LA PRÁTIGA
DLA CIASA DE PALSA


![]()



Salüt da pert dl Diretur s
Stimades leturies, stimá leturs, en mercui, ai 16 d’aurí 2025 á nosta strotöra podü pié do por le terzo iade le sigil de cualité RQA dé fora dl’Assoziaziun dles Ciases de Palsa de Südtirol Chësc stlüj jö n percurs che döra trëi agn y che comporta na verificaziun di stan-
darg de cualité dl laur dl Consëi d’aministraziun, dla cura y assistënza, dl’ativité dl tëmp lëde, di sorvisc generai, dla ciasadafüch y dl’aministraziun dla Ciasa
Denant co reporté dessot integralmënter la relaziun di auditors esterns ala comisciun de garanzia, oressi tó l’ocajiun da rengrazié düc chi che á contribuí al arjunje de chësc resultat: dales responsables por la cualité te nostra strotöra Valeria y Anita al team dirigenzial y döt le personal. N rengraziamënt ti vá ince ales residëntes y ai residënc, ai familiars, ai volontars y a düc chi che porta pro che la Ciasa de Palsa vires.
Cualité ó dí por me, se mët vigni de en discusciun, ester reconescënc de ci che vá bun y orëi mioré olache al vá debojëgn.
Fazit und Empfehlung an Garantiekommission
Am Tag des externen Audits präsentierte sich den Auditoren ein äußerst gut auf die Überprüfung vorbereitetes Heim.
Seit dem letzten Audit hat es einige Veränderungen gegeben
So finden sich nun neue Führungskräfte in den Tätigkeiten wieder, welche viel frischen Wind und eigene Ideen mitbringen. Es herrscht eine sehr angenehme Stimmung im Team, welches zur Erreichung derselben Ziele eng zusammenarbeitet.
In der Vorbereitung auf das Audit fielen die teilweise sehr hohen Ergebnisse der Selbstbewertung auf. Es wurde dementsprechend versucht, die Gründe hierfür zu erheben.

Dabei zeigte sich ein Heim, welches den Kriterien der aktuellen Seniorenbetreuung nicht nur gerecht wird, diese sogar in vielen Bereichen übertrifft, sodass die Bewertungen durchaus gerechtfertigt sind
Während dem Audit wird ersichtlich, dass die Verantwortlichen sehr direkt und authentisch von ihren Tätigkeiten und Leitgedanken sprechen Selbstkritik und konstruktive Reflexionen sind fester Bestandteil in der Mitarbeiterführung.
Die Hierarchien sind klar und werden gelebt
IMPRESSUM
Editur: Ciasa de Palsa Ojöp Frëinademetz A P S P | Str Pinis, 50 - 39030 S Martin de Tor | tel 0474 524700 | P IVA 00554690214 cod fisc 81005490214 | info@ciasadepalsa it | ciasadepalsa@pec rolmail net | http://www ciasadepalsa it | Presidënt: Mischi Giovanni Diretur: Erlacher Valentin | Redaziun: Palla Denise (coordinadëssa), Agreiter Valeria, Bassot Valeria, Gasser Helene, Videsott Verena Grafica y layout: Ciasa de Palsa Ojöp Frëinademetz A P S P | Stamparia: LCS Partnerdruck GmbH
Das Seniorenwohnheim in St Martin i T bietet folgende Plätze an:
• 89 Betten im Pflegeheim, in mehrere Bereiche aufgeteilt, davon werden 86 standardmäßig belegt;
• davon 8 Betten für Personen mit Demenz oder Personen mit psychischer Auffälligkeit;
• 2 Personen sind in einer Gruppe der Tagesbetreuung aufgenommen
Das Gebäude ist für die Dienste angemessen ausgestattet und in einem sehr guten baulichen Zustand. Es wurde erst vor einigen Jahren gebaut und weist eine sehr großzügige Flächennutzung vor Es werden laufend Investitionen und Verbesserungen vorgenommen (Beispiel Energieerzeugung)
Die Zusammenarbeit zwischen dem Präsidenten und dem Direktor ist professionell: es herrscht ein intensiver Austausch im Zuge von strukturierten Treffen, gemeinsamen Mittagessen oder Telefonaten
Bei Bedarf nimmt der Präsident auch an Sitzungen mit den Mitarbeitern teil. Er möchte dem Führungsteam den Rücken stärken und am Ball bleiben, was die aktuellen Bedürfnisse und Ansprüche der Bereiche anbelangt Die Finanzierung der Dienste ist voll gewährleistet. Nachteilig wirkt sich die Kostensteigerung in den letzten Jahren aus, welche aber keine relevante Erhöhung (+1,00 € von 2024 auf 2025) des Tagessatzes notwendig machte. Das Heim bleibt nach wie vor und trotz der gebotenen Qualität in einem sehr günstigen Tagessatzbereich
Der Gedanke der Selbstbestimmung der Heimbewohner prägt die Aktivitäten und die verschiedenen Angebote im Haus
Das Personal ist sehr darauf bedacht, individuelle Wünsche der Heimbewohner in die Alltagsgestaltung zu integrieren. So sind zum Beispiel persönliche Gespräche („sich Zeit nehmen“), Ausflüge, Spaziergänge und spezi-
elle Essenswünsche an der Tagesordnung
Es herrscht eine offene Fehlerkultur. Fehler sind aus Sicht der Führung der Motor für Entwicklung und Veränderung
Im Audit konnten unter diesem Aspekt einige Möglichkeiten zur Verbesserung erhoben werden. Neben einigen Themen zur Lagerung und zu den Fluchtwegen finden sich aber nur sehr wenige Handlungsfelder
Einige Dokumente könnten nochmals angepasst und überarbeitet werden.
Zusammenfassend kann dem Heim ein sehr hoher Standard bestätigt werden Alle Beteiligten sind sehr motiviert und professionell. Das vorhandene Know-how wird professionell eingesetzt und weiter ausgebaut Dementsprechend wird das Heim sicher a ch künftig den

D.m.c. Pigneter Jessica (responsabla RQA tl’Associaziun dles Ciases de Palsa (VdS), Ladurner Martina (presidënta VdS), Mischi Giovanni (presidënt Ciasa de Palsa), Valentin Julia (responsabla 3 repart), Tavella Elisabeth (responsabla 1 repart), Mischi Noemi (responsabla 4 repart), Fiung Michela (responsabla 2 repart), Daverda Margareth (responsabla ciasadafüch), Palla Denise (responsabla Ativités dl tëmp lëde), Hochwieser Cecilia (responsabla tecnica dl’assistënza), Dapoz Anita y Bassot Valeria (responsables dla cualité te Ciasa de Palsa), Erlacher Valentin (diretur Ciasa de Palsa) y Kaserer Beatrix (presidënta BFA)
D n B c C p b P b s l m p t P n c

fá canche se tolun le tëmp da sté pro n café a se lí le foliet o s ’ la lascé jí bona cun val’ caprize
Porchël, a vignun sciöche ara ti plej, mo jon derevers al bar dla Ciasa de Palsa: ciodí pa le inom
“Barjënt”?
Chësc inom é gnü chirí fora danter deplü propostes fates da porsones da defora che á tut pert a n concurs scrit fora aposta por chirí n inom. Le concurs scrit fora é gnü tigní aladô de un di prinzips de
La pert burocratica, d’aministraziun y d’organisaziun por la daurida é stada complicada Düc chi che manajëia instësc n ’ativité le sá, mo por fortüna sunse stá bugn da tigní ite la data preodüda por la daurida
Le bar á na lerch interna y ince defora cun deplü mëses, na terassa dër aprijada tratan la bona sajun, olache an se stá saurí tl’aria frësca o le sorëdl che scialda
Canche le bar é stlüt él la poscibilité da ciafé val’ de cialt da bere o golosaries dala mascin aposta.
Le Barjënt é davert la domënia y dal mertesc al vëndres dales 7 45 ales 11 30 y dales 12 45 ales 17 30, la sabeda dales 12.45 ales 17.30, le lönesc él le de de palsa. Le bar é n post da sté saurí por podëi gosté, da fá la pausa dl café, por aperitifs, por se mangé n pü’ de val’ o por mangé le dlacin.
Tl bar laora döes chelneres, Sofia y Martha y le chelner Jan. I ti un fat n per de domandes por aldí val’ sura le sorvisc, mo ince por les/le conësce y se lascé cunté sciöche ares/al vir chësta esperiënza de laur. (ciara plata dlungia)
Ci dij pa les mëdes/i berbesc y la jënt che vëgn a nes ciafé?
“I aprijëii le sorvisc, la jënt da defora che vëgn y le podëi sté adöm ” (n residënt)
“N local dër important, n post da sté adöm cun baldëza, sciöche te familia ” (na residënta)
“Al é ince n post por se incunté y carté, se bere val’ en compagnia, chësc é dër important por nos. ” (na residënta)
“Canche i á aldí de chësc proiet ne ti ai nia cis crëta, i me ponsâ che al ne podess nia jí bun
Sëgn él n post dër frecuenté ince da jënt da defora che pó datrai ince ti dé na man ai/ales residënc/tes y a sü familiars ” (n volontar)
Martha
Postprëibeltepresenté
I sun Martha, i á 50 agn y dui mituns Al me plej da fá sport, d’invern me sál bel da jí cun i schi y d’isté vai ion sö por munt y a fá vies ferates. I sun na porsona dala bonalönayistáionprojënt
Citeplejpaycineteplejpania prochësclaur?
Al me sá bel da sté pro jënt, da s ’ la rí y fá damat cun düc Chësc post de laur me dá ince la poscibilité da avëi tröp tëmp lëde che i pó dediché a mi hobbys y a miafamilia
Coépainsciötodedelaur?
Da doman deuri le bar y tosc vëgnel i pröms cliënc a se bëre le café Dedô romëni ia ci che é gnü condüt, toli jö le stöp y m ’arjigni caporlede
Ledanmisdépassasnel,alécörty alétresval’ dafá Ledomisdémët man cun la pausa dl café di/dles colaboradusc/dësses y incër les 14.00/14.30vëgneliparëncyamisc aciafésüfamiliarsyconesciüs,che passa chiló n bel domisdé en compagnia
Sce i á dlaurela me sënti a m ’la cunté o a ciaré val’ liber cun chi che é ma da susc, insciö é ince le domisdéchepassatensofl.
Val’ deinteressantchet’asciafé foralauranteCiasadePalsa
Tl mëteman ne savôi nia ci che me aspetâ,moiátosccapíchechëscê le dër post por me. Tröc vëgn da me te bar por fá na ciacolada o ince por se confidé o damané do n consëi Icrëiichealégnüasedén bel raport cun i/les residënc/tes y incecunlepersonal
Ciünaépadotüaminungala miúpertdlde?
Almeplejdeplüledanmisdé,moi nesápaniaporciodí.
Jan
Postprëibeltepresenté IáinomJanCostneryiabitëiia Calfosch I á fat la scora alberghiera a Bornech y i l’á rovada tl ann 2023 cun l’ejam de maturité.Iáincepodüfádebeles esperiënzes de laur te deplü strotöres de hotelaria tl paisc olacheiviri Iá21agnyalmeplej lacompagnia,stécunmiamisc.La jöbia dales 1800 ales 2000 toli pertancursdaarpizé,levëndres vaiáfáncursdabalé
Citeplejpadeplütetolaur?
Milaurmeplejdeacheipóstéen compagnia, sochedí i ghesć, juté doega,tóforaigotidalamascin da lavé jö, romené sö, puzené les mëses … i me fistidiëii ince dl refodamydlcartundlbar Pro mi laur me savessel ince dër beldapartíforalamarëna,moal n ’ é nia tröpes porsones che marënachiló Lamaiúpertvëgna sebëreval’oagosté,asemangéle dlacinoasetónaperitif
Citedápasodesfaziun?
Al me sá bel canche les porsones aprijëia mi laur y me fej complimënc, canche al me gareta val’ bun, canche i ciafí n sorí y sëntichelajëntécontëntacunme. Spo me dál sodesfaziun canche i pó fá laurs nüs y sambëgn ince cancheiciafilapaga
Estcontëntcuniorars?
Iorarsmevábunyisuncontënt deacheisciafiincedafácossespor me I aprijëii dër de avëi dui dis lëdiycancheimëtdedôindôman dalaurémesëntiplëgndeforzes
Val’ deinteressantchet’asciafé foralauranteCiasadePalsa Aléngrömdeporsonesyvignöna éatramënter.Midejieréchëldafá bunmilaurcundüc,naotaproida lefá.
Sofia
Postprëibeltepresenté
Ciao,isunSofia,iá34agnyisun daAlPlan
Ciodíastpatutladezijiunda laoréchiló?
I á tut la dezijiun da me candidé por le laur te Ciasa de Palsa por döesrajuns Laprömaporcambié val’ te mia vita y porvé fora sciöchealédaavëinlaurfisspor döt l’ ann che me dá ince n pü’ de stabilité.Alafinaiciafétrö’ deplü che i m ’ ess imaginé y al me sá veramënterbel.Spomeplajôlince l’idea de chësc bar, deache al se tratadenproietmetümandazero achëlcheiáalbülaposcibilitéda tópertdalmëteman
Cosedesfarenziëiapachësclaur daatrilaurs?
Lagrandesfarënzadechësclaura d’atresesperiënzesdelaurtechësc setur stá dantadöt tl aspet uman. Alénambiëntplücalmyfamiliar invers ala gastronomia classica y chëscmepormëtdacheriénraport plü autenich cun les porsones Chëscportaprochelelaurmedá deplüsodesfaziunyéplübel
Val’ deinteressantchet’asciafé foralauranteCiasadePalsa Naspetinteressantcheinem’ ess niaponsééchesciöcheporsonada deforachealdadlaCiasadePalsa s ’imaginëia gonot (y chësc é sciode) n ambiënt n pü’ dala ria. Moadílaveritésesëntunchilóte n post lighezin y da matades, scebëgn che al é situaziuns ries y stories che vá a cör. An sënt na gran positivité y bona löna, ince por la cooperaziun autentica danter le personal, les mëdes y i berbescysüfamilars.Porchëlésté por me la cossa plü bela odëi sciöchedücfejparayciaradacreé n ambiënt ligherzin, plajor mo dantadötplëgnd’ amur
f o r a d l a v i t a d a v i g n i d é
N valgünes ativités fates danter jená y aurí 2025

I trëi resc vëgn vigni ann ince te Ciasa de Palsa a S Martin a porté la benedisciun.


La friseria Sabine se mët tres indô a desposiziun por taié y lavé ciavëis a mëdes y berbesc che damana do
Snoezelen ti dijunse al’ativité che vëgn fata te na ciamena de relassamënt aposta


Pia Pedevilla á dediché n domisdé da pastlené con nüsc ghësć, na iniziativa che á dër plajü
La uniun dles ëres da S. Martin s ’á ince chësc ann indô fistidié da porté val’ de bun ai festejá de jená y á ince tut impara na bela musiga


Por vigni sajun ciafun material por se tripé.
Laurs fac a man da mëda Nane.
L’Uniun dles ëres da S Ciascian sona y cianta por ti fá na bela festa ai nasciüs de forá.

Kurti dij
al vëiga püch, mo do che al á ciafé le dër laur n ’él nia plü da archité



La fisioterapia pita tres indô ativités de movimënt de grup


Amalia arjigna ca les decoraziuns por Pasca.
I jüc de movimënt y conzentraziun fej bun a düc. Al vëgn trat fora i davagnadus dl jüch dl’ultima ediziun


Hubi, dependënt da denant dla Ciasa de Palsa, vëgn sëgn sciöche volontar a fá ativités cun les mëdes y i berbesc


En chësta ota s ’á le lou da Pasca dla scolina da S Martin falé da dé jö les scincundes, insciö á i mëndri messü gní te Ciasa de Palsa a les chirí Nostes mëdes y nüsc berbesc á sambëgn albü na gran ligrëza



Garatada ince la secunda ediziun dl batadú te Ciasa de Palsa, metü a jí adöm al Seniorenclub da S MartinAntermëia Chiló él da odëi i pröms 4 pers classificá adöm ai rapresentanc dl Seniorenclub Gottfried y Leo y al Diretur dla Ciasa de Palsa Valentin N gran dilan ti vá ince a chi che á metü a desposiziun i beliscimi pesć
u s a n z e s y t r a d i z i u n s
Na inrescida sön i pom rosc che crësc te tera
Reflesciun sön süa storia
I soni é rová adalerch dal Südamerica olache i indians i coltivâ bele da 2000 agn incá. Canche i Spagnoi â concuisté le rëgn di Inca tl 16. secul â chisc porté tl’Europa n valgügn soni.
Tl pröm gnôl ma conscidré les flus zënza capí che da adoré ê le früt sot tera. Deache i soni ne vëgn nia nominá tla Sacra Scritöra êl laota cinamai la dlijia che i descreditâ sciöche al foss mangé di pagans.
Deplü paurs â ciafé sö che tres la racoiüda de soni gnôi lëdi dales cutes ala dlijia. Impó minun che propi i convënc ais porté pro che la coltivaziun di soni s ’ é deslariada fora te döta l’Europa.
Tl Tirol é la nominaziun plü vedla de soni gnüda ciafada tl liber da cujiné dl convënt dles monies beneditines de Ciastelbadia dl ann 1712 Dailó vëgnel scrit de „ERT ÖPFFL“ o de „Tärtuffelen“
L’ inom todësch „Kartoffel“ vëgn dal talian „tartufo“ y dal latin „terrae tuber“ che ó dí re de tera I maroi y i badioc ti dij soni y i maroi de S Pire y chi de Gherdëna ti dij patachi o patac
Al vëgn cunté che i abitanc de Pliscia sciürâ i soni ia sön l‘atra pert dla valada cuntra Rina y deache al ê tan ërt scraiâi: “Tachi pa? Tachi pa?”
Tl rondení de chëstes usc gnôl zoruch l‘ eco: “Pa-tachi, pa-tachi“ , porchël dessel ester gnü dit da dailó inant a Rina l‘inom patachi
Bele d’aurí gnôl aré y arjigné ca le ciamp
Senté soni
Chiló da nos vëgn i soni sentá scialdi de ma canche la löna vá jö pert por che ai ne vëgnes nia indô sö Dër ideal é le planët di pësc (Fische), dantadöt sce al toma ite le terzo de do la löna colma. N proverb todësch dij: “Setzsch mi in April, kimm i, wenn i will, setzsch mi in Mai, kimm i glei ”
D’aurí é la temperatöra dla tera ciamó massa frëida, porchël ne convëgnel nia da senté soni cun la minunga da i podëi ciavé plü adora Massa tert ne dessun gnanca senté i soni, por evité che ai ciafes maraties. Al mëss almanco ester da 7°C a 9°C de cialt te tera por che i soni mënes y les üsces ne dlaces nia I soni adora na tera löcra y bun cultada
La tera de arjila é massa tociada adöm. Porchël vëgnel datrai bele da d’altonn sciuré coltöra frësca te ciamp por che ara pordüjes da sté ciará cina d’aisciöda Sce an ne pordüj nia da inculté da d’altonn,
él damí da tó coltöra vera, bele stada ciará.

Do che al é gnü inculté le ciamp, vëgnel aré y spo pól gní senté soni I soni gareta te n ciamp ërt, olache la plöia rogor saurí demez y ai ciafa ince na miú saú sce ai ne crësc nia tan tl mol.
Bele de merz vëgn alüsc i soni metüs te lades de tera stopades jö dal sorëdl, mo impó te n post frësch y lominus por che ai pois nasce damperfora. I fios ne dess nia gní plü lunc de mez n zentimeter, insciö gareti plü stersc cuntra maraties sciöche la rüja (Braunfäule) o i chefri dai soni
Ai vëgn spo lasciá tles chistes por presciapüch döes edemes a na temperatöra de 10°C-15°C Por sparagné soni nen n ’ él valgügn che á la usanza da i taié amesafora denant co i senté.
Dailó resti plü ziti ales brojes o é plü sighitá da parassic
Por evité da taché inant da n ciamp al ater coies dles plantes vëgnel baraté danter paurs soni da somënza che mëss ester bi y sagns, por garantí na racoiöda sigüda Sce chël n ‘é nia poscibl vëgnel ince cumpré val’ sort nöia dal consorz di soni
Cun la cadria vëgnel aré söpert
Chësc sistem é de vantaje, deache al ne mëss nia plü gní mené tera cun gratuns y föms da tera sciöche laota.
Plüdadî gnôl aré dl ite fora col ciaval o cun bos y i soni gnô impormó sentá ala fin

I soni ne vëgn nia sentá vigni ann tl medemo post, mo al vëgn baraté jö te ciamp olache al é sté l‘ ann denant bla (Fruchtfolge). Chësc mëss sozede por avëi tla tera assá sostanzes y minerai che le sone adora da crësce, tratan che la bla s ‘á ciucé fora l‘ ann denant d‘atres sostanzes. Do i soni gnôl plüdadî somené formënt y spo siara. Sce al vëgn ciamó sënté d‘atres verzöres dlungia i soni vál bun la vijinanza (simbiosa) con i cosi, chersciöm da capuzin, dötes les sorts de capüc, jet, tag calendula, ciarí (che ti sporj pr bona saú) Na stleta vijinan l’erba ajia, pomodori, spinot, c de iat.
Da senté soni te ciamp debojëgn de deplü porsones. Z stá pro le cranich che tira s cadria, un che tëgn la cadr valgügn che sënta i soni Man che an ara vëgnel mudé la cire sposté i coni che tëgn la cirela. dui sistems: cun corda scëmp cun corda dopla, che spara forzes, deache la gru á ma bri trá le mez
An metô man te n piz y fajô cun la sapa na suc (n rié, na ligna) al iade, spo gnôl senté i soni che gnô spo stopá cun n restel
Scialdi él i mituns che se tolô do condles cun i soni da somënza. Chisc vëgn sentá vigni secunda suc, zirca 5 cm soc te tera y da 30 a 50 cm dainciará öna dal‘atra Al foss dërt che i edli di fios ciarass söpert, mo la natöra i oj cuntra la löm ince sce ai röia sotite. La proscima suc lobrida dala cadria stopa spo ite i soni
Do valgönes edemes, aladô dl tëmp, spizorëiel spo les üsces Te Mareo vëgnel dit che i soni nasc canche la fëia de frassen pëta fora.
Valgügn sartlëia bele cun na croza o con n sertl denant che ai spizora D‘atri sartlëia i soni canche les üsces é zirca 20 cm altes. Sce an sartlëia a man pón jí plü pormez a amudlé sö la tera pormez ala üscia
Chësc é dër important, deache al pó se fá deplü raisc olache al crësc ciamó fora soni y por che i soni ne crësces nia descuris y ciafes la scüscia vërda.
Chi che á plü prescia vá cun la cadria amesa les lignes de soni sö y para danciará la tera

Insciö crësc i soni sot tera ite

Les üsces florësc te de bi corusc
Danter öna na üscia y l‘atra se fejel na roia, na suc plü sota. Valgügn avaliëia fora la tera por che la plöia groia do n temporal ne fejes nia tres jö riá y ne portes nia demez la tera dal ciamp.
Al vëgn dit che i soni á ion sce an craza laite Sce an se jöma ia da sartlé él la zizania che vëgn massa alta y spo él prigo che an rovina les üsces.
Da sartlé él damí sce al é bel tëmp, deache döta l’erba stá jö, Sce la tera é massa tömia tociun de massa y la zizania se ingrifa indô.

Ciavé i soni
Can vëgni pa ciavá i soni? Cina che les üsces é vërdes vëgnel araté che i soni crësces ciamó. Sce an ti á dër la gola y oress mangé atira soni frësć pón nen ciavé bele denant, mo sce an ó i mëte ia por döt l‘ ann mëssun aspeté che les üsces sëces
Les sorts che madorësc denant adora zirca 110 dis da se svilupé, les sorts plü tardies adora incër 170 dis da madorí, an pó dí da 3 a 6 mëisc
Aldedaincö conesciun tl‘Europa n gromun de sorts de soni An nen ciafa te vigni sorts de corusc, formes y saus Ince sce les gran botëghes vënn scialdi ma sorts che se orientëia ai criters dl davagn söl marcé y che mëss gní tutes sö te na lista conzedöda y patentada (Genbank), él por fortüna ciamó paurs, uniuns y simpatisanc che proa da tigní inant sorts vedles sciöche “Ackersegen“ , “Maiestosa“ , “Rosa Tannenzapfen“ , “Schwarze Ungarin“ y i i u s a n z e s y t r a d i z i u n s
Canche les üsces é flaces o sëces, o sce an conësc ai mani che ai á ciafé la rüja, pón do zirca 3 edemes ciavé soni Sce an prô da i ciavé y i soni se destaca bel dala raisc o la scüscia é döra y ne se lascia nia sferié jö, pón ince dí che ai é madüs. An dess sambëgn ciavé canche la tera é süta deache soni tömi stá plü ert sura l‘invern
Laota metô man la scora impormó do che i soni ê ciavá, por che i mituns podois daidé Les üsces gnô trates fora a man, spo fat n müdl impara y ala fin burjades Insciö gnôl copé jö maraties y cun le cënder gnôl indô inculté.
Da ciavé soni gnôl tut na croza da 3 pic o na sapa Chi che laurâ cun förtl i tolô fora zënza i taié
Sorts de soni
La cooperativa de somënza dla Val de Puster á incër 20-25 sorts de soni da spëisa che dess ester danter les mius dl’ Italia, deache i soni é chersciüs te n clima rüste da munt.
Danter chisc ciafun aldedaincö da cumpré dala cooperativa sorts sciöche Juwel, Monalisa, Bettina, Agria, Cicero, Mozart, Desireé y Mondial
Ciamó mius é dessigü chi che vëgn sentá ti urc o ti ciamps olache al vëgn evité da sprinzé tosser.
I soni che vëgn venüs ai consorz agrars o ales morones de comerz mëss indere avëi la capazité de se conservé bi por n tëmp lunch.
Porchël vëgni sprinzá gonot bele te ciamp cun sostanzes chimiches por che ai ne spizorëies nia massa adora o por copé jö insec o maraties
Chësta é la gauja che porta a na stleta saú
Laota gnôl metü chiló tla Val Badia scialdi „Ackersegen“ , „Maiestosa“ o „Utilia“

I soni mëss assuié, insciö se conservëi miú sura l’invern
Conservé i soni sura l‘invern Sura döt le monn vëgnel vigni ann coiü adöm incër 376 miliuns de tonelades de soni.
Al vëgn desfarenzié danter chi che madorësc adora, amesaite o da d‘altonn plü tert Al é sorts che resta dürs da cöje, chisc vëgn tuc da fá pommes frites, salata da soni, o soni arestis. Spo n ‘ él ince sorts che vëgn sfarinusc da cöje y chisc vëgn adorá da fá piré o gnoch da soni
Plü tert che i soni vëgn ciavá y plü adatá che ai é da sté sura l‘invern te cianoa
Canche ai é ciavá vëgni lasciá n pü’ assuié por che al tomes demez la tera, mo ai ne dess io nia gní lavá denanco i mëte te cianoa
Ai mëss gní metüs tl scür, tl timpl y a temperatöres frësches, mo nia sot ai 5°C - 7°C
Al ne pó nia ester massa cialt, dailó mëti man da sfioré, chël ó dí da mené fora, da caidlé.
N dit da inlaota dijô: Ega, soni y farina, tëgn dalunc dala cortina.

Sce al vëgn metü zacotan de fëies de aurer danterite pél che ares tëgnes zoruch le nasce de fios.
Sce al é frësch te cianoa se trasforma la sterca di soni te zücher y ai ciafa na saú ducejina
La cianoa scöra straverda i soni dal ciafé la scüscia vërda, che foss n sëgn de „solanin“ , na sostanza da tosser.
La conservaziun funzionëia dër bun te cianoes vedles olache al é ciamó le funz de tera o de zigli Por che i soni stais dî bugn fossel dërt da mëte i soni te cianoa i dis cun i planëc de manz (Stier) o mot (Widder)




Matada

APICOLTÖRA BRÜSCIA
CHERSCIARA CHERSCIÜDA CIAMP
CIÖF COADA
CORUSC
ERGOBANDO FLORIDÖRA
FRESCHËZA
LËGN
MARGARITA
NATÖRA
PAOL PLANTÉ
ROSADA
SARËGN
SORËDL
SPIZOREL
VËNT
VËRT
VIDUNDERA

Depënje cun numeri


ORIZONTAL
1 Ara toma dal cil sot forma de ega
4 An le taia sö pro le cioce
7 Lëgn da pici früc cöci
11. Al partësc fora da mangé te salf
12. N tier che se descëda dal sonn da d’invern
14 La sëra de na ciantia conesciüda
15 Al á trëi y datrai cater fëies
VERTICAL
2 N corú dl ergobando
3 Sön tët de ciasa
5 Zënza cialzines y cialzá
6. Iade por sanc
8. Le contrar de stlüje
9. Na porsona che pënsa positif
10 An la ciafa le de dl compliann
13 Le plü gran


Davagnadus dl’estraziun dl jüch a pest La soluziun ê: TRADIZIUNS
I trëi davagnadus trac fora da düc chi che á dé jö la dërta resposta é:
Annamaria Ferdigg
Asia Rungger
Elmar Alton
I davagnadus pó gní a se tó le pest tl Barjënt (damané ala chelnera)
Dilan a düc por la partezipaziun Ala proscima!

viaggiare molto e questo è rimasto poi uno dei miei hobbies
Mi piaceva molto anche andare in montagna e studiare la Bibbia, una mia grande passione.
Dopo la pensione mi sono trasferito con mia moglie in Paraguay a Hohenau, un paese al confine con l’Argentina. In questo paese c ’ erano già tanti tedeschi e ci siamo rimasti per circa 8 anni, viaggiando anche lí nell’entroterra Lì l’affitto per una casa era di 80 euro al mese.
Col passare degli anni e l’ avanzare dell’età siamo tornati in Alto Adige per motivi di salute, qui già allora l’ambito della sanità funzionava molto bene. In Paraguay purtroppo non era così, la sanità non era all’avanguardia. In Alto Adige l’assistenza che si riceve è molto buona
Il residente Rainer Franz
Chi é Rainer Franz?
Tutti mi chiamano Franco, sono nato a Bolzano il 28 dicembre del 1939 Da neonato sono stato dato in affidamento in un orfanotrofio in Austria, poco dopo si é presentata lí una signora, era una contadina del paese, e mi ha preso in affidamento fino al mio nono anno di vita
Di seguito sono tornato a Bolzano e sono stato affidato ai miei genitori biologici, poco dopo loro si sono separati, mio papà era di Chieti e mia mamma di Lana, così fui nuovamente dato in affidamento, stavolta a mio nonno, il quale abitava a Hallein, vicino a Salisburgo, avevo circa 10 anni
Sono rimasto col nonno fino al 20esimo anno di vita, nel mentre avevo intrapreso un lavoro in fabbrica
In quel periodo avevo conosciuto Greti. Io e Greti ci siamo sposati quando io avevo appena compiuto 20 anni, ci siamo trasferiti a Bad Vöslau, non lontano da Vienna, anche li trovai lavoro in una fabbrica.
Abbiamo avuto due figlie, Sigrid e Tina
Da Bad Vöslau a
Dopo circa 3 anni ci siamo trasferiti a Brunico, li ho trovato lavoro in un ’agenzia viaggi e sono rimasto fino al pensionamento Grazie a questo lavoro ho potuto
Sono abbastanza soddisfatto della mia vita, il fatto di avere incontrato Greti ed essere stati insieme per ben 63 anni ancora oggi mi rende felice e mi commuove
Sono abbastanza soddisfatto della mia vita, il fatto di avere incontrato Greti ed essere stati insieme per ben 63 anni ancora oggi mi rende felice e mi commuove.
Rispetto ad allora non mi sembra che il mondo sia cambiato molto, studiare la Bibbia ancora oggi mi piace, credo si trovi la saggezza e anche i consigli migliori, per me la Bibbia è il miglior libro che possa esistere.
MH Kinaesthetics
De jená á nosta fisioterapista
Karin Ploner stlüt jö n ann de formaziun intensiva y stimolanta a
Desproch y á arjunt le titul de “insegnanta MH Kinaesthetics por i cursc de basa” Da tëmp se dedichëiera cun gran pasciun a chësc model, aprofondësc i prinzips y i mët en pratica te so laur. Ti augurun da podëi jí inant chësc tru cun entusiasm, da partí sües competënzes y contribuí a mioré la cualité dla cura y assistënza y dla reabilitaziun ala jënt de tëmp te na manira tres plö acorta al movimënt y al bëgnester dles porsones
La fisioterapista Karin cun le zertificat dl curs

Ai 18 de merz á Denise, educadëssa profescionala y coordinadëssa dl grup dl tëmp lëde stlüt jö pro l’Université de Udine,
Prevenziun al me de spiné
Danter jená y merz á le fisioterapist Stefano tigní referac y serades pratiches por prevegní le me de spiné a chëres che al á tut pert n gran numer de personal por ciafé val’consëi por la vita da vignidé.
Tratan na serada pratica cun eserzizi da podëi fá do ince a ciasa

en colaboraziun cun l’Université de Trieste n curs de perfezionamënt de un n ann, sön la tematica dles dependënzes, plü avisa sön le “jüch, web/internet, sostanzes y atres dependënzes comportamentales. Dala diagnosa ala cura ” afrontan na tematica atuala tres plü presënta te nosta sozieté y insciö ince te nosta strotöra

p e r s o n a l


de cinestetica
Tratan i mëisc de forá y merz él indô gnü organisé n valgügn workshop dal grup de laur dla MH-Kinaesthetics por podëi renfresché les conoscënzes, mo ince imparé val' de nü
Chësc iade á ince les colaboradësses dl’animaziun podü se dé jö cun l'argomënt y porvé fora val' consëi
Cun la fin de jená á Dolores, operadëssa sozio sanitara, podü jí en ponsiun Do passa 40 agn de sorvisc, de chisc 3 agn y 2 mëisc te nosta strotöra, él gnü le momënt por ëra da se trá zoruch.
Ci che nes fej indere n gran plajëi é che da atira s ’ára metü a desposiziun da daidé fora inant sciöche volontara.
Por chësc sorvisc nü y por i agn de laur te Ciasa de Palsa ti dijunse de cör n bel dilan

Ai 11 de aurí ti ára toché ala infermiera Zofia. Cun na picia festa de salüt tl Barjënt unse orü, personal, mëdes, berbesc y familiars, ti dí dilan por sü agn de sorvisc te nosta Ciasa
Zofia, originaria dla Polonia, nes á daidé fora i ultims 2 agn, suradöt tl 3 repart
Ince a ëra orunse ti aodé döt le bun por le dagní, cun tröpa sanité y energia .
Liösa a löna colma
Ai 6 de forá 2025 s ’ á n bel pice grup de personal dla Ciasa de Palsa incunté a San Ciascian por jí sö cun le lift de Piz Sorega. Da dailó sunse jüs ala ütia Las Vegas a se mangé na bona pasta Do na mangiada y na ciacolada sunse gnüs jö por le tru dla liösa Foram.
Al é sté n bel rait cun na pista bela iluminada Düc sagns intun sunse rová jö da pe, valgügn ince plëgns de nëi
Dedô sunse ciamó jüs al bar La Vedla a se bëre val’ . Al é sté bel y na bela compagnia
De sön la nëi dles Ciases de Palsa de Südtirol

Na bela combricola sö “La Vegas”
Ai 15 de forá él pié ia da doman adora n bel pice grup de colaboradësses y colaboradus por jí ite en Sarntal ala gara di schi dl personal de dötes les Ciases de Palsa de Südtirol.
Adöm ala gara de schi êl ince gara dla liösa y di schi cun les pels Oramai él gnü por nos na tradiziun da tó pert a chësc evënt, ince por jí a se ciaré jö d’atri raiuns da jí cun i schi Le tëmp á daidé para cun n de plëgn de sorëdl y na nëi che á tigní bot fina ala fin
Por püch ne unse nia davagné na medaia sciöche Ciasa de Palsa cun le maiú numer de partezipanc. En chësc ann éra jüda a Sanciana dan da Deutschnofen y Bornech
Chësta manifestaziun dess ester n ’ocajiun da se conësce danter colaboradus/ësses dles Ciases de Palsa y se devertí adöm
La Ciasa de Palsa da Sarntal, che á organisé le de söla nëi, ne ti á en chësc ann nia dé tan pëis a premié les categories sciöche i atri agn;
al é ma gnü premié i mius 3 tra ëi y ëres, mo porchël ti él gnü dé plü pëis ala ola dla fortüna, olache düc i partezipanc á ciafe n pest.
Le de é jü inant sön na ütia da
munt te na bela atmosfera ligherzina fina al florí de sorëdl I sun stá suranöt ite en Sarntal y insciö s ’ un godü dui de bi dis y sun ruvá a ciasa düc sagns intun y dër sodesfac

Unsere vier Freiwilligen aus Deutschland, das sind Greta, Jorina, Leni und Thea, sind nun schon über ein halbes Jahr hier in unserem Seniorenwohnheim. Wir haben ihnen ein paar Fragen gestellt, um zu erfahren, wie sie ihre Entscheidung, ein Freiwilligenjahr zu machen, leben und erleben.

Stell dich bitte kurz vor
Greta: Ich bin Greta und 19 Jahre alt und komme aus dem wunderschönen und flachen
Schwerin in Norddeutschland
Jorina: Hallo, ich bin Jorina, bin 19 Jahre alt und komme aus Münster.
Leni: Hallo, ich heiße Leni Pfändler, bin 19 Jahre alt und komme aus der Nähe von Stuttgart, im Süden von Deutschland.
Thea: Mein Name ist Thea Niemke Ich bin 19 Jahre alt und komme aus Cottbus, das sind ungefähr 1,5 Stunden von Berlin entfernt.
Was hat dich ins Seniorenwohnheim geführt?
Greta: Ich wollte nach meinem Schulabschluss erstmal ein Jahr etwas anderes machen, als zu ler-
nen Außerdem fand ich Italien schon immer sehr schön und habe mich bei einer Organisation aus Deutschland beworben und wurde hierher versetzt
Jorina: Eigentlich wollte ich gar nicht in ein Seniorenwohnheim, sondern in eine Schule, um etwas mit Kindern zu machen. In diesem Bereich habe ich aber nur Absagen bekommen und dann wurde mir diese Stelle angeboten Aus einem Schulpraktikum wusste ich, dass mir die Arbeit mit alten Menschen Spaß macht, und deshalb habe ich mich dann dafür entschieden
Leni: Nach der Schule wollte ich erstmal etwas anderes machen und wusste auch noch nicht, was ich später einmal machen möchte. So kam ich auf die Idee, einen Freiwilligendienst im Ausland zu machen Durch eine Organisation,
die unter anderem Freiwilligendienste nach Italien vermittelt, landete ich dann im Seniorenwohnheim in St. Martin.
Thea: Ich habe mich für den Freiwilligendienst erst ziemlich spät beworben, sodass nicht mehr so viele Plätze frei waren Ich wollte nämlich eigentlich gar nicht in einem Altenheim, sondern eher mit Kindern arbeiten. Es stand nicht mehr viel zur Auswahl, weswegen mich eher das Schicksal hierher geführt hat und eben nicht meine bewusste Entscheidung dafür.
Was genau machst du hier im Seniorenwohnheim? Wie geht es dir dabei?
Greta: Ich mache eine Mischung aus Service-Tätigkeiten und Freizeit-Tätigkeiten. Zum einen helfe ich beim Einschöpfen des Essens und halte mit Ordnung auf dem 1 Stock (Tische sauber machen, Spülmaschine aus- und einräumen). Zum anderen gehe ich mit den Bewohnern spazieren oder unterhalte mich mit ihnen oder spiele etwas Ich finde es super, dass ich nicht jeden Tag genau das Gleiche machen muss, sondern auch etwas Abwechslung in meinen Tätigkeiten habe und ich nur teilweise auch aussuchen kann, was ich mit den Bewohnern machen möchte
Jorina: Ich bin im 2. Wohnbereich und mache dort unter anderem Serviceaufgaben wie z B Essensausgabe und Kaffeezubereitung Außerdem gehe ich mit den Bewohnern spa-
zieren, rede mit ihnen und versuche einfach ihren Tag durch kleine Sachen etwas zu verschönern. Seit ein paar Wochen gehe ich zwischendurch auch manchmal in die Pflege und helfe dort ein bisschen mit Leni: Meine Tätigkeiten hier im Seniorenwohnheim sind sehr vielfältig, ich beschäftige mich beispielsweise mit den Senioren, gehe mit ihnen spazieren, male oder unterhalte mich mit ihnen Außerdem unterstütze ich die anderen Mitarbeiter z. B. beim Eingeben der Mahlzeiten oder bei anderen Serviceaufgaben.
Thea: Wenn mich jemand fragt, was ich hier im Seniorenwohnheim genau mache, dann sage ich immer, dass ich all die Kleinigkeiten mache, für die die Pfleger im Alltag keine Zeit haben Dazu gehören viele ServiceTätigkeiten, wie z B Kaffee ausschenken oder die Spülmaschine ein- oder ausräumen. Nebenbei verschönern Spaziergänge mit den Bewohnern oder einfache Spielaktivitäten mir den Alltag Ich finde es schön, in einem Team zu arbeiten, in dem die Aufgaben gemeinsam gemeistert werden und Probleme keine Fehler darstellen
Was gefällt dir an dieser Erfahrung?
Greta: Ich finde es großartig, dass ich viel über mich selbst lernen konnte und selbständiger geworden bin. Außerdem ist es sehr bereichernd und interessant, in einem anderen Land zu wohnen und die Kultur und Traditionen hautnah mitzuerleben. Ich bin auch sehr dankbar, dass ich für ein Jahr in einem Seniorenwohnheim arbeiten kann und unglaublich viel über Menschen lerne
Jorina: Ich mag es, Menschen zu helfen. Die Bewohner freuen sich immer total, uns zu sehen und es macht mich glücklich, wenn Bewohner zum Beispiel nach einem Spaziergang besser drauf sind als vorher.
Leni: Die Arbeit mit den Senioren macht mir sehr viel Spaß und ist sehr abwechslungsreich Außerdem ist das Zusammenleben mit den anderen drei Freiwilligen sehr schön.
Thea: An dieser Erfahrung gefällt mir einfach, dass es der komplette Gegensatz zu meinen 17 Jahren davor ist Man lernt neue Kulturen und Menschen kennen. Das Jahr gewährt einem einen Einblick in die Arbeitswelt generell, aber auch ganz speziell in den Arbeitsalltag einer Pflegerin
Das erste Mal unabhängig von den Eltern zu leben und eigenverantwortlich Entscheidungen zu treffen, gibt
Aus welchem Grund hast du dich dafür entschieden?
Greta: Mein größtes Ziel ist es eigentlich, Italienisch zu lernen Allerdings muss ich mich in dem Aspekt noch ein bisschen mehr dahinterklemmen. Ich habe mich auch noch für dieses Jahr entschieden, weil ich nach dem Abitur erstmal eine Pause vom ganzen Lernen brauchte und Italien als Land schon immer super schön fand. Ich habe es auch als eine Chance gesehen, die Welt ein wenig besser kennenzulernen und viel zu reisen
Jorina: Ich wollte schon seit Jahren nach der Schule von Zuhause weg und in einem anderen Land leben Mir hat ein Freiwilligendienst am besten gefallen, weil ich so eine neue Kultur und ein anderes Land kennenlernen kann, aber gleichzeitig auch andere noch einen Nutzen davon haben

mich, aber nichtsdestotrotz hat mich die Natur in St Martin überzeugt. Da wo ich herkomme, gibt es keine Berge und nur im Urlaub (wenn überhaupt) darf man diese Natur genießen
Außerdem haben die beiden Vorgänger sehr positiv von dieser Einsatzstelle gesprochen, was mir die Entscheidung noch einfacher gemacht hat
Was hältst du von der Dreisprachigkeit in Südtirol? Hast du die Möglichkeit, hier eine neue Sprache zu lernen? Oder siehst du das eher als eine Schwierigkeit?
Greta: Ich finde es super faszinierend, dass es hier so selbstverständlich ist, drei Sprachen zu sprechen. Denn, das ist wirklich etwas Besonderes Mir persönlich fällt es ein wenig schwer, hier schnell eine neue Sprache zu lernen, da ich eher nicht so gut in Sprachenlernen bin. Außerdem verfällt man fast immer dahin, den einfacheren Weg zu nehmen, weil fast alle Deutsch können und dann einfach Deutsch weiter sprechen. Allerdings denke ich schon, dass wenn man sich dahinter klemmt, auf jeden Fall

eine neue Sprache lernen kann! Ich habe ja schon ein wenig Italienisch und „Ladinisch“ gelernt Jorina: Ich finde es cool, dass hier nicht nur Italienisch und Deutsch geredet wird. Klar, ist Ladinisch eine ganz andere Herausforderung als Italienisch, weil man z.B. online dazu weniger findet, aber mir macht es Spaß, Sprachen zu lernen Greta und ich haben sogar einen Ladinischkurs besucht und mittlerweile verstehe ich sogar manchmal schon ein bisschen was Leni: Die Dreisprachigkeit hier bringt am Anfang natürlich ihre Schwierigkeiten mit sich, aber wenn man sich erstmal daran gewöhnt hat, ist es kein Problem mehr Die Tatsache, dass die meisten Menschen auch Deutsch können, macht auch vieles einfacher. Ich versuche in diesem Jahr auf jeden Fall ein bisschen Italienisch zu lernen und mit der Zeit schnappt man auch immer mehr Ladinisch auf, was natürlich eine einmalige Möglichkeit ist.
Thea: Ich finde es sehr bemerkenswert, dass die meisten Menschen hier drei Sprachen fließend sprechen können Ich habe sehr großen Respekt davor Hier eine neue Sprache zu lernen, finde ich jedoch schwierig. Die drei Sprachen werden zu oft gewechselt, sodass man nur wenig Möglichkeiten hat, sich an eine Sprache zu gewöhnen und zu lernen. Wobei ich auch vorhatte, Italienisch zu lernen und die ladinische Sprache eher hinderlich dafür ist Um hier eine neue Sprache zu lernen, braucht man viel Eigeninitiative.
Was gefällt dir an Südtirol?
Greta: Ich liebe die Landschaft hier, da ich Berge ja gar nicht von zu Hause kenne. Außerdem gefällt mir das Essen sehr gut und die
Leute sind hier alle so nett und hilfsbereit!
Jorina: Ich liebe die Berge! Ich war vorher noch nie so richtig in den Bergen und wusste gar nicht, ob es mir hier landschaftlich auf Dauer überhaupt gefällt. Total schön finde ich auch, dass die Leute hier so offen und herzlich sind und man ständig miteinander ins Gespräch kommt.
Leni: Hier an Südtirol gefällt mir die Nähe zu den Bergen und auch die vielen Möglichkeiten für Ausflüge, auch weiter nach Italien runter. Dazu kommt die ladinische und südtiroler Kultur und ihre Geschichte
Thea: An Südtirol gefällt mir natürlich die schöne Natur, die sowohl im Winter als auch im Sommer viele Freizeitaktivitäten bietet Außerdem finde ich die Menschen hier und ihre Mentalität spannend. Alle kennen sich untereinander und auf der Straße wird man oft gegrüßt Und was wäre Südtirol wohl ohne seine kulinarischen Spezialitäten?
Was machst du so in deiner Freizeit?
Greta: Ich tanze sehr gerne (ich habe 13 Jahre Ballett getanzt) und lese auch gern Außerdem gefällt mir das Nähen und Basteln
Jorina: In meiner Freizeit hier gehe ich sehr gerne wandern, spazieren und joggen Außerdem bringe ich mir seit ein paar Wochen ein bisschen Gitarrespielen und seit neuestem auch etwas Klavier bei. Natürlich fahre ich zwischendurch auch ein bisschen in Italien rum und war z B schon in Florenz, Mailand und am Gardasee
Leni: In meiner Freizeit gehe ich hier sehr gerne spazieren, stricke, mache andere kreative Projekte, höre Musik oder lese Im Winter
war ich sehr viel Skifahren und jetzt im Sommer habe ich vor, viel zu wandern und auf Reisen zu gehen
Thea: In meiner Freizeit lese ich sehr gerne jegliche Art von Büchern. Zuhause in Cottbus bin ich in meiner Freizeit tanzen gegangen Hier ist das leider nicht mehr möglich Im Winter habe ich jede Gelegenheit genutzt, um Skifahren zu gehen. Das war so ziemlich mein Highlight bis jetzt. Seit einiger Zeit versuche ich mir auch das Klavierspielen wieder anzueignen
Hast du schon Pläne wie es nach diesem Jahr weitergeht?
Greta: Ich überlege gerade, nach diesem Jahr wieder in den Norden von Deutschland nach Hamburg zu meiner Schwester zu gehen und Stadtplanung zu studieren.
Jorina: Einen festen Plan gibt es bisher nicht Ich überlege, in die Pflege zu gehen, entweder als Ausbildung oder als duales Studium. So oder so werde ich wahrscheinlich nach Münster zu-
rück gehen
Leni: Mein Plan zur Zeit ist es, nach diesem Jahr erstmal nochmal arbeiten zu gehen, bevor ich dann wahrscheinlich mit einem Studium anfangen werde, aber was genau weiß ich noch nicht
Thea: Also Pläne kann man das mit Sicherheit nicht nennen. Ich bin mir ziemlich sicher, dass ich nach diesem Jahr studieren möchte, was das Studienfach betrifft, bin ich noch in einer Findungsphase.
Würdest du diese Erfahrung anderen Jugendlichen weiterempfehlen?
Greta: Ich würde dieses Jahr jedem weiterempfehlen! Man erlebt Dinge, die man nie vergisst. Jorina: Ich würde diese Erfahrung auf jeden Fall weiterempfehlen! Ich habe während meiner Zeit hier bereits so viele tolle Sachen erlebt und habe ganz viel unfassbar liebe Menschen kennengelernt Man erfährt von allen Seiten einfach super viel Dankbarkeit und Freude darüber, dass man da
ist Das macht total glücklich! Leni: Ich kann die Erfahrungen, die man hier macht, auf jeden Fall weiterempfehlen. Die Arbeit mit den Senioren ist sehr schön und man lernt in diesem Jahr so viel über das Leben, aber auch über sich selbst Außerdem wird man selbständiger auch durch die Entfernung von Zuhause und man bekommt einen kleinen Einblick in die Arbeitswelt
Thea: Ich würde diese Erfahrung zu 100% weiterempfehlen und auf gar keinen Fall missen wollen. Die Menschen, die ich kennengelernt habe, die Lebenserfahrungen, die ich gesammelt habe und die Erlebnisse, die ich erleben durfte, sind alles gute Erinnerungen, die ich mitnehmen werde Wie gesagt, man lernt hier viel über sich selbst
Vielen Dank für eure Antworten. Wir wünschen euch weiterhin noch eine schöne Zeit bei uns und bedanken uns für das, was ihr bei uns macht Es ist eine große Hilfe für uns. Ihr seid großartig!

Provare sulla propria pelle le difficoltà della vecchiaia può essere un'esperienza illuminante Con questo obiettivo, a febbraio le collaboratrici del gruppo di lavoro per la Kinaesthetics – Valeria, Michela, Anita e Karin – hanno avuto l’opportunità di sperimentare il simulatore di vecchiaia "Senior Experience", messo a disposizione dall'azienda Tena. Questo speciale set di accessori da indossare permette di percepire in modo diretto le limitazioni fisiche e cognitive tipiche di un invecchiamento di circa 50 anni, offrendo così una comprensione più profonda delle sfide quotidiane affrontate dai nostri residenti
Il simulatore è composto da:
Occhiali che riducono il campo visivo; Cuffie per simulare la perdita dell'udito;
Un collare cervicale che limita la mobilità della testa; Fasce per le articolazioni di gomiti e ginocchia che ne riducono i movimenti; Cavigliere con pesi per simulare la perdita della forza, l'alterazione della coordinazione e un'andatura incerta e strascicata;
Polsiere con pesi e guanti per simulare la perdita della forza, l'alterazione della coordinazione, la riduzione della motricità fine e della capacità di presa;
Un gilet con pesi che induce l’inclinazione in avanti del bacino e la perdita dell'equilibrio.

Le esperte di Kinaesthetics hanno ideato un percorso che riproducesse le attività quotidiane che i residenti sperimentano ogni giorno, come alzarsi dal letto, indossare una camicia e abbottonarla, spostarsi in sedia a rotelle, pettinarsi, lavarsi, camminare, salire e scendere le scale, scrivere, bere, lanciare e prendere un pallone, sfogliare un giornale e raccogliere un oggetto da terra.
Alcune di queste attività sono state analizzate più approfonditamente e confrontate con manovre che possono facilitarne l’esecuzione.
Ad esempio, alzarsi dal letto utilizzando il triangolo è stato confrontato con il concetto Kinaesthetics, che prevede di girarsi prima su un lato e spingersi attivamente con gli arti superiori sul materasso per mettersi seduti a bordo letto
Dopo il percorso, i partecipanti sono stati invitati a un momento di
riflessione rispondendo a specifiche domande.
Da queste riflessioni è emerso che l’esperienza non solo ha permesso di comprendere le difficoltà fisiche percepite, ma ha anche suscitato emozioni profonde, consentendo di avvicinarsi maggiormente alla realtà vissuta dagli anziani
Ognuna delle partecipanti ha tratto un insegnamento utile per la propria quotidianità lavorativa e, in alcuni casi, anche per la gestione di familiari anziani a casa
In particolare, è emerso quanto le persone anziane abbiano bisogno di tempi più lunghi per completare alcune attività e quindi quanto sia importante fornire un aiuto adeguato al loro ritmo, senza affrettarle o pretendere che siano veloci.
Un'ulteriore consapevolezza maturata riguarda l'atto del bere: confrontando l'esperienza di bere autonomamente o con un supporto rispetto a quando un assistente porta il bicchiere alla

bocca, si è compreso quanto sia fondamentale consentire alle persone di bere in autonomia, permettendo loro di decidere liberamente la quantità e la durata di ogni sorso.
Poter decidere autonomamente e ricevere il giusto supporto senza essere completamente sostituiti rafforza il senso di dignità e rispetto.
Per una persona anziana, mantenere il controllo sulle proprie azioni, anche nei gesti quotidiani, significa preservare la propria identità e sentirsi valorizzata.
All'esperienza hanno partecipato 28 collaboratrici provenienti da tutti i servizi della casa, tra cui amministrazione, economia domestica, cucina, lavanderia, bar, cura e assistenza, oltre alle quattro volontarie che prestano servizio per un anno nei reparti.
Tutte hanno avuto l'opportunità di vivere questa esperienza immersiva, sviluppando una maggiore consapevolezza e sensibilità verso le difficoltà che gli anziani affrontano quotidianamente
Le partecipanti hanno condiviso riflessioni profonde sull'impatto dell’esperienza:
"Ho acquisito la consapevolezza che aiutare gli anziani nel modo giusto può fare la differenza "
"Domani sarò più comprensiva, mi prenderò più tempo, li accompagnerò senza fare io tutto "
"Gli anziani hanno bisogno di fare le cose al loro ritmo."
"È importante cercare e mantenere un contatto visivo "
“Ich weiß nun wie es sich anfühlt, in gewissen Situationen in einer Weise behandelt zu werden und weiß jetzt wie ich es angenehmer für die Bewohner machen kann und ich ihnen besser helfen kann:”

Questi commenti evidenziano quanto sia essenziale offrire un supporto rispettoso, che non sostituisca, ma valorizzi l'autonomia e la dignità della persona anziana.
r e f l e s c i u n

Na odlada fina, sota, sinziera che toca l’cör edli che te ciara
te chir
tla surité de nüsc pinsiers …
tla contentëza de se sintí al sigü vigni de, cina ala fin
(Ag Va )
Meine Augen deine Augen
vertraute Augen
zusammen, durchs Leben
(Ag.Va.)
I tuoi occhi, grandi, scuri e belli per un istante si sono aggrappati ai miei e insieme ci siamo raddrizzati e rialzati, grazie, quasi alla sola forza dello sguardo. (internet)
Cers leturs y ceres leturies, i orun ves fá la proposta, da se lascé ispiré y scrí na poesia che á le tema “l’odlada” y da la partí cun nos Les poesies gnará publicades en gaujiun dl’inaudaziun de na mostra de fotografies programada ti proscimi mëisc chiló te Ciasa de Palsa.
Les poesies, che pó ester por ladin, todësch o talian, pó gní dades jö te na forma anonima o cun inom y cognom dl autur/ia anter l 1. d’agost 2025 ti ofizi dla Ciasa de Palsa o ince tres mail a: la pratiga@ciasadepalsa it I ves dijun bele dampefora giulan de osta partezipaziun!
Sciöche ince bele i agn da denant, s ’á ince en chësta ota indô mostré la Cassa Raiffeisen Val Badia de mania leria cun la Ciasa de Palsa Ojöp Frëinademetz A.P.S.P. conzedon n bel contribut de sostëgn por la cumpra de injins tl ciamp dla cura y segurëza
Cun chësc aiüt pó nosta strotöra ti alisiré le laur ales operadësses y ai operadus y la cualité dl laur pó gní aumentada, cossa che vá ince diretamënter a bëgn dles mëdes y di berbesc che vir te Ciasa de Palsa I dijun n bel dilan de cör

Tratan i pröms cater mëisc dl’ann 2025 é chëstes mëdes y chisc berbesc passá a miú vita.

Mersa Augustina + ai 05.01.25


Rubatscher Rosa + ai 09.01.25

Clara Maria + ai 30.01.25
Miribung Barbara + ai 01 03 25


Rives Amalia + ai 11 04 25

Was wir lieben, bleibt –denn es prägt unser Leben für immer.

Gnide a nes ciafé .
Domënia y dal mertesc al vëndres 7:45 - 11:30 | 12:45 - 17:30
sabeda 12:45 - 17:30
lönesc de de palsa
Ciasa de Palsa Ojöp Frëinademetz A.P.S.P. Str Pinis 50 39030 S. Martin de Tor Tel 0474 524700
info@ciasadepalsa.it
Ciasa de Palsa Ojöp Frëinademetz ciasadepalsa ojopfreinademetz
www.ciasadepalsa.it
