Przyjaciel Rodziny 3/2018

ISSN: 2391-9906

3/2018 (12)

Wiwat

Niepodległa!

Świętowanie w rodzinie

str. 10

Tekst numeru

Rodzina

str. 14

Polska – moja miłość

Jak uczyć dzieci patriotyzmu?

str. 24

04 Listopadowe podziękowania · TEKST NUMERU 10 Świętowanie w rodzinie · PORADY RODZINNE 14 Jak uczyć dzieci patriotyzmu? · WYCHOWANIE 18 Niepodległa – dziedzictwo i zadanie · ROZMOWA

Centrum

Wiara

Polska

Wydawca: Centrum Życia i Rodziny Adres redakcji: ul. Nowogrodzka 42 lok. 501 00-695 Warszawa tel. 22 629 11 76 e-mail: przyjaciel@czir.org

20 NASZE DZIAŁANIA 24 Polska – moja miłość ·

WYWIAD NUMERU

30 Świętość a patriotyzm · ROZWAŻANIA 32 Prymas i regent Królestwa Polskiego · BIOGRAFIE 36 Niepodległość Polski wyszła z Gietrzwałdu · POZNAJ KRAJ

Redaktor prowadzący: Marta Ogonowska-Polkowska Projekt graficzny i DTP: Rafał Kossowski Korekta: Ewa Micyk Zdjęcia: Maciej Ławniczak: 1,3,13,17,20,30 / Paweł Kula: 18 Marta Ogonowska-Polkowska: 24,27,37,39,41 / NAC: 4,6,7,8,9,33,34 Pixabay: 14 / Pexels: 10 / Shutterstock: 22 ISSN: 2391-9906, Nakład: 8 500 egz.

Szanowni Państwo, Drodzy Przyjaciele, jak to się mogło stać, że po 800 latach istnienia, kraj tak wielki i potężny jak Polska po prostu został rozebrany i zlikwidowany? Nie podbity, zajęty, a właśnie rozebrany na części. I co takiego tkwiło przez ponad 100 lat w sercach i umysłach Polaków, że państwo, które z taką łatwością stracili, wielokrotnie z narażeniem życia próbowali odzyskać, a w końcu, po wielu próbach ostatecznie odzyskali? Dziwnym jesteśmy narodem. Nie cenimy tego, co mamy, tęsknimy i walczymy o to, co utraciliśmy.

A teraz? Czy nie jest podobnie jak 200–300 lat temu?

Zmagają się w nas skrajne postawy – uległości, poddaństwa i kosmopolityzmu z bezinteresownością i patriotyzmem. Co zwycięży? Czy jesteśmy mądrzejsi o doświadczenia naszych przodków? Czy historia jest dla nas nauczycielką życia? Czy nasze rodziny są jeszcze tak silne jak te, które przez lata niewoli przechowały dla nas wiarę, miłość do polskości i poczucie wolności? Nic nie jest przecież dane raz na zawsze.

Niepodległość też. A jeśli tak, to czy gdyby przyszedł moment próby, bylibyśmy w stanie ją obronić? No i jak dbać o Niepodległą obecnie, kiedy cieszymy się pokojem? Niech „Przyjaciel Rodziny”, którego najnowszy numer oddajemy w Państwa ręce, pomoże nam wszystkim w refleksji nad „obowiązkami polskimi” wobec Tej, która 100 lat temu odrodziła się, choć miała już więcej nie powstać.

IN/WA/2313/01/01

Życzę Państwu przyjemnej i pasjonującej lektury!

Paweł Kwaśniak Prezes Centrum Życia i Rodziny

4

TEKST NUMERU

LISTOPADOWE PODZIĘKOWANIA Jan Żaryn

Członkowie Rady Regencyjnej, 27.10.1917 r.

W sierpniu 1914 r. rozpoczęła się I wojna światowa, w trakcie której Polacy podjęli zbrojną i dyplomatyczną walkę o niepodległość. Zakończyła się ona w listopadzie 1918 r. sukcesem. Wielkim i niespotykanym w dziejach narodu od 123 lat.

U zarania konfliktu zbrojnego nikt z wielkich tego świata nie sądził, że sprawa polska może stać się jedną z wiodących podczas traktatu pokojowego. Była to bowiem sprawa wewnętrzna trzech zaborców, spośród których jedynie Rosja podjęła zobowiązanie (którego zresztą nie była w stanie dotrzymać), że celem wojny jest zjednoczenie ziem polskich pod berłem cara.

Dzięki dyplomacji podjętej i prowadzonej przez Komitet Narodowy Polski w Paryżu z Romanem Dmowskim, Ignacym Janem Paderewskim oraz Maurycym Zamoyskim na czele znaleźliśmy się jednak w gronie państw zwycięskich, co potwierdzono podczas podpisywania traktatu pokojowego w Wersalu.

Wysiłek polskiej dyplomacji został zapoczątkowany już w 1914 r., kiedy to w szwajcarskiej posiadłości Henryka Sienkiewicza w Vevey powstało dzieło charytatywne na rzecz Polaków dotkniętych skutkami wojny. Wokół tego dzieła odnajdziemy m.in.

Ignacego J. Paderewskiego czy Urszulę Le-

5 dóchowską. Nie szczędzili oni wysiłku, by, prosząc o pieniądze na rzecz poszkodowanych, jednocześnie głosić o prawie Polski do niepodległości. Urszula Ledóchowska dotarła do państw skandynawskich, Ignacy J. Paderewski do Stanów Zjednoczonych.

Ten ostatni, wybitny kompozytor i pianista, począwszy od 1915 r. będzie podbijał serca Amerykanów nie tylko grą na fortepianie, ale i głoszonym słowem. Jak pisała we wspomnieniach jego dzielna żona, Helena, słynny pianista uczył się na pamięć swoich przemówień w języku angielskim i głosił wykłady o Polsce, o jej historii, jej prawie do niepodległości. Z czasem mógł już ten wysiłek zastąpić wygłaszaniem przemówień ad hoc. Pod koniec 1916 r. przygotował prezydentowi USA specjalny memoriał polityczny, w którym dowodził o prawie Polski do niepodległości. T. W. Wilson wykorzystał fragmenty memoriału, gdy w styczniu 1917 r. przed Kongresem dowodził, że Stany Zjednoczone muszą przystąpić do wojny europejskiej. Po raz pierwszy, z ust późniejszego zwycięzcy w wojnie, wybrzmiały te ważne słowa, że nie będzie sprawiedliwego pokoju bez wolnej Polski.

W tym samym czasie Roman Dmowski pisał swoje elaboraty kierowane do przywódców Francji i Anglii, w których nie tylko postulował utworzenie niepodległej Polski, ale także dowodził, iż w Europie Środkowo-Wschodniej musi powstać silna Polska, sojusznik Zachodu walczącego z Niemcami o dominację w koloniach. Tylko silna Polska bowiem utrudni Niemcom panowanie w Mitteleuropie, utrudni dotarcie do sojuszniczej Turcji, czyli „okna na świat kolonialny”. To właśnie dzięki Dmowskiemu, ostatecznie w sierpniu 1917 r. Francja zdecydowała się na uznanie Komitetu Na-

rodowego Polski, działającego w Paryżu, za jedynego reprezentanta narodu polskiego.

Prezesem KNP został Roman Dmowski, stając się niejako następcą Adama J. Czartoryskiego, tego „dyplomaty bez paszportu”, próbującego po upadku Powstania Listopa-

W ławach poselskich zasiedli także w liczbie 35 posłów, polscy kapłani – głównie lokalni przywódcy społeczności polskiej walczącej na swym terytorium o przyłączenie ich ziem do Macierzy. Ojczyzna stawała się Matką wszystkich Polaków. dowego wzniecić sprawę polską na forum międzynarodowym. Teraz się udało.

Dzięki aktywności Dmowskiego w Paryżu, a Paderewskiego w Stanach Zjednoczonych, powstanie Armia Błękitna – militarnie wyposażona przez Francję, ale dowodzona politycznie i militarnie przez KNP. Jej dowódcą, ostatecznie jesienią 1918 r., zostanie członek Komitetu gen. Józef Haller, jako wódz polskiej armii sojuszniczej.

Dzięki tej pracy na rzecz odbudowania Polski u boku państw zwycięskich w I wojnie światowej, powstał w styczniu 1919 r. rząd Ignacego J. Paderewskiego, powstała Polska demokratyczna, na wzór zachodnich republik. Wtedy dopiero zostaliśmy uznani jako państwo, w tym państwo zwycięskie.

Dzięki temu Dmowski i Paderewski mogli nas reprezentować w Paryżu i tworzyć PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

6

TEKST NUMERU

nowy ład europejski, powstały na gruzach traktatu wiedeńskiego z 1815 r. Powstanie odrodzonej Polski zostało potwierdzone wyborem posłów Sejmu Ustawodawczego. Po raz pierwszy bierne i czynne prawa wyborcze miały także kobiety, i wszystkie stany. W ławach poselskich zasiedli także, w liczbie 35 posłów, polscy kapłani – głównie lokalni przywódcy społeczności polskiej walczącej na swym terytorium o przyłączenie ich ziem do Macierzy. Ojczyzna stawała się Matką wszystkich Polaków. Wybory wygrały względnie partie prawicowe, a głównie Związek Ludowo-Narodowy, którego przywódcami byli działacze KNP. Na liście ZLN, na pierwszym miejscu widniało nazwisko Paderewskiego, na drugim Dmowskiego.

Trzeba jednak pamiętać także o tych wszystkich, którzy przez cztery lata żyli na polskiej ziemi i walczyli w różnych forma-

cjach zbrojnych państw zaborczych (w tym w Legionach). Trzeba pamiętać o Radzie Regencyjnej, która – aczkolwiek powstała z nadania przegranych w wojnie – zdążyła w latach 1917–1918 powołać do życia zręby polskiej administracji i przygotować rozwiązania prawne. Po powrocie Józefa Piłsudskiego do Warszawy i utworzeniu przez niego jednostronnego, czyli lewicowego, rządu Jędrzeja Moraczewskiego (a nie Wojciecha Korfantego, jak postulowały środowiska centro-prawicowe), musieliśmy natychmiast podjąć walkę z wpływami bolszewickimi w kraju. Opatrzność Boża i w tym przypadku czuwała, dając nam w listopadzie i w grudniu rząd socjalistów, dzięki czemu nie mieliśmy rewolucji na ulicach miast i miasteczek.

To był dopiero początek walki o Niepodległą. Dopiero wysiłek zbrojny młodego

Józef Haller, dowódca II Brygady Legionów Polskich, dowódca polskiej armii we Francji

7

Jan Paderewski podczas tournée po Stanach Zjednoczonych państwa podjęty w latach 1918–1921, przez Wojsko Polskie pod dowództwem naczelnika Józefa Piłsudskiego, obronił i umocnił Rzeczpospolitą.

Rozpoczął się wraz z początkiem czteroletniej wojny, od wymarszu Pierwszej Kompanii Kadrowej pod przywództwem komendanta Józefa Piłsudskiego 6 sierpnia 1914 r. z krakowskich Oleandrów. 16 sierpnia 1914 r. z inicjatywy skonfederowanych stronnictw galicyjskich powstał z kolei Naczelny Komitet Narodowy, który powołał do życia Legiony Polskie. W tym samym czasie, po drugiej stronie frontu, z inicjatywy Narodowej Demokracji i powołanego przezeń Komitetu zaczął powstawać Legion im. Kazimierza Pułaskiego, z kolei we Francji – dzięki energii znanego pisarza-historyka Wacława Gąsiorowskiego – powstał

Komitet Wolontariuszów Polskich, który wystawił do boju na froncie francusko-niemieckim Kompanię Bajończyków. Świętując kolejną rocznicę powstania Niepodległej należy przypomnieć te organizacje i postaci, m.in.: Józefa Piłsudskiego,

Opatrzność Boża i w tym przypadku czuwała, dając nam w listopadzie i w grudniu rząd socjalistów, dzięki czemu nie mieliśmy rewolucji na ulicach miast i miasteczek.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

8

TEKST NUMERU

Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Maurycego Zamoyskiego, Zdzisława Lubomirskiego, Władysława Seydę, Wojciecha Korfantego, Wincentego Witosa i Ignacego Daszyńskiego, a także generałów Tadeusza Rozwadowskiego, Józefa Hallera, Józefa Dowbór-Muśnickiego, Kazimierza Sosnkowskiego, Władysława E. Sikorskiego, Edwarda Rydza-Śmigłego, Stanisława Szeptyckiego oraz Lucjana Żeligowskiego i Wacława Iwaszkiewicza, i wielu innych, w tym kpt. Czesława Mączyńskiego, kpt. Cezarego Hallera i ppor. Wacława Zawadzkiego, którzy rozmaitymi drogami przewodzili dążeniom do wolnej Polski, i ginęli za nią.

Wspominamy także hierarchów Kościoła katolickiego z prymasem Polski Edmundem Dalborem, prymasem Królestwa Polskiego Aleksandrem Kakowskim oraz bpem Adamem S. Sapiehą i abpem Józefem Teodorowiczem, dzielnych kapłanów, polskich patriotów, w tym kapelanów Wojska Polskiego z bpem Władysławem Bandurskim i ks. Ignacym Skorupką na czele oraz przywódców lokalnych struktur niepodległościowych, z ks. (od 1930 r. bpem) Stanisławem Adamskim w Poznaniu na czele, z ks. Józefem Londzinem na Śląsku Cieszyńskim i z ks. Ferdynandem Machayem na Spiszu i Orawie. Pamiętajmy także o ks. Marcelim Nowakowskim, współtwórcy PCK i pośle na Sejm Ustawodawczy, o ks. dr. Kazimierzu Lutosławskim, m.in. współtwórcy Związku Harcerstwa Polskiego i o wielu innych.

Roman Dmowski

Wysiłek zbrojny kontynuowany był przez następne lata wojny oraz czas powojenny, formowania się granic. W sposób szczególny trzeba przypomnieć zatem o Błękitnej Armii powołanej przez paryski KNP

9 z gen. Józefem Hallerem na czele oraz formacjach, które utworzyły Wojsko Polskie walczące na różnych frontach, a szczególnie na Wschodzie w latach 1919–1921. Świętując Dzień Niepodległości, honory składamy Powstańcom wielkopolskim, sejneńskim, cieszyńskim i śląskim, Działaczom politycznym i społecznym, szczególnie lokalnym, walczącym o przyłączenie do Polski odrodzonej ziem ojczystych, zespolonych pamięcią historyczną i upartym dążeniem jej mieszkańców, by znaleźć się w wolnym państwie. W sposób szczególny pamiętajmy o ówczesnej młodzieży, grupującej się wokół swoich autorytetów w strukturach skautowych (harcerskich), w „gniazdach” Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, o żołnierzach POW, którzy stanęli do boju w walkach powstańczych, którzy 10 i 11 listopada 1918 r. w Warszawie rozbrajali Niemców, świętując zbliżającą się wolność. Bardzo wielu, spośród tych uczestników walk dyplomatycznych i zbrojnych, organizatorów lokalnych społeczności walczących o przyłączenie ich ziem do Ojczyzny, w latach II RP pełniło odpowiedzialne funkcje państwowe. Sprawdzili się w boju i w pracy. Po 20 latach, tak oni, jak i ich polityczni uczniowie, wychowani w szkołach odrodzonej Polski, znów stanęli do walki. Cześć ich pamięci!

Prof. dr hab. Jan Żaryn, urodzony 13 marca 1958 r. Profesor nauk historycznych, wykładowca Instytutu Nauk Historycznych UKSW w Warszawie, długoletni pracownik Instytutu Pamięci Narodowej, wychowawca, nauczyciel akademicki, publicysta, działacz społeczno-katolicki i polityczny, senator. Żonaty, ojciec trójki dzieci, dziadek ośmiorga wnucząt.

Marszałek Józef Piłsudski PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

10 RODZINA / Porady rodzinne

ŚWIĘTOWANIE W RODZINIE Janusz Wardak

Tradycja wspólnego zasiadania przy stole od wieków jednoczy polską rodzinę Nietrudno zauważyć, bez popadania w sentymentalizm w stylu „kiedyś było jakoś lepiej”, że dawniej naprawdę potrafiliśmy bardziej cieszyć się ze świąt i lepiej je przeżywać. Dziś w znacznym stopniu zaginęły nie tylko dawne formy świętowania, ale także sam jego sens. Świętowanie sprowadzamy często do samego odpoczynku, „nicnierobienia”, niedziele i mniejsze święta to po prostu dni wolne, zaś większe święta – ferie lub długie weekendy.

A przecież świętowanie to nie tylko odpoczynek, choć do tego dzisiaj sprowadza go wiele osób. Zarówno w pracy, jak w dobrze

rozumianym odpoczynku i świętowaniu upodabniamy się w pewien sposób do Boga, który także „pracował” i „odpoczywał”, jak pisał o tym św. Jan Paweł II w liście apostolskim Dies Domini: „Skoro «praca» Boga, opisana na pierwszych stronicach Księgi Rodzaju, jest przykładem dla człowieka, to jest nim również Boży «odpoczynek». […]

«Odpoczynku» Boga nie należy rozumieć powierzchownie jako swego rodzaju «braku działania». Akt stwórczy, stanowiący fundament świata, jest bowiem ze swej natury nieustanny, Bóg zatem nigdy nie przestaje działać […]. Odpoczynek Boga w siódmym dniu nie wskazuje zatem na Boga, który

11 przestał «pracować», ale podkreśla doskonałość wykonanej pracy i ma raczej oznaczać, że zatrzymał się On przed dziełem swoich rąk, kierując ku niemu spojrzenie pełne radości i zadowolenia”.

mamy prawa do wypoczynku, ale wypoczynek nie musi i nie powinien oznaczać „nicnierobienia”, lecz raczej zmianę zajęcia.

Dlaczego tak trudno jest nam dzisiaj dobrze przeżywać czas świąteczny? Przyczyn jest prawdopodobnie wiele, ale wśród nich można z pewnością wymienić zanik tradycyjnych relacji rodzinnych, oderwanie się od lokalnych społeczności, trudność w dostosowaniu dawnych tradycji do czasów współczesnych, ale także… zwyczajne lenistwo. Kiedy nadchodzi dzień świąteczny, chęć wypoczynku po pracy bywa tak silna, że na robienie czegoś specjalnego nie starcza nam sił. Do tego dochodzi jeszcze myślenie, że przecież święto, zwane często po prostu „dniem wolnym”, jest właśnie po to, abyśmy „niczego nie musieli”. Jeśli więc nie chce nam się elegancko ubrać, nakryć do stołu… po prostu tego nie robimy.

Nieco bardziej odświętny wystrój stołu i uroczyście podany, a potem spożyty wspólnie i bez pośpiechu posiłek, pozwolą lepiej przeżyć świąteczny dzień.

Warto jednak podjąć wysiłek, aby prawdziwe świętowanie na nowo zagościło w naszych domach, aby nauczyć świętować nasze dzieci. Inaczej nasze życie stanie się bardzo nudne – bo dni świąteczne prawie niczym nie będą się różniły od dni roboczych. Także nasz dom i rodzina nie będą kojarzyły się dzieciom z niczym ciekawym, nie będą dostarczały pięknych wspomnień, słowem – nie będą atrakcyjne.

Co zrobić, by świętowanie było w naszej rodzinie piękne i atrakcyjne, jak włączyć w nie dzieci i nauczyć je świętowania? Chyba przede wszystkim trzeba zmienić nasze myślenie o świętach jako dniach poświęconych tylko wypoczynkowi, dniach, kiedy „nic nie musimy”. Nie chodzi o to, że nie

Fakt, że w święto nie musimy wstawać tak wcześnie jak w dni robocze i mieć tak napiętego planu, nie oznacza, że w ogóle nie powinniśmy planować w te dni naszego czasu. Nawet jeśli wstajemy później, to jednak o określonej godzinie i zaczynamy dzień od porannej toalety i wspólnego śniadania, a nie od telewizji oglądanej w piżamach.

Wspólne przygotowanie rodzinnego obiadu nie tylko podkreśli świąteczny charakter dnia, ale stworzy okazję do wspólnej pracy rodziców i dzieci, wartościowych rozmów, nabywania nowych umiejętności. Nieco bardziej odświętny wystrój stołu i uroczyście podany, a potem spożyty wspólnie i bez pośpiechu posiłek, pozwolą lepiej przeżyć ten dzień. Wprawdzie większość z nas nie lubi sprzątać, ale jednocześnie prawie wszyscy lepiej czujemy się i wypoczywamy w miejscach czystych i uporządkowanych, warto więc zadbać o to, by nasz dom był przed świętem sprzątnięty, co może też być okazją do wdrożenia naszych dzieci do obowiązków i poczucia odpowiedzialności za dom. Pamiętajmy przy tym, że współpraca PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

12 RODZINA / Porady rodzinne dzieci w obowiązkach domowych będzie najbardziej skuteczna, jeśli będzie miała formę regularnych, ustalonych i przestrze-

Dobrze jest postarać się jak najwięcej okazji świątecznych przeżywać w domu. Dzisiaj mamy często tendencję do „wyprowadzania” świąt poza dom.

ganych dyżurów. Jeśli próbujemy ad hoc zagonić dzieci do pracy, której zazwyczaj nie wykonują, musimy liczyć się z dużym oporem, a na końcu – z kłótnią, która skutecznie zepsuje rodzinną atmosferę.

Dobrze jest postarać się jak najwięcej okazji świątecznych przeżywać w domu. Dzisiaj mamy często tendencję do „wyprowadzania” świąt poza dom. I tak urodziny dzieci obchodzimy w sali zabaw, własne imieniny – w restauracji, a nawet najbardziej tradycyjne Święta, jak Boże Narodzenie i Wielkanoc, coraz częściej łączymy z wyjazdami.

W ten sposób dom staje się miejscem coraz bardziej nudnym, w którym nic ciekawego się nie dzieje. Tak więc mimo iż wymaga to od nas zazwyczaj większego wysiłku, warto postarać się o organizację większości wydarzeń świątecznych w domu. Z pewnością będą to uroczystości znacznie lepiej zapamiętane przez dzieci i naszych bliskich, a także – co nie jest bez znaczenia – będą wiązały się z mniejszymi wydatkami.

Trudno jest dobrze przeżywać święta, któ-

rych sensu nie rozumiemy. Spożywane bez pośpiechu posiłki rodzinne mogą być świetną okazją do wyjaśnienia dzieciom znaczenia i sensu danego święta, mogą to zresztą zrobić starsze dzieci, a wiadomo, że nic tak bardzo nie pomaga nam zrozumieć nowych treści jak wyjaśnienie ich innym.

Przy okazji niedzieli lub innego święta religijnego możemy przeczytać i skomentować odpowiedni fragment Ewangelii. Można też wybrać film lub artykuł, który pomoże naszym dzieciom (i nam samym!) lepiej zrozumieć znaczenie danego święta. Ktoś mógłby powiedzieć, że to przesada, że dom to nie szkoła. Pamiętajmy jednak, że także dom może być świetnym miejscem przekazywania konkretnej wiedzy, a stwierdzenie „nie było tego w szkole” nie może usprawiedliwiać nieznajomości naszych tradycji.

Zwyczaj wywieszania flag narodowych jest na szczęście coraz powszechniejszy, ale nie musimy ograniczać się do biało-czerwonej flagi w święta narodowe, można na przykład wywiesić biało-niebieską flagę w święta

Wydaje się, że szczególnie dzisiaj, w dobie wirtualizacji wszystkiego, tym bardziej potrzebujemy tradycji świątecznych, które mają konkretny wymiar materialny, które można naprawdę przeżyć. maryjne. Praktycznie wszyscy ozdabiamy nasze domy na święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy, ale przecież dawniej ozdabia-

13

Czas spędzony z rodziną jest bezcenny, więc warto o niego zabiegać no domy także z innych okazji, np. święta Zesłania Ducha Świętego. Można spróbować odtworzyć także inne zapomniane tradycje, w tym tradycje lokalne.

Wspaniałym dowodem na to, że możliwe jest dziś nie tylko odtwarzanie dawnych tradycji świątecznych, ale także tworzenie nowych jest inicjatywa Orszaku Trzech Króli, którego pierwowzór można wprawdzie odnaleźć w polskich tradycjach sprzed kilkuset lat, ale jest de facto tradycją zupełnie nową, która w ciągu kilku lat dotarła do setek miast i miejscowości w Polsce i w innych krajach.

Wydaje się, że szczególnie dzisiaj, w dobie wirtualizacji wszystkiego, tym bardziej potrzebujemy tradycji świątecznych, które mają konkretny wymiar materialny, które można naprawdę przeżyć. Postarajmy się więc o to, by w naszych domach święta i tradycje były przeżywane w sposób żywy,

realny, powiązany z konkretnymi zwyczajami. Znać polskie tradycje to dużo, ale nie przetrwają one kolejnych dziesięcioleci, jeśli nie będą praktykowane. I chodzi tutaj o praktykowanie jej systematycznie, w naszych domach, nie tylko z okazji wielkich rocznic. Państwo, gmina, szkoła, rodzina mogą nam w tym pomóc, ale nigdy zastąpić. Tylko w ten sposób wychowamy kolejne pokolenia, które nie tylko będą rozumiały znaczenie i sens polskich świąt, ale z radością przekażą je swoim dzieciom i wnukom.

Janusz Wardak, od 23 lat szczęśliwy mąż i ojciec dziesięciorga dzieci w wieku od 2 do 22 lat. Jeden z założycieli Akademii Familijnej.

Stały gość audycji „Wychowywać, ale jak?” w Radiu Warszawa. Przez kilka lat wicedyrektor szkoły dla chłopców „Żagle” Stowarzyszenia „Sternik”. Aktualnie mówca, trener i niezależny doradca edukacyjny.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

14 RODZINA / Wychowanie

JAK UCZYĆ DZIECI PATRIOTYZMU? Agnieszka Caban

Udział w obchodach świąt narodowych buduje poczucie dumy i wspólnoty Patriotyzm to postawa miłości. To również szacunek oraz gotowość do poświęcenia, uczciwa praca, nauka. Nie bez znaczenia jest pielęgnowanie narodowych tradycji, kultury, języka, dobra znajomość historii.

Kształtując patriotyzm, wspieramy prawidłowy rozwój naszych dzieci, które, poznając coraz głębiej dzieje własnego kraju, mogą świadomiej budować przyszłość własną i narodu, korzystać z doświadczeń całych pokoleń, wyciągać bezcenne wnioski. Bez znajomości historii jesteśmy słabi jako społeczeństwo, podatni na manipulacje i dezinformację. Historia jest najlepszą nauczycielką życia, a czy właśnie nie dobrego życia pragniemy dla na-

szych dzieci? Uczmy je dokładać własne cegiełki małych i dużych sukcesów w licznych dziedzinach życia osobistego i społecznego.

Ksiądz Henryk Skorowski w swojej książce Patriotyzm wyzwaniem współczesności przekonuje, że dziś patriotyzm powinien mieć charakter dynamicznej obecności człowieka w jego relacji do środowiska, w którym żyje i realizuje swoje cele. Winien być wyzwaniem domagającym się nowej edukacji, w której Ojczyzna jest nośnikiem wielu wartości, wymaga solidarności ze wspólnotą, szacunku dla wielkiego dziedzictwa kulturowego i rodzimej ziemi, a nie ograniczać się do jego rozumienia historycznego (powstańczego, wyzwoleńczego).

15 Uczenie patriotyzmu jest procesem, który warto zacząć jak najwcześniej, choćby w formie zabawy (gry planszowe) i przy okazji pewnych wydarzeń. Okazją niech się stanie Święto Niepodległości. Dzieci mogą przygotować wizerunek godła państwowego, flagę czy ułożyć puzzle. Zabierzmy je do pobliskich miejsc pamięci, a może nawet na wycieczkę do stolicy. A co by się stało, gdybyśmy zorganizowali bal z okazji odzyskania niepodległości? Uczmy dzieci radośnie i hojnie kultywować naszą historię.

Kultywujmy też tradycje przekazywane w naszych rodzinach. Przygotujmy wspólnie potrawę wigilijną według przepisu babci. Zabierzmy dzieci na wojskową część Cmentarza Powązkowskiego na państwowe uroczystości 1 sierpnia. Dla moich dzieci było to wielkie przeżycie – nie tylko widzieć groby bohaterów, o których im opowiadaliśmy i czytaliśmy, zapalić tam świecę i pomodlić się, ale zobaczyć na żywo prezydenta, wiele innych osobistości życia publicznego, usłyszeć podniosłą grę orkiestry wojskowej, salwy honorowe czy apel pamięci, a nawet spotkać się i porozmawiać choć chwilę z żyjącymi jeszcze świadkami tamtych dni. To są żywe lekcje historii. Dziecko bardzo chętnie wyśle kartkę do powstańca, korzystając np. z akcji na stronie bohateron.pl a nawet pomoże zorganizować pisanie kartek do powstańców w swojej szkole. Bardzo polecam.

Nie bez znaczenia jest uczenie dzieci modlitwy za Ojczyznę, za poległych w jej obronie.

Jednak to tylko jeden z odcieni patriotyzmu. Dzieci chętnie podchwytują piosenki, np. Jestem Polakiem – z płyt Niezwykłe lekcje rytmiki/historia Polski, Piosenka młodego patrioty, Myślimy o Polsce Natalii Rusek, pie-

śni patriotyczne np. Uwierz Polsko zespołu Soul Sanok i wiele innych. Młodzież chętnie słucha Panien wyklętych czy Evtis – ochotnik o pułkowniku Pileckim. Inne popularne filmiki i piosenki: pnkb – Żołnierzom Westerplatte, Funky Polak – Pamiętaj / Tomasz

Kształtując patriotyzm, wspieramy prawidłowy rozwój naszych dzieci, które, poznając coraz głębiej dzieje własnego kraju, mogą świadomiej budować przyszłość własną i narodu, korzystać z doświadczeń całych pokoleń, wyciągać bezcenne wnioski. „Góral” Adamek – Piosenka na wejście, Urodziłem się w Polsce Złych Psów. Mnóstwo odsłon mają utwory szwedzkiego zespołu Sabaton opiewające bohaterstwo polskiej husarii, cud nad Wisłą, polskich lotników w bitwie o Anglię, Powstanie Warszawskie.

W innej, ale równie podniosłej stylistyce chętnie oglądana jest Husaria – Postrach Europy (husaria w ujęciach z filmów fabularnych). Młodszym dzieciom poszukajmy filmików takich jak Polskie Symbole Narodowe, starszym – Niezwyciężeni (IPN).

Tak naprawdę do zaciekawienia dziecka wartościami narodowymi można wykorzystać jego zainteresowanie geografią, przyrodą, sportem, poezją, literaturą i oczywiście historią. Mogą nam w tym pomóc książki, filmy, opowieści dziadków, odwiedziny muzeów, zamków, a nawet zwykła mapa czy przewodnik po faunie i florze Polski. Przy PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

16 RODZINA / Wychowanie okazji wakacji i wycieczek można dziecku niepostrzeżenie zafundować bardzo ciekawą edukację obywatelską. Samo tylko

Uczenie patriotyzmu jest procesem, który warto zacząć jak najwcześniej, choćby w formie zabawy (gry planszowe) i przy okazji pewnych wydarzeń.

bliższe poznawanie polskich miast, ich miejscowych tradycji i kultury jest dobrym sposobem krzewienia patriotyzmu. Do tego możemy dodać spacer po parkach narodowych, rezerwatach. Wszystko to okraszone entuzjazmem rodziców może sprawić, że to dziecko będzie ich wyciągało z domu.

A jeśli jest akurat chore albo pada deszcz, to można zaproponować planszówki. Jest ich coraz więcej (np.: Polak mały, Od Helu do Wawelu, Mali powstańcy, Niepodległa, seria „ZnajZnak”, Miś Wojtek, W obronie ‚ Lwowa, 303, Pamięć 39, Ogonek, Awans – zostań marszałkiem Polski, Reglamentacja, 111, Kolejka, Timeline Polska). Możemy też zainicjować zabawę dla całej rodziny (a także nietuzinkowy sposób na kształtowanie w młodych Polakach postawy patriotycznej, opartej na dumie z dokonań naszych wielkich przodków) z książeczką Niepodległa.

Krzyżówki patriotyczne dla dzieci. To nie koniec. Warto odwiedzić strony internetowe typu www.pamiec.pl (zakładka – edu-

kacja), www.polska1918-89.pl, zobaczyć spoty historyczne IPN oraz zainteresować się konkursami, wykorzystać YouTube (IPN TV Quiz do nauki Mazurka Dąbrowskiego, IPNtv Warszawa: z serii „Antek Srebrny” – obrona Grodna, bitwa pod Monte Cassino).

Warta obejrzenia jest też animowana historia Polski. Internet oferuje nam również quizy on-line np. www.czasdzieci.pl (w zakładce Historia Polski). Zastanówmy się, czy naszym sprzymierzeńcem w kształtowaniu patriotyzmu nie okaże się harcerstwo lub skauting. Upewnijmy się, że wartości, które cenimy w domu są zbieżne z tymi propagowanymi w drużynie.

Od zawsze zachęcam Państwa do regularnego czytania dzieciom. Nawet nastolatki chętnie słuchają, rozmawiają z nami i snują refleksje pod wpływem literatury.

Każdy rodzic powinien poszukać sam i dostosować daną pozycję do wieku i wrażliwości dzieci. Wybór jest ogromny. Wymienię tylko kilka przykładów: Dzieje Polski opowiedziane dla młodzieży Feliksa Koniecznego, seria „Kocham Polskę”, O wielkich Polakach dzieciom, Jagiełło pod prysznicem, Rycerze lasu, 100 na 100.

Antologia komiksu na stulecie niepodległości, Wojtek Żołnierz bez munduru. Jeszcze inne propozycje znajdziemy na stronie: www.dzieciakiwdomu.pl.

Młodzież może zainteresować też film.

Ostatnio oglądaliśmy z synami Niepokonanych Petera Weira z 2010 r. Polecamy również filmy dokumentalne. Ta forma przekazu często prowokuje do dyskusji, może być dla nas jako rodziców cennym narzędziem w kształtowaniu postaw, budzeniu świadomości, okazją do podzielenia się różnymi spojrzeniami na tę samą historię. W in-

17

Tradycje ludowe są istotnym elementem polskiej tożsamości narodowej ternecie jest też kilku youtuberów, którzy potrafią zainteresować młodzież historią, jednak musimy najpierw sami ocenić, czy język i styl przez nich prezentowane jesteśmy w stanie zaakceptować.

W szkole, w której pracuję, każdy nowy uczeń otrzymuje uroczyście od dyrektora flagę Polski i ma za zadanie dbać o nią oraz pamiętać o wywieszaniu jej przed domem przy okazji świąt narodowych. Uczniowie pomagają sprzątać groby poległych w obronie Ojczyzny, towarzyszą delegacjom miejskim przy okazji składania kwiatów na grobach naszych zasłużonych rodaków, uczą się czcić ich pamięć i otaczać modlitwą.

Warto uczyć dzieci, że wszystkim, co umiemy robić oraz tym, co robimy najlepiej –

służymy Ojczyźnie. Czy dziecko stanie się wynalazcą, lekarzem, nauczycielem, informatykiem, sportowcem, czy reżyserem – może przysłużyć się dobru poszczególnych ludzi i całego narodu. Ucząc się, rozwijając swoje pasje, pracując nad własnym charakterem, dojrzewamy do służenia społeczeństwu. Robiąc to, co kochamy, najlepiej jak potrafimy – okazujemy szacunek nie tylko sobie, naszym bliskim, ale również Polsce, naszej Ojczyźnie.

Agnieszka Caban, szczęśliwa żona Marka, mama piątki dzieci, współzałożycielka Fundacji na Rzecz Wspierania Rodziny „Źródła” oraz NSP „Źródła”, nauczycielka, tutor, trenerka kreatywności.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

18 CENTRUM / Rozmowa

NIEPODLEGŁA – DZIEDZICTWO I ZADANIE Rozmowa z Markiem Jurkiem, posłem do Parlamentu Europejskiego

Panie Marszałku, obchodzimy właśnie setną rocznicę odzyskania niepodległości. Jakie czynniki sprawiły, że przez 123 lata niewoli Polacy nie stali się Rosjanami, Prusakami, Austriakami, a nawet zdołali odzyskać swoje państwo?

Przede wszystkim jesteśmy starym historycznym narodem, młodszym niż Czechy czy Chorwacja, ale jednocześnie dłużej (w ciągu całej historii) dysponującym samodzielnością państwową. Dzięki temu nie straciliśmy elit społecznych. Tradycja historyczna jest wielką siłą.

Jaką rolę w historii naszego narodu, szczególnie w mrocznych czasach zaborów, wojen czy okupacji pełniła rodzina?

Kluczową. Widać to w naszej poezji, we wspomnieniach Dmowskiego czy Piłsudskiego, w postaciach ich matek. To rodzina przekazywała tradycję narodową, gdy nie mogła tego robić szkoła. Rodzina też uczyła oporu i wierności.

Również obecnie w życiu narodu ujawnia się cały szereg wad, które w XVIII w. doprowadziły państwo polskie do upadku.

19 Czy jest sposób na ich przezwyciężenie i budowę silnej, promieniującej na inne narody Polski?

Postęp moralny to miara naszej wolności.

To zarówno najtrudniejszy, jak i najbardziej trwały postęp. Niestety, czasy PRL, kolaboracyjnej władzy wspierającej sowiecką dominację, doprowadziły do poważnego rozstroju naszą kondycję narodową. Wtedy powstawała nowa tożsamość, bardziej polegająca na tęsknocie za konsumpcyjnymi obietnicami Zachodu, niż na pragnieniu niepodległości państwowej i rozwoju naszej kultury. To utrwaliło specyficzną „apolityczność”, przekonanie, że (po pierwsze) życie polityczne toczy się gdzieś „na górze” oraz (po drugie) że zaangażowanie jest po trosze podejrzane, po trosze niepotrzebne.

Do tego psychologia, według której powinności katolickie kończą się na „chodzeniu do kościoła” w niedzielę (co i tak ma być moralnym „bohaterstwem”) bardzo osłabia opinię chrześcijańską w naszym kraju. Ale ten czas pokazał też siłę naszej solidarności narodowej, naszą kulturę trwania w zbiorowej wierności. Teraz trzeba ją wzmocnić o postawy nonkonformizmu, odpowiedzialności osobistej i cywilnej odwagi.

Jakie zagrożenia widzi Pan dla przyszłości naszego narodu i państwa oraz jakie dostrzega Pan nadzieje?

Największe zagrożenia to wyrzeczenie się wiary oraz woli życia jako naród (bez tego bowiem jest niemożliwe zachowanie niepodległości). Święty Jan Paweł II uczył, że dominujące dziś w Europie nastawienie ma cechy milczącej apostazji. W kraju, który wydawał się na to najbardziej odporny, w Irlandii, widzieliśmy, jak ta apostazja stała się faktem. Dlatego tak ważna jest działalność na rzecz ładu moralnego. Jeśli zasad

się nie praktykuje, jeśli się o nie nie walczy – przestają kształtować życie. Oczywiście, to zaangażowanie musi mieć również wymiar europejski. Naszym powołaniem jest budowanie silnej opinii chrześcijańskiej w Europie. A naturalnym oparciem są państwa Europy Środkowej.

Jest Pan inicjatorem napisanej wspólnie z Instytutem Ordo Iuris Konwencji Praw Rodziny. Jakie znaczenie dla naszej przyszłości miałoby przyjęcie tego aktu przez Polskę i inne państwa Europy?

Zawarcie Konwencji Praw Rodziny może radykalnie zmienić kształt współpracy międzynarodowej w dziedzinie praw człowieka. To przywrócenie klasycznych pojęć sprawiedliwości, odniesionych do godności natury ludzkiej, do prymatu dobra wspólnego, do harmonii praw i obowiązków w życiu społecznym. Praktycznie to szaniec przeciwko ideologii gender w obu wymiarach, presji na prawodawstwo państw i zaboru instytucji międzynarodowych. Dodatkowo – to znakomita płaszczyzna współpracy państw Europy Środkowej, więc również umocnienie naszej niepodległości. Warto naprawdę skorzystać z okazji, żeby uczynić z praw rodziny nasze orędzie stulecia odzyskanej wolności.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał Paweł Kwaśniak, prezes Centrum Życia i Rodziny Marek Jurek, historyk i polityk. Były Przewodniczący KRRiT, poseł na Sejm kilku kadencji, w latach 2005–2007 marszałek Sejmu. Od 2014 r. poseł do Parlamentu Europejskiego.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

20 CENTRUM / Nasze działania

SĄDOWA WYGRANA DR KATARZYNY JACHIMOWICZ!

Dr Jachimowicz, Sąd Najwyższy w Oslo

Doktor Katarzyna Jachimowicz to polska lekarka, która pracując w Norwegii, odmówiła realizowania zabiegów niszczących życie człowieka. Nie zgodziła się na zakładanie pacjentkom spiral domacicznych, uśmiercających poczęte ludzkie życie. W dniach 28‒30.08 br. odbyło się wysłuchanie stron sprawy w Sądzie Najwyższym w Oslo. 11 października br. Sąd Najwyższy jednomyślnie przyznał jej rację.

Stwierdził, że zwolnienie z pracy było bezprawne. Dziękujemy w imieniu Pani Doktor wszystkim Dobroczyńcom naszej Fundacji, którzy wspierali ją finansowo w czasie bardzo długiego procesu sądowego.

MARSZE DLA ŻYCIA I RODZINY ROSNĄ W SIŁĘ 19 września br. na wspólnej konferencji prasowej Instytutu Ordo Iuris i Fundacji Życie i Rodzina, prezes Centrum Życia i Rodziny Paweł Kwaśniak podsumował tegoroczne Marsze dla Życia i Rodziny. Wskazał na stale zwiększającą się liczbę samych Marszów i osób, które w nich uczestniczą. Zaapelował też do polityków większości parlamentarnej o odwagę w pilnym przyjęciu projektu ustawy, zwiększającej zakres ochrony życia dzieci nienarodzonych.

Podkreślił, że oczekiwanie uchwalenia projektu w ostatnich miesiącach zostało wyrażone publicznie przez setki tysięcy Polaków.

Tegoroczne Marsze odbyły się w 160 miastach

ZJEDNOCZENI NA RÓŻAŃCU W OBRONIE ŻYCIA W niedzielę 30 września br. z okazji tzw. „Światowego Dnia Bezpiecznej Aborcji” ulicami Warszawy przeszedł marsz środowisk lewicowych i feministycznych. Nie mogliśmy stać z założonymi rękami wobec publicznej promo-

cji mordowania niewinnych dzieci! Pracownicy Fundacji wraz z zaprzyjaźnionymi fundacjami wzięli udział w modlitwie różańcowej w intencji nawrócenia zwolenników aborcji i zadośćuczynienia za grzech mordowania nienarodzonych.

21

RODZINY WYMAGAJĄ – RODZINY PYTAJĄ W październiku Fundacja Centrum Życia i Rodziny razem z Fundacją Mamy i Taty, Związkiem Dużych Rodzin 3+, Instytutem na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris i in., zainicjowała wspólną kampanię „Rodziny wymagają – rodziny pytają”. Kampania w pierwszej fazie skierowana do kandydatów startujących w wyborach samorządowych ma na celu m.in. uzyskanie odpowiedzi na istotne pytania dotyczące rodzin, monitorowanie prowadzonej przez samorządy po-

lityki prorodzinnej, uruchomienie dyskusji na temat polityki prorodzinnej w Polsce, aktywizację obywateli – tworzenie społeczeństwa obywatelskiego, integrację środowisk rodzinnych. Projekt składa się z dwóch komplementarnych części: Manifestu Rodzin oraz Ankiety dla kandydatów. Całość pod adresem: http://www.manifestrodzin.pl.

Do włączenia się w kampanię zaprosiliśmy kandydatów na wszystkich szczeblach samorządowych.

HUMANAE VITAE – ODRZUCONE PROROCTWO 25 października br. w Warszawie z okazji 50. rocznicy ogłoszenia przez św. papieża Pawła VI Encykliki Humanae Vitae, odbyła się konferencja pt.: „Humanae Vitae – odrzucone proroctwo”. Konferencję zorganizowały Centrum Życia i Rodziny oraz Krajowy Ośrodek Duszpasterstwa Rodzin. Patronat medialny nad wydarzeniem objęły portal PCh24.pl oraz magazyn „Polonia Christiana”.

W konferencji wzięło udział ok. 100 osób, które wysłuchały czterech niezwykle ciekawych prelekcji. „Prawo naturalne i Humanae Vitae” – wykład pod takim tytułem wygłosił ks. prof. Tadeusz Guz, znany filozof, teolog, profesor nauk humanistycznych i nauczyciel akademicki z KUL. Następnie głos zabrał prof.

Grzegorz Kucharczyk z Poznania, który w wykładzie „Humanae Vitae – modele kontestacji” przybliżył okoliczności historyczne powstania i wdrażania Encykliki.

W drugiej części konferencji wykłady wygłosili ks. dr Przemysław Drąg („Humanae Vitae

w nauczaniu i praktyce Kościoła w Polsce”) i prof. Bogdan Chazan („Humanae Vitae i medycyna”). Wszystkie wykłady już wkrótce będą dostępne dla szerokiego grona odbiorców w sieci internetowej.

1000 znaków ze spacjami + foto w pionie Prelegenci podczas konferencji

Opracowała Marta Ogonowska-Polkowska, Centrum Życia i Rodziny PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

22 CENTRUM / Nasze działania

PRZECIW HOMOSEKSUALNEJ INDOKTRYNACJI W ZHP

ZHP oswaja dzieci i młodzież z homoseksualizmem i innymi dewiacjami. Czas powiedzieć stop!

We wrześniu rozpoczęliśmy kampanię przeciwko homoseksualnej indoktrynacji dzieci i młodzieży w Związku Harcerstwa Polskiego.W sierpniu na Zlocie 100-lecia ZHP jako wzór do naśladowania przedstawiono Roberta Biedronia, który od wielu lat żyje z drugim mężczyzną, bywa w nocnych klubach dla gejów i korzysta z pornografii. A tuż przed wakacjami Główna Kwatera ZHP opublikowała podręcznik Tężnia ducha, który dopuścił praktykujących homoseksualistów do funkcji wychowawców dzieci i młodzieży. Petycję do władz ZHP z żądaniem zaprzestania takich działań można podpisać na naszej stronie interneObraz kanonizacyjny św. Joanny w Magencie towej www.teczowezhp.pl.

W chwili, gdy zamykamy ten numer „Przyjaciela Rodziny”, petycję podpisało już 15 000 osób. I mamy już pierwszy sukces!

W październiku władze ZHP wycofały publikację skandalicznej Tężni Ducha. Aby powstrzymać pozostałe działania władz ZHP potrzebujemy kolejnych podpisów – bardzo liczymy na Państwa pomoc! Poniżej zamieszczamy fragmenty listów w tej sprawie.

Mam 89 lat. Ja kochałem to harcerstwo, w którym pełniłem swoją służbę, a dziś pozostały tylko miłe wspomnienia tamtych lat młodości. Wszystko to zawdzięczam mojemu Tacie, który również kochał to harcerstwo i mną nieraz kierował. Otrzymane wie-

23 ści od Pana o ZHP bardzo mnie zmartwiły i popieram Państwa walkę o prawdziwe harcerstwo, takie jak było w 1939 r. i w latach 1945‒1948. W związku z powyższym przesyłam swoją petycję i życzę powodzenia w rozpoczętej walce o ZHP. Niech Was Bóg prowadzi i Wam pomaga.

Pan Zygmunt, Olsztyn To jest oburzające! To jest straszne! Ubliża tradycyjnemu Związkowi Harcerstwa Polskiego! Mam 80 lat – od 1947 r. należałam do zuchów i później do ZHP – mimo komuny – śpiewaliśmy patriotyczne piosenki, np.: „O mój rozmarynie”. Braliśmy udział w pierwszomajowych pochodach – bo nie było wyjścia – w mundurkach harcerskich, z chorągiewkami biało-czerwonymi – ale takiej głupoty i zniewagi w ZHP nie było! Boże!

Zmiłuj się nad nami!

Pani Mieczysława, Szydłów Dobrze, że prowadzicie akcję uświadamiającą rodziny, że dzieci są w szkole werbowane do zła. To straszne. Ja chodziłam do szkoły podstawowej w czasie okupacji i nie było takich działań (…) Były to okropne lata „głód i chłód”, ale bez LGBT. Teraz mam prawnuki to przekazałam przestrogę ich rodzicom. Teraz po ciężkich latach wojennych i PRL, i po 40 latach pracy z młodzieżą jestem nadal aktywna w wolontariacie, by służyć innym.

Pani Alicja, Nowy Sącz (…) Przecież opanowany w przywództwie Związek Harcerstwa Polskiego w PRL-u przez ideologię marksistowską, a dzisiaj zapewne ogólnie mówiąc przez pokrewne elementy LGBT, choć zakładany w przeszłości i mający w programie i regulaminie etykę naturalną i chrześcijańską ‒ zechcą te władze takich petycji no powiedzmy kilkaset tysięcy złożonych

wziąć pod uwagę, przecież te środowiska dewiacyjne są bardzo odporne na wg nich staroświeckie poglądy wychowawcze wśród dzieci i młodzieży (…).

Pan Franciszek, Tarnogród Za głębokiej komuny we wczesnych latach 60. byłam harcerką, bardzo dbano o czystość.

Obozy nie były koedukacyjne, a o kontaktach homoseksualnych nawet nie wiedzieliśmy.

Słowa brzydkie, i w ogóle o takich rzeczach dowiedziałam się po maturze. Widać można było nawet w tamtych czasach forsować dobre wzorce!

Pani Krystyna, @ To dzięki Wam wychodzą na światło dzienne takie „kwiatki”. Dziękuję bardzo! ZHP niech się wstydzi… Swoją drogą ciekawe, czy pytali o opinię rodziców dzieci, które uczestniczą w zbiórkach, wyjazdach na obozy itp. Wydaje mi się, że rodzice mają prawo wiedzieć, jaka ideologia serwowana jest ich dzieciom...

Pani Małgorzata, @ Wielu czynnie działających instruktorów w ZHP w Polsce nie zgadza się z takim kierunkiem. Wychowanie w ZHP opiera się na wartościach określonych jako chrześcijańskie.

Mamy w naszej organizacji różnych ludzi, ale musimy liczyć się z podstawami wartości moralnych, jakie nas prowadzą. Otwartość i szacunek dla innych zakładają też uczciwe poszukiwanie swej tożsamości w ramach tych wartości. Proszę zatem o modlitwę za tych, którzy w każdej harcerskiej organizacji w Polsce gubią sedno harcerskiej metody wychowawczej i błądzą.

Pani Jolanta, @

Opracował Kazimierz Przeszowski, Centrum Życia i Rodziny PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

24 CENTRUM / Wywiad numeru

POLSKA – MOJA MIŁOŚĆ Rozmowa z uczestniczką Powstania Warszawskiego, panią Danielą Ogińską ps. „Pszczoła”

Druhna Daniela całe swoje życie poświęciła służbie Polsce Czym była wolność dla niespełna 16-letniej dziewczyny, 75 lat temu, gdy wybuchło powstanie warszawskie?

Dla nas wolność skończyła się w 1939 r. i zaczęła się niedola, panowały głód i bieda.

W 1943 r. komuniści zamordowali mojego ojca, mama została sama z 4 dzieci. Było bardzo ciężko. Gdy wybuchło Powstanie Warszawskie były w nas radość i euforia, nareszcie spełniło się nasze marzenie, wreszcie mieliśmy bić Niemców! Już było słychać strzały za Wisłą, na początku wierzyliśmy, że Rosjanie nam pomogą. Nasi dowódcy wierzyli w sukces. Szczególnie cieszyła się młodzież, bo my byliśmy w szko-

le bardzo patriotycznie wychowywani, w każdej klasie wisiały portrety marszałka Józefa Piłsudskiego i prezydenta Ignacego Mościckiego. Moja szkoła była powszechna, przed lekcjami i po lekcjach modliliśmy się. Patriotyzm rósł razem z nami. Mieliśmy świadomość i poczucie, że walczymy o niepodległą Polskę. Życie i rodzina w czasie okupacji były zapewne największą wartością. Jak wyglądało życie młodych, którzy przecież zakochiwali się, zakładali rodziny, mieli dzieci?

W czasie wojny nasz młodzieżowy świat był zupełnie inny od świata dorosłych, bo do-

25 rośli mieli przede wszystkim zapewnić byt rodziny. Natomiast nasze życie było beztroskie. Dojrzewaliśmy wcześniej, niż teraz dojrzewają młodzi. Dziewczyna 13–14-letnia musiała pomagać mamie w domu, gotować. W czasie wojny Niemcy zabronili organizować szkoły ogólnokształcące, mieliśmy być robotnikami, mogły funkcjonować tylko szkoły zawodowe. W moim gimnazjum były lekcje poświęcone nauce gotowania na gazie. Każda uczennica przynosiła jarzyny i uczyłyśmy się gotować zupy, robić sałatki. Po lekcjach zabierałyśmy te dania dla kolegów, w tym czasie panował głód. Do szkoły w Warszawie dojeżdżałam pociągiem z Ursusa. Po lekcjach wszyscy gromadziliśmy się na Dworcu Głównym, który istniał do Powstania Warszawskiego, i tam zawiązywały się najróżniejsze znajomości. Myśmy mieli obowiązek spacerowania, nie można było gdzieś po kątach siedzieć, tylko wszyscy spacerowali wzdłuż tego dworca. Mieliśmy po 16 lat, wystarczyło zalotne spojrzenie, nie było mowy o flirtach, jak to teraz ma miejsce, na oczach wszystkich ludzi. Gdy byliśmy na służbie nie mogliśmy okazywać żadnej sympatii w stosunku do drugiej osoby, bo przede wszystkim była służba.

To, co działo się między dorosłymi ludźmi, działo się poza nami, myśmy nie zwracali na to uwagi. Czas okupacji był tak niebezpieczny, że każdy tylko uważał, czy nie ma łapanki i uciekał jak najszybciej z ulicy. To były czasy bardzo surowej moralności, jak się miało już jakąś dziewczynę, której okazywało się sympatię, trzeba było być jej wiernym!

Gdy chłopak złapał inną dziewczynę za rękę czy dał niewinny pocałunek w policzek to już była zdrada. Pośród prostych ludzi ta moralność była niezwykle ceniona, przywiązywali ogromną wagę do małżeństwa.

Zupełnie inaczej niż w obecnych czasach, teraz wszystko spowszedniało, ludzie przestali zwracać uwagę na zasady.

Pierwsi adoratorzy byli w szkole powszechnej, adorator po skończonej lekcji mógł

Gdy wybuchło Powstanie Warszawskie były w nas radość i euforia, nareszcie spełniło się nasze marzenie, wreszcie mieliśmy bić Niemców!

nieść moją teczkę. Na rozstajach dróg oddawał mi teczkę i szedł w swoją stronę, ja w swoją. I ta moja pierwsza sympatia została do dziś, bo ta „sympatia” często do mnie dzwoni – Staś Kielar – mój wielbiciel ze szkoły powszechnej. Męża poznałam po Powstaniu Warszawskim, obydwoje byliśmy zaprzysiężeni w Garłuchu, ale o tym, że obydwoje byliśmy w tym samym oddziale, dowiedziałam się dopiero po wojnie.

Ludzie musieli umieć się przystosować do warunków w czasie okupacji niemieckiej. Wytworzyły się tzw. szmugle. Kobiety z Tłuszcza i z innych miejscowości spod Warszawy przyjeżdżały i sprzedawały mięso.

Sołtys kolczykował u chłopów świnie przeznaczone na kontyngenty. Jak świnie rosły, to kolczyk się zdejmowało, zabijało zwierzę, a kolczyk zakładało znów małej świni, która „wciąż rosła”. I w ten sposób Polska nie umarła z głodu, tylko raz na 2 tygodnie mogliśmy zjeść kawałek mięsa.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

26 CENTRUM / Wywiad numeru Wiele osób Powstanie Warszawskie zaskoczyło w Śródmieściu, a pochodzili z zupełnie innych dzielnic, w związku z tym powstała poczta harcerska. Po Powstaniu najpiękniejsze były chwile, kiedy ludzie się znajdowali, gdy już wszyscy myśleli, że ten czy ów zginął w walkach.

Bycie harcerzem zobowiązywało do bycia odważnym, życia według moralnych zasad.

Te wartości, które otrzymałam w harcerstwie pielęgnuję do dzisiaj.

Była Pani harcerką – pierwszą przysięgę „Nie zdradzę, nie wydam” złożyła Pani swojemu tacie. Czy to właśnie przysięga harcerska: „Mam szczerą wolę całym życiem pełnić służbę Bogu i Polsce, nieść chętną pomoc bliźnim, być posłusznym prawu harcerskiemu” dawała Pani siłę i odwagę do walki?

Moje życie harcerskie rozpoczęło się w 1942 r., kiedy miałam 14 lat, w szkole Klementyny Hoffmanowej – to była pensja dla dziewcząt, mieściła się przy ul. Zgoda 15.

Przyrzeczenie złożyłam w 1943 r. Bycie harcerką dawało mi siłę i poczucie odpowiedzialności.

Bycie harcerzem zobowiązywało do bycia odważnym, życia według moralnych zasad.

Te wartości, które otrzymałam w harcerstwie pielęgnuję do dzisiaj. Bo jeśli człowiek ma nadany przez harcerstwo taki pion mo-

ralny, to ceni to i jest temu wierny! Ja, mając kontakt z młodzieżą, przywiązuję bardzo dużą wagę do tego, aby te środowiska były bezalkoholowe, żeby Ci ludzie mieli jakieś zasady, które potem przekażą młodszym.

Przed wojną i w czasie okupacji było jedno harcerstwo – tylko Związek Harcerstwa Polskiego, poza nim była tylko Drużyna 21 – harcerze katoliccy. W ZHP był hufiec im. Bema – byli lewicujący, ale w dalszym ciągu w strukturach ZHP i zasady mieli takie same. Nie było rozłamu. Dopiero po wojnie władze komunistyczne wprowadziły dualizm w przyrzeczeniu harcerskim.

W 1949 r. zlikwidowali normalne harcerstwo, od tej pory można było należeć do harcerstwa tylko do ukończenia 14. roku życia. Harcerstwo było podporządkowane ZWM (Związek Walki Młodych – red.) – było zbrojnym ramieniem PPR. Tajne kręgi im. Małkowskiego, które zawiązały się w tym harcerstwie podporządkowanym władzom komunistycznym przerodziły się potem w ZHR. Były jeszcze: Zawisza, Stowarzyszenie Harcerskie oraz Harcerstwo Katolickie i Drużyna 21. Wszyscy, którzy ocaleliśmy po wojnie, zaczęliśmy się powoli odnajdywać i rozpoczęliśmy tworzenie odpowiedników przedwojennych hufców, kręgów, w których do dzisiaj się spotykamy co 2 miesiące.

Czy Wy – Powstańcy – do końca wierzyliście, że Wojsko Polskie, które wraz z armią sowiecką stało po drugiej stronie Wisły przyjdzie z pomocą walczącym warszawiakom? To musiało być straszne uczucie...

Przez Wisłę przedarło się ok. 1100 polskich żołnierzy, ale oni nie byli zaprawieni do walki w mieście, ponieśli wielkie straty.

27

Rany po stracie przyjaciół w czasie Powstania Warszawskiego nie zagoiły się do dziś Również do Warszawy przyszło kilka tysięcy osób, które przedarły się przez Bug, dotarły do Puszczy Kampinoskiej i dzięki nim powstała tam tzw. Rzeczpospolita Kampinoska. Niemcy do lasu nie wchodzili, bo się bali. Najwięcej ofiar było wśród ludności cywilnej, która w czasie nalotów szukała schronienia w piwnicach. Rosjanie, mimo próśb, nie zbombardowali pasów startowych na Okęciu, bo samoloty, które startowały co chwilę z tego lotniska z nowymi bombami, zrzucały zapalające i niszczące bomby na kamienice, w których ukrywali się cywile. Rosjanie, którzy stali za Wisłą nie pozwolili na śródlądowanie nawet tym, którzy lecieli z Brindisi, ze zrzutami dla Warszawy. Więc ci zrzucali z dwupłatowca, z wysokości, worki z bronią, która ulegała zniszczeniu… Myśmy wiedzieli, że Rosjanie to są tacy bandyci…

Co Pani czuła po zakończonym Powstaniu i wojnie. Tylu młodych Powstańców, Pani przyjaciół oddało życie, Pani przeżyła, czy odbierała to Pani jako misję?

Miałam ranę w sercu, która nie zagoiła się do dzisiaj… To że przeżyłam odbierałam jako przywilej. Tak wielu osobom z mojego otoczenia nie udało się przeżyć, miałam takiego przyjaciela Wojtusia Michalskiego, który zginął na Starym Mieście… To był później taki rodzaj wyrzutów sumienia…, że ja żyję, a oni zginęli. Pamiętam ten dzień, ja z moją plutonową 1 sierpnia rano pojechałyśmy po jednorazowe opatrunki ze zrzutów, wracałyśmy ok. godz. 13, wówczas mijałyśmy kolegów, którzy już szli na zbiórki na teren Warszawy. Jeszcze nie było rozkazu powstawania, tylko takie „pogotowie”.

I właśnie wtedy spotkałam mojego Wojtusia, który był moim wielkim wielbicielem PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

28 CENTRUM / Wywiad numeru i to właśnie on niestety zginął na początku Powstania… Zadziwiające, jak naród o dość wysokiej cywilizacji mógł wyzwolić w sobie tak potworne akty okrucieństwa… Dla nas wszystkich, którzy przeżyliśmy okupację i Powstanie, to te akty tak bezwzględnego okrucieństwa są ogromnym zdziwieniem, dlatego że nie wiem, czy normalny człowiek jest zdolny okazać takie okrucieństwo. Gdy Polacy wzięli gestapowców z PAST-y do niewoli, nikt nie wykonywał wyroków śmierci na jeńcach – byli skierowani do odgruzowywania Warszawy. Chociaż gotowało się w niektórych mocno…

Od razu po wojnie komuniści przez blisko pół wieku okupowali naszą Ojczyznę. Nie można było mówić o bohaterskim zrywie dzielnych młodych patriotów. Jak Pani i inni powstańcy sobie z tym radziliście?

Odpowiem na to pytanie pewną historią.

Tuż przed końcem wojny w nocy z 17 na 18 stycznia 1945 r., ok. godz. 2 usłyszeliśmy pukanie do drzwi. Otwieram drzwi, a tam stoi żołnierz w polskim mundurze, oniemiałam… Przed chwilą skończył się ostrzał Niemców, a tu w drzwiach polski żołnierz. Mama wbiegła uradowana, że polski żołnierz, pytając: Co Pan tu robi?, a on, że gąsienica w jego czołgu pękła i tak przyszedł zobaczyć, czy żyją tu jacyś ludzie.

Zapytałam, czy jest sam, a on odrzekł, że jest z nim jeszcze dwóch żołnierzy. Więc mama powiedziała, niech idzie po nich, a on odpowiedział: Nie, bo to nie są polscy żołnierze, tylko NKWD przebrane w polskie mundury. Żołnierz ten zapytał mnie, czy nie mam przyzwoitego orła, bo on musi tę „gapę” oderwać (tak nazywali orły piastowskie − bez korony − żołnierze Berlinga). A ja całą okupację piastowałam orła z koroną,

którego mój ojciec przyniósł z wojska… teraz moi synowie mają pretensje do mnie za to, że go oddałam i próbuję takiego orła odkupić. Jak mu dałam tego orła, on oderwał tę „gapę”, a my z mamą popłakałyśmy się z radości, bo w końcu wolna Polska zaistniała w naszym domu! A on nagle zwraca się do mnie i mówi: Nie cieszcie się, nie cieszcie… Zobaczycie, jaką my wolność Wam niesiemy…, a on był już z poboru z ziem polskich. To było dla mnie ostrzeżenie, co nas czeka… Zaraz po wojnie poszłam na studia, na farmację, od razu przyszli mnie werbować do komunistycznych związków studenckich. Odmówiłam, powiedziałam, że jestem w harcerstwie i to mi wystarczy!

Dali mi spokój. Staraliśmy się odbudować harcerstwo, ale niestety zaczęły się aresztowania, ponieważ władza myślała, że my od nowa zaczynamy tworzyć konspirację i trzeba było bardzo uważać.

W tym roku obchodzimy 100. rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę.

Jakie są Pani najważniejsze refleksje na temat tych 100 lat i przesłanie, dla nas i następnych pokoleń?

Szanować nasz ukochany kraj! Dla nas to jest taka miłość dozgonna. Ja ile razy mam okazję odpowiedzieć na pytanie, Co to jest dla mnie Polska?, to zawsze odpowiadam: To moja dozgonna miłość! Bez względu na waśnie i kłótnie! Polska jest przepięknym krajem.

U mnie cały czas, do listopada wisi flaga wyzwoleńcza. Uważam, że ludzie, którzy zostali wychowani w tamtym co ja dwudziestoleciu, byli przepełnieni przez swoich wychowawców i nauczycieli patriotyzmem.

To nigdy się nie określało jako szowinizm,

29 tylko patriotyzm, dlatego, że Polska była zlepkiem tylu narodowości, które znalazły miejsce życia w Polsce i nikt nie był dyskryminowany z tego powodu, że ma inne wierzenia, czy zapatrywania. Oni wszyscy byli przyjęci przez Polskę jak przez Matkę i to trzeba cenić. Pamiętam, jak Warszawa była odbudowywana, ludzie o chłodzie i głodzie, przychodzili z kawałkiem suchego chleba i ciężko pracowali, by odbudować stolicę swojego kraju. Jaka to musiała być miłość do Ojczyzny!

Jest bardzo dużo młodzieży polskiej, bardzo patriotycznej i tylko z pozoru się wydaje, i że większość nie ma patriotycznych zapatrywań. A to nie jest prawda, bo ja się ciągle spotykam z ludźmi w różnym wieku, takimi co mają 30, 40 lat, ale i takimi co mają kilka lat i zawsze słyszę od nich tylko samo dobro o mojej Ojczyźnie. Może dlatego, że jestem nazywana Druhną, że jestem harcerką i to wzbudza w tych ludziach szacunek do mnie, ale naprawdę nigdy nie słyszałam złego słowa od młodych ludzi o Polsce. Na przyszłość Polski patrzę pełna nadziei, jest wielu patriotów, lojalnych wobec swojego kraju i na pewno oni będą chcieli działać,

by Polska była coraz silniejsza i piękniejsza.

Warszawa to jest moje ukochanie! Płonęła po Powstaniu do końca stycznia 1945 r.

W sierpniu 1945 r. wracałyśmy z miesięcznego harcerskiego szkolenia poza Warszawą, gdy wjeżdżałyśmy do miasta, zobaczyłyśmy, że na gruzach rośnie trawa! To był znak, że z gruzów miasta wychodzi życie, wszystkie płakałyśmy ze wzruszenia…

Jest Pani bardzo pogodna, uśmiechnięta, pełna życia i radości, mimo że widziała Pani tyle zła i śmierci. Prosimy o receptę

dla naszych Czytelników na takie właśnie podejście do życia.

Moim przesłaniem są: dobro, piękno i prawda, to są moje hasła, które mi towarzyszą

Na przyszłość Polski patrzę pełna nadziei, jest wielu patriotów, lojalnych wobec swojego kraju i na pewno oni będą chcieli działać,

by Polska była coraz silniejsza i piękniejsza.

całe życie. Ponieważ ja jestem tak skonstruowana psychicznie, że potrafię sobie radzić ze wszystkimi złymi historiami w moim życiu i zawsze się podnoszę. I dzięki temu jestem ostoją dla moich 2 synów, 5 wnuków i 8 prawnuków, niestety dwoje jest w Anglii.

Jestem z nimi w stałym kontakcie. Moje życie to moja rodzina − jest podporządkowane moim synom, wnukom i prawnukom.

Mąż mój umarł 30 lat temu, oni teraz są całym moim życiem.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiała Marta Ogonowska-Polkowska, Centrum Życia i Rodziny Daniela Ogińska, z domu Trębska. Urodzona w Warszawie 22 sierpnia 1928 r. W 1942 r. wstąpiła do harcerstwa. Ukończyła szkołę średnią, zdała maturę w liceum Staszica.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

30 WIARA / Rozważania

ŚWIĘTOŚĆ A PATRIOTYZM Ks. Przemysław Drąg

Kościół wiąże patriotyzm z nakazem czwartego przykazania Czy można zostać świętym, będąc patriotą? To pytanie pojawia się systematycznie w mediach i rozmowach rodzinnych, zwłaszcza wtedy, kiedy na ulicach polskich miast pojawiają się flagi narodowe bądź przechodzi kolejny Marsz Niepodległości.

Czym jest zatem patriotyzm? To szczególne umiłowanie, szacunek, gotowość do ponoszenia ofiar, zdolność do poświęcenia się w pracy i relacji do Ojczyzny. Jak wskazuje źródło słowa po łacinie i po polsku odnosi się ono do relacji ojcostwa, która powstaje w procesie odkrywania miejsca, gdzie mieszkają moi ojcowie, tzn. ci którzy zamieszkali tę konkretną ziemię, stworzyli ro-

dzinę, historię. Patriotyzm odnosi się zatem w pierwszym rzędzie do patriotyzmu lokalnego, miejsca mojego pochodzenia, mojego zakorzenienia w historii konkretnej rodziny i terenu. W szerszym znaczeniu obejmuje grupę ludzi, którzy żyją na tym samym terytorium, posługują się tym samym językiem, wyznają te same wartości i utożsamiają się ze społeczeństwem, które tworzą.

Spróbujmy przenieść te wartości na grunt życia chrześcijańskiego, odwołując się do słów, które napisał w Liście pasterskim św. papież Pius X w 1909 r.: „Kościół nauczał zawsze, że patriotyzm jest obowiązkiem i wiąże go z nakazem czwartego

31 przykazania Bożego”. Papież w definiowaniu patriotyzmu odnosi się do obowiązku szanowania rodziców, a więc poszerza zakres rozumienia patriotyzmu o czerpanie z tradycji rodzinnej, podkreślając w ten sposób, że patriotyzm powinien rodzić się w rodzinie chrześcijańskiej i oboje rodzice są odpowiedzialni za jego kształtowanie. Święty Jan Paweł II w Familiaris consortio, wymieniając podstawowe zadania rodziny chrześcijańskiej, stwierdza, że ma ona obowiązek zaangażowania się w rozwój środowiska lokalnego, społeczeństwa, w którym żyje. Rodzina chrześcijańska jest miejscem nauki odpowiedzialności i miłości do środowiska lokalnego oraz współobywateli.

W jaki sposób szacunek i odpowiedzialność za Ojczyznę powinny się kształtować?

Warto zajrzeć do dokumentu Konferencji Episkopatu Polski pod tytułem Chrześcijański kształt patriotyzmu z 14 marca 2017 r.

Należy zastrzec, że patriotyzm nie może przerodzić się w nacjonalizm, który najczęściej zakłada supremację jednego narodu nad drugim, pogardę wobec osiągnięć innych społeczeństw i prowadzi do zaszczepiania w człowieku nienawiści do innych kultur. Katolik zatem nie może być nacjonalistą, ale musi być patriotą.

Na czym więc polega wychwalany przeze mnie patriotyzm? W największym skrócie: jest to wzięcie odpowiedzialności za swoją Ojczyznę. Nauka tej odpowiedzialności zakłada najpierw harmonijną współpracę pomiędzy rodzicami, którzy opierają swoją relację na miłości do Boga i do siebie nawzajem. Ta relacja miłości jest bardzo ważna w procesie kształtowania się postaw młodych ludzi. Nie można kochać Ojczyzny, jeżeli najpierw nie kocha się człowieka,

a nie można prawdziwie kochać człowieka, jeżeli w swoim życiu nie odkryje się miłującego i przebaczającego Boga.

Patriotyzm jest też cnotą, a więc wypracowaną zdolnością do tego, aby wybierać dobro Ojczyzny na poziomie ogólnopolskim i lokalnym, poświęcając nieraz osobiste pragnienia. Uczenie patriotyzmu jest procesem długotrwałym i wymagającym wysiłku wielu środowisk. Na pierwszym miejscu mamy rodziców i dziadków. To zachwyt nad historią rodziny, zrozumienie, skąd jesteśmy i jakie wartości wyznaje nasza rodzina, pozwala młodemu człowiekowi zrozumieć sens jego życia i zakorzenienia. Może warto przy tej okazji zapytać, czy nasze dzieci i wnuki znają historię naszej rodziny?

Następnym miejscem kształtowania patriotyzmu jest Kościół, gdzie uczymy się modlitwy, polskości, zdolności do poświęcenia się w imię wartości wyższych. Wreszcie tym środowiskiem kształtowania się postaw patriotycznych powinna być szkoła i organizacje pozarządowe. Patriotyzm nie polega tylko na wykrzykiwaniu haseł i machaniu flagami narodowymi. Potrzebne są: wytrwała praca, szacunek do każdego współobywatela, zaangażowanie się w odpowiedzialne wychowanie. Możemy więc skonkludować, że każdy katolik, który chce być świętym musi być najpierw patriotą.

Ks. dr Przemysław Drąg, ukończył WSD w Rzeszowie. Studiował prawo kanoniczne na Uniwersytecie w Nawarze oraz teologię małżeństwa i rodziny w Instytucie Jana Pawła II w Rzymie. Od 2011 r. pełni funkcję dyrektora Krajowego Ośrodka Duszpasterstwa Rodzin Konferencji Episkopatu Polski.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

32 WIARA / Biografie

PRYMAS I REGENT KRÓLESTWA POLSKIEGO Michał Wałach

W czasach nowożytnych polską tradycją stało się pełnienie zaszczytnej funkcji interrexa przez prymasa. „Międzykról” zastępował monarchę w okresie od śmierci poprzedniego do wyboru nowego władcy. Swego rodzaju interrexem u progu odzyskania niepodległości w 1918 r. był metropolita warszawski abp Aleksander Kakowski.

Z łaski Opatrzności i w efekcie ciężkiej pracy patriotycznych działaczy, w przełomowym dla naszej historii momencie odzyskiwania

Kocham ten kraj i tę ziemię, na której wzrastałem, wychowywałem się i kształciłem, miłuję ten naród, z którego pochodzę, którego kość z kości, krew z krwi i ciało z ciała jestem, czuję jak on czuje, myślę jak on myśli, mówię jak on mówi, cierpię gdy on cierpi, a raduję się, gdy on się raduje.

niepodległości, naród miał elity na wysokim poziomie intelektualnym i moralnym. Do grona współtwórców państwowego odrodzenia należał wybitny duchowny i patriota

o odwadze godnej oficera. Ksiądz Kakowski został warszawskim metropolitą w 1913 r., a więc na kilka miesięcy przed wybuchem wojny. Słowem: właściwy człowiek na właściwym miejscu i we właściwym czasie.

Wcześniej pełnił posługę wikariusza, wykładowcy (a potem rektora) warszawskiego seminarium duchownego, pracował w Kurii oraz kierował Akademią Duchowną w Petersburgu – jedyną katolicką uczelnią w Imperium Rosyjskim. Natomiast jako metropolita troszczył się o budowę nowych świątyń i aktywność duszpasterską wśród studentów. Jedno z największych wyzwań w jego życiu miało jednak dopiero nadejść.

Obejmując rządy w archidiecezji, pisał: „Nie przez okno wchodzę do tej cząstki owczarni Chrystusowej, ale przez drzwi, nie z woli swojej, ale z woli Bożej. Przychodzę do kraju swojego, do ziemi swojej, do ludu swego i Kościoła swojego. Kocham ten kraj i tę ziemię, na której wzrastałem, wychowywałem się i kształciłem, miłuję ten naród, z którego pochodzę, którego kość z kości, krew z krwi i ciało z ciała jestem, czuję jak on czuje, myślę jak on myśli, mówię jak on mówi, cierpię gdy on cierpi, a raduję się, gdy on się raduje”.

Czas wojny to dla abpa Kakowskiego okres intensywnej działalności zarówno na polu duchowym, jak i społecznym i charytatywnym. A było komu pomagać. Wszak działania wojenne w latach 1914–1918 rozgrywa-

33

Kardynał Kakowski podczas spotkania z Prezydentem RP Ignacym Mościckim ły się w dużej mierze na ziemiach polskich.

Mówimy więc o chwilach biedy, głodu, cierpienia, śmierci. Z każdym miesiącem przybywało uchodźców i ofiar wojny, w której nie od razu sprawa polska stała się tematem istotnym dla światowych dyplomatów.

Chociaż abp Kakowski – podobnie jak cały świat – uznawał Rosjan za legalne władze w Królestwie Polskim, to zainicjował wspólne wystąpienie wszystkich polskich biskupów do świata chrześcijańskiego. Hierarchowie prosili o pomoc dla zrujnowanej Ojczyzny. Co ważne: nie istniał wtedy Episkopat Polski – kraj pozostawał podzielony między zaborców. Duchowni nie występowali więc w ramach istniejących struktur, ale jako wspólnota reprezentująca cierpiący naród. Kolejna inicjatywa wspólnego stanowiska polskich biskupów również wyszła od metropolity warszawskiego. 11 marca 1917 r. hierarchowie z trzech zaborów spo-

tkali się pierwszy raz od końca XVIII w., a w telegramie do papieża Benedykta XV prosili o błogosławieństwo Boże dla narodu zawsze przywiązanego do Kościoła i stolicy apostolskiej.

Gdy Królestwo Polskie zostało zajęte przez Niemcy i Austro-Węgry, państwa centralne – nie mogąc zgodnie z prawem rekrutować Polaków do walki w swoim interesie – zapowiedziały utworzenie polskich władz.

Dzięki temu żołnierz z Królestwa mógłby bić się po stronie Berlina i Wiednia. Głową państwa zostali w 1917 r. wspólnie trzej regenci: książę Zdzisław Lubomirski, Józef Ostrowski oraz abp Aleksander Kakowski.

Mimo tej funkcji hierarcha sprawujący urząd tymczasowego zastępcy króla starał się hamować pobór Polaków do Polnische Wehrmacht (podległej państwom centralnym siły zbrojnej Królestwa), by ograniczyć rozlew PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

34 WIARA / Biografie

Wizyta u Prezydenta RP na Zamku Królewskim, grudzień 1928 r. krwi rodaków. W tym czasie sprawa polska na arenie międzynarodowej zyskiwała coraz większe znaczenie, zaś fakt istnienia Polski jako organizmu państwowego uznał w pewien sposób sam papież. Benedykt XV mianował rezydującego w Warszawie wizytatora apostolskiego na ziemiach polskich. Został nim Achille Ratti, późniejszy papież Pius XI. Z kolei Rada Regencyjna stworzyła administracyjny, prawny, a nawet militarny fundament, na którym w 1918 r. powstało niepodległe Państwo Polskie. Z resztą to nie kto inny, a właśnie regenci z abpem Kakowskim na czele, ogłosili 7 października 1918 r. niepodległość Królestwa Polskiego. W dokumencie regenci odwołali się do zaproponowanych przez prezydenta USA, a zaakceptowanych także przez państwa centralne, zasad powojennego ładu w Europie. Thomas W. Wilson w sprawie Polski mówił o utworzeniu niepodległego państwa obejmującego ziemie polskie oraz

posiadającego dostęp do morza. W odezwie „Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego” znajdujemy również apel o narodową jedność i wytężenie sił. Rada nie pełniła jednak swojej funkcji długo. 11 listopada 1918 r. przekazała władzę nad wojskiem Józefowi Piłsudskiemu. To właśnie ten moment czczony jest dziś jako rocznica odzyskania niepodległości. 14 listopada Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu całość władzy i rozwiązała się.

Mimo tego jesień 1918 r. nie była momentem zejścia abpa Kakowskiego ze sceny wydarzeń społecznych, państwowych czy kościelnych. W listopadzie 1919 r. metropolita warszawski wziął udział w ceremonii ważnej dla całego Kościoła: konsekrował nuncjusza apostolskiego w Polsce abpa Rattiego, zaś w grudniu – razem z prymasem Polski abpem Edmundem Dalborem – otrzymał kapelusz kardynalski. Tytuł prymasa stanowił zresztą wtedy kwestię skomplikowaną.

35 Tradycyjnie ten zaszczytny urząd związany był z Gnieznem, jednak historia Polski spowodowała wzrost znaczenia ośrodka warszawskiego. W końcu w 1925 r. Watykańska Kongregacja do Nadzwyczajnych Spraw Kościoła podjęła decyzję o zachowaniu tytułu

Polska będzie silną, o ile będzie wierną nauce Chrystusa Pana i wskazaniom Kościoła.

Prymasa Polski (acz na zasadach innych niż przed rozbiorami) przy metropolicie gnieźnieńskim i poznańskim abpie Edmundzie Dalborze i jego następcach, zaś abp Kakowski otrzymał dożywotni tytuł Prymasa Królestwa Polskiego.

Budowa struktur Kościoła w niepodległej rzeczywistości stanowiła jednak tylko jedno z zadań, przed jakim stawali hierarchowie. Wszak narodową wolność trzeba było utrzymać, a zagrożenie płynęło ze strony zajadłych wrogów wiary – bolszewików.

Ale i wtedy, podczas wojny z „czerwoną” Rosją, metropolita warszawski pokazał hart ducha. W trakcie decydującej o losach Polski i całej Europy bitwy warszawskiej, nie tylko pozostał w mieście, ale i towarzyszył żołnierzom w pierwszej linii w okopach pod Radzyminem. Po ocaleniu niepodległości uwaga kardynała Kakowskiego skierowała się na umacnianie wiary w narodzie. Zagrożenie dla religijności hierarcha widział w demoralizacji małżeństw, laicyzacji oraz wolnomyślicielskiej i komunistycznej ideologii. Potępiał zarówno wybujały nacjona-

lizm, jak i antysemityzm, zauważając jednocześnie, że wina za wzajemne antagonizmy leży po obu stronach. Prymas aktywnie włączał się również w rozwój katolickich instytucji, w tym Akcji Katolickiej i Caritas.

W 1927 r. zwołał pierwszy synod plenarny biskupów polskich. Zainicjował utworzenie wielu parafii, Muzeum Archidiecezjalnego oraz Domu Pracy dla Najbiedniejszych na Bródnie. To właśnie tam, pośród biedoty, został pochowany. Jego pogrzeb zgromadził aż 150 tysięcy osób!

Tak „Gość Niedzielny” opisywał ostatnie chwile i duchowy testament zmarłego 30 grudnia 1938 r. duchownego: „Ksiądz Nuncjusz udzielił choremu błogosławieństwa, po czym Ksiądz Kardynał otworzył oczy i wypowiedział w języku włoskim niezwykle podniosłe wzruszające przemówienie, wskazując w nim, że zawsze jako arcybiskup wpajał w duchowieństwo swe i w lud wierny zasady prawdziwej wiary oraz miłości i posłuszeństwa dla Stolicy Apostolskiej.

Polska – mówił – będzie silną, o ile będzie wierną nauce Chrystusa Pana i wskazaniom Kościoła. Podkreślając następnie swą wierność Kościołowi i najściślejszą łączność ze Stolicą świętą zaznaczył mocno, iż kto nie jest w takiej łączności, jest poza Kościołem.

Przemówienie gasnącego Arcypasterza, stanowiące niejako jego testament duchowy, wywarło na wszystkich obecnych wielkie wrażenie. Wszyscy mieli łzy w oczach”.

Michał Wałach, historyk, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, dziennikarz i publicysta portalu PCh24.pl. Szczególnie zainteresowany przeszłością oraz współczesnością Europy Środkowej i Wschodniej. Patriota.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

36 POLSKA / Poznaj kraj

NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI WYSZŁA Z GIETRZWAŁDU Ks. Krzysztof Bielawny

W 2018 r. obchodzimy 100-lecie odzyskania niepodległości. Lata niewoli były niezwykle trudne dla wielu pokoleń Polaków. Zrywy narodowe, takie jak powstanie listopadowe czy styczniowe nie przyniosły upragnionej wolności. Po upadku powstania styczniowego w 1864 r. przyszedł czas upokarzania narodu polskiego. Pod zaborem rosyjskim rozpoczęła się rusyfikacja, wywózka wielu działaczy społecznych na Syberię, kasata zakonów, zaś pod zaborem pruskim ‒ czas germanizacji ludności polskiej, tzw. kulturkampf. Naród polski był pozbawiony przywódców, wielu z nich wyemigrowało do Francji czy Włoch. Ważnym wydarzeniem w tym trudnym, mrocznym czasie była dla

Ojciec Święty prosił, „by Polacy dążyli do odzyskania wolności w sposób pokojowy, nasza droga winna być uścielona modlitwą, a największym naszym wrogiem jest grzech”

Polaków pielgrzymka do Rzymu z okazji złotego jubileuszu biskupstwa Piusa IX. Uczestniczyło w niej ok. 600 Polaków. Pius IX przyjął pątników polskich na audiencji

prywatnej 6 czerwca 1877 r. Wygłosił krótkie przemówienie, w którym zawarł propozycję programu narodu polskiego w dążeniu do niepodległości. Ojciec Święty prosił, „by Polacy dążyli do odzyskania wolności w sposób pokojowy, nasza droga winna być uścielona modlitwą, a największym naszym wrogiem jest grzech”.

Nie trzeba było długo czekać, a Polacy otrzymali konkretne wytyczne w drodze do niepodległości. Trzy tygodnie później, 27 czerwca 1877 r., rozpoczęły się objawienia Matki Bożej w Gietrzwałdzie. Rozmawiała Ona z wizjonerkami w języku dla nich zrozumiałym, czyli po warmińsku. Tak nazywano używany w Gietrzwałdzie język polski z wieloma naleciałościami z innych języków, m.in. niemieckiego. W przekazanym orędziu Maryja prosiła o modlitwę, przede wszystkim różańcową, o Msze św., a także wymieniła grzechy, które nas najbardziej niszczyły jako Polaków, m.in. alkoholizm, rozwiązłość, pychę itp.

Przez pierwsze cztery lata po objawieniach przewinęło się przez Gietrzwałd ok. miliona pątników. Przybywali oni z różnych stron nieistniejącej Polski, z Pomorza, z Mazowsza, ze Śląska, z Wileńszczyzny, z Małopolski, z Galicji, ze Lwowa, a także spoza granic Polski. Orędzie gietrzwałdzkie docierało pod strzechy domostw Polaków. Polacy, zamiast miecza, otrzymali do rąk różaniec,

37

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

38 38 POLSKA / Poznaj kraj poprzez który wypraszali wiele łask. Jeśli każdy z pielgrzymów dotarł z orędziem do kolejnych pięciu osób, to można z całą odpowiedzialnością wskazać, że orędzie Matki Bożej w Gietrzwałdzie dotarło do 5 mln Polaków. I działo się to w czasie, kiedy Polacy mieszkający w trzech zaborach liczyli ok.

10 mln obywateli. Ta ogromna armia modlących się na różańcu realizowała program nakreślony 6 czerwca 1877 r. przez Piusa IX, program powrotu niepodległości Polski.

Dzięki objawieniom gietrzwałdzkim Polacy zyskali nowego ducha i wiarę, że to co niemożliwe, stało się możliwe. Spontaniczny ruch pielgrzymkowy zainicjował oddolne odrodzenie świadomości narodowej Polaków, na miarę dotąd niespotykaną.

Ludność polska w sposób systematyczny

Dzięki objawieniom gietrzwałdzkim Polacy zyskali nowego ducha i wiarę, że to co niemożliwe, stało się możliwe.

kształtowała postawy religijne, moralne i patriotyczne. Przede wszystkim poprzez lekturę polskojęzycznych pism i książek religijnych, zgłębianie bardzo popularnych żywotów świętych polskich. Rozczytywano się w dziejach z przeszłości Polski, przede wszystkim zwycięstw, które ukazywały heroizm poprzednich pokoleń.

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 r. nie było wprawdzie wynikiem kolejnego zrywu zbrojnego Polaków, ale warto przypomnieć zaangażowanie polskich żołnierzy w walkach I wojny światowej, np. Legiony Polskie utworzone już w 1914 r. i Błękitną Armię gen. Józefa Hallera powołaną we Francji w 1917 r. z inicjatywy Romana Dmowskiego. Czuwała nad nimi Opatrzność Boża, towarzysząc także staraniom polskich patriotów podejmujących działania dyplomatyczne (np. Ignacemu Janowi Paderewskiemu, który przyczynił się do umieszczenia w 14-punktowym programie pokojowym prezydenta USA Thomasa W. Wilsona stworzenia niepodległego Państwa Polskiego). Udało się cel osiągnąć również dzięki konfiguracji międzynarodowej i osłabieniu mocarstw zaborczych.

Objawienia gietrzwałdzkie to nic innego jak prezent Nieba dla uciemiężonych Polaków w czasie zaborów. Droga do wolności trwała jeszcze długo, ale wytrwała modlitwa milionów Polaków na różańcu sprawiła „cud”, nie tylko nad Wisłą w 1920 r., ale dwa lata wcześniej ‒ odzyskanie niepodległości.

Przemówienie Ojca Świętego Piusa IX do pielgrzymów polskich w dniu 6 czerwca 1877 r. zebranych w Sali Konsystorskiej Watykanu Pius IX w przemówieniu do Polaków mówił: „Synowie mili! Niewiele będę mógł do was mówić, gdyż słaby jestem i strudzony, atoli dam Wam choć kilka rad i napomnień, które w Waszym położeniu przydać się Wam mogą. Między licznemi pielgrzymkami, które przybyły do Rzymu, aby pocieszyć Namiestnika Chrystusowego w jego opusz-

39

Źródełko w pobliżu sanktuarium, z którego od 141 lat pielgrzymi czerpią wodę czeniu obecnem – bardzo miłą dla mnie jest pielgrzymka polska, tem milsza, i tem piękniejsza, że walczyć musiała z tylu przeszkodami i trudnościami, o których nie tu miejsce szeroko się rozwodzić. Dziś na całym świecie Kościół św. walczyć musi i potykać się nieustannie, walka ta i bój wre i w waszych dzielnicach. Aby w niej wytrwać, potrzeba Wam trzech przymiotów: cierpliwości (pazienza), stałości (fermezza) i odwagi (coraggio). Cierpliwości potrzeba, bo do cierpień stworzeni jesteśmy. Stałości, bo ona tylko zwyciężyć zdoła wszystkie prześladowania. Odwagi we wszystkiem, aby się nie obawiać pogróżek prześladowców. O te dary prosić będę dla Polski. Nie brakowało pomiędzy Wami ludzi, którzy utrzymywali, jakoby siłą prześladowanie odeprzeć należało; jest to niedobre zdanie, niedobre dla

Polski, która pamiętać powinna, że nie przemocą – jeno modlitwą przemoc odbierać należy. A na stwierdzenie słów moich przytoczę Wam słowa, które Zbawiciel wyrzekł do pierwszego Namiestnika swego, kiedy tenże miecza dobył na obronę jego: Schowaj miecz twój do pochwy. (Mitte gladium

Objawienia gietrzwałdzkie to nic innego jak prezent Nieba dla uciemiężonych Polaków w czasie zaborów.

PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

40 RAZEM / Zdrowie

41 in vaginam.) Nie siłą przeto, powtarzam raz jeszcze, jeno modlitwą odpierajcie prześladowania, nie zapominając o środkach, które zaleca roztropność. Wierzajcie, że modlitwa uciemiężonego jeśli nie nawróci prześladowcy – to stanie się zarzewiem płonącym na głowie jego. Módlmy się wszelako za prześladowców, aby nie uczuli ciężaru gniewu sprawiedliwego Boga, który jest nieubłaganym sędzią i straszliwie mścić się będzie za uciemiężone syny swoje.

Błogosławię Koronie Polskiej (regno di Polonia) i proszę Boga, aby to błogosławieństwo spłynęło na całą ziemię Waszą.

(Tu Ojciec św. powstał) Błogosławię Koronie Polskiej (regno di Polonia) i proszę Boga, aby to błogosławieństwo spłynęło na całą ziemię Waszą. Ku temu celowi starajcie się usunąć przyczynę niedoli Waszej, którą jest grzech, przyczyna wszelkiego prześladowania; przypominam sobie, że mi to pomiędzy innemi powiedział o przyczynie upadku Waszego jeden z jenerałów polskich, nie tylko na polu bitew waleczny, ale i pobożnością się odznaczający. Błogosławię Wam tu obecnym, rodzinom waszym, błogosławię Wam pod względem doczesnym i wiecznym”.

Ks. dr hab. Krzysztof Bielawny, historyk, autor wielu publikacji i książki Niezwyciężone sanktuarium maryjne w Gietrzwałdzie.

BAZYLIKA NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W GIETRZWAŁDZIE Sanktuarium Maryjne w Gietrzwałdzie powstałe w XVI w. słynie z objawień maryjnych, które są jedynymi w Polsce, oficjalnie uznanymi przez Kościół. Gietrzwałd leży między Ostródą a Olsztynem. Konsekracja kościoła w Gietrzwałdzie miała miejsce 31 marca 1500 r. Świątynię wybudowano w stylu gotyckim z płaskim, z drewnianym stropem i jedną wieżą. Pod koniec XVI w. kościół został wyremontowany i zmieniono go w budowlę renesansową.

Kult Matki Boskiej Gietrzwałdzkiej zaczął się ok. 1505 r. Na obrazie Maryja, w ciemnym płaszczu, na lewej ręce trzyma Jezusa ubranego w czerwoną suknię. Jezus prawą ręką błogosławi a lewą trzyma na księdze.

Nad Maryją i Jezusem aniołowie trzymają wstążkę z napisem: Ave regina coelorum/ ave domina angelorum. W 1717 r. Maryja i Jezus otrzymali srebrne korony oraz suknie.

Obraz jest umieszczony w neogotyckim ołtarzu głównym, powstałym na początku XX w.

Po objawieniach przybywało do Gietrzwałdu coraz więcej pielgrzymów i dlatego w drugiej połowie XIX w. kościół rozbudowano , w stylu północnoniemieckiego gotyku ceglanego.

Wygląd świątyni od tego czasu się nie zmienił. W 1945 r. sanktuarium zostało oddane pod opiekę Księży Kanoników Regularnych Laterańskich. Ojciec Święty Paweł VI 2 lutego 1970 r. nadał kościołowi tytuł i godność Bazyliki Mniejszej.

Parafia rzymskokatolicka pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny ul. Kościelna 4, 11-036 Gietrzwałd e-mail: biuro@sanktuariummaryjne.pl www.sanktuariummaryjne.pl telefony: 089-512-31-02, 512-34-07 PRZYJACIEL RODZINY 3/2018

Św. Joanny Beretty-Molli i Piotra Molli

Króla Jana III Sobieskiego i Marysieńki

Wolfganga Amadeusza Mozarta i Konstancji Mozart

Nasz kalendarz to użyteczne narzędzie i ozdoba mieszkania, ale przede wszystkim świadectwo piękna małżeńskiej miłości. Zapraszamy do poznania wyjątkowych małżeństw: św. Joanny Beretty-Molli i Piotra Molli, króla Jana III Sobieskiego i Marysieńki, Wolfganga Amadeusza Mozarta i Konstancji Mozart oraz innych. W kalendarzu umieściliśmy fragmenty listów pisanych przez małżonków w chwilach rozłąki. Poznaj pisane miłością losy bohaterów kalendarza. Zamów już dziś i poznaj siłę łączących ich więzów!

Zamów niezwykły kalendarz 2019!

BARDZO PRAKTYCZNY Wspomnienia świętych, wykaz imienin, świąt kościelnych i państwowych oraz dni wolnych od pracy.

OZDOBA MIESZKANIA Zilustrowany reprodukcjami wybitnych polskich malarzy: Wyczółkowskiego, Gersona, Gierymskiego i innych.

INSPIRUJĄCY Promuje piękno katolickiego małżeństwa poprzez wzruszające historie prawdziwych mężów i żon.

GRATIS! Zestaw 20 naklejek, które nie pozwolą zapomnieć o najważniejszych okazjach wśród bliskich.

DOBROCZYNNY Zamawiając kalendarz, wspierasz działania na rzecz obrony życia i praw rodziny

www.rokzrodzina.pl

Patriotyzm oznacza umiłowanie tego, co ojczyste: umiłowanie historii, tradycji, języka czy samego krajobrazu ojczystego.

Jest to miłość, która obejmuje również dzieła rodaków i owoce ich geniuszu.

Próbą dla tego umiłowania staje się każde zagrożenie tego dobra, jakim jest ojczyzna.

Nasze dzieje uczą, że Polacy byli zawsze zdolni do wielkich ofiar dla zachowania tego dobra albo też dla jego odzyskania.

Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość