sobie ze stresem związanym z diagnozą choroby nowotworowej, operacją i koniecznością wyłonienia stomii.

Violetta Kiełpińska odebrała w Sopocie Nagrodę Osobowość Roku 2025 na rejon Słupsk w kategorii: Działalność charytatywna i społeczna. – Jest

STOWARZYSZENIA

STOMIJNE

① Polskie Towarzystwo Stomijne POL-ILKO ul. Przybyszewskiego 49, 60-355 Poznań, tel. kom. 660 479 242, e-mail: polilko@polilko.pl. Strona internetowa: www.polilko.pl

② Pomorskie Stowarzyszenie Stomijne Jerzy Szabowicz, 84-240 Reda, ul. Elizy Orzeszkowej 8, tel. kom. 665 128 693

ona bardzo ważna dla mnie przede wszystkim dlatego, że wszystko, co do tej pory robiłam i dalej będę robić, naprawdę jest bezinteresowne i charytatywne – mówiła Viola jest prezeską oddziału POL-ILKO w Słupsku oraz sekretarzem generalnym POL-ILKO. Jej zapał, energia i wielkie serce do pracy społecznej są nieocenione i inspirujące. Violu, gratulujemy tego sukcesu i życzymy Ci zdrowia, uśmiechu i wielu pomysłów na każdy dzień.

16 maja 2026 r. odbył się w Ostrowcu Świętokrzyskim „Piknik pełen zdrowia i wiedzy” organizowany przez starostwo powiatowe. Przed jego siedzibą

KLUBY OSÓB ZE STOMIĄ

① NOWY SĄCZ – Jan Woźniak, ul. Brzeziny 8A, 33-300 Nowy Sącz, tel. 18 443  96  54, tel. kom. 514 333 766.

Miejsce spotkań: ul. Kościuszki 24, I  piętro w  każdy pierwszy czwartek miesiąca, godz. 16.

② PIŁA – Ewa Sowińska, ul. Jagiellońska 11, 64-920 Piła, tel. 67 214  16  54.

zaparkowały mobilne gabinety lekarskie i mimo deszczu pojawiło się wielu chętnych. Nie zabrakło koleżanek z Oddziału Regionalnego POL-ILKO w Ostrowcu Świętokrzyskim. Podzieliły się wiedzą i doświadczeniem na temat chorób i profilaktyki jelita grubego.

Oddział Regionalny POL-ILKO w Katowicach wybrał się na zwiedzanie Nikiszowca. To typowe osiedle górnicze, którego początki sięgają pierwszej dekady XX wieku. Od 1978 r. znajduje się w rejestrze zabytków, a od 2011 jest pomnikiem historii. Został także wpisany do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

③ RACIBÓRZ – Beata Wysoczańska-Skroban, tel. kom. 603 256 816

Miejsce spotkań: Klub Stomika przy Szpitalu Rejonowym, ul. Gamowska 3

④ WARSZAWA – Dorota Kaniewska, Ośrodek „Nowolipie“, ul. Nowolipie 25B, 01-011 Warszawa.

Spotkania w  każdą ostatnią środę miesiąca, w  godz. 12–14 w  ośrodku „Nowolipie".

Poznaj nas! Dział Pomocy Convatec

Bezpłatna Infolinia Działu Pomocy 800 120 093 pon.–pt. 8:00–17:00 )

SKORZYSTAJ Z PROFESJONALNEGO WSPARCIA W ZAKRESIE:

SKORZYSTAJ Z PROFESJONALNEGO WSPARCIA W ZAKRESIE:

● prawidłowego doboru sprzętu stomijnego oraz akcesoriów

● prawidłowego doboru sprzętu stomijnego oraz akcesoriów

● właściwego użytkowania produktów

● uzyskać informacje na temat aktualnych zasad refundacji

● uzyskać informacje na temat aktualnych zasad refundacji

● pielęgnacji skóry wokół stomii lub zadzwoń do nas, aby:

● właściwego użytkowania produktów

● pielęgnacji skóry wokół stomii lub zadzwoń do nas, aby:

● zrealizować zlecenie na sprzęt stomijny i akcesoria

● zrealizować zlecenie na sprzęt stomijny i akcesoria

Opcje do wyboru:

● dowiedzieć się, które sklepy medyczne oferują sprzęt stomijny oraz akcesoria Convatec

● dowiedzieć się, które sklepy medyczne oferują sprzęt stomijny oraz akcesoria Convatec

● kupić produkty poza zleceniem

● kupić produkty poza zleceniem

Opcje do wyboru:

1. Rozmowa z Konsultantem Stomijnym

1. Rozmowa z Konsultantem Stomijnym

2. Platforma stomia.pl - realizacja zamówień i obsługa konta

2. Platforma stomia.pl - realizacja zamówień i obsługa konta

Dyżurne godziny pracy Infolinii Działu Pomocy: pon.–pt. 17:00–20:00 sob. 10:00–14:00

Dyżurne godziny pracy Infolinii Działu Pomocy: pon.–pt. 17:00–20:00 sob. 10:00–14:00

Jeśli chcesz bliżej poznać nasze produkty i być na bieżąco z aktualnościami dotyczącymi tematów stomijnych, odwiedź nasze strony internetowe: convatec.pl i stomia.pl Możesz także obserwować nasze profile na portalach społecznościowych: Facebook: convatecstomia.pl Instagram: convatecstomia.pl

Jeśli chcesz bliżej poznać nasze produkty i być na bieżąco z aktualnościami dotyczącymi tematów stomijnych, odwiedź nasze strony internetowe: convatec.pl i stomia.pl Możesz także obserwować nasze profile na portalach społecznościowych: Facebook: convatecstomia.pl Instagram: convatecstomia.pl

• Esteem Body™ worek jednoczęściowy zamknięty | Esteem Body™ worek jednoczęściowy otwarty - do zaopatrzenia kolostomii lub ileostomii | Esteem Body™ worek jednoczęściowy urostomijny – do zaopatrzenia urostomii.

• Esteem Body™ worek jednoczęściowy zamknięty | Esteem Body™ worek jednoczęściowy otwarty - do zaopatrzenia kolostomii lub ileostomii | Esteem Body™ worek jednoczęściowy urostomijny – do zaopatrzenia urostomii.

• Natura® Stomahesive® płytka plastyczna – do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii.

• Natura® Stomahesive® płytka plastyczna – do zaopatrzenia kolostomii, ileostomii lub urostomii.

• ESENTA™ Spray medyczny do usuwania przylepca, nieszczypiący, ESENTA™ Spray ochronny, nieszczypiący, ESENTA™ Chusteczki medyczne do usuwania przylepca, nieszczypiące, ESENTA™ Chusteczki ochronne, nieszczypiące, ESENTA™ Puder Stomahesive®, ESENTA™Pierścień Stomahesive®️ przewidziane zastosowanie do pielęgnacji kolostomii, ileostomii lub urostomii.

• ESENTA™ Spray medyczny do usuwania przylepca, nieszczypiący, ESENTA™ Spray ochronny, nieszczypiący, ESENTA™ Chusteczki medyczne do usuwania przylepca, nieszczypiące, ESENTA™ Chusteczki ochronne, nieszczypiące, ESENTA™ Puder Stomahesive®, ESENTA™Pierścień Stomahesive®️ przewidziane zastosowanie do pielęgnacji kolostomii, ileostomii lub urostomii.

Producent: Convatec Limited, Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S, Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o ®/TM oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. © Convatec Polska sp. z o.o., maj 2026

Producent: Convatec Limited, Upoważniony przedstawiciel: UNOMEDICAL A/S, Podmiot prowadzący reklamę: Convatec Polska Sp. z o.o ®/TM oznacza zastrzeżony znak towarowy Convatec Inc. ©