Citymag #104 (Σεπτέμβριος 2026)

Τεύχος #104

City mag

Σεπτέμβριος 2026 www.citymagthess.gr

ΠΩΣ ΘΕΛOYME ΝΑ ΕΙΝΑΙ. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΟ 2035;. Ο χάρτης του μεγάλου μετασχηματισμού: η πόλη που ξαναχτίζεται,. ο νέος αστικός ορίζοντας, η επόμενη Θεσσαλονίκη..

Το τεύχος

#100 θα αργήσει

λίγο (για καλό σκοπό)

Your free guide to urban and suburban fine living

Δημιουργικοί άνθρωποι, ενδιαφέρουσες ιστορίες, ιδέες & απόψεις, οδηγός στην πόλη και όλο το talk of the town της Θεσσαλονίκης

Γιατί να μένεις στο σκοτάδι;

Σκάναρε το QR code

και ακολούθησε το Citymag στο facebook

ΠΩΣ ΘΑ ΘΕΛΑΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΣ; Γράφει ο Άγγελος Ν. Βάσσος

Υπάρχουν πόλεις

YOUR FREE GUIDE TO URBAN & SUBURBAN FINE LIVING

005

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Ιδιοκτησία — Έκδοση

Διευθυντής/ Creative Art Director

Άγγελος Ν. Βάσσος angelos@citymagthess.gr Σύμβουλος Ανάπτυξης

Γιάννης Παπαδημητρίου john@citymagthess.gr Υπεύθυνη Πωλήσεων

Ιωάννα Κατσαρού ioanna@citymagthess.gr Επικοινωνία

www.citymagthess.gr Σύνταξη

contact@citymagthess.gr Ατζέντα εκδηλώσεων

agenda@citymagthess.gr Εμπορικό τμήμα

adv@citymagthess.gr CitymagThess Citymagthess @citymag_thess issuu.com/citymagthess Εκτύπωση

Editorial

ThessPrint ΑΕ Απαγορεύονται η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή η απόδοση του περιεχομένου του περιοδικού με οποιονδήποτε τρόπο –μηχανικό, ηλεκτρονικό, φωτοτυπικό, ηχογράφησης ή άλλο– χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη (νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα). Οι απόψεις των σχολιογράφων είναι προσωπικές και δεν απηχούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της διεύθυνσης του περιοδικού.

που αλλάζουν επειδή ένα μεγάλο έργο μετακινεί τον ορίζοντά τους. Και υπάρχουν πόλεις που αλλάζουν επειδή, λίγο λίγο, πολλά διαφορετικά πράγματα αρχίζουν να λειτουργούν ως μέρη της ίδιας ιστορίας. Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται σήμερα στη δεύτερη κατηγορία. Το 2035 δεν είναι μια μακρινή ημερομηνία στον ορίζοντα. Είναι ένας τρόπος να κοιτάξουμε τη Θεσσαλονίκη που ήδη διαμορφώνεται: μέσα από τις νέες υποδομές, τις επεκτάσεις του μετρό, τις μεγάλες αναπλάσεις, τις αλλαγές στον δημόσιο χώρο, το πράσινο, το παραλιακό μέτωπο, το λιμάνι, τον σιδηρόδρομο, τα πανεπιστήμια, τις νέες επενδύσεις και τις γειτονιές που αρχίζουν να αποκτούν διαφορετικό ρόλο στον χάρτη της πόλης. Αυτή η ειδική έκδοση του Citymag δεν είναι ακόμη ένα τεύχος. Δεν ακολουθεί τη γνώριμη αρχιτεκτονική των μόνιμων στηλών μας ούτε επιχειρεί να χωρέσει την πόλη σε μια σειρά από επιμέρους θέματα. Είναι μια έκδοση που σχεδιάστηκε για να διαβαστεί ολόκληρη, από την πρώτη ώς την τελευταία σελίδα, σαν ένα ενιαίο αφήγημα. Τα κεφάλαιά της δεν είναι απλώς διαφορετικές θεματικές ενότητες. Είναι διαφορετικές όψεις της ίδιας μεγάλης αλλαγής.

Και αυτή η αλλαγή έχει μία λέξη-κλειδί: σύνδεση. Η σύνδεση των γειτονιών. Η σύνδεση του κέντρου με τα δυτικά. Η σύνδεση της πόλης με τη θάλασσα. Η σύνδεση του λιμανιού με τον σιδηρόδρομο και τα δίκτυα μεταφορών. Η σύνδεση των πανεπιστημίων με την οικονομία και την καινοτομία. Η σύνδεση του δημόσιου χώρου με την καθημερινή ζωή. Η σύνδεση της ιστορίας με το μέλλον.

Ίσως αυτή να είναι, τελικά, η πιο ουσιαστική μεταβολή που συντελείται σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Επί δεκαετίες, η πόλη μεγάλωνε προσθέτοντας κομμάτια. Νέες περιοχές, νέες λεωφόροι, νέες

χρήσεις, νέες υποδομές. Συχνά όμως χωρίς να υπάρχει ένας αρκετά ισχυρός μηχανισμός που να τα συνδέει μεταξύ τους. Τώρα, για πρώτη φορά εδώ και πολύ καιρό, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο να δημιουργηθούν νέα πράγματα. Είναι να αποκτήσουν μεταξύ τους σχέση.

Γι’ αυτό και στις σελίδες που ακολουθούν δεν θα βρείτε έναν κατάλογο έργων. Δεν θα βρείτε ένα τεχνικό δελτίο ούτε μια παράθεση χρονοδιαγραμμάτων και προϋπολογισμών. Προσπαθούμε να δούμε πίσω από τα έργα. Να καταλάβουμε τι σημαίνουν για την πόλη, τι αλλάζουν στην οικονομία της, πώς επηρεάζουν την καθημερινότητα και, κυρίως, αν μπορούν να λειτουργήσουν ως κομμάτια ενός μεγαλύτερου σχεδίου.

Πού μπορείτε να μας βρίσκετε:

Αν είστε αναγνώστης και διαπιστώσατε ότι το Citymag εξαντλήθηκε στα σημεία διανομής ή αν είστε επαγγελματίας και θα θέλατε να φιλοξενείτε το Citymag στην επιχείρησή σας, επικοινωνήστε μαζί μας στο contact@citymagthess.gr

Δείτε τα σημεία διανομής του Citymag (σε έναν δυναμικό κατάλογο που ανανεώνεται διαρκώς) σκανάροντας με το smartphone σας το QR code που ακολουθεί:

Επειδή η πόλη του 2035 δεν θα κριθεί από το πόσα έργα θα έχουν ολοκληρωθεί. Θα κριθεί από το εάν αυτά τα έργα θα έχουν καταφέρει να κάνουν τη Θεσσαλονίκη πιο συνεκτική, πιο προσβάσιμη, πιο πράσινη, πιο εξωστρεφή, πιο λειτουργική και, τελικά, πιο ανθρώπινη.

Αυτός είναι

Μπορείτε να βρείτε, ακόμη, το Citymag στο lounge της Aegean Airlines στο Αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» (σε έντυπη μορφή), αλλά και ψηφιακά, ως e-book, ακριβώς όπως τυπώνεται στο χαρτί.

ο λόγος ύπαρξης αυτής της έκδοσης. Το Citymag θέλει να είναι κάτι περισσότερο από ένας καθρέφτης της πόλης. Θέλει να είναι μέρος της συζήτησης για την πόλη. Να καταγράφει όσα συμβαίνουν, αλλά και να θέτει ερωτήματα για όσα πρέπει να συμβούν. Να μετατρέπει την πληροφορία σε γνώση και τη γνώση σε δημόσιο διάλογο.

Η Θεσσαλονίκη του 2035 δεν έχει υπάρξει ακόμη. Χτίζεται τώρα. Και το πώς θα μοιάζει δεν είναι υπόθεση μόνον όσων σχεδιάζουν και υλοποιούν τα έργα. Είναι υπόθεση όλων μας.

Ας τη διαβάσουμε, λοιπόν, όχι ως μια πόλη που περιμένει να αλλάξει, αλλά ως μια πόλη που ήδη μαθαίνει να συνδέεται. ✷

Παρακαλούμε ανακυκλώστε μετά την ανάγνωση

Κείμενα αφιερώματος:

Η συγκυρία

006-007

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Άγγελος Ν. Βάσσος

#Η ΙΔΕΑ ΘΕΣΣΑΛΟ 2035: ΜΙΑ ΕΠΑΝΕΦ ΤΟΝ ΕΑΥ

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΟΝΙΚΗ ΙΑ ΠΟΛΗ ΦΕΥΡΙΣΚΕΙ ΥΤΟ ΤΗΣ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η συγκυρία

008

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Υπήρξε μια εποχή που η Θεσσαλονίκη συζητούσε κυρίως για όσα δεν έγιναν. Για τα έργα που καθυστέρησαν, τις χαμένες επενδύσεις, τις ανεκμετάλλευτες δυνατότητες και τις ευκαιρίες που μεταφέρονταν διαρκώς στο μέλλον. Σήμερα, για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, η εικόνα αλλάζει ουσιαστικά. Δεν πρόκειται απλώς για μια περίοδο έντονης κατασκευαστικής δραστηριότητας, αλλά για μια συνολική μετάβαση. Υποδομές, ιδιωτικές επενδύσεις, τουρισμός, πολιτισμός και δημόσιος χώρος εξελίσσονται ταυτόχρονα, δημιουργώντας ένα νέο παραγωγικό και αστικό μοντέλο. Η Θεσσαλονίκη δεν μεταμορφώνεται μόνον επειδή χτίζει περισσότερο. Μεταμορφώνεται επειδή, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, διαφορετικοί τομείς της οικονομίας και της πόλης κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.

#01 Υποδομές: Η μεγαλύτερη ανασυγκρότηση των τελευταίων πενήντα ετών Η λειτουργία του μετρό αποτέλεσε το σημείο καμπής. Με την ολοκλήρωση της επέκτασης προς την Καλαμαριά, το δίκτυο αποκτά δεκαοκτώ σταθμούς και επαναπροσδιορίζει τις μετακινήσεις μέσα στην πόλη. Παράλληλα, προχωρούν έργα που αλλάζουν ολόκληρη τη μητροπολιτική γεωγραφία: το FlyOver στην Περιφερειακή Οδό, η ανάπλαση της ΔΕΘ, η ενοποίηση του παραλιακού μετώπου, η ανάπλαση της πλατείας Αριστοτέλους, οι νέοι ποδηλατόδρομοι, οι αναβαθμίσεις του λιμανιού, οι εκσυγχρονισμοί στο αεροδρόμιο, οι νέες σχολικές και νοσοκομειακές υποδομές, καθώς και μεγάλα αντιπλημμυρικά και περιβαλλοντικά έργα. Η πόλη αποκτά σταδιακά χαρακτηριστικά σύγχρονης ευρωπαϊκής μητρόπολης, όπου οι υποδομές δεν εξυπηρετούν μόνο την κυκλοφο-

ρία, αλλά δημιουργούν νέα οικονομική αξία.

#02 Επενδύσεις: Η επιστροφή του ιδιωτικού κεφαλαίου Η Θεσσαλονίκη προσελκύει πλέον επενδύσεις που μέχρι πριν από λίγα χρόνια κατευθύνονταν σχεδόν αποκλειστικά στην Αθήνα. Διεθνείς ξενοδοχειακές αλυσίδες επενδύουν στο ιστορικό κέντρο και στο παραλιακό μέτωπο. Νέα κτήρια γραφείων δημιουργούνται για να στεγάσουν εταιρείες τεχνολογίας και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, ενώ παλαιά βιομηχανικά συγκροτήματα μετατρέπονται σε μικτές αναπτύξεις με κατοικίες, γραφεία, εμπορικές χρήσεις και πολιτιστικούς χώρους. Τα logistics εξελίσσονται σε έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της περιφερειακής οικονομίας, αξιοποιώντας τη στρατηγική θέση του λιμανιού και τη σύνδεσή του με τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Ταυτόχρονα, η πόλη ενισχύει το τεχνολογικό της οικοσύστημα. Πολυεθνικές εταιρείες εγκαθιστούν κέντρα ανάπτυξης λογισμικού και καινοτομίας, αξιοποιώντας το υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό που παράγουν τα πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης. Το αποτέλεσμα είναι μια οικονομία περισσότερο εξωστρεφής, διαφοροποιημένη και λιγότερο εξαρτημένη από τους παραδοσιακούς κλάδους.

#03 Τουρισμός: Από city break, ολοκληρωμένος προορισμός Ο τουρισμός δεν αποτελεί πλέον μια συμπληρωματική δραστηριότητα για τη Θεσσαλονίκη. Μετατρέπεται σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας της. Οι νέες ξενοδοχειακές επενδύσεις αναβαθμίζουν το επίπεδο των διαθέσιμων καταλυμάτων, ενώ η συνε-

Ποια πόλη θέλουμε

Η συγκυρία

010

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

χής ενίσχυση των διεθνών αεροπορικών συνδέσεων διευρύνει σημαντικά τις αγορές προέλευσης επισκεπτών. Η πόλη αναπτύσσει δυναμικά τον συνεδριακό τουρισμό, αξιοποιώντας τόσο τις νέες ξενοδοχειακές υποδομές όσο και τη μελλοντική ανάπλαση της ΔΕΘ. Παράλληλα, η κρουαζιέρα ενισχύει σταδιακά την παρουσία της στο λιμάνι, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για την τοπική οικονομία. Η αγορά των βραχυχρόνιων μισθώσεων αλλάζει τον αστικό χάρτη, αναζωογονώντας ολόκληρες περιοχές, αλλά και, ταυτόχρονα, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για την κατοικία και την κοινωνική συνοχή. Η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν είναι πλέον η προσέλκυση περισσότερων επισκεπτών, αλλά η διαχείριση μιας βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης.

#04 Πολιτισμός: Η πόλη που επενδύει στην ταυτότητά της Η πολιτιστική δυναμική της Θεσσαλονίκης υπήρξε πάντοτε ένα από τα μεγαλύτερα συγκριτικά της πλεονεκτήματα. Σήμερα, όμως, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ως εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης και διεθνούς προβολής. Τα μουσεία της πόλης ανανεώνουν το πρόγραμμά τους, η Biennale Σύγχρονης Τέχνης ενίσχυσε έτι περαιτέρω τον διεθνή της χαρακτήρα, ενώ το Φεστιβάλ Κινηματογράφου εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς θεσμούς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η ανάπλαση της ΔΕΘ φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν νέο εκθεσιακό και συνεδριακό κόμβο, ενώ δεκάδες μικρότερα φεστιβάλ μουσικής, γαστρονομίας, ντιζάιν και σύγχρονου πολιτισμού εμπλουτίζουν το πολιτιστικό ημερολόγιο της πόλης. Η Θεσσαλονίκη δεν επιχειρεί να ανταγωνιστεί άλλες ευρωπαϊκές πόλεις σε μέγεθος. Επενδύει στην αυθεντικότητα, τη δημιουργικότητα και τη μοναδική πολιτιστική της ταυτότητα.

#05 Αστική ζωή: Η νέα καθημερινότητα Οι μεγάλες αλλαγές δεν αποτυπώνονται μόνο στους δείκτες ανάπτυξης. Φαίνονται κυρίως στην καθημερινότητα. Οι γειτονιές γύρω από τους σταθμούς του μετρό αποκτούν νέα δυναμική. Νέα καταστήματα, κατοικίες, χώροι εργασίας και υπηρεσίες αλλάζουν τις τοπικές αγορές. Οι ποδηλατόδρομοι επεκτείνονται, νέοι δημόσιοι χώροι δημιουργούνται, οι αναπλάσεις πλατειών και πάρκων βελτιώνουν την ποιότητα ζωής, ενώ το παραλιακό μέτωπο έχει όλες τις προϋποθέσεις για να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους δημόσιους χώρους της Μεσογείου. Παράλληλα, νέες αστικές προκλήσεις αναδεικνύονται: η αύξηση των τιμών κατοικίας, η ανάγκη για περισσότερους ελεύθερους χώρους, η κλιματική ανθεκτικότητα και η εξασφάλιση μιας πόλης προσβάσιμης για όλους. Η πραγματική επιτυχία της Θεσσαλονίκης δεν θα κριθεί μόνον από το ύψος των επενδύσεων ή τον αριθμό των έργων που ολοκληρώνονται. Θα κριθεί από το εάν οι κάτοικοί της θα νιώσουν ότι η ζωή τους γίνεται πιο εύκολη, πιο δημιουργική και πιο ποιοτική.

Η επόμενη δεκαετία Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία. Για πρώτη φορά εδώ και πολλές δεκαετίες, έργα υποδομής, ιδιωτικά κεφάλαια, τουρισμός, πολιτισμός και αστική αναγέννηση εξελίσσονται ταυτόχρονα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μια νέα αναπτυξιακή εποχή. Η πρόκληση δεν είναι πλέον να ξεκινήσει η αλλαγή — αυτή έχει ήδη ξεκινήσει. Το πραγματικό στοίχημα είναι να αποκτήσει διάρκεια, συνοχή και όραμα, ώστε η πόλη να μη γίνει απλώς μεγαλύτερη ή πλουσιότερη, αλλά ουσιαστικά καλύτερη για όσους ζουν, εργάζονται, επενδύουν και δημιουργούν σε αυτήν. ✷

Δημόσιος χώρος 012-013 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

#1 Η ΠΟΛΗ ΞΑΝΑΚΕΡ ΤΟΝ ΔΗΜ ΧΩΡΟ.

ΕΡΔΙΖΕΙ ΜΟΣΙΟ

Ποια πόλη θέλουμε

;

Από την ανάπτυξη στην ποιότητα ζωής

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΧΤΙΣΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Δημόσιος χώρος

014

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Είναι να επιστρέψει περισσότερο χώρο στους ανθρώπους της.

Λίγο μετά τις εννέα το πρωί, η πλατεία Αριστοτέλους μοιάζει να συμπυκνώνει ολόκληρη τη Θεσσαλονίκη. Στην άκρη της πλατείας, απέναντι από τον Θερμαϊκό, μια ομάδα επισκεπτών σηκώνει τα κινητά της τηλέφωνα για την πρώτη φωτογραφία της ημέρας. Λίγα μέτρα πιο πίσω, ένας υπάλληλος διασχίζει βιαστικά την πλατεία, κοιτάζοντας το ρολόι του. Ένας διανομέας περνά ανάμεσα στους πεζούς, ένας ηλικιωμένος κάθεται στο ίδιο παγκάκι όπου κάθεται σχεδόν κάθε πρωί τα τελευταία είκοσι χρόνια, δύο φοιτητές συζητούν καθώς κατευθύνονται προς την πανεπιστημιούπολη και μια μητέρα αφήνει το παιδί της να κυνηγήσει τα περιστέ-

ρια μπροστά από το άγαλμα του Αριστοτέλη. Η εικόνα επαναλαμβάνεται καθημερινά. Κι όμως: δύσκολα συνειδητοποιεί κάποιος ότι βρίσκεται σε έναν από τους πιο πυκνοκατοικημένους αστικούς ιστούς της Ευρώπης, σε μια πόλη που επί δεκαετίες αναπτυσσόταν με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από εκείνους με τους οποίους δημιουργούσε δημόσιους χώρους. Αρκεί να απομακρυνθεί κάποιος λίγα μόνο λεπτά από την πλατεία, για να το διαπιστώσει. Προς τα ανατολικά, η έκταση της Διεθνούς Έκθεσης εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ενιαίους χώρους στο κέντρο της πόλης, αλλά πα-

Η Αριστοτέλους δεν είναι απλώς η πιο αναγνωρίσιμη πλατεία της Θεσσαλονίκης. Είναι το σημείο όπου συναντώνται καθημερινά επισκέπτες, κάτοικοι, εργαζόμενοι και φοιτητές — ένας ζωντανός καθρέφτης της πόλης και της νέας σχέσης της με τον δημόσιο χώρο.

Ποια πόλη θέλουμε

;

ραμένει μέχρι σήμερα ένας χώρος με περιορισμένη καθημερινή διαπερατότητα. Προς τα δυτικά, η πλατεία Δημοκρατίας εξακολουθεί να λειτουργεί περισσότερο ως κυκλοφοριακός κόμβος παρά ως τόπος παραμονής. Βορειότερα, η πλατεία Διοικητηρίου δεν κατάφερε να αποκτήσει τον ρόλο που δικαιολογεί η ιστορική της θέση. Και νοτιότερα, στην πλατεία Ελευθερίας, ένας τόπος με τεράστιο ιστορικό βάρος προσπαθεί να αποκτήσει τη μορφή που του αρμόζει. Εκ πρώτης όψεως, όλα αυτά μοιάζουν με διαφορετικές ιστορίες. Δεν είναι. Αποτελούν κεφάλαια της ίδιας αφήγησης. Της προσπάθειας της Θεσσαλονίκης να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με τον δημόσιο χώρο.

Δημόσιος χώρος

016

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Για πολλά χρόνια, η δημόσια συζήτηση γύρω από τη Θεσσαλονίκη κυριαρχήθηκε από τα μεγάλα έργα υποδομής. Το μετρό. Το FlyOver. Η επέκταση του λιμανιού. Οι οδικοί άξονες. Οι σιδηροδρομικές συνδέσεις. Και δικαίως: η πόλη είχε ανάγκη από σύγχρονες υποδομές μεταφορών, έπειτα από δεκαετίες καθυστερήσεων και αναβολών. Την ίδια στιγμή, όμως, εξελισσόταν μια δεύτερη, λιγότερο θορυβώδης αλλά ίσως βαθύτερη μεταβολή. Δεν αφορούσε στον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι άνθρωποι. Αφορούσε στον τρόπο με τον οποίο κατοικούν την πόλη. Η διαφορά είναι ουσιώδης. Οι μεταφορές οργανώνουν την καθημερινότητα. Ο δημόσιος χώρος οργανώνει την κοινωνική ζωή.

Οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις αξιολογούνται πλέον με διαφορετικά κριτήρια από εκείνα που επικρατούσαν πριν από μισό αιώνα. Δεν αρκεί να διαθέτουν αποτελεσματικό συγκοινωνιακό δίκτυο. Δεν αρκεί να προσελκύουν επενδύσεις. Δεν αρκεί να χτίζουν νέα κτήρια. Η ποιότητα ζωής μετριέται ολοένα και περισσότερο από την ποιότητα των κοινόχρηστων χώρων. Από το εάν ο κάτοικος μπορεί να περπατήσει. Από το εάν υπάρχει σκιά μέσα στο καλοκαίρι. Από το εάν μια οικογένεια μπορεί να καθίσει σε μια πλατεία χωρίς να χρειάζεται να καταναλώσει. Από το εάν η πόλη προσφέρει χώρους όπου η καθημερινότητα εκτυλίσσεται ελεύθερα. Η συζήτηση αυτή δεν είναι θεωρητική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσα από τις στρατηγικές της για την κλιματική προσαρμογή και τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη, αντιμετωπίζει πλέον τους δημόσιους χώρους ως κρίσιμη υποδομή, ισότιμη με τις μεταφορές ή την ενέργεια. Το πράσινο, οι διαπερατές επιφάνειες, οι σκιασμένοι περίπατοι και οι χώροι συνάντησης θεωρούνται πλέον εργαλεία ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή και όχι απλώς αισθητικές επιλογές. Η Θεσσαλονίκη εισέρχεται σή-

μερα, ίσως για πρώτη φορά τόσο συστηματικά, σε αυτήν τη συζήτηση.

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν αποτυπωθεί με αριθμούς. Το πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης συγκαταλέγεται διαχρονικά στις πιο πυκνοδομημένες περιοχές της χώρας, ενώ η διαθέσιμη επιφάνεια αστικού πρασίνου ανά κάτοικο παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τις κατευθύνσεις που προτείνουν διεθνείς οργανισμοί για τις σύγχρονες πόλεις. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την αισθητική της πόλης. Επηρεάζει τη θερμική άνεση, την ποιότητα του αέρα, τη δυνατότητα πεζής μετακίνησης και, τελικά, την ίδια την καθημερινότητα των κατοίκων. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον οι αναπλάσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Δεν αυξάνουν απλώς τις επιφάνειες πρασίνου. Δεν ανανεώνουν μόνο πλακοστρώσεις και φωτισμό. Επιχειρούν να αναδιατάξουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ιστορικό κέντρο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, αν τοποθετήσει κάποιος όλες τις μεγάλες παρεμβάσεις πάνω στον χάρτη, προκύπτει μια εικόνα που σπάνια αναδεικνύεται στον δημόσιο διάλογο. Στα ανατολικά, η ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης προβλέπει τη δημιουργία ενός μητροπολιτικού πάρκου περίπου 120 στρεμμάτων μέσα σε μια συνολική έκταση περίπου 167 στρεμμάτων, διατηρώντας παράλληλα τα βασικά τοπόσημα του εκθεσιακού συγκροτήματος και ανασχεδιάζοντας τη σχέση του με την πόλη. Λίγα λεπτά δυτικότερα, η πλατεία Ελευθερίας μετατρέπεται από χώρο στάθμευσης σε Πάρκο Μνήμης. Στην καρδιά του ιστορικού κέντρου, η πλατεία Αριστοτέλους εισέρχεται σε νέα φάση αναβάθμισης. Στη δυτική πλευρά, οι πλατείες Δημοκρατίας και Διοικητηρίου ανασχεδιάζονται, ώστε να αποκτήσουν τον χαρακτήρα που ουδέποτε απέκτησαν. Και, κατά μήκος του παραλιακού μετώπου, το σχεδιαζόμενο ξύλινο ντεκ στην Παλιά Παραλία φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η πόλη συναντά τη θάλασσα. Απομονωμένα, πρόκειται για διαφορετικά έργα. Μαζί, συνθέτουν τη μεγαλύτερη, ίσως, προσπάθεια ανασχεδιασμού του δημόσιου χώρου στο κέντρο της Θεσσαλονίκης από την εποχή που εφαρμόστηκε —έστω, αποσπασματικά— το σχέδιο του Ερνέστ Εμπράρ μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917. Αυτή είναι η πραγματική ιστορία που επιχειρεί να αφηγηθεί αυτό το κεφάλαιο του νέου αναπτυξιακού αφηγήματος της Θεσσαλονίκης. Όχι την ιστορία έξι διαφορετικών έργων. Αλλά την ιστορία μιας πόλης που, έναν αιώνα μετά τον πρώτο μεγάλο πολεοδομικό μετασχηματισμό της, επιχειρεί να απαντήσει ξανά στο ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: πόσος χώρος ανήκει τελικά στους ανθρώπους της; ✷

Άποψη. Ανάπτυξη και υπευθυνότητα, η ίδια διαδρομή Της Αναστασίας Καψάλη*

Δείτε την παρουσία της Imperial Brands Hellas στη 90ή ΔΕΘ εδώ:

the

City mag

directory

ΚΑΘΕ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ, η Θεσσαλονίκη γίνεται κάτι περισσότερο από το επίκεντρο της επικαιρότητας. Γίνεται τόπος συνάντησης. Ιδεών, ανθρώπων, επιχειρήσεων, πολιτικής, οικονομίας. Ένας τόπος όπου συζητάμε όσα έγιναν και, κυρίως, όσα πρέπει να γίνουν. Αυτή είναι, άλλωστε, η πραγματική αξία της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Πέρα από την αποτύπωση της σημερινής εικόνας της χώρας, δημιουργεί κάθε χρόνο έναν χώρο διαλόγου για την Ελλάδα της επόμενης ημέρας. ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ αυτός ο διάλογος είναι πιο αναγκαίος από ποτέ. Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ αλλάζει με ταχύτητα. Η τεχνολογία μετασχηματίζει ολόκληρους κλάδους, οι απαιτήσεις των καταναλωτών εξελίσσονται, το ρυθμιστικό περιβάλλον γίνεται πιο σύνθετο και η κοινωνία περιμένει πλέον περισσότερα από τις επιχειρήσεις. Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ παραμένει προϋπόθεση, όμως πλέον ζητείται και υπευθυνότητα. Η προσαρμογή στις αλλαγές παραμένει αναγκαία, όμως το ζητούμενο είναι η ικανότητα να τις προβλέπεις. Και τα λόγια για το μέλλον μετρούν μόνον όταν συνοδεύονται από την καθημερινή απόδειξη ότι είσαι διατεθειμένος να επενδύσεις σε αυτό. ΓΙΑ ΤΗΝ IMPERIAL BRANDS HELLAS, η φετινή χρονιά έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Συμπληρώνουμε 45 χρόνια συνεχούς παρουσίας στην ελληνική αγορά. Σαράντα πέντε χρόνια μέσα στα οποία άλλαξε η Ελλάδα, άλλαξαν οι καταναλωτές, άλλαξε η αγορά και, φυσικά, αλλάξαμε και εμείς. ΜΙΑ ΤΕΤΟΙΑ ΕΠΕΤΕΙΟΣ θα μπορούσε εύκολα να αποτελέσει αφορμή για μια αναδρομή. Προτιμούμε, όμως, να τη βλέπουμε διαφορετικά. Ως αφετηρία για το επόμενο βήμα. Γι’ αυτό και επιλέξαμε φέτος, για πρώτη φορά στην ιστορία μας, να είμαστε παρόντες στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Μια επέτειος σαν αυτή αξίζει να γιορτάζεται εκεί όπου συναντιέται ολόκληρη η χώρα, ανοιχτά, σε διάλογο με την κοινωνία και την αγορά. ΕΠΕΙΔΗ Η ΔΙΑΡΚΕΙΑ μιας επιχείρησης κρίνεται λιγότερο από τα χρόνια που αφήνει πίσω της και περισσότερο από την ικανότητά της να παραμένει επίκαιρη, να εξελίσσεται και να δημιουργεί αξία σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται διαρκώς. ΑΥΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ μετασχηματισμός στην πράξη. ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΕΠΕΝΔΥΣΗ στην καινοτομία και στις νέες τεχνολογίες. Σημαίνει νέες προσεγγίσεις στην εμπορική λειτουργία και στη σχέση με την αγορά. Σημαίνει, πάνω απ’ όλα, επένδυση στους ανθρώπους και σε μια εταιρική κουλτούρα που τολμά

να αμφισβητήσει το δεδομένο και να αναζητήσει έναν καλύτερο τρόπο να κάνει τα πράγματα. ΥΠΑΡΧΕΙ ΟΜΩΣ και ακόμη μία διάσταση που θεωρώ κρίσιμη. Η σύγχρονη επιχείρηση αποτελεί μέρος της κοινωνίας μέσα στην οποία λειτουργεί και οφείλει να συμπεριφέρεται ως τέτοιο. Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, επομένως, απαιτεί πολύ περισσότερα από διακηρύξεις. Απαιτεί συνεργασία με την Πολιτεία, ουσιαστικό διάλογο με τους θεσμούς και την αγορά και πρωτοβουλίες που απαντούν σε πραγματικά κοινωνικά ζητήματα. ΣΤΗΝ IMPERIAL BRANDS HELLAS αυτή είναι μια επιλογή που επιχειρούμε να κάνουμε πράξη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρωτοβουλία μας «Στην προστασία των ανηλίκων είμαστε μαζί», για την προστασία των ανηλίκων και την αποτελεσματική εφαρμογή του νέου πλαισίου επαλήθευσης ηλικίας στα σημεία πώλησης. Είναι ένα πεδίο όπου η ευθύνη μοιράζεται σε ολόκληρη την αλυσίδα — και εμείς επιλέγουμε να αναλάβουμε ανοιχτά το μερίδιο που μας αναλογεί. ΕΠΕΙΔΗ Η ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ αποκτά πραγματικό περιεχόμενο όταν περνά από τη θεωρία στην εφαρμογή. ΚΑΙ ΙΣΩΣ ΕΔΩ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα για την ελληνική επιχειρηματικότητα τα επόμενα χρόνια. Να αντιληφθούμε ότι ανάπτυξη και υπευθυνότητα είναι η ίδια διαδρομή, ιδωμένη από δύο διαφορετικές πλευρές. Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ γνωρίζει καλά τι σημαίνει αλλαγή. Είναι μια πόλη που διατηρεί ισχυρή την ταυτότητά της και ταυτόχρονα κοιτάζει σταθερά μπροστά. Μια πόλη εξωστρεφής, εμπορική, δημιουργική, που ιστορικά αποτελεί σταυροδρόμι ανθρώπων και ιδεών. ΓΙ’ ΑΥΤΟ και η ΔΕΘ εξακολουθεί να έχει σημασία. ΜΑΣ ΥΠΕΝΘΥΜΙΖΕΙ κάθε χρόνο ότι το μέλλον διαμορφώνεται πολύ πέρα από τις αίθουσες συνεδριάσεων και τα επιχειρηματικά πλάνα. Διαμορφώνεται μέσα από τον διάλογο μεταξύ επιχειρήσεων, Πολιτείας και κοινωνίας. Σε αυτόν τον διάλογο σας προσκαλούμε, για πρώτη φορά, στο περίπτερο 22, τις ημέρες της Έκθεσης. ΣΑΡΑΝΤΑ ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ μετά την έναρξη της πορείας της Imperial Brands Hellas στην Ελλάδα, αυτό είναι και το δικό μας στοίχημα. ΝΑ ΜΗ ΘΕΩΡΟΥΜΕ ΠΟΤΕ την επιτυχία δεδομένη. Να συνεχίσουμε να εξελισσόμαστε. Να ακούμε την κοινωνία και την αγορά. Να συνεργαζόμαστε. Να τολμάμε να αλλάζουμε. ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ, αντί να περιμένουμε το αύριο, να συμβάλλουμε στη δημιουργία του σήμερα. ✷

* Η κυρία Αναστασία Καψάλη είναι Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων και Επικοινωνίας

#toavriosimera

της Imperial Brands Hellas.

Η πόλη μπροστά στον καθρέφτη της

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΔΕΘ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ

Εικονογράφηση: Veridion Creative

020

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Κάθε μεγάλη πόλη καλείται, κάποια στιγμή στην ιστορία της, να απαντήσει σε ένα ερώτημα που υπερβαίνει την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία.

Δημόσιος χώρος

Αν κάποιος αναζητούσε το σημαντικότερο δημόσιο έργο που εξελίσσεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη, θα ήταν εύκολο να απαντήσει ότι πρόκειται για το μετρό. Αν αναζητούσε το μεγαλύτερο συγκοινωνιακό έργο, η απάντηση θα ήταν το FlyOver. Αν, όμως, αναζητούσε το έργο που μπορεί να επηρεάσει βαθύτερα την εικόνα και τη λειτουργία του ίδιου του ιστορικού κέντρου, δύσκολα θα απέφευγε ένα διαφορετικό συμπέρασμα. Η ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης δεν είναι, απλώς, ακόμη ένα μεγάλο δημόσιο έργο. Είναι, πιθανότατα, η σημαντικότερη πολεοδομική παρέμβαση που επιχειρείται στην πόλη μετά την εφαρμογή του σχεδίου του Ερνέστ Εμπράρ, στον απόηχο της πυρκαγιάς του 1917. Η διατύπωση αυτή ίσως ακούγεται υπερβολική. Δεν είναι. Και αυτό γίνεται αντιληπτό μόλις δει κάποιος τον χάρτη.

Η έκταση της Διεθνούς Έκθεσης καταλαμβάνει περίπου 167 στρέμματα στην καρδιά της Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται ανάμε-

σα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, τη ΧΑΝΘ, τα σημαντικότερα μουσεία της πόλης, τη λεωφόρο Στρατού, την Εγνατία και τη Νέα Παραλία. Ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις διαθέτουν έναν τόσο μεγάλο, ενιαίο χώρο στο γεωγραφικό και λειτουργικό τους κέντρο. Κι όμως: για περισσότερα από πενήντα χρόνια, αυτός ο χώρος λειτουργούσε σαν ένα παράδοξο. Βρισκόταν στο κέντρο της πόλης, αλλά δεν αποτελούσε πραγματικά μέρος του. Τις περισσότερες ημέρες του χρόνου, η ζωή της Θεσσαλονίκης κυλούσε γύρω από τη ΔΕΘ — όχι μέσα από αυτήν. Οι περιφράξεις, οι ελεγχόμενες είσοδοι, οι εκθεσιακές χρήσεις και η ίδια η λογική λειτουργίας του συγκροτήματος δημιουργούσαν ένα μεγάλο αστικό κενό. Ένα κενό όχι οικοδομικό. Ένα κενό συνέχειας.

Για περισσότερο από είκοσι χρόνια, η δημόσια συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από ένα ερώτημα που δίχαζε την πόλη: πρέπει η Διεθνής Έκθεση να παραμείνει στο κέντρο; Η μία σχολή σκέψης υποστήριζε ότι ένας τόσο μεγάλος χώρος έπρε-

Η ΔΕΘ υπήρξε για δεκαετίες ένα παράδοξο: ένας τεράστιος χώρος στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, αλλά ουσιαστικά αποκομμένος από την καθημερινή ζωή της. Η νέα ανάπλαση φιλοδοξεί να μετατρέψει αυτό το αστικό κενό σε δημόσιο χώρο και σύνδεσμο της πόλης.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Δημόσιος χώρος

022-023

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η πρόταση που τελικώς επελέγη κρατά τη ΔΕΘ στο ιστορικό της σημείο, αλλά αλλάζει ριζικά τη σχέση της με την πόλη: περιορίζει το δομημένο αποτύπωμα, δημιουργεί μητροπολιτικό πάρκο έκτασης περίπου 120 στρεμμάτων, διατηρεί σημαντικά τοπόσημα και ενισχύει τον συνεδριακό χαρακτήρα του συγκροτήματος.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Οι σύγχρονες

πε να αποδοθεί εξ ολοκλήρου στους πολίτες. Να δημιουργηθεί ένα μητροπολιτικό πάρκο. Να μεταφερθούν οι εκθεσιακές λειτουργίες εκτός πολεοδομικού συγκροτήματος, όπως συνέβη σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις. Η άλλη άποψη υποστήριζε ότι η παραμονή της ΔΕΘ στο ιστορικό της σημείο αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα. Ότι ελάχιστες εκθέσεις στην Ευρώπη βρίσκονται σε απόσταση λίγων λεπτών με τα πόδια από ξενοδοχεία, πανεπιστήμια, μουσεία, χώρους πολιτισμού και το ιστορικό εμπορικό κέντρο. Ότι αυτό το πλεονέκτημα δεν πρέπει να χαθεί. Η συζήτηση υπήρξε έντονη — και, σε μεγάλο βαθμό, δικαιολογημένα. Επειδή δεν αφορούσε απλώς στην τύχη ενός εκθεσιακού οργανισμού. Αφορούσε στο μέλλον του κέντρου της Θεσσαλονίκης.

ευρωπαϊκές πόλεις δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο για το ύψος των κτηρίων τους ή για τις επενδύσεις που προσελκύουν. Ανταγωνίζονται για την ποιότητα του δημόσιου χώρου τους. Η Βιέννη, η Κοπεγχάγη, το Ρότερνταμ, η Λυών, το Μιλάνο επενδύουν συστηματικά στην επανάχρηση μεγάλων αστικών εκτάσεων, μετατρέποντάς τες σε μικτές ζώνες πρασίνου, πολιτισμού, κατοικίας και επιχειρηματικότητας. Η λογική είναι κοινή. Οι δημόσιοι χώροι δεν αποτελούν πολυτέλεια. Αποτελούν βασική υποδομή μιας ανταγωνιστικής πόλης. Η Θεσσαλονίκη επιχειρεί σήμερα να ενταχθεί σε αυτήν τη λογική. Με καθυστέρηση. Αλλά με έναν χώρο που διαθέτει μοναδικά χαρακτηριστικά.

Δημόσιος χώρος

που επιλέχθηκε επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτές τις δύο προσεγγίσεις. Ο αναθεωρημένος σχεδιασμός που παρουσιάστηκε εγκαταλείπει οριστικά τη λογική της εμπορικής αξιοποίησης με ξενοδοχειακές και εμπορικές χρήσεις, μειώνει το δομημένο αποτύπωμα σε σχέση με προηγούμενες εκδοχές και προβλέπει τη δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου έκτασης περίπου 120 στρεμμάτων (δηλαδή, δημόσιου χώρου που θα καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής έκτασης). Παράλληλα, διατηρούνται εμβληματικά κτήρια, όπως ο Πύργος του ΟΤΕ και το Αλεξάνδρειο, ενώ το Βελλίδειο προβλέπεται να ανακατασκευαστεί ως σύγχρονο συνεδριακό κέντρο. Αυτή η αλλαγή φιλοσοφίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, το κέντρο βάρους της συζήτησης μετατοπίζεται. Δεν είναι πλέον πόσα κτήρια θα ανεγερθούν. Είναι πόσος δημόσιος χώρος θα δημιουργηθεί. Και αυτή δεν είναι μια απλή τεχνική διαφοροποίηση. Είναι μια διαφορετική αντίληψη για την πόλη.

Υπάρχει, όμως, ακόμη ένα στοιχείο που συζητείται λιγότερο. Η επιτυχία αυτού του έργου δεν θα κριθεί από την αρχιτεκτονική του. Ούτε από την ποιότητα των νέων περιπτέρων. Θα κριθεί από κάτι πολύ απλούστερο. Θα αλλάξει τις καθημερινές διαδρομές των Θεσσαλονικέων; Θα επιλέγει ένας φοιτητής να περάσει μέσα από τον χώρο της ΔΕΘ, πηγαίνοντας από την πανεπιστημιούπολη προς τη Νέα Παραλία; Θα αποτελεί σημείο περιπάτου για μια οικογένεια, Κυριακή απόγευμα; Θα γίνει χώρος όπου θα κάθεται κάποιος να διαβάσει, να συναντήσει φίλους, να περπατήσει χωρίς προορισμό; ‘Η θα εξακολουθήσει να ενεργοποιείται κυρίως όταν ανοίγουν οι πύλες μιας μεγάλης έκθεσης; Εκεί θα δοθεί η πραγματική απάντηση.

Εικονογράφηση: Veridion Creative

024

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η λύση

Υπάρχει μία εικόνα που, ίσως, περιγράφει καλύτερα από κάθε άλλη το πραγματικό διακύβευμα. Αν σταθεί κάποιος στη γωνία της Αγγελάκη με την Εγνατία, μπορεί να δει απέναντί του το πυκνότερο, ίσως, σύνολο δημόσιων λειτουργιών ολόκληρης της πόλης. Το πανεπιστήμιο. Το Αρχαιολογικό Μουσείο. Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Τη ΧΑΝΘ. Το «Ιωάννης Βελλίδης». Τη Νέα Παραλία. Και, ανάμεσά τους, μια έκταση που επί δεκαετίες λειτουργούσε περισσότερο ως όριο παρά ως σύνδεσμος. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να ανατρέψει η ανάπλαση. Να μετατρέψει το μεγαλύτερο αστικό κενό του κέντρου στον σημαντικότερο κρίκο του. Και, αν το πετύχει, τότε η μεγαλύτερη επιτυχία του έργου δεν θα είναι τα νέα του κτήρια. Θα είναι ότι, για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, η Θεσσαλονίκη θα μπορεί να περπατήσει μέσα από το ίδιο της το κέντρο. ✷

Με περίπου 120 στρέμματα μητροπολιτικού πάρκου, η νέα ΔΕΘ φιλοδοξεί να αλλάξει όχι μόνο την εικόνα αλλά και τις καθημερινές διαδρομές της Θεσσαλονίκης. Από έναν περιφραγμένο εκθεσιακό χώρο, σε έναν ανοιχτό κρίκο που θα συνδέει πανεπιστήμιο, μουσεία, κέντρο και Νέα Παραλία.

the

City mag

directory

Arxellence 2. Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός που ανέδειξε το δυτικό παράλιο μέτωπο της Θεσσαλονίκης Η ανάδειξη των αναγκών ανάπλασης του δυτικού παράλιου μετώπου της Θεσσαλονίκης, ένα ισχυρό όραμα για το μέλλον της πόλης και το δημιουργικό πείσμα των ιθυνόντων της ALUMIL αποτέλεσαν τα κύρια συστατικά για την ολοκλήρωση ενός διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ιδεών, που έστρεψε την προσοχή της παγκόσμιας κοινότητας αρχιτεκτόνων στη «νύμφη του Θερμαϊκού».

Η πρόκληση

Το 2020, η ALUMIL, στο πλαίσιο του θεσμού των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών Arxellence που έχει καθιερώσει, έκανε ένα μεγάλο κάλεσμα στον διεθνή αρχιτεκτονικό κόσμο, ζητώντας τις ιδέες του σχετικά με το μέλλον του δυτικού παράλιου μετώπου της Θεσσαλονίκης και τον επανασχεδιασμό του στα πρότυπα πόλεων του εξωτερικού. Πρόκειται για την ιστορική περιοχή του Μπέχτσιναρ, που φιλοξένησε στο παρελθόν σημαντικές εγκαταστάσεις βιομηχανίας αλλά και αναψυχής, η οποία όμως οδηγήθηκε με το πέρασμα του χρόνου σε μια γενικευμένη υποβάθμιση. Η ALUMIL, αναγνωρίζοντας ότι η θέση και η σχέση της περιοχής με την πόλη τής προσδίδουν σημαντική δυναμική ανάπτυξης, την επέλεξε ως θέμα του διαγωνισμού, επισημαίνοντας την ανάγκη αξιοποίησής της. Στο πνεύμα του παγκόσμιου χαρακτήρα της διοργάνωσης συστάθηκε διεθνής κριτική επιτροπή, η οποία, πέραν της διασφάλισης της ομαλής και αδιάβλητης διαδικασίας αξιολόγησης, αποτέλεσε και το παγκόσμιο «βλέμμα» απέναντι στη μελλοντική αστική εξέλιξη της πόλης. Αξίζει, ακόμη, να σημειωθεί ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας του Arxellence 2, καθώς ουσιαστικά παρουσιάστηκε στους πολίτες ο τρόπος με τον οποίο οραματίζονται την εξέλιξη της Θεσ-

σαλονίκης επαγγελματίες του αρχιτεκτονικού κλάδου απ’ όλο τον κόσμο.

Η περιοχή μελέτης

Το δυτικό παράλιο μέτωπο της Θεσσαλονίκης παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η περιοχή μελέτης του Arxellence 2 ξεκινούσε από το εμπορικό κέντρο «ΛΙΜΑΝΙ» και συνέχιζε παράκτια προς τη δυτική είσοδο, ακολουθώντας την οδό 26ης Οκτωβρίου. Μέσα σε αυτήν την ενιαία έκταση περιλαμβάνεται πλήθος σημαντικών διατηρητέων οικοδομημάτων. Χαρακτηριστικά μπορούν να αναφερθούν το πρώην εργοστάσιο ζυθοποιίας ΦΙΞ, το δημοτικό κτίριο των πρώην Σφαγείων, το Μουσείο Ύδρευσης Θεσσαλονίκης αλλά και γνωστά διατηρητέα κτίρια, όπως η Βίλκα και ο Μύλος, που βρίσκονται στην απέναντι πλευρά της οδού. Η ευρύτερη περιοχή εξυπηρετείται από σημαντικούς μεταφορικούς άξονες και κόμβους της περιοχής (ΠΑΘΕ, Περιφερειακή Οδός, Δυτική Είσοδος, αστικά και υπεραστικά λεωφορεία, υπεραστικός και προαστιακός σιδηρόδρομος, λιμάνι, τερματικός σταθμός του μετρό). Η κομβική αυτή θέση, σε συνδυασμό με τις λιμενικές εγκαταστάσεις, αλλά και η απόσταση μόλις 1.500 μ. από την πλατεία Δημοκρατίας στο κέντρο της πόλης, κατέδειξαν με τον πιο σαφή τρόπο τη διασύνδεση της περιοχής με ολόκληρη

την πόλη, υπογραμμίζοντας τα τεράστια περιθώρια ανάπτυξης και επανεκκίνησής της με άξονα τις σύγχρονες αρχιτεκτονικές τάσεις.

Όραμα και αίσθημα ευθύνης

Η ALUMIL, ως μια πρωτοπόρος εταιρεία στον τομέα των αρχιτεκτονικών συστημάτων αλουμινίου, έχει στον πυρήνα της φιλοσοφίας της τη διαμόρφωση ευνοϊκών συνθηκών για τους πολίτες στις τοπικές κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιείται. Το μότο της ελληνικής πολυεθνικής είναι «επιδιώκουμε την τελειότητα κάθε μέρα» — και οι ιθύνοντές της γνωρίζουν ότι, για να έχει αντίκρισμα η επιχειρηματική επιτυχία, οφείλουν να συμβάλλουν στην αστική ανάπτυξη και τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών στην εκάστοτε περιοχή δράσης του Ομίλου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Arxellence 2 πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, του Δήμου Θεσσαλονίκης, του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης, καθώς και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Κεντρικής Μακεδονίας. Εκτός από τη στήριξη των τοπικών αρχών, η διοργάνωση είχε την έγκριση της Διεθνούς Ένωσης Αρχιτεκτόνων (UIA) και τη συνεχή παρακολούθηση από το Συμβούλιο Διεθνών Διαγωνισμών της UIA (ICC Council), για την τήρηση των προδιαγραφών της UNESCO.

Το Arxellence 2 σε αριθμούς

Οι συμμετοχές στο Arxellence 2 ξεπέρασαν κάθε προσδοκία: 1.464 εγγραφές από 90 χώρες και 173 αρχιτεκτονικές προτάσεις που κατατέθηκαν προς αξιολόγηση. Λόγω της πανδημίας του COVID-19, η αξιολόγηση των συμμετοχών έλαβε χώρα διαδικτυακά. H διεθνής κριτική επιτροπή εξέτασε διεξοδικά όλες τις υποβληθείσες

προτάσεις και κατέληξε σε 6 βραβεία, που συνοδεύτηκαν από χρηματικό έπαθλο για τη διάκρισή τους, καθώς και σε 4 ισότιμους επαίνους, κλείνοντας έτσι τη δεκάδα των μελετών που έκρινε ότι ανταποκρίθηκαν περισσότερο στα κριτήρια που τέθηκαν από την UIA στο ζητούμενο του διαγωνισμού.

Το διακύβευμα για το μέλλον

Το Arxellence 2, μια πρωτοβουλία της ALUMIL με στόχο την επανεκκίνηση της συζήτησης γύρω από τον αστικό επανασχεδιασμό μιας σημαντικής περιοχής της Θεσσαλονίκης, έθεσε τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός Επιχειρηματικού Κέντρου, με κτίρια εμπορικής και οικιστικής χρήσης, σε συμφωνία με τις προδιαγραφές αντίστοιχων εγχειρημάτων σε προηγμένες πόλεις του εξωτερικού. Μάλιστα, ως επιστέγασμα του διαγωνισμού πραγματοποιήθηκε και επίσημη έκθεση των αρχιτεκτονικών προτάσεων, στην καρδιά της δυτικής εισόδου της πόλης, στα Παλαιά Σφαγεία, εγκαινιάζοντας έναν «διάλογο» με την ίδια την περιοχή και τους κατοίκους της πόλης. Η ALUMIL, πιστή στο όραμά της για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων, έδωσε το έναυσμα της διερεύνησης των δυνατοτήτων σχετικά με το πολεοδομικό και επιχειρηματικό μέλλον της Θεσσαλονίκης. Το μεγαλύτερο όφελος που απέφερε στην πόλη το Arxellence 2 ήταν η δημιουργία μιας ευρύτατης πλατφόρμας αρχιτεκτονικών προτάσεων σχετικά με την αναβάθμιση του παρηκμασμένου δυτικού παράλιου μετώπου. Μια τέτοια μοναδική πρωτοβουλία, στα χρονικά του εν Ελλάδι επιχειρείν, όχι μόνο συνέβαλε στην εξωστρέφεια της Θεσσαλονίκης, αλλά υπογράμμισε και την προοπτική ανάπτυξης μιας δυναμικής και σύγχρονης μητρόπολης, η οποία θα αποτελεί σημείο αναφοράς στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. ✷

Οι συμμετοχές στο Arxellence 2 ξεπέρασαν κάθε προσδοκία: 1.464 εγγραφές από 90 χώρες και 173 αρχιτεκτονικές προτάσεις που κατατέθηκαν προς αξιολόγηση.

Ένας τόπος ανάμεσα στη μνήμη και το αύριο

Ποια πόλη θέλουμε

Δημόσιος χώρος

028

Εκεί όπου η πολεοδομία συναντά τη μνήμη.

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Υπάρχουν πλατείες που σχεδιάζονται για να εξυπηρετούν την καθημερινότητα. Υπάρχουν πλατείες που γεννιούνται ως εμπορικά κέντρα. Υπάρχουν πλατείες που λειτουργούν ως τόποι συνάντησης. Και υπάρχουν και πλατείες που ξεπερνούν την πολεοδομία. Η πλατεία Ελευθερίας ανήκει σε αυτήν την τελευταία κατηγορία. Είναι ένας τόπος όπου η αρχιτεκτονική, η ιστορία και η συλλογική συνείδηση συμπίπτουν με τρόπο σχεδόν αδιαχώριστο. Γι’ αυτό και η ανάπλασή της δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκλειστικά με τα κριτήρια ενός δημόσιου έργου. Δεν είναι απλώς μια παρέμβαση αστικής ανάπλασης. Είναι μια παρέμβαση στον τρόπο με τον οποίο η Θεσσαλονίκη αφηγείται τον ίδιο της τον εαυτό.

Αν σταθεί κάποιος σήμερα στο νότιο άκρο της πλατείας, εκεί όπου η λεωφόρος Νίκης συναντά την οδό Βενιζέλου, θα αντικρίσει μία από τις πιο έντονες εικόνες της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Λίγα μέτρα δυτικότερα βρίσκονται τα Λαδάδικα. Απέναντι εκτείνεται το λιμάνι. Λίγες εκατοντάδες μέτρα βορειότερα, η στάση «Βενιζέλου» συνδέει πλέον την περιοχή με το μετρό. Χιλιάδες άνθρωποι διασχίζουν καθημερινά αυτό το σημείο. Οι περισσότεροι, όμως, περνούν χωρίς να γνωρίζουν τι ακριβώς συνέβη εδώ. Και αυτό ίσως είναι το σημαντικό-

τερο επιχείρημα υπέρ της ανάπλασης. Επειδή οι πόλεις δεν οφείλουν μόνο να διατηρούν τη μνήμη: οφείλουν και να την καθιστούν ορατή.

Η πλατεία Ελευθερίας δημιουργήθηκε σταδιακά, μετά την κατεδάφιση του παραθαλάσσιου τείχους της Θεσσαλονίκης, στα τέλη του 19ου αιώνα. Πολύ γρήγορα εξελίχθηκε στο πιο κοσμοπολίτικο σημείο της πόλης, καθώς γύρω της εγκαταστάθηκαν τράπεζες, ξενοδοχεία, εμπορικοί οίκοι και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Ήταν το σημείο όπου η οθωμανική Θεσσαλονίκη συναντούσε τη νεωτερικότητα. Το όνομά της συνδέθηκε με την Επανάσταση των Νεότουρκων, το 1908. Η ιστορία, όμως, έμελλε να της αποδώσει έναν πολύ διαφορετικό συμβολισμό.

Το πρωί του Σαββάτου 11 Ιουλίου 1942, περισσότεροι από 9.000 εβραίοι άνδρες, ηλικίας από 18 έως 45 ετών, συγκεντρώθηκαν εδώ, έπειτα από διαταγή των γερμανικών αρχών κατοχής. Επί ώρες εξευτελίζονταν δημόσια. Υποχρεώθηκαν να εκτελούν γυμναστικές ασκήσεις κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο, ξυλοκοπήθηκαν, εξευτελίστηκαν και καταγράφηκαν για καταναγκαστική εργασία. Η ημέρα αυτή έμεινε στην ιστορία ως «Μαύρο Σάββατο». Δεν ήταν

Επί δεκαετίες, η πλατεία Ελευθερίας φιλοξενούσε αυτοκίνητα πάνω σε έναν τόπο όπου γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Θεσσαλονίκης. Τώρα η πόλη επιχειρεί να μετατρέψει ένα πάρκινγκ σε μνήμη. Το ερώτημα είναι αν θα αντέξει να κοιτάξει το παρελθόν της κατάματα.

Ποια πόλη θέλουμε

;

ακόμη η αρχή των εκτοπισμών προς τα στρατόπεδα εξόντωσης. Ήταν όμως η δημόσια επίδειξη της απόλυτης ταπείνωσης μιας κοινότητας που για περισσότερους από τέσσερις αιώνες αποτελούσε οργανικό τμήμα της Θεσσαλονίκης. Για πολλούς ιστορικούς, εκείνη η ημέρα σηματοδοτεί το σημείο από το οποίο άρχισε να ξετυλίγεται η τραγωδία που οδήγησε στην εξόντωση περίπου του 96% της εβραϊκής κοινότητας της πόλης — ένα από τα υψηλότερα ποσοστά απωλειών στην κατεχόμενη Ευρώπη.

γούν ως τμήμα της καθημερινής ζωής. Αναγκάζουν τον περαστικό να σταματήσει για λίγα δευτερόλεπτα. Να κοιτάξει. Να αναρωτηθεί. Να θυμηθεί. Η Θεσσαλονίκη επιχειρεί, πλέον, να ακολουθήσει την ίδια λογική.

Δημόσιος χώρος

030

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

μετά τον πόλεμο, η πλατεία δεν μετατράπηκε σε τόπο μνήμης. Ακολούθησε μια εντελώς διαφορετική πορεία. Από τη δεκαετία του 1960 και για πολλές δεκαετίες λειτούργησε ως υπαίθριος δημοτικός χώρος στάθμευσης. Η επιλογή αυτή είχε πρακτική λογική για την εποχή της. Αντανακλούσε όμως και κάτι βαθύτερο. Τη δυσκολία της Θεσσαλονίκης να διαχειριστεί ένα τραύμα που αφορούσε στην ίδια της την ταυτότητα. Δεν ήταν η μόνη ευρωπαϊκή πόλη που άργησε να αντιμετωπίσει δημόσια το παρελθόν της. Ήταν όμως από τις τελευταίες που διατηρούσαν έναν τόσο φορτισμένο ιστορικά χώρο ως πάρκινγκ. Και αυτή η αντίφαση γινόταν χρόνο με τον χρόνο ολοένα πιο έντονη.

Η απόφαση για τη μετατροπή της πλατείας σε Πάρκο Μνήμης δεν γεννήθηκε ξαφνικά. Προηγήθηκαν περισσότερο από δέκα χρόνια αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, θεσμικών συζητήσεων, δικαστικών εμπλοκών και διαδοχικών αναβολών. Το 2026, ύστερα από την ολοκλήρωση των διαδικασιών ανάθεσης, ξεκίνησαν επιτέλους οι εργασίες για ένα έργο προϋπολογισμού περίπου 9 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο. Το έργο προβλέπει τη μετατροπή του χώρου στάθμευσης σε έναν ανοιχτό, δημόσιο χώρο πρασίνου και μνήμης, αφιερωμένο στους εβραίους μάρτυρες και ήρωες του Ολοκαυτώματος. Οι αριθμοί έχουν τη σημασία τους. Δεν είναι όμως αυτοί που καθιστούν το έργο σημαντικό.

Το πραγματικό στοίχημα είναι διαφορετικό. Πώς δημιουργείς έναν χώρο που θα χρησιμοποιείται καθημερινά χωρίς να αποδυναμώνεται ο ιστορικός συμβολισμός του; Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι οι πιο επιτυχημένοι χώροι μνήμης δεν είναι εκείνοι που απομονώνονται από την καθημερινότητα. Είναι εκείνοι που ενσωματώνονται σε αυτήν. Το Μνημείο των Δολοφονημένων Εβραίων της Ευρώπης στο Βερολίνο, η Πλατεία των Ηρώων του Γκέτο στην Κρακοβία ή οι διάσπαρτες «πέτρες μνήμης» (Stolpersteine) σε δεκάδες ευρωπαϊκές πόλεις (μεταξύ αυτών και στη Θεσσαλονίκη) δεν λειτουργούν ως αποστειρωμένοι τόποι τελετών. Λειτουρ-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Και όμως,

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ανάγνωση, λιγότερο προφανής. Η πλατεία Ελευθερίας δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο έργο. Ανήκει σε μια ευρύτερη αλυσίδα παρεμβάσεων που επαναφέρουν στο προσκήνιο την ιστορία της πόλης. Λίγα εκατοντάδες μέτρα δυτικότερα ανεγείρεται το Μουσείο Ολοκαυτώματος. Η περιοχή της Βενιζέλου αποκάλυψε ένα μοναδικό βυζαντινό σταυροδρόμι που διατηρήθηκε και αναδείχθηκε μαζί με τον σταθμό του μετρό. Η ρωμαϊκή αγορά, το Διοικητήριο, τα βυζαντινά μνημεία, οι οθωμανικές αγορές και τα νεότερα διατηρητέα συνθέτουν ένα ιστορικό συνεχές που ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις διαθέτουν με τέτοια πυκνότητα. Η ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας έρχεται να λειτουργήσει ως ακόμη ένας κρίκος αυτής της αλυσίδας. Όχι για να δημιουργήσει μια νέα τουριστική στάση, αλλά για να αποκαταστήσει τη συνέχεια της ιστορικής αφήγησης της ίδιας της Θεσσαλονίκης.

Υπάρχει μια φράση του γάλλου ιστορικού Πιερ Νορά που χρησιμοποιείται συχνά, όταν συζητείται η σχέση μνήμης και πόλης: «Οι τόποι μνήμης γεννιούνται, όταν η ζωντανή μνήμη αρχίζει να χάνεται». Στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, η πλατεία Ελευθερίας δεν δημιουργείται επειδή η ιστορία ξεχάστηκε. Δημιουργείται επειδή η πόλη αποφάσισε ότι η ιστορία αυτή δεν μπορεί πλέον να παραμένει αόρατη. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη διάσταση του έργου. Δεν αφορά μόνο στο παρελθόν. Αφορά στο επίπεδο ωριμότητας μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής πόλης. Επειδή οι πόλεις κρίνονται όχι μόνον από όσα επιλέγουν να χτίσουν. Κρίνονται και από όσα επιλέγουν να θυμούνται. ✷

Η πλατεία Ελευθερίας δεν χρειάζεται άλλη μία «ανάπλαση». Χρειάζεται η Θεσσαλονίκη να αποφασίσει τι θέλει να θυμάται. Εκεί όπου κάποτε χιλιάδες Εβραίοι άνδρες ταπεινώθηκαν δημόσια, η πόλη καλείται σήμερα να αποδείξει ότι η μνήμη μπορεί να γίνει κομμάτι της καθημερινότητάς της.

ρείας στη Θεσσαλονίκη και το πρώτο της εκτός Αττικής. Από τότε, η παρουσία του Πλαισίου στην πόλη εξελίχθηκε μαζί με την ίδια την αγορά, φτάνοντας σήμερα να αριθμεί τέσσερα καταστήματα σε κομβικά σημεία της πόλης: Π.Π. Γερμανού, Καλαμαριά, Ευκαρπία και Βενιζέλου. Κάθε κατάστημα έχει τη δική του ταυτότητα και ξεχωριστά χαρακτηριστικά — και, παράλληλα, όλα έχουν έναν κοινό στόχο: να κάνουν την επίσκεψη στο Πλαίσιο μια ευχάριστη και ουσιαστική εμπειρία. Σε σύγχρονους, λειτουργικούς χώρους, οι επισκέπτες μπορούν να ανακαλύψουν προϊόντα τεχνολογίας, είδη χαρτοπωλείου, αλλά και μια ολοκληρωμένη γκάμα οικιακών συσκευών.

Καλαμαριά: ένα νέο σημείο αναφοράς

Στην Καλαμαριά, το κατάστημα των 2.900 τ.μ. ανακαινίστηκε το 2025, αποκτώντας νέα Experience Points και φιλοξενώντας το πρώτο Apple Shop in Shop και το μοναδικό στη Βόρεια Ελλάδα. Ένας χώρος που δίνει τη δυνατότητα στους επισκέπτες να έρθουν ακόμη πιο κοντά στο οικοσύστημα της Apple και να ανακαλύψουν τις δυνατότητές του. Παράλληλα, τα Experience Points —μέσα από άμεση επαφή με τα προϊόντα, επιδείξεις σε πραγματικό χρόνο και τεχνική καθοδήγηση από εξειδικευμένους συνεργάτες— προσφέρουν μια διαδραστική και προσωποποιημένη εμπειρία σε κατηγορίες όπως Προσωπική Φροντίδα, Gaming, BTO (Build-To-Order), Arts&Crafts και Lifestyle.

Πλαίσιο στη Θεσσαλονίκη: Τέσσερα καταστήματα, μία ολοκληρωμένη & Βενιζέλου: εμπειρία τεχνολογίας Ευκαρπία περισσότερες λύσεις για το σύγχρονο σπίτι Από ένα μικρό κατάστημα 14 τ.μ. στην οδό Στουρνάρη, στην Αθήνα του 1969, μέχρι σήμερα, με ένα σύγχρονο δίκτυο καταστημάτων σε όλη την Ελλάδα, η Πλαίσιο έχει διανύσει μια πορεία που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξέλιξη της αγοράς και τις ανάγκες των ανθρώπων.

Καταστήματα Πλαίσιο Κέντρο Θεσσαλονίκης: Π.Π. Γερμανού 11, Ελ. Βενιζέλου 9 & Αγίου Μηνά 13. Καλαμαριά: Εθνικής Αντιστάσεως 121. Ευκαρπία: Κόμβος Νέας Ευκαρπίας, Πάροδος Ανθοκήπων 1Α.

Στην πορεία αυτή, η εταιρεία επενδύει διαρκώς στη γνώση, την εξειδίκευση και τη δημιουργία χώρων που ανταποκρίνονται στις διαφορετικές ανάγκες της σύγχρονης καθημερινότητας, μέσα από ένα ευρύ φάσμα προϊόντων και λύσεων. Τα καταστήματα Πλαίσιο αποτελούν σήμερα σημαντικό μέρος αυτής της εμπειρίας, συνδυάζοντας την ευρεία γκάμα προϊόντων με ειδικά διαμορφωμένους χώρους, εξειδικευμένη εξυπηρέτηση και διαφορετικές δυνατότητες ανάλογα με τις ανάγκες κάθε επισκέπτη. Μια φιλοσοφία που έχει βρει τη δική της θέση και στη Θεσσαλονίκη, όπου η παρουσία του Πλαισίου μετρά σχεδόν τρεις δεκαετίες. Όλα ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 1998, όταν άνοιξε στην Παλαιών Πατρών Γερμανού το πρώτο κατάστημα της εται-

Το 2024 ήταν μια χρονιά ανανέωσης για δύο ακόμη καταστήματα Πλαίσιο στη Θεσσαλονίκη. Στην Ευκαρπία (1.700 τ.μ.) διευρύνθηκε σημαντικά ο χώρος για τις οικιακές συσκευές, ενώ στη Βενιζέλου (1.750 τ.μ.) δημιουργήθηκε μια πλήρης έκθεση της κατηγορίας. Δύο ανανεωμένα σημεία που δίνουν στους επισκέπτες ακόμη περισσότερες επιλογές και τη δυνατότητα να ανακαλύψουν λύσεις για κάθε ανάγκη του σύγχρονου σπιτιού.

Π.Π. Γερμανού: εκεί όπου ξεκίνησαν όλα

Και, φυσικά, στην Παλαιών Πατρών Γερμανού 11, εκεί όπου ξεκίνησαν όλα το 1998. Το πρώτο κατάστημα Πλαίσιο στη Θεσσαλονίκη, συνολικής έκτασης 840 τ.μ., αποτελεί ένα σημείο με ξεχωριστή θέση στην ιστορία της εταιρείας και στη σχέση της με την πόλη.

Η τεχνολογία ως εμπειρία

Με τέσσερα καταστήματα και μια παρουσία που εξελίσσεται διαρκώς, η Πλαίσιο συνεχίζει να επενδύει στη Θεσσαλονίκη, δημιουργώντας σημεία συνάντησης με την τεχνολογία, τη δημιουργία και τις λύσεις που κάνουν την καθημερινότητα πιο εύκολη. Επειδή σήμερα ένα κατάστημα δεν είναι απλώς ένας χώρος αγορών: είναι ένας χώρος για να δεις, να δοκιμάσεις, να μάθεις και να ανακαλύψεις τη λύση που ταιριάζει πραγματικά στις δικές σου ανάγκες. ✷

the

City mag

directory

the

City mag

directory

Όλυμπος Νάουσα, OΝ Residence. Η επιστροφή ενός ιστορικού τοπόσημου Η αναγέννηση του ιστορικού Όλυμπος Νάουσα και η δημιουργία του ON Residence δεν σηματοδοτεί μόνο την αποκατάσταση ενός εμβληματικού κτηρίου, αλλά την επιστροφή ενός κομματιού της συλλογικής μνήμης στη σύγχρονη ζωή της Θεσσαλονίκης.

1926 και τη δεκαετία του Μεσοπολέμου μέχρι τις λαμπρές δεκαετίες που ακολούθησαν, έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης, πριν η σιωπή των τελευταίων χρόνων του υπενθυμίσει πόσο εύκολα ακόμη και τα πιο ζωντανά σύμβολα μπορούν να χαθούν. Η αναγέννησή του μέσα από το ON Residence (μετά την αγορά του ακινήτου το 2017 από τον διευθύνοντα σύμβουλο του Ομίλου TOR Hotel, Κωνσταντίνο Τορνιβούκα, σε συνεργασία με τη Grivalia Hospitality) δεν μπορεί να διαβαστεί ως ακόμη μία επένδυση στον χώρο της φιλοξενίας. Αντιθέτως, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ευρύτερης αλλαγής που συντελείται

Φωτογραφία: ΟΝ Residence Φωτογραφία: ΟΝ Residence

στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια. Μιας πόλης που δείχνει να ανακαλύπτει εκ νέου την αξία των ιστορικών της κτηρίων όχι ως μουσειακών αντικειμένων, αλλά ως ζωντανών οργανισμών που εξακολουθούν να παράγουν ζωή. Το κτήριο του Ζακ Μοσσέ, ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα του μεσοπολεμικού εκλεκτικισμού της πόλης, δεν αντιμετωπίστηκε ως ένα κέλυφος προς εκμετάλλευση. Η αποκατάστασή του βασίστηκε στην αντίληψη ότι κάθε διακοσμητικό στοιχείο, κάθε γύψινος διάκοσμος, κάθε μαρμάρινη σκάλα και κάθε ξύλινη επένδυση αφηγούνται ένα κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Η διατήρηση όσο περισσότερων αυθεντικών στοιχείων ήταν εφικτό και η αποκατάστασή τους με ιδιαίτερη φροντίδα αποδεικνύουν ότι η πραγματική πολυτέλεια ξεκινά από τον σεβασμό στην κληρονομιά ενός τόπου. Ίσως, όμως, ακόμη σημαντικότερη από την ίδια την αποκατάσταση είναι η επιστροφή του Όλυμπος Νάουσα στην καθημερινότητα της πόλης. Ένας χώρος που για δεκαετίες υπήρξε σκηνή της κοινωνικής ζωής δεν μετατράπηκε σε κλειστό μνημείο ούτε σε ένα ξενοδοχείο αποκομμένο από το αστικό του περιβάλλον. Αντίθετα: ξαναβρήκε τη θέση του πάνω στον πιο εμβληματικό περίπατο της Θεσσαλονίκης, υποδεχόμενος κατοίκους και επισκέπτες, επαναφέροντας μια συνέχεια που είχε διακοπεί για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Και αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο επίτευγμα του έργου. Δεν ανακατασκεύασε απλώς ένα ιστορικό ακίνητο· επανέφερε στη δημόσια ζωή ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Θεσσαλονίκη μεταμορφώνεται μέσα από νέες υποδομές, αναπλάσεις και σημαντικές ιδιωτικές επενδύσεις, η αναβίωση του Όλυμπος Νάουσα υπενθυμίζει ότι η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με όσα χτίζονται, αλλά και με όσα διασώζονται. Δεν είναι τυχαίο ότι το ON Residence έχει ήδη αποκτήσει διεθνή αναγνώριση ως μέλος των Small Luxury Hotels of the World και με τη διάκριση One MICHELIN Key. Οι διακρίσεις αυτές ασφαλώς αναδεικνύουν το υψηλό επίπεδο της φιλοξενίας του. Ίσως, όμως, αποτυπώνουν και κάτι βαθύτερο: ότι, όταν μια πόλη επενδύει με σεβασμό

Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Υπάρχουν κτήρια που φιλοξενούν δραστηριότητες. Και υπάρχουν κτήρια που φιλοξενούν τη μνήμη μιας πόλης. Για τη Θεσσαλονίκη, το Όλυμπος Νάουσα ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Δεν υπήρξε απλώς ένα εστιατόριο ούτε μόνον ένα εμβληματικό κτήριο της λεωφόρου Νίκης. Υπήρξε σημείο αναφοράς μιας ολόκληρης εποχής — τόπος συνάντησης, κοινωνικής ζωής, γαστρονομικής πρωτοπορίας και αστικής αυτοπεποίθησης. Από την ανέγερσή του το

Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Το όραμα πίσω από την αναγέννηση του εστιατορίου και την προσθήκη πολυτελούς ξενοδοχείου επικεντρώθηκε στην ανάγκη σεβασμού της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του κτηρίου και σύνδεσής του με το σήμερα. Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη: εκτός από το γεγονός ότι το κτήριο έχει κηρυχθεί μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς, το ισόγειο διατηρεί ξεχωριστό καθεστώς πολιτιστικής κληρονομιάς, επομένως έπρεπε να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο πώς να παραμείνει πιστό στον ξεχωριστό χαρακτήρα της αρχικής πρόσοψης. Από τα περίπλοκα πλακάκια δαπέδου μέχρι τους εντυπωσιακούς γύψινους διακόσμους και τις κομψές τοιχογραφίες, η διαδικασία αποκατάστασης ακολουθούσε πάντοτε την ίδια γραμμή έρευνας: πόσα από τα αρχικά υλικά μπορούσαν να σωθούν, να αποκατασταθούν και να τοποθετηθούν, χρησιμοποιώντας ακριβή αντίγραφα με τη βοήθεια ειδικών, για να καλυφθούν τυχόν κενά. Επίσης, διατηρήθηκαν και αποκαταστάθηκαν δομικά στοιχεία τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, σχεδόν στο σύνολό τους — από τη μαρμάρινη σκάλα μέχρι τα μαντεμένια κιγκλιδώματα και τα ξύλινα τοιχώματα. Τμήματα των τοίχων στο λόμπι ήταν ζωγραφισμένα εξ ολοκλήρου στο χέρι, δημιουργώντας περίτεχνα σχέδια που αποτίουν φόρο τιμής στην τοιχογραφία που ανακαλύφθηκε κατά τη διαδικασία της αποκατάστασης.

Όλυμπος Νάουσα Λεωφόρος Νίκης 5, 546 24 Θεσσαλονίκη Τ. +30 231 027 5715 Φωτογραφία: ΟΝ Residence

Ε. info@olymposnaoussa.gr Στο Facebook: olymposnaoussa Στο Instagram: olympos_naoussa ON Residence Λεωφόρος Νίκης 5, 546 24 Θεσσαλονίκη

στην ιστορία της, μπορεί να δημιουργήσει εμπειρίες με διεθνή απήχηση χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα της. Η Θεσσαλονίκη δεν χρειάζεται να επινοήσει νέα σύμβολα για να αποκτήσει ταυτότητα. Χρειάζεται να ξαναδώσει ζωή σε εκείνα που πάντοτε

την όριζαν. Και η επιστροφή του Όλυμπος Νάουσα αποτελεί μία από τις πιο πειστικές αποδείξεις ότι η αστική αναγέννηση δεν αφορά μόνο στα κτήρια. Αφορά στη μνήμη, στη συνέχεια και στην αυτοπεποίθηση μιας πόλης που ξαναβρίσκει τον εαυτό της. ✷

Τ. +30 231 002 1000 E. info@onresidence.gr Κρατήσεις: Τ. +30 231 002 1000 Ε. reservations@onresidence.gr Στο Facebook: onresidence Στο Instagram: on_residence

Ένα παράθυρο στην ψυχή της πόλης

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Δημόσιος χώρος

Εικονογράφηση: Veridion Creative

036

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η πλατεία που σχεδιάστηκε για να βλέπει τη θάλασσα και κατέληξε να κοιτάζει την ίδια την πόλη.

Υπάρχουν δημόσιοι χώροι που αποκτούν σημασία επειδή βρίσκονται στο σωστό σημείο. Υπάρχουν άλλοι που τη χρωστούν στην ιστορία τους. Και υπάρχουν ελάχιστοι που καταφέρνουν να γίνουν κάτι περισσότερο: να μετατραπούν σε συλλογική εμπειρία. Η πλατεία Αριστοτέλους είναι ένας από αυτούς. Δεν είναι απλώς η σημαντικότερη πλατεία της Θεσσαλονίκης. Είναι το σημείο όπου η πόλη παρατηρεί τον εαυτό της. Εδώ συναντιούνται οι επισκέπτες με τους κατοίκους. Οι διαδηλώσεις με τις γιορτές. Οι δημόσιες τελετές με την καθημερινότητα. Η βιασύνη του πρωινού με τη βραδινή βόλτα. Οι τουρίστες που αντικρίζουν για πρώτη φορά τον Θερμαϊκό με τους ανθρώπους που περνούν από εδώ σχεδόν κάθε ημέρα της ζωής τους. Καμία άλλη πλατεία στη Θεσσαλονίκη δεν συμπυκνώνει τόσο διαφορετικές λειτουργίες. Και ίσως καμία άλλη να μην έχει φωτογραφηθεί τόσο πολύ.

Υπάρχει, όμως, μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι η Αριστοτέλους υπήρχε πάντοτε. Δεν υπήρχε. Η σημερινή εικόνα της πόλης είναι προϊόν μιας καταστροφής. Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917, που κατέστρεψε περισσότερα από 9.500 κτήρια και άφησε άστεγους περί-

που 70.000 ανθρώπους, δημιούργησε τις συνθήκες για τον μεγαλύτερο πολεοδομικό ανασχεδιασμό στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Μέχρι τότε, η πόλη αναπτυσσόταν με τρόπο οργανικό, σχεδόν αυθόρμητο. Οι δρόμοι ακολουθούσαν τη λογική της καθημερινότητας, όχι τη λογική ενός συνολικού σχεδίου. Η πυρκαγιά έδωσε στην ελληνική διοίκηση μια μοναδική —και εξαιρετικά σκληρή— ευκαιρία: να σχεδιάσει από την αρχή το διοικητικό και εμπορικό κέντρο μιας πόλης που μόλις 5 χρόνια νωρίτερα είχε ενσωματωθεί στο ελληνικό κράτος.

Ο γάλλος αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ερνέστ Εμπράρ δεν σχεδίασε απλώς μία πλατεία. Σχεδίασε μία ιδέα. Ο κεντρικός άξονας που οδηγεί από την Εγνατία προς τη θάλασσα δεν προέκυψε τυχαία: ήταν μια συνειδητή προσπάθεια να αποκτήσει η Θεσσαλονίκη μια μνημειακή προοπτική, αντάξια της ιστορίας και της γεωγραφίας της. Το σχέδιο προέβλεπε πολύ περισσότερα απ’ όσα τελικά υλοποιήθηκαν. Πολλά οικοδομικά τετράγωνα δεν κατασκευάστηκαν σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις. Η συμμετρία αλλοιώθηκε σε ορισμένα σημεία. Οι οικονομικές και πολιτικές συνθήκες του Μεσοπολέμου επέβαλαν συμβιβασμούς. Κι όμως: η βασική ιδέα επέζησε. Η Θεσσαλονίκη απέκτησε έναν δημόσιο χώρο

Η Αριστοτέλους δεν σχεδιάστηκε έτσι ώστε να είναι «όμορφη». Σχεδιάστηκε για να αλλάξει τη Θεσσαλονίκη. Έναν αιώνα μετά, παραμένει η δημόσια πρόσοψη της πόλης — ίσως όμως και το μεγαλύτερο τεστ της: μπορεί να ανανεωθεί χωρίς να χάσει αυτό που την έκανε μοναδική;

Ποια πόλη θέλουμε

;

Υπάρχει μια λεπτομέρεια που περνά σχεδόν απαρατήρητη. Η Αριστοτέλους δεν είναι μια κλειστή πλατεία, όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Είναι ένας άξονας. Ένα συνεχές που ξεκινά από την Εγνατία, διασχίζει τα οικοδομικά τετράγωνα και καταλήγει στη θάλασσα. Αυτή η χωρική συνέχεια είναι που της δίνει τον μοναδικό της χαρακτήρα. Δεν σε καλεί απλώς να σταθείς. Σε καλεί να κινηθείς. Να περπατήσεις. Να κατέβεις προς τον Θερμαϊκό. Να κοιτάξεις τον ορίζοντα. Είναι μια πλατεία που οργανώνεται γύρω από μια διαδρομή και όχι γύρω από ένα κεντρικό σημείο. Γι’ αυτό και, έναν αιώνα μετά τη δημιουργία της, εξακολουθεί να λειτουργεί με αξιοσημείωτη φυσικότητα.

038-039

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η καθημερινότητα της Αριστοτέλους αποκαλύπτει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Οι περισσότεροι εμβληματικοί δημόσιοι χώροι της Ευρώπης έχουν μετατραπεί σταδιακά σε τουριστικά σκηνικά. Η πλατεία του Αγίου Μάρκου στη Βενετία, η Γκραντ Πλας στις Βρυξέλλες ή η Ρινέκ Γκλόβνι στην Κρακοβία υποδέχονται καθημερινά τεράστιο αριθμό επισκεπτών, σε βαθμό που συχνά δυσκολεύουν την καθημερινή χρήση τους από τους ίδιους τους κατοίκους. Η Αριστοτέλους δεν έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο. Παρά τη ραγδαία αύξηση του τουρισμού τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να λειτουργεί πρωτίστως ως πλατεία των Θεσσαλονικέων. Εδώ θα δοθεί το μεσημεριανό ραντεβού. Εδώ θα γιορταστεί μια αθλητική επιτυχία. Εδώ θα πραγματοποιηθεί μια διαδήλωση. Εδώ θα κάνει ποδήλατο ένα παιδί. Εδώ θα καθίσει ένας συνταξιούχος για να διαβάσει την εφημερίδα του. Και αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της. Δεν έγινε ποτέ σκηνικό. Παρέμεινε δημόσιος χώρος.

Δημόσιος χώρος

Η ανάγκη αναβάθμισής της προκύπτει ακριβώς από αυτήν τη συνεχή χρήση. Μια πλατεία που φιλοξενεί καθημερινά δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους φθείρεται. Οι επιστρώσεις υποχωρούν. Ο αστικός εξοπλισμός γερνά. Οι δενδροστοιχίες χρειάζονται ανανέωση. Ο φωτισμός απαιτεί εκσυγχρονισμό. Η προσβασιμότητα πρέπει να βελτιώνεται διαρκώς. Δεν πρόκειται για αισθητικές λεπτομέρειες. Πρόκειται για στοιχεία που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται ο δημόσιος χώρος. Η αναβάθμιση της πλατείας δεν αποσκοπεί στο να αλλάξει τον χαρακτήρα της. Αποσκοπεί στο να διατηρήσει τη λειτουργία της σε μια πόλη που αλλάζει.

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση. Η Αριστοτέλους δεν αποτελεί πλέον μόνο την κεντρική πλατεία της πόλης. Αποτελεί τον πυρήνα ενός πολύ μεγαλύτερου αστι-

κού συστήματος. Σε απόσταση λίγων λεπτών με τα πόδια βρίσκεται ο σταθμός «Αγίας Σοφίας» του μετρό. Λίγο βορειότερα, ο σταθμός «Βενιζέλου». Δυτικά, τα Λαδάδικα. Ανατολικά, η Νέα Παραλία. Το εμπορικό κέντρο. Οι χώροι πολιτισμού. Οι βασικοί τουριστικοί άξονες. Με άλλα λόγια, η πλατεία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο ενός δικτύου μετακινήσεων που είναι πολύ πυκνότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο της ιστορίας της. Αυτό σημαίνει ότι ο ρόλος της αλλάζει. Δεν είναι μόνο τόπος προορισμού. Είναι και κόμβος. Η επιτυχία της εξαρτάται πλέον από το πόσο ομαλά θα συνδέει όλες αυτές τις διαφορετικές ροές ανθρώπων.

Η πιο διάσημη πλατεία της Θεσσαλονίκης δεν υπήρχε πριν από την καταστροφή του 1917. Γεννήθηκε μέσα από τη φωτιά και σχεδιάστηκε ως η νέα σκηνή μιας πόλης που ήθελε να εκσυγχρονιστεί. Σήμερα, η πρόκληση είναι να μη μετατραπεί σε τουριστικό σκηνικό.

Η μεγάλη πρόκληση, ωστόσο, δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτισμική. Η Αριστοτέλους είναι ο δημόσιος χώρος που —περισσότερο από κάθε άλλον— καθορίζει την εικόνα της Θεσσαλονίκης προς τα έξω. Κάθε διεθνής διοργάνωση, κάθε διαφημιστική καμπάνια, κάθε τουριστικός οδηγός, κάθε τηλεοπτικό πλάνο σχεδόν πάντοτε ξεκινούν από εδώ. Αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα της πλατείας δεν επηρεάζει μόνο τους κατοίκους της πόλης. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται την πόλη εκατομμύρια άνθρωποι που δεν ζουν σε αυτήν. Η Αριστοτέλους είναι, ουσιαστικά, η δημόσια πρόσοψη της Θεσσαλονίκης. Και, όπως συμβαίνει με κάθε πρόσοψη, δεν αρκεί να είναι εντυπωσιακή: πρέπει να είναι και αυθεντική.

Υπάρχει μια σκηνή που επαναλαμβάνεται σχεδόν κάθε απόγευμα. Ο ήλιος αρχίζει να χαμηλώνει πίσω από τον Όλυμπο. Οι σκιές των κτηρίων επιμηκύνονται. Οι καρέκλες των καφέ γεμίζουν. Ο κόσμος επιβραδύνει το βήμα του. Για λίγα λεπτά, η πλατεία παύει να λειτουργεί ως διάδρομος μετακίνησης — γίνεται τόπος παραμονής. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αποστολή κάθε μεγάλου δημόσιου χώρου. Να πείθει τον άνθρωπο ότι αξίζει να μείνει λίγο περισσότερο. Η επιτυχία της Αριστοτέλους δεν βρίσκεται στην αρχιτεκτονική της. Βρίσκεται στο ότι, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη γέννησή της, εξακολουθεί να παράγει αυτήν την απλή, αλλά πολύτιμη ανθρώπινη εμπειρία.

Μια αποτίμηση Οι πλατείες δεν είναι απλώς κενά ανάμεσα στα κτήρια. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια πόλη αντιλαμβάνεται τον εαυτό της. Η Αριστοτέλους υπήρξε για έναν αιώνα το μεγάλο σαλόνι της Θεσσαλονίκης. Σήμερα καλείται να γίνει κάτι ακόμη περισσότερο: να αποτελέσει τον πυρήνα μιας πόλης που επενδύει ξανά στον δημόσιο χώρο, στην πεζή μετακίνηση, στη συνάντηση και στην καθημερινή ζωή. Αν η ανάπλασή της πετύχει, δεν θα έχουμε απλώς μια πιο όμορφη πλατεία. Θα έχουμε μια καλύτερη εκδοχή της ίδιας της Θεσσαλονίκης. ✷

Εικονογράφηση: Veridion Creative

που δεν λειτουργούσε μόνον ως πλατεία. Λειτουργούσε ως σκηνή.

City mag

directory

Πώς η εταιρεία ERGON FOODS προσπαθεί να εξελίξει την Αγορά Μοδιάνο σε ένα πρωτότυπο γαστρονομικό οικοσύστημα, προσπαθώντας να της δώσει τον αρχικό της χαρακτήρα ως αγοράς τροφίμων. Κείμενο: Γιάννης Παπαδημητρίου

Το αέριο

δεν είχε συνδεθεί ακόμη. Ούτε είχε γίνει η γνωστοποίηση των καταστημάτων. Τα συνεργεία όμως δούλευαν πυρετωδώς, τα προϊόντα έμπαιναν σχολαστικά στα ράφια τους, τα φορτηγά ξεφόρτωναν εξοπλισμό και έπιπλα. Στην ατμόσφαιρα υπήρχε μια γενικευμένη ανυπομονησία. Όπως ανυπομονησία υπάρχει και στη Θεσσαλονίκη, η οποία περιμένει να δει αν, στη δεύτερη εποχή της, η Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης (υπό τη διαχείριση της εταιρείας ERGON FOODS αυτήν τη φορά) θα μακροημερεύσει. Άλλωστε, είναι ακόμη νωπά τα σημάδια του προηγούμενου εγχειρήματος, που έκλεισε τις πόρτες του τον Οκτώβριο του 2025, παρότι είχε ανοίξει με πολύ μεγάλες προσδοκίες. Την ανακαίνιση και τη λειτουργία τις ανέλαβε η ERGON FOODS, ωστόσο η Κεντρική Αγορά θα διατηρήσει τη δική της, αυτόνομη ταυτότητα. Συνομιλώντας με τον Θωμά Δούζη, πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της εταιρείας, προσπαθώ να καταλάβω τι διαφορετικό θα προσφέρει αυτήν τη φορά η αγορά, η οποία θα αποτελείται από τριάντα μοναδικά καταστήματα. Το επάνω μέρος θα παραμένει κλειστό, καθώς, όπως επισημαίνει και ο Θωμάς, η αρχική χρήση της αγοράς δεν προέβλεπε τέτοιου είδους κοινόχρηστους χώρους. «Να μια πρώτη μεγάλη αλλαγή», σκέφτηκα. «Η αγορά έχει δύο φύσεις, τις οποίες κρατάμε συνειδητά ξεχωριστές. Το κτήριο και το brand της αγοράς έχουν μνημειακό χαρακτήρα, ενώ τα καταστήματα λειτουργούν με δικά τους, πιο προσιτά brands» ξεκινά να εξηγεί ο Θωμάς — και συνεχίζει: «Προσπαθήσαμε να απαντήσουμε στα τρία προβλήματα που φαίνεται ότι υπήρχαν πριν. Καταρχάς, όσο είναι εφικτό, διατηρούμε πολύ προσιτές τιμές. Δεύτερον, κλιματίσαμε τα καταστήματα — άρα, θα υπάρχει ζέστη τον χειμώνα και δροσιά το καλοκαίρι. Και τρίτον, το εσωτερικό μας ατελιέ έκανε μια ενδελεχή ιστορική και αρχιτεκτονική έρευνα, ώστε να φέρει την Αγορά στην προηγούμενη κατάστασή της. Προφανώς, δεν διαθέτουμε χρονομηχανή... Μέλημά μας ήταν, ωστόσο, να προσδώσουμε στον χώρο την παλιά του αίγλη», σημειώνει ο Θωμάς, ο οποίος είχε προλάβει την

Φωτορεαλιστική απεικόνιση: ERGON Atelier

the

Επανεκκίνηση. Επιστρέφει η Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης

Αγορά Μοδιάνο ως εξωτερικός πωλητής. Πράγματι, περπατώντας στους διαδρόμους, η διαφορά στη λειτουργία είναι αισθητή. Δεν χρειάζεται να μπεις μέσα στα καταστήματα για να ψωνίσεις, επιλέγεις τα προϊόντα σου σουλατσάροντας ανάμεσα στους διαδρόμους.

Ένα πρότυπο οικοσύστημα

Στον πυρήνα του εγχειρήματος των

Η Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης επιστρέφει με ένα νέο στοίχημα. Από food court, food market. Από τουριστική στάση, καθημερινός προορισμός. Τριάντα καταστήματα, παραγωγή, γεύση και ένα ιστορικό κτήριο που επιχειρεί να ξαναβρεί τη θέση του στη ζωή της πόλης.

αδελφών Δούζη βρίσκεται μια ουσιαστική —αόρατη στους επισκέπτες— μετατόπιση: τα καταστήματα λειτουργούν συμβιωτικά και όχι ανταγωνιστικά το ένα προς το άλλο. Για παράδειγμα, ο κεντρικός φούρνος, εκτός από ψωμί και προϊόντα άρτου, θα παράγει τις πίτες για το σουβλατζίδικο, το ψωμί για τη χασαποταβέρνα και ούτω καθεξής. Με απλά λόγια, η μία επιχείρηση θα υποστηρίζει την άλλη, δημιουργώντας ένα πρότυπο

γαστρονομικό οικοσύστημα, στο οποίο κάπου θα μπορείς να ψωνίσεις, κάπου θα ξαποσταίνεις και κάπου θα καταναλώνεις τα προϊόντα. Ο μετασχηματισμός από food court (κοινός χώρος καταστημάτων εστίασης, συνήθως μέσα σε εμπορικά κέντρα) σε food market (παραδοσιακή αγορά τροφίμων και γεύσεων) πρόκειται να διευρύνει και το κοινό στο οποίο πλέον θα απευθύνεται η αγορά. Πριν, προσανα-

the

City mag

Δεν πρόκειται απλώς για μια ανακαίνιση. Είναι μια προσπάθεια να ξαναγίνει η Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης αυτό που ήταν κάποτε: ένας ζωντανός, καθημερινός προορισμός. Με τριάντα καταστήματα που λειτουργούν συμπληρωματικά, ελληνικά προϊόντα, παραγωγή και μια παλιά αίγλη που επιστρέφει στο κέντρο.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση: ERGON Atelier

directory

τολιζόταν κυρίως στους τουρίστες-επισκέπτες της πόλης, οι οποίοι ενδεχομένως να αναζητούσαν μια γαστρονομική εμπειρία. Με τη νέα φιλοσοφία, η Αγορά δείχνει να επιστρέφει στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» της: δηλαδή, ένα μέρος όπου οι κάτοικοι θα κάνουν τα καθημερινά τους ψώνια και οι τουρίστες θα γνωρίζουν τα ελληνικά προϊόντα και τη σαλονικιώτικη γαστρονομική κουλτούρα — στη βόλτα μου είδα ένα τσιπουράδικο, ένα μπουγατσατζίδικο, ένα γαλακτοπωλείο, ένα ξεχωριστό κρεοπωλείο και αρκετές παραγωγικές μονάδες, οι οποίες έλειπαν από το προηγούμενο σχήμα. Φερ’ ειπείν, η Αγορά θα φιλοξενεί ένα μικροζυθοποιείο, ένα καβουρδιστήριο για καφέ (coffee roastery) και ένα τυροκομείο. Στο τελευταίο θα φτιάχνονται κάποια πειραματικά τυριά και ένα στραγγιστό γιαούρτι.

Ιστορία ενός αιώνα

Ανάμεσα στις νέες προσθήκες περιλαμβάνεται και το Herbarium, ένα μπαρ με αποστάγματα και κοκτέιλς που δεν θα σερβίρει κλασικά ποτά. Αν κατάλαβα καλά, θα πηγαίνεις, θα περιγράφεις το ποτό που

σου αρέσει και ο bartender θα σου ετοιμάζει ένα ποτό με βοτανικές πρώτες ύλες και δικές του παρασκευές, το οποίο θα παραπέμπει στον χαρακτήρα και το προφίλ της γεύσης που ζήτησες. Επιπλέον, θα υπάρχει και άλλο ένα μπαρ, όπως και μια μεγάλη κάβα με κρασιά, οπότε το ωράριο λειτουργίας θα είναι αρκετά διευρυμένο: κάποια καταστήματα θα είναι εμπροσθοβαρή (λόγου χάριν, ο φούρνος) και άλλα θα κρατάνε περισσότερο τις βραδινές ώρες. Επίσημα εγκαίνια δεν θα γίνουν — ο στόχος, σύμφωνα με τον Θωμά, είναι η Αγορά να ανοίξει την περίοδο της ΔΕΘ. Δεν ξέρω αν, όταν κυκλοφορήσει το τεύχος του Citymag που κρατάτε στα χέρια σας, η Κεντρική Αγορά Θεσσαλονίκης θα έχει προλάβει να σηκώσει τα στόρια της. Δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία, ωστόσο, καθώς το στοίχημα είναι άλλο: αυτό το ιστορικό κτήριο με τον έναν αιώνα ιστορίας να επιστρέψει δυναμικά στη ζωή της πόλης και οι Θεσσαλονικείς, πρωτίστως, να εμπιστευτούν τα καθημερινά τους ψώνια στα καταστήματά του. Και, κάπως έτσι, ένα αυθεντικό κομμάτι της ταυτότητας του κέντρου της πόλης, το οποίο εμπορικά όλο και ερημώνει, να ζωντανέψει ξανά. ✷

Εδώ αρχίζει η επόμενη Θεσσαλονίκη

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ Στις πλατείες Διοικητηρίου και Δημοκρατίας θα κριθεί αν η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει πραγματικά μια νέα «καρδιά».

044

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Οι πόλεις

κτηριστικότερο παράδειγμα. Για τους περισσότερους Θεσσαλονικείς, το όνομα της πλατείας χρησιμοποιείται λιγότερο από το ιστορικό τοπωνύμιο της

δεν αποκαλύπτουν τον χαρακτήρα τους στα πιο διάσημα σημεία τους. Τον αποκαλύπτουν στις μεταβάσεις τους. Στους δρόμους που ενώνουν δύο γειτονιές. Στις πλατείες που ουδείς φωτογραφίζει. Στους χώρους που χρησιμοποιούνται καθημερινά χωρίς να γίνονται πρωτοσέλιδα. Αν η πλατεία Αριστοτέλους είναι η δημόσια πρόσοψη της Θεσσαλονίκης, τότε οι περιοχές του Διοικητηρίου και της πλατείας Δημοκρατίας είναι το «πίσω μέρος» του ίδιου σπιτιού. Λιγότερο προβεβλημένο. Πιο σύνθετο. Αλλά εξίσου καθοριστικό.

Υπάρχει ένα ερώτημα που σπάνια τίθεται, όταν συζητείται η εικόνα του κέντρου: πού τελειώνει πραγματικά το κέντρο της Θεσσαλονίκης; Για τους περισσότερους κατοίκους, η απάντηση έρχεται σχεδόν αυτόματα. Στην Αριστοτέλους — ίσως λίγο δυτικότερα, μέχρι τα Λαδάδικα. Η αντίληψη αυτή δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών άνισης ανάπτυξης. Το ανατολικό τμήμα του ιστορικού κέντρου συγκέντρωσε σταδιακά το μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής δραστηριότητας, των επενδύσεων, της τουριστικής προβολής και των παρεμβάσεων στον δημόσιο χώρο. Η δυτική πλευρά έμεινε πίσω. Όχι επειδή της έλειπε η ιστορία — ακριβώς το αντίθετο: της περίσσευε.

περπατήσει από την πλατεία Αριστοτέλους προς τη ρωμαϊκή αγορά και συνεχίσει ώς το Διοικητήριο, θα διανύσει λιγότερο από ένα χιλιόμετρο. Μέσα σε αυτήν τη μικρή απόσταση συναντιούνται περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια αστικής ιστορίας. Η αρχαία αγορά. Τα βυζαντινά κατάλοιπα. Η οθωμανική πόλη. Το Διοικητήριο, που ανεγέρθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα ως έδρα των οθωμανικών διοικητικών αρχών και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να στεγάζει δημόσιες υπηρεσίες. Το Μπεζεστένι. Οι παραδοσιακές αγορές. Τα Λαδάδικα. Η πλατεία Δημοκρατίας. Ο παλαιός σιδηροδρομικός σταθμός. Λίγες ευρωπαϊκές πόλεις διαθέτουν τόσο πυκνή διαστρωμάτωση ιστορίας σε τόσο μικρή ακτίνα. Κι όμως: για δεκαετίες, αυτή η περιοχή αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως διάδρομος κυκλοφορίας παρά ως τόπος.

Η πλατεία Δημοκρατίας αποτελεί, ίσως, το χαρα-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Δημόσιος χώρος

Αν κάποιος

περιοχής: «το Βαρδάρι». Η ίδια η γλώσσα αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε έναν χώρο. Δεν λέμε «πάμε στην πλατεία Δημοκρατίας». Λέμε «πάμε στο Βαρδάρι». Δηλαδή, αναφερόμαστε σε μια περιοχή διέλευσης. Σε έναν συγκοινωνιακό κόμβο. Σε ένα ση-

Επί δεκαετίες, η Θεσσαλονίκη αντιμετώπισε το Βαρδάρι και το Διοικητήριο ως χώρους απ’ όπου απλώς περνάς — όχι ως χώρους όπου μένεις. Τώρα επιχειρεί να ξανασχεδιάσει το «πίσω μέρος» του κέντρου και, μαζί, τον νοητικό χάρτη της πόλης.

Δημόσιος χώρος 046-047 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Ποια πόλη θέλουμε

;

Το Βαρδάρι υπήρξε για δεκαετίες η απόδειξη ότι η Θεσσαλονίκη ξέρει να σχεδιάζει χώρους για αυτοκίνητα, όχι για ανθρώπους. Η ανάπλαση της πλατείας Δημοκρατίας είναι η ευκαιρία να αποδείξει το αντίθετο — ή να αποτύχει ξανά στο ίδιο τεστ (στη φωτορεαλιστική εικόνα, το σχέδιο που θα υλοποιηθεί).

Δημόσιος χώρος 048-049 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η πλατεία Διοικητηρίου έχει ένα παράδοξο: βρίσκεται στην καρδιά περισσότερων από 2.000 χρόνια ιστορίας, ουδέποτε όμως τις τελευταίες δεκαετίες κατάφερε να γίνει πραγματική πλατεία. Η ανάπλασή της δεν αφορά μόνο στον χώρο: αφορά στην απόφαση της Θεσσαλονίκης να ξαναβάλει το Διοικητήριο στον χάρτη της πόλης (στη φωτορεαλιστική εικόνα, το σχέδιο που θα υλοποιηθεί).

Ποια πόλη θέλουμε

;

μείο απ’ όπου κάποιος περνά για να πάει κάπου αλλού. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα που επιχειρεί να αντιμετωπίσει ο νέος σχεδιασμός. Δεν καλείται να αναβαθμίσει, απλώς, μια πλατεία. Καλείται να δημιουργήσει έναν τόπο εκεί όπου επί δεκαετίες υπήρχε μόνο κυκλοφορία.

Δημόσιος χώρος

050

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η εικόνα αυτή δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Μετά τον πόλεμο, καθώς η Θεσσαλονίκη επεκτεινόταν ραγδαία προς τα δυτικά και τις βορειοδυτικές συνοικίες, η πλατεία Δημοκρατίας μετατράπηκε στον βασικό κόμβο εισόδου προς το ιστορικό κέντρο. Η Μοναστηρίου, η Λαγκαδά, η Εγνατία και η 26ης Οκτωβρίου συγκλίνουν σ’ αυτήν. Η κυκλοφορία αυξανόταν χρόνο με τον χρόνο. Η απάντηση της πολεοδομίας ήταν σχεδόν αποκλειστικά κυκλοφοριακή: περισσότερες λωρίδες, μεγαλύτεροι κόμβοι, περισσότερος χώρος για τα οχήματα, λιγότερος για τους ανθρώπους. Σταδιακά, η πλατεία έπαψε να λειτουργεί ως δημόσιος χώρος. Έγινε μηχανισμός διαχείρισης της κυκλοφορίας. Η ίδια λογική επικράτησε σε σχεδόν όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Σήμερα όμως οι περισσότερες από αυτές ακολουθούν την αντίστροφη πορεία. Επαναφέρουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο. Η Θεσσαλονίκη καλείται να κάνει το ίδιο.

Λίγα λεπτά βορειοανατολικότερα βρίσκεται η πλατεία Διοικητηρίου. ‘Η, ακριβέστερα, ένας χώρος που ουδέποτε στα νεότερα χρόνια κατάφερε να λειτουργήσει ως πραγματική πλατεία. Και αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο παράδοξο. Η θέση της είναι εξαιρετική: βρίσκεται ανάμεσα στη ρωμαϊκή αγορά, την οδό Αγίου Δημητρίου, την Εγνατία και την Άνω Πόλη. Απέχει λίγα λεπτά από την Αριστοτέλους. Κι όμως, δύσκολα θα τη χαρακτήριζε κάποιος «ζωντανό αστικό προορισμό». Δεν της έλειπε το ιστορικό βάθος. Της έλειψε η πολεοδομική συνέχεια. Οι μεγάλες οδικές αρτηρίες λειτούργησαν ως φυσικά εμπόδια. Οι χρήσεις γης δεν δημιούργησαν κρίσιμη μάζα καθημερινής ζωής. Η περιοχή παρέμεινε διοικητικό κέντρο — δεν έγινε κοινωνικό κέντρο.

Αυτό ακριβώς επιχειρούν να αλλάξουν οι δρομολογούμενες παρεμβάσεις. Η σημασία τους δεν βρίσκεται μόνο στη βελτίωση της αισθητικής: βρίσκεται στην προσπάθεια να αποκατασταθεί η συνέχεια του ιστορικού κέντρου. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλες οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις που επένδυσαν συστηματικά στον δημόσιο χώρο ξεκίνησαν από την ίδια βασική παραδοχή: δεν αρκεί να διαθέτεις μια εμβληματική πλατεία, πρέπει να μπορείς να κινηθείς από τη μία πλατεία στην άλλη χωρίς να αισθάνεσαι ότι εγκαταλείπεις την πόλη. Τα ιστορικά κέντρα της Μπολόνια, της Βιέννης ή της Λυών λειτουργούν ως ενιαία δημόσια τοπία. Ο πεζός δεν αντιλαμβάνεται πού τελειώνει η μία γειτονιά

και πού αρχίζει η επόμενη. Η Θεσσαλονίκη δεν έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο — αλλά, για πρώτη φορά, δείχνει να κινείται προς αυτήν την κατεύθυνση.

Υπάρχει κι ένας δεύτερος λόγος για τον οποίο αυτές οι δύο πλατείες —Δημοκρατίας και Διοικητηρίου— έχουν ιδιαίτερη σημασία. Τα προσεχή χρόνια, η δυτική πλευρά του ιστορικού κέντρου θα δεχθεί πιέσεις που δεν είχε γνωρίσει τις προηγούμενες δεκαετίες. Η λειτουργία του μετρό έχει ήδη μεταβάλει τις καθημερινές μετακινήσεις. Η ανάπτυξη του λιμανιού και της κρουαζιέρας αυξάνει τη ροή επισκεπτών προς τα δυτικά. Η δημιουργία του Μουσείου Ολοκαυτώματος θα προσθέσει έναν νέο διεθνή προορισμό. Η αξιοποίηση του τέως στρατοπέδου «Παύλου Μελά», η ανάπλαση της δυτικής εισόδου και οι επενδύσεις στις περιοχές των παλαιών βιομηχανικών συγκροτημάτων μετατοπίζουν σταδιακά το αναπτυξιακό ενδιαφέρον. Μέσα σε αυτό το νέο αστικό τοπίο, η πλατεία Δημοκρατίας και το Διοικητήριο παύουν να βρίσκονται στην άκρη του κέντρου. Βρίσκονται στη μέση ενός νέου άξονα που ενώνει το λιμάνι, το ιστορικό κέντρο και τη δυτική Θεσσαλονίκη. Και αυτό αλλάζει τα πάντα.

Υπάρχει μια μικρή άσκηση που αξίζει να κάνει κάποιος. Να ξεκινήσει από τον Λευκό Πύργο και να περπατήσει μέχρι την πλατεία Δημοκρατίας. Η απόσταση είναι περίπου δυόμισι χιλιόμετρα. Σε αυτό το περπάτημα συναντά σχεδόν όλες τις εποχές της Θεσσαλονίκης. Το οθωμανικό παραλιακό μέτωπο. Τη νεοκλασική ανασυγκρότηση. Το σχέδιο Εμπράρ. Τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση. Το μετρό. Τις νέες αναπλάσεις. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η διαδρομή δεν διαβάζεται ακόμη ως ένα ενιαίο σύνολο. Διαβάζεται ως διαδοχή αποσπασματικών εικόνων. Η επιτυχία των σημερινών παρεμβάσεων θα κριθεί από το αν θα καταφέρουν να μετατρέψουν αυτήν τη διαδρομή σε μια συνεχή εμπειρία πόλης.

Μια αποτίμηση Συχνά, τα πιο σημαντικά δημόσια έργα δεν είναι εκείνα που προσελκύουν τα περισσότερα βλέμματα. Είναι εκείνα που συμπληρώνουν όσα ήδη υπάρχουν. Οι πλατείες Δημοκρατίας και Διοικητηρίου δεν πρόκειται να ανταγωνιστούν την Αριστοτέλους — δεν χρειάζεται. Η αποστολή τους είναι διαφορετική. Να αποδείξουν ότι το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης δεν σταματά στην πιο διάσημη πλατεία του. Ότι η πόλη διαθέτει ένα πολύ μεγαλύτερο, πολυπλοκότερο και ιστορικά βαθύτερο κέντρο, το οποίο επί δεκαετίες έμενε εκτός του δημόσιου βλέμματος. Αν αυτό το στοίχημα κερδηθεί, τότε ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που θα έχουν επιφέρει οι αναπλάσεις δεν θα είναι οι νέες πλακοστρώσεις ή οι φυτεύσεις: θα είναι ότι θα έχουν αλλάξει τον νοητικό χάρτη με τον οποίο οι ίδιοι οι Θεσσαλονικείς αντιλαμβάνονται την πόλη τους. ✷

VERIDIONCreative

TO PREMIUM EXEI ONOMA

Στην Kofiland αναζητούμε προϊόντα που ξεχωρίζουν για την ποιότητα, την αυθεντικότητα και τον χαρακτήρα τους. Επιλογές με άρωμα Ιταλίας, σχεδιασμένες για τις απαιτήσεις της σύγχρονης επαγγελματικής κουζίνας και για δημιουργίες που θέλουν να κάνουν τη διαφορά.

Αυθεντικές πρώτες ύλες. Ιταλικός χαρακτήρας. Επαγγελματική ποιότητα. Ανακαλύψτε την ολοκληρωμένη σειρά MOZZO, με εκλεκτά ιταλικά ζυμαρικά σε διαφορετικά σχήματα και κοπές. Προϊόντα ιδιαίτερα υψηλής ποιότητας, με αυθεντικό ιταλικό χαρακτήρα, για πιάτα που αναδεικνύουν κάθε συνταγή. Στη συλλογή μας θα βρείτε, επίσης, μια ευρεία γκάμα προϊόντων τομάτας PALO, με κορυφαία επιλογή τα περίφημα αποφλοιωμένα τοματάκια San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino Π.Ο.Π. — ένα εμβληματικό προϊόν της ιταλικής γαστρονομίας, με ξεχωριστή γεύση και χαρακτήρα. Η σειρά επαγγελματικών αλεύρων Mulino Padano συμπληρώνει την επιλογή μας με εξειδικευμένες λύσεις για pizza, αρτοποιία, ζαχαροπλαστική και φρέσκα ζυμαρικά. Από ειδικά άλευρα για διαφορετικούς χρόνους ωρίμανσης και ενυδάτωσης έως τη σειρά Granaio Italiano από 100% ιταλικό σιτάρι, κάθε επιλογή έχει σχεδιαστεί με γνώμονα τη συνέπεια και την επαγγελματική απόδοση. Και για τις πιο ιδιαίτερες δημιουργίες, η premium σειρά ma.gi.co terra by Kofiland

φέρνει στην επαγγελματική κουζίνα έναν κόσμο εκλεκτών γεύσεων: ολόκληρη μαύρη τρούφα, carpaccio τρούφας, αποξηραμένα porcini, εκλεκτές μορχέλες και μίγματα δασικών μανιταριών. Προϊόντα που μπορούν να μεταμορφώσουν ακόμη και την πιο λιτή συνταγή σε μια ξεχωριστή γαστρονομική εμπειρία.

Η ΙΤΑΛΙΑ, ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΗ ΓΙΑ ΕΣΑΣ Στην Kofiland, η ποιότητα είναι επιλογή. Αναζητούμε ξεχωριστά προϊόντα από κορυφαίους παραγωγούς. Για επαγγελματίες που δεν συμβιβάζονται στη γεύση.

1Ο χλμ. Παλαιάς Συμμαχικής Οδού, 570 08 Θεσσαλονίκη. Τ. 231 053 8769, 231 050 8546 • Ε. coffeeland@coffeeland.gr

Φωτογραφία: Όμιλος Calon

Εικόνα: Όμιλος Calon

directory

Στις εικόνα επάνω: Σε μια παλιά καπναποθήκη συνολικής επιφάνειας 7.020 τ.μ., στη Σταυρούπολη, ο Όμιλος Calon αναπτύσσει το Project Lebet, ένα νέο συγκρότημα 75 σύγχρονων εξυπηρετούμενων διαμερισμάτων. Στην εικόνα δεξιά, επάνω: Όλα ξεκίνησαν από την οδό Παπαναστασίου 63, εκεί όπου γεννήθηκε το Project 151, ένα πρωτοποριακό για τα δεδομένα της Θεσσαλονίκης συγκρότημα 111 πλήρως επιπλωμένων και εξυπηρετούμενων διαμερισμάτων, μαζί με 2.000 τ.μ. σύγχρονων χώρων γραφείων. Στην εικόνα δεξιά, στο μέσον: Το Project 151–Tabac, στη συμβολή των οδών Ολύμπου και Γλάδστωνος, αναπτύχθηκε σε μια παλιά καπναποθήκη, η οποία μεταμορφώθηκε σε συγκρότημα 72 μοντέρνων επιπλωμένων διαμερισμάτων, με αίθουσες εργασίας και συναντήσεων, κοινόχρηστο lounge, γυμναστήριο, χώρο πλυντηρίων και αποθήκες. Στην εικόνα δεξιά, κάτω: Στην ανερχόμενη περιοχή του Φιξ, κοντά στο λιμάνι, το Office 151 στεγάζεται σε ένα κτήριο τριών ορόφων και προσφέρει διαφορετικούς τύπους επιπλωμένων γραφείων για βραχυχρόνια ή μακροχρόνια μίσθωση.

Με αφετηρία το πρωτοποριακό Project 151 στην Παπαναστασίου και επόμενο μεγάλο σταθμό το Project Lebet στη Σταυρούπολη, ο Όμιλος Calon επανασυστήνει υφιστάμενα κτήρια, δημιουργεί σύγχρονους χώρους κατοικίας και εργασίας και προσθέτει νέα αξία στις γειτονιές της Θεσσαλονίκης.

Η μεταμόρφωση μιας πόλης δεν συντελείται μόνο μέσα από τα μεγάλα έργα υποδομής ή τις εντυπωσιακές αναπτύξεις που αλλάζουν τον ορίζοντά της. Συμβαίνει και στο εσωτερικό των γειτονιών της, όταν ένα κτήριο που έχασε την αρχική του χρήση αποκτά ξανά ζωή, όταν νέοι κάτοικοι και επαγγελματίες εγκαθίστανται σε μια περιοχή και όταν το υπάρχον κτηριακό απόθεμα προσαρμόζεται στις ανάγκες μιας νέας εποχής. Αυτή ακριβώς είναι η φιλοσοφία που ακολουθεί ο Όμιλος Calon. Από το 1988 δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη και διαχείριση οικιστικών, εμπορικών και τουριστικών ακινήτων, επενδύοντας κατά κύριο λόγο στην απόκτηση υφιστάμενων κτηρίων και στην ολοκληρωμένη μετατροπή τους. Αντί να αντιμετωπίζει κάθε ακίνητο ως μια απομονωμένη επένδυση, το εντάσσει στη ζωή της περιοχής, διατηρώντας —όπου είναι δυνατόν— στοιχεία της αρχιτεκτονικής του ταυτότητας και δίνοντάς του μια σύγχρονη, βιώσιμη χρήση.

Η αρχή από την Ανατολική Θεσσαλονίκη

Το πρώτο αποφασιστικό βήμα αυτής της διαδρομής έγινε στην οδό Παπαναστασίου 63. Εκεί γεννήθηκε το Project 151,

ένα πρωτοποριακό για τα δεδομένα της Θεσσαλονίκης συγκρότημα 111 πλήρως επιπλωμένων και εξυπηρετούμενων διαμερισμάτων, μαζί με 2.000 τ.μ. σύγχρονων χώρων γραφείων. Το Project 151 εισήγαγε στην πόλη μια διαφορετική αντίληψη για την αστική διαμονή: ένα μοντέλο που συνδυάζει την ιδιωτικότητα ενός διαμερίσματος με υπηρεσίες και κοινόχρηστες υποδομές που διευκολύνουν την καθημερινότητα. Οι ένοικοι μπορούν να εγκατασταθούν έχοντας ουσιαστικά μαζί τους μόνο τη βαλίτσα τους, χωρίς την αγωνία της επίπλωσης, των διαφορετικών λογαριασμών ή της οργάνωσης ενός νέου σπιτιού. Η πρόταση απευθύνεται σε φοιτητές, νέους επαγγελματίες, στελέχη επιχειρήσεων, εποχικούς εργαζομένους, singles και ζευγάρια και γενικότερα ανθρώπους κάθε ηλικίας που αναζητούν μια ευέλικτη λύση για μεσομακροπρόθεσμη, άνετη διαμονή. Παράλληλα, οι κοινόχρηστοι χώροι εργασίας, άσκησης και συνάντησης δημιουργούν τις προϋποθέσεις για επικοινωνία και δικτύωση, μετατρέποντας το κτήριο σε μια μικρή ζωντανή κοινότητα.

Φωτογραφία: Όμιλος Calon

City mag

Φωτογραφία: Όμιλος Calon

the

Όμιλος Calon. Aπό την Ανατολική μέχρι τη Δυτική Θεσσαλονίκη, μεταμορφώνει την πόλη

Η ίδια φιλοσοφία επεκτείνεται και στους επαγγελματικούς χώρους. Στην ανερχόμενη περιοχή του Φιξ, κοντά στο λιμάνι, το Office 151 στεγάζεται σε ένα κτήριο τριών ορόφων και προσφέρει διαφορετικούς τύπους επιπλωμένων γραφείων για βραχυχρόνια ή μακροχρόνια μίσθωση. Από αυτόνομα γραφεία για επιχειρήσεις μέχρι ατομικές θέσεις για ελεύθερους επαγγελματίες, ψηφιακούς νομάδες και εξ αποστάσεως εργαζομένους, το μοντέλο προσαρμόζεται στη νέα πραγματικότητα της εργασίας. Με έργα κατοικίας, φιλοξενίας και επαγγελματικής χρήσης, ο Όμιλος διαμορφώνει πλέον μια διαδρομή που διατρέχει τη Θεσσαλονίκη. Από την Παπαναστασίου και την ανατολική πλευρά περνά στο ιστορικό κέντρο, πλησιάζει το λιμάνι και συνεχίζει προς τις δυτικές συνοικίες.

Η νέα άφιξη στη Σταυρούπολη

Ο επόμενος μεγάλος σταθμός αυτής της διαδρομής είναι το Project Lebet, στη Σταυρούπολη. Σε μια παλιά καπναποθήκη συνολικής επιφάνειας 7.020 τ.μ., ο Όμιλος Calon αναπτύσσει ένα νέο συγκρότημα 75 σύγχρονων εξυπηρετούμενων διαμερισμάτων. Το Project Lebet θα ακολουθεί την ολοκληρωμένη φιλοσοφία του Project 151, προσφέροντας επιπλωμένα διαμερίσματα, χώρους εργασίας και συναντήσεων, lounge, γυμναστήριο, πλυντήρια και αποθήκες. Θα διαθέτει, όμως, επιπλέον χώρο στάθμευσης και

Φωτογραφία: Όμιλος Calon

Νέοι τρόποι κατοικίας και εργασίας

Φωτογραφία: Όμιλος Calon

Η επιτυχία του πρώτου Project 151 αποτέλεσε τη βάση για μια ευρύτερη στρατηγική στη Θεσσαλονίκη. Ο Όμιλος Calon αναζητά κτήρια με ιστορία, τα οποία μπορούν να ανταποκριθούν σε πραγματικές ανάγκες της σύγχρονης πόλης: περισσότερες ποιοτικές κατοικίες, ευέλικτους χώρους εργασίας και νέες μορφές φιλοξενίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Project 151–Tabac, στη συμβολή των οδών Ολύμπου και Γλάδστωνος. Μια παλιά καπναποθήκη μεταμορφώθηκε σε συγκρότημα 72 μοντέρνων επιπλωμένων διαμερισμάτων, με αίθουσες εργασίας και συναντήσεων, κοινόχρηστο lounge, γυμναστήριο, χώρο πλυντηρίων και αποθήκες. Το κτήριο διατηρεί τη μνήμη της προηγούμενης ζωής του, αποκτά όμως έναν εντελώς νέο ρόλο σε μια περιοχή που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και μόλις δέκα λεπτά από τον σταθμό «Βενιζέλου» του μετρό. Έτσι, η αξιοποίηση ενός υφιστάμενου ακινήτου δεν περιορίζεται στο εσωτερικό του. Η παρουσία νέων κατοίκων, η καθημερινή κίνηση και η δημιουργία νέων υπηρεσιών διαχέουν αξία στο άμεσο περιβάλλον και συμβάλλουν στην αναζωογόνηση ολόκληρης της γειτονιάς.

Φωτογραφία: Όμιλος Calon

Κτήρια που αποκτούν ξανά ζωή

εσωτερική πισίνα, διαμορφώνοντας μια ακόμη πιο ολοκληρωμένη εμπειρία διαμονής. Περισσότερο από ένα νέο κτηριακό πρότζεκτ, το Project Lebet σηματοδοτεί την επέκταση ενός επιτυχημένου μοντέλου στη Δυτική Θεσσαλονίκη. Και αποτυπώνει καθαρά τη διαδρομή του Calon: από το πρώτο Project 151 στα ανατολικά μέχρι τη Σταυρούπολη, ο Όμιλος δεν προσθέτει απλώς νέα ακίνητα στον χάρτη. Δίνει νέα ζωή σε κτήρια, φέρνει ανθρώπους στις γειτονιές και συμμετέχει ενεργά στη μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης. ✷

Στην εικόνα στην κορυφή της σελίδας: Το κοινόχρηστο lounge στο Project 151, στην οδό Παπαναστασίου 63. Στην εικόνα στο μέσον: Ο χώρος του γυμναστηρίου στο Project 151, στην οδό Παπαναστασίου 63. Στην εικόνα κάτω: Χαρακτηριστική άποψη από το Office 151, στην περιοχή του Φιξ, κοντά στο λιμάνι.

Η μεγάλη στροφή

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Δημόσιος χώρος

Εικονογράφηση: Veridion Creative

054

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Γιατί οι αναπλάσεις της Θεσσαλονίκης δεν είναι μεμονωμένα έργα, αλλά μέρος μιας διεθνούς αλλαγής αντίληψης.

Αν παρατηρήσει κάποιος τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις τα τελευταία τριάντα χρόνια, θα διαπιστώσει ότι η σημαντικότερη αλλαγή τους δεν αφορά στα κτήρια. Αφορά στον χώρο ανάμεσα στα κτήρια. Η μεγαλύτερη πολεοδομική μεταβολή της εποχής μας δεν είναι η κατασκευή ουρανοξυστών, μουσείων ή μεγάλων οδικών αξόνων. Είναι η σταδιακή επιστροφή του δημόσιου χώρου στους ανθρώπους. Επί δεκαετίες, η επιτυχία μιας πόλης μετριόταν με δείκτες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν αυτονόητοι: πόσο γρήγορα κινούνται τα αυτοκίνητα· πόσες λωρίδες κυκλοφορίας διαθέτει· πόσες θέσεις στάθμευσης μπορεί να εξυπηρετήσει· πόσο εύκολα επεκτείνεται προς τα προάστια. Ήταν η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας του αυτοκι-

νήτου. Η πολεοδομία προσαρμοζόταν στις ανάγκες του, οι άνθρωποι προσαρμόζονταν στην πολεοδομία. Η σειρά ήταν αυτή. Η Θεσσαλονίκη ακολούθησε αυτήν την ευρωπαϊκή —και, σε μεγάλο βαθμό, παγκόσμια— τάση με ακόμη μεγαλύτερη ένταση. Η αντιπαροχή της μεταπολεμικής περιόδου δημιούργησε μία από τις πιο πυκνοδομημένες πόλεις της Μεσογείου. Το αυτοκίνητο έγινε το βασικό μέσο μετακίνησης, οι δρόμοι διαπλατύνθηκαν, οι πλατείες συρρικνώθηκαν, τα πεζοδρόμια περιορίστηκαν. Το πράσινο αντιμετωπιζόταν συχνά ως πολυτέλεια και όχι ως βασική αστική υποδομή. Η ίδια η θάλασσα βρέθηκε πίσω από μια λεωφόρο ταχείας κυκλοφορίας. Δεν ήταν μια ελληνική ιδιαιτερότητα: ήταν η κυρίαρχη φιλοσοφία της εποχής.

Η Νέα Παραλία απέδειξε ότι η Θεσσαλονίκη δεν χρειάζεται περισσότερο δρόμο, αλλά περισσότερο χώρο για ανθρώπους. Τώρα, το ξύλινο ντεκ της Παλιάς Παραλίας επιχειρεί κάτι ακόμη πιο τολμηρό: να καταργήσει, έστω συμβολικά, την απόσταση ανάμεσα στην πόλη και τη θάλασσα.

500+ εστιατόρια σε όλη την Ελλάδα με χορτοφαγικές επιλογές

Εστιατόρια στη Θεσσαλονίκη που προσφέρουν έκπτωση 10% στα χορτοφαγικά πιάτα για τους χρήστες του veggiemap: Canteen-All Day Bar & Restaurant • Feyrouz SKG • Handwich • Αγορά Ουζερί • Απέναντι απ’ τα Κάστρα • Ζύθος Λαδάδικα • Ζύθος Ντορέ • Μenu με... νου • Αργοφαγείο

Η αλλαγή

Ποια πόλη θέλουμε

;

άρχισε σχεδόν αθόρυβα. Πρώτα στη Δανία. Ύστερα στην Ολλανδία. Στη συνέχεια στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Οι πόλεις άρχισαν να κάνουν κάτι που μέχρι τότε έμοιαζε αδιανόητο: να αφαιρούν χώρο από τα αυτοκίνητα. Όχι επειδή ήταν εναντίον τους. Αλλά επειδή κατάλαβαν ότι η ποιότητα ζωής εξαρτάται περισσότερο από τον χώρο όπου ζει ο άνθρωπος παρά από τον χώρο όπου κινείται το όχημα. Έτσι γεννήθηκαν οι μεγάλες πεζοδρομήσεις. Τα γραμμικά πάρκα. Οι αναπλάσεις των ποταμών. Οι νέες παραλιακές ζώνες. Οι πλατείες που επέστρεψαν στους κατοίκους. Οι «πόλεις των δεκαπέντε λεπτών». Οι πράσινες διαδρομές. Οι ήπιες μετακινήσεις. Σήμερα, όλα αυτά μοιάζουν σχεδόν αυτονόητα. Πριν από τριάντα χρόνια θεωρούνταν ριζοσπαστικές ιδέες.

Δημόσιος χώρος

056

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η Θεσσαλονίκη άργησε να ακολουθήσει αυτήν τη μεταβολή. Όταν όμως άρχισε, δημιούργησε ένα έργο που άλλαξε οριστικά τον τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι αντιλαμβάνονται την πόλη: τη Νέα Παραλία. Όταν ολοκληρώθηκε η ανάπλασή της, το 2013, πολλοί τη θεώρησαν απλώς έναν όμορφο περίπατο. Στην πραγματικότητα, ήταν κάτι πολύ περισσότερο. Ήταν το πρώτο μεγάλο έργο που απέδειξε ότι οι Θεσσαλονικείς δεν αναζητούσαν απλώς καλύτερες υποδομές: αναζητούσαν καλύτερους δημόσιους χώρους. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της Νέας Παραλίας δεν ήταν η αρχιτεκτονική της. Ήταν η κοινωνική της επίδραση. Ξαφνικά, χιλιάδες άνθρωποι απέκτησαν μια νέα καθημερινή συνήθεια: να περπατούν· να τρέχουν· να κάθονται· να διαβάζουν· να κάνουν ποδήλατο· να συναντιούνται· να μην κάνουν απολύτως τίποτα. Αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο επίτευγμα ενός δημόσιου χώρου: να δημιουργεί νέες συνήθειες.

Όταν παρατηρήσει κάποιος τις παρεμβάσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη, διαπιστώνει ότι όλες ακολουθούν την ίδια λογική. Η ΔΕΘ δεν σχεδιάζεται μόνον ως νέο εκθεσιακό κέντρο — σχεδιάζεται ως μητροπολιτικό πάρκο. Η πλατεία Ελευθερίας δεν ανακατασκευάζεται απλώς — αποδίδεται ξανά στους πολίτες ως δημόσιος χώρος μνήμης. Η Αριστοτέλους δεν ανακαινίζεται για να γίνει πιο εντυπωσιακή — αναβαθμίζεται για να εξυπηρετεί καλύτερα την καθημερινή ζωή. Οι πλατείες Δημοκρατίας και Διοικητηρίου επιχειρούν να μετατραπούν από κυκλοφοριακούς χώρους σε τόπους παραμονής. Κανένα από αυτά τα έργα δεν έχει ως βασικό στόχο την ταχύτερη διέλευση. Όλα έχουν ως βασικό στόχο την καλύτερη παραμονή. Αυτή η δια-

φοροποίηση μπορεί να φαίνεται μικρή — στην πραγματικότητα, είναι τεράστια.

Η αλλαγή αυτή γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αν ιδωθεί μέσα από την ιστορία της ίδιας της Θεσσαλονίκης. Η πόλη αναπτύχθηκε χάρη στη δημόσια ζωή. Οι ρωμαϊκές αγορές. Τα βυζαντινά φόρα. Τα οθωμανικά παζάρια. Οι αυλές. Οι πλατείες. Οι στοές. Η ίδια η ιστορία της είναι ιστορία δημόσιων χώρων. Η μεταπολεμική περίοδος υπήρξε η μοναδική, ίσως, εποχή κατά την οποία αυτή η παράδοση διακόπηκε. Η σημερινή γενιά έργων επιχειρεί, με διαφορετικούς όρους, να αποκαταστήσει αυτήν τη συνέχεια. Δεν αντιγράφει το παρελθόν — ανακτά μια βασική αρχή του: ότι η πόλη είναι πρωτίστως ο χώρος όπου συναντιούνται οι άνθρωποι.

Υπάρχει όμως ένας δημόσιος χώρος που συμπυκνώνει καλύτερα από κάθε άλλον αυτήν τη νέα φιλοσοφία. Δεν βρίσκεται σε μια πλατεία. Δεν βρίσκεται σε ένα πάρκο. Δεν βρίσκεται ανάμεσα σε οικοδομικά τετράγωνα. Βρίσκεται εκεί όπου τελειώνει η στεριά. Για περισσότερο από έναν αιώνα, η Θεσσαλονίκη ζούσε δίπλα στη θάλασσα. Τώρα επιχειρεί να ζήσει επάνω στη θάλασσα. Και ίσως κανένα άλλο έργο δεν εκφράζει τόσο καθαρά αυτήν τη μετάβαση όσο το σχεδιαζόμενο ξύλινο ντεκ της Παλιάς Παραλίας.

Η ιδέα είναι, εκ πρώτης όψεως, απλή. Ένα ξύλινο κατάστρωμα, κατασκευασμένο πάνω σε πασσάλους, με πλάτος περίπου δώδεκα μέτρων και μήκος περίπου 1,1 χιλιομέτρου, θα αναπτυχθεί από τον Λευκό Πύργο ώς την πρώτη προβλήτα του λιμανιού, διαπλατύνοντας τον σημερινό παραλιακό περίπατο χωρίς επιχωματώσεις στη θάλασσα. Ο σχεδιασμός επιλέγει μια ήπια και αναστρέψιμη κατασκευή, ώστε να διατηρηθεί η φυσιογνωμία του ιστορικού παραλιακού μετώπου, ενώ θα δημιουργηθεί ένας ασφαλέστερος και ευρύτερος χώρος για πεζούς και ποδηλάτες. Οι αριθμοί περιγράφουν το έργο. Δεν περιγράφουν, όμως, τη σημασία του. Για να την κατανοήσει κάποιος πρέπει να κοιτάξει λίγο διαφορετικά τη Θεσσαλονίκη. Όχι ως πόλη που βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα, αλλά ως πόλη που, επί δεκαετίες, κρατούσε τη θάλασσα σε απόσταση ενός κράσπεδου, μιας λεωφόρου και ενός κρηπιδώματος. Το νέο ντεκ δεν γεφυρώνει αυτήν την απόσταση μόνο με ξύλο και χάλυβα. Τη γεφυρώνει με μια διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει δημόσιος χώρος. Και ίσως αυτή να είναι η πιο αισιόδοξη είδηση για τη Θεσσαλονίκη. Επειδή οι μεγάλες πόλεις δεν γίνονται μεγάλες μόνον όταν χτίζουν: γίνονται μεγάλες όταν ξαναδίνουν στους ανθρώπους τους λόγους να περπατούν χωρίς προορισμό. ✷

the

City mag

Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική

directory

Γουλίδης Κατασκευαστική. Χτίζοντας το αύριο με υλικά που αντέχουν στον χρόνο

κινά από τη δομική επάρκεια και την επιλογή ποιοτικών υλικών, αλλά δεν σταματά εκεί. Απαιτεί σωστό μηχανολογικό και θερμομονωτικό σχεδιασμό, ενεργειακή απόδοση, λειτουργικότητα και δυνατότητα προσαρμογής στις μελλοντικές ανάγκες. Εξίσου σημαντική είναι η πρόβλεψη για εύκολη επιθεώρηση και συντήρηση. Η αξιοποίηση παθητικών και ενεργητικών συστημάτων εξοικονόμησης ενέργειας, αλλά και η σωστή τεκμηρίωση του έργου συμβάλλουν στη διατήρηση της αξίας του. Για εμάς, όμως, αξία έχει και η αρχιτεκτονική διαχρονικότητα: ένα καλό κτήριο πρέπει να αντέχει στον χρόνο, να παραμένει λειτουργικό και να εντάσσεται αρμονικά στο περιβάλλον του.

Από το 1970 έως το σήμερα και την τρίτη γενιά μηχανικών της, η Γουλίδης Κατασκευαστική εξελίσσει την τέχνη της δημιουργίας χώρων, συνδυάζοντας τεχνική γνώση, αρχιτεκτονική ποιότητα, τεχνολογία και βιωσιμότητα, με σταθερή αξία τον άνθρωπο.

Μιλά στο Citymag ο κ. Αθανάσιος Γουλίδης,

Η Γουλίδης Κατασκευαστική δραστηριοποιείται από το 1970 και βρίσκεται πλέον στην τρίτη γενιά μηχανικών. Τι κρατάτε από αυτήν τη διαδρομή και τι έχετε αλλάξει εσείς; Κρατάμε μια συνέχεια αξιών που ξεπερνά τις εποχές, με σεβασμό στην κατασκευή, προσήλωση στην ποιότητα και ευθύνη απέναντι στον τελικό χρήστη. Οι προηγούμενες γενιές μάς κληροδότησαν τεχνική γνώση, αξιοπιστία και σχέσεις εμπιστοσύνης με συνεργάτες και προμηθευτές. Ως τρίτη γενιά, διατηρούμε αυτήν τη βάση και την εξελίσσουμε με σύγχρονες μεθόδους, ολοκληρωμένη διαχείριση έργων, ψηφιακά εργαλεία, βιοκλιματικό σχεδιασμό και έξυπνα συστήματα κτηρίων. Παράλληλα, επενδύουμε συστηματικά στο ανθρώπινο δυναμικό μας, στη συνεχή ενημέρωση και εκπαίδευσή του. Πιστεύουμε ότι η τεχνολογία έχει αξία μόνον όταν συνοδεύεται από ανθρώπους με γνώση, κρίση και διάθεση για εξέλιξη.

MSc πολιτικός μηχανικός, συνιδιοκτήτης της Γουλίδης Κατασκευαστική.

Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει σήμερα μια κατασκευή, για να διατηρήσει την ποιότητα και την αξία της σε βάθος χρόνου; Μια διαχρονική κατασκευή ξε-

Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική

Συνέντευξη: Γιάννης Παπαδημητρίου

Η έδρα της Γουλίδης Κατασκευαστική στην οδό 19ης Μαΐου, στη Θέρμη. Το έργο έλαβε το Χρυσό Βραβείο στην κατηγορία «Office Buldings» στα Exteriors Awards 2025 και στην κατηγορία «Architecture & Construction Office» στα Interiors Awards 2025.

Αναλαμβάνετε ένα έργο από τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό έως την ολοκλήρωση και την παράδοσή του. Τι κερδίζει ο πελάτης από αυτήν την ολοκληρωμένη προσέγγιση; Το σημαντικότερο όφελος είναι ότι ο πελάτης έχει έναν ενιαίο συνεργάτη και μία ομάδα με κοινή αντίληψη για το έργο. Έτσι εξασφαλίζονται μεγαλύτερη συνέπεια μεταξύ αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και κατασκευής, καλύτερος έλεγχος κόστους και χρόνου και ταχύτερη επίλυση προβλημάτων. Παράλληλα, μπορούμε από την αρχή να συνδυάσουμε αισθητική, λειτουργικότητα, ενεργειακή απόδοση και κόστος κύκλου ζωής. Αυτό σημαίνει ότι μια σχεδιαστική επιλογή αξιολογείται όχι μό-

Τέσσερις πολυτελείς, υπόσκαφες μονοκατοικίες με ιδιωτικές πισίνες στο Πολύχρονο Χαλκιδικής. Το έργο της Γουλίδης Κατασκευαστική έλαβε το Ασημένιο Βραβείο στην κατηγορία «Rural & Countryside Residences» στα Exteriors Awards 2025.

Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική

the

City mag

directory

Τα έργα σας περιλαμβάνουν πολυτελείς κατοικίες, σύγχρονα συγκροτήματα, υπόσκαφες κατασκευές και επαγγελματικούς χώρους. Ποια είναι η «υπογραφή» που τα συνδέει;

Η κοινή μας «υπογραφή» είναι η ισορροπία ανάμεσα στην αρχιτεκτονική ποιότητα, τη λειτουργικότητα, την τεχνική αρτιότητα και τον σεβασμό στο περιβάλλον. Δίνουμε έμφαση στη λεπτομέρεια, στα υλικά που αντέχουν στον χρόνο και σε λύσεις σκίασης, θερμομόνωσης και αυτοματισμών που βελτιώνουν πραγματικά την καθημερινότητα. Στις υπόσκαφες και βιοκλιματικές κατασκευές επιδιώκουμε την αρμονική ένταξη στο τοπίο και την αξιοποίηση των φυσικών πόρων. Πιστεύουμε, επίσης, ότι ένα σύγχρονο κτήριο δεν αφορά μόνο στον ιδιοκτήτη του. Η αρχιτεκτονική του επηρεάζει το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται και μπορεί, με τον χρόνο, να συμβάλει στη διαμόρφωση της εικόνας και της ταυτότητας μιας ολόκληρης περιοχής. Πόσο έχουν αλλάξει οι απαιτήσεις των αγοραστών

Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική

Σε μια περίοδο αυξημένου κόστους και συχνών καθυστερήσεων, πώς εξασφαλίζετε τον έλεγχο του προϋπολογισμού και την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων; Ο έλεγχος ξεκινά πριν ακόμη ξεκινήσει το εργοτάξιο. Με λεπτομερείς προϋπολογισμούς, ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, έγκαιρο προγραμματισμό προμηθειών και συνεχή παρακολούθηση, έχουμε διαρκή εικόνα της πορείας κάθε έργου. Αξιοποιούμε ψηφιακά εργαλεία project management, BIM και αναφορές προόδου, ενώ εφαρμόζουμε προληπτική διαχείριση κινδύνων, για να αντιμετωπίζουμε έγκαιρα πιθανές αποκλίσεις. Το δίκτυο πιστοποιημένων συνεργείων και η σωστή κατανομή ειδικοτήτων στο εργοτάξιο μειώνουν καθυστερήσεις, ενώ η προληπτική διαχείριση ρίσκου επιτρέπει ταχύτερες διορθωτικές παρεμβάσεις. Τέλος, διατηρούμε πλήρη οικονομική διαχείριση και διαφάνεια προς τον πελάτη, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται έγκαιρα και με βάση δεδομένα.

Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική

νον ως προς το αρχικό κόστος, αλλά και ως προς τη μελλοντική λειτουργία και συντήρηση του κτηρίου. Έτσι, ο πελάτης κερδίζει ασφάλεια, διαφάνεια και ένα πραγματικά ολοκληρωμένο αποτέλεσμα.

Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική Φωτογραφία: Γουλίδης Κατασκευαστική

Awards 2025. Τι σημαίνουν αυτές οι βραβεύσεις για εσάς; Οι διακρίσεις αποτελούν επιβεβαίωση της φιλοσοφίας μας — σε επίπεδο όχι μόνον αισθητικής, αλλά και τεχνικής αρτιότητας και βιωσιμότητας. Στόχος μας είναι κάθε έργο να έχει προδιαγραφές διάκρισης σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και δημοσίευσης σε αντίστοιχα έντυπα. Η έδρα μας στη Θέρμη ξεχώρισε για την καινοτόμο αντιμετώπιση του κελύφους, τα κινητά συστήματα σκίασης, το εσωτερικό αίθριο, τα φωτοβολταϊκά, το φυτεμένο δώμα και τους αυτοματισμούς KNX. Παράλληλα, το έργο διακρίθηκε ανάμεσα στα τρία καλύτερα του παγκόσμιου φεστιβάλ αρχιτεκτονικής, WAF 2025 στο Μαϊάμι, στην κατηγορία Workplace (small) Interiors. Οι υπόσκαφες κατοικίες στο Πολύχρονο βραβεύθηκαν για την αρμονική ένταξή τους στο τοπίο και την περιβαλλοντική τους προσέγγιση. Για εμάς, η σημαντικότερη αξία αυτών των διακρίσεων είναι ότι αναγνωρίζουν τη συλλογική προσπάθεια της ομάδας, προβάλλουν το έργο μας και μας δίνουν κίνητρο για περαιτέρω εξέλιξη.

ως προς την ενεργειακή απόδοση, τη λειτουργικότητα, την τεχνολογία και την αισθητική μιας κατοικίας; Οι απαιτήσεις έχουν αλλάξει σημαντικά. Η ενεργειακή απόδοση, η θερμομόνωση, τα φωτοβολταϊκά και τα συστήματα διαχείρισης ενέργειας αποτελούν πλέον βασικά κριτήρια. Οι χώροι πρέπει να είναι ευέλικτοι και να ανταποκρίνονται σε διαφορετικούς τρόπους ζωής, ενώ ο αυτοματισμός, η ασφάλεια και ο έλεγχος φωτισμού και κλιματισμού θεωρούνται πλέον μέρος της σύγχρονης κατοικίας. Αισθητικά, παρατηρούμε στροφή προς καθαρές γραμμές, φυσικά υλικά και διαχρονικές επιλογές. Στόχος μας είναι κάθε κατοικία, ανεξάρτητα από την κλίμακά της, να προσφέρει ένα ξεχωριστό και ποιοτικό αφήγημα διαβίωσης. Η έδρα της εταιρείας στη Θέρμη και οι υπόσκαφες κατοικίες στο Πολύχρονο διακρίθηκαν στα Exteriors

Ποια έργα βρίσκονται αυτήν την περίοδο σε εξέλιξη και ποιο είναι το επόμενο βήμα για τη Γουλίδης Κατασκευαστική; Αυτήν την περίοδο υλοποιούμε σύγχρονα συγκροτήματα και μονοκατοικίες στην Ανατολική Θεσσαλονίκη (σε Καλαμαριά, Πανόραμα και Θέρμη), επαγγελματικούς χώρους υψηλών προδιαγραφών, καθώς και πολυτελείς κατοικίες στη Χαλκιδική, με έμφαση στη βιοκλιματική σχεδίαση και τις σύγχρονες τεχνολογίες. Παράλληλα, ενισχύουμε το μελετητικό μας τμήμα και επενδύουμε ακόμη περισσότερο στους ανθρώπους μας, στη γνώση και στη διαρκή επιμόρφωσή τους. Το επόμενο βήμα είναι να αυξήσουμε την κλίμακα και την πολυπλοκότητα των έργων μας, με ακόμη μεγαλύτερη ενσωμάτωση τεχνολογίας, βιωσιμότητας και συστημάτων πιστοποιημένης ποιότητας. Θέλουμε η Γουλίδης Κατασκευαστική να δημιουργεί κτήρια που δεν απαντούν μόνο στις ανάγκες του σήμερα, αλλά συμβάλλουν θετικά στη διαμόρφωση της εικόνας του αύριο. ✷

Αυτήν την περίοδο, η Γουλίδης Κατασκευαστική υλοποιεί σύγχρονα συγκροτήματα και μονοκατοικίες στην Ανατολική Θεσσαλονίκη (σε Καλαμαριά, Πανόραμα και Θέρμη), επαγγελματικούς χώρους υψηλών προδιαγραφών, καθώς και πολυτελείς κατοικίες στη Χαλκιδική, με έμφαση στη βιοκλιματική σχεδίαση και τις σύγχρονες τεχνολογίες. Παράλληλα, ενισχύει το μελετητικό της τμήμα και επενδύει ακόμη περισσότερο στους ανθρώπους της, στη γνώση και στη διαρκή επιμόρφωσή τους.

Info: Goulidis Constructions & Properties, 19ης Μαΐου 50, 57001 Θέρμη. Τηλέφωνα επικοινωνίας: 231 036 5866, 231 042 8096. Πωλήσεις: 694 435 2105, 694 426 4118, 697 045 6772. W. https://kataskevi.gr Ε. goulidis@kataskevi.gr

Το τελευταίο μεγάλο σύνορο της πόλης

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΩΣ ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΧΩΡΟΣ Το ξύλινο ντεκ της Παλιάς Παραλίας και η τελευταία μεγάλη εκκρεμότητα της Θεσσαλονίκης.

μία εικόνα που συνοψίζει τη σχέση της Θεσσαλονίκης με τη θάλασσα, αυτή δεν είναι ο Λευκός Πύργος. Ούτε τα καφέ της λεωφόρου Νίκης. Ούτε τα ηλιοβασιλέματα που έχουν γίνει σχεδόν συνώνυμα της πόλης. Είναι οι άνθρωποι που στέκονται στο πέτρινο κρηπίδωμα της Παλιάς Παραλίας. Δεν κάθονται σε μια παραλία. Δεν κατεβαίνουν στο νερό. Δεν ακουμπούν τη θάλασσα. Στέκονται στο όριό της. Αυτό το όριο υπήρξε για περισσότερο από έναν αιώνα το χαρακτηριστικό της Θεσσαλονίκης. Μια πόλη που έβλεπε τη θάλασσα — όχι πάντοτε μια πόλη που τη ζούσε.

Η αντίφαση αυτή έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Η Θεσσαλονίκη γεννήθηκε ως λιμάνι. Η ύπαρξή της οφείλεται στη θάλασσα. Η οικονομία της αναπτύχθηκε χάρη στη θάλασσα. Οι πολιτισμοί που πέρασαν από εδώ έφτασαν διά θαλάσσης. Κι όμως, το σύγχρονο παραλιακό μέτωπο δεν είναι φυσικό. Είναι προϊόν αλλεπάλληλων επιχωματώσεων που ξεκίνησαν ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Η σημερινή λεωφόρος Νίκης βρίσκεται σε έδαφος που κάποτε ήταν θάλασσα — το ίδιο ισχύει για μεγάλο μέρος της Νέας Παραλίας. Με άλλα λόγια, η Θεσσαλονίκη δεν απομακρύνθηκε από τη θάλασσα, επειδή αυτή υποχώρησε. Απομακρύνθηκε επειδή η ίδια προχώρησε προς αυτήν. Παραδόξως, όσο περισσότερο επεκτεινόταν η στεριά τόσο περισσότερο απομακρυνόταν η καθημερινή εμπειρία της επαφής με το νερό.

Η μεγάλη ανάπλαση της Νέας Παραλίας αποτέλεσε την πρώτη ουσιαστική προσπάθεια να αποκατασταθεί αυτή η σχέση. Το έργο του Πρόδρομου Νικηφορίδη και του Μπερνάρ Κουόμο δεν περιορίστηκε στη δημιουργία ενός ακόμη παραλιακού περιπάτου. Δημιούργησε έναν νέο δημόσιο χώρο μήκους περίπου 3,5 χιλιομέτρων, οργανωμένο σε δεκατρείς θεματικούς κήπους, με περισσότερα από 2.300 νέα δέντρα, δεκάδες χιλιάδες φυτεύσεις και έναν ενιαίο χώρο περιπάτου που άλλαξε οριστικά τον τρόπο με τον οποίο οι Θεσσαλονικείς χρησιμοποιούν την παραλία τους. Ελάχιστα δημόσια έργα στην Ελλάδα άλλαξαν τόσο γρήγορα τις καθη-

μερινές συνήθειες μιας πόλης. Δεν χρειάστηκε οποιαδήποτε καμπάνια. Οι πολίτες το υιοθέτησαν μόνοι τους. Και αυτό αποτελεί, ίσως, το ασφαλέστερο κριτήριο επιτυχίας κάθε δημόσιου χώρου.

Υπήρχε, ωστόσο, μία εκκρεμότητα. Η Νέα Παραλία ξεκινά από τον Λευκό Πύργο. Το ιστορικό παραλιακό μέτωπο, όμως, ξεκινά από το λιμάνι. Ανάμεσα στα δύο υπήρχε μια ασυνέχεια. Η Παλιά Παραλία παρέμενε το πιο πολυσύχναστο αλλά και το πιο στενό τμήμα ολόκληρου του παραλιακού μετώπου. Εδώ συνυπάρχουν πεζοί, ποδηλάτες, δρομείς, άνθρωποι με μειωμένη κινητικότητα, οικογένειες με καρότσια, επισκέπτες που σταματούν για φωτογραφίες και όσοι απλώς διασχίζουν την παραλία για να φτάσουν στον προορισμό τους. Οι διαφορετικές αυτές κινήσεις συχνά συγκρούονται — όχι επειδή ο χώρος είναι κακοσχεδιασμένος, αλλά επειδή σχεδιάστηκε για μια πόλη πολύ μικρότερη από τη σημερινή.

Από αυτήν την ανάγκη γεννήθηκε η ιδέα του ξύλινου ντεκ. Η πρόταση δεν προβλέπει επιχωμάτωση της θάλασσας ούτε αλλοίωση του ιστορικού παραλιακού μετώπου. Αντιθέτως, προβλέπει μια ήπια, αναστρέψιμη ξύλινη κατασκευή πάνω σε πασσάλους, μήκους περίπου 1.100 μέτρων και πλάτους περίπου 12 μέτρων, η οποία θα εκτείνεται από τον Λευκό Πύργο ώς την πρώτη προβλήτα του λιμανιού. Η νέα διαδρομή θα φιλοξενήσει τον ποδηλατόδρομο, θα δημιουργήσει ανεξάρτητη όδευση για άτομα με προβλήματα όρασης και θα αποσυμφορήσει τον σημερινό παραλιακό περίπατο, επιτρέποντας στους πεζούς να κινούνται κυριολεκτικά πάνω από το νερό. Η τεχνική περιγραφή, όσο ακριβής κι αν είναι, δεν αποδίδει τη σημασία του έργου. Για να την καταλάβει κάποιος πρέπει να φανταστεί την εμπειρία.

Ο δημόσιος χώρος δεν αλλάζει μόνον όταν προστίθενται νέα τετραγωνικά μέτρα. Αλλάζει όταν μεταβάλλεται ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται. Το ξύλινο ντεκ δεν φιλοδοξεί να γίνει αξιοθέατο. Φιλοδοξεί να γίνει συνήθεια. Να επιτρέψει στον περιπατητή να σταματήσει πάνω από τη θάλασσα χωρίς να εμποδίζει τη ροή των

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Δημόσιος χώρος

060-061

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Αν υπάρχει

υπόλοιπων. Να δημιουργήσει σημεία θέας εκεί όπου σήμερα υπάρχει μόνο διάδρομος κίνησης. Να επαναφέρει τη βραδύτητα σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα σημεία της πόλης. Η αρχιτεκτονική του αξία δεν βρίσκεται στη μορφή του. Βρίσκεται στον χρόνο που χαρίζει στον άνθρωπο.

Αυτό είναι, στην πραγματικότητα, το μεγαλύτερο μάθημα της σύγχρονης πολεοδομίας: οι καλές πόλεις δεν είναι εκείνες που σε κάνουν να μετακινείσαι γρηγορότερα. Είναι εκείνες που σε κάνουν να θέλεις να μείνεις λίγο περισσότερο. Η Κοπεγχάγη δεν έγινε πρότυπο επειδή απέκτησε περισσότερους δρόμους — το ίδιο και το Άμστερνταμ, το Όσλο ή η Λυών. Έγιναν πρότυπα επειδή επένδυσαν στον χρόνο της παραμονής, στη δημόσια ζωή, στη δυνατότητα του ανθρώπου να χρησιμοποιεί την πόλη χωρίς να καταναλώνει υποχρεωτικά κάτι. Να κάθεται, να παρατηρεί, να συναντιέται. Η Θεσσαλονίκη —ίσως για πρώτη φορά τόσο συνειδητά— αρχίζει να ακολουθεί την ίδια λογική.

Υπάρχει ακόμη μία διάσταση που αξίζει να επισημανθεί. Η Παλιά Παραλία δεν είναι μόνο δημόσιος χώρος. Είναι το σημαντικότερο αστικό μέτωπο της Θεσσαλονίκης. Εδώ βρίσκονται ιστορικά ξενοδοχεία. Διατηρητέα κτήρια. Η πλατεία Αριστοτέλους. Το λιμάνι. Τα Λαδάδικα. Σημαντικοί χώροι πολιτισμού. Το πιο αναγνωρίσιμο αστικό τοπίο της πόλης. Με την ολοκλήρωση του ντεκ, η Θεσσαλονίκη δεν αποκτά απλώς έναν καλύτερο περίπατο. Αποκτά μία ενιαία, συνεχή θαλάσσια διαδρομή που ξεκινά από το Μέγαρο Μουσικής, διασχίζει ολόκληρη τη Νέα Παραλία, συνεχίζει στην Παλιά Παραλία και καταλήγει στην πρώτη προβλήτα του λιμανιού. Πρόκειται για ένα παραλιακό μέτωπο μοναδικό για τα ελληνικά δεδομένα και από τα σημαντικότερα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Μια αποτίμηση Κάθε πόλη διαθέτει ένα έργο που, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει μικρότερο από τη σημασία του. Για τη Θεσσαλονίκη, το ξύλινο ντεκ είναι πιθανότατα ένα τέτοιο έργο. Δεν θα αλλάξει τους χρόνους μετακίνησης. Δεν θα αυξήσει το ΑΕΠ. Δεν θα δημιουργήσει έναν νέο επιχειρηματικό πόλο. Θα κάνει όμως κάτι διαφορετικό: θα ολοκληρώσει μια διαδικασία που ξεκίνησε πριν από περισσότερο από είκοσι χρόνια με τη Νέα Παραλία. Θα μειώσει —έστω και συμβολικά— την απόσταση ανάμεσα στην πόλη και τη θάλασσα. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική μεταφορά ολόκληρης της περιόδου που διανύει σήμερα η Θεσσαλονίκη. Επί δεκαετίες, η πόλη μεγάλωνε χτίζοντας. Σήμερα επιχειρεί να μεγαλώσει δημιουργώντας χώρο. Χώρο για να περπατήσεις, χώρο για να σταθείς, χώρο για να συναντήσεις τον άλλον, χώρο για να αισθανθείς ότι η πόλη δεν είναι απλώς το μέρος όπου κατοικείς. Είναι το μέρος όπου ανήκεις. ✷

Για περισσότερο από έναν αιώνα, η Θεσσαλονίκη έβλεπε τη θάλασσα πίσω από ένα κράσπεδο. Η Νέα Παραλία άλλαξε αυτήν τη σχέση. Τώρα, το ξύλινο ντεκ επιχειρεί το επόμενο βήμα: να κάνει τη θάλασσα όχι θέα, αλλά δημόσιο χώρο.

Το νέο αστικό συμβόλαιο

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΤΗΣ Η μεγάλη εικόνα πίσω από τα επιμέρους έργα.

κάποιος να περιγράψει τη Θεσσαλονίκη των τελευταίων πενήντα ετών με μία μόνο φράση, ίσως η ακριβέστερη να είναι η εξής: «Ήταν μια πόλη που μεγάλωνε χωρίς να αποκτά περισσότερο δημόσιο χώρο». Μεγάλωνε πληθυσμιακά. Μεγάλωνε οικονομικά. Μεγάλωνε οικοδομικά. Όχι όμως χωρικά. Η σχέση ανάμεσα στον ιδιωτικό και τον δημόσιο χώρο γινόταν ολοένα πιο άνιση. Η αντιπαροχή παρήγαγε χιλιάδες κατοικίες, δεν παρήγαγε πλατείες. Οι δρόμοι διαπλατύνονταν και τα πεζοδρόμια συχνά στένευαν. Οι χώροι στάθμευσης πολλαπλασιάζονταν, οι χώροι συνάντησης όχι. Δεν πρόκειται για ιδιαιτερότητα της Θεσσαλονίκης. Ήταν η κυρίαρχη αντίληψη της μεταπολεμικής Ευρώπης. Η διαφορά είναι ότι πολλές πόλεις άρχισαν να την αναθεωρούν ήδη από τη δεκαετία του 1980. Η Θεσσαλονίκη ξεκίνησε αυτήν τη διαδικασία αρκετά αργότερα. Ίσως όμως ακριβώς γι’ αυτό οι αλλαγές που παρατηρούμε σήμερα μοιάζουν τόσο έντονες.

Είναι εύκολο να δει κάποιος τις σημερινές αναπλάσεις ως ένα σύνολο ανεξάρτητων εργοταξίων. Η ΔΕΘ. Η πλατεία Ελευθερίας. Η Αριστοτέλους. Η πλατεία Δημοκρατίας. Το Διοικητήριο. Το ξύλινο ντεκ. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας στρατηγικής. Όλες απαντούν στο ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: πώς μπορεί το ιστορικό κέντρο να γίνει πιο βιώσιμο, πιο ανθρώπινο και πιο λειτουργικό χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα του; Η απάντηση δεν είναι μία. Είναι πολλές. Περισσότερο πράσινο. Λιγότερα εμπόδια για τον πεζό. Καλύτερες συνδέσεις. Ανάδειξη της ιστορικής μνήμης. Ανασχεδιασμός των πλατειών. Επανασύνδεση με τη θάλασσα. Καθεμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν αρκεί μόνη της για να αλλάξει την πόλη. Όλες μαζί όμως αρχίζουν να μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο η πόλη λειτουργεί.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα προβλήματα λύνονται — θα ήταν μια υπερβολικά αισιόδοξη ανάγνωση. Η Θεσσαλονίκη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Η έλλειψη πρασίνου παραμένει έντονη. Οι θερμικές νησίδες εντείνονται κάθε καλοκαίρι.

Η προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία παρουσιάζει ακόμη σημαντικές ελλείψεις. Η παράνομη στάθμευση εξακολουθεί να καταλαμβάνει πολύτιμο δημόσιο χώρο. Η συντήρηση των υφιστάμενων υποδομών συχνά αποδεικνύεται δυσκολότερη από την κατασκευή τους. Και, κυρίως, η σχέση της πόλης με το αυτοκίνητο εξακολουθεί να είναι πολύ ισχυρότερη απ’ ό,τι στις περισσότερες ευρωπαϊκές μητροπόλεις αντίστοιχου μεγέθους. Αυτές οι προκλήσεις δεν εξαφανίζονται με μία ανάπλαση — ούτε με δέκα. Απαιτούν συνέχεια, συνέπεια και πολιτική βούληση που να υπερβαίνει τις δημοτικές και κυβερνητικές θητείες.

Η επιτυχία, επομένως, δεν θα κριθεί την ημέρα που θα κοπούν οι κορδέλες. Θα κριθεί πέντε ή δέκα χρόνια αργότερα. Όταν θα μπορούμε να απαντήσουμε σε ορισμένα πολύ απλά ερωτήματα: περπατούν περισσότερο οι Θεσσαλονικείς; Χρησιμοποιούν περισσότερο τις πλατείες; Παραμένουν περισσότερο στον δημόσιο χώρο; Έχει αυξηθεί η σκίαση; Έχει μειωθεί η θερμική επιβάρυνση; Έχει γίνει το κέντρο περισσότερο προσβάσιμο για ένα παιδί, για έναν ηλικιωμένο ή για έναν άνθρωπο με κινητική δυσκολία; Αυτοί είναι οι πραγματικοί δείκτες επιτυχίας — όχι οι κυβικοί όγκοι σκυροδέματος ούτε οι προϋπολογισμοί.

Υπάρχει ακόμη ένα στοιχείο που αξίζει να επισημανθεί. Στην ιστορία της Θεσσαλονίκης υπήρξαν δύο περίοδοι κατά τις οποίες η πόλη επαναπροσδιόρισε ριζικά τον εαυτό της. Η πρώτη ήταν μετά το 1917. Η μεγάλη πυρκαγιά υπήρξε μια εθνική τραγωδία. Ταυτόχρονα όμως δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τον πρώτο ολοκληρωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Το σχέδιο του Ερνέστ Εμπράρ άλλαξε οριστικά την εικόνα του κέντρου. Η δεύτερη περίοδος δεν προκλήθηκε από μια καταστροφή. Προκλήθηκε από μια σταδιακή συνειδητοποίηση: ότι η πόλη του 21ου αιώνα δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τα πρότυπα του δεύτερου μισού του 20ού. Δεν πρόκειται για έναν νέο Εμπράρ — δεν υπάρχει ένα ενιαίο σχέδιο που ανασχεδιάζει τα πάντα. Υπάρχει όμως κάτι εξίσου εν-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Δημόσιος χώρος

062-063

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Αν προσπαθήσει

διαφέρον: μια σειρά παρεμβάσεων που, χωρίς να έχουν σχεδιαστεί όλες από τον ίδιο φορέα ή την ίδια περίοδο, συγκλίνουν προς μια κοινή κατεύθυνση. Αυτό είναι, ίσως, το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της σημερινής συγκυρίας.

Καθώς ολοκληρώνουμε αυτήν την ενότητα, αξίζει να επιστρέψουμε στην αρχική ερώτηση: ποιο είναι το μεγαλύτερο έργο που εκτελείται σήμερα στη Θεσσαλονίκη; Η εύκολη απάντηση είναι το μετρό ή το FlyOver. Η βαθύτερη απάντηση όμως είναι διαφορετική. Το μεγαλύτερο έργο δεν είναι ένα συγκεκριμένο εργοτάξιο. Είναι η αλλαγή της ίδιας της φιλοσοφίας με την οποία αντιμετωπίζεται ο δημόσιος χώρος. Για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, διαφορετικοί φορείς —η κεντρική κυβέρνηση, η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ο δήμος Θεσσαλονίκης, δημόσιοι οργανισμοί και ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα— επενδύουν ταυτόχρονα, με διαφορετικά εργαλεία, στην ίδια βασική ιδέα: ότι ο δημόσιος χώρος δεν είναι το υπόλοιπο της πόλης. Είναι η ουσία της.

Υπάρχει μία τελευταία εικόνα που αξίζει να κρατήσουμε. Ένα παιδί τρέχει στην πλατεία Ελευθερίας. Μια παρέα φοιτητών διασχίζει τη ΔΕΘ για να φτάσει στη Νέα Παραλία. Ένας ηλικιωμένος κάθεται κάτω από ένα νέο δέντρο στην πλατεία Δημοκρατίας. Μια οικογένεια περπατά πάνω στο ξύλινο ντεκ, κοιτάζοντας τον Θερμαϊκό. Κανένας από αυτούς δεν σκέφτεται ότι χρησιμοποιεί ένα δημόσιο έργο — απλώς χρησιμοποιεί την πόλη. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία που μπορεί να έχει οποιαδήποτε πολεοδομική παρέμβαση: να παύει κάποια στιγμή να γίνεται αντιληπτή ως έργο και να αρχίζει να θεωρείται αυτονόητο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Επειδή τότε αυτό θα σημαίνει ότι η πόλη δεν απέκτησε απλώς νέες πλατείες, νέα πάρκα ή νέους περιπάτους: θα σημαίνει ότι απέκτησε μια νέα σχέση με τους ανθρώπους της.

Επίμετρο Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται σήμερα σε μια σπάνια ιστορική συγκυρία. Δεν αλλάζει μόνον η εικόνα της. Αλλάζει η ίδια η αντίληψη για το τι σημαίνει «πόλη». Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την ολοκλήρωση των έργων. Θα εξαρτηθεί από το εάν οι επόμενες γενιές θα θεωρούν φυσικό να περπατούν περισσότερο, να χρησιμοποιούν περισσότερο τις πλατείες, να διεκδικούν περισσότερο πράσινο και να αντιμετωπίζουν τον δημόσιο χώρο όχι ως το κενό ανάμεσα στα κτήρια, αλλά ως το σημαντικότερο κοινό αγαθό μιας σύγχρονης δημοκρατικής πόλης. Αν συμβεί αυτό, τότε ίσως η δεκαετία του 2020 να καταγραφεί, κοιτάζοντας πίσω, όχι ως η περίοδος κατά την οποία κατασκευάστηκαν ορισμένα μεγάλα έργα, αλλά ως η περίοδος κατά την οποία η Θεσσαλονίκη αποφάσισε ξανά να ανήκει πρώτα στους ανθρώπους της. ✷

Η Θεσσαλονίκη πέρασε μισό αιώνα χτίζοντας περισσότερο ιδιωτικό χώρο και αφήνοντας τον δημόσιο να μικραίνει. Τώρα επιχειρεί την αντίστροφη πορεία. Το πραγματικό στοίχημα, όμως, δεν είναι να παραδώσει νέες πλατείες. Είναι να αλλάξει τη σχέση της με την πόλη. Και αυτό δεν θα κριθεί στα εγκαίνια, αλλά στην καθημερινότητα: στο αν οι άνθρωποι θα περπατούν, θα μένουν, θα συναντιούνται και θα διεκδικούν περισσότερο χώρο. Επειδή ίσως το μεγαλύτερο έργο της Θεσσαλονίκης να μην είναι κάποιο εργοτάξιο, αλλά η ιδέα ότι ο δημόσιος χώρος δεν είναι το κενό ανάμεσα στα κτήρια. Είναι αυτό που κάνει μια πόλη να ανήκει στους ανθρώπους της.

the

City mag

directory

Η αθέατη πλευρά της ανάπτυξης. Η ΑΝΑΚΕΜ θεμελιώνει το μέλλον της κυκλικής οικονομίας Θαυμάζουμε τους νέους οδικούς άξονες, τις υπερσύγχρονες υποδομές και τις μεγάλες αστικές αναπλάσεις που παραδίδονται στο κοινό, όμως σπάνια κοιτάμε κάτω από την επιφάνεια.

Πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα της ανάπτυξης και των σύγχρονων τεχνικών έργων κρύβεται ένας «αόρατος γίγαντας» που ορίζει σιωπηλά, αλλά καθοριστικά, το περιβαλλοντικό μέλλον της χώρας: τα Απόβλητα Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ). Τα γνωστά σε όλους μπάζα. Για δεκαετίες, αποτελούσαν το «σκοτεινό μυστικό» των κατασκευών, μια ανοιχτή πληγή που υποβάθμιζε το τοπίο και δέσμευε τεράστιους πόρους. Σήμερα, η βιωσιμότητα αποτελεί πλέον τον σκληρό πυρήνα κάθε σύγχρονου έργου και τα κατασκευαστικά απόβλητα παύουν οριστικά να αποτελούν ένα απλό περιβαλλοντικό πρόβλημα. Σε αυτήν τη νέα εποχή, με την τεχνογνωσία και την εγγύηση της ΑΝΑΚΕΜ, του μεγαλύτερου σε γεωγραφική εμβέλεια Συλλογικού Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΣΣΕΔ ΑΕΚΚ) στην Ελλάδα, συντελείται μια αληθινή επανάσταση.

Έως και το 95% των αποβλήτων επιστρέφει στα μεγάλα έργα με την εγγύηση της ΑΝΑΚΕΜ Για δεκαετίες, το γραμμικό μοντέλο «παράγω, χρησιμοποιώ, πετάω» αποτελούσε μια μεγάλη περιβαλλοντική

πληγή. Πλέον, οι αριθμοί μαρτυρούν μια ριζική ανατροπή, καθώς μέχρι σήμερα η ΑΝΑΚΕΜ έχει διαχειριστεί περισσότερους από 26.000.000 τόνους κατασκευαστικών αποβλήτων. Πώς, όμως, διαχειρίζεται κανείς ένα τόσο τεράστιο φορτίο; Η απάντηση κρύβεται στο εθνικό δίκτυο που έχει αναπτύξει η ΑΝΑΚΕΜ. Με περισσότερες από 250 συνεργαζόμενες μονάδες ανακύκλωσης, οι οποίες καλύπτουν και τις 13 Περιφέρειες, καθώς και 70 Περιφερειακές Ενότητες της χώρας, διασφαλίζεται η ορθή και νόμιμη διαχείριση των αποβλήτων σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, εύκολα και χωρίς καθυστερήσεις. Το πιο εντυπωσιακό, ωστόσο, δεν είναι η συλλογή, αλλά η αναγέννηση. Στις σύγχρονες μονάδες του δικτύου της ΑΝΑΚΕΜ τα απόβλητα ανακυκλώνονται σε ποσοστό που αγγίζει το 95%, μετατρέποντας ένα τεράστιο μέρος τους σε πιστοποιημένα δευτερογενή υλικά. Ο όγκος αυτός παύει να θεωρείται απόβλητο και επιστρέφει δυναμικά στην αγορά για νέα μεγάλα έργα υποδομής, αποδεικνύοντας έμπρακτα πως το περιβαλλοντικό και το οικονομικό όφελος μπορούν να συμβαδίζουν απόλυτα.

Χτίζοντας τις πόλεις του αύριο με τα υλικά του σήμερα

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες δεν αφήνουν πλέον κανένα περιθώριο: η ανακύκλωση στις κατασκευές είναι ο απόλυτος, αδιαπραγμάτευτος μονόδρομος. Οι σύγχρονες πόλεις καλούνται να λύσουν μια κρίσιμη εξίσωση, αναπτύσσοντας ραγδαία νέες υποδομές σε μια εποχή που οι φυσικοί πόροι στερεύουν επικίνδυνα. Σε αυτό το απαιτητικό σκηνικό, η ολοκληρωμένη διαχείριση των ΑΕΚΚ μετατρέπεται στο πολυτιμότερο κλειδί για την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής μας και την ανθεκτικότητα των

αστικών κέντρων απέναντι στην κλιματική κρίση. Εδώ ακριβώς κρύβεται το πιο δυνατό και αισιόδοξο μήνυμα της κυκλικής οικονομίας: τίποτα δεν είναι «τελειωμένο», όλα μπορούν να γεννηθούν ξανά, ακόμη καλύτερα από πριν. Η Ελλάδα έχει πλέον στα χέρια της τη δύναμη να γυρίσει οριστικά σελίδα. Με τον καινοτόμο σχεδιασμό, την πολυετή τεχνογνωσία και την αδιαπραγμάτευτη εγγύηση του δικτύου της ΑΝΑΚΕΜ, η μετάβαση αυτή γίνεται καθημερινά πράξη. Τα μπάζα του σήμερα δεν είναι απορρίμματα, είναι ο νέος, πολύτιμος πλούτος της χώρας. Μεταμορφώνονται με απόλυτη ασφάλεια στα υλικά που θα χτίσουν τις σύγχρονες, καθαρές και βιώσιμες πόλεις του αύριο.

Σχετικά με την ΑΝΑΚΕΜ Α.Ε. Η ΑΝΑΚΕΜ Α.Ε. είναι ένα από τα πρώτα εγκεκριμένα από τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) Συλλογικά Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΣΕΔ) Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών & Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ). Μέσω ενός πανελλαδικού δικτύου 250 και πλέον μονάδων σε 13 Περιφέρειες και 70 Περιφερειακές Ενότητες, αποτρέπει την ανεξέλεγκτη ρίψη μπάζων, ανακυκλώνοντας τα υλικά σε ποσοστό έως 95%. Μετατρέποντας εκατομμύρια τόνους αποβλήτων σε νέα υλικά δόμησης και διαθέτοντας την ειδική επάρκεια για την αποκατάσταση δημόσιων ανενεργών λατομείων, η ΑΝΑΚΕΜ εφαρμόζει έμπρακτα το μοντέλο της κυκλικής οικονομίας. ✷

Αστική κινητικότητα 066-067 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

#2 Η ΘΕΣΣΑ ΜΑΘΑΙΝΕ ΜΕΤΑΚΙΝ ΔΙΑΦΟΡΕ

ΑΛΟΝΙΚΗ ΕΙ ΝΑ ΝΕΙΤΑΙ ΕΤΙΚΑ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Ποια πόλη θέλουμε

Ίδια Θεσσαλονίκη, νέες αποστάσεις

ΤΟ ΜΕΤΡΟ, Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΠΡΟΣ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ Οι πόλεις δεν αλλάζουν όταν ανοίγει ένας δρόμος. Αλλάζουν όταν αλλάζει ο χάρτης που έχουν οι κάτοικοί τους στο μυαλό τους.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ο χάρτης της Θεσσαλονίκης ήταν σχεδόν αυτονόητος. Η ανατολική πλευρά βρισκόταν «μακριά». Η δυτική ακόμη πιο μακριά. Η Καλαμαριά ήταν μια ξεχωριστή καθημερινότητα. Ο νέος σιδηροδρομικός σταθμός λειτουργούσε ως άκρη της πόλης και όχι ως πύλη της. Το πανεπιστήμιο, η ΔΕΘ, η Τούμπα, η Νέα Ελβετία, η Βενιζέλου, η Αγία Σοφία, το Σιντριβάνι, ο Λευκός Πύργος, το αεροδρόμιο, όλα συνδέονταν πρωτίστως μέσα από ένα μέσο: το αυτοκίνητο ή το λεωφορείο. Η απόσταση δεν μετριόταν μόνο σε χιλιόμετρα. Μετριόταν σε χρόνο. Σε αβεβαιότητα. Σε μποτιλιάρισμα. Σε αναζήτηση θέσης στάθμευσης. Η γεωγραφία της πόλης καθοριζόταν από την κυκλοφορία, όχι από τον πραγματικό χώρο. Αυτός ο χάρτης αρχίζει σήμε-

ρα να αλλάζει. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επίδραση του μετρό: όχι ότι μεταφέρει επιβάτες κάτω από τη γη, αλλά ότι μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο οι Θεσσαλονικείς αντιλαμβάνονται τις αποστάσεις.

Δεν είναι το πρώτο μετρό που αλλάζει μια πόλη Η ιστορία έχει επαναληφθεί πολλές φορές. Στο Λονδίνο, η πρώτη υπόγεια γραμμή δεν άλλαξε μόνο τις μετακινήσεις. Άλλαξε την αγορά κατοικίας. Άλλαξε τις επενδύσεις. Άλλαξε τις καθημερινές συνήθειες. Το ίδιο συνέβη στο Παρίσι. Στη Μαδρίτη. Στην Κοπεγχάγη. Στο Μιλάνο. Στη Βαρκελώνη. Οι σταθμοί του μετρό δεν αποτελούν απλώς σημεία επιβίβασης: γίνονται νέες αστικές πλατείες, νέα εμπορικά κέντρα, νέα σημεία αναφοράς, νέες διευθύνσεις. Οι πολεοδόμοι χρησιμο-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Αστική κινητικότητα 068-069

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

Το μετρό δεν έβαλε απλώς ράγες κάτω από τη Θεσσαλονίκη. Ξανασχεδιάζει τον χάρτη της. Περιοχές που έμοιαζαν μακρινές έρχονται δίπλα στην πόλη, οι σταθμοί γίνονται νέοι πόλοι και το αυτοκίνητο αρχίζει, για πρώτη φορά, να χάνει το μονοπώλιό του.

ποιούν έναν χαρακτηριστικό όρο: «transitoriented development» (στα Ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως «ανάπτυξη με επίκεντρο τη δημόσια συγκοινωνία»). Η λογική είναι απλή. Η πόλη σταματά να οργανώνεται γύρω από το αυτοκίνητο. Αρχίζει να οργανώνεται γύρω από τον σταθμό. Η Θεσσαλονίκη δεν έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο — βρίσκεται όμως στην αρχή αυτής της διαδικασίας.

Ένα έργο που άργησε όσο κανένα άλλο Λίγα δημόσια έργα στην Ελλάδα συνδέθηκαν με τόσο μεγάλη αναμονή. Η πρώτη σοβαρή συζήτηση για υπόγειο σιδηρόδρομο στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1980. Ακολούθησαν εξαγγελίες, μελέτες, ματαιώσεις, διαγωνισμοί, νέοι σχεδιασμοί, αρχαιολογικές ανακαλύψεις μοναδικής σημασίας, δικαστικές εμπλοκές, αλλαγές κυβερνήσεων, αλλαγές εργολάβων. Το έργο έγινε αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης όσο, ίσως, κανένα άλλο στη σύγχρονη ιστορία της πόλης. Για πολλούς Θεσσαλονικείς το μετρό είχε πάψει να είναι έργο. Είχε μετατραπεί σε ανέκδοτο. Και ακριβώς γι’ αυτό η ολοκλήρωσή του είχε πολύ μεγαλύτερη ψυχολογική σημασία από την τεχνική του διάσταση. Η πόλη απέκτησε ξανά εμπιστοσύνη ότι μεγάλα έργα μπορούν, τελικά, να ολοκληρωθούν.

Το πραγματικό μέγεθος της αλλαγής Η βασική γραμμή εξυπηρετεί σήμερα δεκατρείς σταθμούς — από τον νέο σιδηροδρομικό σταθμό ώς τη Νέα Ελβετία. Δεν πρόκειται μόνο για μια νέα συγκοινωνιακή υποδομή: πρόκειται για έναν νέο άξονα που ενώνει μέσα σε λίγα λεπτά περιοχές οι οποίες μέχρι πρόσφατα έμοιαζαν πολύ πιο απομα-

κρυσμένες μεταξύ τους. Ο επιβάτης μπορεί πλέον να κινηθεί από τον σιδηροδρομικό σταθμό προς την καρδιά του ιστορικού κέντρου, τα πανεπιστήμια, τη ΔΕΘ, την ανατολική Θεσσαλονίκη και τη Νέα Ελβετία χωρίς να επηρεάζεται από την κυκλοφορία στην επιφάνεια. Αυτό μεταβάλλει όχι μόνο τις καθημερινές μετακινήσεις. Μεταβάλλει και την οικονομική γεωγραφία της πόλης. Οι περιοχές γύρω από τους σταθμούς αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη αξία. Οι επιχειρήσεις αναζητούν νέες θέσεις. Οι υπηρεσίες μετακινούνται. Η αγορά ακινήτων αναπροσαρμόζεται. Αυτές οι αλλαγές δεν γίνονται σε έναν χρόνο. Απαιτούν μία δεκαετία. Αλλά έχουν ήδη ξεκινήσει.

Η Βενιζέλου και το μεγάλο στοίχημα της συνύπαρξης Υπάρχει ένας σταθμός που ξεπερνά τα όρια ενός συγκοινωνιακού έργου. Ο σταθμός «Βενιζέλου». Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ένα μοναδικό τμήμα της βυζαντινής Θεσσαλονίκης, με τον κεντρικό οδικό άξονα (Decumanus), καταστήματα, δημόσιους χώρους και υποδομές που διατηρήθηκαν σε εξαιρετική κατάσταση. Η απόφαση να επανατοποθετηθούν τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα μέσα στον σταθμό δημιούργησε ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα στην Ευρώπη όπου ένα σύγχρονο μέσο σταθερής τροχιάς συνυπάρχει με ένα τόσο εκτεταμένο αρχαιολογικό σύνολο. Η συζήτηση γύρω από τον σταθμό υπήρξε έντονη. Πέρα από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις όμως ανέδειξε ένα ουσιαστικό ερώτημα: πώς μπορεί μια ιστορική πόλη να εκσυγχρονίζεται χωρίς να αποκόπτεται από το παρελθόν της; Η απάντηση που τελικά δόθηκε αποτελεί πλέον αντικείμενο διεθνούς ενδιαφέροντος. ✷

Πέρα από τις αποστάσεις

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΔΕΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΚΕ ΓΙΑ ΝΑ ΕΝΩΣΕΙ ΣΤΑΘΜΟΥΣ

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Αστική κινητικότητα

070

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Κατασκευάστηκε για να ενώσει διαφορετικές εκδοχές της ίδιας πόλης.

Η μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από το μετρό Θεσσαλονίκης είναι ότι πρόκειται για ένα συγκοινωνιακό έργο. Είναι. Αλλά μόνον εν μέρει. Στην πραγματικότητα, κάθε υπόγειος σιδηρόδρομος αποτελεί πρωτίστως ένα έργο πολεοδομίας. Δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο με τον οποίο μετακινούνται οι άνθρωποι. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η πόλη. Η οικονομική ιστορία των τελευταίων 100 ετών είναι γεμάτη από παραδείγματα. Το Λονδίνο επεκτάθηκε γύρω από το Underground. Το Παρίσι οργανώθηκε γύρω από το Métro. Η Κοπεγχάγη απέκτησε μια εντελώς διαφορετική αναπτυξιακή γεωγραφία μετά τη λειτουργία του αυτό-

ματου μετρό της. Η Μαδρίτη αναδιαμόρφωσε ολόκληρες συνοικίες. Το ίδιο συνέβη στο Μιλάνο, τη Βαρκελώνη, τη Λισαβόνα, τη Λυών. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η σημαντικότερη αλλαγή δεν βρισκόταν κάτω από το έδαφος. Βρισκόταν στην επιφάνειά του. Οι σταθμοί μετατράπηκαν σε νέους αστικούς πυρήνες. Οι αποστάσεις άρχισαν να μετριούνται διαφορετικά. Οι επενδύσεις ακολούθησαν τις γραμμές. Οι επιχειρήσεις μετακινήθηκαν. Οι αξίες γης αναδιαμορφώθηκαν. Οι άνθρωποι άρχισαν να επιλέγουν διαφορετικά πού θα κατοικήσουν, πού θα εργαστούν και πού θα επενδύσουν. Η Θεσσαλονίκη εισέρχεται τώρα

Το μετρό της Θεσσαλονίκης έκανε κάτι που ελάχιστα υπόγεια δίκτυα στον κόσμο μπορούν να ισχυριστούν: για να κατασκευάσει το μέλλον, χρειάστηκε πρώτα να σκάψει βαθιά στο παρελθόν. Κάτω από τις ράγες δεν βρέθηκαν απλώς αρχαιότητες· βρέθηκε μια ολόκληρη πόλη.

σε αυτήν τη διαδικασία — και βρίσκεται ακόμη στην αρχή της.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η πόλη των τριάντα λεπτών Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, οι καθημερινές μετακινήσεις στη Θεσσαλονίκη καθορίζονταν από μια σχεδόν μόνιμη αβεβαιότητα. Δεν είχε τόση σημασία η απόσταση. Σημασία είχε η ώρα. Η ίδια διαδρομή μπορούσε να διαρκέσει δέκα λεπτά ή σαράντα. Το κέντρο λειτουργούσε ως σημείο συμφόρησης. Οι βασικοί οδικοί άξονες —η Εγνατία, η Τσιμισκή, η Βασιλίσσης Όλγας, η Λαγκαδά, η Μοναστηρίου— συγκέντρωναν καθημερινά έναν όγκο κυκλοφορίας δυσανάλογο με τις δυνατότητές τους. Αυτό δημιούργησε μια ιδιαίτερη ψυχολογία. Οι Θεσσαλονικείς άρχισαν να σχεδιάζουν τη ζωή τους με βάση το κυκλοφοριακό, όχι με βάση την πραγματική απόσταση. Η πόλη έμοιαζε μεγαλύτερη απ’ όσο ήταν.

Αστική κινητικότητα

072

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Το μετρό ανατρέπει σταδιακά αυτήν την εξίσωση. Η διάρκεια της διαδρομής παύει να εξαρτάται από την κίνηση στην επιφάνεια. Η προβλεψιμότητα γίνεται σημαντικότερη από την ταχύτητα. Αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα ενός σύγχρονου συστήματος σταθερής τροχιάς: δεν υπόσχεται πάντοτε την ταχύτερη μετακίνηση· υπόσχεται τη βεβαιότητα της μετακίνησης. Και η βεβαιότητα αυτή αλλάζει την καθημερινότητα περισσότερο απ’ όσο δείχνουν οι αριθμοί.

Ένας διαφορετικός χάρτης Για να καταλάβει κάποιος τι σημαίνει πραγματικά το μετρό, αρκεί να παρατηρήσει έναν απλό χάρτη. Επί δεκαετίες, η περιοχή γύρω από τον νέο σιδηροδρομικό σταθμό αντιμετωπιζόταν ως δυτική άκρη του κέντρου. Σήμερα αποτελεί την αφετηρία μιας γραμμής που ενώνει μέσα σε λίγα λεπτά τη Βενιζέλου, την Αγία Σοφία, το Πανεπιστήμιο, τη Διεθνή Έκθεση, την Ανατολική Θεσσαλονίκη και τη Νέα Ελβετία. Η έννοια του «μακριά» αρχίζει να μεταβάλλεται. Κι όταν αλλάζει η έννοια της απόστασης, αλλάζει και η οικονομία της πόλης. Οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται αυτές τις μεταβολές δεν είναι συνήθως οι συγκοινωνιολόγοι. Είναι οι επιχειρηματίες. Οι εταιρείες λιανεμπορίου. Οι αλυσίδες εστίασης. Οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις. Οι επενδυτές ακινήτων. Σε όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις παρατηρείται το ίδιο φαινόμενο: οι περιοχές γύρω από τους σταθμούς αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη οικονομική δυναμική. Όχι επειδή αλλάζουν τα κτήριά τους, αλλά επειδή αλλάζει η προσβασιμότητά τους. Η προσβασιμότητα είναι σήμερα μία από τις σημαντικότερες μορφές αστικής υπεραξίας. Και αυτό αρχίζει ήδη να γίνεται αισθητό και στη Θεσσαλονίκη.

Η πόλη κάτω από την πόλη Υπάρχει όμως μια διάσταση που κάνει

το μετρό Θεσσαλονίκης να διαφέρει από τα περισσότερα ευρωπαϊκά δίκτυα. Οι περισσότερες πόλεις κατασκευάζουν υπόγειους σιδηροδρόμους. Η Θεσσαλονίκη, στην πραγματικότητα, ανέσκαψε την ιστορία της. Σε κάθε μεγάλο εργοτάξιο αποκαλυπτόταν μια διαφορετική εποχή — Ελληνιστική, Ρωμαϊκή, Παλαιοχριστιανική, Βυζαντινή, Οθωμανική. Η πόλη έμοιαζε να αφηγείται διαδοχικά τις ζωές της. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές του έργου αποτελούν τις μεγαλύτερες που πραγματοποιήθηκαν ποτέ στο πλαίσιο δημόσιου τεχνικού έργου στην Ελλάδα. Περισσότερα από 300.000 κινητά ευρήματα καταγράφηκαν, συντηρήθηκαν και μελετήθηκαν, ενώ αποκαλύφθηκαν εκτεταμένα τμήματα του ιστορικού πολεοδομικού ιστού. Δεν πρόκειται απλώς για έναν εντυπωσιακό αριθμό: πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά εγχειρήματα που γνώρισε ποτέ η σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Και αυτό έχει μια ιδιαίτερη σημασία. Το μετρό δεν αποκάλυψε μόνο μια νέα συγκοινωνιακή διαδρομή: αποκάλυψε και μια νέα γνώση για την ίδια την πόλη.

Οι αρχαιολόγοι συνηθίζουν να λένε ότι η Θεσσαλονίκη είναι μία από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις όπου κάθε μεγάλη εκσκαφή μετατρέπεται σχεδόν αναπόφευκτα σε ανασκαφή ιστορίας. Η διαπίστωση αυτή εξηγεί γιατί το έργο υπήρξε τόσο σύνθετο. Κάθε μέτρο σήραγγας έκρυβε και μια διαφορετική πρόκληση. Κάθε σταθμός αποτελούσε μια νέα αρχαιολογική τομή. Και κάθε τομή οδηγούσε σε νέα ερωτήματα. Το κόστος αυτής της διαδικασίας ήταν μεγάλο, το ίδιο και οι καθυστερήσεις. Το αποτέλεσμα όμως είναι μοναδικό. Η Θεσσαλονίκη απέκτησε ένα μετρό που δεν περνά απλώς κάτω από την ιστορία της: περνά μέσα απ’ αυτήν.

Κανένα σημείο δεν εκφράζει καλύτερα αυτήν τη σχέση από τον σταθμό «Βενιζέλου». Εκεί, για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα, ένας επιβάτης μπορεί να μετακινείται μέσα σε ένα σύγχρονο συγκοινωνιακό έργο έχοντας δίπλα του έναν αυθεντικό βυζαντινό αστικό δρόμο. Δεν πρόκειται για αναπαράσταση, δεν πρόκειται για σκηνογραφία. Πρόκειται για την πραγματική Μέση Οδό της βυζαντινής Θεσσαλονίκης, με τα καταστήματα, τα εργαστήρια, τα υδραυλικά έργα και τις δημόσιες υποδομές που εξυπηρετούσαν την πόλη πριν από περίπου χίλια χρόνια. Είναι μία από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου το παρελθόν και το παρόν συνυπάρχουν στον ίδιο δημόσιο χώρο χωρίς το ένα να ακυρώνει το άλλο. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα του ίδιου του έργου. Η Θεσσαλονίκη δεν χρειάστηκε να επιλέξει ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ιστορία της. Χρειάστηκε να βρει έναν τρόπο να τις χωρέσει και τις δύο. ✷

ΔΕΗ: Φωτοβολταϊκά συστήματα για το σπίτι και την επιχείρηση χωρίς κόστος εξοπλισμού Σταθερή, προσυμφωνημένη χρέωση της παραγόμενης ενέργειας για 10 χρόνια, με εγγυημένη μείωση 20% ετησίως στον λογαριασμό του σπιτιού και σημαντική μείωση του λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων

Η ΔΕΗ παρουσιάζει τα ΔΕΗ myEnergy SolarSmart για το σπίτι και ΔΕΗ myEnergy SolarSmartPro για την επιχείρηση, δύο ολοκληρωμένες ενεργειακές λύσεις φωτοβολταϊκών συστημάτων. Ανταποκρινόμενη στις ανάγκες των πελατών της για άμεση εξοικονόμηση, η ΔΕΗ εισάγει στην ελληνική αγορά μια νέα φιλοσοφία λύσεων γύρω από τα φωτοβολταϊκά. Μέσα από τις λύσεις αυτές, νοικοκυριά και επιχειρήσεις με ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας άνω των 8.500 kWh μπορούν πλέον να απολαμβάνουν τα οφέλη της ηλιακής ενέργειας χωρίς κόστος εξοπλισμού, με χαμηλή χρέωση ενεργοποίησης. Οι πελάτες δεν χρειάζεται να επενδύσουν δικά τους κεφάλαια, καθώς το κόστος καλύπτεται από την ενέργεια που παράγει το σύστημα στη στέγη τους, με μια σταθερή, προσωποποιημένη τιμή (€/kWh) κλειδωμένη για 10 χρόνια.

Πράσινη ενέργεια για το σπίτι με εγγυημένο όφελος 20%

the

City mag

directory

Το ΔΕΗ myEnergy SolarSmart σχεδιάστηκε για οικιακούς καταναλωτές που επιθυμούν να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος, με χαμηλό κόστος ενεργοποίησης, χωρίς επένδυση σε φωτοβολταϊκό εξοπλισμό. Τα βασικά χαρακτηριστικά της υπηρεσίας περιλαμβάνουν: • Μηδενικό κόστος αγοράς του εξοπλισμού: Η ΔΕΗ αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου τη μελέτη, την προμήθεια του εξοπλισμού και την εγκατάσταση του φωτοβολταϊκού συστήματος. • Εγγυημένη μείωση λογαριασμού: Εξοικονόμηση τουλάχιστον 20% ετησίως στο κόστος κατανάλωσης. • Λειτουργία χωρίς τεχνικό ρίσκο: Πλήρης τεχνική υποστήριξη, απομακρυσμένη επιτήρηση, ετήσιος έλεγχος, καθαρισμός και ασφαλιστική κάλυψη του

συστήματος από τη ΔΕΗ για όλη τη διάρκεια της 10ετούς σύμβασης, χωρίς καμία επιβάρυνση για τον ιδιώτη. • Δυνατότητα εγκατάστασης και μπαταρίας: Επιλογή προσθήκης συστήματος αποθήκευσης ενέργειας για ακόμη μεγαλύτερη αξιοποίηση της ηλιακής παραγωγής.

Ενεργειακή θωράκιση και σταθερότητα για τις επιχειρήσεις

Για τις επιχειρήσεις, η προβλεψιμότητα των λειτουργικών εξόδων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανταγωνιστικότητας. Το ΔΕΗ myEnergy SolarSmartPro προσφέρει μια σύγχρονη ενεργειακή υποδομή χωρίς να δεσμεύει εταιρικά κεφάλαια ή γραμμές τραπεζικής χρηματοδότησης. Τα βασικά χαρακτηριστικά της υπηρεσίας περιλαμβάνουν: • Προσωποποιημένη, σταθερή τιμή για 10 χρόνια: Σταθερή, συμφωνημένη τιμή χρέωσης για την παραγόμενη ενέργεια για 10 έτη, προσφέροντας απόλυτη προβλεψιμότητα στα εταιρικά έξοδα. • Απλοποιημένη διαδικασία: Η ΔΕΗ αναλαμβάνει τη διαχείριση κάθε σταδίου της διαδικασίας, από τη μελέτη και τη σύνδεση στο δίκτυο μέχρι τη συνεχή συντήρηση και την τεχνική υποστήριξη, εξασφαλίζοντας απρόσκοπτη λειτουργία. • Βελτίωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος: Άμεση μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα της επιχείρησης, ενισχύοντας το προφίλ βιωσιμότητας της. • Υποδομή αποθήκευσης: Δυνατότητα ενσωμάτωσης μπαταρίας για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης σύμφωνα με το προφίλ λειτουργίας της επιχείρησης. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επισκεφθούν τις σελίδες dei.gr/myenergysolarsmart (για οικιακούς πελάτες) και dei.gr/ myenergy-solarsmartpro (για επιχειρήσεις), να συμπληρώσουν τη φόρμα εκδήλωσης ενδιαφέροντος και να λάβουν άμεσα μια πρώτη ενδεικτική εξατομικευμένη πρόταση. ✷

Ψηφιακή παρακολούθηση με το ΔΕΗ myEnergy Coach Και οι δύο λύσεις φωτοβολταϊκών συνδέονται άμεσα με την ψηφιακή πλατφόρμα ΔΕΗ myEnergy Coach. Μέσω αυτής, οι πελάτες ΔΕΗ μπορούν να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την παραγωγή του φωτοβολταϊκού τους, την κατανάλωση του κτηρίου τους και να λαμβάνουν εξατομικευμένες συμβουλές για βελτιστοποίηση της ενεργειακής τους συμπεριφοράς. Με τις υπηρεσίες ΔΕΗ myEnergy SolarSmart και ΔΕΗ mySolarSmartPro, η ΔΕΗ στέκεται έμπρακτα στο πλευρό των πελατών της, προσφέροντας λύσεις που εξασφαλίζουν άμεση εξοικονόμηση και ενεργειακή σιγουριά. Απλοποιώντας πλήρως τις διαδικασίες, δίνει σε κάθε σπίτι και επιχείρηση τη δυνατότητα να αξιοποιήσει την ηλιακή ενέργεια εύκολα, γρήγορα και με την εγγύηση της ΔΕΗ. ✷

Μία πόλη, πολλές ταυτότητες

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΔΕΚΑΤΡΕΙΣ ΣΤΑΘΜΟΙ, ΔΕΚΑΤΡΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ Το μετρό δεν εξυπηρετεί απλώς γειτονιές. Αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα τους.

Αστική κινητικότητα

074

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Ένας συγκοινωνιολόγος βλέπει τους σταθμούς ως σημεία επιβίβασης. Ένας πολεοδόμος τούς βλέπει ως αστικούς κόμβους. Ένας οικονομολόγος ως πυρήνες επενδύσεων. Ένας αρχιτέκτονας ως δημόσιους χώρους. Ο κάτοικος, όμως, τους αντιλαμβάνεται διαφορετικά. Τους χρησιμοποιεί ως νέα σημεία προσανατολισμού. Στην Αθήνα, εδώ και χρόνια, οι άνθρωποι δεν λένε απλώς «θα συναντηθούμε στο Σύνταγμα»: λένε «θα συναντηθούμε στο μετρό Συντάγματος». Ο σταθμός γίνεται τόπος. Αυτό ακριβώς αρχίζει να συμβαίνει και στη Θεσσαλονίκη. Για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, η πόλη αποκτά έναν νέο τρόπο να ορίζει τον εαυτό της. Όχι μέσα από τις οδικές αρτηρίες. Αλλά μέσα από ένα δίκτυο δημόσιων χώρων που συνδέονται υπόγεια.

Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός Επί δεκαετίες, ο νέος σιδηροδρομικός σταθμός αποτελούσε κυρίως τόπο αναχώρησης. Έφτανες. Έφευγες. Σπάνια έμενες. Η ευρύτερη περιοχή δεν κατάφερε ποτέ να αποκτήσει τη δυναμική που διαθέτουν αντίστοιχες περιοχές σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Ο επισκέπτης έβγαινε από τον σταθμό και αναζητούσε αμέσως ταξί ή λεωφορείο. Σήμερα, για πρώτη φορά, ο σταθμός μετατρέπεται σε πραγματική πύλη της πόλης. Δεν είναι πλέον το τέλος της σιδηροδρομικής διαδρομής. Είναι η αρχή της αστικής εμπειρίας. Η σημασία αυτής της αλλαγής θα φανεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια, όταν προχωρήσουν οι σχεδιασμοί για τον νέο δυτικό σιδηροδρομικό διάδρομο, την αναβάθμιση του σταθμού και τη σύνδεσή του με τα ευρωπαϊκά δίκτυα υψηλών ταχυτήτων. Ο επισκέπτης που θα φτάνει στη Θεσσαλονίκη δεν θα χρειάζεται πλέον να αναζητήσει άλλο μέσο για να γνωρίσει το κέντρο: το ίδιο το μετρό θα αποτελεί τη φυσική συνέχεια του ταξιδιού.

Δημοκρατίας Ελάχιστοι σταθμοί βρίσκονται σε τόσο κρίσιμο σημείο. Η πλατεία Δημοκρατίας αποτελεί το σημείο όπου συναντιούνται η δυτική είσοδος της πόλης, η Μοναστηρίου, η Εγνατία, το λιμάνι και το Βαρδάρι.

Επί δεκαετίες, η περιοχή ήταν ταυτισμένη με την κυκλοφορία. Η λειτουργία του σταθμού αλλάζει σταδιακά αυτήν την ισορροπία. Ξαφνικά, η περιοχή αποκτά καθημερινή πεζή κίνηση. Και η πεζή κίνηση είναι η πρώτη ύλη της αστικής οικονομίας. Καμία γειτονιά δεν αναζωογονείται μόνο με έργα υποδομής — αναζωογονείται όταν αυξάνονται οι άνθρωποι που κινούνται μέσα σ’ αυτήν.

Βενιζέλου Αν έπρεπε να επιλεγεί μόνον ένας σταθμός που συμβολίζει τη Θεσσαλονίκη, αυτός θα ήταν πιθανότατα η Βενιζέλου. Όχι επειδή βρίσκεται στο εμπορικό κέντρο, αλλά επειδή συμπυκνώνει δύο χιλιάδες χρόνια ιστορίας μέσα σε λίγες δεκάδες μέτρα. Εδώ, κάτω από την επιφάνεια της σημερινής πόλης, αποκαλύφθηκε το σημαντικότερο τμήμα της βυζαντινής Θεσσαλονίκης που έχει βρεθεί ποτέ in situ. Η Μέση Οδός, ο κεντρικός εμπορικός άξονας της βυζαντινής πόλης με το τετράπυλο, τα καταστήματα, τα εργαστήρια και τις υποδομές της, δεν μεταφέρθηκε σε μουσείο. Παρέμεινε εκεί όπου βρισκόταν επί δεκαπέντε αιώνες. Η επιλογή αυτή δεν υπήρξε εύκολη. Προηγήθηκε μία από τις μεγαλύτερες επιστημονικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις των τελευταίων δεκαετιών. Ανεξάρτητα από τη θέση που κράτησε κάποιος τότε, το τελικό αποτέλεσμα έχει ήδη αρχίσει να προσελκύει το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Δεν υπάρχουν πολλές πόλεις στον κόσμο όπου ένας καθημερινός επιβάτης του μετρό συναντά μια αυθεντική βυζαντινή λεωφόρο πριν φτάσει στην αποβάθρα.

Αγίας Σοφίας Η σημασία αυτού του σταθμού δεν βρίσκεται μόνο στη θέση του. Βρίσκεται στην ακτίνα επιρροής του. Μέσα σε λίγα λεπτά με τα πόδια βρίσκονται η ομώνυμη εκκλησία, η πλατεία Αγίας Σοφίας, η παραλία, η Τσιμισκή, η Μητροπόλεως, δεκάδες εμπορικές επιχειρήσεις και σημαντικοί χώροι πολιτισμού. Ο σταθμός λειτουργεί ως ένας νέος κόμβος που συνδέει το ιστορικό, εμπορικό και τουριστικό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Η αλλαγή δεν είναι ακόμη πλήρως ορατή. Θα γίνει όμως τα επόμενα

Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας. Το πιο διαδραστικό περίπτερο της 90ής ΔΕΘ σας ταξιδεύει 169 χρόνια πίσω... και μπροστά Στην 90η Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας μετατρέπει την επίσκεψη στο περίπτερό του σε μια διαδραστική αποστολή, όπου η ιστορία της ενέργειας ζωντανεύει σε ένα πρωτότυπο παιχνίδι εμπνευσμένο από τη φιλοσοφία της δημοφιλούς gaming πλατφόρμας Roblox.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 169 χρόνων ιστορίας, η εταιρεία παρουσιάζει το «The Energy Journey», σχεδιασμένο αποκλειστικά για τους επισκέπτες του περιπτέρου στη ΔΕΘ. Το παιχνίδι οδηγεί τους συμμετέχοντες να ταξιδέψουν σε τρεις εμβληματικές εποχές που σημάδεψαν την πορεία της εταιρείας και την εξέλιξη της ενέργειας στην Ελλάδα. Το ταξίδι ξεκινά στο εργοστάσιο φωταερίου του 19ου αιώνα και την πρώτη εποχή του φωτισμού των πόλεων, συνεχίζεται στο 2001, όταν το φυσικό αέριο άλλαξε τον ενεργειακό χάρτη στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις της χώρας, και καταλήγει στο σήμερα, όπου το

Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας αποτελεί έναν ολοκληρωμένο πάροχο ενέργειας, προσφέροντας σύγχρονες λύσεις ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και υπηρεσιών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Σε κάθε στάδιο του παιχνιδιού, οι παίκτες καλούνται να ξεπεράσουν εμπόδια και να ολοκληρώσουν αποστολές, με στόχο να «ξεκλειδώσουν» τους τρεις σταθμούς της ενεργειακής εξέλιξης: το φωταέριο, το φυσικό αέριο, το ρεύμα & οι σύγχρονες ενεργειακές υπηρεσίες. Οι παίκτες δεν παρακολουθούν απλώς την ιστορική εξέλιξη της διαδρομής της ενέργειας, αλλά συμμετέχουν ενεργά σε αυτήν, ανακαλύπτοντας πώς κάθε εποχή άλλαξε την καθημερινότητα των ανθρώπων. Η φετινή παρουσία της εταιρείας στη ΔΕΘ αποτυπώνει τη φιλοσοφία της: να δημιουργεί εμπειρίες που εμπνέουν, ενημερώνουν και φέρνουν το κοινό πιο κοντά στον κόσμο της ενέργειας. Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε χρόνο το περίπτερο του Φυσικού Αερίου Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας συγκαταλέγεται στους πιο δημοφιλείς προορισμούς της ΔΕΘ, παρουσιάζοντας κάθε φορά ένα νέο, πρωτότυπο concept που προσφέρει μια εμπειρία διαφορετική από κάθε άλλη. Από τις 5 έως τις 13 Σεπτεμβρίου, μικροί και μεγάλοι καλούνται να δοκιμάσουν τις ικανότητές τους στο «The Energy Journey» και να συμμετάσχουν στην κλήρωση για μεγάλα δώρα, στο περίπτερο της εταιρείας στον χώρο ιδιαίτερης προβολής 13. Στη φετινή ΔΕΘ το περίπτερο του Φυσικού Αερίου Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας δεν είναι απλώς ένας εκθεσιακός χώρος. Είναι μια ξεχωριστή εμπειρία που σας προσκαλεί να ανακαλύψετε το χθες, το σήμερα και το αύριο της ενέργειας. ✷

the

City mag

directory

Ποια πόλη θέλουμε

;

χρόνια, καθώς οι επιχειρήσεις θα αρχίσουν να προσαρμόζουν τη λειτουργία τους στις νέες ροές πεζών.

λεί την αφετηρία των επόμενων επεκτάσεων. Όλες οι σύγχρονες μητροπόλεις σχεδιάζουν τα δίκτυά τους σε φάσεις. Καμία γραμμή δεν θεωρείται οριστική. Το ίδιο θα συμβεί και στη Θεσσαλονίκη. Το σημερινό δίκτυο αποτελεί τον κορμό πάνω στον οποίο θα αναπτυχθούν οι μελλοντικές γραμμές.

Σιντριβάνι Υπάρχουν λίγα σημεία στη Θεσσαλονίκη όπου συγκεντρώνονται τόσες διαφορετικές δραστηριότητες. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Η Διεθνής Έκθεση. Το Αρχαιολογικό Μουσείο. Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Η ΧΑΝΘ. Το Αλεξάνδρειο. Το «Ιωάννης Βελλίδης». Χιλιάδες φοιτητές, εργαζόμενοι, επισκέπτες και τουρίστες κινούνται καθημερινά σ’ αυτήν την περιοχή. Η λειτουργία του σταθμού μεταβάλλει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζεται ολόκληρος αυτός ο πυρήνας. Κι όταν ολοκληρωθεί η ανάπλαση της ΔΕΘ, η σημασία του θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Οι πανεπιστημιουπόλεις σε όλο τον κόσμο λειτουργούν καλύτερα όταν συνδέονται άμεσα με τα μέσα σταθερής τροχιάς. Η Θεσσαλονίκη απέκτησε αυτήν τη δυνατότητα πολύ αργότερα από άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Η αλλαγή δεν αφορά μόνο στους φοιτητές. Αφορά στον τρόπο με τον οποίο το πανεπιστήμιο συνδέεται με την υπόλοιπη πόλη. Οι πανεπιστημιακοί χώροι παύουν να λειτουργούν ως σχεδόν αυτόνομος κόσμος: γίνονται ακόμη περισσότερο τμήμα της καθημερινής ζωής του κέντρου.

Παπάφη Μέχρι πρόσφατα, λίγοι Θεσσαλονικείς είχαν συγκεκριμένη εικόνα για το πού ακριβώς βρίσκεται η Παπάφη. Η λειτουργία του σταθμού αλλάζει σταδιακά αυτήν την κατάσταση. Οι περιοχές που βρίσκονται πάνω στη γραμμή αποκτούν ισχυρότερη ταυτότητα. Το ίδιο συνέβη σχεδόν σε κάθε πόλη που απέκτησε μετρό. Οι σταθμοί δεν εξυπηρετούν απλώς τις γειτονιές: τις κάνουν περισσότερο αναγνωρίσιμες.

Ευκλείδης, Φλέμινγκ, Ανάληψη, 25ης Μαρτίου, Βούλγαρη Αυτοί οι πέντε σταθμοί βρίσκονται σε περιοχές που επί δεκαετίες λειτουργούσαν κυρίως ως ζώνες κατοικίας. Η νέα συγκοινωνιακή πραγματικότητα δημιουργεί διαφορετικές προοπτικές: περισσότερες υπηρεσίες, περισσότερη εμπορική δραστηριότητα, μεγαλύτερη αξία για τις κατοικίες που βρίσκονται σε απόσταση λίγων λεπτών με τα πόδια. Οι μεταβολές αυτές δεν θα γίνουν αμέσως. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι απαιτούν πέντε ώς δέκα χρόνια. Αλλά σχεδόν πάντοτε πραγματοποιούνται.

Νέα Ελβετία Κάθε γραμμή χρειάζεται ένα άκρο. Η Νέα Ελβετία είναι σήμερα το ανατολικό άκρο της βασικής γραμμής. Αλλά δεν αποτελεί το τέλος της ιστορίας. Αποτε-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Αστική κινητικότητα

076

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Πανεπιστήμιο

Η πόλη αποκτά νέες πλατείες Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που φέρνει το μετρό να μη βρίσκεται ούτε στις σήραγγες ούτε στους συρμούς. Βρίσκεται στις εξόδους. Κάθε έξοδος σταθμού λειτουργεί ως μια νέα μικρή πλατεία. Ένα σημείο συνάντησης. Ένα σημείο προσανατολισμού. Ένα σημείο καθημερινής ζωής. Οι άνθρωποι αρχίζουν να χρησιμοποιούν διαφορετικά τον χώρο γύρω τους. Να περπατούν περισσότερο. Να παρατηρούν περισσότερο. Να ανακαλύπτουν ξανά δρόμους που μέχρι χθες προσπερνούσαν μέσα από το παράθυρο ενός αυτοκινήτου. Αυτή είναι η αόρατη αλλά βαθύτερη επίδραση του μετρό. Δεν αλλάζει μόνο τις μετακινήσεις: αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται η ίδια η πόλη. ✷

Το μετρό δεν αλλάζει μόνο το πώς μετακινούμαστε στη Θεσσαλονίκη. Αλλάζει το πού συναντιόμαστε. Οι σταθμοί γίνονται νέες διευθύνσεις, νέοι προσανατολισμοί, μικρές αστικές πλατείες. Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη επανάσταση να μη βρίσκεται κάτω από την πόλη, αλλά στις εξόδους της.

the

City mag

directory

Best in town Τα αγαπημένα στέκια του Citymag στις γραμμές Μ1 και Μ2 του μετρό Από καφέ, brunch και street food spots μέχρι εδεσματοπωλεία, γλυκοπωλεία και μπαρ, στις σελίδες που ακολουθούν θα βρείτε τις προτάσεις της συντακτικής ομάδας του Citymag για τα καλύτερα (παλαιότερα και νέα) στέκια γύρω από τους συνολικά δεκαοκτώ σταθμούς των γραμμών του μετρό της Θεσσαλονίκης.

077

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

City mag

directory

Στην καρδιά της Θεσσαλονίκης υπάρχουν δύο εστιατόρια (υπό το ίδιο όνομα) που αποδεικνύουν καθημερινά ότι οι μεγάλες γεύσεις δεν χρειάζονται εντυπωσιασμούς. Χρειάζονται ανθρώπους που αγαπούν την παράδοση, σέβονται την πρώτη ύλη και έχουν την υπομονή να επαναλαμβάνουν την ίδια υπόσχεση ποιότητας εδώ και σχεδόν μισό αιώνα.

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

the

Διάβαση 1977 στην Παύλου Μελά, Διάβαση 1977 στο Κόκκινο Σπίτι. Γεύσεις που μεγάλωσαν ολόκληρες γενιές Θεσσαλονικέων

Ο

ΙΤΙ) ΣΤΟ IN ΣΠ S

Υ

977 (ΠΑΥΛ Η1 Ο ΑΣ

ΙΤΕ ΤΗ ΔΙΑ ΘΕ Β Φ

AM ΕΠΙΣ ΚΕ GR TA

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

ΛΑ) ΣΤΟ IN S ΜΕ

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

ΙΤΕ ΤΗ ΔΙΑ ΘΕ Β Φ

AM ΕΠΙΣ ΚΕ GR TA

Αν υπάρχει ένας αντίπαλος που μπορεί να διεκδικήσει την πρωτιά από τα σουτζουκάκια, αυτός είναι ο χειροποίητος χοιρινός γύρος. Παρασκευάζεται καθημερινά εντός του καταστήματος, ψήνεται με υπομονή και αποκτά αυτήν τη μοναδική ισορροπία ανάμεσα στη ζουμερή και την τραγανή υφή που δύσκολα συναντά κάποιος σήμερα. Κάθε κομμάτι γύρου έχει χαρακτήρα, κάθε μπουκιά επιβεβαιώνει ότι η αυθεντικότητα δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την ευκολία των έτοιμων λύσεων που έχουν κατακλύσει την αγορά. Δίπλα τους, η χειροποίητη ρώσικη σαλάτα έχει αποκτήσει σχεδόν φανατικό κοινό. Βελούδινη και καθόλου βαριά, με τις πατάτες να κρατούν όσο πρέπει και μια γεύση που ισορροπεί ιδανικά ανάμεσα στη νοστιμιά και τη φρεσκάδα, αποτελεί το απαραίτητο συνοδευτικό για όσους γνωρίζουν καλά το τελετουργικό μιας επίσκεψης στη Διάβαση. Οι τραγανές τηγανητές πατάτες, η χωριάτικη σαλάτα ή τα εποχικά χόρτα ολοκληρώνουν ένα τραπέζι που θυμίζει την καλύτερη εκδοχή της αστικής θεσσαλονικιώτικης κουζίνας. Η ατμόσφαιρα ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία. Κολλαριστά, λευκά τραπεζομάντιλα, διακριτική εξυπηρέτηση, γνώριμες φυσιογνωμίες και ένας χώρος που επιδιώκει να εντυπωσιάσει όχι με επιτηδευμένες κινήσεις, αλλά με τη σιγουριά όσων γνωρίζουν καλά τη δουλειά τους. Ακόμη και σήμερα, ο (συνταξιούχος πια) Άγγελος Χαντακής περνά καθημερινά από το εστιατόριο, επιβλέποντας τις προμήθειες και την προετοιμασία, διασφαλίζοντας ότι κάθε πιάτο ανταποκρίνεται στα υψηλά στάνταρ που ο ίδιος καθιέρωσε. Σε μια εποχή που η γαστρονομία αλλάζει διαρκώς πρόσωπο, η Διάβαση επιλέγει να παραμένει πιστή σε αυτό που γνωρίζει καλύτερα: να σερβίρει με συνέπεια γεύσεις που αντέχουν στον χρόνο. Και ίσως αυτός είναι ο σημαντικότερος λόγος που για χιλιάδες Θεσσαλονικείς μια στάση στη Διάβαση δεν είναι απλώς μια έξοδος για φαγητό. Είναι μια μικρή επιστροφή σε όσα κάνουν αυτήν την πόλη να έχει τόσο ξεχωριστή γευστική ταυτότητα. ✷

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Γραμμή Μ1 Σταθμός Αγίας Σοφίας

Υπάρχουν εστιατόρια που γράφουν τη δική τους ιστορία. Και υπάρχουν εκείνα που γίνονται μέρος της ιστορίας μιας πόλης. Η Διάβαση 1977 ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Οι ρίζες της βρίσκονται στον Μάιο του 1977, όταν ο ιδρυτής της, Άγγελος Χαντακής (στην πρώτη φωτ. στη στήλη δεξιά), συνέδεσε το όνομά του με μία από τις πιο εμβληματικές γεύσεις της Θεσσαλονίκης. Η φιλοσοφία του εστιατορίου που εμπνεύστηκε και δημιούργησε ήταν απλή και κέρδισε αμέσως την εμπιστοσύνη των Θεσσαλονικέων: εξαιρετικές πρώτες ύλες, αυθεντικές συνταγές και απόλυτος σεβασμός στην παράδοση της ελληνικής ψησταριάς. Σήμερα, αυτή η φιλοσοφία συνεχίζεται από την επόμενη γενιά, τα παιδιά του Άγγελου, η οποία διατηρεί αναλλοίωτο τον χαρακτήρα του εστιατορίου, ενώ παράλληλα φροντίζει να εξελίσσει διακριτικά την εμπειρία του επισκέπτη. Η πορεία αυτή επιβεβαιώθηκε το 2023 με την επέκταση της Διάβασης στον διπλανό χώρο της Παύλου Μελά και, λίγο αργότερα, τον Δεκέμβριο του 2025, με τη δημιουργία του δεύτερου εστιατορίου, της Διάβασης στο Κόκκινο Σπίτι (το εμβληματικό μέγαρο στην πλατεία Αγίας Σοφίας), μια εξέλιξη που ήρθε ως αποτέλεσμα της διαχρονικής σχέσης εμπιστοσύνης με το κοινό της πόλης. Η Διάβαση, όμως, δεν έγινε σημείο αναφοράς χάρη στην ιστορία της. Έγινε επειδή εδώ και χρόνια υπηρετεί με συνέπεια μια απλή αλλά απαιτητική ιδέα: ότι η ποιότητα βρίσκεται στις λεπτομέρειες. Αυτό γίνεται αμέσως αντιληπτό από τα περίφημα σουτζουκάκια της. Μακρόστενα, αφράτα, από εκλεκτό μοσχαρίσιο κιμά, με τη χαρακτηριστική «σπυρωτή» υφή που μαρτυρά σωστή επεξεργασία του κρέατος και χωρίς υπερβολές στα μπαχαρικά, αφήνουν την πρώτη ύλη να πρωταγωνιστήσει. Στο πλάι, μόνο λίγο μπούκοβο: τίποτα περισσότερο δεν χρειάζεται ένα πιάτο που έχει κατακτήσει σχεδόν θρυλική θέση στη γαστρονομική καθημερινότητα της Θεσσαλονίκης.

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΤΑ Α ΓΑ

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

977 (ΚΟΚΚ Η1 ΙΝ ΑΣ

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Η διαχρονική σχέση εμπιστοσύνης του εστιατορίου με το κοινό της Θεσσαλονίκης συνεχίζεται από το 1977 μέχρι σήμερα από την ίδια οικογένεια. Μια σχέση που ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο το 2023 με την επέκταση της Διάβασης 1977 στον διπλανό χώρο της Παύλου Μελά (φωτογραφίες επάνω) και, λίγο αργότερα, τον Δεκέμβριο του 2025, με τη δημιουργία του δεύτερου εστιατορίου της Διάβασης 1977 στο Κόκκινο Σπίτι (φωτογραφίες αριστερά και κάτω).

Info: Διάβαση 1977 στην Παύλου Μελά 13 (Τ. 231 022 0956), Διάβαση 1977 στο Κόκκινο Σπίτι (Αγίας Σοφίας 31, Τ. 231 022 5577). Στο Facebook: Διάβαση

the

City mag

Κάθε τραπέζι κρύβει μια ιστορία. Οι άνθρωποι στη Βουκιά φροντίζουν να αξίζει να τη θυμάσαι.

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

ΙΤΕ ΤΗ ΒΟ ΥΚ ΘΕ Φ

ΙΑ

M

ΕΠΙΣ ΚΕ

Στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, η Βουκιά αποτελεί έναν σύγχρονο γαστρονομικό προορισμό που συνδυάζει τη δημιουργική ελληνική κουζίνα με τη ζεστή φιλοξενία. Έναν χώρο όπου η ποιότητα, η αισθητική και η αυθεντικότητα συνθέτουν μια εμπειρία που ξεπερνά το ίδιο το γεύμα. Η φιλοσοφία της Βουκιάς βασίζεται σε μια απλή αλλά ουσιαστική ιδέα: το φαγητό έχει μεγαλύτερη αξία όταν μοιράζεται. Κάθε πιάτο δημιουργείται για να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά, να γίνει αφορμή για συζήτηση, χαμόγελα και στιγμές που μένουν στη μνήμη. Οι άνθρωποι πίσω από τις γεύσεις. Πίσω από τη φιλοσοφία της Βουκιάς βρίσκεται ο σεφ Ιωάννης Τσεπελάκης,

Σύγχρονη ελληνική κουζίνα με

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

ΤΑ Α ΓΑ

ένας άνθρωπος με πολυετή πορεία στον χώρο της γαστρονομίας. Έπειτα από χρόνια εμπειρίας και συνεργασίες με καταξιωμένους επαγγελματίες του χώρου, φέρνει τις γνώσεις, την τεχνική και το προσωπικό του όραμα στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Η μαγειρική του δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό για τον εντυπωσιασμό. Στόχος του είναι να δημιουργεί πιάτα που αγγίζουν το συναίσθημα· γεύσεις που ξυπνούν παιδικές αναμνήσεις, συνδυάζοντας την ελληνική παράδοση με μια σύγχρονη δημιουργική προσέγγιση. Με σεβασμό στην πρώτη ύλη και έμφαση στη λεπτομέρεια, κάθε πιάτο αφηγείται τη δική του ιστορία. Δίπλα του βρίσκεται η Ανδρονίκη Τσεπελάκη, η οποία επιμελείται τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη, με ιδιαίτερη αγάπη και γνώση γύρω από το κρασί. Μέσα από προσεκτικά επιλεγμένες ετικέτες και αρμονικούς γευστικούς συνδυασμούς, φροντίζει ώστε κάθε πιάτο να συνοδεύεται από το κρασί που θα αναδείξει ακόμη περισσότερο τον χαρακτήρα του. Μαζί, μοιράζονται το ίδιο όραμα: να προσφέρουν μια εμπειρία όπου η γαστρονομία, το κρασί και η φιλοξενία γίνονται ένα.

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

directory

Η Βουκιά. Εκεί όπου η ελληνική γαστρονομία αποκτά σύγχρονη ταυτότητα

INSTAG ΣΤΟ RA

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

χαρακτήρα. Η ομάδα της Βουκιάς αντλεί έμπνευση από την ελληνική γαστρονομική παράδοση και τη μεταφράζει σε δημιουργικές προτάσεις με σύγχρονη αισθητική. Οι ποιοτικές πρώτες ύλες, η εποχικότητα και η προσοχή στη λεπτομέρεια βρίσκονται στο επίκεντρο κάθε δημιουργίας. Κάθε πιάτο σχεδιάζεται με στόχο να προσφέρει ισορροπία, ένταση και συναίσθημα. Από τις πρώτες γεύσεις μέχρι το τελευταίο ποτήρι κρασί, κάθε στοιχείο της εμπειρίας έχει τη δική του σημασία. Περισσότερο από ένα εστιατόριο. Η Βουκιά είναι ένας χώρος που ζει μέσα από τους ανθρώπους του. Από το πρώτο καλωσόρισμα μέχρι την τελευταία καληνύχτα, κάθε λεπτομέρεια έχει σκοπό να κάνει τον επισκέπτη να αισθανθεί οικεία. Η διακριτική αισθητική, η ατμόσφαιρα, η μουσική και η αυθεντική φιλοξενία δημιουργούν το ιδανικό σκηνικό είτε για μια χαλαρή έξοδο με φίλους είτε για ένα ιδιαίτερο δείπνο. Σε μια πόλη που αγαπά το καλό φαγητό, η Βουκιά επιλέγει να ξεχωρίζει όχι μέσα από υπερβολές, αλλά μέσα από τη συνέπεια, την ποιότητα και την προσωπική φροντίδα που αφιερώνει σε κάθε επισκέπτη. Επειδή, στο τέλος της ημέρας, αυτό που μένει δεν είναι μόνον η γεύση ενός πιάτου. Είναι οι άνθρωποι με τους οποίους το μοιράστηκες, οι συζητήσεις που γεννήθηκαν γύρω από το τραπέζι και οι στιγμές που έγιναν αναμνήσεις. Αυτή είναι η φιλοσοφία της Βουκιάς. Και αυτή είναι η εμπειρία που καλεί κάθε επισκέπτη να ζήσει. ✷

Πίσω από τη φιλοσοφία της Βουκιάς βρίσκεται ο σεφ Ιωάννης Τσεπελάκης, ένας άνθρωπος με πολυετή πορεία στον χώρο της γαστρονομίας. Δίπλα του βρίσκεται η Ανδρονίκη Τσεπελάκη, η οποία επιμελείται τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη, με ιδιαίτερη αγάπη και γνώση γύρω από το κρασί.

Info: Η Βουκιά — Brunch, lunch, and dinner, Ίωνος Δραγούμη 34, Θεσσαλονίκη. Τ. 231 025 4566. Ημέρες και ώρες λειτουργίας: ΔΕ-ΠΕ 09:00-00:30, ΠΑ-ΣΑ 09:00-02:30, ΚΥ 09:00-23:30. Facebook: Η Βουκιά

the

City mag

Φωτογραφία: Μίλτος

directory

ΤΑ Α ΓΑ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμές Μ1, Μ2 Σε διάφορους σταθμούς

Φωτογραφία: Μίλτος

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

ΙΤΕ ΤΟΝ Μ ΘΕ ΙΛ Φ

ΤΟ

AM

ΕΠΙΣ ΚΕ

Επέτειος. 50 χρόνια «Ραντεβού στον Μίλτο» Από το 1976 μέχρι σήμερα, μια οικογενειακή ιστορία εξελίχθηκε σε κομμάτι της ταυτότητας της Θεσσαλονίκης, μέσα από γεύσεις που συνδέθηκαν με τις αναμνήσεις ολόκληρων γενιών.

Υπάρχουν μέρη που γίνονται κομμάτι μιας πόλης, επειδή οι άνθρωποι τα συνδέουν με τις δικές τους στιγμές. Για τη Θεσσαλονίκη, ο Μίλτος είναι ακριβώς αυτό: μια γλυκιά συνήθεια που περνά από γενιά σε γενιά, ένα σημείο συνάντησης, μια σταθερή στάση μέσα στην καθημερινότητα. Από το 1976, όταν άνοιξε το πρώτο κατάστημα στη Δελφών, μέχρι σήμερα, τα ζαχαροπλαστεία Μίλτος συμπληρώνουν 50 χρόνια παρουσίας στην πόλη. Πενήντα χρόνια γεμάτα γεύσεις, μυρωδιές, κουτιά με κορδέλες, οικογενειακές γιορτές, κυριακάτικα τραπέζια, βόλτες, πρώτα ραντεβού και γλυκές στιγμές που έμειναν αξέχαστες. Με την επετειακή καμπάνια «Ραντεβού στον Μίλτο», η ιστορία γίνεται ξανά πρόσκληση. Ένας καφές στα γρήγορα, ένα γλυκό για το σπίτι, μια στάση μετά τη βόλτα, ένα κέρασμα σε μια γιορτή, ένα ραντεβού που ξεκίνησε απλά και έμεινε στη μνήμη. Επειδή ο Μίλτος δεν ήταν ποτέ μόνον ένα ζαχαροπλαστείο. Ήταν και παραμένει ένα μέρος όπου οι γεύσεις συναντούν τις στιγμές. Στις βιτρίνες του Μίλτου, οι γεύσεις έχουν τη δική τους ιστορία. Το προφιτερόλ, το αρμενοβίλ, η σοκολατίνα, η πάστα μόκα, το ροξ, το τσουρέκι, τα κεράσματα, τα σοκολατάκια, οι χειροποίητες πίτες και τα πιτάκια είναι μερικά από τα προϊόντα που αγαπήθηκαν και έγιναν συνήθεια. Όπως έχει πει και ο ιδρυτής,

«το μυστικό υλικό που δεν αναγράφεται σε καμία ετικέτα είναι η αγάπη που έχεις γι’ αυτό που κάνεις». Αυτή η αγάπη είναι που κράτησε τη γεύση αναλλοίωτη και τον Μίλτο σταθερά μέσα στην καθημερινότητα της πόλης. Σήμερα, ο Μίλτος συνεχίζει να εξελίσσεται, με 10 καταστήματα στη Θεσσαλονίκη, ιδιόκτητη μονάδα παραγωγής, υπηρεσίες catering και e-shop στο www.miltos.gr, μέσα από το οποίο οι αγαπημένες γεύσεις φτάνουν εύκολα σε κάθε σπίτι και σε κάθε περίσταση. Η συνέχεια του Μίλτου γράφεται καθημερινά μέσα από τους ανθρώπους του. Από το εργαστήριο μέχρι τη βιτρίνα και από την παραγωγή μέχρι την εξυπηρέτηση, κάθε προϊόν περνά από χέρια που γνωρίζουν καλά την αξία της λεπτομέρειας, της συνέπειας και της φροντίδας. Αυτή η ανθρώπινη συνέχεια είναι ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία της διαδρομής του: μια επιχείρηση που μεγάλωσε, εξελίχθηκε και πέρασε στη δεύτερη γενιά, με την τρίτη να συμμετέχει ήδη ενεργά στο επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας. Πενήντα χρόνια μετά, ο Μίλτος παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα γλυκά σημεία της Θεσσαλονίκης. Ένα μέρος για να περάσεις, να πάρεις κάτι αγαπημένο, να θυμηθείς, να κεράσεις, να γιορτάσεις. Ραντεβού στον Μίλτο. ✷

Καταστήματα: Κεντρικό: Στέλιου Καζαντζίδη 37, Θέρμη, Τ. 231 047 6187 και 231 047 6189. Καλαμαριά: Λεωφόρος Εθνικής Αντιστάσεως 10Α, Τ. 231 043 3284. Βότση: Ελευθερίου Βενιζέλου 8, Τ. 231 043 1429. Άγιος Ιωάννης: Γ. Γεννηματά 34, Τ. 231 044 5328. Κέντρο: Τσιμισκή 82, Τ. 231 022 2120. Δελφών: Δελφών με Μαρτίου, Τ. 231 031 9413. Χαριλάου: Αλεξάνδρου Παπαναστασίου 133, Τ. 231 032 5272. Χαριλάου: Γιάννη Αγγέλου 13, Τ. 231 032 3279. Περαία: Ανθέων 44, Τ. 239 202 7078. Εγνατία: Κων. Καραμανλή 35, Τ. 231 098 9980. E-shop: www.miltos.gr

INSTA GR ΣΤΟ

Φωτογραφία: Μίλτος

Φωτογραφία: Μίλτος

Φωτογραφία: Μίλτος

Φωτογραφία: Μίλτος

the

City mag

ΤΑ Α ΓΑ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

ΤΑ Α ΓΑ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Αγίας Σοφίας

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

ΤΑ Α ΓΑ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Σιντριβάνι

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

ΙΤΕ ΤO PEA ΘΕ C Φ

H

AM GR

ΕΠΙΣ ΚΕ

Peach Boy. Τρώγοντας, πίνοντας και ζώντας τη Θεσσαλονίκη Αν θέλεις να καταλάβεις μια πόλη, μην αρχίσεις από τα αξιοθέατά της. Κάτσε κάπου όπου οι άνθρωποι πίνουν καφέ. Κοίτα ποιοι κάθονται, τι παραγγέλνουν, πόσο βιάζονται, ποιοι μένουν περισσότερο απ’ όσο σκόπευαν. Η πραγματική ζωή μιας πόλης βρίσκεται συνήθως εκεί: ανάμεσα στον πρώτο καφέ της ημέρας και στο ποτό που —υποτίθεται— θα ήταν «ένα στα γρήγορα». Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

Στη Θεσσαλονίκη, ένα τέτοιο μέρος έχει αρχίσει να γίνεται το Peach Boy. Δεν είναι ακριβώς καφετέρια. Ή, τουλάχιστον, δεν είναι μόνον αυτό. Το ίδιο το Peach Boy περιγράφει τον εαυτό του ως έναν χώρο specialty coffee, signature cocktails, φαγητού και «vibes» — ένας μάλλον χαλαρός τρόπος για να περιγράψεις κάτι που στην πράξη είναι πολύ πιο ενδιαφέρον: ένα σύγχρονο αστικό στέκι που αρνείται να αποφασίσει αν η ημέρα αρχίζει με καφέ, συνεχίζεται με φαγητό ή τελειώνει με ποτό. Κι αυτό είναι πολύ καλό. Επειδή η Θεσσαλονίκη δεν είναι μια πόλη

που αγαπά ιδιαίτερα τα αυστηρά ωράρια. Το πρωινό μπορεί να γίνει brunch, το brunch μπορεί να γίνει μεσημεριανό, το μεσημεριανό μπορεί να συνοδευτεί από κάτι παγωμένο και το «θα πιούμε ένα» έχει ιστορικά αποδειχθεί μια επικίνδυνα ανακριβής χρονική εκτίμηση.

Το Peach Boy

φαίνεται αυτό να το έχει καταλάβει καλά. Στην κάρτα του βρίσκεις specialty coffee —από espresso και flat white μέχρι cold brew και matcha— αλλά και λεμονάδες, χυμούς και πιο παιχνιδιά-

Το Peach Boy στην Ιωάννου Δέλλιου 5, κοντά στο Σιντριβάνι. Φωτογραφία: Peach Boy

Αν θέλεις να γνωρίσεις πραγματικά μια πόλη, κάτσε εκεί όπου κάθονται οι άνθρωποί της. Ένας καλός καφές, κάτι νόστιμο στο τραπέζι, ένα ποτό που ήρθε χωρίς ιδιαίτερο λόγο και μια κουβέντα που παρατάθηκε. Κάπως έτσι «διαβάζεται» η Θεσσαλονίκη στο Peach Boy: μέσα από μικρές, καθημερινές απολαύσεις που, τελικά, λένε πολλά για τον χαρακτήρα της.

Το Peach Boy στην Ιωάννου Δέλλιου 5, κοντά στο Σιντριβάνι. Φωτογραφία: Peach Boy

directory

Y ΣΤΟ INS TA BO

Το Peach Boy στην Εγνατία 72. Φωτογραφία: Peach Boy

Το Peach Boy στην Αγίου Δημητρίου 14, στην Ευκαρπία. Φωτογραφία: Peach Boy

ρικες επιλογές. Μετά έρχονται τα αβγά, το προζυμένιο ψωμί, οι φοκάτσιες, τα σάντουιτς, οι σαλάτες, οι κρέπες και τα πάνκέικς. Κι όταν η πείνα γίνει λίγο πιο σοβαρή, υπάρχουν (ανάλογα με το Peach Boy που θα επιλέξεις) τσίζμπεργκερς, κλαμπ σάντουιτς, νουντλς και άλλες επιλογές που δεν ζητούν την άδεια κανενός για να εμφανιστούν σε ένα coffee spot.

Και κάπου εκεί

αρχίζει το ενδιαφέρον. Επειδή το καλό urban food δεν είναι απαραίτητα αυτό που προσπαθεί να σε εντυπωσιάσει. Είναι εκείνο που ξέρει πότε να σε αφήσει ήσυχο. Ένα καλό σάντουιτς στις 11:30. Ένα πιάτο αβγά όταν δεν έχεις αποφασίσει αν είναι πρωί ή μεσημέρι. Ένας καφές στο χέρι, καθώς διασχίζεις το κέντρο. Μια μπίρα αργότερα. Και, αν η μέρα το σηκώνει, ένα Negroni ή μια Margarita. Το Peach Boy έχει φροντίσει να υπάρχει συνέχεια σε όλα αυτά. Ίσως γι’ αυτό η πελατεία του δεν χωράει εύκολα σε δημογραφικά κουτάκια. Το βλέπεις στη σύνθεση των τραπεζιών: νεότεροι άνθρωποι που κυνηγούν τον επόμενο καλό καφέ, εργαζόμενοι που κάνουν μία στάση ανάμεσα σε δύο υποχρεώσεις, παρέες, ζευγάρια, γονείς, ανθρώπους που απλώς βρήκαν ένα μέρος όπου τους

αρέσει να κάθονται. Δεν χρειάζεται να ανήκεις σε κάποια «σκηνή». Αρκεί να σου αρέσει να τρως και να πίνεις καλά.

Και υπάρχει

και κάτι ακόμη: το Peach Boy έχει εξαπλωθεί σε διαφορετικά σημεία της πόλης — από την Ερμού, την Ιωάννου Δέλλιου και την Εγνατία μέχρι τα Πεύκα και την Ευκαρπία (ένα ολοκαίνουργιο αναψυκτήριο με τεράστια αυλή και πλατάνια που χαρίζουν απίστευτη δροσιά, δίπλα σε παιδική χαρά και με μουσική από dj, το οποίο έχει γίνει το πιο πρόσφατο talk-of-the-town). Το γεγονός αυτό του δίνει κάτι που δύσκολα αγοράζεται με ντιζάιν, μπράντινγκ ή καλό Instagram: καθημερινότητα. Για τον επισκέπτη της Θεσσαλονίκης, αυτό είναι ίσως το πραγματικό «tip». Αντί να ψάξεις μόνο το «must», ψάξε το μέρος όπου οι ντόπιοι έχουν αρχίσει να επιστρέφουν. Κάτσε. Παράγγειλε κάτι που δεν χρειάζεται να φωτογραφίσεις. Κοίτα την πόλη να περνάει μπροστά σου. Επειδή τα μικρά μυστικά μιας πόλης δεν βρίσκονται πάντοτε στα μέρη που πρέπει να δεις. Μερικές φορές βρίσκονται εκεί όπου οι άνθρωποι αποφασίζουν να μείνουν λίγο περισσότερο. Και στη Θεσσαλονίκη αυτό είναι, ίσως, το πιο αξιόπιστο σημάδι ότι ένα μέρος έχει αρχίσει να γίνεται δικό της. ✷

Πέντε Peach Boy spots μας περιμένουν ήδη! Στο κέντρο: στην Ερμού 44 (Τ. 231 022 8108), στην Ι. Δέλλιου 5 (Τ. 231 028 8072) & στην Εγνατία 72 (Τ. 231 023 6382). Και στα δυτικά: στην Παπανικολάου 92, στα Πεύκα (Τ. 231 200 1466) και στην Αγίου Δημητρίου 14, στην Ευκαρπία.

the

City mag

directory

Peach Dorms. Να μένεις στην πόλη, όχι απλώς να κατοικείς Υπάρχει μια ηλικία στη ζωή όπου το να φύγεις από το σπίτι δεν σημαίνει απλώς ότι αλλάζεις διεύθυνση. Σημαίνει ότι για πρώτη φορά μαθαίνεις να φτιάχνεις τη δική σου καθημερινότητα. Πού θα πιεις τον πρώτο καφέ της ημέρας. Πού θα διαβάσεις. Πού θα φας όταν δεν έχεις κουράγιο να μαγειρέψεις. Ποιον θα πάρεις τηλέφωνο στις δέκα το βράδυ «για ένα ποτό» που θα τελειώσει στις δύο. Και, κυρίως, ποιο μέρος θα αρχίσεις κάποια στιγμή να αποκαλείς «σπίτι».

νους τους. Μικρές λεπτομέρειες, οι οποίες όμως είναι αυτές που τελικά καθορίζουν αν ένας χώρος λειτουργεί πραγματικά ως σπίτι. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το μοντέλο μίσθωσης: για πρώτη φορά, οι φοιτητές μπορούν να νοικιάσουν το στούντιο για τους εννέα μήνες του ακαδημαϊκού έτους, διατηρώντας το κατοχυρωμένο για την επόμενη χρονιά μέσω μακροχρόνιας συμφωνίας 2+3 ετών. Το καλοκαίρι, εφόσον απουσιάζουν, το διαμέρισμα μπορεί να αξιοποιείται για βραχυχρόνιες τουριστικές διαμονές, ενώ τα προσωπικά τους αντικείμενα παραμένουν ασφαλισμένα στον ιδιωτικό αποθηκευτικό χώρο. Όσοι θέλουν να μείνουν στην πόλη και τους καλοκαιρινούς μήνες μπορούν, φυσικά, να επιλέξουν ετήσια μίσθωση.

Και αυτό

Η τοποθεσία

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

είναι, ίσως, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του κόνσεπτ. Επειδή η καλή φοιτητική κατοικία δεν πρέπει να είναι ξενοδοχείο, αλλά ούτε και αποθήκη ανθρώπων που ήρθαν στην πόλη για να πάρουν ένα πτυχίο. Πρέπει να επιτρέπει και τα δύο: την ιδιωτικότητα όταν τη χρειάζεσαι και την κοινωνικότητα όταν την αναζητάς. Έναν χώρο για να διαβάσεις μόνος, αλλά και ένα μεγάλο τραπέζι όπου μπορείς να δουλέψεις μια ομαδική εργασία με φίλους. Ένα στούντιο για να κλείσεις την πόρτα και να χαθείς για λίγο, αλλά και ένα café ακριβώς από κάτω για εκείνη τη στιγμή που η μελέτη έχει πάψει να είναι παραγωγική εδώ και ώρα.

Φωτογραφία: Peach Dorms

Τα Peach Dorms

ΙΤΕ ΤA PEA ΘΕ C Φ

H

RAM AG ST

ΕΠΙΣ ΚΕ

προσθέτουν σε αυτήν την εξίσωση και κάτι εξαιρετικά πρακτικό: μια all-inclusive λογική διαμονής. Ρεύμα, νερό, γρήγορο ίντερνετ, δημοτικά τέλη και σχετικές χρεώσεις περιλαμβάνονται στο μηνιαίο κόστος. Δεν είναι το πιο ρομαντικό κομμάτι της φοιτητικής ζωής, αλλά είναι, ίσως, ένα από τα πιο χρήσιμα. Ουδείς, άλλωστε, νοσταλγεί πραγματικά τον λογαριασμό του ηλεκτρικού... Υπάρχουν ακόμη δωρεάν πλυντήρια, ιδιωτικός αποθηκευτικός χώρος και προνομιακές τιμές στο Peach Boy για τους ενοίκους και τους καλεσμέ-

κάνει τα πράγματα ακόμη πιο εύκολα. Λίγα λεπτά από τον σταθμό «Δημοκρατίας» του μετρό, την Εγνατία, τα πανεπιστήμια, τα καταστήματα και το κέντρο, τα Peach Dorms δεν ζητούν από τον φοιτητή να οργανώσει τη ζωή του γύρω από το σπίτι. Το αντίθετο: τον τοποθετούν μέσα στη ζωή της πόλης. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό νόημα του πρότζεκτ. Τα Peach Dorms δεν νοικιάζουν, απλώς, τετραγωνικά μέτρα. «Πωλούν» —ή, καλύτερα, προσπαθούν να σχεδιάσουν— μια καθημερινότητα. Την ελευθερία να ζεις μόνος χωρίς να είσαι απομονωμένος. Να έχεις το δικό σου μπαλκόνι και, ταυτόχρονα, μια κοινότητα λίγα μέτρα μακριά. Να τελειώνεις μια εργασία, να κατεβαίνεις για καφέ και να συναντάς κάποιον που πριν από λίγο ήταν συμφοιτητής και αύριο μπορεί να γίνει φίλος. Επειδή, στο τέλος της μέρας, η φοιτητική ζωή δεν θυμάται τόσο τα τετραγωνικά του δωματίου όσο τους ανθρώπους, τις νύχτες, τα ξενύχτια, τα γεύματα, τις συζητήσεις και εκείνες τις εντελώς ασήμαντες στιγμές που, χρόνια αργότερα, αποδεικνύονται οι σημαντικότερες. Τα Peach Dorms φιλοδοξούν να δημιουργήσουν τον χώρο για να συμβούν ακριβώς όλα αυτά. Ένα σπίτι, δηλαδή, που δεν σε κρατά απλώς μέσα του: σε βάζει μέσα στην πόλη. ✷

Ενδιαφέρεσαι; Σκάναρε το QR code που ακολουθεί, μάθε περισσότερα και συμπλήρωσε τη φόρμα:

Φωτογραφία: Peach Dorms

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Δημοκρατίας

Ακριβώς εκεί επιχειρούν να τοποθετηθούν τα Peach Dorms, το νέο πρότζεκτ φοιτητικής στέγασης του Peach Boy Group. Όχι ως ακόμη μία λύση για το αιώνιο ελληνικό φοιτητικό πρόβλημα —ένα δωμάτιο, ένα κρεβάτι, ένα γραφείο και βλέπουμε— αλλά ως μια διαφορετική πρόταση για το πώς μπορεί να είναι η φοιτητική ζωή σε μια σύγχρονη πόλη. Η πρώτη μονάδα Peach Dorms, που βρίσκεται ήδη στο τελικό στάδιο ολοκλήρωσης, φιλοξενεί 14 ξεχωριστά στούντιο υψηλών προδιαγραφών, καθένα με το δικό του μπαλκόνι. Στο ισόγειο βρίσκεται ένα Peach Boy café, ενώ ένας κήπος για όλες τις εποχές, ένας χώρος κινηματογράφου και κοινόχρηστοι χώροι δημιουργούν κάτι που συνήθως λείπει από τη φοιτητική κατοικία: λόγο για να βγεις από το δωμάτιό σου.

Φωτογραφία: Peach Dorms

ΤΑ Α ΓΑ

Φωτογραφία: Peach Dorms

Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

RMS ΣΤΟ I N DO

Φωτογραφία: Peach Dorms

Φωτογραφία: Peach Dorms

Φωτογραφία: Peach Dorms

Φωτογραφία: Peach Dorms

the

City mag Γραμμή Μ1 Σταθμός Αγίας Σοφίας

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΤΑ Α ΓΑ

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

directory

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Κιτς και σ’ έφαγα. Το εστιατόριο όπου η Ήπειρος συναντά την Ολύμπου Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

Υπάρχουν εστιατόρια που ανοίγουν επειδή κάποιος είδε μια επιχειρηματική ευκαιρία. Και υπάρχουν κι εκείνα που μοιάζουν περισσότερο με προσωπική δήλωση. Το Κιτς και σ’ έφαγα ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

Τσουμπλέκι Άρτας με ξερά κρεμμύδια στον φούρνο.

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

Μποστάνικα πιπεράκια στο τηγάνι με σάλτσα ψητής ντομάτας με μυρωδικά, καδοτύρι Μετσόβου και βασιλικό.

Μοσχαρίσιο συκώτι στη σχάρα με σταφύλια στη φωτιά, αγελαδινό βούτυρο, μπούκοβο, ανθό αλατιού και πιπέρι.

Πριν από περισσότερα από δώδεκα χρόνια, η αθλήτρια Λένα Τοδούλου (από τα Πράμαντα της Ηπείρου) και η συντηρήτρια έργων τέχνης Μαρία Φάλλια αποφάσισαν να ανοίξουν ένα εστιατόριο στην Ολύμπου, αρκετά μακριά από τις προφανείς διαδρομές της Θεσσαλονίκης. Δεν είχαν, όμως, σκοπό να φτιάξουν ακόμη ένα εστιατόριο με «πειραγμένη» ελληνική κουζίνα. Είχαν κάτι πολύ πιο δύσκολο στο μυαλό τους: να πείσουν τον κόσμο ότι η ελληνική παράδοση δεν χρειάζεται ούτε εξηγήσεις ούτε μεταμφίεση. Η ιδέα ήταν σχεδόν αναρχική για την εποχή. Προβατίνα, γίδα, γαρδουμπάκι, κοκορέτσι, γάστρες και τσουκάλια, μαγειρεμένα με σεβασμό στην πρώτη ύλη αλλά χωρίς τη μουσειακή σοβαροφάνεια που συχνά συνοδεύει την «παράδοση». Στην αρχή, όπως θυμάται η Λένα, τα πιάτα αυτά τα παράγγελναν τρεις-τέσσερις πελάτες — και οι ίδιες, ως εσωτερική κατανάλωση. Σήμερα, τα πράγματα είναι μάλλον διαφορετικά: τα τσουκάλια γεμίζουν πρόβατο και γίδα και ο κόσμος έρχεται ειδικά γι’ αυτά. Και υπάρχει ένας πολύ απλός λόγος: το φαγητό εδώ δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Προσπαθεί να είναι νόστιμο. Η πρώτη ύλη είναι το σημείο εκκίνησης. Τα κρέατα έρχονται από την Ήπειρο —Ιωάννινα, Άρτα, Βόνιτσα, Φιλιππιάδα— ενώ τα υπόλοιπα προϊόντα αναζητούνται σε μικρούς παραγωγούς και καλούς προμηθευτές. Η λογική είναι περισσότερο αυτή μιας καλά οργανωμένης κουζίνας σπιτιού παρά ενός εργαστηρίου γαστρονομικής επίδειξης. Μόνο που εδώ το «σπιτικό» περνά από τα χέρια μιας μαγείρισσας που ξέρει πολύ καλά τι κάνει. Η ανοιχτή πίτα με κατσικίσιο μαλακό τυρί, γραβιέρα Μετσόβου, μελιτζάνα, ντομάτα, θυμάρι και βασιλικό έχει τη γενναιοδωρία που περιμένεις από μια πίτα, αλλά και την ακρίβεια που απαιτεί ένα σύγχρονο πιάτο. Τα μποστάνικα πιπεράκια, τηγανισμένα και δεμένα με σάλτσα ψητής ντομάτας, μυρωδικά, καδοτύρι Μετσόβου και βασιλικό, είναι από εκείνα τα

πιάτα που εξαφανίζονται από το τραπέζι χωρίς ιδιαίτερη συζήτηση. Και αυτό, στην πραγματικότητα, είναι καλό σημάδι... Μετά έρχεται το μοσχαρίσιο συκώτι στη σχάρα, με σταφύλια στη φωτιά, αγελαδινό βούτυρο, μπούκοβο, ανθό αλατιού και πιπέρι. Ένα πιάτο που θα μπορούσε εύκολα να γίνει βαρύ, επιθετικό ή υπερβολικά «παραδοσιακό», αλλά εδώ βρίσκει ισορροπία. Κι αν υπάρχει ένα πιάτο που συμπυκνώνει την ταυτότητα του μαγαζιού, ίσως είναι η κατσικομακαρονάδα: κατσικάκι Βόνιτσας, χειροποίητα ζυμαρικά, ανθότυρο Αιτωλοακαρνανίας και το ίδιο το ζουμί του κρέατος. Δεν υπάρχει κάτι περιττό. Μόνον η παλιά, πανίσχυρη λογική ότι, αν έχεις καλή πρώτη ύλη και ξέρεις να τη μαγειρεύεις, δεν χρειάζεται να κάνεις πολλά. Ακόμη και το γλυκό ακολουθεί τον ίδιο δρόμο. Η γαλατόπιτα με φράουλες, παγωτό και φιστίκι Αιγίνης δεν επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία της ελληνικής ζαχαροπλαστικής. Της αρκεί να πάρει κάτι οικείο και να του δώσει έναν λόγο να επιστρέψει στο τραπέζι. Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο προσόν του Κιτς και σ’ έφαγα: δεν αντιμετωπίζει την παράδοση ως περιορισμό. Την αντιμετωπίζει ως πρώτη ύλη. Η κουζίνα του έχει ρίζες, αλλά δεν είναι παρελθοντολάγνα. Ανανεώνεται με τις εποχές, αλλά δεν κυνηγά τις τάσεις. Είναι ελληνική χωρίς να χρειάζεται να το διαφημίζει και δημιουργική χωρίς να χρειάζεται να το αποδεικνύει. Δώδεκα και πλέον χρόνια μετά, το Κιτς και σ’ έφαγα εξακολουθεί να έχει κάτι που δεν αγοράζεται εύκολα: ταυτότητα. Σε μια πόλη όπου τα εστιατόρια ανοίγουν και κλείνουν με την ταχύτητα των γαστρονομικών trends, αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο επίτευγμα. Η Ολύμπου μπορεί να μην είναι ο προφανής δρόμος για ένα γαστρονομικό προσκύνημα. Αλλά μάλλον αυτό είναι το νόημα: κάποια από τα καλύτερα τραπέζια της πόλης βρίσκονται εκεί όπου δεν σκέφτεσαι να τα ψάξεις. ✷

Κατσικομακαρονάδα στο ζουμί της με κατσικάκι Βόνιτσας, χειροποίητα ζυμαρικά και ανθότυρο Αιτωλοακαρνανίας.

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

Ανοιχτή πίτα με κατσικίσιο μαλακό τυρί, γραβιέρα Μετσόβου, μελιτζάνες, ντομάτα, θυμάρι, βασιλικό και αγελαδινό βούτυρο Μετσόβου.

Φωτογραφία: Κιτς και σ’ έφαγα

Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

Γαλατόπιτα με φράουλες, παγωτό και φιστίκι Αιγίνης.

Info: «Κιτς και σ’ έφαγα», Ολύμπου 89. Τ. 231 551 9191. Στο Facebook: Kits.kai.s.efaga. Στο Instagram: kits_kai_se_faga

the

City mag

directory

Κνίσα. Σεβασμός στην πρώτη ύλη μέσα από τη φωτιά και το ξύλο Η φωτιά δίνει τον χαρακτήρα, το ξύλο χαρίζει το άρωμα, οι κορυφαίες πρώτες ύλες ορίζουν την ποιότητα και η δημιουργικότητα του Φίλιππου Σταμπουλή μετατρέπει κάθε επίσκεψη στην Κνίσα σε ένα διαφορετικό γαστρονομικό ταξίδι. Μια κουζίνα που τιμά το κρέας, εξελίσσεται μαζί με τις εποχές και αποδεικνύει ότι η πραγματική γαστρονομία γεννιέται όταν η τεχνική υπηρετεί την πρώτη ύλη. Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Info: Κνίσα, πλατεία Σιντριβανίου 2. Τ. 2310 279867. Στο Facebook: knisaskg

ΕΠΙΣ ΚΕ

M A

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

φαγητού και όχι να τον επισκιάζει. Στο επίκεντρο όλων βρίσκεται ο σεφ και συνιδιοκτήτης Φίλιππος Σταμπουλής, βραβευμένος με Χρυσό Σκούφο. Αν και μεγάλωσε σε μια οικογένεια χωρίς επαγγελματική σχέση με τη μαγειρική, η σχέση του με το φαγητό ξεκίνησε από πολύ μικρή ηλικία. Η πορεία του δίπλα σε κορυφαίους σεφ τού χάρισε τεχνική, αλλά εκείνο που εξακολουθεί να τον καθορίζει είναι το πάθος, η αφοσίωση και η υπομονή: «Η μαγειρική είναι ένα ταξίδι που δεν τελειώνει ποτέ», συνηθίζει να λέει· και αυτή η φιλοσοφία διακρίνεται σε κάθε πιάτο που φτάνει στο τραπέζι. Η Κνίσα δεν είναι απλώς ακόμη ένα steakhouse. Είναι ένας χώρος όπου η παράδοση της φωτιάς συναντά τη σύγχρονη ελληνική γαστρονομία, όπου η τεχνική υπηρετεί την πρώτη ύλη και όπου κάθε γεύμα εξελίσσεται σε μια εμπειρία που δύσκολα ξεχνιέται. Είναι το είδος του εστιατορίου που δεν σε καλεί απλώς να φας. Σε προσκαλεί να επιστρέψεις. ✷

ΙΤΕ ΤΗΝ Κ ΝΙ ΘΕ Φ

Υπάρχουν λέξεις που κουβαλούν μέσα τους μια ολόκληρη ιστορία. Η κνίσα είναι μία από αυτές. Από τα ομηρικά έπη ακόμη, περιγράφει την αρωματική οσμή του κρέατος που ψήνεται στη φωτιά — εκείνη που, όπως γράφει ο Όμηρος στην Ιλιάδα, «έφτανε ώς τον ουρανό». Δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο ταιριαστό όνομα για ένα εστιατόριο που έχει χτίσει ολόκληρη τη φιλοσοφία του γύρω από τη φωτιά, το ξύλο και την αυθεντική γεύση. Η Κνίσα, που άνοιξε τον Μάιο του 2026 στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, γεννήθηκε από μια απλή διαπίστωση. Ο Φίλιππος Σταμπουλής και η Γωγώ Σαμπάνη (στη φωτ. δεξιά), δύο άνθρωποι με πολυετή εμπειρία στην εστίαση, ένιωσαν ότι από το ιστορικό κέντρο της πόλης έλειπε ένας χώρος αφιερωμένος στις εκλεκτές κοπές κρέατος, όπου το ψήσιμο σε ξύλο δεν θα ήταν μια τεχνική εντυπωσιασμού, αλλά η ουσία της γευστικής εμπειρίας. Η φωτιά προσθέτει χαρακτήρα, βάθος και τη χαρακτηριστική καπνιστή επίγευση που δύσκολα αναπαράγεται με οποιονδήποτε άλλο τρόπο. Στην Κνίσα, όμως, η φωτιά δεν πρωταγωνιστεί μόνη της. Προηγείται πάντοτε ο σεβασμός στην πρώτη ύλη. Οι επιλογές των κρεάτων γίνονται με αυστηρά ποιοτικά κριτήρια, ενώ η εποχικότητα καθορίζει τον ρυθμό της κουζίνας. Το μενού ανανεώνεται διαρκώς —συχνά, ακόμη και κάθε εβδομάδα— ώστε κάθε επίσκεψη να κρύβει μια νέα γαστρονομική ανακάλυψη. Η δημιουργικότητα εκφράζεται από την πρώτη κιόλας μπουκιά. Το κατίκι Δομοκού συνδυάζεται με φρέσκια μαύρη τρούφα, μέλι και κουλούρι μαύρης ελιάς, ενώ η σαλάτα με σπανάκι, κατσικίσιο τυρί, αποξηραμένα σύκα, νεκταρίνια, σουσάμι και βινεγκρέτ μελιού ισορροπεί ιδανικά ανάμεσα στη φρεσκάδα και τη γλύκα. Στα κυρίως πιάτα, τα μοσχαρίσια μάγουλα με πουρέ γλυκοπατάτας και μπροκολίνι αποδεικνύουν πόσο τρυφερό μπορεί να γίνει ένα κρέας όταν αντιμετωπίζεται με υπομονή και τεχνική, ενώ το Iberico secreto με κόκκινες πιπεριές, κόκκινο τσίλι, ψημένα φουντούκια και τραγανές πατάτες αναδεικνύει όλη τη δύναμη του ψησίματος στη φωτιά. Τη γαστρονομική εμπειρία συμπληρώνει μια προσεκτικά επιλεγμένη λίστα κρασιών, με ετικέτες από τον ελληνικό και τον διεθνή αμπελώνα, σχεδιασμένη ώστε κάθε συνδυασμός να αναδεικνύει τον χαρακτήρα του

INSTAG ΣΤΟ R

Γραμμή Μ1 Σταθμός Σιντριβάνι

ΣΑ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΤΑ Α ΓΑ

the

City mag

directory

Κυρ-Γιώργης, Κυρά-Σόφη. Όταν οι (ποιοτικές) γεύσεις γίνονται διαχρονικό κομμάτι της πόλης Τρία μαγαζιά στην οδό Βενιζέλου δεν χρειάστηκαν δεκαετίες για να αποκτήσουν θέση στον γαστρονομικό χάρτη της Θεσσαλονίκης. Χρειάστηκαν συνέπεια, αυθεντικότητα και μια φιλοσοφία που παραμένει ίδια από την πρώτη ημέρα.

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

Πού θα τα βρείτε: Οι Πίτες της Κυρά-Σόφης, Ελ. Βενιζέλου 55, Τ. 231 026 5414. Παραδοσιακό Σουβλατζίδικο του Κυρ-Γιώργη, Ελευθερίου Βενιζέλου 54, Τ. 231 023 5156. Παραδοσιακή Κρεαταγορά του Κυρ-Γιώργη, Ιουστινιανού 8. Το Μπιφτεκάδικο του Κυρ-Γιώργη, Ζεύξιδος 4, Τ. 231 023 5174. Καφεμαγειρείο Κυρά-Σόφη η Ελασσονίτισσα, Σπύρου Λούη 2, Τ. 231 022 0043. TikTok: @kyrgiorgis Instagram: kyr_giorgis_skg, kyra.sofi Facebook: kyrgiorgis, ikouzinatisgiagias

AM GR TA

ΕΠΙΣ ΚΕ

ΓΗ ΣΤΟ I NS ΙΩΡ -Γ

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

ΤΑ Α ΓΑ

ΙΤΕ ΤΟΝ Κ ΥΡ ΘΕ Φ

Κάθε πόλη έχει τα δικά της μαγαζιά -σταθερές. Εκείνα που δεν τα επισκέπτεσαι μόνο για να φας, αλλά επειδή γνωρίζεις τι θα συναντήσεις — κάθε φορά: την ίδια ποιότητα, τις ίδιες γεύσεις, την ίδια φροντίδα. Είναι τα καταστήματα που, σχεδόν αθόρυβα, παύουν να είναι «καινούργια» και γίνονται μέρος της καθημερινότητας της πόλης. Μια τέτοια περίπτωση είναι η «οικογένεια» καταστημάτων του Κωνσταντίνου Γραβάνη. Με καταγωγή από την Ελασσόνα, μια περιοχή όπου η κτηνοτροφία, η πίτα και το καλό κρέας αποτελούν κομμάτι της τοπικής ταυτότητας, ο Κωνσταντίνος έφερε στη Θεσσαλονίκη όχι μόνο τις γεύσεις του τόπου του, αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο έμαθε να τις αντιμετωπίζει. Από τους γονείς του, τον κυρΓιώργη και την κυρά-Σόφη, κληρονόμησε δύο αρχές που δύσκολα διαπραγματεύεται: απόλυτο σεβασμό στην πρώτη ύλη και προσήλωση στην παράδοση. Η αρχή έγινε το 2021 με τις

Πίτες της Κυρά-Σόφης. Ένα μικρό κατάστημα που γρήγορα εξελίχθηκε σε καθημερινό προορισμό για όσους αναζητούν την αυθεντική ελληνική πίτα. Το φύλλο ανοίγεται μπροστά στα μάτια του επισκέπτη, οι συνταγές ακολουθούν πιστά τις οικογενειακές παραδόσεις και οι πρώτες ύλες παραμένουν στο επίκεντρο. Η εικόνα με την ουρά έξω από το κατάστημα, στα «ορεινά» της Βενιζέλου, έχει γίνει πλέον σχεδόν γνώριμη στους Θεσσαλονικείς. Δύο χρόνια αργότερα, το 2023, η ίδια φιλοσοφία μεταφέρθηκε στο Παραδοσιακό Σουβλατζίδικο του Κυρ-Γιώργη, μόλις λίγα μέτρα πιο κάτω. Εκεί πρωταγωνιστεί το αυθεντικό ελληνικό σουβλάκι, με επιλογές από κρέας πρόβειο, αρνίσιο, μοσχαρίσιο, χοιρινό και κοτόπουλου, μαζί με ζουμερά παϊδάκια και χειροποίητα λουκάνικα από την Ελασσόνα. Ένα μενού που αντιμετωπίζει το κρέας με τη σοβαρότητα που του αξίζει, δίνοντας χώρο στην ποιότητα αντί για τις εύκολες εντυπώσεις. Το 2024 η διαδρομή συνεχίστηκε με δύο ακόμη κινήσεις. Η Παραδοσιακή Κρεαταγορά του Κυρ-Γιώργη, ακριβώς δίπλα στο σουβλατζίδικο, έδωσε τη δυνατότητα στους επισκέπτες να προμηθεύονται τα ίδια επιλεγμένα ελληνικά κρέατα που χρησιμοποιούνται στην κουζίνα του καταστήματος. Προϊόντα από έλληνες παραγωγούς, με τους οποίους η ομάδα του Κυρ-Γιώργη διατηρεί προσωπική σχέση και συνεργασία, ώστε η ποιότητα να παραμένει σταθερή από την πηγή μέχρι το πιάτο. Τη γαστρονομική «οικογένεια» του Κωνσταντίνου συμπληρώνουν σήμερα το Μπιφτεκάδικο του Κυρ-Γιώργη στην οδό Ζεύξιδος και το Καφεμαγειρείο Κυρά-Σόφη η Ελασσονίτισσα στην πλατεία Ναυαρίνου (αυτά όμως είναι μια άλλη ιστορία, για άλλο σταθμό του μετρό). Μέσα σε ελάχιστα χρόνια, μια προσωπική ιδέα εξελίχθηκε σε μια μικρή γαστρονομική «οικογένεια» που έχει πλέον αποκτήσει τη δική της θέση στον χάρτη της Θεσσαλονίκης. Όχι χάρη σε κάποια εφήμερη τάση ή σε μια πρόσκαιρη επιτυχία, αλλά επειδή επέλεξε από την πρώτη στιγμή να επενδύσει σε αξίες που δεν ακολουθούν τη μόδα: αυθεντικότητα, συνέπεια και σεβασμό στην παράδοση. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη προϋπόθεση, ώστε ένα μαγαζί να πάψει να αποτελεί απλώς μια νέα άφιξη και να γίνει, με τον καιρό, κομμάτι της ίδιας της πόλης, με αξιοθαύμαστη διαχρονικότητα. ✷

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

the

City mag

Φωτογραφία: ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού

directory

ΙΤΕ ΤΗΝ ΤΡ ΘΕ Ι. Φ

LINE ON

ΕΠΙΣ ΚΕ

ΟΛΙΤΙΣΜ ΟΥ ΑΠ ΕΝ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΤΑ Α ΓΑ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Φωτογραφία: ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού

Ένας εκδοτικός οίκος που γεννήθηκε από την ανάγκη

Όταν πρωτογνωρίσαμε την ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού, μιλήσαμε για μια «θερμοκοιτίδα» τέχνης και πολιτισμού. Για το «κίτρινο υποβρύχιο» της οδού Ζαλίκη, έναν μικρό, φωτεινό χώρο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, όπου το βιβλίο συναντούσε τη δημιουργική γραφή, τις συζητήσεις και, κυρίως, τους ανθρώπους. Σήμερα, η εικόνα αυτή παραμένει ζωντανή, αλλά η ΤΡΙ.ΕΝΑ έχει ήδη διανύσει μεγαλύτερη απόσταση. Περισσότεροι από εξήντα τίτλοι, εργαστήρια, λέσχες ανάγνωσης, εκδηλώσεις, συνεργασίες και πολιτιστικές παρεμβάσεις συνθέτουν την πορεία ενός ανεξάρτητου, μη κερδοσκοπικού εκδοτικού και πολιτιστικού οργανισμού, ο οποίος επιμένει να αντιμετωπίζει το βιβλίο όχι απλώς ως προϊόν, αλλά ως αφορμή για επικοινωνία, εκπαίδευση και κοινωνική συμμετοχή. Στον κατάλογό της συναντά κανείς ποίηση, πεζογραφία, συλλογικά έργα, ανθολογίες, φωτογραφικά βιβλία, υβριδικές καλλιτεχνικές εκδόσεις, σύντομα και μεταφράσεις.

Από τη Θεσσαλονίκη σε νέες κοινότητες

Η επόμενη περίοδος βρίσκει την ΤΡΙ.ΕΝΑ ακόμη πιο εξωστρεφή. Οι διεθνείς συνεργασίες, οι μεταφράσεις και η παρουσία της σε εκθέσεις βιβλίου εντός και εκτός Ελλάδας διευρύνουν τον ορίζοντά της, χωρίς να αλλοιώνουν τον ανεξάρτητο χαρακτήρα της. Παράλληλα, νέα συμμετοχικά και διαγενεακά εγχειρήματα συνδέουν την προφορική ιστορία, τη σύγχρονη δημιουργία και το βιβλίο με συγκεκριμένους τόπους. ✷

Φωτογραφία: ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού

Από τις εκδόσεις και τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής μέχρι τις αναγνωστικές κοινότητες και τις συμμετοχικές δράσεις, η ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού δημιουργεί στη Θεσσαλονίκη —και πέρα από αυτήν— έναν ανοιχτό χώρο για τις ιστορίες, τους ανθρώπους και τις ιδέες που αξίζει να ακουστούν.

Για την ΤΡΙ.ΕΝΑ, μια έκδοση δεν αποτελεί το τέλος μιας διαδρομής. Συχνά είναι η αρχή της. Γύρω από τα βιβλία της δημιουργούνται παρουσιάσεις, ανοιχτές συζητήσεις, βιωματικά εργαστήρια και συνεργασίες που φέρνουν σε επαφή συγγραφείς, αναγνώστες, εκπαιδευτικούς και ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών. Στα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, στις λέσχες ανάγνωσης και στις ομάδες λογοτεχνίας, η γραφή και η ανάγνωση παύουν να είναι μοναχικές δραστηριότητες. Μετατρέπονται σε τρόπους κατανόησης του εαυτού και του κόσμου, σε πεδία ακρόασης και ανταλλαγής. Γι’ αυτό και οι δράσεις της δεν περιορίζονται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Η ΤΡΙ.ΕΝΑ συνεργάζεται με σχολεία, πολιτιστικούς οργανισμούς, συλλόγους, ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία και τοπικές κοινότητες σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας. Αναζητά τρόπους να φέρει τη δημιουργική γραφή και την αφήγηση σε χώρους και ανθρώπους που δεν έχουν πάντοτε ισότιμη πρόσβαση στην πολιτιστική παραγωγή.

Φωτογραφία: ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού

ιστορίες ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού. Οι δεν τελειώνουν στη σελίδα Το βιβλίο ως τόπος συνάντησης

Info: ΤΡΙ.ΕΝΑ Πολιτισμού, Γρ. Ζαλίκη 3, Τ. 693 700 7810, 231 024 1261. Ε. 3.1.politismou@gmail.com. W. https://triena-politismou.gr Στο Facebook: triena.politismou

the

City mag

λίγο χώρο στο τέλος, αυτός είναι η αυγόφετα από τσουρέκι με γλυκό τριαντάφυλλο που αποτελεί παραδοσιακή συνταγή από την Καππαδοκία, συνθέτοντας ένα γλυκό που δύσκολα ξεχνιέται. Το ίδιο και η αναπάντεχη εκδοχή της Μηλόπιτας με καραμελωμένο μπριός, κρέμα πατισερί, κομπότ μήλου, καραμέλα και κραμπλ ξηρών καρπών, σε μια πιο σύγχρονη παραλλαγή μιας γνώριμης γεύσης. Το μενού περιλαμβάνει επίσης vegetarian και vegan επιλογές, ενώ μπορεί κάποιος να το απολαύσει τόσο στον εσωτερικό χώρο όσο και στην πολύχρωμη αυλή. Με τη δική του αισθητική ταυτότητα και μια κουζίνα που εξελίσσεται χωρίς να απομακρύνεται από τις ελληνικές γεύσεις, το The Caravan Cafe | Brunch παραμένει μία από τις πιο ενδιαφέρουσες στάσεις για brunch στην πόλη. Ίσως τελικά αυτός να είναι και ο λόγος που ο κόσμος συνεχίζει να επιστρέφει. Επειδή κάθε brunch εδώ μοιάζει πιο χαλαρό, πιο οικείο και πιο... Θεσσαλονίκη. ✷

Info: The Caravan Café | Brunch, Ρεμπέλου 1, Θεσσαλονίκη. T. 231 306 2790.

AM ΕΠΙΣ ΚΕ GR TA

ΙΤΕ ΤΟ THE ΘΕ C Φ

Πίσω από το μνημείο του Αλκαζάρ, στη γειτονιά του Καραβάν Σαράι, το The Caravan Cafe | Brunch έχει εξελιχθεί σε σταθερό σημείο συνάντησης για brunch στην πόλη. Η vintage αισθητική, τα παλιά έπιπλα που συνυπάρχουν με σύγχρονα στοιχεία και η ζεστή, ανεπιτήδευτη ατμόσφαιρα δημιουργούν μια εμπειρία που συνδυάζει άνεση και γαστρονομικό ενδιαφέρον. Ο σεφ Αντώνης Μουστάκης προσέγγισε το brunch με σεβασμό στην πρώτη ύλη και έμπνευση από την αστική γαστρονομική παράδοση της Θεσσαλονίκης. Το αποτέλεσμα είναι ένα μενού που «παντρεύει» γνώριμες γεύσεις και δημιουργικές προτάσεις. Το Croque Madame είναι από εκείνα τα πιάτα που δύσκολα λείπουν από ένα τραπέζι. Το γεμιστό Κουλούρι Θεσσαλονίκης, η «πειραγμένη» Σπανακόπιτα, το Breakfast HotDog και το Dirty Brioche Toast συμπληρώνουν ένα μενού που ισορροπεί ανάμεσα στο comfort και το δημιουργικό brunch. Αν υπάρχει λόγος να αφήσεις

Φωτογραφία: Ιωάννα Τοκμακίδου

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Φωτογραφία: Ιωάννα Τοκμακίδου

Δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσεις σε μια πόλη που αγαπάει τόσο πολύ το brunch. Άρα, το The Caravan Café κάτι κάνει καλά.

CH ΣΤΟ IN UN S BR

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

The Caravan Café | Brunch. Η καθημερινότητα στην πιο νόστιμη εκδοχή της

N AVA CAFÉ | AR

ΤΑ Α ΓΑ

Φωτογραφία: The Other Story

Φωτογραφία: Ιωάννα Τοκμακίδου

Φωτογραφία: Stereosis Creative Photography

directory

the

City mag

directory

Fox — The Coffee Project. Εκεί όπου ο specialty coffee συναντά το πραγματικό πάθος Υπάρχουν άνθρωποι που πίνουν καφέ. Και υπάρχουν άνθρωποι που ζουν για τον καφέ. Εκείνοι που δεν αντιμετωπίζουν κάθε φλιτζάνι ως μια καθημερινή συνήθεια, αλλά ως μια μικρή τελετουργία γεμάτη γεύσεις, αρώματα και ιστορίες.

ΤΑ Α ΓΑ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Facebook: Fox The Coffee Project.

AM GR

T ΣΤΟ INS EC TA OJ

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Θεσσαλονίκη. Τ. 231 023 2655.

ΕΠΙΣ ΚΕ

E COFFEE P TH R

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Ίωνος Δραγούμη 44,

—

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Info: Fox — The Coffee Project,

ΙΤΕ ΤΟ FO X ΘΕ Φ

Το Fox — The Coffee Project, στην Ίωνος Δραγούμη, γεννήθηκε ακριβώς από αυτήν τη δεύτερη κατηγορία ανθρώπων. Πίσω από τον χώρο βρίσκεται ο Νίκος Τσούκλας, ένας άνθρωπος που έχει αφιερώσει περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια στη μελέτη, την επιλογή και την παρασκευή του καφέ. Με εμπειρία ως head barista, εκπαιδευτής και microroaster, αποφάσισε το 2023 να δημιουργήσει το δικό του coffee project, έναν χώρο που δεν περιορίζεται στην πώληση ενός καλού εσπρέσο, αλλά φιλοδοξεί να μεταδώσει ολόκληρη την κουλτούρα του specialty coffee. Η συνεργασία του με τη Mokka συνεχίζεται μέχρι σήμερα, αποτελώντας τη βάση μιας πρότασης που δίνει έμφαση στην ποιότητα, τη συνέπεια και την προσεκτική επιλογή κάθε χαρμανιού. Στο Fox θα απολαύσετε specialty καφέδες, μονοποικιλιακές επιλογές, αλλά και

συσκευασμένους καφέδες για το σπίτι, ενώ ο Νίκος βρίσκεται εκεί, πάντοτε πρόθυμος να συζητήσει, να προτείνει και να εξηγήσει τι κρύβεται πίσω από κάθε διαφορετικό προφίλ γεύσης. Από τις επιλογές που δεν πρέπει να παραλείψετε ξεχωρίζει ο cold brew, ένας παγωμένος καφές αργής εκχύλισης με ιδιαίτερα απαλή, ισορροπημένη γεύση και πλούσιο αρωματικό χαρακτήρα, που αναδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του καφέ. Το ίδιο προσεγμένη είναι και η συνοδευτική πρόταση. Χειροποίητα γλυκά, όπως cookies, μπάρες δημητριακών, cinnamon rolls, cheesecake, λεμονίτα κέικ και μηλόπιτα, ετοιμάζονται καθημερινά για να συνοδεύσουν τον καφέ, ενώ όσοι προτιμούν κάτι αλμυρό μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε φρέσκες φοκάτσιες, μπρέτσελ και αφράτα μπριός με διαφορετικές γεμίσεις. Το μενού συμπληρώνουν δροσερές επιλογές, όπως η σπιτική λεμονάδα και το ιδιαίτερα δημοφιλές matcha latte. Όσοι γνωρίζουν τον Νίκο, ξέρουν ότι δύσκολα μένει στάσιμος. Το Fox αποτελεί μόνο την αρχή ενός μεγαλύτερου οράματος. Στα επόμενα σχέδιά του βρίσκεται η δημιουργία ενός μεγαλύτερου, εξειδικευμένου specialty coffee shop, ενός χώρου αφιερωμένου αποκλειστικά στην εμπειρία του καφέ, με περισσότερες γευσιγνωσίες, εκπαίδευση και ακόμη βαθύτερη ενασχόληση με όσα κάνουν έναν πραγματικά καλό καφέ να ξεχωρίζει. ✷

the

City mag

Φωτογραφία: Ευγενία Μαρίνα Σκολίδη

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ ΕΠΙΣ ΚΕ

Το Hue είναι ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό specialty coffee shop, με τη γραμμή παραγωγής και το roastery να βρίσκονται μέσα στον ίδιο τον χώρο.

ΙΤΕ ΤΟ HU E ΘΕ Φ

Εκεί καβουρδίζονται καφέδες ανώτερης ποιότητας, με προσεκτικά επιλεγμένες ποικιλίες απ’ όλο τον κόσμο, ανάλογα με την εποχικότητά τους. Δημιουργήθηκε με στόχο να αποτελέσει ένα κέντρο όπου παράγεται και μοιράζεται γνώση και εμπειρία γύρω από τον καφέ. Η ποιότητα βρίσκεται στον πυρήνα κάθε πτυχής του Hue — από τα προϊόντα και την εξυπηρέτηση έως τον χώρο και τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη. Το Hue προσφέρει έναν χώρο αφιερωμένο στο καβούρδισμα του καφέ, αλλά και σε χειροποίητα γλυκά και αλμυρά προϊόντα, δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη εμπειρία. Ο βασικός του στόχος είναι να κάνει τον specialty καφέ προσιτό και απολαυστικό για όλους, ανεξάρτητα από την ηλικία ή το επίπεδο εξοικείωσης του κόσμου με αυτόν. Μέσα από το e-shop του Hue (www.hueroastery.com), οι καφέδες του είναι πλέον διαθέσιμοι για αποστολή σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό, ώστε

Φωτογραφία: Ευγενία Μαρίνα Σκολίδη

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Αγίας Σοφίας

Hue. Ένας χώρος όπου ο καφές καβουρδίζεται, η γνώση μοιράζεται και οι άνθρωποι συναντιούνται

Φωτογραφία: Ευγενία Μαρίνα Σκολίδη

ΤΑ Α ΓΑ

Φωτογραφία: Ευγενία Μαρίνα Σκολίδη

Φωτογραφία: Ευγενία Μαρίνα Σκολίδη

Φωτογραφία: Ευγενία Μαρίνα Σκολίδη

directory

να μπορούν να τους απολαμβάνουν στο σπίτι τους άνθρωποι όπου κι αν βρίσκονται. Παράλληλα, το Hue αποτελεί έναν ζεστό τόπο συνάντησης, όπου ο καφές γίνεται αφορμή για επικοινωνία, ανταλλαγή ιδεών και ανθρώπινες στιγμές, μετατρέποντάς το σε ένα σύγχρονο στέκι για την κοινότητα. ✷

Info: Hue Roastery, Φιλίππου 38, Τ. 231 025 0379 E. info@hueroastery.com E-shop: www.hueroastery.com

NSTAGRAM ΟI ΣΤ

ΤΑ Α ΓΑ

Φωτογραφία: Mea Cupa

ΕΠΙΣ ΚΕ ΙΤΕ ΤO ME A ΘΕ Φ

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

Φωτογραφία: Mea Cupa

Στο Instagram: meacupa.skg

Φωτογραφία: Mea Cupa

Στο Facebook: meacupaskg

Φωτογραφία: Mea Cupa

του μετρό). Τ. 231 027 1227.

Φωτογραφία: Mea Cupa

(στον σταθμό «Βενιζέλου»

Φωτογραφία: Mea Cupa

Ελευθερίου Βενιζέλου 41

GRAM TA NS

Mea Cupa café,

Από τον Σεπτέμβριο του 2025, το Mea Cupa έχει γίνει μια σταθερή στάση για όσους ξεκινούν νωρίς, κινούνται γρήγορα και θέλουν τα πράγματα να λειτουργούν χωρίς περιττές εξηγήσεις. Η λογική του είναι απλή: καλός καφές, σωστό φαγητό και ένας χώρος που μπορεί να ακολουθήσει τον ρυθμό της ημέρας. Ένα σύντομο μίτινγκ, ένας καφές στο χέρι, μια κουβέντα που πρέπει να γίνει τώρα. Το Mea Cupa δεν ζητά να του αφιερώσεις χρόνο: σου προσφέρει έναν τρόπο να τον αξιοποιήσεις. Το πρωινό ξεκινά με χειροποίητη μπουγάτσα, χατσαπούρι, ομελέτες που ετοιμάζονται εκείνη τη στιγμή, κρέπες, πάνκέικς, βάφλες και σφολιάτες. Υπάρχουν, φυσικά, το κουλούρι Θεσσαλονίκης και τα πιροσκί, μαζί με smoothies και φυσικούς χυμούς. Όχι περίπλοκα πράγματα — απλώς, οι σωστές επιλογές για να ξεκινήσει η ημέρα. Στο lunch break, η κουζίνα περνά σε σαλάτες, κρύα σάντουιτς, πεϊνιρλί, πίτσα και καλτσόνε, ενώ οι φρουτοσαλάτες κρατούν τα πράγματα ελαφριά. Τα γλυκά ακολουθούν την ίδια λογική, με πασταφλόρα και μηλόπιτα δικής τους παραγωγής, σε εκδοχές που αλλάζουν με την εποχή. Το Mea Cupa, ωστόσο, έχει και μια δεύτερη ζωή... Καθώς το φως πέφτει, το καφέ μεταμορφώνεται σε ένα πιο χαλαρό αστικό σημείο συνάντησης, με τα κοκτέιλ να περνούν σε πρώτο πλάνο και τη βαρελίσια, τοπική μπίρα να αναλαμβάνει όσους προτιμούν κάτι πιο απλό. Είναι η στιγμή που το «πάμε για έναν καφέ» μπορεί, όπως συμβαίνει συχνά στη Θεσσαλονίκη, να αποδειχθεί μια μάλλον αισιόδοξη πρόβλεψη. Από τις 05:30 ώς τις 23:00, το Mea Cupa καλύπτει σχεδόν ολόκληρη την ημέρα. Και ίσως αυτό να είναι το πιο σύγχρονο πράγμα πάνω του: δεν προσπαθεί να γίνει προορισμός. Θέλει να γίνει συνήθεια. Επειδή ίσως αυτό είναι κυρίως το Mea Cupa: ένα καφέ για πριν ξεκινήσει η μέρα — και για λίγο αφότου τελειώσει... ✷

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

Φωτογραφία: Mea Cupa

Φωτογραφία: Mea Cupa

directory

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

City mag

Στις 05:30 το πρωί, η Θεσσαλονίκη δεν έχει ακόμη αποφασίσει καλά καλά τι μέρα θα είναι... Το Mea Cupa, όμως, έχει ήδη ανοίξει. Δίπλα στη στάση «Βενιζέλου» του μετρό, στο κέντρο της πόλης, βρίσκεται ένα καφέ σχεδιασμένο για εκείνη την ώρα που οι περισσότεροι ακόμη ψάχνουν το κουμπί της αναβολής στο ξυπνητήρι.

CAFE ΣΤΟ PA I CU

the

Mea Cupa. Το νέο στέκι όπου η πόλη παίρνει μπροστά

the

City mag

directory

Mommy’s. Η γεύση που γεννήθηκε από την πιο προσωπική υπόσχεση Με οδηγό τη φροντίδα μιας μητέρας και τη φιλοσοφία ότι η ποιότητα ξεκινά από τις πρώτες ύλες, το Mommy’s φέρνει στην καρδιά της Θεσσαλονίκης χειροποίητες δημιουργίες που κάνουν κάθε στιγμή της ημέρας λίγο πιο γευστική.

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Το Mommy’s #2 λειτουργεί εδώ και μερικές εβδομάδες στη Φιλίππου 44 (Τ. 231 024 7199), στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, ελάχιστα μέτρα μακρύτερα από τον σταθμό «Αγίας Σοφίας» του μετρό. Και, ασφαλώς, θα βρείτε όλες αυτές τις νοστιμιές και στο Mommy’s #1, στην Ελευθερίου Βενιζέλου 55 (Τ. 239 403 1121), στον Δρυμό Θεσσαλονίκης.

ΕΠΙΣ ΚΕ

M RA

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Info:

ΣΤΟ INSTA Y’S G M

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Γραμμή Μ1 Σταθμός Αγίας Σοφίας

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

ΤΑ Α ΓΑ

ΙΤΕ ΤO MO ΘΕ M Φ

Υπάρχουν καταστήματα που δημιουργήθηκαν για να καλύψουν μια ανάγκη της αγοράς. Και υπάρχουν εκείνα που γεννήθηκαν από μια πολύ πιο ουσιαστική ανάγκη: τη φροντίδα. Το Mommy’s ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Η ιστορία του ξεκινά από τη Στέλλα (φωτ.), μια μητέρα δύο παιδιών, η οποία, όπως κάθε γονιός, άρχισε να αναρωτιέται τι πραγματικά βρίσκεται μέσα σε όσα καταναλώνουμε καθημερινά. Η απάντησή της δεν ήταν μια θεωρία, αλλά μια επιχείρηση. Ένας χώρος όπου ό,τι προσφέρεται στους πελάτες της είναι ακριβώς αυτό που θα επέλεγε και για τα δικά της παιδιά: χειροποίητες παρασκευές, φρέσκες πρώτες ύλες και ποιότητα χωρίς συμβιβασμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι στον λογότυπο του καταστήματος πρωταγωνιστούν η ίδια μαζί με τα παιδιά της. Είναι μια μικρή υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε προϊόν υπάρχει μια προσωπική δέσμευση. «Ό,τι τρώμε πρέπει να είναι 3Α», λέει η Στέλλα. Μια απλή φράση που συνοψίζει τη φιλοσοφία της και αποτυπώνεται σε κάθε βιτρίνα, σε

κάθε ταψί που βγαίνει από τον φούρνο και σε κάθε γλυκό που ετοιμάζεται καθημερινά. Μετά την επιτυχημένη πορεία του πρώτου Mommy’s, που άνοιξε το 2017 στον Δρυμό, τον Ιούλιο του 2026 η ίδια φιλοσοφία βρήκε τη θέση της με το Mommy’s #2 στην καρδιά της Θεσσαλονίκης (στην οδό Φιλίππου, λίγο πιο πάνω από τον σταθμό «Αγίας Σοφίας» του μετρό), δημιουργώντας έναν χώρο που μπορεί να γίνει η αγαπημένη σας στάση κάθε στιγμή της ημέρας. Το πρωί ξεκινά με αρωματικό καφέ, χειροποίητες σφολιάτες, αφράτα μπριός, πίτες και μια παραδοσιακή μπουγάτσα που συνεχίζει μια οικογενειακή συνταγή από το 1960, με αυθεντικό χειροποίητο φύλλο αέρος. Στη συνέχεια, οι επιλογές συνεχίζονται με κρύα σάντουιτς, γιαούρτι με τραγανή γκρανόλα, δροσερές γρανίτες και ένα πεντανόστιμο παγωτό μηχανής που παρασκευάζεται χειροποίητα και ξεχωρίζει για τη βελούδινη υφή και την πλούσια γεύση του. Για όσους δυσκολεύονται να αντισταθούν στα γλυκά, το Mommy’s μοιάζει με ένα μικρό εργαστήριο δημιουργικότητας. Φρεσκοψημένα cookies, αφράτα cinnamon rolls, τσουρέκια, μπάρες, cupcakes, ντόνατς, κέικ και τα ιδιαίτερα γλυκά σε ποτήρι συνθέτουν μια βιτρίνα που αλλάζει διαρκώς (αν υπάρχει μία πρόταση που αξίζει να κρατήσετε, αυτή είναι το γλυκό μπουγάτσα σε ποτήρι — μια πρωτότυπη εκδοχή ενός διαχρονικού ελληνικού αγαπημένου). Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι τίποτα δεν μένει στάσιμο. Η Στέλλα συνεχίζει να δημιουργεί καθημερινά νέες γεύσεις, νέους συνδυασμούς και μικρές εκπλήξεις που δίνουν έναν λόγο να επιστρέψουμε ξανά και ξανά. Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Mommy’s: δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει με υπερβολές. Σε κερδίζει με κάτι πολύ πιο δύσκολο: τη συνέπεια, τη φροντίδα και τη γεύση που θυμίζει ότι τα καλύτερα πράγματα είναι εκείνα που φτιάχνονται σαν να προορίζονται για το οικογενειακό τραπέζι. ✷

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

Φωτογραφία: Νικηφόρος Ντέμπος

Κείμενο: Άγγελος Ν. Βάσσος

Φωτογραφία: Nectar Distillery Φωτογραφία: Nectar Distillery Φωτογραφία: Nectar Distillery

TAGRAM INS ΤΟ

ΜΕ ΤΟΥ ΤΡΟ ΤΗ

Φωτογραφία: Nectar Distillery Φωτογραφία: Nectar Distillery Φωτογραφία: Nectar Distillery

ΕΠΙΣ ΚΕ ΙΤΕ ΤO NE CT ΘΕ Φ

Στον έβδομο όροφο του Zeus is Loose Hostel, με πανοραμική θέα που αγκαλιάζει την πλατεία Αριστοτέλους και τον αστικό ορίζοντα της πόλης, το μπαρ συνδυάζει δημιουργικότητα, αισθητική και φιλοξενία σε ένα μοναδικό σκηνικό. Η φιλοσοφία του εμπνέεται από την ελληνική μυθολογία, με κάθε signature cocktail να αφηγείται τη δική του ιστορία μέσα από πρωτότυπες συνταγές, εκλεκτά αποστάγματα και φρέσκα υλικά. Η ομάδα των bartenders δημιουργεί γεύσεις με χαρακτήρα, ενώ η προσήλωση σε πρακτικές zero waste και βιώσιμης διαχείρισης πρώτων υλών αποδεικνύει ότι η καινοτομία μπορεί να συμβαδίζει με τον σεβασμό προς το περιβάλλον. Από τον πρωινό καφέ μέχρι το βραδινό aperitivo και τα ευφάνταστα κοκτέιλ, το Nectar Distillery προσφέρει μια εμπειρία που ξεπερνά το κλασικό cocktail bar. Η χαλαρή ατμόσφαιρα, η υψηλή ποιότητα των δημιουργιών και η εντυπωσιακή θέα συνθέτουν έναν προορισμό που αποτυπώνει τη σύγχρονη, δημιουργική πλευρά της Θεσσαλονίκης — και δικαιολογημένα συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο αγαπημένα rooftop bars της πόλης. ✷

ILL DIST ERY Σ AR

directory

Στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, στην οδό Κλεισούρας 13, το Nectar Distillery αποτελεί έναν από τους πιο ξεχωριστούς προορισμούς για όσους αναζητούν μια ολοκληρωμένη εμπειρία κοκτέιλ.

Γραμμή Μ1 Σταθμός Βενιζέλου

ΣΤΟΝ Χ ΖΙΑ ΑΡ ΓΑ

City mag

ΝΑ ΜΑΣ ΜΕ ΜΑ ΠΗ

the

The Nectar Distillery. Εκεί όπου η μυθολογία συναντά την τέχνη του κοκτέιλ

ΤΑ Α ΓΑ

Η επόμενη πλευρά της πόλης

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΠΡΟΣ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ Πέντε νέοι σταθμοί και η ανακάλυψη μιας άλλης Θεσσαλονίκης.

που ολοκληρώνονται όταν κόβεται η κορδέλα των εγκαινίων. Και υπάρχουν έργα που ολοκληρώνονται μόνον όταν επεκτείνονται. Το μετρό Θεσσαλονίκης ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Η βασική γραμμή δημιούργησε τον κορμό του συστήματος. Η επέκταση προς την Καλαμαριά είναι εκείνη που αρχίζει να μετατρέπει αυτόν τον κορμό σε πραγματικό αστικό δίκτυο. Για πρώτη φορά, το μετρό παύει να εξυπηρετεί μόνο το ιστορικό κέντρο. Αρχίζει να μεταβάλλει την καθημερινότητα μιας ολόκληρης δημοτικής ενότητας, με διαφορετικά χαρακτηριστικά, διαφορετική πολεοδομία και διαφορετικές ανάγκες. Και αυτή η αλλαγή είναι πολύ σημαντικότερη απ’ όσο φαίνεται σε έναν συγκοινωνιακό χάρτη.

Επί δεκαετίες, η Καλαμαριά διατηρούσε μια ιδιότυπη σχέση με τη Θεσσαλονίκη. Διοικητικά αποτελούσε τμήμα του πολεοδομικού συγκροτήματος. Λειτουργικά όμως είχε αναπτύξει μια έντονη αυτονομία. Διέθετε το δικό της εμπορικό κέντρο. Τη δική της αγορά. Τους δικούς της χώρους εστίασης. Τις δικές της γειτονιές. Τη δική της καθημερινότητα. Οι κάτοικοί της μετακινούνταν προς το κέντρο όταν υπήρχε ανάγκη. Αλλά μεγάλο μέρος της ζωής τους εκτυλισσόταν εντός της ίδιας της Καλαμαριάς. Το μετρό δεν καταργεί αυτήν την αυτονομία. Την επαναπροσδιορίζει.

Οι πέντε νέοι σταθμοί —Νομαρχία, Καλαμαριά, Αρετσού, Νέα Κρήνη, Μίκρα— δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Ακολουθούν έναν άξονα που συνδέει διοικητικές λειτουργίες, εμπορικές περιοχές, πυκνή κατοικία, χώρους αναψυχής και έναν από τους σημαντικότερους μελλοντικούς συγκοινωνιακούς κόμβους της πόλης. Με άλλα λόγια, η επέκταση δεν σχεδιάστηκε απλώς για να μεταφέρει περισσότερους επιβάτες. Σχεδιάστηκε για να υποστηρίξει μια διαφορετική πολεοδομική λογική.

Νομαρχία Ο πρώτος σταθμός της επέκτασης βρίσκεται σε ένα σημείο που επί πολλά χρόνια λειτουργούσε ως μεταβατική ζώνη ανάμεσα στον δήμο Θεσσαλονίκης και τον δήμο Καλαμαριάς. Η παρουσία σημαντικών διοικητικών υπηρεσιών, εκπαιδευτικών δομών και μεγάλων οδικών αξόνων προσδίδει στην περιοχή έναν χαρακτή-

ρα που μέχρι σήμερα εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά από το αυτοκίνητο. Η λειτουργία του σταθμού αναμένεται να αλλάξει σταδιακά αυτήν τη σχέση. Οι περιοχές που μέχρι σήμερα χρησιμοποιούνταν κυρίως ως σημεία διέλευσης αποκτούν τις προϋποθέσεις ώστε να εξελιχθούν σε σημεία παραμονής.

Καλαμαριά Αν υπάρχει ένας σταθμός που συμπυκνώνει την ταυτότητα ολόκληρης της επέκτασης, είναι αυτός. Βρίσκεται στην καρδιά της εμπορικής ζωής της Καλαμαριάς. Εδώ συγκεντρώνονται οι αγορές, οι υπηρεσίες, η εστίαση, οι δημόσιες λειτουργίες και ένα μεγάλο μέρος της κοινωνικής ζωής του δήμου. Η λειτουργία του μετρό αναμένεται να αυξήσει ακόμη περισσότερο την επισκεψιμότητα της περιοχής. Αυτό όμως δημιουργεί και μια πρόκληση. Η επιτυχία δεν θα εξαρτηθεί μόνον από τον σταθμό: θα εξαρτηθεί από το εάν ο δημόσιος χώρος γύρω του θα μπορέσει να υποδεχθεί περισσότερους πεζούς, περισσότερα ποδήλατα, περισσότερη καθημερινή ζωή. Η εμπειρία των ευρωπαϊκών πόλεων είναι σαφής: οι σταθμοί δημιουργούν ευκαιρίες. Η πολεοδομία είναι εκείνη που τις αξιοποιεί ή τις χάνει.

Αρετσού Η Αρετσού διαθέτει ένα χαρακτηριστικό που σπανίζει στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης: τη στενή σχέση με τη θάλασσα. Η μαρίνα, η παραλιακή ζώνη και οι χώροι αναψυχής δημιουργούν μια διαφορετική ποιότητα αστικού τοπίου. Η σύνδεσή της με το μετρό αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή μειώνει την εξάρτηση από το αυτοκίνητο για την πρόσβαση σε έναν από τους πιο δημοφιλείς χώρους περιπάτου και εστίασης της Ανατολικής Θεσσαλονίκης. Δεν πρόκειται μόνο για διευκόλυνση των κατοίκων: αφορά και στην αναδιανομή των επισκεπτών μέσα στο πολεοδομικό συγκρότημα. Η πόλη αποκτά περισσότερους πόλους έλξης. Δεν συγκεντρώνονται πλέον όλα στο ιστορικό κέντρο.

Νέα Κρήνη Η Νέα Κρήνη είναι μια περιοχή με έντονη οικιστική ταυτότητα και σημαντικό παραλιακό μέτωπο. Για δεκαετίες, η πρόσβαση σ’ αυτήν εξαρτιόταν σχεδόν αποκλειστικά από το λεωφορείο ή το ιδιωτικό αυτοκίνητο. Το μετρό μειώνει δραστικά αυτήν

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Αστική κινητικότητα 098-099

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Υπάρχουν έργα

την εξάρτηση. Και μαζί της αλλάζει σταδιακά τις επιλογές των κατοίκων. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σε περιοχές που αποκτούν σταθερή σιδηροδρομική σύνδεση αυξάνεται όχι μόνον η χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών, αλλά και το περπάτημα. Οι άνθρωποι διανύουν ευκολότερα αποστάσεις δέκα ή δεκαπέντε λεπτών με τα πόδια, όταν γνωρίζουν ότι ο κύριος όγκος της μετακίνησης θα πραγματοποιηθεί με το μετρό. Έτσι αλλάζει η καθημερινή γεωγραφία μιας γειτονιάς.

Μίκρα Ο τελευταίος σταθμός της επέκτασης είναι ίσως ο σημαντικότερος από στρατηγική άποψη. Όχι επειδή βρίσκεται στο πιο πυκνοκατοικημένο σημείο, αλλά επειδή λειτουργεί ως μελλοντικός συγκοινωνιακός κόμβος. Η περιοχή της Μίκρας συγκεντρώνει σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες. Εδώ μπορούν να οργανωθούν μετεπιβιβάσεις από λεωφορειακές γραμμές, χώροι στάθμευσης τύπου Park & Ride, αλλά και μελλοντικές επεκτάσεις προς το αεροδρόμιο και την Ανατολική Χαλκιδική, εφόσον αυτές προχωρήσουν σε βάθος χρόνου. Η ιστορία των ευρωπαϊκών μετρό δείχνει ότι οι τερματικοί σταθμοί σπάνια παραμένουν για πάντα τερματικοί. Σχεδόν πάντοτε μετατρέπονται σε αφετηρίες της επόμενης επέκτασης. Η Μίκρα πιθανότατα θα ακολουθήσει την ίδια πορεία.

Η Καλαμαριά μετά το μετρό Οι περισσότεροι δημόσιοι διάλογοι για την επέκταση περιορίζονται στους χρόνους μετακίνησης. Είναι λογικό. Είναι όμως και περιοριστικό. Η πραγματική επίδραση θα αποτυπωθεί αλλού: στην αγορά κατοικίας, στο λιανεμπόριο, στην εστίαση, στη λειτουργία των δημόσιων χώρων, στη σύνδεση με το παραλιακό μέτωπο, στην καθημερινή επιλογή του κατοίκου για το αν θα χρησιμοποιήσει αυτοκίνητο ή όχι. Όλες αυτές οι μεταβολές είναι αργές — σχεδόν ανεπαίσθητες στην αρχή. Αλλά μέσα σε μία δεκαετία διαμορφώνουν μια διαφορετική πόλη.

Η "νέα" Ανατολική Θεσσαλονίκη Η επέκταση προς την Καλαμαριά έχει και ακόμη μία συνέπεια. Αναδεικνύει έναν νέο, ανατολικό άξονα ανάπτυξης. Η ΔΕΘ, τα πανεπιστήμια, η Τούμπα, η Χαριλάου, η Καλαμαριά, το παραλιακό μέτωπο και η Μίκρα δεν είναι πλέον διαδοχικές περιοχές. Αρχίζουν να λειτουργούν ως ένα ενιαίο αστικό σύστημα. Οι αποστάσεις μικραίνουν. Οι χρήσεις αλληλοσυμπληρώνονται. Οι κάτοικοι μετακινούνται ευκολότερα. Οι επιχειρήσεις αποκτούν μεγαλύτερη δεξαμενή πελατών. Η πόλη γίνεται περισσότερο συνεκτική. Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο αποτέλεσμα της επέκτασης: δεν προσθέτει απλώς πέντε σταθμούς, προσθέτει μια νέα αντίληψη για το τι σημαίνει εγγύτητα στη Θεσσαλονίκη. ✷

Το μετρό δεν αλλάζει απλώς τον χρόνο μιας διαδρομής. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πόλη. Με την επέκταση προς την Καλαμαριά, η Θεσσαλονίκη αποκτά έναν νέο ανατολικό άξονα, όπου γειτονιές, αγορά, θάλασσα, κατοικία και ανάπτυξη αρχίζουν να λειτουργούν ως ένα ενιαίο αστικό σύστημα. Πέντε σταθμοί — και μια πόλη λίγο μικρότερη.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ανάπτυξη παίρνει γραμμή

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟ Όταν εγκαινιάζεται ένα μετρό, οι περισσότεροι κοιτούν τους συρμούς. Οι οικονομολόγοι κοιτούν τον χάρτη, για έναν πολύ απλό λόγο: γνωρίζουν ότι η πραγματική επίδραση ενός δικτύου σταθερής τροχιάς δεν αποτυπώνεται την πρώτη ημέρα λειτουργίας του. Αποτυπώνεται πέντε, δέκα ή και δεκαπέντε χρόνια αργότερα. Τότε που θα έχουν αλλάξει οι αποφάσεις χιλιάδων ανθρώπων. Πού θα ανοίξουν ένα κατάστημα. Πού θα αγοράσουν σπίτι. Πού θα επενδύσουν. Πού θα μεταφέρουν την επιχείρησή τους. Πού θα συναντηθούν. Το μετρό δεν αλλάζει μόνο τις μετακινήσεις: αλλάζει και τις επιλογές. Και οι επιλογές είναι εκείνες που διαμορφώνουν την οικονομία μιας πόλης.

Η αξία της προσβασιμότητας Στη σύγχρονη πολεοδομία υπάρχει ένας κανόνας που επιβεβαιώνεται σχεδόν παντού. Η απόσταση από έναν σταθμό μετρό αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη σημασία από την απόσταση από έναν μεγάλο οδικό άξονα. Δεν είναι τυχαίο. Ένας δρόμος φέρνει κυκλοφορία. Ένας σταθμός φέρνει ανθρώπους. Και οι άνθρωποι είναι η πρώτη ύλη της οικονομικής δραστηριότητας. Γι’ αυτό οι περιοχές γύρω από σταθμούς του μετρό αποκτούν συνήθως αυξημένη εμπορική και οικιστική αξία: όχι επειδή γίνονται ομορφότερες, αλλά επειδή γίνονται ευκολότερα προσβάσιμες. Η προσβασιμότητα είναι η νέα μορφή αστικής υπεραξίας.

Η Θεσσαλονίκη δεν αποτελεί εξαίρεση. Ήδη από τα χρόνια της κατασκευής του έργου, η αγορά ακινήτων άρχισε να παρακολουθεί στενά τις περιοχές γύρω από τους μελλοντικούς σταθμούς. Με την έναρξη της λειτουργίας του δικτύου, αυτή η τάση δεί-

χνει να ενισχύεται. Οι μεγαλύτερες μεταβολές δεν θα εμφανιστούν απαραίτητα στην Τσιμισκή ή στην πλατεία Αριστοτέλους. Θα εμφανιστούν σε δρόμους που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν δευτερεύοντες. Σε γειτονιές που αποκτούν ξαφνικά άμεση σύνδεση με ολόκληρη την πόλη. Εκεί δημιουργούνται οι νέες ευκαιρίες.

Το λιανεμπόριο αλλάζει γεωγραφία Η ιστορία σχεδόν όλων των ευρωπαϊκών μετρό δείχνει το ίδιο φαινόμενο: οι εμπορικές δραστηριότητες ακολουθούν τις ροές των πεζών, όχι τις ροές των αυτοκινήτων. Αυτό εξηγεί γιατί οι έξοδοι των σταθμών αποκτούν τόσο μεγάλη σημασία. Δεν αποτελούν απλώς σημεία διέλευσης: γίνονται καθημερινά σημεία συγκέντρωσης χιλιάδων ανθρώπων. Οι καφετέριες. Τα αρτοποιεία. Τα φαρμακεία. Τα μικρά παντοπωλεία. Τα καταστήματα υπηρεσιών. Οι χώροι εστίασης. Όλες αυτές οι επιχειρήσεις επηρεάζονται άμεσα από την αύξηση της πεζής κυκλοφορίας. Η οικονομία του μετρό είναι πρωτίστως οικονομία του πεζού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θα μετακινηθεί ολόκληρο το εμπορικό κέντρο. Η Τσιμισκή θα παραμείνει η σημαντικότερη εμπορική λεωφόρος της πόλης. Η πλατεία Αριστοτέλους θα εξακολουθήσει να αποτελεί τον ισχυρότερο πόλο αναψυχής. Η Βενιζέλου και η Εγνατία θα διατηρήσουν τον ιστορικό τους ρόλο. Εκείνο που θα αλλάξει είναι η κατανομή της καθημερινής δραστηριότητας. Η πόλη θα αποκτήσει περισσότερα τοπικά κέντρα. Και αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό όλων των ώριμων μητροπολιτικών περιοχών.

Η εστίαση ακολουθεί τον περίπατο Ίσως δεν υπάρχει κλάδος που επηρεάζε-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Αστική κινητικότητα 100-101

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Γιατί οι μεγαλύτερες αλλαγές δεν θα συμβούν μέσα στους σταθμούς, αλλά γύρω από αυτούς.

Ένας σταθμός μετρό δεν φέρνει απλώς συρμούς. Φέρνει πεζούς, καταναλωτές, επιχειρήσεις, επενδύσεις και, κυρίως, νέες επιλογές. Η πραγματική του αξία θα φανεί χρόνια αργότερα, όταν οι σημερινές γραμμές θα έχουν γίνει οι αυριανές εμπορικές πιάτσες, οι νέες γειτονιές και οι επόμενοι οικονομικοί χάρτες της Θεσσαλονίκης.

ται τόσο άμεσα από τις μεταβολές της πεζής κίνησης όσο η εστίαση. Τα καλύτερα εστιατόρια δεν βρίσκονται πάντοτε στους ακριβότερους δρόμους: βρίσκονται στους δρόμους όπου ο κόσμος περπατά. Το ίδιο ισχύει για τα καφέ. Τα wine bars. Τα μικρά καταστήματα γρήγορου φαγητού. Η καθημερινή διέλευση χιλιάδων ανθρώπων δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια διαφορετική επιχειρηματική δυναμική. Αυτό εξηγεί γιατί σε σχεδόν όλες τις πόλεις της Ευρώπης οι περιοχές γύρω από σταθμούς μετρό αποκτούν σταδιακά πλουσιότερη γαστρονομική ζωή. Η Θεσσαλονίκη, μια πόλη όπου η εστίαση αποτελεί βασικό στοιχείο της ταυτότητάς της, έχει όλες τις προϋποθέσεις να ακολουθήσει την ίδια πορεία.

Οι κατοικίες κοντά στους σταθμούς Οι μεγάλες αλλαγές δεν περιορίζονται στην αγορά. Αφορούν και στην κατοικία. Σε διεθνές επίπεδο, η ύπαρξη σταθμού μετρό σε μικρή απόσταση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες επιλογής κατοικίας — ιδιαίτερα δε για νέους επαγγελματίες, φοιτητές, οικογένειες και ανθρώπους που επιθυμούν να περιορίσουν τη χρήση του αυτοκινήτου. Στη Θεσσαλονίκη, όπου η εξάρτηση από το ΙΧ υπήρξε διαχρονικά ισχυρή, αυτή η μεταβολή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Δεν αφορά μόνο στις τιμές. Αφορά στον τρόπο ζωής. Η δυνατότητα να μετακινηθεί κάποιος γρήγορα χωρίς αυτοκίνητο αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται μια γειτονιά.

Οι αθέατες οικονομίες Υπάρχει όμως και μια μορφή οικονομικής δραστηριότητας που σπάνια καταγράφεται: ο χρόνος. Κάθε λεπτό που εξοικονομείται από μια καθημερινή μετακίνηση

επιστρέφει στην οικονομία με διαφορετικούς τρόπους: ως περισσότερος χρόνος εργασίας, ως περισσότερος ελεύθερος χρόνος, ως περισσότερος χρόνος κατανάλωσης, ως περισσότερος χρόνος κοινωνικής ζωής. Οι συγκοινωνιολόγοι ονομάζουν αυτήν τη μεταβολή «αξία του χρόνου». Και αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι σύγχρονες μητροπόλεις επενδύουν τόσο συστηματικά στα μέσα σταθερής τροχιάς.

Η επόμενη ημέρα Η μεγαλύτερη οικονομική επίδραση του μετρό δεν έχει εμφανιστεί ακόμη. Θα χρειαστούν χρόνια — η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι οι ουσιαστικές μεταβολές αρχίζουν συνήθως μετά την πρώτη πενταετία λειτουργίας. Τότε που οι επιχειρήσεις θα έχουν προσαρμοστεί, οι επενδύσεις θα έχουν ολοκληρωθεί, οι νέες συνήθειες θα έχουν παγιωθεί. Τότε θα μπορέσουμε να δούμε ποιοι σταθμοί εξελίχθηκαν σε νέους οικονομικούς πυρήνες. Ποιες γειτονιές μεταμορφώθηκαν. Ποιες ευκαιρίες αξιοποιήθηκαν. Και ποιες χάθηκαν.

Μια αποτίμηση Συχνά αντιμετωπίζουμε το μετρό ως ένα έργο μεταφορών. Είναι μια φυσική αλλά ελλιπής ανάγνωση. Το μετρό είναι, ταυτόχρονα, έργο οικονομικής ανάπτυξης, έργο κοινωνικής συνοχής, έργο περιβαλλοντικής πολιτικής, έργο αστικής αναγέννησης και, κυρίως, έργο αλλαγής νοοτροπίας. Επειδή κάθε φορά που ένας κάτοικος επιλέγει να περπατήσει μέχρι έναν σταθμό αντί να χρησιμοποιήσει το αυτοκίνητο, αλλάζει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια διαδρομή: αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται η πόλη. Κι όταν αλλάζει ο τρόπος χρήσης της πόλης, αλλάζει σταδιακά και η ίδια η πόλη. ✷

Ο νέος πόλος 102-103

#3 Η ΠΟΛΗ ΑΝΟΙΓΕΤ ΤΑ ΔΥΤΙΚ

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

ΤΑΙ ΠΡΟΣ ΚΑ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η πόλη αλλάζει άξονα

ΕΝΑ ΝΕΟ "ΚΕΝΤΡΟ" ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ

Υπάρχει μια φράση που επαναλαμβάνεται στη Θεσσαλονίκη εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. «Η πόλη κοιτάζει μόνο προς τα ανατολικά». Δεν πρόκειται απλώς για μια δημοσιογραφική διαπίστωση. Είναι μια ιστορική πραγματικότητα. Μετά τη δεκαετία του 1970, σχεδόν όλες οι μεγάλες επενδύσεις σε κατοικία, εμπόριο και υπηρεσίες ακολούθησαν την ίδια κατεύθυνση. Ανατολικά. Προς την Καλαμαριά, την Πυλαία, το Πανόραμα, τη Θέρμη, το αεροδρόμιο. Οι υψηλότερες αξίες γης, οι μεγαλύτερες οικιστικές επεκτάσεις, τα μεγάλα εμπορικά κέντρα, οι επιχειρηματικές εγκαταστάσεις, τα ιδιωτικά νοσοκομεία, οι σύγχρονες ξενοδοχειακές μονάδες. Η οικονομική ανάπτυξη της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης απέκτησε μια σαφή γεωγραφική κατεύθυνση. Η δυτική πλευρά, αντίθετα, συνέχισε να σηκώνει δυσανάλογο βάρος. Τη βιομηχανία, τις αποθήκες, τις μεταφορές, τις μεγάλες υποδομές, τις περιβαλλοντικές πιέσεις, τις κοινωνικές ανισότητες. Η πόλη αναπτυσσόταν. Αλλά όχι ισόρροπα.

Σήμερα, ίσως για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, αυτή η γεωγραφία αρχίζει να μεταβάλλεται. Όχι επειδή τα ανατολικά σταματούν να αναπτύσσονται, αλλά επειδή τα δυτικά αποκτούν, επιτέλους, ένα συνεκτικό αναπτυξιακό αφήγημα. Αν παρατηρήσει κάποιος τις παρεμβάσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλι-

ξη, δύσκολα μπορεί να θεωρήσει ότι πρόκειται για μεμονωμένα έργα. Η ανάπλαση της δυτικής εισόδου, η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός του λιμανιού, η δημιουργία του Μουσείου Ολοκαυτώματος, η νέα εποχή του Φιξ, η αξιοποίηση του τέως στρατοπέδου «Παύλου Μελά», οι νέοι επιχειρηματικοί χώροι στις παλαιές βιομηχανικές ζώνες, η αναβάθμιση του σιδηροδρομικού σταθμού, οι επενδύσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα, οι σχεδιασμοί για τον προαστιακό σιδηρόδρομο, οι οδικές παρεμβάσεις που συνδέονται με το λιμάνι. Δεν αποτελούν διαφορετικές ιστορίες: αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας στρατηγικής.

Η δυτική είσοδος Κάθε μεγάλη πόλη διαθέτει μια εικόνα που διαμορφώνει την πρώτη εντύπωση του επισκέπτη. Στο Παρίσι είναι η λεωφόρος των Ηλυσίων Πεδίων. Στη Βαρκελώνη η Passeig de Gràcia. Στη Βιέννη η Ringstrasse. Η Θεσσαλονίκη, αντίθετα, για πολλές δεκαετίες υποδεχόταν τον επισκέπτη της μέσα από έναν χώρο που περισσότερο θύμιζε μεταβατική βιομηχανική ζώνη παρά είσοδο μιας μητροπολιτικής πόλης. Η δυτική είσοδος δεν υπήρξε ποτέ αντάξια της σημασίας της. Κι όμως, από εδώ περνούν καθημερινά δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι. Από εδώ φτάνει ο επισκέπτης που έρχεται οδικώς. Από εδώ εισέρχονται τα εμπορεύματα. Από εδώ ξεκινά η σχέση πολλών ανθρώπων με τη Θεσσαλονίκη. Η αναβάθμιση αυτής της περιοχής

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Ο νέος πόλος

104-105

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Γιατί το μεγαλύτερο αναπτυξιακό στοίχημα της Θεσσαλονίκης δεν βρίσκεται πια στα ανατολικά.

δεν αποτελεί απλώς αισθητική παρέμβαση. Αποτελεί αλλαγή της δημόσιας εικόνας της πόλης.

Το λιμάνι Υπάρχει ακόμη ένας μύθος που συνοδεύει διαχρονικά τη Θεσσαλονίκη: ότι είναι μια πόλη στραμμένη προς τη θάλασσα. Η διατύπωση είναι σωστή, όχι όμως πλήρης. Η Θεσσαλονίκη είναι, επίσης, μια πόλη που ζει από το λιμάνι της. Η οικονομική της ιστορία δεν μπορεί να διαβαστεί χωρίς αυτό. Η ανάπτυξη των τελευταίων ετών επιβεβαιώνει ξανά αυτήν τη διαπίστωση. Η επέκταση του 6ου προβλήτα, η αναβάθμιση των λιμενικών υποδομών και η δυνατότητα εξυπηρέτησης μεγαλύτερων πλοίων μεταβάλλουν σταδιακά τον ρόλο του λιμανιού στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Δεν πρόκειται μόνο για μεγαλύτερους όγκους φορτίων: πρόκειται για μια διαφορετική θέση στον χάρτη των διεθνών μεταφορών. Η Θεσσαλονίκη φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πύλη προς τα Βαλκάνια. Η επιτυχία αυτού του σχεδίου δεν θα εξαρτηθεί μόνον από το ίδιο το λιμάνι. Θα εξαρτηθεί από τη σύνδεσή του με το σιδηροδρομικό δίκτυο, τους αυτοκινητοδρόμους, τα κέντρα logistics και τις διεθνείς αγορές. Το λιμάνι δεν είναι πια ένα αυτόνομο έργο. Είναι ο πυρήνας ενός ευρύτερου αναπτυξιακού συστήματος.

Το Φιξ Επί δεκαετίες, η αναπτυξιακή δυναμική της Θεσσαλονίκης είχε σαφή γεωγραφική κατεύθυνση: προς τα ανατολικά. Το Φιξ όμως έρχεται να αμφισβητήσει αυτήν την ισορροπία, όχι ως ακόμη μία μεγάλη επένδυση, αλλά ως ένα νέο αστικό μοντέλο για τη δυτική είσοδο της πόλης. Η μετατροπή του ιστορικού βιομηχανικού συγκροτήματος σε έναν μικτό προορισμό κατοικίας, φιλοξενίας, εστίασης και πολιτισμού δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια διαφορετική καθημερινότητα. Οι νέες κατοικίες εισάγουν τη μόνιμη κατοίκηση σε μια περιοχή που για δεκαετίες ταυτιζόταν με την παραγωγή και τη διέλευση, ενώ η άφιξη του πρώτου Hilton στη Θεσσαλονίκη προσδίδει διεθνή χαρακτήρα και νέα τουριστική δυναμική. Ακόμη σημαντικότερη είναι η πολιτιστική διάσταση. Η εγκατάσταση του MOMUS-Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογής Κωστάκη και της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης στις αναστηλωμένες εγκαταστάσεις δημιουργεί έναν νέο πολιτιστικό πυρήνα με υπερτοπική ακτινοβολία. Σε αυτό το πλαίσιο, το Φιξ δεν προσθέτει απλώς νέες χρήσεις στη Δυτική Θεσσαλονίκη. Προσθέτει έναν νέο λόγο για να κατοικήσει, να επισκεφθεί, να επενδύσει και να κινηθεί κάποιος προς αυτήν. Και έτσι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια πιο ισόρροπη, εξωστρεφή και πολυκεντρική πόλη.

Το Μουσείο Ολοκαυτώματος Οι μεγάλες πόλεις δεν επενδύουν μόνο στην οικονομία. Επενδύουν και στη μνήμη. Το Μουσείο Ολοκαυτώματος της Ελλάδας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά έργα που σχεδιάζονται σήμερα στη

χώρα. Η επιλογή της θέσης του —δίπλα στον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό— δεν είναι συμβολική μόνον επειδή από εδώ ξεκίνησαν τα τρένα του εκτοπισμού των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Είναι και πολεοδομική. Δημιουργεί έναν νέο διεθνή προορισμό σε μια περιοχή που επί δεκαετίες παρέμενε εκτός των βασικών πολιτιστικών διαδρομών της πόλης. Το μουσείο δεν θα λειτουργήσει μόνον ως χώρος ιστορικής μνήμης: θα λειτουργήσει και ως καταλύτης αστικής αναγέννησης. Η διεθνής εμπειρία από αντίστοιχα έργα δείχνει ότι μεγάλοι πολιτιστικοί θεσμοί έχουν τη δύναμη να αλλάζουν ολόκληρες περιοχές.

Το τέως στρατόπεδο "Παύλου Μελά" Αν η ανάπλαση της ΔΕΘ αφορά στο κέντρο, το τέως στρατόπεδο «Παύλου Μελά» αφορά στη Δυτική Θεσσαλονίκη. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, μια τόσο μεγάλη δημόσια έκταση αποδίδεται σταδιακά στους πολίτες ως μητροπολιτικό πάρκο, χώρος πολιτισμού, αναψυχής και ιστορικής μνήμης. Η σημασία του έργου υπερβαίνει τα όρια του δήμου Παύλου Μελά. Η Δυτική Θεσσαλονίκη υπήρξε διαχρονικά η περιοχή με το μεγαλύτερο έλλειμμα μεγάλων χώρων πρασίνου. Η δημιουργία ενός τόσο εκτεταμένου δημόσιου χώρου αποτελεί παρέμβαση μητροπολιτικής σημασίας. Δεν εξυπηρετεί μόνο τους κατοίκους της περιοχής: αφορά σε ολόκληρο το πολεοδομικό συγκρότημα.

Μια διαφορετική ισορροπία Καμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν αρκεί μόνη της για να ανατρέψει δεκαετίες άνισης ανάπτυξης. Όλες μαζί, όμως, δημιουργούν κάτι που έλειπε από τη Θεσσαλονίκη: μια στρατηγική και ένα αφήγημα για τα δυτικά. Για πρώτη φορά, η συζήτηση δεν αφορά αποκλειστικά στην αποκατάσταση προβλημάτων. Αφορά στη δημιουργία νέων ευκαιριών. Η διαφορά είναι ουσιώδης. Οι πόλεις δεν μεταμορφώνονται όταν διορθώνουν μόνο τις αδυναμίες τους. Μεταμορφώνονται όταν δημιουργούν νέους λόγους για να επενδύσει, να κατοικήσει και να εργαστεί κάποιος σε περιοχές που μέχρι χθες θεωρούνταν περιφερειακές.

Υπάρχει μια ιστορική ειρωνεία που αξίζει να επισημανθεί. Η Δυτική Θεσσαλονίκη υπήρξε πάντοτε η περιοχή που υποστήριζε την οικονομία της πόλης. Εδώ συγκεντρώθηκαν τα εργοστάσια, οι αποθήκες, οι σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις, οι λιμενικές υποδομές, οι βιοτεχνίες, οι χώροι logistics. Για πολλές δεκαετίες, όμως, η πόλη αντιμετώπιζε αυτήν την περιοχή κυρίως ως τόπο παραγωγής και σπανιότερα ως τόπο ζωής. Οι σημερινές παρεμβάσεις επιχειρούν να θεραπεύσουν ακριβώς αυτήν την ιστορική ανισορροπία. Δεν αφαιρούν τον παραγωγικό χαρακτήρα της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Προσθέτουν σε αυτόν πολιτισμό, πράσινο, δημόσιους χώρους, κατοικία και νέες χρήσεις. Με άλλα λόγια: επιχειρούν να την ολοκληρώσουν ως πόλη. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο αναπτυξιακό στοίχημα της Θεσσαλονίκης για την επόμενη δεκαετία. ✷

Επί μισό αιώνα η Θεσσαλονίκη είχε μια πυξίδα που έδειχνε σχεδόν αποκλειστικά ανατολικά. Τώρα, τα δυτικά αποκτούν λιμάνι, μουσείο, πάρκο, πολιτισμό, κατοικία και επενδύσεις. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να αναβαθμιστούν τα δυτικά, αλλά να πάψουν να θεωρούνται η «πίσω πλευρά» της πόλης.

Η πόλη ανοίγεται ξανά προς τον κόσμο

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΞΑΝΑΒΡΙΣΚΕΙ ΤΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΡΟΛΟ Από λιμάνι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, βασική θαλάσσια πύλη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

μια θεμελιώδης αλήθεια για τη Θεσσαλονίκη που συχνά ξεχνάμε. Η πόλη δεν δημιουργήθηκε επειδή υπήρχε ένας εύφορος κάμπος ούτε επειδή υπήρχε ένας μεγάλος ποταμός. Δημιουργήθηκε επειδή υπήρχε ένα φυσικό λιμάνι. Από την ίδρυσή της το 315 π.Χ. από τον Κάσσανδρο μέχρι σήμερα, η Θεσσαλονίκη υπήρξε πρωτίστως μια πόλη του εμπορίου. Η γεωγραφική της θέση (στον μυχό του Θερμαϊκού και στο σημείο όπου συναντιούνται οι άξονες που οδηγούν προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και την Ανατολή) καθόρισε την ιστορία της περισσότερο από οποιονδήποτε πολιτικό ή στρατιωτικό παράγοντα. Οι Ρωμαίοι το κατάλαβαν νωρίς. Η Εγνατία Οδός δεν χαράχθηκε τυχαία ώστε να περνάει από εδώ. Συνέδεε το σημαντικότερο λιμάνι της Μακεδονίας με ολόκληρη τη Βαλκανική. Οι Βυζαντινοί διατήρησαν τον ίδιο ρόλο. Οι Οθωμανοί τον ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο — τον 19ο αιώνα, όταν η Θεσσαλονίκη συνδέθηκε σιδηροδρομικά με τα Σκόπια, το Βελιγράδι, τη Βιέννη και την Κεντρική Ευρώπη, το λιμάνι της μετατράπηκε σε έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς κόμβους της Ανατολικής Μεσογείου. Με άλλα λόγια, η σημερινή φιλοδοξία της πόλης να εξελιχθεί σε περιφερειακό διαμετακομιστικό κέντρο δεν είναι κάτι καινούργιο. Είναι η προσπάθεια να ανακτήσει έναν ιστορικό ρόλο που κάποτε κατείχε.

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, αυτή η δυναμική εξασθένησε. Πόλεμοι, η διάλυση παραδοσιακών αγορών, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, το Σιδηρούν Παραπέτασμα, η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, οι ελλιπείς σιδηροδρομικές υποδομές και οι καθυστερήσεις στον εκσυγχρονισμό των λιμενικών εγκαταστάσεων περιόρισαν τον διεθνή ρόλο του λιμανιού. Η Θεσσαλονίκη παρέμενε σημαντική για την Ελλάδα, δεν αξιοποιούσε όμως πλήρως τη γεωγραφική της θέση. Η πόλη βρισκόταν στο σωστό σημείο του χάρτη. Οι υποδομές της

ωστόσο δεν ακολουθούσαν πάντοτε αυτό το πλεονέκτημα.

Σήμερα η εικόνα αρχίζει να αλλάζει. Η επέκταση του 6ου προβλήτα, με την επιμήκυνση και εμβάθυνση της υφιστάμενης λιμενολεκάνης, επιτρέπει την εξυπηρέτηση πλοίων πολύ μεγαλύτερης χωρητικότητας από εκείνα που μπορούσε να υποδεχθεί μέχρι σήμερα το λιμάνι. Η σημασία αυτής της παρέμβασης δεν βρίσκεται μόνο στα τεχνικά χαρακτηριστικά της: βρίσκεται στο γεγονός ότι εντάσσει τη Θεσσαλονίκη σε μια διαφορετική κατηγορία λιμένων. Στη σύγχρονη ναυτιλία, το μέγεθος των πλοίων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ανταγωνιστικότητα ενός λιμένα. Όσο μεγαλύτερα είναι τα πλοία που μπορεί να εξυπηρετήσει τόσο μεγαλύτερες είναι οι δυνατότητές του να προσελκύσει διεθνείς γραμμές μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων. Για τη Θεσσαλονίκη, αυτή η μετάβαση αποτελεί στρατηγικής σημασίας εξέλιξη.

Ωστόσο, ένα λιμάνι δεν ανταγωνίζεται άλλα λιμάνια μόνο με τα κρηπιδώματά του. Τα ανταγωνίζεται και με τις συνδέσεις του. Η μεγάλη πρόκληση για τη Θεσσαλονίκη δεν είναι μόνο να εκφορτώνει περισσότερα εμπορευματοκιβώτια: είναι να τα μεταφέρει γρήγορα προς τις αγορές που βρίσκονται βόρεια. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η πραγματική σημασία των σιδηροδρομικών έργων που σχεδιάζονται ή υλοποιούνται. Το λιμάνι μπορεί να εξελιχθεί σε βασική πύλη για τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Βουλγαρία, ακόμη και για τμήματα της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας μόνον εφόσον διαθέτει αξιόπιστες, γρήγορες και σύγχρονες χερσαίες συνδέσεις. Η ανταγωνιστικότητα ενός σύγχρονου λιμένα δεν τελειώνει στον προβλήτα. Ξεκινά από εκεί.

Η ίδια λογική ισχύει και για τα κέντρα εφοδιαστικής αλυσίδας. Τα τελευταία χρόνια, η περιοχή του τέως στρατοπέδου «Γκόνου»

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Ο νέος πόλος

106-107

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Υπάρχει

Η Θεσσαλονίκη δεν ανακαλύπτει τώρα το λιμάνι της. Προσπαθεί να ξαναθυμηθεί γιατί χτίστηκε γύρω από αυτό. Από την Εγνατία μέχρι τα εμπορευματοκιβώτια, η πόλη υπήρξε πάντοτε πύλη προς τα Βαλκάνια. Το σημερινό στοίχημα είναι αν μπορεί να ξαναγίνει μια τέτοια πύλη, χωρίς όμως να χάσει την πόλη πίσω από τους προβλήτες.

αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία στον σχεδιασμό της Πολιτείας ως μελλοντικό διαμετακομιστικό κέντρο. Αν το έργο εξελιχθεί σύμφωνα με τους σχεδιασμούς, η Θεσσαλονίκη θα διαθέτει μια αλυσίδα που θα συνδέει το λιμάνι, το σιδηροδρομικό δίκτυο, τους αυτοκινητοδρόμους και τις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις σε ένα ενιαίο σύστημα. Αυτή είναι η μεγάλη αλλαγή: οι υποδομές παύουν να λειτουργούν απομονωμένα και δημιουργούν ένα οικοσύστημα.

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη ιστορία που εξελίσσεται παράλληλα: η σχέση του λιμανιού με την ίδια την πόλη. Επί πολλές δεκαετίες, το λιμάνι αποτελούσε έναν σχεδόν κλειστό χώρο. Η εμπορική του λειτουργία κυριαρχούσε. Η πρόσβαση των πολιτών ήταν περιορισμένη. Σήμερα, αυτή η σχέση μεταβάλλεται. Η Α’ προβλήτα φιλοξενεί μουσεία, χώρους πολιτισμού, εκθέσεις, φεστιβάλ και κινηματογραφικές διοργανώσεις. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης έχει ταυτιστεί πλέον με τις αποθήκες του λιμανιού. Το MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας, το MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών και το Μουσείο Κινηματογράφου έχουν μετατρέψει τμήμα των παλαιών εμπορικών εγκαταστάσεων σε πολιτιστικό προορισμό. Η Α’ προβλήτα αποτελεί ίσως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα επανάχρησης βιομηχανικής κληρονομιάς στην Ελλάδα. Και δείχνει τον δρόμο για το πώς μπορεί να συνυπάρξει η παραγωγική λειτουργία ενός λιμανιού με τη ζωή της πόλης.

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή ζητή-

ματα της σύγχρονης πολεοδομίας. Πώς μπορεί ένα μεγάλο εμπορικό λιμάνι να παραμένει ανταγωνιστικό χωρίς να αποκόπτεται από τον αστικό ιστό. Το Αμβούργο, το Ρότερνταμ, η Αμβέρσα, η Μασσαλία και η Γένοβα έχουν ακολουθήσει διαφορετικές στρατηγικές. Ουδεμία είναι απόλυτα «μεταφυτεύσιμη» στη Θεσσαλονίκη. Όλες όμως επιβεβαιώνουν μια βασική αρχή: το λιμάνι δεν μπορεί πλέον να λειτουργεί ως απομονωμένη υποδομή. Οφείλει να αποτελεί τμήμα της πόλης. Και η πόλη οφείλει να αναγνωρίζει ότι μεγάλο μέρος της οικονομικής της ευημερίας εξακολουθεί να εξαρτάται από αυτό.

Υπάρχει μία εικόνα που συμπυκνώνει αυτήν τη νέα σχέση. Αργά το απόγευμα, στην Α’ προβλήτα, οικογένειες κάνουν περίπατο δίπλα σε αποθήκες που πριν από μερικές δεκαετίες εξυπηρετούσαν αποκλειστικά εμπορεύματα. Λίγο πιο δυτικά, γερανογέφυρες φορτώνουν και εκφορτώνουν εμπορευματοκιβώτια. Δύο κόσμοι συνυπάρχουν. Ο ένας παράγει οικονομική αξία, ο άλλος κοινωνική ζωή. Η πρόκληση για τη Θεσσαλονίκη είναι να μη χρειαστεί ποτέ να επιλέξει ανάμεσα στους δύο. Επειδή οι μεγάλες λιμενικές πόλεις της Ευρώπης δεν είναι εκείνες που έκλεισαν τα λιμάνια τους για να αποκτήσουν δημόσιους χώρους: είναι εκείνες που κατάφεραν να δημιουργήσουν μια ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή, τον πολιτισμό και την καθημερινότητα. Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο, αλλά και το πιο ενδιαφέρον στοίχημα που έχει σήμερα μπροστά της η Θεσσαλονίκη. ✷

ΟΛΘ Α.Ε. Το λιμάνι που κινεί τη Θεσσαλονίκη

Το 1928 ιδρύθηκε η Επιτροπή Ρυθμίσεως Φορτοεκφορτώσεων Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΕΡΦΛΘ) και το 1932 συγκροτήθηκε το Γραφείο Εργασίας Λιμένος Θεσσαλονίκης, με ευθύνη τη διαχείριση του λιμενεργατικού προσωπικού. Το 1970 η ΕΡΦΛΘ καταργήθηκε και η δραστηριότητά της ενσωματώθηκε στον ΟΛΘ.

Τον Δεκέμβριο του 1953 η ΕΖΘ και το ΛΤΘ συγχωνεύθηκαν σε έναν νέο, ενιαίο, δημόσιο φορέα, με την επωνυμία «Ελευθέρα Ζώνη και Λιμένας Θεσσαλονίκης» (ΕΖΛΘ).

Εικονογράφηση: Veridion Creative

1904

1914

1923

1928

1930

1932

1953

1970

1999

2001

Ίδρυση της γαλλικής εταιρείας «Société Anonyme Ottomane de Construction et Exploitation du Port de Salonique» με δικαίωμα λειτουργίας και αξιοποίησης των λιμενικών εγκαταστάσεων έως το 1944.

Ιδρυτικός νόμος για την «Ελευθέρα Ζώνη του Λιμένος της Θεσσαλονίκης», που αναλαμβάνει τη διοίκηση του μεγαλύτερου τμήματος του λιμανιού, με κύρια αρμοδιότητα τη φορτοεκφόρτωση και μεταφορά εμπορευμάτων. Έναρξη Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Διακοπή διοικητικής συγκρότησης.

Μάρτιος: Σύσταση του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου «Επιτροπεία Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης» (ΕΖΘ). Λειτουργία: Οκτώβριος 1925. Σεπτέμβριος: Ίδρυση της «Σερβικής Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης», μετέπειτα «Γιουγκοσλαβική Ελευθέρα Ζώνη Θεσσαλονίκης» (Λειτουργία: Ιούλιος 1929 — Κατάργηση: 1975).

Ίδρυση της «Επιτροπής Ρυθμίσεως Φορτοεκφορτώσεων Λιμένος Θεσσαλονίκης» (ΕΡΦΛΘ).

Σύσταση του «Λιμενικού Ταμείου Θεσσαλονίκης» και ανάληψη σύμβασης εκμετάλλευσης του λιμένα από τη «Société Anonyme Ottomane de Construction et Exploitation du Port de Salonique», με λήξη το 1944. Σκοπός του, η κατασκευή νέων και η συντήρηση των υπαρχουσών εγκαταστάσεων.

Συγκρότηση του «Γραφείου Εργασίας Λιμένος Θεσσαλονίκης» με ευθύνη τη διαχείριση του λιμενεργατικού προσωπικού.

Συγχώνευση «Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης» και «Λιμενικού Ταμείου Θεσσαλονίκης» σε νέο, ενιαίο δημόσιο φορέα, με την επωνυμία «Ελευθέρα Ζώνη και Λιμένας Θεσσαλονίκης» (ΕΖΛΘ).

Με το Ν.Δ. 449/1970 η «Ελευθέρα Ζώνη» και ο «Λιμένας Θεσσαλονίκης» μετονομάστηκαν σε «Οργανισμός Λιμένος Θεσσαλονίκης» (ΟΛΘ). Ο ΟΛΘ ανέλαβε τη διαχείριση του λιμενεργατικού προσωπικού από την «ΕΡΦΛΘ», η οποία καταργήθηκε.

Ο Οργανισμός μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Οργανισμός Λιμένος Θεσσαλονίκης Α.Ε.» και διακριτικό τίτλο «ΟΛΘ Α.Ε.».

Η ΟΛΘ Α.Ε. εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών.

2018-2026 Το αποτύπωμα της νέας εποχής Από το 2018, ο Λιμένας Θεσσαλονίκης ενισχύει τη θέση του ως πύλης της Βόρειας Ελλάδας προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και τις διεθνείς αγορές. Επενδύσεις, νέες συνδέσεις και αυξημένη δραστηριότητα δημιουργούν ένα ισχυρό αποτύπωμα στην οικονομία, την απασχόληση και την εξωστρέφεια της Θεσσαλονίκης.

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΔΙΑΚΡΙΤΟΙ ΠΥΛΩΝΕΣ

Ανάπτυξη:

Επένδυση στον Προβλήτα 6:

+45,3%

+83,6%

1,5 εκατ. TEU

+375%

€530 εκατ.

στη διακίνηση containers. στα έσοδα.

από 650.000.

στους επιβάτες κρουαζιέρας και ακτοπλοΐας.

εκτιμώμενη προστιθέμενη αξία.

20.000

θέσεις εργασίας κατά την κατασκευή.

Στήριξη στην τοπική οικονομία:

Η δυναμική της πρώτης δεκαετίας του νέου Προβλήτα 6:

των αγορών από Έλληνες προμηθευτές.

Πάνω από

92% 71%

από επιχειρήσεις της Βόρειας Ελλάδας.

+74,62%

αύξηση του προσωπικού από το 2018.

€1,4 δισ.

συνεισφορά στο ΑΕΠ. Περισσότερες από

52.000

θέσεις εργασίας.

2014

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Έναρξη διαγωνιστικής διαδικασίας για την απόκτηση του πλειοψηφικού πακέτου (67%) των μετοχών της ΟΛΘ Α.Ε.

Εξαγορά του 67% των μετοχών από τη South Europe Gateway Thessaloniki (SEGT) Ltd.

Ο Λιμένας Θεσσαλονίκης γίνεται το πρώτο ελληνικό λιμάνι του δικτύου Green Award ως πάροχος κινήτρων. Δημοσίευση της 1ης Έκθεσης Βιώσιμης Ανάπτυξης. Παραλαβή 12 νέων οχημάτων στοιβασίας και μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (straddle carriers).

Παραλαβή ενός νέου αυτοκινούμενου γερανού (mobile harbor crane). Απευθείας σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ του Λιμένα Θεσσαλονίκης και της Σόφιας (Βουλγαρία).

Η ΟΛΘ Α.Ε. γίνεται το πρώτο ελληνικό λιμάνι πιστοποιημένο με ISO 45001:2018 για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία.

Άφιξη δύο νέων γερανογεφυρών (STS cranes) New Panamax. Νέο Λειτουργικό Σύστημα Τερματικού Σταθμού (TOS) και νέο Σύστημα Διαχείρισης Φορτηγών (TAS). Απευθείας σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ του Λιμένα Θεσσαλονίκης και της Νις (Σερβία).

Νέος τερματικός σταθμός κρουαζιέρας «Μέγας Αλέξανδρος». Απευθείας σιδηροδρομική σύνδεση μεταξύ του Λιμένα Θεσσαλονίκης και των Σκοπίων (Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας). 1ος υποθαλάσσιος καθαρισμός στον Λιμένα Θεσσαλονίκης. Ένταξη στον δείκτη ATHEX ESG.

2ος υποθαλάσσιος καθαρισμός, για πρώτη φορά στην παραλία της Θεσσαλονίκης.

Ο Λιμένας Θεσσαλονίκης κατέγραψε τη μεγαλύτερη διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων στην ιστορία του με 616.860 TEU. Έναρξη της επέκτασης του Προβλήτα 6.

Παραλαβή 8 νέων υβριδικών οχημάτων στοιβασίας και μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων (straddle carriers).

the

City mag

directory

Μέσω θαλάσσης. Η Θεσσαλονίκη ξαναμπαίνει στον χάρτη Ο ΟΛΘ περνά σε μια νέα εποχή ανάπτυξης, με την επέκταση του Προβλήτα 6 να ενισχύει τον ρόλο της πόλης ως εμπορικού και επενδυτικού κόμβου για τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Για τη νέα αναπτυξιακή δυναμική του Οργανισμού μιλά στο Citymag ο Αναστάσης Ασκητάς, PR & CSR Director του ΟΛΘ. Συνέντευξη στον Γιάννη Παπαδημητρίου

Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στον περιφερειακό οικονομικό χάρτη. Το λιμάνι είναι ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτει για να το πετύχει. Γι’ αυτό θέλουμε ένα λιμάνι περισσότερο εξωστρεφές, περισσότερο κατανοητό και περισσότερο παρόν στη ζωή της πόλης.

Οι περισσότεροι γνωρίζουν ότι το λιμάνι είναι σημαντικό, όχι όμως πάντοτε πώς επηρεάζει την καθημερινότητα και την οικονομία της πόλης. Μπορείτε να μας δώσετε δύοτρία παραδείγματα, για να καταλάβουμε πώς συνδέεται το λιμάνι με τη Θεσσαλονίκη; Κατά το πρώτο μου διάστημα εδώ, ανακάλυψα ότι το λιμάνι διατηρεί ένα εντυπωσιακό ιστορικό αρχείο, το οποίο δεν αφηγείται μόνο τη δική του ιστορία, αλλά πολλές φορές και την ιστορία της ίδιας της Θεσσαλονίκης. Κατά τη διαδικασία γνωριμίας μου με αυτό το αρχείο, ήρθα σε επαφή με μια φωτογραφία από την εκφόρτωση των πρώτων λεωφορείων που έφτασαν μέσω του λιμανιού για τις αστικές συγκοινωνίες της Θεσσαλονίκης, το 1957. Και έχει ενδιαφέρον ότι μέσα στο φετινό καλοκαίρι, 69 χρόνια αργότερα, οι άνθρωποι του λιμανιού διαχειρίστηκαν με επιτυχία ακόμη μία εκφόρτωση λεωφορείων —ηλεκτρικών αυτήν τη φορά— για τις ανάγκες των δημόσιων συγκοινωνιών της πόλης. Η τεχνολογία αλλάζει, οι ανάγκες εξελίσσονται, αλλά το λιμάνι εξακολουθεί να εξυπηρετεί τη Θεσσαλονίκη, πολλές φορές αθόρυβα, αλλά ουσιαστικά. Και αυτό είναι ένα μόνο παράδειγμα. Σχεδόν κάθε άνθρωπος που ζει εδώ χρησιμοποιεί στην καθημερινότητα ή στην εργασία του αγαθά που έχουν περάσει από το λιμάνι. Ακόμη και η οικονομική γεωγραφία της πόλης έχει διαμορφωθεί γύρω από αυτό. Η χωροθέτηση της βιομηχανίας, της μεταποίησης και των logistics στη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης,

περιμετρικά του λιμανιού, δεν είναι τυχαία. Πολλές φορές, όταν κάτι είναι τόσο αυτονόητο, γίνεται δύσκολο να το εξηγήσεις. Η Θεσσαλονίκη δεν συνδέεται απλώς με το λιμάνι. Η Θεσσαλονίκη είναι λιμάνι. Η πόλη γεννήθηκε και μεγάλωσε ακριβώς επειδή αυτό το γεωγραφικό σημείο διέθετε τα χαρακτηριστικά για να αποτελέσει την εμπορική πύλη μιας πολύ ευρύτερης περιοχής. Από το 2018 έχουν αυξηθεί σημαντικά η διακίνηση εμπορευματοκιβωτίων, τα έσοδα και η επιβατική κίνηση. Ποια ιστορία λένε αυτοί οι αριθμοί για τη νέα εποχή του λιμανιού; Πίσω από τους ανθηρούς αριθμούς, βρίσκονται άνθρωποι που με όραμα, στρατηγική και προσήλωση «ξεκλειδώνουν» καθημερινά τις δυνατότητες που παρέχει στην περιοχή η γεωγραφία. Το λιμάνι της Θεσσαλονίκης διέθετε πάντα ένα ισχυρό γεωγραφικό και αναπτυξιακό υπόβαθρο. Από το 2018 έχει εισέλθει σε μια νέα φάση, με σημαντικές επενδύσεις και παρεμβάσεις που ενισχύουν περαιτέρω τη δυναμική του. Το ανθρώπινο δυναμικό αυξήθηκε και ανανεώθηκε, ο μηχανολογικός εξοπλισμός ενισχύθηκε και εκσυγχρονίστηκε, νέα ψηφιακά εργαλεία εντάχθηκαν στην καθημερινή λειτουργία και, κυρίως, υπάρχει σαφές όραμα και στρατηγική για το λιμάνι της επόμενης εποχής, με την επέκταση του Προβλήτα 6 να αποτελεί το επόμενο μεγάλο βήμα. Οι αριθμοί, επομένως, περιγράφουν την επαναφορά της Θεσσαλονίκης στον φυσικό της ρόλο ως εμπορικού κόμβου της ευρύτερης περιοχής. Η επέκταση του Προβλήτα 6 αποτελεί τη μεγαλύτερη επένδυση του ΟΛΘ. Πώς θα αλλάξει τη θέση της Θεσσαλονίκης στον χάρτη των μεταφορών και του διεθνούς εμπορίου; Ο διπλασιασμός του μήκους του Προβλήτα 6 θα επιτρέψει την ταυτόχρονη εξυπηρέτηση περισσότερων πλοίων και, σε συνδυασμό με την εκβάθυνση, θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την προσέγγιση μεγαλύτερων πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, δυνατότητα που σήμερα δεν υπάρχει. Η συνολική δυναμικότητα του λιμανιού θα υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας περίπου το 1,5 εκατομμύριο TEUs. Ας το δούμε, όμως, πέρα από τα τεχνικά χαρακτηριστικά. Φανταστείτε ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο που μεταφέρει αγαθά από την Ασία προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Καθώς τα εμπορεύματά του αναζητούν την αποτελεσματικότερη διαδρομή προς τους τελικούς

Φωτογραφία: Σάκης Γιούμπασης

Αναλαμβάνετε την επικοινωνία ενός οργανισμού ταυτισμένου με την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Ποιο θεωρείτε ότι είναι σήμερα το μεγαλύτερο επικοινωνιακό του στοίχημα; Αναμφίβολα, η σύνδεση με την πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Το λιμάνι αποτελεί εδώ και αιώνες έναν από τους βασικούς διαμορφωτές της Θεσσαλονίκης και της ταυτότητάς της. Είναι το «μάτι» της προς τον έξω κόσμο, μια περιστρεφόμενη πόρτα από την οποία μπαίνουν και βγαίνουν αγαθά, άνθρωποι και ιδέες. Όσο πιο ενεργό και ισχυρό είναι το λιμάνι τόσο περισσότερες και οι δυνατότητες για την πόλη. Συνεπώς, το μεγαλύτερο επικοινωνιακό στοίχημα είναι να κάνουμε ξανά ορατή αυτήν την ιστορικά συνεχή και γεωγραφικά αυτονόητη σύνδεση πόλης και λιμανιού. Όχι απλώς να λέμε ότι το λιμάνι είναι σημαντικό, αλλά να εξηγούμε τι σημαίνει αυτή η σημασία στην πράξη.

«Σχεδόν κάθε άνθρωπος που ζει εδώ χρησιμοποιεί στην καθημερινότητα ή στην εργασία του αγαθά που έχουν περάσει από το λιμάνι. Ακόμη και η οικονομική γεωγραφία της πόλης έχει διαμορφωθεί γύρω από αυτό. Η χωροθέτηση της βιομηχανίας, της μεταποίησης και των logistics στη δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης, περιμετρικά του λιμανιού, δεν είναι τυχαία. Πολλές φορές, όταν κάτι είναι τόσο αυτονόητο, γίνεται δύσκολο να το εξηγήσεις. Η Θεσσαλονίκη δεν συνδέεται απλώς με το λιμάνι. Η Θεσσαλονίκη είναι λιμάνι. Η πόλη γεννήθηκε και μεγάλωσε ακριβώς επειδή αυτό το γεωγραφικό σημείο διέθετε τα χαρακτηριστικά για να αποτελέσει την εμπορική πύλη μιας πολύ ευρύτερης περιοχής» σημειώνει, μιλώντας στο Citymag, ο Αναστάσης Ασκητάς, PR & CSR Director του ΟΛΘ.

παραλήπτες τους στη βαλκανική και κεντροευρωπαϊκή ενδοχώρα, η Θεσσαλονίκη θα μπορεί πλέον να αποτελεί μια πολύ πιο ανταγωνιστική επιλογή. Αυτό ακριβώς το γεωγραφικό πλεονέκτημα αξιοποιεί η επέκταση του Προβλήτα 6. Δεν αλλάζει τη θέση της Θεσσαλονίκης στον χάρτη του διεθνούς εμπορίου. Την τοποθετεί σε αυτόν. Και εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η πραγματική διάσταση του έργου. Δεν αφορά μόνο στη ναυτιλιακή αγορά. Αφορά στην επενδυτική ανταγωνιστικότητα, την εξωστρέφεια και τη συνολική οικονομική δυναμική της περιοχής. Ένα μεγαλύτερο και πιο ανταγωνιστικό λιμάνι σημαίνει περισσότερες δυνατότητες για επιχειρήσεις, περισσότερες επενδύσεις και περισσότερες ευκαιρίες για την πόλη και τη Βόρεια Ελλάδα. Σε μια εποχή κατά την οποία οι εμπορικοί διάδρομοι και οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού αναδιατάσσονται, η Θεσσαλονίκη, με ένα αναβαθμισμένο λιμάνι, μπορεί να αποτελέσει επιλογή για επιχειρήσεις κάθε κλάδου που επιθυμούν να τοποθετηθούν στην ευρύτερη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Στην οικονομική θεωρία θα το αποκαλούσαμε «θετική εξωτερικότητα», η αξία μιας επένδυσης στο λιμάνι δεν περιορίζεται εντός των ορίων του. Διαχέεται στις επιχειρήσεις, στην απασχόληση και, τελικά, στην οικονομία ολόκληρης της περιοχής. Γι’ αυτό και κάθε ουσιαστική αναβάθμιση του λιμανιού αποτελεί, στην πραγματικότητα, μοχλό για την οικονομία της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας.

Το 92% των αγορών του ΟΛΘ γίνεται από Έλληνες προμηθευτές και το 71% από επιχειρήσεις της Βόρειας Ελλάδας. Πώς μπορεί το λιμάνι να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το τοπικό επιχειρηματικό οικοσύστημα; Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν την άμεση συμβολή του λιμανιού στο παραγωγικό και επιχειρηματικό πλέγμα της Βόρειας Ελλάδας. Η πραγματική επίδραση, όμως, είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το λιμάνι αποτελεί εργαλείο ανάπτυξης για κάθε επιχείρηση της περιοχής που εισάγει, εξάγει, παράγει ή συμμετέχει με οποιονδήποτε τρόπο στην εφοδιαστική αλυσίδα. Η αύξηση της δυναμικότητάς του μέσω της επέκτασης του Προβλήτα 6 δημιουργεί καλύτερη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές, νέες επιχειρηματικές δυνατότητες και περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης. Αντίστοιχα, η αναβάθμιση του μηχανολογικού εξοπλισμού και των λειτουργιών βελτιώνει την ταχύτητα εξυπηρέτησης και την ποιότητα των υπηρεσιών, δημιουργώντας καλύτερες συνθήκες για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές των επιχειρήσεων.

Ποια πρέπει να είναι σήμερα η σχέση του λιμανιού με τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης; Υπάρχει περιθώριο για μεγαλύτερη εξωστρέφεια, πρόσβαση και ουσιαστικότερο διάλογο με την πόλη; Ασφαλώς. Δεν χρειάζεται απλώς οι Θεσσαλονικείς να γνωρίζουν ότι το λιμάνι είναι σημαντικό, αλλά να βλέπουν γιατί είναι σημαντικό. Να γνωρίσουν τους ανθρώπους του, την ιστορία του, τις λειτουργίες του, τον τρόπο και τον ρυθμό με τον οποίο αναβαθμίζεται. Η επέκταση του Προβλήτα 6 πιστεύω ότι θα κάνει αυτήν τη σχέση ακόμη πιο ευδιάκριτη, επειδή η επίδρασή της θα ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια του λιμανιού. Θα αφορά στην παραγωγή, την απασχόληση και τις ευκαιρίες που δημιουργούνται στην ευρύτερη περιοχή. Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της στον περιφερειακό οικονομικό χάρτη. Το λιμάνι είναι ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτει για να το πετύχει. Γι’ αυτό θέλουμε ένα λιμάνι περισσότερο εξωστρεφές, περισσότερο κατανοητό και περισσότερο παρόν στη ζωή της πόλης. Ένα λιμάνι που οι Θεσσαλονικείς αντιλαμβάνονται ως μέρος της συλλογικής τους ταυτότητας, αλλά και ως αιχμή της σύγχρονης εκδοχής της πόλης. Έναν πνεύμονα αυτοπεποίθησης, που συμπαρασύρει ευρύτερες αλλαγές και «γεννάει» ευκαιρίες και ποιότητα ζωής για όλους. ✷

Τα λιμάνια καλούνται να αναπτυχθούν περιορίζοντας ταυτόχρονα το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα. Ποιες είναι οι σημαντικότερες κινήσεις του ΟΛΘ προς αυτήν την κατεύθυνση και πόσο «πράσινο» μπορεί να γίνει στην πράξη ένα μεγάλο εμπορικό λιμάνι; Ένα μεγάλο εμπορικό λιμάνι δεν μπορεί να μηδενίσει από τη μία ημέρα στην άλλη το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα. Μπορεί όμως να το μειώνει συστηματικά. Στον ΟΛΘ γίνονται ήδη σημαντικά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Το 2024 και το 2025 το σύνολο της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώθηκε στο λιμάνι προήλθε από 100% ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενώ έχει επιτευχθεί σημαντική μείωση στην κατανάλωση πόσιμου νερού. Παράλληλα, τα οκτώ νέα, υβριδικά οχήματα στοιβασίας και μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που τέθηκαν πρόσφατα σε λειτουργία προσφέρουν υψηλότερη ενεργειακή απόδοση, με μειωμένη κατανάλωση καυσίμου κατά 18% και χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Το ζητούμενο είναι να μπορούμε, με μετρήσιμα αποτελέσματα, να κάνουμε βήματα ως προς τον τρόπο λειτουργίας μας και να κατευθυνόμαστε προς ένα λιμάνι περισσότερο αποδοτικό και ταυτόχρονα περισσότερο βιώσιμο.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η πόλη συστήνεται ξανά

Η ΔΥΤΙΚΗ ΕΙΣΟΔΟΣ Υπάρχει

Η δυτική είσοδος

μια λεπτομέρεια που συχνά διαφεύγει, όταν μιλάμε για τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Οι περισσότερες δεν αποκαλύπτουν τον χαρακτήρα τους στο ιστορικό τους κέντρο. Τον αποκαλύπτουν πολύ νωρίτερα: στο σημείο όπου ο επισκέπτης εισέρχεται σε αυτές. Η πρώτη εικόνα δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Είναι μια υπόσχεση: λέει στον επισκέπτη τι πρόκειται να συναντήσει στα επόμενα χιλιόμετρα. Η Βιέννη σε υποδέχεται με μια αίσθηση τάξης. Η Βαρκελώνη με τη συνέχεια των λεωφόρων της. Το Ρότερνταμ με το σύγχρονο λιμενικό του τοπίο. Η Θεσσαλονίκη, αντίθετα, για πολλές δεκαετίες υποδεχόταν τον επισκέπτη της μέσα από έναν χώρο που έμοιαζε να μην έχει αποφασίσει τι ακριβώς θέλει να είναι. Βιομηχανική περιοχή; Κυκλοφοριακός κόμβος; Ζώνη αποθηκών; Πύλη εισόδου; Τίποτε από αυτά δεν ολοκληρωνόταν πραγματικά.

υπήρξε πάντοτε το «εργαστήριο» της οικονομίας της Θεσσαλονίκης. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα εδώ εγκαταστάθηκαν οι μεγάλοι αλευρόμυλοι, οι καπναποθήκες, τα εργοστάσια επεξεργασίας τροφίμων, οι βιομηχανίες, οι σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις και οι αποθηκευτικοί χώροι που υποστήριζαν το εμπόριο των Βαλκανίων. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία: το λιμάνι βρισκόταν δίπλα, ο σιδηρόδρομος επίσης. Οι μεγάλες οδικές συνδέσεις ακολουθούσαν την ίδια κατεύθυνση. Η παραγωγή είχε ανάγκη από αυτήν τη γεωγραφία. Η πόλη, όμως, άλλαξε. Η βιομηχανία συρρικνώθηκε. Οι χρήσεις μετακινήθηκαν. Και μεγάλο μέρος αυτής της περιοχής έμεινε χωρίς σαφή προορισμό. Η δυτική είσοδος βρέθηκε να κουβαλά το βάρος του παρελθόντος χωρίς να διαθέτει ακόμη ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για το μέλλον της.

Ο νέος πόλος

Η δυτική είσοδος δεν είναι ένας δρόμος. Είναι ένας ολόκληρος αστικός οργανισμός. Από τα ΚΤΕΛ και τον νέο σιδηροδρομικό σταθμό μέχρι το λιμάνι, την οδό 26ης Οκτωβρίου, τις παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις, τη Μοναστηρίου και τις εκβολές του Δενδροποτάμου εκτείνεται μια περιοχή που συμπυκνώνει σχεδόν όλες τις αντιφάσεις της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Εδώ συνυπάρχουν σημαντικές επενδύσεις με εγκαταλελειμμένα βιομηχανικά κελύφη. Σύγχρονα ξενοδοχεία με υποβαθμισμένα οικοδομικά τετράγωνα. Δυναμικές επιχειρήσεις με ανενεργές εκτάσεις. Πολιτιστικοί χώροι με βαριές κυκλοφοριακές υποδομές. Η περιοχή δεν στερείται δυνατοτήτων. Στερείται συνοχής. Και αυτήν ακριβώς τη συνοχή είναι που επιχειρούν να δημιουργήσουν οι παρεμβάσεις της τελευταίας περιόδου.

Σήμερα αυτό αρχίζει να αλλάζει. Όχι με μία εμβληματική παρέμβαση, αλλά με πολλές, διαφορετικής κλίμακας. Η αναβάθμιση των οδικών αξόνων, η επέκταση του λιμανιού, η δημιουργία του Μουσείου Ολοκαυτώματος, η ανάπτυξη νέων ξενοδοχείων, η επανάχρηση βιομηχανικών κτηρίων όπως το εμβληματικό Φιξ, η ενίσχυση των επιχειρηματικών χρήσεων, η προοπτική αξιοποίησης του τέως στρατοπέδου «Γκόνου» ως κέντρου εφοδιαστικής αλυσίδας, η βελτίωση των συνδέσεων με τον σιδηρόδρομο. Καμία από αυτές τις παρεμβάσεις δεν αρκεί μόνη της. Όλες μαζί, όμως, δημιουργούν μια νέα δυναμική.

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Το Hafen City στο Αμβούργο, το King’s Cross στο Λονδίνο, το Porta Nuova στο Μιλάνο ή το Confluence στη Λυών αναπτύχθηκαν πάνω σε πρώην βιομηχανικές ή σιδηροδρομικές εκτάσεις. Δεν μετατράπη-

Εικονογράφηση: Veridion Creative

112-113

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η πρώτη εικόνα μιας πόλης είναι πάντοτε μια πολιτική δήλωση.

Κάποτε, η δυτική είσοδος ήταν ο χώρος που διέσχιζες για να φτάσεις στη Θεσσαλονίκη. Σήμερα, μπορεί να γίνει η περιοχή που θα σε κάνει να θέλεις να μείνεις. Το στοίχημα δεν είναι να ομορφύνει η είσοδος. Είναι να αποκτήσει, επιτέλους, ζωή, ταυτότητα και λόγο ύπαρξης.

καν σε υπαίθρια μουσεία της βιομηχανικής εποχής ούτε κατεδαφίστηκαν ολοκληρωτικά. Επέλεξαν μια διαφορετική προσέγγιση: διατήρησαν τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της βιομηχανικής τους κληρονομιάς και τα συνδύασαν με νέες χρήσεις — γραφεία, κατοικίες, πολιτισμό, εκπαίδευση, εστίαση και δημόσιους χώρους. Η αξία τους δεν προέκυψε από τη ρήξη με το παρελθόν: προέκυψε από τη συνέχεια. Η δυτική Θεσσαλονίκη διαθέτει ανάλογο απόθεμα βιομηχανικής κληρονομιάς. Το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψει ξένα παραδείγματα. Είναι να αξιοποιήσει τη δική της ταυτότητα.

Εδώ βρίσκεται και μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Η αναγέννηση μιας περιοχής δεν επιτυγχάνεται μόνο με δημόσια έργα. Απαιτεί και ιδιωτικές επενδύσεις. Απαιτεί νέες κατοικίες, νέα γραφεία, νέες επιχειρήσεις, νέες πολιτιστικές λειτουργίες. Απαιτεί, κυρίως, ανθρώπους που θα επιλέξουν να ζήσουν και να εργαστούν εκεί. Η ιστορία δείχνει ότι οι περιοχές που μεταμορφώθηκαν πραγματικά δεν ήταν εκείνες που απέκτησαν απλώς καλύτερους δρόμους. Ήταν εκείνες που απέκτησαν νέα καθημερινότητα. Η καθημερινότητα είναι ο πιο απαιτητικός επενδυτής. Δεν πείθεται από τις μακέτες. Πείθεται μόνον όταν η πόλη λειτουργεί.

Η δυτική είσοδος της Θεσσαλονίκης διαθέτει ακόμη ένα πλεονέκτημα που σπάνια αναφέρεται: βρίσκεται στο σημείο όπου συναντούνται σχεδόν όλα τα μεγάλα δίκτυα μεταφορών — το λιμάνι, ο σιδηρόδρομος, η ΠΑΘΕ, η Εγνατία Οδός, σταθμός του μετρό, τα υπεραστικά λεωφορεία. Ελάχιστες περιοχές στην Ελλάδα συγκεντρώνουν τόσο υψηλή προσβασιμότητα. Η οικονομική θεωρία είναι σαφής: όταν τόσα δίκτυα συναντιούνται στον ίδιο χώρο, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις γι’

αυτό που οι οικονομικοί γεωγράφοι ονομάζουν «συσσωρευτικά πλεονεκτήματα». Κάθε νέα επένδυση αυξάνει την αξία της επόμενης. Κάθε νέα υποδομή ενισχύει τη λειτουργία των υπόλοιπων. Αυτός είναι ο μηχανισμός που μπορεί να μετατρέψει μια περιοχή από περιφερειακή σε στρατηγική.

Υπάρχει όμως κι ένας κίνδυνος. Η ιστορία των ευρωπαϊκών αναπλάσεων είναι γεμάτη από περιοχές που έγιναν καλύτερες για τους επισκέπτες αλλά δυσκολότερες για τους κατοίκους τους. Η αύξηση των αξιών γης, η πίεση στα ενοίκια, η σταδιακή εκτόπιση μικρών επιχειρήσεων, η απώλεια της κοινωνικής ποικιλίας — όλα αυτά είναι πραγματικά φαινόμενα. Η Θεσσαλονίκη έχει το πλεονέκτημα ότι βρίσκεται ακόμη στην αρχή της διαδικασίας. Μπορεί να διδαχθεί από τις επιτυχίες αλλά και από τα λάθη άλλων πόλεων. Επειδή η αναγέννηση μιας περιοχής δεν είναι επιτυχημένη όταν αλλάζει μόνον η εικόνα της: είναι επιτυχημένη όταν βελτιώνει και τη ζωή των ανθρώπων που ήδη κατοικούν σ’ αυτήν.

Μια αποτίμηση Επί πολλά χρόνια, η δυτική είσοδος αντιμετωπιζόταν ως ο χώρος που έπρεπε απλώς να διασχίσει κάποιος «για να φτάσει στη «Θεσσαλονίκη». Σήμερα γίνεται σταδιακά η ίδια η Θεσσαλονίκη. Όχι η περιφέρεια του κέντρου, αλλά ένα νέο μητροπολιτικό μέτωπο, όπου συναντιούνται η παραγωγή, οι μεταφορές, ο πολιτισμός, η ιστορία και οι νέες επενδύσεις. Αν αυτός ο μετασχηματισμός ολοκληρωθεί με συνέπεια, τότε ίσως οι επόμενες γενιές να δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι κάποτε η πρώτη εικόνα της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Ελλάδας ήταν μια περιοχή που ουδείς θυμόταν όταν έφευγε από αυτήν. Και αυτό θα είναι ίσως η πιο αθόρυβη, αλλά και η πιο ουσιαστική επιτυχία της. ✷

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΦΙΞ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΑΦΗΓΗΜΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Πώς ένα ιστορικό εργοστάσιο μπορεί να γίνει ο καταλύτης για μια διαφορετική Θεσσαλονίκη — με κατοικία, διεθνή φιλοξενία και πολιτισμό να δημιουργούν έναν νέο προορισμό στη δυτική είσοδο της πόλης.

Ο νέος πόλος

Υπάρχουν επενδύσεις που προσθέτουν τετραγωνικά μέτρα στην πόλη. Και υπάρχουν επενδύσεις που προσθέτουν μια καινούργια ιδέα για το τι μπορεί να γίνει η πόλη. Το Φιξ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Επί δεκαετίες, το ιστορικό συγκρότημα της τέως ζυθοποιίας παρέμενε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της βιομηχανικής Θεσσαλονίκης — αλλά και της σταδιακής εγκατάλειψης μιας ολόκληρης περιοχής. Σήμερα, η αναγέννησή του δεν αφορά απλώς στην αποκατάσταση ενός σημαντικού τμήματος της βιομηχανικής κληρονομιάς: αφορά στη δημιουργία ενός νέου αστικού προορισμού, στον οποίο η κατοικία, η φιλοξενία, η εστίαση, η επιχειρηματικότητα και ο πολιτισμός συνυπάρχουν. Η συνολική ανάπτυξη της Dimand στο Φιξ εκτείνεται σε περίπου 68.700 τ.μ. και σχεδιάζεται ως ένα μικτό αστικό σύνολο, με κατοικίες, χώρους φιλοξενίας και εστίασης, δημόσιους χώρους και έναν ξεχωριστό πολιτιστικό πυρήνα. Η σημασία του εγχειρήματος βρίσκεται ακριβώς εκεί: δεν δημιουργεί-

ται απλώς ένα νέο συγκρότημα. Δημιουργείται ένας νέος λόγος για να κινηθεί η πόλη προς τα δυτικά.

Η κατοικία Η πρώτη αλλαγή είναι, ίσως, η πιο απλή και ταυτόχρονα η πιο ουσιαστική. Άνθρωποι θα κατοικούν ξανά εκεί όπου για χρόνια κυριαρχούσε η παραγωγή. Τα FIX Residences, σχεδιασμένο από τους Foster + Partners στο πλαίσιο της συνολικής ανάπλασης, εισάγει μια διαφορετική αντίληψη για την κατοικία στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης. Δεν πρόκειται μόνο για την προσθήκη νέων διαμερισμάτων: η κατοικία γίνεται μέρος ενός ευρύτερου περιβάλλοντος με κοινόχρηστους χώρους, υπηρεσίες και χρήσεις που μπορούν να δημιουργήσουν καθημερινή ζωή. Και αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο φαίνεται. Επειδή η κατοικία είναι αυτή που μετατρέπει μια περιοχή από προορισμό σε γειτονιά. Οι εργαζόμενοι, οι επισκέπτες και οι περαστικοί δημιουργούν κίνηση. Οι κάτοικοι δημιουργούν συνέχεια. Στο πλαίσιο αυτό, η δυτική είσοδος της Θεσσαλονίκης αποκτά για πρώ-

Εικόνα: Dimand

114-115

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Όταν η ιστορία γίνεται μέλλον

Το Φιξ δεν είναι απλώς άλλο ένα ακίνητο που αποκτά νέα χρήση. Είναι ένα κομμάτι της βιομηχανικής μνήμης της Θεσσαλονίκης που η Dimand επιχειρεί να επαναφέρει στο αστικό προσκήνιο. Η πρόκληση είναι μεγάλη: να μετατραπεί ένα ιστορικό συγκρότημα σε ζωντανό προορισμό, χωρίς να χαθεί η ταυτότητά του.

Κάποτε εδώ παράγονταν μπίρες. Τώρα, παράγεται μια διαφορετική ιδέα για το πώς μπορεί να ξαναζωντανέψει ένα κομμάτι της πόλης. Η ανάπλαση του Φιξ από τη Dimand επιχειρεί να συνδέσει τη βιομηχανική κληρονομιά με τη σύγχρονη Θεσσαλονίκη, δημιουργώντας έναν νέο πόλο εργασίας, ζωής και αστικής δραστηριότητας.

Ποια πόλη θέλουμε

Εικόνα: Dimand

Ο νέος πόλος

116-117

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

τη φορά έναν νέο τύπο αστικής δραστηριότητας — όχι μόνο παραγωγή και μετακίνηση, αλλά κατοίκηση.

Η Hilton Κι ύστερα ήρθε η ανακοίνωση που άλλαξε ακόμη περισσότερο τη σημασία του έργου. Η Hilton θα ανοίξει το πρώτο της ξενοδοχείο στη Θεσσαλονίκη μέσα στο ιστορικό συγκρότημα του Φιξ. Το Hilton Thessaloniki θα διαθέτει 184 δωμάτια και θα λειτουργήσει σε δύο κτήρια: ένα νέο βιοκλιματικό και ένα αποκατεστημένο διατηρητέο τμήμα της τέως ζυθοποιίας. Η έναρξη λειτουργίας αναμένεται το 2029. Η είσοδος ενός διεθνούς ξενοδοχειακού brand σε αυτήν ακριβώς τη θέση έχει σημασία που υπερβαίνει την ξενοδοχειακή αγορά. Η Hilton δεν τοποθετείται απλώς στη Θεσσαλονίκη. Τοποθετείται στη δυτική είσοδό της. Και αυτό στέλνει ένα μήνυμα στην αγορά: η περιοχή δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως περιφερειακή ζώνη, αλλά ως μέρος του νέου αστικού πυρήνα της πόλης. Το ξενοδοχείο θα φέρει μαζί του επισκέπτες, επιχειρηματικές συναντήσεις, συνέδρια, κατανάλωση, διεθνή προβολή και μια διαφορετική κατηγορία τουριστικής ζήτησης. Θα λειτουργήσει, με άλλα λόγια, ως μηχανισμός εξωστρέφειας. Η σημασία του Hilton στο Φιξ δεν είναι ότι προσθέτει ακόμη ένα ξενοδοχείο στη Θεσσαλονίκη: είναι ότι ένα από τα ισχυρότερα ονόματα της παγκόσμιας φιλοξενίας επιλέγει να τοποθετηθεί σε μια περιοχή που μέχρι πρόσφατα δεν θεωρούταν αυτονόητη επιλογή για μια τέτοια επένδυση.

σμένους για την προετοιμασία και τη δραστηριότητά της. Το αποτέλεσμα είναι ένας πολιτιστικός πυρήνας που μπορεί να λειτουργεί καθημερινά και όχι περιστασιακά. Και εδώ βρίσκεται, ίσως, η μεγαλύτερη αναπτυξιακή δύναμη του Φιξ: η τέχνη και η μουσική δεν έρχονται ως διακόσμηση μιας επένδυσης — αποτελούν μέρος της ίδιας της ανάπτυξης.

Από το εργοστάσιο στη γειτονιά Στο τέλος της μέρας, το ενδιαφέρον του Φιξ δεν βρίσκεται σε κανένα από τα επιμέρους έργα του. Βρίσκεται στη συνύπαρξή τους. Κατοικίες. Ένα διεθνές ξενοδοχείο. Εστίαση και νέες χρήσεις. Δημόσιοι χώροι. Ένα μουσείο διεθνούς εμβέλειας. Η Κρατική Ορχήστρα. Όλα αυτά συγκροτούν κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα ακίνητο: συγκροτούν μια νέα γειτονιά. Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο η επένδυση του Φιξ συναντά το ευρύτερο αναπτυξιακό αφήγημα της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Η περιοχή δεν χρειάζεται απλώς περισσότερες επενδύσεις. Χρειάζεται επενδύσεις που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε. Για πολλά χρόνια, η δυτική είσοδος της πόλης ήταν ο χώρος μέσα από τον οποίο η Θεσσαλονίκη έφτανε στο λιμάνι, στους σιδηροδρόμους, στις αποθήκες και στις βιομηχανικές ζώνες. Ήταν ένας χώρος διέλευσης. Το Φιξ επιχειρεί να την κάνει χώρο παραμονής. Και αυτή είναι μια πολύ μεγαλύτερη αλλαγή.

Ο πολιτισμός

Ένα νέο σημείο αναφοράς

Υπάρχει, όμως, μια τρίτη παράμετρος που μπορεί να αποδειχθεί ακόμη σημαντικότερη. Το Φιξ δεν θα γίνει μόνο τόπος κατοικίας και φιλοξενίας: θα γίνει πολιτιστικός προορισμός. Στο αποκατεστημένο κτήριο Σ2, ιδιοκτησίας πλέον του υπουργείου Πολιτισμού, σχεδιάζεται να στεγαστούν το MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη και η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης. Το υπουργείο απέκτησε το κτήριο έναντι 8,232 εκατ. ευρώ, με στόχο την αποκατάσταση και επανάχρησή του. Η σημασία της μεταφοράς της Συλλογής Κωστάκη είναι δύσκολο να υπερεκτιμηθεί. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες συλλογές Ρωσικής Πρωτοπορίας διεθνώς, με έργα που καλύπτουν την καλλιτεχνική έκρηξη των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Το ίδιο το MOMUS έχει ως αποστολή τη συντήρηση, τη μελέτη, την ανάδειξη και την προβολή αυτής της κληρονομιάς. Η μεταφορά της στο Φιξ δεν είναι, επομένως, απλώς μια αλλαγή διεύθυνσης. Είναι η δημιουργία ενός νέου πολιτιστικού τοπόσημου στη Δυτική Θεσσαλονίκη. Δίπλα της, η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης αποκτά για πρώτη φορά μόνιμη έδρα και χώρους ειδικά σχεδια-

Οι πόλεις αλλάζουν όταν αλλάζει η γεωγραφία των προσδοκιών τους. Όταν μια περιοχή που θεωρούταν δευτερεύουσα αρχίζει να συγκεντρώνει κατοικία, κεφάλαια, πολιτισμό, τουρισμό και νέες χρήσεις, η αλλαγή δεν περιορίζεται στα όρια της επένδυσης. Επηρεάζει τις αξίες γης, τις επιχειρηματικές αποφάσεις, τις διαδρομές των επισκεπτών, τις επιλογές κατοικίας και, τελικά, την ίδια την εικόνα της πόλης. Το Φιξ μπορεί να λειτουργήσει ακριβώς έτσι: όχι ως ένα μεμονωμένο success story, αλλά ως σήμα ότι η Δυτική Θεσσαλονίκη μπορεί να γίνει ο επόμενος μεγάλος αστικός προορισμός της πόλης. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα ανατολικά παύουν να αναπτύσσονται: σημαίνει ότι για πρώτη φορά δημιουργείται ένας ισχυρός αντίλογος στην παραδοσιακή κατεύθυνση της ανάπτυξης. Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική αξία του Φιξ. Ένα εργοστάσιο που κάποτε παρήγαγε μπίρα μπορεί τώρα να παράγει κάτι πολύ πιο σημαντικό: μια νέα αντίληψη για το πού βρίσκεται το μέλλον της Θεσσαλονίκης. Επειδή η μεγάλη αλλαγή δεν είναι ότι η πόλη επενδύει στα δυτικά: είναι ότι, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, τα δυτικά αποκτούν λόγους για να τα κοιτάξει ολόκληρη η πόλη. ✷

Ποια πόλη θέλουμε

Η μνήμη γίνεται δημόσιος χώρος

ΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ Το μεγαλύτερο πάρκο που απέκτησε η Δυτική Θεσσαλονίκη δεν είναι απλώς μια ανάπλαση. Είναι μια ιστορική αποκατάσταση.

Ο νέος πόλος

Οι μεγάλες πόλεις δεν κρίνονται μόνον από όσα χτίζουν. Κρίνονται και από όσα αποφασίζουν να μη χτίσουν. Αυτό ίσως ακούγεται παράδοξο σε μια χώρα που για δεκαετίες ταύτισε την ανάπτυξη με το τσιμέντο. Κι όμως, οι πιο σημαντικές πολεοδομικές παρεμβάσεις της Ευρώπης τα τελευταία τριάντα χρόνια έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν προσέθεσαν περισσότερο δομημένο χώρο. Προσέθεσαν περισσότερο ελεύθερο χώρο. Η αξία του δημόσιου χώρου δεν μετριέται πλέον σε τετραγωνικά μέτρα οικοδόμησης. Μετριέται σε τετραγωνικά μέτρα που παραμένουν διαθέσιμα για όλους. Η ανάπλαση του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά εντάσσεται ακριβώς σε αυτήν τη νέα φιλοσοφία. Και ίσως, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο έργο στη Δυτική Θεσσαλονίκη, σηματοδοτεί την αλλαγή παραδείγματος.

Για να αντιληφθεί κάποιος τη σημασία του έργου, πρέπει

πρώτα να κατανοήσει την ιστορία του τόπου. Το στρατόπεδο δημιουργήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα ως οθωμανική στρατιωτική εγκατάσταση, σε μια εποχή που η Θεσσαλονίκη βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία. Μετά την απελευθέρωση της πόλης, εντάχθηκε στις υποδομές του ελληνικού στρατού και για περισσότερο από έναν αιώνα αποτέλεσε έναν κλειστό χώρο, αθέατο και απροσπέλαστο για τη μεγάλη πλειονότητα των κατοίκων. Πίσω από τους τοίχους του διατηρήθηκαν ιστορικά κτήρια, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ένα σημαντικό απόθεμα ώριμης βλάστησης. Την ίδια στιγμή, η Δυτική Θεσσαλονίκη αναπτυσσόταν ραγδαία γύρω του. Οι γειτονιές πύκνωναν, οι πολυκατοικίες πολλαπλασιάζονταν, οι ελεύθεροι χώροι λιγόστευαν. Και μέσα σ’ αυτό το πυκνοδομημένο τοπίο, εκατοντάδες στρέμματα παρέμεναν κλειστά. Η αντίφαση ήταν προφανής: μία από τις περιοχές με τη μεγαλύτερη ανάγκη για πράσινο διέθετε έναν από

Εικονογράφηση: Veridion Creative

118-119

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

τους μεγαλύτερους αδόμητους χώρους της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης. Χωρίς όμως να μπορεί να τον χρησιμοποιήσει.

Η διεκδίκηση της απόδοσης του στρατοπέδου στην πόλη δεν υπήρξε αποτέλεσμα μιας συγκυρίας. Διήρκεσε δεκαετίες. Αυτοδιοικητικοί, κάτοικοι, επιστημονικοί φορείς, κινήσεις πολιτών. Όλοι, με διαφορετικές αφετηρίες, συνέκλιναν τελικά σε μία βασική θέση: η έκταση αυτή δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί ως ακόμη ένα οικόπεδο προς αξιοποίηση. Έπρεπε να αποτελέσει δημόσιο αγαθό. Η συζήτηση δεν ήταν πάντοτε εύκολη. Όπως συμβαίνει σε σχεδόν όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές αναπλάσεις, υπήρξαν διαφορετικές προτάσεις. Περισσότερη δόμηση, λιγότερη δόμηση, εμπορικές χρήσεις, κατοικία, πολιτισμός, αθλητισμός. Η τελική κατεύθυνση, όμως, ήταν σαφής: ο δημόσιος χαρακτήρας του χώρου έπρεπε να διατηρηθεί. Και αυτό αποτελεί, ίσως, τη σημαντικότερη πολιτική επιλογή του έργου.

Σήμερα, καθώς η ανάπλαση προχωρά, αρχίζει να γίνεται αντιληπτό το πραγματικό της μέγεθος. Δεν δημιουργείται απλώς ακόμη ένα πάρκο. Δημιουργείται ένας νέος μητροπολιτικός προορισμός. Οι ιστορικοί στρατώνες αποκαθίστανται και αποκτούν νέες χρήσεις — ως χώροι πολιτισμού (με το ολοκαίνουργιο μουσείο «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις»), εκπαίδευσης, κοινωνικών δραστηριοτήτων και αναψυχής. Οι διαδρομές οργανώνονται έτσι ώστε να ενώνουν τις γειτονιές που μέχρι σήμερα χωρίζονταν από τον περίβολο του στρατοπέδου. Ο χώρος παύει να αποτελεί εμπόδιο — μετατρέπεται σε σύνδεσμο. Αυτή η αλλαγή μπορεί να φαίνεται τεχνική. Στην πραγματικότητα είναι βαθιά κοινωνική.

Υπάρχει όμως ακόμη ένα στοιχείο που καθιστά το «Παύλου Μελά» ξεχωριστή περίπτωση. Σε αντίθεση με τη Νέα Παραλία ή τη ΔΕΘ, δεν βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο. Βρίσκεται μέσα στην καθημερινότητα της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Αυτό σημαίνει ότι ο βασικός χρήστης του δεν θα είναι ο επισκέπτης: θα είναι ο κάτοικος. Η οικογένεια που θα κατεβαίνει για περίπατο το απόγευμα. Ο μαθητής που θα περνά από το πάρκο πηγαίνοντας στο σχολείο. Ο ηλικιωμένος που θα βρίσκει έναν χώρο με σκιά. Οι νέοι που θα χρησιμοποιούν τις πολιτιστικές εγκαταστάσεις. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα έργο που σχεδιάζεται πρωτίστως για την καθημερινή ζωή. Και αυτή είναι η σημαντικότερη διαφορά του.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα μεγάλα μητροπολιτικά πάρκα δεν αποτελούν μόνο περιβαλλο-

ντικές υποδομές. Αποτελούν και οικονομικές. Το Tempelhofer Feld στο Βερολίνο, το Parc de la Villette στο Παρίσι ή το Parco Dora στο Τορίνο άλλαξαν σταδιακά όχι μόνο την εικόνα των γύρω περιοχών αλλά και τις οικονομικές τους προοπτικές. Οι γειτονιές απέκτησαν μεγαλύτερη ελκυστικότητα. Νέες επιχειρήσεις εγκαταστάθηκαν. Οι αξίες γης αναπροσαρμόστηκαν. Οι δημόσιοι χώροι έγιναν καταλύτες ιδιωτικών επενδύσεων. Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύει κάποιος ότι η Δυτική Θεσσαλονίκη θα αποτελέσει εξαίρεση.

Υπάρχει, ωστόσο, ένας κίνδυνος που αξίζει να επισημανθεί. Η Ελλάδα έχει μακρά παράδοση στην κατασκευή έργων. Όχι όμως πάντοτε και στην επιτυχή διαχείρισή τους. Ένα μεγάλο πάρκο δεν ολοκληρώνεται όταν φυτευτεί το τελευταίο δέντρο. Τότε αρχίζει η πραγματική πρόκληση: η συντήρηση, η ασφάλεια, η καθαριότητα, η λειτουργία των πολιτιστικών χρήσεων, η καθημερινή παρουσία ανθρώπων. Η εμπειρία από πολλές ελληνικές πόλεις δείχνει ότι οι δημόσιοι χώροι υποβαθμίζονται όχι επειδή σχεδιάστηκαν λανθασμένα, αλλά επειδή εγκαταλείφθηκαν μετά την ολοκλήρωσή τους. Το Παύλου Μελά θα κριθεί σε βάθος χρόνου. Και η ποιότητά του θα εξαρτηθεί από τη συνέπεια με την οποία θα λειτουργήσει.

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ιστορική σύμπτωση. Για περισσότερο από έναν αιώνα, το στρατόπεδο υπήρξε ένας χώρος που όριζε τα όρια της πόλης. Σήμερα καλείται να κάνει ακριβώς το αντίθετο: να ενώσει τις γειτονιές της. Να αποτελέσει έναν κοινό τόπο. Να λειτουργήσει ως το νέο πράσινο κέντρο της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Οι μεγάλοι δημόσιοι χώροι έχουν αυτήν τη μοναδική ιδιότητα. Δεν ανήκουν σε έναν δήμο. Δεν ανήκουν σε μία γειτονιά. Ανήκουν στην πόλη. Κι όταν είναι πραγματικά επιτυχημένοι, παύουν να γίνονται αντιληπτοί ως έργα. Μετατρέπονται σε αυτονόητο κομμάτι της καθημερινότητας.

Μια αποτίμηση Η ανάπλαση του τέως στρατοπέδου «Παύλου Μελά» δεν αποτελεί μόνο μια πολεοδομική παρέμβαση. Αποτελεί μια πράξη ανακατανομής: ανακατανέμει πράσινο, ανακατανέμει δημόσιο χώρο, ανακατανέμει ποιότητα ζωής. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια πόλη που, επί πολλές δεκαετίες, αναπτύχθηκε με μεγάλες χωρικές ανισότητες. Αν το έργο ολοκληρωθεί όπως έχει σχεδιαστεί και —κυρίως— αν διατηρηθεί με την ίδια συνέπεια, τότε ίσως οι ιστορικοί του μέλλοντος να μην το περιγράφουν απλώς ως τη μετατροπή ενός στρατοπέδου σε πάρκο, αλλά ως τη στιγμή που η Δυτική Θεσσαλονίκη απέκτησε, επιτέλους, τον δημόσιο χώρο που της έλειπε για περισσότερο από έναν αιώνα. ✷

Οι πόλεις δεν μεγαλώνουν μόνο χτίζοντας. Μεγαλώνουν και όταν αποφασίζουν να αφήσουν χώρο. Το τέως στρατόπεδο «Παύλου Μελά» μετατρέπεται από κλειστό όριο σε ανοιχτό κοινό τόπο: ένα νέο, πράσινο κέντρο για τη Δυτική Θεσσαλονίκη, όπου η ανάπτυξη δεν μετριέται σε τσιμέντο, αλλά σε ποιότητα ζωής.

Η πόλη ξαναδιαβάζει την ιστορία της

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ Ένα κτήριο που δεν θα αλλάξει μόνο το τοπίο της δυτικής εισόδου — θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Θεσσαλονίκη αφηγείται την ιστορία της.

διαθέτει ένα σημείο όπου συμπυκνώνεται η σχέση της με το παρελθόν. Στο Βερολίνο είναι το πάλαι ποτέ τείχος. Στη Βαρσοβία η περιοχή του γκέτο. Στη Δρέσδη η Φράουενκίρχε. Στη Χιροσίμα το Πάρκο Ειρήνης. Δεν πρόκειται απλώς για μνημεία. Πρόκειται για τόπους όπου μια κοινωνία επιλέγει να «συνομιλεί» με τις πιο δύσκολες στιγμές της ιστορίας της. Για πολύ μεγάλο διάστημα, η Θεσσαλονίκη δεν διέθετε έναν τέτοιο τόπο αντίστοιχης εμβέλειας. Και αυτή η απουσία ήταν παράδοξη, επειδή ελάχιστες ευρωπαϊκές πόλεις ταυτίστηκαν τόσο βαθιά με την ιστορία του εβραϊσμού όσο η Θεσσαλονίκη.

Για περισσότερους από τέσσερις αιώνες, η εβραϊκή κοινότητα δεν αποτελούσε απλώς μία από τις κοινότητες της πόλης. Ήταν αναπόσπαστο τμήμα της ταυτότητάς της. Μετά την άφιξη των Σεφαραδιτών από την ιβηρική χερσόνησο, στα τέλη του 15ου αιώνα, η Θεσσαλονίκη εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα εβραϊκά κέντρα του κόσμου. Δεν ήταν τυχαίο ότι οι ευρωπαίοι περιηγητές την αποκαλούσαν συχνά «Μητέρα του Ισραήλ» ή «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων». Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Εβραίοι αποτελούσαν τη μεγαλύτερη πληθυσμιακή ομάδα της πόλης. Η γλώσσα Λαντίνο ακουγόταν καθημερινά στις αγορές. Οι συναγωγές αποτελούσαν αναπόσπαστο στοιχείο του αστικού τοπίου. Το λιμάνι, το εμπόριο, η βιοτεχνία, η τραπεζική δραστηριότητα, οι εκδόσεις, ακόμη και η μουσική ζωή της Θεσσαλονίκης έφεραν έντονα το αποτύπωμα αυτής της κοινότητας. Δεν υπήρχε μια «εβραϊκή Θεσσαλονίκη» και μια «άλλη Θεσσαλονίκη». Υπήρχε μία πόλη. Πολυπολιτισμική, πολυγλωσσική, εξωστρεφής.

Ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος διέκοψε βίαια αυτήν τη συνέχεια. Από τον Μάρτιο ώς τον Αύγουστο του 1943, σχεδόν ολόκληρη η εβραϊκή κοινότητα εκτοπίστηκε στα στρατόπεδα εξόντωσης. Περισσότεροι από 46.000 άνθρωποι αναχώρησαν με δεκαεννέα σιδηροδρομικές αποστολές από τον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης προς το Άουσβιτς-Μπίρκεναου και άλλα στρατόπεδα. Ελάχιστοι επέστρεψαν. Η πόλη δεν έχασε μόνον ένα με-

γάλο μέρος του πληθυσμού της. Έχασε ένα θεμελιώδες κομμάτι της ιστορικής της ταυτότητας. Η απώλεια αυτή δεν αποτυπώνεται μόνο στους αριθμούς. Αποτυπώνεται στη σιωπή. Στις συναγωγές που δεν λειτούργησαν ξανά. Στα καταστήματα που δεν άνοιξαν ποτέ. Στις οικογένειες που εξαφανίστηκαν. Στις γλώσσες που έπαψαν να ακούγονται στους δρόμους.

Επί πολλές δεκαετίες, η Θεσσαλονίκη δυσκολεύτηκε να ενσωματώσει αυτήν την απώλεια στη δημόσια αφήγησή της. Δεν ήταν η μόνη ευρωπαϊκή πόλη: σχεδόν ολόκληρη η Ευρώπη χρειάστηκε χρόνο για να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια το τραύμα του Ολοκαυτώματος. Στη Θεσσαλονίκη όμως η πρόκληση ήταν ακόμη μεγαλύτερη, επειδή δεν επρόκειτο για μια μειονότητα που ζούσε στο περιθώριο της πόλης. Επρόκειτο για μια κοινότητα που υπήρξε επί αιώνες στο κέντρο της. Η απουσία της άλλαξε οριστικά τη φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης. Και αυτή η αλλαγή δεν μπορούσε να αποτυπωθεί μόνο με μια αναμνηστική πλάκα ή ένα μνημείο. Χρειαζόταν έναν θεσμό.

Αυτόν τον ρόλο φιλοδοξεί να αναλάβει το Μουσείο Ολοκαυτώματος της Ελλάδας. Η επιλογή της θέσης του διαθέτει ισχυρό συμβολισμό: το μουσείο ανεγείρεται δίπλα στον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό, απ’ όπου ξεκινούσαν οι συρμοί που μετέφεραν τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης στα στρατόπεδα θανάτου. Ο επισκέπτης δεν θα προσεγγίζει ένα αφηρημένο ιστορικό γεγονός. Θα βρίσκεται στον ίδιο τόπο όπου άρχισε η τελευταία διαδρομή χιλιάδων ανθρώπων. Εδώ, η γεωγραφία αποκτά ηθική διάσταση.

Η σημασία του μουσείου, ωστόσο, υπερβαίνει τη μνήμη. Πρόκειται για ένα έργο που επηρεάζει ταυτόχρονα την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τη διεθνή εικόνα της πόλης και την ίδια τη δυτική είσοδο. Οι σύγχρονοι μουσειακοί οργανισμοί αυτού του τύπου δεν λειτουργούν μόνον ως χώροι έκθεσης. Λειτουργούν ως ερευνητικά κέντρα, ως εκπαιδευτικοί οργανισμοί, ως τόποι δημόσιου διαλόγου, ως χώροι διεθνών συνεργασιών. Το μουσείο της Θεσσαλονίκης έχει όλες τις προϋποθέσεις ώστε να ενταχθεί σε αυτό το διεθνές δίκτυο. Και αυτό θα επηρεάσει συνολικά τον πολιτιστικό χάρτη της πόλης.

Εικόνα: The Holocaust Museum of Greece

Ο νέος πόλος

120-121

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Κάθε μεγάλη πόλη

Υπάρχουν πόλεις που θυμούνται την ιστορία τους με μνημεία. Η Θεσσαλονίκη καλείται να την ξαναδιαβάσει μέσα από ένα μουσείο, στον ίδιο τόπο απ’ όπου χιλιάδες άνθρωποι ξεκίνησαν το τελευταίο τους ταξίδι. Το Μουσείο Ολοκαυτώματος δεν θα είναι απλώς ένας χώρος μνήμης. Μπορεί να γίνει ένας νέος τρόπος ώστε η πόλη να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό της.

Υπάρχει όμως ακόμη μία διάσταση, καθαρά πολεοδομική. Τα μεγάλα μουσεία αλλάζουν τις περιοχές όπου εγκαθίστανται. Το Γκούγκενχάιμ στο Μπιλμπάο είναι το πιο γνωστό παράδειγμα — αλλά όχι το μοναδικό. Το Εβραϊκό Μουσείο στο Βερολίνο, το Μουσείο POLIN στη Βαρσοβία ή το Imperial War Museum North στο Μάντσεστερ λειτούργησαν ως καταλύτες ευρύτερων αστικών μετασχηματισμών. Δεν αναβάθμισαν μόνο τον πολιτισμό: αναβάθμισαν ολόκληρες συνοικίες. Η περιοχή του παλαιού σιδηροδρομικού σταθμού διαθέτει αντίστοιχες δυνατότητες. Δεν θα μετατραπεί σε τουριστικό θεματικό πάρκο. Μπορεί όμως να εξελιχθεί σε έναν νέο πολιτιστικό πυρήνα που θα συνδέεται οργανικά με το λιμάνι, τον Α’ προβλήτα, το MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας, το MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, το Μουσείο Κινηματογράφου και το ιστορικό κέντρο.

Αυτό οδηγεί σε μια ευρύτερη διαπίστωση. Η Θεσσαλονίκη πρόβαλλε επί δεκαετίες κυρίως τη βυζαντινή και την αρχαιοελληνική της κληρονομιά. Δικαίως, καθώς αποτελούν ανεκτίμητα στοιχεία της ταυτότητάς της. Όμως, η ιστορία της πόλης είναι πολύ ευρύτερη. Είναι, επίσης, οθωμανική. Είναι εβραϊκή. Είναι βαλκανική. Είναι προσφυγική. Είναι βιομηχανική. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις δεν ισχυροποιούν την ταυτότητά τους επιλέγοντας μόνο μία αφήγηση. Την ισχυροποιούν, όταν παρουσιάζουν όλες τις ιστορίες που τις δια-

μόρφωσαν. Το Μουσείο Ολοκαυτώματος αποτελεί ένα καθοριστικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση.

Υπάρχει μια μελλοντική εικόνα που, ίσως, περιγράφει καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη τη σημασία αυτού του έργου. Ένας μαθητής από τη Θεσσαλονίκη επισκέπτεται το μουσείο. Μαθαίνει ότι, στον ίδιο δρόμο όπου περπατά καθημερινά, ζούσαν άνθρωποι που μιλούσαν Λαντίνο. Ότι τα κτήρια που προσπερνά είχαν άλλες χρήσεις. Ότι η πόλη που θεωρεί δεδομένη υπήρξε κάποτε διαφορετική. Και ότι η ιστορία δεν είναι κάτι που συνέβη κάπου αλλού. Συνέβη εδώ. Η στιγμή αυτή έχει μεγαλύτερη αξία από οποιοδήποτε αρχιτεκτονικό σχέδιο. Επειδή τότε το μουσείο παύει να είναι ένα κτήριο: γίνεται εργαλείο αυτογνωσίας.

Μια αποτίμηση Οι πόλεις ωριμάζουν, όταν αποκτούν το θάρρος να αφηγηθούν ολόκληρη την ιστορία τους. Όχι μόνο τις στιγμές δόξας, αλλά και τις στιγμές απώλειας. Το Μουσείο Ολοκαυτώματος της Ελλάδας δεν προστίθεται απλώς στον κατάλογο των σημαντικών πολιτιστικών έργων της Θεσσαλονίκης. Προσθέτει ένα κεφάλαιο που έλειπε από τη δημόσια αφήγηση της πόλης. Και ίσως, σε βάθος χρόνου, αυτή να αποδειχθεί η σημαντικότερη συμβολή του. Δεν θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν οι επισκέπτες τη Θεσσαλονίκη: θα αλλάξει όμως, έστω και λίγο, τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η Θεσσαλονίκη βλέπει τον εαυτό της. ✷

Μετακίνηση 122-123

#4 Η ΘΕΣΣΑ ΕΠΕΝΔΥΕ ΣΤΙΣ ΣΥΝ

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

ΑΛΟΝΙΚΗ ΕΙ ΝΔΕΣΕΙΣ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΕΝΑ ΝΕΟ ΤΟΠΙΟ ΣΕ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ Το FlyOver, οι οδικοί άξονες και η νέα γεωγραφία των μετακινήσεων.

Υπάρχει μια παλιά διαπίστωση στην πολεοδομία: ουδεμία μεγάλη πόλη λύνει το κυκλοφοριακό της πρόβλημα απλώς με περισσότερους δρόμους. Η φράση αυτή επιβεβαιώνεται διαρκώς — από το Λος Άντζελες μέχρι το Λονδίνο και από το Παρίσι μέχρι την Αθήνα. Κάθε νέα οδική αρτηρία αποσυμφορεί ένα τμήμα του δικτύου. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, δημιουργεί και νέα ζήτηση. Οι συγκοινωνιολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «επαγόμενη κυκλοφορία» («induced demand»). Με απλά λόγια, όσο περισσότερη χωρητικότητα δημιουργείται τόσο περισσότεροι οδηγοί επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν το αυτοκίνητο. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δρόμοι είναι άχρηστοι. Σημαίνει ότι δεν αρκούν μόνοι τους. Η εμπειρία όλων των σύγχρονων μητροπόλεων δείχνει ότι οι επιτυχημένες πόλεις δεν επιλέγουν ανάμεσα σε οδικά έργα και μέσα σταθερής τροχιάς. Τα συνδυάζουν. Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται σήμερα ακριβώς σε αυτό το σημείο. Για πρώτη φορά αποκτά ταυτόχρονα ένα σύγχρονο μετρό και έναν νέο μεγάλο οδικό άξονα. Το ζητούμενο δεν είναι ποιο από τα δύο είναι σημαντικότερο. Το ζητούμενο

είναι πώς θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά.

Η περιφερειακή έφτασε στα όριά της Όταν ολοκληρώθηκε η εσωτερική περιφερειακή οδός, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα συγκοινωνιακά έργα που γνώρισε ποτέ η Θεσσαλονίκη. Για πρώτη φορά, η διαμπερής κυκλοφορία μπορούσε να παρακάμπτει το ιστορικό κέντρο. Η πόλη απέκτησε έναν ταχύ οδικό δακτύλιο που εξυπηρετούσε τόσο τις καθημερινές μετακινήσεις όσο και τις υπεραστικές συνδέσεις. Για αρκετά χρόνια, το έργο ανταποκρίθηκε στον ρόλο του. Στη συνέχεια όμως η ίδια η επιτυχία του δημιούργησε το πρόβλημα. Η Θεσσαλονίκη μεγάλωσε, τα προάστια επεκτάθηκαν και η χρήση του αυτοκινήτου αυξήθηκε. Η περιφερειακή άρχισε να λειτουργεί όχι μόνον ως παρακαμπτήριος άξονας, αλλά και ως βασικός αστικός δρόμος. Ένας δρόμος σχεδιασμένος για μικρότερους κυκλοφοριακούς φόρτους κλήθηκε να εξυπηρετήσει μια μητροπολιτική περιοχή πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που υπήρχε όταν σχεδιάστηκε. Κάπως

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Μετακίνηση

124-125

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Όταν αλλάζουν οι δρόμοι, αλλάζει η πόλη

Οι πόλεις δεν κερδίζουν την κυκλοφορία χτίζοντας απλώς περισσότερους δρόμους. Κερδίζουν όταν κάθε μέσο κάνει σωστά τη δουλειά του. Στη Θεσσαλονίκη, το μετρό και το FlyOver δεν είναι αντίπαλοι — είναι δύο κομμάτια του ίδιου παζλ. Το πραγματικό στοίχημα αρχίζει όταν η πόλη πάψει να τα βλέπει ως ξεχωριστά έργα.

Ποια πόλη θέλουμε

126-127

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

Το FlyOver Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε η ιδέα του FlyOver. Πρόκειται για ένα έργο που δεν δημιουργεί έναν νέο αυτοκινητόδρομο σε διαφορετική χάραξη, αλλά αναβαθμίζει τον υφιστάμενο διάδρομο με την κατασκευή μιας υπερυψωμένης, ταχείας αρτηρίας σε τμήμα της περιφερειακής οδού, προσθέτοντας νέα κυκλοφοριακή ικανότητα εκεί όπου παρατηρούνται οι μεγαλύτερες πιέσεις. Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αντί να αναζητηθεί ένας εντελώς νέος διάδρομος, επιχειρείται η αξιοποίηση ενός υφιστάμενου συγκοινωνιακού άξονα, περιορίζοντας —στο μέτρο του δυνατού— τις νέες επεμβάσεις στον αστικό ιστό. Το έργο είναι σύνθετο τεχνικά, καθώς εκτελείται πάνω σε έναν δρόμο που εξακολουθεί να λειτουργεί καθημερινά, εξυπηρετώντας δεκάδες χιλιάδες οχήματα. Αυτό εξηγεί και τις σημαντικές κυκλοφοριακές επιβαρύνσεις που καταγράφονται κατά τη διάρκεια της κατασκευής.

Η δημόσια συζήτηση γύρω από το FlyOver υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Υποστηρικτές και επικριτές διατύπωσαν ισχυρά επιχειρήματα. Οι πρώτοι υπογράμμισαν την ανάγκη αύξησης της χωρητικότητας της περιφερειακής και τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας. Οι δεύτεροι επισήμαναν ότι καμία πόλη δεν μπορεί να επιλύσει μακροπρόθεσμα το κυκλοφοριακό της επενδύοντας αποκλειστικά σε περισσότερες λωρίδες κυκλοφορίας. Η πραγματικότητα είναι ότι και οι δύο προσεγγίσεις περιέχουν στοιχεία αλήθειας. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι οδικές υποδομές παραμένουν αναγκαίες, ιδιαίτερα σε πόλεις που στερούνται ολοκληρωμένου δικτύου μέσων σταθερής τροχιάς. Ταυτόχρονα όμως δείχνει ότι η αποτελεσματικότητά τους μεγιστοποιείται μόνον όταν λειτουργούν παράλληλα με ισχυρές δημόσιες συγκοινωνίες. Αυτό ακριβώς είναι το στοίχημα της Θεσσαλονίκης.

Μετακίνηση

Δεν είναι αντίπαλος του μετρό Στον δημόσιο διάλογο διαμορφώθηκε συχνά η εντύπωση ότι το FlyOver και το μετρό εκπροσωπούν δύο διαφορετικές φιλοσοφίες. Στην πραγματικότητα, εξυπηρετούν διαφορετικές ανάγκες. Το μετρό απευθύνεται κυρίως στις καθημερινές αστικές μετακινήσεις μέσα στον πυρήνα της πόλης. Η περιφερειακή εξυπηρετεί μετακινήσεις που δύσκολα μπορούν να πραγματοποιηθούν με μέσα σταθερής τροχιάς: διαμπερή κυκλοφορία, εμπορευματικές μεταφορές, συνδέσεις με βιομηχανικές περιοχές, πρόσβαση σε νοσοκομεία, μετακινήσεις από και προς την ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή. Το ζητούμενο δεν είναι να αντικαταστήσει το ένα το άλλο. Είναι καθένα

τους να περιορίσει εκείνο το τμήμα της κυκλοφορίας που μπορεί πραγματικά να εξυπηρετήσει. Αν περισσότεροι κάτοικοι χρησιμοποιούν το μετρό για τις καθημερινές μετακινήσεις προς το κέντρο, η περιφερειακή θα μπορεί να εξυπηρετεί αποτελεσματικότερα εκείνες τις διαδρομές για τις οποίες το αυτοκίνητο παραμένει αναγκαίο. Αυτός είναι ο μηχανισμός που εφαρμόζουν οι περισσότερες ευρωπαϊκές μητροπόλεις.

Το πραγματικό ζητούμενο Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο ερώτημα. Θα αλλάξει το FlyOver την εικόνα της Θεσσαλονίκης; Η απάντηση είναι «πιθανότατα, όχι». Τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που το έκαναν η Νέα Παραλία ή το μετρό. Οι μεγάλες οδικές υποδομές σπάνια αλλάζουν την ταυτότητα μιας πόλης. Αλλάζουν όμως την αποτελεσματικότητά της. Μειώνουν το κόστος των μετακινήσεων. Αυξάνουν την αξιοπιστία των διαδρομών. Βελτιώνουν την προσβασιμότητα. Και αυτές οι αλλαγές έχουν σημαντικές οικονομικές συνέπειες, ακόμη κι αν δεν είναι άμεσα ορατές στον κάτοικο. Η ανταγωνιστικότητα μιας μητρόπολης δεν εξαρτάται μόνον από τις εμβληματικές αναπλάσεις της. Εξαρτάται και από το εάν οι άνθρωποι και τα αγαθά μπορούν να μετακινηθούν αποτελεσματικά.

Η επόμενη ημέρα Το μεγαλύτερο ερώτημα δεν αφορά στο ίδιο το έργο. Αφορά σε όσα θα ακολουθήσουν μετά την ολοκλήρωσή του. Θα καταφέρει η Θεσσαλονίκη να αξιοποιήσει τη λειτουργία του μετρό, ώστε να περιορίσει τη χρήση του αυτοκινήτου στις μετακινήσεις προς το κέντρο; Θα ενισχυθούν οι μετεπιβιβάσεις; Θα δημιουργηθούν περισσότερες εγκαταστάσεις στάθμευσης στις παρυφές της πόλης; Θα βελτιωθεί η σύνδεση με τα λεωφορεία; Θα αναπτυχθούν περισσότεροι ποδηλατικοί άξονες; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα καθορίσουν αν το FlyOver θα λειτουργήσει ως μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής κινητικότητας ή ως μια μεμονωμένη οδική παρέμβαση.

Μια αποτίμηση Οι πόλεις του 21ου αιώνα δεν κερδίζουν τον χρόνο των πολιτών τους με ένα μόνο μέσο μεταφοράς. Τον κερδίζουν όταν δημιουργούν ένα σύστημα. Ένα σύστημα όπου το μετρό, ο σιδηρόδρομος, τα λεωφορεία, οι οδικοί άξονες, το ποδήλατο και ο πεζός δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Συνεργάζονται. Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται σήμερα πιο κοντά από ποτέ σε αυτόν τον στόχο. Όχι επειδή έχει λύσει όλα τα προβλήματά της, αλλά επειδή, για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, οι μεγάλες υποδομές της παύουν να σχεδιάζονται αποσπασματικά. Αρχίζουν να αντιμετωπίζονται ως τμήματα του ίδιου παζλ. Και αυτή η αλλαγή νοοτροπίας μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από οποιοδήποτε μεμονωμένο έργο. ✷

Εικονογράφηση: Veridion Creative

έτσι, οι καθημερινές καθυστερήσεις έγιναν μέρος της κανονικότητας.

Κάθε πόλη ανακαλύπτει κάποια στιγμή ότι ο δρόμος που έφτιαξε για να επιλύσει το πρόβλημα της κίνησης μπορεί να γίνει ο δρόμος που θα γεμίσει ξανά. Η Θεσσαλονίκη έχει μπροστά της μια διαφορετική ευκαιρία: FlyOver για όσους δεν μπορούν να εγκαταλείψουν το αυτοκίνητο, μετρό για όσους μπορούν. Η λύση δεν είναι περισσότερη άσφαλτος: είναι καλύτερη κινητικότητα.

Το δίκτυο που κάνει την πόλη μητρόπολη

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ, ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΣ

Μετακίνηση

Εικονογράφηση: Veridion Creative

128

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η Θεσσαλονίκη δεν μπορεί να γίνει μητρόπολη, αν οι πύλες της δεν λειτουργούν ως ενιαίο σύστημα.

Οι μεγάλες πόλεις αναγνωρίζονται συχνά από τα μνημεία τους. Οι μεγάλες μητροπόλεις, όμως, αναγνωρίζονται από τις υποδομές τους. Δεν αρκεί να διαθέτουν ένα μεγάλο αεροδρόμιο ή ένα ισχυρό λιμάνι ή έναν σύγχρονο σιδηροδρομικό σταθμό. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν όλα αυτά επικοινωνούν μεταξύ τους. Στη σύγχρονη οικονομία, η ανταγωνιστικότητα δεν παράγεται από μεμονωμένα έργα. Παράγεται από δίκτυα. Και τα δίκτυα είναι τόσο ισχυρά όσο η σύνδεση των επιμέρους κόμβων τους. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο

στοίχημα της Θεσσαλονίκης για την επόμενη δεκαετία.

Για πολλά χρόνια, η πόλη διέθετε όλες τις βασικές πύλες εισόδου. Ένα διεθνές αεροδρόμιο, ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου, έναν σιδηροδρομικό σταθμό με διεθνείς συνδέσεις. Το πρόβλημα δεν ήταν η ύπαρξή τους: ήταν ότι λειτουργούσαν σχεδόν ανεξάρτητα. Ο επιβάτης που έφθανε αεροπορικώς έπρεπε να συνεχίσει το ταξίδι του σχεδόν αποκλειστικά οδικώς. Το εμπόρευμα που έφθανε στο λιμάνι δεν

Ο Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός της Θεσσαλονίκης δεν χρειάζεται απλώς μια καλύτερη πρόσοψη. Χρειάζεται να γίνει ξανά αυτό που υπήρξε κάποτε: η πύλη της Θεσσαλονίκης προς τον κόσμο. Η προτεινόμενη ανάπλαση έχει ακριβώς αυτήν τη φιλοδοξία: να μετατρέψει έναν σταθμό διέλευσης σε πραγματικό μητροπολιτικό κόμβο, όπου η πόλη συναντά το δίκτυο.

the

City mag

Με άνοδο 7,6% τον Ιούλιο και περισσότερους από 4,6 εκατ. επιβάτες στο επτάμηνο, το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» ενισχύει τη θέση του ως βασικής πύλης της Βόρειας Ελλάδας. Ταυτόχρονα, θετική πορεία καταγράφει συνολικά το δίκτυο των δεκατεσσάρων περιφερειακών αεροδρομίων υπό τη διαχείριση της Fraport Greece.

Φωτογραφία: Fraport Greece

directory

Αεροπορική κίνηση στο επτάμηνο Η Θεσσαλονίκη σε τροχιά απογείωσης

Κινητήρια δύναμη της αύξησης του αριθμού όλων όσοι ταξίδεψαν μέσω του αεροδρομίου Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» υπήρξε η διεθνής κίνηση, η οποία ενισχύθηκε κατά 8,1%, φτάνοντας τους 692.270 επιβάτες. Ανοδικά κινήθηκαν και οι αφίξεις εσωτερικού, με 258.156 επιβάτες και αύξηση 6,3%. Η επίδοση αυτή επιβεβαιώνει τον διπλό ρόλο του αεροδρομίου: αποτελεί την κύρια αεροπορική είσοδο για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως κέντρο που συνδέει την περιοχή με ένα ολοένα ευρύτερο δίκτυο ελληνικών και διεθνών προορισμών.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Θεσσαλονίκη διευρύνει την ακτινοβολία της ως τουριστικού, επιχειρηματικού και συνεδριακού προορισμού, η κίνηση στο αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» αποτυπώνει με σαφήνεια τη νέα δυναμική της πόλης. Τον Ιούλιο του 2026 διακινήθηκαν 950.426 επιβάτες, περίπου 67.000 περισσότεροι από τον αντίστοιχο μήνα του 2025, σημειώνοντας αύξηση 7,6%. Κινητήρια δύναμη υπήρξε η διεθνής κίνηση, η οποία ενισχύθηκε κατά 8,1%, φτάνοντας τους 692.270 επιβάτες. Ανοδικά κινήθηκαν και οι αφίξεις εσωτερικού, με 258.156 επιβάτες και αύξηση 6,3%. Η επίδοση αυτή επιβεβαιώνει τον διπλό ρόλο του αεροδρομίου: αποτελεί την κύρια αεροπορική είσοδο για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως κόμβος που συνδέει την περιοχή με ένα ολοένα ευρύτερο δίκτυο ελληνικών και διεθνών προορισμών. Η θετική πορεία δεν περιορίζεται στην κορύφωση της θερινής περιόδου. Από τον Ιανουάριο έως και τον Ιούλιο, το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» υποδέχθηκε 4.607.052 επιβάτες, έναντι 4.370.508 στο αντίστοιχο διάστημα του 2025, καταγράφοντας άνοδο 5,4%. Η διεθνής κίνηση ξεπέρασε τα 3,1 εκατ. επιβάτες (αυξημένη κατά 5,7%), ενώ η κίνηση εσωτερικού πλησίασε το 1,5 εκατ. (με άνοδο 4,8%). Στο ίδιο διάστημα πραγματοποιήθηκαν 35.813 πτήσεις, αριθμός επίσης αυξημένος κατά 5,4%. Το αποτύπωμα της Θεσσαλονίκης είναι ιδιαίτερα ισχυρό και μέσα στο συνολικό δίκτυο της Fraport Greece. Περισσότεροι από έναν στους πέντε επιβάτες που διακινήθηκαν από τα 14 περιφερεια-

κά αεροδρόμια στο επτάμηνο πέρασε από το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία», το οποίο κατέγραψε τη μεγαλύτερη συνολική επιβατική κίνηση του δικτύου.

Ανοδική πορεία

Η εικόνα παρουσιάζεται θετική και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Τον Ιούλιο, τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια που διαχειρίζεται η Fraport Greece εξυπηρέτησαν συνολικά 6,9 εκατ. επιβάτες, σημειώνοντας αύξηση 5,4% συγκριτικά με τον Ιούλιο του 2025. Σε απόλυτους αριθμούς, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 353.000 επιπλέον ταξιδιώτες μέσα σε έναν μήνα. Η άνοδος προήλθε κυρίως από τη διεθνή κίνηση, η οποία αυξήθηκε κατά 5,2% και έφτασε σχεδόν τα 6 εκατ. επιβάτες, καλύπτοντας το 86% της συνολικής κίνησης. Πρώτη αγορά παρέμεινε το Ηνωμένο Βασίλειο με 1,43 εκατ. επιβάτες και ακολούθησαν η Γερμανία, η Ιταλία και η Πολωνία. Αξιοσημείωτη ήταν και η επιστροφή της ισραηλινής αγοράς στα συνήθη θερινά επίπεδα, με αύξηση 28,5%. Ισχυρές επιδόσεις κατέγραψαν τον Ιούλιο η Ρόδος και η Κέρκυρα, με αύξηση 5,5% και 7% αντίστοιχα, καθώς και τα Χανιά, η Μύκονος, η Κεφαλονιά, η Σκιάθος και το Άκτιο. Σε επίπεδο επταμήνου, τα 14 αεροδρόμια εξυπηρέτησαν 20,57 εκατ. επιβάτες, έναντι 19,52 εκατ. το 2025, σημειώνοντας άνοδο 5,4%. Από την έναρξη της παραχώρησης έχουν πλέον υποδεχθεί συνολικά περίπου 272 εκατ. επιβάτες, αποτυπώνοντας τον ζωτικό ρόλο των περιφερειακών αεροδρομίων στον ελληνικό τουρισμό και στις διεθνείς συνδέσεις της χώρας. ✷

Ποια πόλη θέλουμε

Μετακίνηση

130-131

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

είχε πάντοτε στη διάθεσή του τις σιδηροδρομικές συνδέσεις που απαιτούσε η σύγχρονη εφοδιαστική αλυσίδα. Και οι μεταφορές οργανώνονταν περισσότερο ως παράλληλα συστήματα παρά ως ένα ενιαίο δίκτυο.

Η εικόνα αυτή αρχίζει σταδιακά να μεταβάλλεται. Η ολοκλήρωση του νέου αεροσταθμού και της επέκτασης του διαδρόμου προσαπογειώσεων στο αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» αύξησε σημαντικά τις δυνατότητες εξυπηρέτησης μεγαλύτερων αεροσκαφών και περισσότερων επιβατών. Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη νέων διεθνών αεροπορικών συνδέσεων ενίσχυσε τον ρόλο της Θεσσαλονίκης ως πύλης της Βόρειας Ελλάδας και των Βαλκανίων. Όμως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσοι επιβάτες φτάνουν. Είναι πόσο εύκολα μπορούν να συνεχίσουν το ταξίδι τους. Εδώ βρίσκεται ακόμη μία σημαντική εκκρεμότητα: σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές μητροπόλεις, το αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης δεν διαθέτει ακόμη σύνδεση με μέσο σταθερής τροχιάς. Η μελλοντική επέκταση του μετρό (ή όποια άλλη μορφή σιδηροδρομικής σύνδεσης) προς το αεροδρόμιο εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγική ανάγκη και όχι απλώς συγκοινωνιακή διευκόλυνση.

Το ίδιο ισχύει και για τον σιδηρόδρομο. Η Θεσσαλονίκη υπήρξε ιστορικά μία από τις σημαντικότερες σιδηροδρομικές πύλες των Βαλκανίων. Οι γραμμές προς το Βελιγράδι, τα Σκόπια, τη Σόφια και την Κεντρική Ευρώπη καθόρισαν την οικονομική της ανάπτυξη ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Σήμερα όμως ο διεθνής σιδηρόδρομος βρίσκεται σε περίοδο ανασυγκρότησης. Οι επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των βασικών αξόνων, η βελτίωση των ηλεκτροκίνητων γραμμών και η ενίσχυση των εμπορευματικών μεταφορών μπορούν να επαναφέρουν τη Θεσσαλονίκη σε έναν ρόλο που ιστορικά γνωρίζει καλά. Όχι απλώς ως τελικό προορισμό, αλλά ως κόμβο. Και οι κόμβοι είναι εκείνοι που δημιουργούν τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.

Η έννοια του κόμβου δεν αφορά μόνο στις μεταφορές. Αφορά και στην οικονομία. Οι επιχειρήσεις επιλέγουν ολοένα συχνότερα περιοχές όπου μπορούν να συνδυάσουν διαφορετικά μέσα μεταφοράς. Η δυνατότητα μεταφοράς ενός εμπορευματοκιβωτίου από το πλοίο στον σιδηρόδρομο και από εκεί στον αυτοκινητόδρομο με τον μικρότερο δυνατό χρόνο αποτελεί σήμερα καθοριστικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας. Αυτό εξηγεί γιατί οι μεγαλύτερες επενδύσεις στη διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα πραγματοποιούνται σχεδόν πάντοτε γύρω από τέτοιους πολυτροπικούς κόμβους.

Η Θεσσαλονίκη διαθέτει τις προϋποθέσεις για να εξελιχθεί σε έναν από αυτούς. Η πρόκληση είναι να τις αξιοποιήσει.

Υπάρχει και μια δεύτερη, λιγότερο προφανής διάσταση. Οι καλές συνδέσεις δεν εξυπηρετούν μόνο την οικονομία. Επηρεάζουν και την ποιότητα ζωής. Μια πόλη που συνδέεται εύκολα με το αεροδρόμιο, το λιμάνι και το εθνικό σιδηροδρομικό δίκτυο γίνεται ελκυστικότερη για επενδύσεις, συνέδρια, πανεπιστημιακές συνεργασίες, τουρισμό και πολιτιστικές διοργανώσεις. Η προσβασιμότητα δεν αποτελεί πλέον απλώς τεχνικό χαρακτηριστικό: αποτελεί στοιχείο της ταυτότητας μιας σύγχρονης μητρόπολης.

Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που λίγες πόλεις της περιοχής μπορούν να διεκδικήσουν. Μέσα σε μικρή ακτίνα συνυπάρχουν ένα διεθνές αεροδρόμιο, ένα μεγάλο εμπορικό λιμάνι, ο βασικός σιδηροδρομικός άξονας της χώρας, οι δύο σημαντικότεροι ελληνικοί αυτοκινητόδρομοι (η ΠΑΘΕ και η Εγνατία Οδός) και ένα νέο δίκτυο μετρό. Ελάχιστες πόλεις στα Βαλκάνια διαθέτουν αντίστοιχη συγκέντρωση υποδομών. Το πλεονέκτημα αυτό, όμως, δεν είναι αυτονόητο. Πρέπει να μετατραπεί σε στρατηγική.

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση που κάνουν συχνά οι οικονομικοί γεωγράφοι. Οι πόλεις δεν ανταγωνίζονται πλέον μόνο με τις γειτονικές τους πόλεις. Ανταγωνίζονται με ολόκληρα μητροπολιτικά συστήματα. Στη λογική αυτή, η Θεσσαλονίκη δεν συγκρίνεται μόνο με τη Σόφια ή το Βελιγράδι. Συγκρίνεται με την ικανότητα που έχουν αυτές οι πόλεις να συνδέουν τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, τα πανεπιστήμια, τα επιχειρηματικά τους πάρκα και τα δίκτυα μεταφορών σε ένα ενιαίο σύστημα. Εκεί θα κριθεί και η επόμενη φάση της ανάπτυξής της.

Μια αποτίμηση Η Θεσσαλονίκη ολοκληρώνει σταδιακά έναν κύκλο μεγάλων υποδομών που είχε καθυστερήσει για δεκαετίες. Το επόμενο βήμα δεν είναι απαραίτητα να κατασκευάσει περισσότερα έργα. Είναι να κάνει τα υπάρχοντα έργα να συνεργάζονται. Να μπορεί ο επιβάτης να περνά εύκολα από το αεροδρόμιο στο μετρό. Το εμπόρευμα από το λιμάνι στον σιδηρόδρομο. Ο επισκέπτης από το τρένο στον πολιτιστικό πυρήνα της πόλης. Οι μεγάλες μητροπόλεις δεν λειτουργούν ως άθροισμα υποδομών. Λειτουργούν ως οικοσύστημα. Κι αν υπάρχει μία πρόκληση που θα καθορίσει τη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του 2030, είναι ακριβώς αυτή: να μετατρέψει τα μεγάλα έργα της σε ένα ενιαίο, λειτουργικό και ανταγωνιστικό δίκτυο. ✷

Το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης «Μακεδονία» δεν είναι πια απλώς το αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης. Εξελίσσεται σε μια σύγχρονη πύλη για ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Ο νέος αεροσταθμός, οι αναβαθμισμένες υποδομές και οι περισσότερες διεθνείς συνδέσεις αυξάνουν τη δυναμική του. Το επόμενο στοίχημα είναι να συνδεθεί καλύτερα με την πόλη, ώστε η πύλη να γίνει πραγματικός κόμβος.

Το νέο downtown 132-133

#5 Η ΔΕΘ ΚΑ Η ΕΠΑΝΕ ΤΟΥ ΚΕΝ

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΑΙ ΕΚΚΙΝΗΣΗ ΝΤΡΟΥ.

Το μεγάλο restart της πόλης

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΑΝΑΣΧΕΔΙΑΖΕΤΑΙ Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δεν ανασχεδιάζεται μόνον ένας εκθεσιακός χώρος.

ένα έργο που προκαλεί περισσότερες συζητήσεις από οποιοδήποτε άλλο στη Θεσσαλονίκη, αυτό δεν είναι ούτε το μετρό ούτε το FlyOver. Είναι η ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Καμία άλλη παρέμβαση δεν αφορά τόσο άμεσα στον πυρήνα της πόλης. Καμία άλλη δεν επηρεάζει ταυτόχρονα τον δημόσιο χώρο, την οικονομία, την αρχιτεκτονική, την ιστορική μνήμη, το περιβάλλον, την καθημερινότητα και τη διεθνή εικόνα της Θεσσαλονίκης. Η συζήτηση γύρω από τη ΔΕΘ δεν αφορά μόνο στο μέλλον ενός εκθεσιακού οργανισμού. Αφορά στο ερώτημα που συνοδεύει όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις τα τελευταία τριάντα χρόνια: τι κάνεις, όταν ένας τεράστιος χώρος, που κάποτε βρισκόταν στην άκρη της πόλης, βρίσκεται πλέον στο γεωγραφικό και λειτουργικό της κέντρο;

Η ιστορία μιας πόλης μέσα σε έναν χώρο Η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης δεν είναι ένα συνηθισμένο εκθεσιακό κέντρο. Η ιστορία της είναι σχεδόν παράλληλη με την ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Από το 1926, όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη διοργάνωση, η Έκθεση αποτέλεσε τον σημαντικότερο χώρο παρουσίασης της οικονομικής, τεχνολογικής και βιομηχανικής εξέλιξης της χώρας. Για πολλές γενιές Ελλήνων, η επίσκεψη στη ΔΕΘ δεν ήταν απλώς μια εμπορική εμπειρία: ήταν μια πρώτη επαφή με το μέλλον. Εδώ παρουσιάστηκαν οι πρώτες τηλεοράσεις. Τα πρώτα ηλεκτρικά είδη ευρείας κατανάλωσης. Οι πρώτοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Τα πρώτα κινητά τηλέφωνα. Τα νέα αυτοκίνητα. Οι μεγάλες βιομηχανικές καινοτομίες. Η ΔΕΘ υπήρξε για δεκαετίες το σημείο όπου η Ελλάδα συναντούσε τον κόσμο.

Η ίδια της η επιτυχία, όμως, δημιούργησε ένα νέο πρόβλημα. Όταν σχεδιάστηκε, η Έκθεση βρισκόταν ουσιαστικά στα όρια της πόλης. Σήμερα βρίσκεται στην καρδιά της. Γύρω της αναπτύχθηκαν το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, η ΧΑΝΘ, το «Ιωάννης Βελλίδης», το Αρχαιολογικό Μουσείο, το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, το δημαρχείο, η Νέα Παραλία,

οι σημαντικότερες ξενοδοχειακές μονάδες και ένας από τους μεγαλύτερους συγκοινωνιακούς κόμβους της χώρας. Ελάχιστες εκθεσιακές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη βρίσκονται τόσο κεντρικά. Και ακόμη λιγότερες καταλαμβάνουν μια τόσο μεγάλη ενιαία έκταση. Αυτό αποτελεί ταυτόχρονα προνόμιο και πρόκληση.

Το μεγάλο ερώτημα Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, η Θεσσαλονίκη συζητούσε δύο διαφορετικές λύσεις. Η πρώτη προέβλεπε τη μεταφορά της Έκθεσης εκτός αστικού ιστού και τη μετατροπή του σημερινού χώρου σε μητροπολιτικό πάρκο. Η δεύτερη πρότεινε την παραμονή της ΔΕΘ στο ιστορικό της σημείο, αλλά με πλήρη ανασχεδιασμό των εγκαταστάσεων και ταυτόχρονη αύξηση των ελεύθερων δημόσιων χώρων. Κάθε πρόταση είχε τα δικά της επιχειρήματα. Η μεταφορά θα απελευθέρωνε ολόκληρη την έκταση. Η παραμονή θα διατηρούσε έναν θεσμό που είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ταυτότητα της πόλης και θα αξιοποιούσε τη μοναδική κεντρική θέση του. Η τελική επιλογή υπήρξε ένας συμβιβασμός. Η ΔΕΘ παραμένει στο κέντρο. Το κέντρο, όμως, αλλάζει.

Από περίκλειστος χώρος, αστικό πάρκο Επί δεκαετίες, η ΔΕΘ λειτουργούσε σαν μια πόλη μέσα στην πόλη. Κατά τη διάρκεια της Έκθεσης, έσφυζε από ζωή. Τον υπόλοιπο χρόνο, μεγάλα τμήματά της παρέμεναν κλειστά ή υπολειτουργούσαν. Οι περιφράξεις διέκοπταν τη συνέχεια του αστικού ιστού, με τους πεζούς να είναι υποχρεωμένοι να κινηθούν περιμετρικά. Η έκταση λειτουργούσε περισσότερο ως εμπόδιο παρά ως σύνδεσμος. Η νέα φιλοσοφία ανατρέπει αυτήν τη λογική. Το μεγαλύτερο μέρος του χώρου προβλέπεται να αποδοθεί ως ανοιχτός, δημόσιος χώρος, με εκτεταμένες φυτεύσεις, διαδρομές περιπάτου, σημεία στάσης και ελεύθερη πρόσβαση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η Έκθεση παύει να είναι ένα γεγονός λίγων ημερών: γίνεται κομμάτι της καθημερινής ζωής της πόλης.

Αυτή η μεταβολή είναι ίσως η σημαντικότερη. Επειδή δεν αφορά μόνο στην αρχιτεκτονική. Αφορά στη φιλοσοφία. Οι σύγχρονες εκθεσιακές

Εικόνα: ΔΕΘ

Το νέο downtown

134-135

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Αν υπάρχει

Ποια πόλη θέλουμε

;

εγκαταστάσεις δεν λειτουργούν πλέον ως κλειστοί χώροι: λειτουργούν ως πολυλειτουργικές αστικές περιοχές. Συνδυάζουν συνέδρια, εκθέσεις, πολιτισμό, επιχειρηματικότητα, αναψυχή και δημόσιο χώρο. Η επιτυχία τους δεν μετριέται μόνον από τον αριθμό των εκθετών. Μετριέται και από τον αριθμό των κατοίκων που τις χρησιμοποιούν όταν δεν πραγματοποιείται κάποια έκθεση. Αυτό είναι το μοντέλο που επιχειρεί να υιοθετήσει και η Θεσσαλονίκη.

Ένα πάρκο με μητροπολιτική σημασία

Το νέο εκθεσιακό κέντρο Η ΔΕΘ, βέβαια, δεν παύει να είναι εκθεσιακός οργανισμός. Η ανακατασκευή των περιπτέρων, η δημιουργία νέου συνεδριακού κέντρου, οι σύγχρονες ενεργειακές προδιαγραφές, οι ευέλικτοι εκθεσιακοί χώροι και οι βελτιωμένες υποδομές φιλοδοξούν να επανατοποθετήσουν τη Θεσσαλονίκη στον ευρωπαϊκό χάρτη των συνεδρίων και των διεθνών εκθέσεων.

Εικόνα: ΔΕΘ

Το νέο downtown

136

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η συζήτηση γύρω από τη ΔΕΘ επικεντρώνεται συχνά στα νέα κτήρια. Η πραγματική σημασία του έργου βρίσκεται αλλού. Στο πράσινο. Η Θεσσαλονίκη συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές πόλεις με τις μικρότερες αναλογίες οργανωμένων χώρων πρασίνου ανά κάτοικο. Κάθε νέο δέντρο στο κέντρο της πόλης αποκτά ιδιαίτερη αξία — όχι μόνον αισθητική, αλλά περιβαλλοντική. Τα μεγάλα αστικά πάρκα λειτουργούν ως φυσικά συστήματα δροσισμού. Μειώνουν τη θερμοκρασία τους θερινούς μήνες. Συγκρατούν όμβρια ύδατα. Βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα. Δημιουργούν μικροκλίμα. Σε μια εποχή που η κλιματική κρίση μετατρέπεται σε καθημερινή εμπειρία, το πράσινο παύει να αποτελεί πολυτέλεια. Μετατρέπεται σε βασική υποδομή. Η ανάπλαση της ΔΕΘ πρέπει να αξιολογηθεί πρωτίστως μέσα από αυτό το πρίσμα.

Ο ανταγωνισμός είναι έντονος. Πόλεις όπως το Μιλάνο, η Βαρκελώνη, η Βιέννη ή η Κολωνία διαθέτουν τεράστια και ιδιαίτερα σύγχρονα εκθεσιακά κέντρα. Η Θεσσαλονίκη δεν μπορεί να τις ανταγωνιστεί σε μέγεθος. Μπορεί όμως να αξιοποιήσει ένα μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα: τη θέση της. Ελάχιστα ευρωπαϊκά εκθεσιακά κέντρα βρίσκονται σε απόσταση λίγων λεπτών με τα πόδια από ξενοδοχεία, πανεπιστήμια, μουσεία, παραλία, εμπορικούς δρόμους και σταθμούς μετρό — και αυτό είναι ένα πλεονέκτημα που δεν μπορεί να αντιγραφεί.

Η ΔΕΘ ως γέφυρα Υπάρχει και μια λιγότερο εμφανής διάσταση. Η έκταση της ΔΕΘ βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μία πλευρά, το ιστορικό εμπορικό κέντρο. Από την άλλη, η πανεπιστημιούπολη. Επί δεκαετίες, η Έκθεση λειτουργούσε περισσότερο ως διαχωριστική γραμμή παρά ως σύνδεση. Η νέα χωρική οργάνωση φιλοδοξεί να ανατρέψει αυτήν τη σχέση. Οι πεζοί θα μπορούν να διασχίζουν την έκταση. Οι διαδρομές θα ενώνουν τις πανεπιστημιακές σχολές με την παραλία, τα μουσεία και το κέντρο. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντικό με τα ίδια τα νέα κτήρια — επειδή οι καλές πόλεις δεν χαρακτηρίζονται από τα εμπόδια τους: χαρακτηρίζονται από τις συνδέσεις τους.

Μια αποτίμηση Η ανάπλαση της ΔΕΘ δεν θα κριθεί μόνον από την αρχιτεκτονική της ποιότητα. Ούτε μόνον από τον αριθμό των δέντρων που θα φυτευτούν. Θα κριθεί από ένα πολύ απλό ερώτημα: θα αισθανθεί ο Θεσσαλονικιός ότι κέρδισε έναν νέο δημόσιο χώρο; Αν η απάντηση είναι θετική, τότε το έργο θα έχει πετύχει πολύ περισσότερα από μια εκσυγχρονισμένη έκθεση. Θα έχει επαναπροσδιορίσει την καρδιά της πόλης. Και αυτό είναι κάτι που συμβαίνει εξαιρετικά σπάνια στην ιστορία μιας ευρωπαϊκής μητρόπολης.✷

Η νέα ΔΕΘ δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο εκθεσιακό κέντρο. Είναι η ευκαιρία να επιστρέψει ένα κομμάτι της πόλης στους κατοίκους της. Περισσότερο πράσινο, περισσότερος δημόσιος χώρος, περισσότερες συνδέσεις. Από έναν περίκλειστο χώρο, η Θεσσαλονίκη μπορεί να αποκτήσει έναν νέο αστικό πυρήνα — μια Έκθεση που δεν ανοίγει μόνον όταν εκθέτει, αλλά κάθε μέρα.

Τι πόλη θέλουμε να γίνουμε;

Ποια πόλη θέλουμε

Ανάμεσα στην ανάπτυξη και το πράσινο, η Θεσσαλονίκη καλείται να βρει μια νέα ισορροπία.

Εικονογράφηση: Veridion Creative

137

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Το νέο downtown

Υπάρχουν έργα που κρίνονται όταν ολοκληρώνονται. Και υπάρχουν έργα που κρίνονται πολύ πριν ξεκινήσουν. Η ανάπλαση της ΔΕΘ ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Ελάχιστες παρεμβάσεις στην ιστορία της σύγχρονης Θεσσαλονίκης προκάλεσαν τόσο μακρά, τόσο έντονη και τόσο τεκμηριωμένη δημόσια συζήτηση. Η αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε στα πολιτικά κόμματα. Συμμετείχαν πανεπιστημιακοί, αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, περιβαλλοντικοί φορείς, επιμελητήρια, επιστημονικές ενώσεις, κινήσεις πολιτών. Αυτό μόνο του αποτελεί θετική εξέλιξη. Οι μεγάλες πόλεις δεν εξελίσσονται μόνο μέσα από τις αποφάσεις τους: εξελίσσονται και μέσα από τον δημόσιο διάλογο που προηγείται αυτών.

Στην ουσία, η διαφωνία δεν αφορούσε ποτέ στο εάν η ΔΕΘ χρειάζεται εκσυγχρονισμό — σε αυτό σχεδόν όλοι συμφωνούσαν. Το πραγματικό ερώτημα ήταν διαφορετικό: πόσο δομημένος πρέπει να πα-

ραμείνει ο σημαντικότερος ελεύθερος χώρος στο κέντρο της Θεσσαλονίκης; Η μία προσέγγιση υποστήριζε ότι η πόλη διαθέτει μια μοναδική ιστορική ευκαιρία να αποκτήσει ένα μητροπολιτικό πάρκο μεγάλης κλίμακας. Η άλλη επισήμαινε ότι η διεθνής έκθεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αναπτυξιακούς θεσμούς της Βόρειας Ελλάδας και ότι η απομάκρυνσή της από το κέντρο θα αποδυνάμωνε τον ρόλο της. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για δύο διαφορετικές αντιλήψεις σχετικά με το μέλλον της πόλης, όχι για μια απλή τεχνική διαφωνία.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Το ίδιο δίλημμα αντιμετώπισαν σχεδόν όλες οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Η Fiera Milano μεταφέρθηκε εκτός κέντρου. Η Messe Stuttgart επίσης. Το ίδιο συνέβη σε πολλές ακόμη πόλεις, όπου οι νέες εκθεσιακές εγκαταστάσεις αναπτύχθηκαν δίπλα σε αεροδρόμια ή σε μεγάλους αυτοκινητοδρόμους. Η λογική

Η ανάπλαση της ΔΕΘ είναι ένα στοίχημα που δεν χωρά σε εύκολες απαντήσεις. Δεν περιορίζεται στο «πάρκο ή Έκθεση», αλλά αφορά στη δύσκολη τέχνη της συνύπαρξης: πράσινο και ανάπτυξη, μνήμη και αρχιτεκτονική, δημόσιος χώρος και οικονομική εξωστρέφεια. Η Θεσσαλονίκη καλείται να αποδείξει ότι μια σύγχρονη πόλη δεν επιλέγει πάντοτε πλευρά. Μπορεί να δημιουργεί χώρο και για τις δύο.

;

Το νέο downtown

138-139

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η Θεσσαλονίκη επέλεξε τη δυσκολότερη λύση. Να κρατήσει τη ΔΕΘ στο κέντρο, μειώνοντας ταυτόχρονα το αποτύπωμά της και αυξάνοντας σημαντικά τον δημόσιο χώρο. Πρόκειται για μια επιλογή που απαιτεί πολύ μεγαλύτερη ισορροπία από μια απλή μεταφορά ή από τη διατήρηση του υφιστάμενου καθεστώτος. Ακριβώς γι’ αυτό και θα κριθεί αυστηρά. Η επιτυχία της δεν θα εξαρτηθεί μόνον από την ποιότητα της αρχιτεκτονικής. Θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα τηρηθεί αυτή η ισορροπία στην πράξη.

Υπάρχει όμως ακόμη ένα ζήτημα, που συζητείται λιγότερο. Η ΔΕΘ δεν είναι απλώς ένας χώρος εκθέσεων: είναι ένα από τα ελάχιστα μεγάλα αποθέματα γης στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε απόφαση που λαμβάνεται σήμερα θα επηρεάζει την πόλη για τα επόμενα πενήντα ή και εκατό χρόνια. Οι πολεοδομικές αποφάσεις αυτής της κλίμακας είναι σχεδόν μη αναστρέψιμες — δεν διορθώνονται εύκολα. Η ευθύνη, επομένως, είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη ενός συνηθισμένου δημόσιου έργου.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο, αν ληφθεί υπόψη η κλιματική κρίση. Η Θεσσαλονίκη συγκαταλέγεται στις πόλεις που αντιμετωπίζουν ολοένα συχνότερα ακραία θερμικά επεισόδια. Οι θερμοκρασίες στο πυκνοδομημένο κέντρο είναι αισθητά υψηλότερες από εκείνες των περιαστικών περιοχών. Οι επιστήμονες μιλούν για το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε μεγάλη επιφάνεια πρασίνου αποκτά νέα σημασία. Δεν αποτελεί μόνο χώρο αναψυχής: αποτελεί στοιχείο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, αποτελεί υποδομή δημόσιας υγείας, αποτελεί εργαλείο περιβαλλοντικής ανθεκτικότητας. Η ανάπλαση της ΔΕΘ θα αξιολογηθεί, αναπόφευκτα, μέσα και από αυτό το πρίσμα.

Από την άλλη πλευρά, θα ήταν εξίσου λανθασμένο να αντιμετωπιστεί η ΔΕΘ αποκλειστικά ως πάρκο.

Η Θεσσαλονίκη παραμένει η σημαντικότερη εκθεσιακή πόλη της χώρας. Η παρουσία ενός σύγχρονου συνεδριακού και εκθεσιακού κέντρου αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της οικονομίας της. Οι διεθνείς εκθέσεις δημιουργούν τουρισμό υψηλής προστιθέμενης αξίας. Οι συνεδριακοί επισκέπτες δαπανούν περισσότερα χρήματα και παραμένουν περισσότερο στην πόλη. Οι επαγγελματικές διοργανώσεις ενισχύουν την εξωστρέφεια των επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, η οικονομική λειτουργία της ΔΕΘ δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η συνύπαρξη.

Αυτή ακριβώς η λέξη ίσως συνοψίζει καλύτερα τη φιλοσοφία του έργου: συνύπαρξη. Συνύπαρξη εκθέσεων και πάρκου. Συνύπαρξη οικονομίας και περιβάλλοντος. Συνύπαρξη ιστορίας και σύγχρονης αρχιτεκτονικής. Συνύπαρξη κατοίκων και επισκεπτών. Οι πιο επιτυχημένες αναπλάσεις της Ευρώπης δεν γεννήθηκαν από απόλυτες επιλογές. Γεννήθηκαν από δύσκολες ισορροπίες. Η Θεσσαλονίκη επιχειρεί τώρα να βρει τη δική της.

Υπάρχει όμως και μια τελευταία διάσταση: η ψυχολογία της πόλης. Για πολλές γενιές Θεσσαλονικέων, η ΔΕΘ δεν είναι μόνον ένας χώρος. Είναι ανάμνηση. Είναι η παιδική εκδρομή του Σεπτεμβρίου. Τα πρώτα παιχνίδια. Οι συναυλίες. Οι πολιτικές ομιλίες. Οι πρώτοι υπολογιστές. Οι μυρωδιές των περιπτέρων. Οι βόλτες κάτω από τα δέντρα. Οι αναμνήσεις αυτές δεν αποτυπώνονται στα πολεοδομικά σχέδια, όμως υπάρχουν. Και εξηγούν γιατί η συζήτηση γύρω από τη ΔΕΘ έχει τόσο έντονο συναισθηματικό φορτίο. Οι πόλεις δεν αποτελούνται μόνον από κτήρια: αποτελούνται και από συλλογικές μνήμες. Κάθε μεγάλη ανάπλαση καλείται να διαχειριστεί και τις δύο.

Μια αποτίμηση Η ανάπλαση της ΔΕΘ είναι, ίσως, το πιο απαιτητικό έργο που σχεδιάζεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Όχι επειδή είναι το ακριβότερο ούτε επειδή είναι το μεγαλύτερο, αλλά επειδή καλείται να συμφιλιώσει αντικρουόμενες ανάγκες που όλες είναι απολύτως πραγματικές: την ανάγκη για περισσότερο πράσινο, την ανάγκη για οικονομική ανάπτυξη, την ανάγκη για διεθνή εξωστρέφεια, την ανάγκη για ιστορική συνέχεια, την ανάγκη για καλύτερη ποιότητα ζωής. Αν καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα σε όλα αυτά, τότε η Θεσσαλονίκη δεν θα έχει αποκτήσει απλώς ένα νέο εκθεσιακό κέντρο. Θα έχει αποδείξει ότι είναι πλέον ώριμη να αντιμετωπίζει τα μεγάλα αστικά ζητήματα όχι με όρους «ή το ένα ή το άλλο», αλλά με όρους σύνθεσης. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό μιας πραγματικά σύγχρονης ευρωπαϊκής πόλης. ✷

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Ποια πόλη θέλουμε

ήταν προφανής: τα σύγχρονα εκθεσιακά κέντρα χρειάζονται μεγάλες επιφάνειες, ευρύχωρους χώρους στάθμευσης και εύκολη πρόσβαση για βαρέα οχήματα. Το ιστορικό κέντρο σπάνια μπορεί να τα προσφέρει. Από την άλλη πλευρά, πόλεις όπως η Βασιλεία ή η Φρανκφούρτη διατήρησαν τις εκθεσιακές τους εγκαταστάσεις κοντά στον αστικό πυρήνα, επενδύοντας στην ποιότητα των δημόσιων μεταφορών και στη στενή σύνδεση με τον ξενοδοχειακό και συνεδριακό ιστό. Δεν υπάρχει μία και μοναδική ευρωπαϊκή συνταγή: υπάρχουν διαφορετικές στρατηγικές, προσαρμοσμένες στην ιστορία και τη γεωγραφία κάθε πόλης.

Λίγες αναπλάσεις κρίνονται τόσο πολύ πριν ακόμη υλοποιηθούν. Η ΔΕΘ, όμως, δεν σχεδιάζει απλώς τα επόμενα περίπτερά της: σχεδιάζει ένα κομμάτι της Θεσσαλονίκης για τις επόμενες γενιές. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία. Ένας χώρος που θα παραμείνει οικονομικά χρήσιμος, αλλά θα γίνει ταυτόχρονα πιο πράσινος, ανοιχτός και προσβάσιμος στην καθημερινή ζωή της πόλης.

Η νέα οικονομία 140-141

#6 Η ΟΙΚΟΝ ΠΟΥ ΑΛΛ ΤΗΝ ΠΟΛ

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

ΝΟΜΙΑ ΛΑΖΕΙ ΛΗ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ανάπτυξη αλλάζει πρώτη ύλη

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΔΕΝ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ΜΟΝΟ ΧΤΙΖΟΝΤΑΣ

142

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Αναπτύσσεται παράγοντας γνώση.

Η νέα οικονομία

Για πολλές δεκαετίες, η οικονομική ταυτότητα της Θεσσαλονίκης ήταν σχετικά εύκολο να περιγραφεί. Ήταν το μεγαλύτερο εμπορικό κέντρο της Βόρειας Ελλάδας. Το σημαντικότερο λιμάνι της. Η πόλη των υπηρεσιών. Των τραπεζών. Του λιανεμπορίου. Των εκθέσεων. Της μεταποίησης. Της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Αυτή η εικόνα δεν ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως ελλιπής, επειδή περιέγραφε περισσότερο αυτό που υπήρξε η πόλη στον 20ό αιώνα παρά αυτό που επιχειρεί να γίνει στον 21ο. Τα τελευταία χρόνια, σχεδόν αθόρυβα, διαμορφώνεται ένα διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο. Δεν βασίζεται μόνο στα κτήρια. Βασίζεται στους ανθρώπους, στη γνώση, στην έρευνα, στην τεχνολογία, στην καινοτομία. Η μετάβαση αυτή δεν είναι ακόμη πλήρως ορατή στον δημόσιο χώρο. Αποτυπώνεται όμως σταδιακά στην οικονομία της πόλης.

Από τη βιομηχανία στη γνώση Η Θεσσαλονίκη υπήρξε επί δεκαετίες

ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά κέντρα της χώρας. Οι μεγάλες μονάδες μεταποίησης, οι καπνοβιομηχανίες, οι αλευρόμυλοι, οι βιοτεχνίες, η κλωστοϋφαντουργία και η επεξεργασία τροφίμων διαμόρφωσαν την οικονομική της φυσιογνωμία. Η αποβιομηχάνιση των δεκαετιών του 1980 και του 1990 άφησε βαθύ αποτύπωμα. Χιλιάδες θέσεις εργασίας χάθηκαν. Ολόκληρες βιομηχανικές περιοχές υποβαθμίστηκαν. Η πόλη χρειάστηκε να αναζητήσει μια νέα ταυτότητα. Σήμερα φαίνεται ότι τη βρίσκει σταδιακά. Όχι αντικαθιστώντας πλήρως τη βιομηχανία, αλλά προσθέτοντας ένα νέο στρώμα οικονομικής δραστηριότητας.

Τα πανεπιστήμια ως παραγωγική υποδομή Η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη της Θεσσαλονίκης ίσως να μην είναι ούτε το λιμάνι ούτε η ΔΕΘ. Είναι τα πανεπιστήμιά της. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος. Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, με σημαντική πα-

Η Θεσσαλονίκη αλλάζει οικονομική ταυτότητα. Από πόλη του εμπορίου, της μεταποίησης και των υπηρεσιών, επιχειρεί να γίνει πόλη της γνώσης, της τεχνολογίας και της καινοτομίας. Η νέα οικονομία της δεν χτίζεται μόνο με επενδύσεις και κτήρια, αλλά κυρίως με ανθρώπους, πανεπιστήμια, έρευνα και ένα οικοσύστημα που μπορεί να κρατήσει το ταλέντο εδώ και να το μετατρέψει σε ανάπτυξη.

Ποια πόλη θέλουμε

;

ρουσία στην πόλη. Τα ερευνητικά ιδρύματα. Τα νοσοκομεία. Τα ερευνητικά εργαστήρια. Τα νέα, ιδιωτικά πανεπιστήμια. Για πολλά χρόνια αντιμετωπίζαμε αυτά τα ιδρύματα κυρίως ως εκπαιδευτικούς οργανισμούς. Σήμερα οι μεγάλες μητροπόλεις τα αντιμετωπίζουν διαφορετικά: ως αναπτυξιακές υποδομές. Η γνώση αποτελεί πλέον οικονομικό κεφάλαιο. Και οι πόλεις που παράγουν γνώση αποκτούν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η νέα οικονομία

144

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια ολοένα περισσότερες διεθνείς εταιρείες τεχνολογίας, ανάπτυξης λογισμικού, ψηφιακών υπηρεσιών και ερευνητικών εφαρμογών επιλέγουν να δημιουργήσουν ή να επεκτείνουν την παρουσία τους στη Θεσσαλονίκη. Η εξήγηση δεν βρίσκεται κυρίως στο κόστος: βρίσκεται στη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού. Κάθε χρόνο, χιλιάδες απόφοιτοι υψηλής εξειδίκευσης αποφοιτούν από τα πανεπιστήμια της πόλης. Το μεγάλο ζητούμενο ήταν πάντοτε αν θα παρέμεναν εδώ. Για πρώτη φορά, οι πιθανότητες να συμβεί αυτό φαίνεται να αυξάνονται.

Το νέο οικοσύστημα καινοτομίας Καμία εταιρεία δεν δημιουργεί μόνη της ένα τεχνολογικό κέντρο. Αυτό που δημιουργεί ένα οικοσύστημα είναι η συγκέντρωση πολλών διαφορετικών φορέων — επιχειρήσεων, ερευνητικών ομάδων, πανεπιστημίων, επενδυτικών κεφαλαίων, νεοφυών επιχειρήσεων, χώρων συνεργασίας. Η Θεσσαλονίκη αρχίζει να αποκτά σταδιακά αυτά τα χαρακτηριστικά. Η ανάπτυξη του τεχνολογικού πάρκου τέταρτης γενιάς Thess INTEC, οι ιδιωτικές επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη, η παρουσία διεθνών ομίλων και η αυξανόμενη δραστηριότητα των νεοφυών επιχειρήσεων συγκροτούν ένα νέο παραγωγικό τοπίο. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, αλλά ήδη επηρεάζει την εικόνα της πόλης.

Η νέα σχέση με τα Βαλκάνια Υπάρχει ακόμη μία μεταβολή που συχνά υποτιμάται: η Θεσσαλονίκη επανατοποθετείται σταδιακά στον βαλκανικό οικονομικό χάρτη. Για πολλά χρόνια, η συζήτηση επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στην Αθήνα. Σήμερα όμως η γεωγραφική θέση της Θεσσαλονίκης αποκτά ξανά ιδιαίτερη σημασία. Η πόλη βρίσκεται σε απόσταση λίγων ωρών από αγορές δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι επιχειρήσεις που εγκαθίστανται εδώ δεν απευθύνονται μόνο στην ελληνική αγορά — απευθύνονται σε μια ευρύτερη περιφέρεια. Αυτό εξηγεί γιατί η Θεσσαλονίκη προσελκύει ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον από εταιρείες που αναζητούν περιφερειακές έδρες για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η νέα αγορά εργασίας Όλες αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν και την καθημερινότητα των κατοίκων. Οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται σήμερα διαφέρουν σημαντικά από εκείνες που κυριαρχούσαν πριν από τριάντα χρόνια: περισσότερη έμφαση στις ψηφιακές δεξιότητες, στην ανάλυση δεδομένων, στη μηχανική λογισμικού, στη βιοτεχνολογία, στη δημιουργική οικονομία, στην έρευνα, στις εξειδικευμένες υπηρεσίες. Η μετάβαση αυτή δεν είναι χωρίς δυσκολίες. Απαιτεί συνεχή εκπαίδευση, σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, πολιτικές που θα συγκρατήσουν το ανθρώπινο δυναμικό στην πόλη. Αλλά η κατεύθυνση φαίνεται πλέον σαφής.

Η πρόκληση της ποιότητας ζωής Υπάρχει, όμως, ένα στοιχείο που οι οικονομικές αναλύσεις συχνά παραβλέπουν. Οι επιχειρήσεις δεν επιλέγουν μόνο πόλεις. Οι εργαζόμενοι επιλέγουν τρόπο ζωής. Μια πόλη που θέλει να προσελκύσει επιστήμονες, ερευνητές και στελέχη υψηλής εξειδίκευσης δεν αρκεί να διαθέτει καλά πανεπιστήμια. Χρειάζεται καλούς δημόσιους χώρους, αποτελεσματικές μεταφορές, πολιτισμό, ασφάλεια, πράσινο, προσιτή κατοικία, διεθνείς συνδέσεις. Με άλλα λόγια, η οικονομική ανάπτυξη και η ποιότητα ζωής δεν αποτελούν δύο διαφορετικές πολιτικές. Αποτελούν την ίδια πολιτική.

Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι αόρατη Όταν περπατά κάποιος σήμερα στη Θεσσαλονίκη, δύσκολα αντιλαμβάνεται ότι η οικονομία της αλλάζει. Δεν υπάρχουν θεαματικοί ουρανοξύστες, δεν υπάρχουν τεράστια επιχειρηματικά πάρκα. Η μεγαλύτερη μεταβολή πραγματοποιείται πίσω από τις προσόψεις των κτηρίων: σε γραφεία, σε εργαστήρια, σε ερευνητικά κέντρα, σε πανεπιστημιακά ιδρύματα, σε μικρές ομάδες ανθρώπων που παράγουν προϊόντα και υπηρεσίες τα οποία συχνά εξάγονται σε ολόκληρο τον κόσμο. Πρόκειται για μια ανάπτυξη λιγότερο εντυπωσιακή. Αλλά ίσως περισσότερο βιώσιμη.

Μια αποτίμηση Η Θεσσαλονίκη υπήρξε επί αιώνες μια πόλη του εμπορίου. Σήμερα επιχειρεί να γίνει και μια πόλη της γνώσης. Οι δύο αυτοί ρόλοι δεν συγκρούονται — αλληλοσυμπληρώνονται. Το λιμάνι, η ΔΕΘ, το μετρό, τα πανεπιστήμια (δημόσια και ιδιωτικά), τα ερευνητικά κέντρα, οι νέες επιχειρήσεις, οι δημόσιοι χώροι — όλα αυτά αποτελούν τμήματα της ίδιας στρατηγικής. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να αποκτήσει η πόλη περισσότερες επενδύσεις: είναι να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο οι άνθρωποι που παράγουν γνώση θα επιλέγουν να μείνουν. Επειδή, τελικά, ο σημαντικότερος πόρος μιας σύγχρονης μητρόπολης δεν είναι ούτε το τσιμέντο ούτε το κεφάλαιο: είναι οι άνθρωποί της. ✷

the

City mag

directory

AFS University of Science and Technology. Το νέο πανεπιστήμιο που φέρνει το Iowa State στη Θεσσαλονίκη

Για περισσότερες πληροφορίες, εγγραφές και ενημέρωση σχετικά με τις διαθέσιμες υποτροφίες του AFSU, μπορείτε να καλείτε στο Τ. 231 049 2848 ή να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα www.afsuniversity.edu.gr

Η έγκριση από το υπουργείο Παιδείας έδωσε το «πράσινο φως» για τη δημιουργία του νέου μη κρατικού πανεπιστημίου, το οποίο αποτελεί προϊόν της στρατηγικής συνεργασίας της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής με το Iowa State University, το οποίο κατατάσσεται 4ο στις ΗΠΑ και 7ο παγκοσμίως στον τομέα της Γεωπονίας και της Δασοκομίας! Ωστόσο, το AFSU-U.L.E. δεν έρχεται να λειτουργήσει ως μια αποκομμένη πανεπιστημιακή δομή, αλλά ως η φυσική συνέχεια μιας εκπαιδευτικής διαδρομής που αρχίζει από τις μικρές ηλικίες και φτάνει έως την ανώτατη εκπαίδευση, με κοινό παρονομαστή τη βιωματική μάθηση και τη σύνδεση της θεωρίας με την πράξη. Η νέα πανεπιστημιακή δομή θα αξιοποιήσει τις εγκαταστάσεις της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, τα σύγχρονα εργαστήρια, το εκπαιδευτικό αγρόκτημα και το διεθνές δίκτυο που έχει αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια περισσότερων από 120 ετών εκπαιδευτικής παρουσίας. Το AFSU-U.L.E. οργανώνεται σε τρεις σχολές, με αγγλόφωνα προγράμματα σπουδών, δημιουργώντας ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον με σαφή διεθνή προσανατολισμό. Πρόκειται για την Perrotis School of Sciences, την Kravvas School of Agriculture and Natural Resources και την Kyriacopoulos Family School of Business

and Economics, οι οποίες καλύπτουν πεδία που συνδέονται άμεσα με τις επιστήμες, τη γεωπονία και τους φυσικούς πόρους, αλλά και την οικονομία και τις σύγχρονες επιχειρηματικές ανάγκες. Τα προπτυχιακά προγράμματα θα αρχίσουν από το ακαδημαϊκό έτος 20262027, ενώ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτελεί το γεγονός ότι οι τίτλοι σπουδών θα απονέμονται από το Iowa State University, κατόπιν της προβλεπόμενης αμερικανικής πιστοποίησης. Με τον τρόπο αυτό, η εκπαιδευτική πρόταση συνδυάζει τη φοίτηση στη Θεσσαλονίκη με ακαδημαϊκή αναγνώριση που συνδέεται με ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο υψηλού κύρους.

Η δημιουργία

του AFSU–U.L.E. αποτελεί το νεότερο κεφάλαιο στην ιστορία της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, η οποία ιδρύθηκε το 1904 από τον Dr. John Henry House ως ανεξάρτητος, μη κερδοσκοπικός εκπαιδευτικός οργανισμός με αποστολή να καλύψει εκπαιδευτικές ανάγκες της Ελλάδας και των Βαλκανίων. Σταδιακά, η Σχολή διαμόρφωσε ένα εκπαιδευτικό οικοσύστημα που εκτείνεται από την προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση έως τη δευτεροβάθμια, την επαγγελματική κατάρτιση και την ανώτατη εκπαίδευση. ✷

Φωτογραφία: AFSU-U.L.E.

Η νέα πανεπιστημιακή δομή θα αξιοποιήσει τις εγκαταστάσεις της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, τα σύγχρονα εργαστήρια, το εκπαιδευτικό αγρόκτημα και το διεθνές δίκτυο που έχει αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια περισσότερων από 120 ετών εκπαιδευτικής παρουσίας.

Φωτογραφία: AFSU-U.L.E.

Φωτογραφία: AFSU-U.L.E.

Φωτογραφία: AFSU-U.L.E.

Στο επίκεντρο διεθνούς ακαδημαϊκού εγχειρήματος βρίσκεται η Θεσσαλονίκη, καθώς η ίδρυση και λειτουργία του AFS University of Science and Technology — University Legal Entity (AFSU-U.L.E.) ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για την ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση και, ταυτόχρονα, διευρύνει σημαντικά τον διεθνή ρόλο της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής.

Φωτογραφία: AFSU-U.L.E.

the

City mag

Υπάρχουν παιδιά που από τα πρώτα τους χρόνια κοιτούν τον κόσμο μέσα από ένα διαφορετικό, αεικίνητο πρίσμα. Δεν αρκούνται στις επιφανειακές απαντήσεις, αναρωτιούνται συνεχώς για τον μηχανισμό των πραγμάτων, αμφισβητούν τα δεδομένα και διψούν για μια γνώση που ξεπερνά τα στενά όρια της συμβατικής σχολικής τάξης. Αυτά τα χαρισματικά και ταλαντούχα μυαλά είναι οι αυριανοί επιστήμονες, οι καινοτόμοι επιχειρηματίες, οι ηγέτες που θα κληθούν να λύσουν τις προκλήσεις του μέλλοντος. Όμως, ένα ταλέντο από μόνο του δεν αρκεί· χρειάζεται το κατάλληλο περιβάλλον, την ενθάρρυνση και τα ερεθίσματα για να καταφέρει να ανθίσει.

Φωτογραφία: Lidl Ελλάς

Φωτογραφία: Lidl Ελλάς

directory

Επένδυση στο αύριο. Πώς η Lidl Ελλάς ξεκλειδώνει τις δυνατότητες των χαρισματικών παιδιών

Εδώ και 13 συνεχόμενα χρόνια, η Lidl Ελλάς έχει αναλάβει έναν ρόλο βαθιά ουσιαστικό, επιλέγοντας να γίνει ο σταθερός συνοδοιπόρος αυτών των παιδιών. Μέσα από την ανανεωμένη, στρατηγική της συνεργασία με το Κέντρο για Χαρισματικά - Ταλαντούχα Παιδιά (CTY Greece) του Ανατόλια, η εταιρεία αποδεικνύει πως η κοινωνική υπευθυνότητα δεν είναι απλώς μια εταιρική υποχρέωση, αλλά μια καθημερινή πράξη με επίκεντρο την καινοτομία, την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση και τη διασφάλιση ίσων ευκαιριών για όλους.

Η αριστεία δεν πρέπει να γνωρίζει οικονομικά σύνορα

Το πιο συγκινητικό, ίσως, κομμάτι αυτής της πολυετούς σύμπραξης είναι η ακλόνητη δέσμευση ότι κανένα λαμπρό μυαλό δεν θα μείνει πίσω επειδή το απαγορεύουν οι οικονομικές συνθήκες. Από το 2014 μέχρι και σήμερα, η Lidl Ελλάς έχει προσφέρει συνολικά 564 υποτροφίες σε μαθητές και μαθήτριες από κάθε γωνιά της Ελλάδας και της Κύπρου, ανοίγοντας την πόρτα των πρωτοποριακών καλοκαιρινών προγραμμάτων του Κέντρου σε οικογένειες που, υπό άλλες συνθήκες, δεν θα είχαν αυτήν τη δυνατότητα.

Αυτή η πράξη προσφοράς έχει έναν πανίσχυρο και απολύτως μετρήσιμο αντίκτυπο στην κοινωνία μας. Όπως ανέδειξε η επιστημονική μελέτη κοινωνικής απόδοσης SROI (Social Return on Investment), η οποία υλοποιήθηκε με τη συμβουλευτική υποστήριξη της EY Ελλάδος, η συγκεκριμένη επένδυση δημιουργεί έναν πολλαπλασιαστή ελπίδας: για κάθε 1 ευρώ που επενδύει η Lidl Ελλάς στο CTY Greece, επιστρέφεται στην κοινωνία αξία ύψους 3,7 ευρώ, αγγίζοντας συνολικά τα 2 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2014-2020. Πίσω, όμως, από τα νούμερα κρύβεται η ανεκτίμητη αξία της προσωπικής εξέλιξης του κάθε παιδιού.

Εκπαίδευση που διαμορφώνει τις συνειδήσεις του αύριο

Η συμβολή της εταιρείας δεν σταματά στην οικονομική ενίσχυση. Επεκτείνεται στην ίδια την καρδιά της εκπαιδευτικής διαδικασίας, μέσα από την ενεργή υποστήριξη και τη συνδιαμόρφωση μαθημάτων που απαντούν άμεσα στις σύγχρονες παγκόσμιες προκλήσεις. Στο μάθημα «Genetics and Food: From Molecule to Medicine», η

Φωτογραφία: Lidl Ελλάς

Στη φωτογραφία επάνω (από αριστερά): Δρ. Γεωργία Τσουλφά, Διευθύντρια CTY Greece του Ανατόλια, Δρ. Πάνος Βλάχος, Πρόεδρος του Ανατόλια, Μίλτος Φοροζίδης, CEO και Πρόεδρος Διοίκησης της Lidl Ελλάς, Βασιλική Αδαμίδου, Διευθύντρια Εταιρικών Υποθέσεων και Βιωσιμότητας της Lidl Ελλάς.

Φωτογραφία: Lidl Ελλάς

καθαρή επιστήμη συναντά την καθημερινότητά μας. Έχοντας ως αφετηρία την αριστοτελική φιλοσοφία του «είμαστε ό,τι τρώμε», οι μαθητές δεν μένουν στη θεωρία. Μπαίνουν στο εργαστήριο, εφαρμόζουν τεχνικές PCR για την ασφάλεια των τροφίμων και αναλύουν κρίσιμα ζητήματα, όπως η βιωσιμότητα, η φυτική διατροφή και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της μαζικής κτηνοτροφίας. Κατανοούν έτσι πώς οι καθημερινές μας επιλογές στο πιάτο συνδέονται άρρηκτα με τη σωτηρία του πλανήτη. Παράλληλα, μέσα από το πρόγραμμα «Human Rights and Business Ethics», το οποίο αντλεί έμπνευση από τον Κώδικα Δεοντολογίας της ίδιας της εταιρείας, οι νέοι παίρνουν μαθήματα ηγεσίας και ήθους. Εμβαθύνουν στα νομικά πλαίσια, κατανοούν τι σημαίνει πραγματική ηθική στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον και εξοπλίζονται για να γίνουν οι αυριανοί υπερασπιστές της δικαιοσύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στον σκληρό επιχειρηματικό στίβο.

λεπιδρούν, να εμπνέονται και να εξελίσσονται μαζί. Κοιτάζοντας προς τα εμπρός, το μήνυμα παραμένει κρυστάλλινο: Η Lidl Ελλάς δεν χρηματοδοτεί απλώς θέσεις σε θρανία. Μέσα από τα ετήσια weekend teasers, τα open days και τα νέα μαθήματα, επενδύει σταθερά σε μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς. Δίνει τον απαραίτητο χώρο στο ταλέντο να ανασάνει, να αμφισβητήσει και να μεγαλουργήσει, υπενθυμίζοντας σε όλους μας ότι, αν θέλουμε έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο υγιή και πιο βιώσιμο, πρέπει να επενδύσουμε στα παιδιά που έχουν το χάρισμα να τον φανταστούν. ✷

Επάνω, στο κέντρο: ο Μίλτος Φοροζίδης, CEO και Πρόεδρος Διοίκησης της Lidl Ελλάς, και η Βασιλική Αδαμίδου, Διευθύντρια Εταιρικών Υποθέσεων και Βιωσιμότητας της Lidl Ελλάς, με συμμετέχοντες στο φετινό πρόγραμμα του Κέντρου για Χαρισματικά - Ταλαντούχα Παιδιά (CTY Greece) του Ανατόλια. Επάνω, δεξιά: ο Μίλτος Φοροζίδης, CEO και Πρόεδρος Διοίκησης της Lidl Ελλάς, συνομιλεί με τη Δρα. Γεωργία Τσουλφά, Διευθύντρια του CTY Greece του Ανατόλια. Κάτω, αριστερά: η Βασιλική Αδαμίδου, Διευθύντρια Εταιρικών Υποθέσεων και Βιωσιμότητας της Lidl Ελλάς.

Ένα δίκτυο ονείρων που απλώνεται σε ολόκληρη τη χώρα

Σκανάρετε με το κινητό σας το QR code που ακολουθεί και παρακολουθήστε το βίντεο για τα 13 χρόνια κοινής πορείας και στήριξης της Lidl Ελλάς προς το CTY Greece:

Φωτογραφία: Lidl Ελλάς

Η δυναμική του CTY Greece, το οποίο λειτουργεί ως υπερήφανο μέλος του European Council of High Ability (ECHA) και με σύμβουλο προγράμματος το διακεκριμένο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, είναι εντυπωσιακή. Από το 2013, περισσότερα από 20.500 παιδιά έχουν διεκδικήσει μια θέση μέσα από εξετάσεις που ταξιδεύουν παντού — σε 28 πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας, σε 9 νησιά, στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στην Κύπρο. Πάνω από 8.000 μαθητές έχουν ήδη ζήσει την εμπειρία των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, χτίζοντας ένα ζωντανό δίκτυο χιλιάδων αποφοίτων που συνεχίζουν να αλλη-

Παρά θιν’ αλός

#7 Η ΠΑΡΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟ

150-151 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

ΛΙΑΚΗ ΟΝΙΚΗ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Ο δημόσιος χώρος αποκτά ορίζοντα

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΠΟΛΗ ΞΑΝΑΓΥΡΙΖΕΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ Από όριο της πόλης, η θάλασσα γίνεται ξανά ο σημαντικότερος δημόσιος χώρος της.

ευρωπαϊκές πόλεις έχουν τόσο στενή σχέση με τη θάλασσα όσο η Θεσσαλονίκη. Και, ταυτόχρονα, ελάχιστες την αξιοποίησαν για τόσο μεγάλο διάστημα τόσο λίγο. Η αντίφαση είναι ιστορική. Η πόλη γεννήθηκε εξαιτίας του Θερμαϊκού κόλπου. Αναπτύχθηκε χάρη στο λιμάνι της. Πλούτισε μέσω του θαλάσσιου εμπορίου. Η θάλασσα υπήρξε πάντοτε η οικονομική της δύναμη. Όχι όμως και ο δημόσιος χώρος της. Για πολλές δεκαετίες, το παραλιακό μέτωπο λειτουργούσε περισσότερο ως όριο της πόλης παρά ως η προέκτασή της. Η κυκλοφορία των αυτοκινήτων κυριαρχούσε. Το λιμάνι απομόνωνε μεγάλο τμήμα της ακτογραμμής. Οι δημόσιοι χώροι ήταν αποσπασματικοί. Η σχέση του κατοίκου με το νερό περιοριζόταν συχνά σε έναν σύντομο περίπατο κατά μήκος της λεωφόρου Νίκης. Η εικόνα αυτή άρχισε να αλλάζει ουσιαστικά με τη Νέα Παραλία. Και συνεχίζει να αλλάζει σήμερα, μέσα από μια σειρά μικρότερων, αλλά εξίσου σημαντικών παρεμβάσεων.

Η Νέα Παραλία υπήρξε, ίσως, η πιο επιτυχημένη αστική ανάπλαση που γνώρισε η Θεσσαλονίκη μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Δεν εντυπωσίασε με την αρχιτεκτονική υπερβολή. Εντυπωσίασε με την απλότητά της. Μετέτρεψε έναν γραμμικό χώρο κυκλοφορίας σε έναν γραμμικό χώρο ζωής. Χιλιάδες άνθρωποι περπατούν, τρέχουν, ποδηλατούν, κάθονται ή απλώς παρατηρούν τον Θερμαϊκό. Η επιτυχία της απέδειξε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: οι Θεσσαλονικείς χρησιμοποιούν τον δημόσιο χώρο όταν αυτός είναι ποιοτικός. Δεν χρειάζονται περίπλοκες εγκαταστάσεις: χρειάζονται σκιά, πράσινο, καθιστικά, καθαριότητα, ασφάλεια. Και έναν λόγο να μείνουν.

Οι σημερινές παρεμβάσεις κινούνται στην ίδια λογική. Η κατασκευή του νέου, ξύλινου παραλιακού διαδρόμου στην Παλιά Παραλία, η αναβάθμιση επιμέρους σημείων του θαλάσσιου μετώπου, οι σχεδιασμοί για καλύτερη σύνδεση του λιμανιού με τον αστικό ιστό και

οι συζητήσεις για τη δυτική παράκτια ζώνη δεν αποτελούν αποσπασματικά έργα. Συνθέτουν μια ευρύτερη προσπάθεια επανασύνδεσης της πόλης με το φυσικό της μέτωπο. Η φιλοσοφία είναι σαφής: η θάλασσα παύει να αντιμετωπίζεται ως φόντο και γίνεται ξανά μέρος της καθημερινότητας.

Υπάρχει όμως μια σημαντική εκκρεμότητα: η δυτική ακτογραμμή. Ενώ το ανατολικό παραλιακό μέτωπο γνώρισε θεαματική αναβάθμιση τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η δυτική πλευρά της πόλης εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά. Οι βιομηχανικές χρήσεις, οι λιμενικές εγκαταστάσεις, οι μεταφορικές υποδομές και οι περιβαλλοντικές πιέσεις διαμόρφωσαν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Κι όμως: εκεί βρίσκεται, ίσως, η μεγαλύτερη ανεκμετάλλευτη αναπτυξιακή δυνατότητα της Θεσσαλονίκης. Η εμπειρία πόλεων όπως το Αμβούργο, η Κοπεγχάγη ή το Ρότερνταμ δείχνει ότι οι παλιές λιμενικές και βιομηχανικές ζώνες μπορούν, με μακροχρόνιο σχεδιασμό, να μετατραπούν σε νέους χώρους κατοικίας, πολιτισμού, επιχειρηματικότητας και αναψυχής, χωρίς να χάνουν τον παραγωγικό τους χαρακτήρα. Η Θεσσαλονίκη δεν βρίσκεται ακόμη σε αυτό το σημείο. Αλλά η συζήτηση έχει πλέον ανοίξει. Και αυτό αποτελεί μόνο του μια σημαντική εξέλιξη.

Μια αποτίμηση Οι περισσότερες πόλεις χτίζουν πλατείες για να συναντιούνται οι άνθρωποι. Η Θεσσαλονίκη έχει την τύχη να διαθέτει μια πλατεία μήκους σχεδόν πέντε χιλιομέτρων: το παραλιακό της μέτωπο. Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης δεκαετίας δεν είναι να δημιουργήσει μια νέα Νέα Παραλία. Είναι να εξασφαλίσει ότι ολόκληρη η ακτογραμμή —από το Καλοχώρι μέχρι το Μέγαρο Μουσικής και ακόμη παραπέρα— θα αντιμετωπιστεί ως ένας ενιαίος δημόσιος χώρος. Αν το πετύχει, τότε η Θεσσαλονίκη δεν θα είναι απλώς μια πόλη δίπλα στη θάλασσα. Θα είναι, επιτέλους, μια πόλη που ζει πραγματικά μαζί της. ✷

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Παρά θιν’ αλός

152-153

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Ελάχιστες

Η Θεσσαλονίκη γεννήθηκε από τη θάλασσα, πλούτισε χάρη στη θάλασσα, αλλά για δεκαετίες έζησε σαν να της ανήκε μόνο η θέα. Η Νέα Παραλία άλλαξε τη σχέση. Το επόμενο βήμα είναι μεγαλύτερο: να πάψει ολόκληρη η ακτογραμμή να είναι φόντο και να γίνει ξανά μέρος της πόλης.

Η κλιματική κρίση 154-155 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

#8 Η ΘΕΣΣΑ ΑΠΕΝΑΝ ΣΤΗΝ ΚΛ ΠΡΟΚΛΗ

ΑΛΟΝΙΚΗ ΝΤΙ ΛΙΜΑΤΙΚΗ ΗΣΗ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η επόμενη επένδυση είναι η ίδια η πόλη

Ποια πόλη θέλουμε

;

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΕΠΟΜΕΝΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΙΣΩΣ ΝΑ ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ ΦΤΙΑΓΜΕΝΟ ΑΠΟ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ Για περισσότερο

Ακριβώς γι’ αυτό,

από έναν αιώνα, οι πόλεις μετρούσαν την πρόοδό τους με έναν σχετικά απλό τρόπο: πόσοι δρόμοι κατασκευάστηκαν, πόσες γέφυρες ολοκληρώθηκαν, πόσα κτήρια ανεγέρθηκαν, πόσα τετραγωνικά μέτρα προστέθηκαν στον αστικό ιστό. Σήμερα όμως οι προτεραιότητες αλλάζουν. Η επιτυχία μιας σύγχρονης μητρόπολης δεν θα κριθεί μόνον από τις υποδομές που θα δημιουργήσει: θα κριθεί και από την ικανότητά της να αντέξει σε έναν κόσμο που αλλάζει. Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον ένα θεωρητικό σενάριο για το μέλλον. Είναι ήδη μέρος της καθημερινότητας της Θεσσαλονίκης. Τα θερμότερα καλοκαίρια, οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, τα εντονότερα πλημμυρικά φαινόμενα, οι ισχυρότεροι καύσωνες, η πίεση στους δημόσιους χώρους. Όλα αυτά συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα, την οποία καμία πόλη δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει.

πολλά από τα έργα που είδαμε στις προηγούμενες σελίδες αυτής της έκδοσης αποκτούν μια δεύτερη σημασία. Η ανάπλαση της ΔΕΘ δεν αφορά μόνον έναν εκθεσιακό οργανισμό: αφορά και τη δημιουργία ενός μεγάλου πνεύμονα πρασίνου στο κέντρο της πόλης. Το τέως στρατόπεδο «Παύλου Μελά» δεν αποτελεί μόνον έναν νέο χώρο αναψυχής: αποτελεί μια σημαντική περιβαλλοντική υποδομή για τη Δυτική Θεσσαλονίκη. Οι αναπλάσεις πλατειών, οι δενδροφυτεύσεις και οι νέοι δημόσιοι χώροι δεν έχουν μόνον αισθητική αξία: συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος. Με άλλα λόγια, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί ξεχωριστή πολιτική. Διαπερνά πλέον όλες τις πολιτικές.

Η Θεσσαλονίκη αντιμετωπίζει μία επιπλέον δυσκολία: πρόκειται για μία από τις πιο πυκνοδομημένες πόλεις της Ευρώπης. Οι μεγάλες επιφάνειες ασφάλτου και σκυροδέματος απορροφούν θερμότητα κατά τη διάρκεια της ημέρας και την αποδίδουν αργά τη νύχτα. Το αποτέλεσμα είναι το γνωστό φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας: σε αρκετές περιοχές του κέντρου, η θερμοκρασία μπορεί να είναι αισθητά υψηλότερη από εκείνη των περιαστικών περιοχών ή του Κεδρηνού λόφου. Η διαφορά αυτή δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα: επηρεάζει τη δημόσια υγεία, την κατανάλωση ενέργειας, την οικονομική δραστηριότητα, την ποιότητα ζωής.

Το ίδιο ισχύει και για τη διαχείριση των όμβριων υδάτων. Οι έντονες βροχοπτώσεις των τελευταίων ετών υπενθύμισαν ότι οι πόλεις δεν χρειάζονται μόνο μεγαλύτερους αγωγούς. Χρειάζονται περισσότερο διαπερατό έδαφος, περισσότερο πράσινο, λιγότερες σκληρές επιφάνειες. Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές αναπλάσεις σχεδιάζονται πλέον με διαφορετική λογική. Τα πάρκα λειτουργούν και ως χώροι προσωρινής συγκράτησης νερού. Οι φυτεύσεις περιορίζουν την επιφανειακή απορροή. Τα νέα υλικά επιτρέπουν στο έδαφος να απορροφά μεγαλύτερες ποσότητες βρόχινου νερού. Η Θεσσαλονίκη αρχίζει να ενσωματώνει αυτές τις αρχές, αλλά η διαδρομή είναι ακόμη μεγάλη.

Υπάρχει όμως και ένας τομέας όπου η πόλη διαθέτει

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Η κλιματική κρίση

156-157

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Η επόμενη μεγάλη αστική επένδυση δεν θα μετριέται σε τετραγωνικά μέτρα, αλλά σε βαθμούς θερμοκρασίας, δέντρα και ποιότητα ζωής.

σημαντικό πλεονέκτημα: οι αποστάσεις. Σε αντίθεση με πολλές μεγαλύτερες μητροπόλεις, η Θεσσαλονίκη παραμένει μια σχετικά συμπαγής πόλη. Αυτό σημαίνει ότι πολλές καθημερινές μετακινήσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν με τα πόδια, με ποδήλατο ή με μέσα σταθερής τροχιάς, εφόσον οι κατάλληλες υποδομές υπάρχουν. Το μετρό, οι πεζοδρομήσεις, οι αναπλάσεις και οι ποδηλατικές διαδρομές δεν αποτελούν μόνο συγκοινωνιακές παρεμβάσεις — αποτελούν και πολιτικές για το κλίμα. Κάθε μετακίνηση που δεν πραγματοποιείται με αυτοκίνητο μειώνει την ενεργειακή κατανάλωση, τον θόρυβο και τις εκπομπές ρύπων. Η σύνδεση αυτή γίνεται ολοένα πιο εμφανής στις σύγχρονες ευρωπαϊκές πόλεις.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, δεν είναι τεχνική. Είναι πολιτισμική. Επί πολλές δεκαετίες, αντιμετωπίζαμε το πράσινο ως διακοσμητικό στοιχείο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αποτελεί κρίσιμη αστική υποδομή, εξίσου σημαντική με έναν δρόμο ή ένα δίκτυο ύδρευσης. Το ίδιο ισχύει για τον δημόσιο χώρο. Δεν είναι απλώς τόπος περιπάτου: είναι εργαλείο κοινωνικής συνοχής, δημόσιας υγείας και περιβαλλοντικής ανθεκτικότητας. Αυτή η αλλαγή αντίληψης είναι ίσως η μεγαλύτερη που καλείται να πραγματοποιήσει η Θεσσαλονίκη.

Μια αποτίμηση Οι προηγούμενες γενιές έχτισαν τη Θεσσαλονίκη για να εξυπηρετεί μια βιομηχανική κοινωνία. Η σημερινή γενιά καλείται να την προσαρμόσει σε ένα διαφορετικό κλίμα. Η πρόκληση αυτή δεν έχει την ορατότητα ενός μετρό ή ενός FlyOver. Δεν συνοδεύεται από θεαματικά εγκαίνια. Απαιτεί εκατοντάδες μικρές αποφάσεις που, αθροιστικά, διαμορφώνουν μια πιο ανθεκτική πόλη: περισσότερα δέντρα, καλύτεροι δημόσιοι χώροι, λιγότερο τσιμέντο όπου αυτό είναι εφικτό, εξυπνότερη διαχείριση του νερού, πιο βιώσιμες μετακινήσεις. Αν ο 20ός αιώνας ήταν ο αιώνας των μεγάλων τεχνικών έργων, ο 21ος φαίνεται ότι θα είναι ο αιώνας της ανθεκτικότητας. Και η Θεσσαλονίκη έχει ήδη αρχίσει —έστω και με αργά βήματα— να προσαρμόζεται σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα. ✷

Η επόμενη μεγάλη μάχη της Θεσσαλονίκης δεν θα δοθεί κάτω από τη γη ούτε πάνω σε έναν αυτοκινητόδρομο. Θα δοθεί κάτω από τον καύσωνα. Η πόλη του 21ου αιώνα δεν χρειάζεται απλώς να χτίζει περισσότερο — πρέπει να αντέχει περισσότερο. Και αυτό σημαίνει δέντρα, νερό, σκιά, λιγότερο τσιμέντο και περισσότερο δημόσιο χώρο.

Ώρα αλλαγής 158-159 Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

#ΕΠΙΛΟΓΟ ΜΙΑ ΠΟΛ ΠΟΥ ΒΡΙΣ ΕΠΙΤΕΛΟ ΣΕ ΚΙΝΗΣ

ΓΟΣ ΛΗ ΣΚΕΤΑΙ, ΟΥΣ, ΣΗ.

Ποια πόλη θέλουμε

;

Το μέλλον μπαίνει σε κίνηση

Ποια πόλη θέλουμε

;

Η ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΣΤΑΜΑΤΗΣΕ ΝΑ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ Από τις εξαγγελίες στα αποτελέσματα: η Θεσσαλονίκη δεν έχει λύσει όλα τα προβλήματα, έχει όμως αρχίσει να κινείται προς το μέλλον της.

να διαβάσει κάποιος τη σημερινή Θεσσαλονίκη. Ο πρώτος είναι ο εύκολος. Να απαριθμήσει τα προβλήματα που εξακολουθούν να υπάρχουν: το κυκλοφοριακό, την έλλειψη πρασίνου, τη δυσκολία στάθμευσης, τις καθυστερήσεις πολλών έργων, τη γραφειοκρατία, τις χαμένες ευκαιρίες. Θα έχει δίκιο. Όλα αυτά εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της πραγματικότητας. Υπάρχει όμως κι ένας δεύτερος τρόπος. Να παρατηρήσει όχι μόνο πού βρίσκεται σήμερα η πόλη, αλλά προς ποια κατεύθυνση κινείται. Επειδή οι πόλεις δεν κρίνονται μόνον από τη σημερινή εικόνα τους: κρίνονται και από τη φορά της εξέλιξής τους. Και εδώ βρίσκεται, ίσως, η σημαντικότερη αλλαγή της τελευταίας δεκαετίας. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, η Θεσσαλονίκη δεν φαίνεται να λειτουργεί αποκλειστικά αμυντικά, προσπαθώντας να καλύψει καθυστερήσεις του παρελθόντος. Αρχίζει να σχεδιάζει το μέλλον της.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα όσα σχεδιάζονται θα υλοποιηθούν — η ιστορία της πόλης μάς επιβάλλει να είμαστε προσεκτικοί. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα μακρύ αρχείο εξαγγελιών που δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα. Γι’ αυτό και κάθε πρόβλεψη οφείλει να συνοδεύεται από επιφύλαξη. Το μετρό, όμως, λειτουργεί ήδη και η επέκταση προς την Καλαμαριά παραδόθηκε. Το FlyOver κατασκευάζεται με ταχείς ρυθμούς. Η ανάπλαση της ΔΕΘ προχωρά μέσα από τις θεσμικές της διαδικασίες. Η επέκταση του λιμανιού εξελίσσεται. Το Μουσείο Ολοκαυτώματος ανεγείρεται. Το τέως στρατόπεδο «Παύλου Μελά» μετατρέπεται σταδιακά σε μητροπολιτικό πάρκο. Πολλά από αυτά τα έργα δεν αποτελούν πλέον σχέδια. Αποτελούν πραγματικότητα. Και αυτή είναι μια ουσιαστική διαφορά.

Υπάρχει όμως ένας κίνδυνος που συνοδεύει κάθε περίοδο έντονης ανάπτυξης: να θεωρήσει μια πόλη ότι τα έργα αρκούν μόνα τους. Δεν αρκούν. Το μετρό χρειάζεται καλύτερα λεωφορεία. Οι νέες πλατείες χρειάζονται συντήρηση. Τα πάρκα

χρειάζονται φροντίδα. Οι ποδηλατόδρομοι χρειάζονται συνέχεια. Οι δημόσιοι χώροι χρειάζονται καθημερινή παρουσία. Οι επενδύσεις χρειάζονται ανθρώπους. Η επιτυχία μιας πόλης δεν εξαρτάται από το πλήθος των έργων που εγκαινιάζει. Εξαρτάται από το πόσο καλά λειτουργούν δέκα χρόνια μετά. Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη από εντυπωσιακά έργα που δεν απέκτησαν ποτέ πραγματική ζωή. Η Θεσσαλονίκη οφείλει να αποφύγει αυτό το λάθος.

Αν προσπαθήσει κάποιος να διακρίνει το κοινό νήμα όλων όσων εξετάσαμε στις προηγούμενες σελίδες, θα διαπιστώσει ότι δεν είναι ούτε το μετρό ούτε η ΔΕΘ ούτε το λιμάνι. Είναι η έννοια της σύνδεσης. Η σύνδεση των γειτονιών. Η σύνδεση του κέντρου με τα δυτικά. Η σύνδεση της πόλης με τη θάλασσα. Η σύνδεση του λιμανιού με τον σιδηρόδρομο. Η σύνδεση των πανεπιστημίων με την οικονομία. Η σύνδεση του δημόσιου χώρου με την καθημερινότητα. Η σύνδεση της ιστορίας με το μέλλον. Ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική μεταβολή που συντελείται σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Για δεκαετίες, η πόλη μεγάλωνε προσθέτοντας κομμάτια. Τώρα επιχειρεί να τα ενώσει.

Η Θεσσαλονίκη υπήρξε πάντοτε μια πόλη με ισχυρή προσωπικότητα. Συχνά όμως αυτή η προσωπικότητα συνοδευόταν από μια ιδιότυπη ανασφάλεια. Από τη διαρκή αίσθηση ότι βρίσκεται σε αναμονή: ότι κάτι σημαντικό πρόκειται να συμβεί, ότι το μεγάλο έργο βρίσκεται πάντοτε «λίγα χρόνια μπροστά». Το συναίσθημα αυτό διαμόρφωσε γενιές Θεσσαλονικέων. Κάποιοι έγιναν δύσπιστοι. Άλλοι κυνικοί. Άλλοι κουράστηκαν να περιμένουν. Ίσως γι’ αυτό η σημερινή περίοδος να έχει τόσο ιδιαίτερη σημασία. Όχι επειδή λύθηκαν όλα τα προβλήματα. Αλλά επειδή, μετά από πολλές δεκαετίες, η συζήτηση μετατοπίζεται σταδιακά από τις υποσχέσεις στα αποτελέσματα.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, βρίσκεται μπροστά μας. Μέχρι σήμερα, η Θεσσαλονίκη επένδυε κυρίως στις υποδομές της. Από εδώ

Εικονογράφηση: Veridion Creative

Ώρα αλλαγής

160-161

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

Υπάρχουν δύο τρόποι

Η Θεσσαλονίκη δεν έγινε ξαφνικά καλύτερη πόλη. Έγινε, όμως, μια πόλη που κινείται. Μετρό, λιμάνι, ΔΕΘ, Μουσείο Ολοκαυτώματος, νέοι δημόσιοι χώροι: για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, τα μεγάλα έργα δεν είναι μόνον υποσχέσεις. Το δύσκολο τώρα είναι να αποκτήσουν ζωή.

Ποια πόλη θέλουμε

αυτό το χαρακτηριστικό. Κάνουν το δύσκολο να μοιάζει αυτονόητο.

Η τελική αποτίμηση Η Θεσσαλονίκη δεν μεταμορφώνεται σε μιαν άλλη πόλη — και ίσως αυτό να είναι το πιο αισιόδοξο συμπέρασμα. Δεν εγκαταλείπει τον χαρακτήρα της. Παραμένει ανθρώπινη σε κλίμακα. Παραμένει βατή. Παραμένει μια πόλη όπου κάποιος μπορεί να διασχίσει το κέντρο της με τα πόδια, να συναντήσει γνωστά πρόσωπα και να αισθανθεί ότι ο δημόσιος χώρος εξακολουθεί να ανήκει στους ανθρώπους.

Ώρα αλλαγής

162

Ειδική έκδοση του Citymag Τεύχος No 104 Σεπτέμβριος 2026

;

και πέρα θα πρέπει να επενδύσει ακόμη περισσότερο στους θεσμούς της. Στη διοίκηση. Στη συντήρηση. Στον σχεδιασμό. Στη συνεργασία ανάμεσα στο κράτος, την αυτοδιοίκηση, τα πανεπιστήμια, την επιχειρηματική κοινότητα και την κοινωνία των πολιτών. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις δεν διαφέρουν μόνον επειδή διαθέτουν καλύτερους δρόμους ή μεγαλύτερα πάρκα. Διαφέρουν επειδή έχουν μάθει να συνεργάζονται. Η Θεσσαλονίκη έχει κάνει σημαντικά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση. Έχει όμως ακόμη αρκετό δρόμο.

Ένας τελευταίος περίπατος Ας φανταστούμε έναν επισκέπτη που θα φτάσει στη Θεσσαλονίκη το 2035. Θα κατέβει από το τρένο ή θα φτάσει από το αεροδρόμιο. Θα χρησιμοποιήσει το μετρό. Θα περπατήσει σε μια διαφορετική ΔΕΘ. Θα περάσει από την πλατεία Ελευθερίας, την Αριστοτέλους και την Αγία Σοφία. Θα επισκεφθεί το Μουσείο Ολοκαυτώματος. Θα συνεχίσει προς τη Νέα Παραλία. Ίσως να φτάσει μέχρι το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά. Ίσως να παρακολουθήσει ένα συνέδριο. Ίσως να εργαστεί σε μια εταιρεία τεχνολογίας. Πιθανότατα δεν θα γνωρίζει πόσο δύσκολη υπήρξε η διαδρομή για να φτάσει η πόλη ώς εδώ — και ούτε χρειάζεται να το γνωρίζει. Οι επιτυχημένες πόλεις έχουν

Εκείνο που αλλάζει είναι κάτι βαθύτερο. Για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, η Θεσσαλονίκη αποκτά την αίσθηση ότι διαθέτει ένα συνεκτικό σχέδιο για τον εαυτό της. Κανένα σχέδιο δεν είναι τέλειο, κανένα έργο δεν λύνει όλα τα προβλήματα, καμία πόλη δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Οι πόλεις, όπως και οι κοινωνίες, βρίσκονται διαρκώς υπό κατασκευή. Το ζητούμενο δεν είναι να φτάσουν σε έναν τελικό προορισμό. Το ζητούμενο είναι να συνεχίσουν να κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Κι αν κάτι δείχνει η Θεσσαλονίκη του 2026, είναι ακριβώς αυτό. Ύστερα από δεκαετίες αναμονής, η πόλη μοιάζει να βρίσκεται, επιτέλους, σε κίνηση. ✷

Ίσως το μεγαλύτερο έργο που εκτελείται σήμερα στη Θεσσαλονίκη να μην έχει εργοτάξιο. Είναι η αλλαγή νοοτροπίας: από την πόλη που περίμενε το «μεγάλο έργο» στην πόλη που αρχίζει να συνδέει τις υποδομές, τις γειτονιές, τη θάλασσα και τους ανθρώπους της.

Εικονογράφηση: Monika Lemeshonok/Unsplash+

Citymagthess .gr Εδώ ζεις την πόλη σου