EDITIE 12 | JAARGANG 25 | DECEMBER 2017 | € 6,95
HÉT ANT WO ORD OP AL JE TECH-VRAGEN
GEMAK BEPAAL JE ZELF!
SLIM HUIS AUTOMATISEREN TEST
SLIMME VERLICHTING + DIT ZIJN DE MOGELIJKHEDEN
22X TECH-GEREEDSCHAP
Dit heb je nodig voor elke klus! TEST
ONLINE BANKIEREN
Stap over naar de beste bank(app) KOOPGIDS
UNIVERSELE AFSTANDSBEDIENINGEN
Alles in één hand onder controle MASTERCLASS
KOOPWIJZER
MULTIBOOT MET UEFI-BIOS
SLIMME THERMOSTAAT
Omzeil alle boot-perikelen
ZO ZIT JIJ ER ALTIJD WARMPJES BIJ
BASISCURSUS
OPTIMAAL COMBINEREN DE ZOEKTOCHT NAAR EEN ÉCHT SLIM HUIS
BOUW JE EIGEN DOMOTICA+ SYSTEEM TIPSV&OOR
GOEDKOPER, VEELZIJDIGER ÉN LEUKER!
TRUCS SLIMMERE SENSOREN
KINDEREN VEILIG(ER) ONLINE
Maak je kind mediawijs
AUGMENTED REALITY
AR gaat ook jouw wereld veranderen
15 TOOLS VOOR BETERE PRESTATIES EN MONITORING
CD-ROM-LAND
VOORWOORD
Voorwoord
Slim huis Ik kom er maar meteen voor uit: mijn huis is helemaal niet zo slim. En ikzelf denk ik ook niet. Er is immers zo veel leuks mogelijk om mijn huis slimmer te maken, maar ik doe er te weinig mee. Ik heb wel een slimme thermostaat en een paar slimme lampen, maar verder kom ik niet. In een dolle bui ben ik begonnen met het automatisch maken van het luikje in ons kippenhok, maar voorlopig hangt er nog een touwtje aan dat elke dag door mij of mijn vrouw wordt bediend. Ergens blijft de slimmigheid bij mij thuis een beetje hangen. Ik denk dat het komt doordat er nog zo veel ontwikkeling is. Systemen komen en gaan, waardoor je niet verder kunt uitbreiden. Of erger nog: dat het niet meer werkt omdat de benodigde server uit te lucht is. En ook qua kosten loopt het slim maken van je huis al snel uit de hand. Je bent zo een paar honderd tot duizenden euro’s verder. Toch is de prijs van al die slimme spullen voor mij nog niet eens de grootste drempel. Ik mis de mogelijkheid om alles centraal te kunnen aansturen. Van de spelers in de markt moeten we het denk ik niet hebben: die willen liever allemaal zelf de centrale spil in je slimme huis worden. Logisch ook, want zo komen ze veel te weten over het (huiselijk) gedrag van consumenten, en die gegevens zijn tegenwoordig goud waard. Ik heb mijn hoop gevestigd op centrale systemen zoals Domoticz. Daarmee kun je zelf heel leuke projecten maken en diverse slimme apparatuur aan elkaar knopen. Werkt dat allemaal vlekkeloos en stabiel? Nee, helaas nog niet. Dat maakt het meteen wel een leuke (knutsel)uitdaging. In dit nummer praten we je helemaal bij en laten we je zien hoe je zelf een slim domoticasysteem opzet. Met wat goedkope onderdelen kun je veel meer dan menig kant-en-klaarsysteem, alleen moet je er wel wat voor doen. Mijn handen jeuken! Maar eerst het luikje van dat kippenhok eens echt automatiseren. Verplicht de tuin in met regen en kou wordt namelijk steeds vervelender. Veel leesplezier!
Jeroen de Jager Hoofdredacteur jeroen@computertotaal.nl
DECEMBER 2017
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
3
NUMMER 12 2017
GEMAK BEPAAL JE ZELF!
SLIM HUIS AUTOMATISEREN Je huis slimmer maken is anno 2017 een fluitje van een cent. Dankzij een slimme thermostaat en slimme verlichting kun je de verwarming en lampen voortaan met je – jawel – slimme telefoon bedienen. Maar of je dan ook écht een slim huis hebt …?
ENTER
6
WORKSHOP Verhuizen van clouddienst
Nieuws, gadgets, gear, apps, geruchten,
Google en Microsoft verbeteren constant
cijfers, uitspraken én meningen. Uit alles
hun uitgebreide clouddiensten. Ben je
wat langs is gekomen, viel dit ons het meeste
geneigd over te stappen? Wij leggen uit hoe
op. Is dát even lekker binnenkomen!
zo’n cloudverhuizing in zijn werk gaat.
72
WORKSHOP Laat Android vliegen Fabrikanten passen Android vaak enorm aan. Daar wordt het mobiele OS doorgaans niet vlotter van. Met Nova Launcher maak
AUGMENTED TOEKOMST
je je toestel persoonlijker én sneller.
106
BASISCURSUS Kinderen veilig online 86
Kinderen krijgen op steeds jongere leeftijd toegang tot technologie. Dat is lang niet altijd
Na de thuiscomputer, het internet en de
goed, maar gelukkig ook niet altijd een ramp.
smartphone kan augmented reality veel
Hoe voorkom je desondanks problemen? 110
van onze wereld veranderen..
4
INHOUD
KOOPGIDS Universele afstandsbedieningen Losse afstandsbedieningen voor
22 DE QUEESTE NAAR EEN SLIM HUIS
36 KOOPGIDS SLIMME LAMPEN
Een écht slim huis is meer dan alleen wat
Waar moet je op letten bij de aanschaf?
losse ‘slimme’ apparaten gebruiken.
26 KOOPGIDS SLIMME THERMOSTATEN
38 TEST SLIMME VERLICHTINGSSYSTEMEN
Ben je op zoek naar een slimme thermostaat?
Vijf slimme verlichtingssystemen getest.
Hier moet je op letten!
de
tv,
receiver/
soundbar, blu-ray-speler én tv-decoder? Dat is helemaal nergens voor nodig! Daar zijn al járen geweldige oplossingen voor.
92
44 TIPS & TRUCS 15 DOMOTICASENSOREN EN -SCRIPTS
28 SHORTLIST SLIMME THERMOSTATEN
Met deze vijftien sensoren, scripts en tools
SHORTLIST Alles voor de huis-tuin-en-keukentech-klusser
ben je de echte domotica-doe-het-zelver.
34 INFOGRAPHIC SMART DEVICES Zijn slimme apparaten ook slim voor de portemonnee?
48 WORKSHOP GOEDKOOP DOMOTICASYSTEEM
Een beetje tech-knutselaar beschikt natuurlijk over goed gereedschap. Deze spullen mogen niet ontbreken in jouw tech-gereedschapskist!
TIPS & TRUCS 15 hulpjes voor je systeem
QUICK FIX
Last van een pc die niet optimaal presteert? Vertoont andere apparatuur in het thuisnet-
ORIGINELE KERSTVIDEO VERSTUREN
77
KLADBLOK VERVANGEN
85
werk mankementen? Met een goede collectie van tools weet je precies of alle onderdelen in (en aan) je pc naar behoren werken.
116
78
TEST Online bankieren Bankier-apps
zijn
veelzijdiger dan ooit,
VRAAG & ANTWOORD
waardoor je de meeste
126
taken gewoon met je telefoon regelt. Welke
MASTERCLASS Opstarten via een usb-stick
KIEZEN, KIJKEN, KOPEN Beamers
bank heeft zijn mobiele zaakjes het beste
130
voor elkaar?
100
Met de komst van uefi is het lastiger om je pc vanaf andere media op te starten, bijvoorbeeld vanaf een In
usb-stick. deze
mas-
terclass lees je waarom dat zo is en hoe je alsnog kunt booten zoals jij dat wilt.
DECEMBER 2017
122
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
REVIEWS HARDWARE
58
SOFTWARE
62
APPS
66
GAMES
68
5
ENTER
Nieuws, gadgets, gear, apps, geruchten, cijfers, uitspraken én meningen. Uit alles wat langs is gekomen, viel ons dit het meest op. Is dát even lekker binnenkomen!
SOFTWARE
Microsofts appatoir Bijltjesdag voor veel Microsoft-diensten
WETGEVING
Slepende kwestie
Of het nou gaat om Google, Apple of
het Zweeds werd getoond. Ook Microsofts
Microsoft, alle techbedrijven maken
Spotify-concurrent Groove Music moest
weleens programma’s die gewoonweg niet
eraan geloven. De app wordt een veredelde
aanslaan, niet goed genoeg zijn of na een
mediaspeler en betalende gebruikers moe-
aantal (succes)jaren op z’n eind lopen,
ten hun heil maar zoeken in Spotify, dat
heidsdiensten III werd ondanks de con-
waarna de stekker eruit wordt getrokken.
toevallig opeens ook een app in de
troversiële inhoud tamelijk geruisloos door de
Zo ook bij Microsoft, waar in oktober harde
Windows Store heeft. Tenslotte maakte
Eerste en Tweede Kamer geleid, zodat deze per
beslissingen werden genomen. Allereerst
Microsoft bekend geen nieuwe functies
1 januari 2018 ingaat. De wet maakt het moge-
werd de ondersteuning voor Office 2007
meer te zullen toevoegen aan Windows
lijk om data van mensen zonder verdenking
(zoals bekend) officieel beëindigd. Maar
Mobile (voorheen Windows Phone). Het
binnen te slepen. Hierbij mogen de AIVD en
niet voordat er met een van de laatste up-
mobiele besturingssysteem kon de enorme
MIVD zelfs doelwitten hacken om data te ver-
dates flink werd geblunderd en Outlook
concurrentie met iOS en Android niet aan
krijgen, waardoor er met dubieuze partijen in
2007 voor veel gebruikers opeens half in
en wist bovendien nooit echt aan te slaan.
uitbuitbare veiligheidslekken in programma’s
Referendum over aftapwet
De Wet op de inlichtingen- en veilig-
moet worden gehandeld. Deze veiligheidslekken hoeven niet te worden gemeld aan de softwaremaker (bijvoorbeeld Apple als een lek is verkregen om toegang te krijgen tot iPhones). Door het niet bekend hoeven maken van deze veiligheidsproblemen blijft je apparatuur kwetsbaar voor aanvallen van de AIVD, maar ook van andere hackers. Diverse instanties zoals de Raad voor het Regeringsbeleid en de Nederlandse vereniging van Journalisten hebben tevergeefs aan de bel getrokken. Initiatiefnemers hebben een referendum aangevraagd en daar genoeg steun voor gevonden. Dit referendum vindt vermoedelijk tegelijkertijd plaats met de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart 2018.
6
ENTER
RECHTSPRAAK
CHINESE TOESTANDEN IN DE DIGITALE POLDER
(TIJDELIJKE) BLOKKADE PIRATE BAY
Na een uitspraak van de rechtbank in Den Haag hebben Ziggo en Xs4all The Pirate Bay opnieuw moeten blokkeren. Het
NETWERKEN
Bethernetpoorten ASUS RT-AX88U-router
Europese Hof oordeelde eerder dat The Pirate
Hoe afhankelijker we worden van
in 2013 gelanceerde 802.11ac-signaal,
Bay op grote schaal voorziet in auteursrech-
internet, hoe groter de behoefte
dat zich vooral richtte op het bundelen
tenschending. Op grond daarvan zou een
aan stabiele verbindingen en alsmaar
van 2,4- en 5GHz-verbindingen. Het
blokkade kunnen worden afgedwongen. Die
hogere snelheden. Ontwikkelingen op
nieuwe protocol belooft tot vier maal
blokkade komt er nu dus ook weer, net zoals
dit gebied zitten dan ook in een stroom-
snellere
van 2012 tot 2014 het geval was. In 2015 werd
versnelling. De ene fabrikant richt zich
heden, tot 5962 Mbit/s. Liefhebbers van
die blokkade in hoger beroep teruggedraaid.
op mesh-netwerktechnologie, waarbij
bekabeld netwerken kunnen ook hun
Doorslaggevend daarbij was onder meer het
meerdere
dyna-
hart ophalen: de router is uitgerust met
oordeel dat zo’n blokkade het onderliggende
misch samenwerken om de hoogste
10Gbit/s-ethernetpoorten. Momenteel
probleem niet aanpakt. Het Hof vindt het
snelheid te behalen. ASUS is bezig met
wordt nog de laatste hand gelegd aan
echter totaal niet relevant of zo’n blokkade
de ontwikkeling van een router die
deze nieuwe techniek, dus het duurt
wel of niet zinvol is. Uiteindelijk moet de Hoge
puur op snelheid is gebaseerd. Hiervoor
nog wel een poosje voordat deze router
Raad beslissen of de blokkade voor altijd moet
gebruikt de RT-AX88U-router het nieuwe
in de winkels ligt. Daardoor is een prijs
worden doorgezet.
802.11ax-protocol, de opvolger van het
helaas nog niet bekend.
verbindingspunten
draadloze
overdrachtssnel-
ECHT GEZEGD Elke mail die wordt verstuurd, lokt gemiddeld 1,4 antwoordmails uit. Berichten van meer dan vijftig woorden worden al niet meer gelezen ...
DECEMBER 2017
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
Rob Doeve van het taalcentrum-VU, naar aanleiding van de conclusies over ons e-mailgedrag. Eén van deze conclusies luidde dat ‘we maar wat doen’.
7
ENTER
GADGETS
Adapters zijn de
TOEKOMST
GADGETS
Belkin Rockstar
QI MET DE PI
OP AFSTAND DRAADLOOS OPLADEN
Op nieuwe iPhones vind je geen koptelefoonpoort
Nu steeds meer apparaten via de
want zo kun je je smartphones moei-
meer terug. Dat is een ‘moedig’ besluit van Apple,
universele usb-c-aansluiting op-
lijk gebruiken tijdens het opladen. De
aldus Apple. De apparaten die onder meer de iPod hebben
laden, hoeven we minder met ver-
Pi-oplader claimt meerdere apparaten
vervangen moeten het doen met bluetooth-audio (lagere
schillende kabeltjes en adapters rond
tegelijk te kunnen opladen zolang die
audiokwaliteit en gedoe met het opladen van je koptelefoon
te lopen. Maar het kan altijd beter en
zich binnen dertig centimeter van de
of speaker), een lightning-koptelefoon die voor al je overige
de Pi-oplader (niet te verwarren met
oplader bevinden. Via een ‘beam-
apparatuur waardeloos is of een onhandige adapter vereist
de Raspberry Pi) is daar een mooi
forming’-algoritme zou de Pi op veilige
waardoor je tevens niet meer kunt opladen. Maar daar
voorbeeld van. De Pi, die nog moet uit-
wijze een magnetisch veld creëren dat
heeft Belkin een revolutionaire oplossing voor gevonden:
komen, laadt apparatuur als smart-
de accu oplaadt. Het opladen zou rede-
een adapter waarmee je je koptelefoon aansluit én tegelij-
phones en tablets draadloos op en doet
lijk snel gaan en compatibel zijn met
kertijd kunt opladen … en dat voor veertig euro. Zo kun je
dat op een andere manier dan we ge-
toestellen die draadloos opladen via Qi
onderweg ouderwets je muziek luisteren én je powerbank
wend zijn. Nu heb je een oplader die
ondersteunen. Daar vallen onder
gebruiken. Het is echter een oplossing voor een probleem
op het stopcontact is aangesloten en je
meer populaire Samsung-toestellen
dat niet zou mogen bestaan. Maar met enkele Android-
telefoon draadloos oplaadt als je hem
en de iPhone 8 en X onder. De Pi moet
fabrikanten die blindelings Apples voorbeeld volgen met
op een plaatje legt. Til je je toestel op,
‘ergens in 2018’ uitkomen voor zo’n
vergelijkbare kul-argumenten om de koptelefoonpoort te
dan stopt het opladen. Onhandig,
tweehonderd dollar.
verwijderen (behalve de eigen inkomsten), zal het probleem alleen maar groter worden. En verwarrender, als straks de winkelschappen gevuld zijn met usb-c-, lightning-, 3,5mmén bluetooth-koptelefoons. En vergeet de adapters niet!
DRAADLOOS
Meshjogge geprijsd
Google Wifi
8
Mesh-routers, waarmee je met
plaatsen. De technologie moet zorgen
meerdere verbindingspunten een
voor een snelle en stabiele verbinding.
netwerk opzet dat automatisch de snel-
Google focust met de software op de
ste route kiest, zijn behoorlijk in op-
router vooral op veiligheid, installatie-
komst. Diverse fabrikanten bieden set-
en gebruiksgemak. De router gebruikt
jes aan, waaronder eentje waarvan je
de 2,4GHz- en 5GHz-banden. Via een
het niet direct zou verwachten: Google!
technologie die band steering heet
In de VS is Google Wifi al even verkrijg-
wordt automatisch de snelste en sta-
baar, en nu dus ook in Nederland. Voor
bielste verbinding opgepikt. Google ha-
360 euro(!) krijg je drie satellieten; dat
mert er overigens op dat de router géén
zou genoeg moeten zijn voor een wo-
verkeer logt en op geen enkele manier
ning van 170 m2. Desgewenst breid je de
advertenties serveert. Je kunt er echter
set uit: losse satellieten kosten 140 euro
wel voor kiezen om diagnostische gege-
en zijn nagenoeg onbeperkt bij te
vens te versturen.
C I J F E R TJ E
15 PROCENT
Uit onderzoek van Multiscope en internetvergelijk.nl blijkt dat 15 procent van de Nederlanders weleens het wifi-netwerk van de buren gebruikt. Saillant detail: lang niet iedereen vraagt daarbij om toestemming.
ENTER
E E R ST E R E A C T I E VA N D E R E D A C T I E
EERSTE INDRUK
Jeroen de Jager Ziet meer in mixed reality
Voor specifieke toepassingen zie ik vr zeker zitten, maar het is nu zo’n gedoe. Je hebt er een dikke pc of laptop voor nodig en een hele installatie. Plus, je bent compleet van de wereld. De Oculus Go is qua gebruiksgemak al een hele vooruitgang, maar voor echt virtual reality heb je meer nodig. Daarom zie ik meer in mixed reality. Op je telefoon (of straks een mini-bril) wat je zelf voor je neus ziet mengen met digitaal gegenereerd beeld lijkt me veel handiger en minder omslachtig.
Joris Peterse Heeft al genoeg moeite met de gewone realiteit
Leuk om te zien dat vr qua prijs eindelijk toegankelijker wordt gemaakt. Dat is tot nu toe het grootste probleem bij standalone-brilletjes als de HTC Vive en Oculus Rift. Deze prijs is toegankelijker en als ik naar de specificaties kijk, is de hardware in staat een goede vr-ervaring te bieden. Deze Oculus koop ik echter nooit. Facebook, de eigenaar van Oculus, laat je dubbel betalen. Met geld én persoonsgegevens. Ik vertrouw Facebook wat dat betreft nog veel
BREEKT VIRTUAL REALITY HIERMEE ECHT DOOR?
Oculus Go
minder dan andere grootschalige dataverzamelaars als Google en Microsoft.
Lub Snoek Groot fan van de AH-dinoplaatjes
Ik vind vr interessant, maar het staat nog dusdanig in de kinderschoenen dat ik er geen fortuin aan wil uitgeven.
Facebook heeft een relatief vriendelijk geprijsde vr-bril aangekondigd: de Oculus Go. Hij moet begin volgend jaar uitkomen en de verwachte prijs is 199 dollar. Of hij ook in Nederland of Europa beschikbaar komt is nog niet duidelijk, maar reken dan op een prijs tussen 200 en 250 euro. Groot voordeel – vooral in vergelijking met goedkopere vr-headset als de Gear VR – is dat je er geen smartphone (of pc) voor nodig hebt. De Oculus Go heeft ingebouwde speakers en een eigen lcd-scherm met een resolutie van waarschijnlijk 2560 x 1440. Qua apps en software moet hij volledig compatibel zijn met de Gear VR. De vraag is of Facebook er met deze goedkopere Oculus Go voor zorgt dat vr echt gaat doorbreken, een doorbraak die er tot nu toe maar niet echt van lijkt te komen.
De mobiele en goedkopere variant van virtual reality, zoals Samsung Gear VR en nu ook Oculus Go, spreekt mij dan ook een stuk meer aan dan Oculus Rift, waar je een hele installatie voor nodig hebt. De Oculus Go maakt vr toegankelijk, maar ik weet niet of ik ’t zou kopen – ik was al van de kaart door de Google Cardboard.
Daan Doedens Gebruikt alleen een wc-bril
Virtual reality is een beetje alles of niets. Het werkt pas als de ervaring zó perfect is dat je je echt in een andere wereld waant. Dat krijg je niet voor elkaar met een bril van 200 dollar. Natuurlijk is het leuk om kleurrijke games met grappige poppetjes te spelen, maar dat is niet het eindstation van vr. Pas als uiteindelijk de grens vervaagt tussen wat echt is en wat niet, heeft vr zijn ultieme doel bereikt. Tot die tijd sla ik brillen als de Oculus Go lekker even over.
DECEMBER 2017
W W W . C O M P U T E R T O TA A L . N L
9
ENTER
spotlight
ROKU STREAMING STICK + Joris Peterse, geen zin om me scheel te betalen aan Ziggo Natuurlijk kun je voor een euro of 70 een Chromecast Ultra kopen, die in 4K afspeelt.
Techproblemen vragen een techoplossing! En in ons dagelijks techleven komen we vaak leuke nieuwe initiatieven tegen. En de prijs? Die maakt niet zoveel uit als het een geniaal idee is.
Maar voor hetzelfde geld heb je ook een Roku Streaming Stick +, een volwaardige mediaspeler die ook 4K-resolutie aankan. Draadloos zelfs. www.roku.com
SAMSUNG POWERBOT STAR WARS Daan Doedens, had ooit een Lightsaber-lamp Stofzuigen is het klusje waar ik het meest tegenop zie. Zo’n automatisch hulpje is dan fijn, maar ze zien er wel vaak uit als een ufo die niet kan vliegen. Deze van Samsung lijkt sprekend op Darth Vader – en er is er ook eentje in een Stormtrooper-uitvoering. Voor deze bad guys uit Star Wars betaal je wel respectievelijk 800 en 700 dollar. www.tiny.cc/vaderstof
NOCTUA CHROMAX.BLACK.SWAP
BIOLITE FIREPIT Lub Snoek, vindt een vuurtje in de winter heel gezellig
Jeroen Boer, houdt van een koele én stille pc
Wanneer je in de winter rond een vuurtje
Geen pc kan zonder ventilatoren en Noctua
zit, moet je doorgaans rekening houden met
maakt van oudsher prima exemplaren.
de windrichting, wil je niet in de rook zitten.
Helaas waren die wel van bruin kunststof
De BioLite FirePit is een houtkachel die zelf
gemaakt. Er zijn nu eindelijk normale
een luchtstroom kan genereren, waardoor
zwarte Noctua-ventilatoren die je met de
er geen rookvorming is. Zo kun je eindelijk
meegeleverde
echt allemaal rond het vuur zitten.
vibratiepads
een
kleur-
accentje naar keuze kunt meegeven.
www.tiny.cc/firepit
http://noctua.at
SEE.SENSE ACE Jeroen de Jager, wordt graag gezien, ook in het donker Elk najaar is het raak: mijn fietsverlichting is kapot of doet het niet door lege batterijen, dieven of vandalen. De Ace van See.Sense biedt veel licht en knippert naar gelang je gedrag op de weg. Bediening gaat via een app én je kunt je fietsgedrag uitlezen. Levering is pas vanaf volgend jaar, dus ik ga nog een jaartje door met een goedkoop lampje. https://seesense.cc
10