Skip to main content

La Prátiga_ediziun 06

Page 1


LA PRÁTIGA

DLA CIASA DE PALSA

BËGNODÜS

Volontariat: le valur dl tëmp passé deboriada.

Tla vita de na ciasa de palsa, n’á nia ma la strotöra o i sorvisc na gran importanza, mo al é dantadöt les porsones che fej la desfarënzia. Mëdes y berbesc, colaboradus, familiars y...volontars.

Le volontariat é na gran scincunda che arichësc düc, deache al porta ite tla vita da vigni de n valur implü y scinca momënc plajors de condivijiun.

I volontars ofrësc sö so tëmp lëde nia por dovëi, mo por na dezijiun che ai tol Al é chësc ci che fej tan importanta süa presënza. Ai se tol le tëmp da s’archité, da se senté dlungia, da ascuté sö y fá conferta.

Te na sozieté, olache döt vá tres plü debota, é l’avëi valgügn che s’archita por passé tëmp deboriada n sëgn de gran umanité.

Les ativités che i volontars fej é n gröm y desvalies: al é chi che acompagnëia i residënc a fá na spazirada, chi che lí dant n foliet o

n liber, chi che cianta, chi che pastelnëia, chi che dëida te val’ pice scüf, chi che soga o chi che tëgn scemplamënter ma compagnia pro n café. Al n’á nia importanza tan gran o pice che le sorvisc é, vigni momënt passé deboriada lascia n sëgn de positivité

Tröc residënc cunta che le tëmp passé cun i volontars é sciöche daurí sö na finestra sön le monn, deache ai cunta dla vita da vigni de, de ci che al sozed fora por i paisc y tla sozieté, al vëgn baraté fora recorc di tëmps passá y ciaré inant a ci che gnará. Val’ iade se formel amizizies stersces danter volontars y residënc, d’atri iadi romagn döt pro na ciacolada y n sorí. Te trami i caji restel indô na scincunda che arichësc le de.

Ince ai volontars ti fej chëstes esperiënzes bun Sté deboriada cun les porsones de tëmp ó dí ciafé insegnamënc, aldí stories de vita, ciafé consëis y cöie adöm s a l ü t y i n t r o

recordanzes che jiss zënza a perde. Al é n dialog danter generaziuns che fej crësce chi che ascuta sö y valorisëia chi che cunta

Le volontariat n’é porchël nia ma n aiüt, mo al é n punt che unësc les porsones, na ocajiun da fá comunité, na forma de amur che ne costa nia, mo che fej bun a chi che dá y a chi che ciafa.

Nosta strotöra á la fortüna da avëi cotan de volontars dl post che vëgn tres indô a nes dé na man, sciöche ince döes jones dala Germania che stá n ann intier chiló da nos a fá sorvisc volontar.

A düc ti vál nosta reconescënza y respet por le tëmp ofrí sö y les bries fates por nüsc residënc

A chi che á tëmp y oress ince fá val’ sort de sorvisc, ti vál mi invit da se lascé aldí, da passé a s’informé y ciodí pa nia, n bel de fá pert dl grup di volontars dla Ciasa de palsa.

Le diretur Valentin Erlacher

ODLADA.BLICK.SGUARDO

L’odlada che dij deplü de na parora

Na odlada pó dé le bëgngnü, ara pó dé confort, ara pó consolé, ara pó incoriosé Al é n lingaz chît, mo da forza, che tol ite n gran significat te nosta vita.

Vigni de se baratunse fora n gröm de odlades, danter residënc, danter colegs, danter familiars, danter volontars.

Val’ öna é de prescia, feter zënza s’un anadé, val’ öna döra plü dî y lascia n sëgn Por chi che vir te na comunité, é l’odlada sovënz la pröma forma de comunicaziun.

Nia düc ne baia ion, zacai é resservá, d’atri n’é nia bugn da comuniché cun les parores. Porimpó bastel döes odlades che se incrujëia por capí co che l’atra porsona se stá

Na odlada pó orëi dí: i sun contënt/a da t’odëi, dilan de ester chiló, incö ái debojëgn de te. Dantadöt chi che laora tl ciamp sozial, sá ci importanza che chësc pice gest pó avëi

Propi por chësc unse chirí fora la tematica dla odlada por na mostra che gnará inaudada en sabeda, ai 18 d’otober tl Barjënt de nostra strotöra.

Al sará da odëi 30 fotografies, früt dl laur de Elias Frontull, jonn praticant cun la pasciun dla fotografia.

Ël á orü tigní toch cun so obietif, les odlades de berbesc y mëdes che vir te nosta strotöra

Odlades che á na gran espresciun, che cunta stories de vita y che lascia ciaré sot tl’anima.

Lapró á le grup de redaziun de La Prátiga orü ti dé la poscibilité a jënt de vigni eté da mené ite rimes y pinsiers sön la tematica dl’odlada.

Al n’é ruvé ite 20 che gnará stampades y tacades fora adöm ales fotografies.

La mostra sará da odëi por n mëis alalungia tl’alzada a tera de nosta strotöra

Düc é bel inviá da gní a ti ciaré.

LA CIASA SE PRESENTËIA

L’aministraziun

Doía d m c: René Parazza (portinaria y aiüt de ofize), Elmar Alton (contabilité), Verena Videsott (secretariat), Sabine Facchini (secretariat), Cecilia Hochwieser (responsabla tecnich-assistenziala), Valentin Erlacher (diretur); dancá d.m.c: Martin Costalunga (ofize dl personal), Michaela Ties (responsabla dl’economia dla ciasa), Vera Canins (ofize dl personal), Albert Sottrovisch (verdaciasa)

La Ciasa de Palsa ti dá alberch a za 90 porsones y laur a sura 100 colaboradus Ara é insciö l’istituziun publica cun le majer numer de dependënc tla Val Badia. Por gestí mëdes y berbesc y le personal vál debojëgn de n’aministraziun

Scialdi düc i laurs aministratifs vëgn portá inant dal personal dl’aministraziun instëss, por val’ sorvisc vëgnel anuzé le sorvisc de porsones da defora

La burocrazia che é da afronté vigní de é grana. Sciöche aziënda publica mëss düc i scric gní fac te trëi lingac, la cumpra de materiai da vigni de, injins y atrezatöres por garantí la cura y assistënza y ince

PRÁTIGA N 6 |SETËMBER 2025

leges varëntes, sides por ci che reverda la gestiun dles mëdes y di berbesc, mo ince le personal Döt chësc damana tröp tëmp y impëgn.

Ciara le video olache le pröm colaboradú Martin Costalunga cunta de süa esperiënza de laur te Ciasa de Palsa.

Lapró vëgnel les dificultés liades ala mancianza de personal che comporta datrai dezijiuns nia saurides da tó

I ofizi dl’aministraziun é da ciafé tl’ alzada a tera. Chiló é l’ofize dl diretur, dla responsabla tecnichassistenziala, dla responsabla dl’economia dla ciasa, l’ofize che se dá jö cun les paghes y atres chestiuns dl personal, l’ofize che se crüzia dla faturaziun y gestiun di documënc dles mëdes y di berbesc, l’ofize che se fistidiëia dles cumpres de materiai y injins por i sorvisc desvalies.

Indöt él 9 colaboradus/dësses che laora tl’aministraziun, plü avisa 5 ëres y 4 ëi, de chisc/chëstes 3 a tëmp plëgn y i atri/atres a tëmp parzial.

I ofizi é davërc i dis dal lönesc ala jöbia dales 9 00 ales 12 30 y dales 13 30 ales 16 30, le vëndres dales 9 00 ales 12 30

I numeri de contat é da ciafé sön la plata internet dla Ciasa de Palsa tla seziun informaziuns – contac

Tan inant che al é poscibl él le verdaciasa che se fistidiëia da mët a post Datrai vál ince debojëgn da cherdé dites o porsones da defora, dantadöt canche al se trata da tigní ite normes dades dant da leges

Nia da se desmentié é le laur da desparé d’invern o la cura dles sperses vërdes incër ciasa ia. I rengraziun de cör i volontars che ti dá na man a nosc verdaciasa y ti tol jö insciö n pü’ de laur.

Ciantun di mituns tl Barjënt

Püch plü de n ann él ca da canche le Barjënt, bar publich te Ciasa de Palsa, á daurí sües portes. Tres deplü s’ál svilupé te n punt d’incuntada nia ma por la jënt de tëmp y personal, mo ince por familiars y families Insciö él tres plü mituns che röia ince en contat cun nosta realté Al é porchël gnü tut la dezijiun da arjigné ite danü le ciantun di mituns olache i mëndri pó se tripé Al é chiló lerch assá da soghé, depënje y se möie cun les rodes da mituns. Insciö n’é nia ma i geniturs contënc, mo ince i mituns

FORA DLA VITA DA VIGNIDÉ

N valgünes ativités fates danter ma y agost 2025

N bel grup s’á interessé por la storia dla ciuchelada Ma cun la teoria n’é indere nia düc stá contënc, insciö ál ince orü ester na degustaziun finala

Edo stá a sorëdl fora sön terassa.

Ativités de ginastica de grup cun Valeria

Giovanni á tres da fá: chiló tirel lëgna
Albina cunta dl’India
Mëda Helga é gnüda acompagnada dal “Wünschewagen” dla Crusc Blancia y da Florian Mussner a perié sön la fossa de süa so che é morta da püch
Ara vá ince da s’la cuntè cun na popa che ascuta sö dër avisa
Arianne dessëgna cun Kurti
I ciarciun i produc nüs dles lataries de Südtirol
Laur alaleria é tres bëgnodü
I ciüfs é la pasciun de tröc
Iaco y Beta á dër da laur da serié l'urt

Tratan i laurs creatifs vál debojëgn dla mascima conzentraziun

L' Uniun de San Vinzenz da Al Plan s' á ofrí n iade a Sares cun na bona picia marëna
Le grup da bal "Love Project" á intratigní les mëdes y i berbesc na domënia danmisdé
Dai bi dis d’isté él bel da sté alaleria
Chiló unse fat cun les mëdes chechs da mënta.

N danmisdé alternatif cun la vijita di mituns dl proiet da d’isté “Blanch y fosch”

Anna Eppacher presentëia retrac de capeles dl Südtirol. Les mëdes puzenëia y taia sö arbëtes.

Ai 20 de messé él gnü organisé te Ciasa de Palsa la Festa da d'isté cun na bela partezipaziun dla comunité. Damperfora él gnü zelebré la s mëssa ciantada dal grup “CorUsc” y dedô él gnü organisé n aperitif por düc

AGOST

Ai 4 de agost ti á Siur Tone Fiung tigní ai ghesć n referat sura la contentëza tla terza eté f o r a d l a v i t a d a v i g n i d é

Vigni sabeda, dales 15:30 vëgnel zelebré la s mëssa daverta a döta la comunité che vëgn abelida vigni secunda sabeda da n grup musical de na ploania dla valada D’agost él gnü a se ciafé le cor d’Antermëia

la lana é n bel passatëmp che plej

Cujiné deboriada cun chi che é ciamó bugn y fá laurs cun

Cianté deboriada ralegrëia le cör.

Tres indô él jënt che se mët a desposiziun da gní a intratigní i berbesc. Chiló Pire cun sü orghi da man.

La festa de S. Maria dal Ciüf descëda recordanzes dl tëmp passé canche an pó arjigné ca i bi cësć da corusc.

La festa de compliann d’agost cun le grup dles ëres da Al Plan

EVËNC DA D’ISTÉ

De jügn é garatada la pröma serada de musiga por i berbesc cun Alexander Dal Plan
D’agost la terza sëra cun le grup musical Pippi’s Friends
Ai 22 de messé él gnü le grup musical Conturines Echo a porté la bona löna ales mëdes y ai berbesc

Chir les parores - l’altonn te 4 lingac

Tan de insëc él pa?

ALBERO ALTONN AUTUMN BAUM BLÄTTER CIARÜ COLORI COLORS CORUSC DEW FARBEN FOG FOGLIE FONGUN FUNGO FËIES HERBST JAHRESZEIT LEAVES LËGN MUSHROOM NEBBIA NEBEL PILZ

ROSADA RUGIADA SAJUN SEASON STAGIONE TREE

ORIZONTAL

3 N tier che dá lat

4 Al te descëda da doman

6 Le re dla savana

7. An ne oress pa mai i ciafé amesa i ciavëis

10. N gran saltadú dl’Australia

11. Gran y cun n nes lunch

13 Ara noda te ega y á n bech plat

15 Ara salta sö y jö por i lëgns

16 Le compagn fedel dla porsona

17. Ara á na pelicia morjela y foscia

18. N tier da righes

19 Inset stufus

VERTICAL

1. Tier cun corgn y berba

2 N inset cun de beles ares da corú

5 N tier da lana

8 Pice mamifer cun ficiuns

9. Ara se porta do la ciasa

12. An la ciafa te nüsc lec y rüs

14. Al dij do les parores

16 N vicel fosch

Depënjeme

vignun la dërta ambria

u s a n z e s y t r a d i z i u n s

USANZES Y TRADIZIUNS

classa soziala sciöche sües patrones Tla vedla Roma ti gnôl fat ales ëres riches frisurs cun trëces ciolades sö a poch o ince a gherlandes da sis trëces

Ince les trëces á süa storia

Pro i popui celtics parôl che sides ëi co ëres se intreciâ ti ciavëis ince val’ de metal che slominâ Te tröc posć dl monn gnô les trëces ince portades dai ëi, mo tl’Europa gnôres tl tëmp dl Medieve scialdi ma fates ales ëres adultes Les jones lasciâ i ciavëis incërjö

Tl Medieve se stopâ les ëres le ce cun n slaier, mo le slaier gnô dagnëra fissé pro val’ trëcia

Leni fej la trëcia a Veneranda

I ciavëis gnô lavá atramënter co aldedaincö. Al gnô tut sostanzes naturales sciöche lisciüa fata con cënder de furn imblagné t’ega o ince cun cënder de rames de üa Inultima gnô i ciavëis gonot sporfogná cun erbes de medejina sciöche rosmarin, lavanda, ampömes, orties o mënta.

Tl tëmp dl Renascimënt y cina ala fin dl 1700 êl usanza da se vistí zazores (parüches) che gnô arjignades ca tan beles sciöche al foss operes d’ert. Zazores y trëces pro i ëi ê na tradiziun dër deslariada fora, dantadöt pro i soldas y ofiziers cina che Napoliun s’audâ indô ciavëis cörc.

Les trëces á albü na gran importanza por resc y reines.

N portrait conesciü dla imperadëssa dl’Austria Elisabetta la rapresentëia cun sües beles trëces Al nen n’ é cinamai un olache da prinzëssa êra portretada en ciamëja da nöt cun les trëces desfates.

Chësc vëgn araté n momënt dër intim, canche les ëres se desfajô la trëcia y i ciavëis restâ da ondes Ma sü omi â la fortüna da podëi les odëi insciö mez custodides.

Cun la Revoluziun industriala êl gnü svilupé produc artifiziai por la cura di ciavëis Por chi che â i mesi jôra plü debota da tó n sciampo co arjigné lisciüa.

Tl monn da paur o pro la jënt scëmpla gnôl pa bëgn adoré lisciüa

ince ciamó tl mëte man dl vintejim secul

Do le 1800 êl scialdi les patrones y les fanceles che se ciolâ sö les trëces a forma de corona Al ti gnô dit trëces da paur

Ti agn do le 1920, olache les ëres ciafâ segurté tl stil de vita liberalistich nü, porté da n svilup y progres tles gran metropoles europeiches, â les ëres emanzipades impröma metü man da se taié jö i ciavëis lunc y da tó chitli cörc.

Les ëres che se taiâ jö les trëces â vöia de inovaziun y de liberté, ince sce tl pröm gnôl araté n scandal Tles periferies y valades dalunc dala cité â chësc fenomen metü man tröp plü tert. La leteratöra psicoanalitica descrí la taiada di ciavëis sciöche desflorida dla jona Val’ pere o uma odô ciavëis cörc sciöche pröm vare adincuntra ala modernité y ala superbia y porchël dër daimpró al picé. Ince por tröc proi ê la usanza da mantegní trëces n sëgn de ester sciöche al alda Porchël aratâi dezipá chi posć olache la modernité se deslariâ fora.

Dutch flower braid (französischer Zopf in Blumen- oder Schneckenform): Chësta é na varianta dla trëcia franzeja, ara mët man söla frunt y vëgn fata a forma de spirala y dedô intorcorada sö sciöche na sgnecora.

Emma Rindler cun trëces y ciapel da paur

u s a n z e s y t r a d i z i u n s

Trëcia a cascata (Wasserfallzopf):

É na varianta dla trëcia franzeja che vëgn intorcorada dl ia y ca incër le ce da tëmpla a tëmpla Pro chësta trëcia vëgnel tut ite dl ia y ca cipli de ciavëis, mo vigni iade che an tol ite n cipl vëgnel ince lascé demez n ’ater cipl.

Cun i mesi de comunicaziun y tres films se deslariâ fora la moda trö’ plü de füga.

Atualmënter pón odëi pro i bai dla jonëza da paur les jones vistides con diendl y trëcia y i jogn con la braia de coran. Ince pro les marcadëndres o les musicontres dles musighes se ál mantigní l’adoranza de chësc stil da se fá sö

La parora trëcia ó pordërt dí ”cipl de ciavëis”, ”zupfené”

Dales gran festes con prozesciun o dales Prömes Comeniuns vëigun ciamó val’ mitans cun trëcia y gherlanda

Ince tröpes ëres de eté se fej ciamó trëces che ares adora por tigní sö le ciapel da paur dales gran festes

fé sö les trëces incër le ce, cun l’injunté ala trëcia val’ corëia o vëta (trëces cujides), cun trëces intorcorades sö a ghigherli (trëces a sgnech) y i i

Sambëgn ciara fora döta la frisur plü bela sce al vëgn vistí lapró gherlandes o ciüfs o de vigne sort de tlufes di ciavëis o goroi. Pro n valgünes ëres plü de tëmp pón ince datrai odëi le ghigherle o la trëcia ciolada ite te na rëi por tigní ite bel i ciavëis che picass zënza fora da vigne vers.

Les ëres che se fajô vigni de la trëcia n’ â nia bria da se lavé vigni edema i ciavëis, deache cun le lavé é

Dai bai dles scores altes vëigun datrai jones cun frisures de trëces o codes intorcorades fates te manires nöies dales friseries. pert. Jödapé vëgneres ciolades adöm y datrai tacades sö.

L’ unt natural dl assoius al ce daidâ la coejiun di ciavëis Zënza ciafân ince bel inlaota val’ unt da sferié ti ciavëis por che ai ne se intlotass nia tan

Denanche lascé taié i ciavëis lunc êl bel laota, mo tres ciamó, ëres

che ti vënn sü ciavëis tla forma de na trëcia ai frisers por lascé fa adinfora parüches. Por fá chësc mëss la trëcia almanco avëi na lunghëza de 30-40 zentimetri Aldedaincö él le trend da arjigné “tressen”, chël ó dí vëtes cun

Trëces a gherlanda o a ce de Gretl (Gretchenzopf): Olache döes trëces vëgn lobrides sö incër le ce y spo entlunfades cun cramples

Trëces da paur a corona o a cërtl de na Santa (Bauernzopf, Haarkranz oder Krönchenfrisur): Chësta trëcia vëgn fata zënza ciornëdl tl stil franzesc Al vëgn fat öna na trëcia y sce i ciavëis é tan lunc cina jö dal cü, sciafiera da gní lobrida incër döt le ce ia sciöche na gherlanda

Sce ara vëgn fata a corona vëgnera fissada söl ce incëria

Ince le ciapel da paur gnô vistí sura de te trëces jö.

Trëcia a spi (Ährenzopf oder Fischgrätezopf): Vëgn fata cun ciavëis intorcorá y metüs a man dërta ca a man ciampa y al contrar

Trëces a lignes de mais (cornrows): Döt le ce vëgn intrecé tla metoda olandeja

Al vëgn fat n gröm de te pices trëces y chëra che custodësc pó fá le ciornëdl sciöche ara ó, de ci vers che ara mina, cinamai en crusc

Deache al costa n gromun de tëmp da fá chëstes trëces vëgneres lasciades codî zënza les desfá.

CORIOSITÉ

Trëces vëgn ince zupfenades por abelí ciavai dales mësses noveles o te ocajiuns de de gran festes sciöche le rait de San Linert ciavëis lunc por arlungé o por fá gní plü spës le jop de ciavëis.

Lace braid (halber französischer oder halber holländischer Zopf): varianta dla trëcia franzeja Chiló vëgnel ma tut ite da öna na pert cipli de ciavëis pro i fis dla trëcia

Trëces olandejes (holländische Zöpfe): Vëgn fates da mët man sö insom al ce sciöche na trëcia scëmpla cun trëi fis de ciavëis, tolon ite regolarmënter cipli de ciavëis che vëgn intreciá da sot sö y la trëcia pé suraia

Sce an ti ciara avisa ala trëcia fata, pél che ara á n schema a “A”

La trëcia vëgn scialdi fata cun 3 ciosces, mo pó ince gní fata cun 4.

STORIA DE VITA

Ida Frenner nes cunta de süa vita

I sun Ida Frenner da San Martin, classe 1940, y da 5 agn incá viri te Ciasa de Palsa.

Do na tomada m’ai rot val’ y do les cures te ospedal adorâi ciamó n pü’ de terapies, porchël sunsi gnüda chiló te Ciasa de Palsa a me varí inant y deache a ciasa, olache iö abitâ, orôi ressané la ciasa y fá val’ danü, m’ âi chirí y ciafé chiló na picia abitaziun I m’ á ausé ite bun, scemia che i agn se lascia sintí, mo i proi da fá le miú adinfora.

I pröms agn de mia vita êl vera y dai 3 agn insö me recordi ciamó val’

Gonot aldîn n buramënt de fligri

Gonot aldîn n buramënt de fligri mo denanche ai passass gnôl fat alarm. Sce an ê te plaza o sön campagna messân debota jí a ’ I ê i d t i

te gran lëgn. Tratan â ince nosc pere messü jí te vera. A ciasa ê les ëres che messâ ti la fá, mo i ân na bona fancela y spo êl gnü n te möt jonn a daidé fora Da sëra gnôl stopé sö les finestres cun pezes fosces. Sön strada êl n gran transiamënt de auti di soldas y jeeps An aldî tres indô baian de morc y jüs mancia Dui jogn mituns di vijins n’ ê nia plü rová a ciasa. Süa uma i â aspeté de y nöt cun incherscimun Ara â ince damané do plü iadi y spo êl gnü na cherta cun scrit “Vermisst im Raum Belgrad”.

Incër le 1945 aldîn baian de na fin, mo nia tan atira. Dui dis alalungia êl passé auti di soldas cun n gröm de soldas ponüs ite ia dedô

Nos jôn ia Preroman sura strada a ciaré jö. Ai n’ â mai na fin. An dijô le “Rückzug” Al ê tröc soldas che rodâ y ai gnô da nos te stüa a s’ ascuté le radio Al ê gonot la stüa plëna.

I ëi gnô indô plan plan a ciasa. Tan contënc che ai ê pa chi che l’â c i s

Clara, Ida y Sepl

La residënta Ida Frenner fora Sares

Iö y mi fre stôn sön furn sentá a i ascuté

Tratan jôi bele a scora. Vigni de êl da lové adora por podëi jí a mëssa. Da gosté n’adorâi nia, ma n pan por la pausa o n toch de bun pan duc che mia uma fajô I jô ion a scora, döt a pe y da vigni frëit Te dlijia êl da se comporté y nia stlafé scenó gnôn tosc trac tles orëdles. Maestri êl Tone Tolpeit y Monica Vittur, de bugn maestri, mo ince sceveri

Caplan êl Siur Laurënz Irsara che se insignâ ince da cianté. Canche al gnô te scora metôn man cun na

ciantia I scraiân tan che ai s’ aldî lunc sö por plaza dl paisc Porchël âi ince cianté pro le cor de dlijia 60 agn “alt”.

Sön le lüch da paur êl dagnora da laur Fina 14 agn âi dagnora döt isté vardé insciö chi 10 tiers Nia dagnora saurí Da d’aisciöda êl ince datrai val’ bisces. Chëres ê ciamó plü canaies, ares sciampâ ma debota fina sön Ciampëi o Col Varencinch Ci laur da jí a les chirí, mo chël êl bëgn i ëi che jô

Da maius spo messân jí sön campagna y te stala. Al ê cotan de ciamps da lauré, spo sojoré, forlé

da d’altonn, spann coltöra, i n’ ân degun tractor o mascin, ma le ciaval, n pros tier, che fajô tröp Te ciasa êl n morin y mi pere majenâ farina fina, liché, graní por les iarines y avëna al ciaval.

N iade o dui al ann gnôl fat pan y crosti Pro le lüch êl ince na siëia che jô cun la forza dl’ega che gnô da Longiarü fora Al ê n dër noto cun le lignan. N sigat siâ les taies y les brëies gnôl te comercianc taliagn a cumpré. Tratan ê i agn passá a slöm y düc jô do sü trus

Ara m’ á ince datrai sceché cun la sanité, mo spo êra ma impó jüda I sun stada scialdi a ciasa a laoré. Nia desmentié oressi i 5 agn de cöga de calonia

I á ince fat pert pro les uniuns sciöche: cor, KVW, seniores y volontariat.

Val’iade âi podü ince tó pert a n bel iade sciöche a Roma, Vienna, Assisi, datrai pro val’ bel santuare A mo nia da se desmentié, tla vita mëssun ince n pü’ perié y ofrí sö, chël alda lapró, mo döt á süa bona y manco bona pert y cun de bi recorc sunsi sëgn te Ciasa de Palsa y i me stá ince saurí, mo de gran cunc ne pón nia plü fá!

Ida adöm ala uma Emma, Sepl y Albina, al mancia Clara y pere Serafino
L'ann 1950 - Ida en gita a Pescol

PERSONAL DLA CIASA DE PALSA Formaziuns

Tratan la formaziun sön les cures paliatives

Cures paliatives

Les cure paliatives é n tema tres plü atual tles strotöres sozioassistenziales Ares damana conoscënzes spezifiches por daidé mioré la cualité de vita, dantadöt chëra ala fin dla vita dla porsona olache al vëgn conscidré la porsona te so ester complessif

La Ciasa de Palsa ti dá gran importanza ala formaziun che revarda les cures paliatives por ester bona da daidé tres cures che ti dá dignité, sostëgn y confort ala porsona vedla y a sü famliars

Nasciüdes

Bicli y compresses

Ai 15 de ma él gnü organisé n curs de cures complementares, tigní da Elisabeth Unterhofer

Al é gnü aprofondí le tema “bicli y compresses”, na metoda che s’integrëia les cures convenzionales por mioré la sanité, sostigni la varijun y la prevenziun

La referënta á porté dant, do na introduziun teorica, deplü tecniches de aplicaziun, splighé i materiai che vëgn adorá y i öri da adoré tles situaziuns desvalies Interessant che an á podü porvé fora tla pratica co che al vëgn fat n bicl y sintí sön se instësc l efet.

Val’ mët man pice, val’ gran. Mo datrai é le pice le plü gran.

I ti fajun les mius audanzes a nostes colaboradësses

Karin por la nasciüda dl pice

Moritz y a Iris por la nasciüda dla picia

Elena.

Ejëmpl de bicli y compresses
Elena de Iris y Emil, nasciüda ai 13 d’agost.

N bel grup dl personal dla Ciasa de Palsa é pié ia le dedemesaledema, 18 de jügn, da doman por fá na jita cun la roda da Al Plan ales cascades de Fanes.

I un fat na picia tapa a Al Plan por se impresté fora les rodes Spo sunse piá ia cuntra Pederü

Sön le tru che vá do l’ega ite por la Val dai Tamersc unse podü se gode le bel che nosta natöra se pîta: l’aria frësca, le rauscé dl’ega, les ciampaneles di tiers y la belëza de nostes munts. Insciö éra jüda inant por döt le de.

Düc á podü se ciarié ite de positivité, de energia y de gran belëza incër nos ia, amiré i bi lec de Fanes y le bun mangé tles üties da munt. Ruvá indô cuntra Al Plan sön la sëra, sunse ciamó gnüs inviá dala Michi Ties a ciasa süa a n buniscimo aperitif

Al é sté n de che düc se recordará ciamó dî alalungia.

Club dl tëmp lëde

Chidlada

Al 29.08.2025 â le Grup dl tëmp lëde organisé na jita sö por munt, mo chësta é gnüda desdita a gauja dl bur‘ tëmp Por nostes volontares foss chësta stada l’ultima ocajiun da fá val’ adöm al ater personal. Porchël ti él gnü l’idea da jí a chidlé Deache la chidlara a Al Plan ê stlüta sunse jüdes sö Falzes

Impröma s‘unse mangé na buniscima pizza y dedô ti sunse saltá ite al chidlé. N per de nos savô bel da chidlé y por d’atres êl le pröm iade N valgönes é stades bones da bat jö düc i chidl y a n valgönes ti ara ince n‘ pü‘ sceché, mo tla finada é dötes miorades. I un passé de beles ores en compagnia y se un dassënn devertí

I partezipanc dan le lech de Limo.

Na

I partezipanc cun le lech Piciodel dôia.
bela serada en compagnia por saludé les volontares dla Germania.
Jita cun la roda sön Fanes

Volontariat

Formaziun por i volontars

Ai 29 de ma n grup de volontars y volontares á tut pert cun entusiasm ala formaziun pitada dales fisioterapistes Karin y Valeria sura le tema dla Kinaesthetics.

N'ocajiun da se dé jö y analisé le movimënt por imparé da se möie instësc y sostigní i atri te na manira sana y saurida

La partezipaziun ativa y acorta é n bel sëgn che ai/ares tol sö cun impëgn y scerieté só sorvisc de sostëgn y aiüt ti confrunc de nostes mëdes y nüsc berbesc

Curs de cinestetica por nüsc volontars, n momënt de formaziun mo ince de compagnia.

Alcune domande ai nostri volontari

In occasione della festa ai volontari sono state fatte a loro delle domande e queste sono le risposte che hanno dato.

Un aspetto che ti piace del tuo ruolo del volontario in Ciasa de Palsa. Fare il servizio ospedaliero

La libertà! Poter essere come sono, senza obblighi né obiettivi professionali, solo stare nel luogo e con la gente, così spontaneamente

A me dispiace un po' che posso fare la volontaria solo a casa, però è una possibilità di spostarmi a San Martino.

Anche se è poco viene ricambiato con riconoscenza e gentilezza da tutto lo staff

Il sentirmi utile e poter aiutare le persone che hanno bisogno d’aiuto

Accompagnare i residenti

Tutto! Giocare a carte

Espressioni come: “Ti vedo volentieri.” – “Vieni un’altra volta.”

Del ruolo del volontariato mi piace vedere crescere di volta in volta il rapporto con le persone alle quali regalo il mio tempo, donare e nello stesso tempo essere ripagati

Quali caratteristiche deve avere secondo te un volontario della Ciasa de Palsa?

Tanta, tanta, tanta pazienza

Gioia di esserci, disponibilità, comprensione.

Pazienza, positività e volontà. Di buon umore, paziente e amorevole

Non credo che siano necessarie particolari caratteristiche, ma una buona volontà ad aiutare il prossimo ed essere disponibile a dare aiuto alle persone in difficoltà

Pazienza, buon umore, stare volentieri con altre persone. Avere pazienza

Pazienza, un po’ di buon umore, amore al prossimo

Un volontario della Ciasa de Palsa secondo me deve avere senso di responsabilità, rispetto delle persone, saper ascoltare, positività e buon umore

A chi consiglieresti di fare volontario in Ciasa de Palsa?

A tutti

A tutti senz’altro! Ma soprattutto ai pensionati

A tutti quelli che vogliono dedicare un po’ del tempo in più.

A chi ha buona salute e sono soli. In Ciasa de Palsa ci sono tanti che sono contenti di poter raccontare la sua vita (per esempio), o anche solo starli vicino.

Lo consiglierei a tutti, soprattutto ai pensionati, così possono vedere la sofferenza delle persone ricoverate nella struttura.

A chi vuole fare un’esperienza con persone anziane e a quelli che sono ottimisti

A tutti!

Per passare il tempo libero, non è tempo sprecato, anzi!! Ognuno di voi ( o meglio noi?) può fare del volontariato, basta volerlo, importante avere un po’ di tempo libero a disposizione, per esempio i pensionati.

Sciöche sëgn de rengraziamënt por le sorvisc che vëgn fat ia por l’ann da pert di volontars, ti él gnü organisé na picia festa che é stada na ocajiun da sté adöm y se baraté fora les esperiënzes fates.

Salüt a Leni, Greta, Thea y Jorina. Bëgngnü a Lisa y Dana.

Ai 28 d’agost ti él gnü fat na picera festa de comié y de rengraziamënt ales 4 volontares todësces che é stades chiló te ciasa por n ann y á dé ca so tëmp a bëgn de nostes mëdes y nüsc berbesc.

Le Presidënt y le Diretur á laldé le

laur y l’impëgn dles jones che cun so fá y ester á lascé na merscia tla storia dla Ciasa de Palsa.

I ti dijun n gran giulan y ti aodun döt le bun por süa vita y sperun che ëres vëgnes tosc a se ciafé.

Lisa y Dana vëgn da dlungia Hannover y cun i pröms de setëmber ares metü man so ann de volontariat te nosta strotöra

Tla proscima ediziun s’les presentarunse plü avisa.

Lisa y Dana

Leni, Greta, Thea y Jorina ala fin dl’ann de volontariat te Ciasa de Palsa

Impacchi: si intende l’avvolgimento circolare di una parte del corpo con 2 o 3 teli Il telo interno è portatore della sostanza attiva Gli impacchi vengono denominati in base alla sostanza attiva, per esempio impacco all’aceto, ecc., oppure in base alla zona di applicazione, per esempio: impacco ai polpacci, ecc

Compresse: piccole zone localizzate come orecchie, gola, nuca

I tessuti devono essere in fibre naturali.

SANITÀ

Impacchi e compresse

Cosa bisogna considerare: scegliere un momento favorevole ambiente tranquillo arieggiare la stanza la persona deve avere i piedi caldi e deve essere ben coperta

Dopo l’applicazione: mantenere calda la zona trattata e rilassarsi assicurare una posizione comoda non portare al sole la persona che ha appena ottenuto un impacco con oli.

Compressa d’olio temperata

La compressa d’olio temperata fa parte delle applicazioni temperate (stimolo debole).

È un metodo dolce, semplice e applicabile in modo spontaneo, molto utile all’assistenza infermieristica

Si usano oli vegetali (oliva, sesamo, mandorla), estratti oleosi (olio di iperico) o miscele pronte in

commercio (es. Maitreya, Primavera, ecc.).

Le sostanze attive vengono assorbite attraverso la pelle, e gli oli essenziali anche tramite le vie respiratorie.

Impacchi caldi Impacchi freddi

In caso di dolore/ematomi

olio di iperico: 2 spruzzi d’olio su una compressa di flanella (non va usato se qualcuno fa chemioterapia)

Arnica e Cisto: 2 spruzzi d’olio sulla compressa di flanella

In caso di dolori

Levudol: 2 spruzzi su una compressa di flanella

In caso di infiammazioni

Foglie di cappuccio: 1-2-3 foglie di cappuccio, dipende dalla grandezza della zona da trattare, schiacciare le foglie con il mattarello prima di applicarle.

In caso di febbre

Aceto di mele: 3 spruzzi (o cucchiai da minestra) in 1 litro d’acqua tiepida, 2 compresse di flanella, avvolgere le caviglie e lasciare agire per 20 min.. Ripetere le applicazioni per 3 volte (va usato solo se i piedi sono caldi)

In caso di agitazione

Lavanda + olio di iperico: 2 gocce di lavanda e 2 spruzzi di olio di iperico sulla compressa di flanella

Esempio di avvolgimento circolare di una parte del corpo.

LA VITA ETERNA DÁI OH SIGNUR Y CONFORTI CUN TO LOMINUS

Tratan i mëisc da ma a agost dl ann 2025 é chëstes mëdes y chisc berbesc passá a miú vita

Mersa Giuseppina + ai 01 05 25

Steinmayr Benedikt + ai 06 06 25

Valentin Alberto + ai 14 05 25

Huber Emma + ai 30.07.25

Liebe hinterlässt Spuren, die die Zeit nicht auslöschen kann.

Domënia y dal mertesc al vëndres 7:45 - 11:30 | 12:45 - 17:30

sabeda 12:45 - 17:30

lönesc de de palsa

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook