De.GROEN f i n e . a r t.c o l l e c t i o n DE NK TA NK
SHO O T I NG S TA R . 0 1
2
3
4
DEN K TA N K Hoe wij begonnen Frank draagt een geruststellende bril, donker montuur. Hij zit relaxed achterover in zijn stoel, zijn balpen danst tussen zijn vingers. Niek zit in een starthouding, hij lijkt klaar om een explosieve woordenstroom los te laten. Zijn grote ogen prikken de ruimte in. Chantal zit breed glimlachend aan de kop van de tafel, ontspannen maar ook alert. Zij wacht af. Tegenover haar zit Caro, de enige niet-kunstenaar in dit kleine gezelschap. Zij is de voorzitter. Ze kijkt de tafel rond, scherp, met een lichte spanning in het gezicht. Frank Koolen, curator, docent maar boven alles kunstenaar. Niek Hendrix, kunstenaar, hij heeft zijn eigen blog en is de man achter webmagazine Lost Painters. Chantal van Lieshout, kunstenaar. Zij is de jongste in dit gezelschap, (mede)initiatiefnemer van kunstenaarscollectief de Wentelteefjes uit Arnhem. Caro Delsing, gepokt en gemazeld in de kunst en cultuur, als adviseur, organisator maar ook als liefhebber. Zij zijn door ons, Marjolein de Groen en Peter Jordaan, uitgenodigd om plaats te nemen in onze denktank. Drie kunstenaars en een voorzitter. De kunstenaars ieder met hun eigen kennis en expertise. Maar ook alle drie even eigenzinnig. Drie verschillende generaties. Chantal de jongste, dan Niek en als derde en oudste Frank. Maar wat heet oud? Hij is amper de veertig gepasseerd. Caro moet alle pijlen die deze kunstenaars gaan afschieten in de denksessies in goede banen leiden. Tien uur hardop denken, Caro moet daarbij het doel voor ogen houden.
Dat doel is het maken van een jaarprogramma. Dat klinkt dan opeens weer heel saai en obligaat. Maar het ligt anders. Van deze club verwachten wij meer. Wij hebben hen gevraagd om een programma te maken dat ons gaat verrassen. Hoe zij met elkaar gesproken hebben, elkaar hebben proberen te overtuigen. Hoe ideeën geopperd zijn om vervolgens weer afgebrand te worden. Hoe constructief en destructief denken elkaar ontmoeten. Hoe beslissingen genomen worden en weer teruggedraaid. Hoe er uiteindelijk toch een blauwdruk op tafel ligt en hoe Caro daarmee aan de slag gaat. Het reilen en zeilen van denktank DE.GROEN. Voorafgaand aan het opstarten van deze denktank speelde natuurlijk een aantal ideeën in ons hoofd. In ieder geval gaat alles wat we willen doen over kunst. Kunst, kunstenaars, kunstwerken, kunstsubsidies, kunstliefhebbers, kunstverzamelaars, kunstrecensenten, kunstbeslissers, goede kunst, slechte kunst, kunstsmaak, kunsthype, opdrachtkunst, onbekende kunst, kunst beheren, museumkunst, geëngageerde kunst, elitaire kunst, community kunst, ivoren toren kunst, galeriekunst, kunstopleidingen, kunstdocenten, kunstoordeel, provocerende kunst, lieve kunst, mooie kunst, lelijke kunst, betaalbare kunst. Alles kwam voorbij in ons denken: Influencer, multi disciplinaire avonden, te gast bij, enzovoort. Ook het kunstenaarsgesprek, of de Engelse versie daarvan, de zogenaamde artist talk. 5
6
Frank Koolen (l), Chantal van Lieshout (m) en Niek Hendrix (r)
7
Wie of welke kunstinstelling, museum of kunstenaarsinitiatief heeft nog nooit zo’n artist talk georganiseerd? Ook DE.GROEN heeft dat al eerder gedaan. Het kunstenaarsgesprek is al vaak gevoerd op honderden plekken met honderden kunstenaars. Ongetwijfeld van supergoed en inspirerend tot waanzinnig slecht en volledig mislukt. Uiteindelijk werd de opdracht die wij meegaven aan de drie kunstenaars: maak een avondprogramma van ongeveer twee uur waarin het kunstenaarschap, de kunst zelf en de ontmoeting op een bijzondere manier centraal staan. Het is aan deze drie kunstenaars om een goed en origineel plan neer te leggen. Zij moeten met hun ideeën zijwegen van zijwegen inslaan. Zij gaan horizontale verbindingen maar ook verticale verbindingen leggen en hun netwerken aanspreken. Uiteindelijk willen wij een plan op het scherp van de snede, maar wel een plan dat haalbaar is.
8
De denktank als snelkookpan Een hypergeconcentreerde ontmoeting tussen vier mensen. Natuurlijk is er een agenda opgesteld. Dat is nodig. Tegelijkertijd is een agenda ook een keurslijf waarbinnen het gesprek gevoerd wordt. Gelukkig meanderde het gesprek voortdurend alle kanten op. Inderdaad werden vele zijwegen ingeslagen. Af en toe sloeg de vlam in de pan. Terwijl de één zijn gedachten met tomeloze energie op tafel smeet, waren de anderen meer aan het bespiegelen en probeerden zij die ideeën te ordenen en te benoemen. De sfeer was open en alles werd uitgesproken. Al snel werd duidelijk dat Chantal, Niek en Frank als kunstenaars spraken en hun plannen en gedachten als kunstenaars ordenen. Van vergadertaal en vakjargon was geen sprake. In het begin werd er niet direct vanuit de door ons gestelde vraag gedacht. Het ging over persoonlijke opvattingen over het kunstenaar zijn en
hoe zij zich bewegen in het landschap van de kunst. De een meer als individu, de ander niet alleen als kunstenaar maar ook als docent. Mede door toedoen van de voorzitter schoof het gesprek langzaam naar de plek waarvoor zij hier bij elkaar zaten. Niek heeft het bijna fotografische vermogen om allerlei activiteiten en evenementen die ooit en waar dan ook door kunstenaars of culturele instellingen georganiseerd zijn, op te roepen. Hij zet deze dan af tegen wat er bij DE.GROEN zou kunnen plaatsvinden. Daarbij spreekt hij ook direct zijn oordeel uit. Frank spiegelt meer, spreekt achteloos inspirerende oneliners uit die direct aanzetten tot nadenken. Chantal blijft bij alles wat zij zegt heel dicht bij zichzelf, hoe zij dingen ziet en ervaart en wat bij DE.GROEN zou kunnen gebeuren. De voorzitter geeft alle ruimte. Zo nu en dan brengt zij ordening aan in wat gezegd is en maakt zij notities. Het werd een enerverende en wervelende middag vol woorden, wegen en dwaalwegen maar aan het einde van de middag lag er een plan. Een concreet plan dat ontstaan is uit de lange rij van gedachten en woorden die de drie kunstenaars die middag uitspraken. Hieronder staan er een paar. - Kunst is problemen veroorzaken en die vervolgens oplossen…… - Kunst is ook het gesprek en niet alleen het werk aan de muur…… - We zitten liever op de gekte van iets of iemand…… - Het is geen invuloefening maar uiteindelijk willen we wel een programma…… - Je bent toch de huiskamer voor de Arnhemse kunst…… - Niets is in beton gegoten……
- Het fijnste is dat je een soort wauw gevoel hebt waardoor je weer terug wilt komen…… - Steekwoorden opschrijven wat zo’n avond kan zijn…… - Actie-reactie gesprekken, de gesprekken uitrekken over een langere periode…… - Een soort estafette-gesprekken, een soort feuilletonachtige volgorde…… - Een rode draad leggen, een gesprek door de tijd heen…… - Liefdevol en kritisch, hardop kijken…… - Het is een genereus gebaar om het publiek te betrekken bij wat de kunstenaar vertelt…… - Je hoopt dat de kunstenaar er op de juiste manier mee vandoor gaat…… - Estafette-vraag om een breder discours binnen te halen…… - Actie en reactie op een fundamenteel niveau…… - De vraag doorgeven…… - Meerduidig naar een werk kijken…… - Een poëziealbum…… - Een logboek…… - Je laat het publiek eerst een tijd naar het werk kijken…… - Er is meer tussen het schilderij en de spijker…… - Een verrassingselement om de avond af te sluiten…… - Ongemakkelijke situaties creëren…… - Huiskamer…… - Menselijke aspecten van het kunstenaarschap, waar zit de twijfel…… - Poëziealbum vol vragen in estafettevorm…… - Het mislukte kunstwerk, kunstbloopers…… - Estafette, mooie duetten samenstellen…… 9
- Interesse van de lokale kunst waarborgen…… - Een dame die a capella gaat zingen aan het einde van de avond…… Aan het einde van de sessie werd uit dit alles een concreet plan gedestilleerd dat er als volgt uitziet: Tijdens alle avonden staat een werk van een kunstenaar centraal. Hij of zij neemt dit werk mee naar de avond. Dit werk is het startpunt voor het gesprek tussen de twee kunstenaars. Een gesprek dat maximaal een uur duurt en waarbij natuurlijk ruimte is voor verbreding naar andere onderwerpen. Tijdens de denktanksessie werd regelmatig gerefereerd aan een actie en reactie en werd de term estafette-gesprek geïntroduceerd. Het idee was om tussen alle avonden een samenhang te creëren. Daarbij altijd denkend vanuit een werk dat de kunstenaar meeneemt. Zo’n schema ziet er als volgt uit: Eerste avond: Kunstenaar A gaat in gesprek met kunstenaar B die een werk meeneemt. Tweede avond: Kunstenaar B gaat in gesprek met kunstenaar C die een werk meeneemt. Derde avond: Kunstenaar C gaat in gesprek met kunstenaar D die een werk meeneemt. De serie gesprekken zet zich op deze manier voort tot maximaal twaalf avonden. De denktank gaat in de tweede sessie dit plan verder vormgeven.
10
Denktank tweede sessie Frank, Chantal en Niek hebben van Caro huiswerk meegekregen. Het is de bedoeling dat in deze bijeenkomst het voorstel geconcretiseerd wordt. Alle ideeën en voorstellen uit de eerste sessie passeren nog eens de revue. In korte discussies wordt er een nieuwe lijst opgesteld met ideeën die het jaarprogramma gestalte moeten geven. - Het publiek krijgt bij binnenkomst een cocktail die is bedacht door de kunstenaar. - Het meegenomen werk kan bekeken worden. - Een master of ceremony leidt de avond in. - Dan begint het gesprek tussen de twee kunstenaars. - Mogelijk is er een korte pauze in het gesprek. - Gesprek gaat misschien over in een brede discussie met het publiek. - Bij elke avond wordt een performer/ performance gezocht als afsluiting. - De master of ceremony sluit het gesprek af en kondigt een performance aan. - Er komt lijst met honderd vragen als ondersteuning van het gesprek.* - Met regelmaat wordt via een beamer beeldmateriaal getoond. - Afsluiting met overdragen van het logboek aan de kunstenaar die de volgende keer terugkomt. Tijdens de sessie is er een discussie over de titel van het jaarprogramma. Wij, Marjolein en Peter, roepen in herinnering dat tijdens de eerste sessie de woorden ‘liefdevol en kritisch’ werden gebruikt. ‘Liefdevol en kritisch’ dekt de lading. Een ogenschijnlijke tegenstelling in drie woorden
gevangen. Dit zal het motto worden van de reeks gesprekken. Het tweede deel van deze sessie gaat over de kunstenaars die uitgenodigd worden om met elkaar in gesprek te gaan. Er volgt een rumoerige discussie waarin meer dan honderd namen vallen. Over wie wel en wie niet met elkaar in gesprek gaan. Bijzonder speculatief, vermoedens worden uitgesproken, gekoppelde setjes worden afgewezen of juist enthousiast begroet. Uiteindelijk ligt er een lijst waar iedereen zich in kan vinden. De meeste kunstenaars die met elkaar in gesprek gaan, hebben elkaar niet eerder ontmoet. Met alles is rekening gehouden. Generaties, mannen, vrouwen, kleur enzovoort. De voorzitter gaat aan de hand van al deze voorstellen de kunstenaars benaderen en een planning maken.
De voorzitter, Caro Delsing, heeft in korte tijd een gedegen schema opgesteld. Brieven zijn geschreven en kunstenaars benaderd. Kunstenaars zeggen toe of haken af. Uiteindelijk heeft Caro een planning en programma in elkaar gezet. Gesprekken met de kunstenaars, performances en masters of ceremony, data. Alles is vastgelegd. De denktank vindt het belangrijk dat de eerste avond geopend wordt met een gesprek van een van de initiatiefnemers van DE.GROEN en een kunstenaar. Daarom zal Peter Jordaan het eerste gesprek voeren met Gijs Frieling.
11
*
DE H ON DE R DV R AG E N L I J S T
Hoe start je je maakproces? Hoe bereid je een werk voor? Waar vind je je materiaal? Wanneer is iets af? Kan je een slecht werk doen kantelen naar een goed werk? Hoe ziet een gemiddelde atelier dag er uit? Welke bijbaantjes heb je (gehad)? Welk werk heb je nooit kunnen realiseren? Met wie zou je willen dineren? Wat was het meest waardevolle advies dat je ooit gekregen hebt? Wat is een probleem waar je in je praktijk tegenaan loopt? Als de wereld zou vergaan, welk kunstwerk zou dan gered moeten worden van de Apocalyps? Naam, geboorte datum, geboorteplaats, woonplaats, werkplaats? Lievelingskleur, lievelingsgetal? Wat is de gekste hobby die je ooit hebt gehad? Wat doe je naast je autonome praktijk? Wat is je favoriete muziek van het moment? Welke film, serie, boek of podcast zou je echt iedereen aanraden? Wat eet je het liefst wanneer je druk bent met deadlines? Wat is jouw favoriete materiaal om mee te werken? Op welke locatie zou je het liefst willen werken (buitenland, hutje op de hei, een grot)? Op welke prestatie ben je het meest trots? Wat is je meest gefaalde werk? Tegen wie kijk je op? Een maand ongestoord in je atelier werken of een maand op vakantie, wat zou je doen? Met wie zou je graag nog eens samenwerken? Welk kunstwerk verafschuw je? Wat doe je als je vastloopt in je proces? Wat is het meest persoonlijke werk dat je ooit maakte? Wat is je diepste wens? Wat zou je willen veranderen? Wat doe je anders? Wat ga je morgen doen? Dingen goed doen of goede dingen doen? Wanneer zag je voor het laatst de zee? Wat is de beste beslissing die je ooit hebt genomen? Wat was het eerste waar je vandaag aan dacht? Wat ben je aan het uitstellen? Als je iedereen op aarde een bericht stuurt, wat staat er in? Wat moet je laten repareren? Waar geef je je meeste geld aan uit? Als je je jonge zelf advies zou geven, welk advies? Wat zou je nooit weggooien? Waar zou je 5 jaar geleden meer tijd aan besteed willen hebben? Wat heb je geprobeerd dat je nooit meer gaat doen? Wat vind je van je woonplaats? Wat motiveert je om elke dag aan het werk te gaan? Wat was de moeilijkste beslissing? Wie heb je als laatste uitgescholden? Wat is je ochtendritueel? Welk slecht advies heb je wel eens opgevolgd? Waar en wanneer krijg je de beste ideeën? 12
Hoe laat ging je gisteren slapen? Als je een kunstwerk (uit heden of verleden) mocht kiezen om te hebben, welke zou dat zijn? Heb je wel eens de hoop verloren? Wat is de beste vraag die jou ooit gesteld is? Wat was je geworden als je geen kunstenaar was? Welk boek zou je iedereen aanraden en waarom? Als je een kleur mocht kiezen die geen onderdeel van het spectrum meer zou uitmaken, welk was dat? Wat was je beste atelierbezoek ooit? Wat was je vervelendste atelierbezoek ooit? Zijn je ouders wel eens op je atelier geweest? Wat is de grootste gemiste kans uit je carrière? Wat is op dit moment je meest favoriete materiaal? Naar welke muziek luister je tijdens het werken? Als je een dag kon ruilen met een ander non-fictief mens, wie zou dat zijn? Als je een dag kon ruilen met een fictief mens, wie zou dat zijn? Als je een dag kon ruilen met een dier of voorwerp, wat zou dat dan zijn? Heb je een gouden regel? Wat is je favoriete museumwinkel? Wandelen of fietsen? Welke docent heeft jou veel geleerd? Welke dag is je beste atelier dag in de week? Wat is favoriete werkplaats (EKWC/Beeldenstorm)? Welk lied zou je elke dag kunnen horen? Wat was je meest onterechte kritiek ooit? Is er wel eens een werk beschadigd door een natuurkracht? Als je zou kunnen tijdreizen, naar welke tijd zou je gaan? Als je jezelf zou kunnen teleporteren, waarheen zou je gaan? Wat is je grootste angst? Wat is je favoriete kledingstuk? Waarvan zou je een tattoo willen? Denk je dat alle oorlog ooit de wereld uit zal zijn? Wie zou je een klap in het gezicht willen geven? Met wat voor pen schrijf je meestal? Welke sport vind je leuk om te beoefenen? Welke sport vind je leuk om te kijken? Wat doe je als er een gat in je sok zit? Wat is je favoriete transportmiddel? Wat is de meest impulsieve aankoop die je ooit hebt gedaan? Wat vergeet je vaak? Wat moet je eigenlijk nog doen? Waar kun jij je boos over maken? Waar word je verdrietig van? Waar heb je (vannacht) over gedroomd? Wat is je favoriete hangplek? Op welke plek kun jij je het beste concentreren? Welke subsidies heb je gekregen? Welke prijs zou je willen winnen? Als je iets zonder consequenties in de fik mocht steken, wat zou dat zijn? Wie ken je al erg lang? Wie bel je als je overstuur bent? Heb je allergieën, welke en hoe uiten deze zich? Welk mens, dier of ding zou je een dagje willen zijn? Wat eet/ drink je op atelier?
13
C OL OF ON Deze publicatie is een verslaglegging van de denktank ter voorbereiding van de estafettegesprekken LIEFDEVOL EN KRITISCH 2021-2022. Idee en samenstelling : Marjolein de Groen en Peter Jordaan Denktank : Niek Hendrix, Frank Koolen en Chantal van Lieshout Coördinatie : Caro Delsing Tekst : Peter Jordaan Basis layout en typografie : Sinds 1416 Vormgeving : Oscar Lourens Druk : Drukwerkdeal, Deventer Collectie DE.GROEN bedankt de Gemeente Arnhem en Provincie Gelderland voor hun financiële ondersteuning.
Arnhem, september 2021 Collectie DE.GROEN Weverstraat 40 6811 EM Arnhem www.collectiedegroen.nl
14
15
PROGRA MM A 10-06-2021 : PETER JORDAAN X GIJS FRIELING performance Frank Koolen 24-06-2021 : GIJS FRIELING X RAQUEL VAN HAVER performance Mireille Tap 30-09-2021 : RAQUEL VAN HAVER X EVA SPIERENBURG performance Eugenie Boon 21-10-2021 : EVA SPIERENBURG X MELANIE MARIA performance Peter Fengler 11-11-2021 : MELANIE MARIA X VIBEKE MASCINI performance Gijsje Heemskerk 25-11-2021 : VIBEKE MASCINI X SIMON WALD LASOWSKI performance Broken Toaster Records 16-12-2021 : SIMON WALD LASOWSKI X ROY VILLEVOYE performance Pierre Estourgie 13-01-2022 : ROY VILLEVOYE X IDE ANDRÉ performance Jaap Blonk 27-01-2022 : IDE ANDRÉ X LIEVEN SEGERS performance Jaap Kroneman 24-02-2022 : LIEVEN SEGERS X CHANTAL VAN LIESHOUT performance Quinten Dierick 24-03-2022 : CHANTAL VAN LIESHOUT X HELMUT SMITS performance Kim David Bots 21-04-2022 : HELMUT SMITS X ARASH FAKHIM performance Willem de Haan
MEI 2021