МИМИКРИЈА 2 дел

МИМИКРИЈА

Zooming Expressions Unitary Study Project number 2019-1-RO01-KA202-063954

2

Disclaimer: "The European Commission's support for the production of this publication does not constitute an endorsement of the contents, which reflect the views only of the authors, and the Commission cannot be held responsible for any use which may be made of the information contained therein"

Изјава за оградување: „Поддршката на Европската комисија за производството на оваа публикација не претставува одобрување на содржината, бидејќи ги одразува само гледиштата на авторите и Комисијата не може да биде одговорна за каква било употреба на информациите содржани во неа“

Превод од Англиски на Македонски јазик: Благој Трајков

238

СОДРЖИНА: II) Комуникација со лице – Мимикрија 1. Преамбула ………………………………………………………………………… 240 2. Типологии на лица ………………………………………………………….. 242 3. Архитектура на лице ……………………………………………………….. 253 4. Области на лицето …………………………………………………………… 256 5. Единици за дејствување на лицето ………………………………… 262 6. Анатомија на лицето ……………………………………………………….. 267 7. Движење на мускулите на лицето ………………………………… 274 8. Изрази на лицето …………………………………………………………… 279 9. Интерпретација на изразите на лицето ………………………… 483 10. Перцепција и рационализација на емоции ..……………….. 497 11. Интегрирање на елементи ………………………………………….. 504 12. Графика на лицето …………………………………………………………. 510 13. Микроекспресии ....………………………………………………………. 518 III) Трансформациска комуникација – НЛП 1. Неуро-лингвистичко програмирање ………………………………. 525 2. Емоционална интелигенција .…………………………………………. 539 3. Само-актуелизација …………………………………………………………. 554 Библиографија …………………………………………………………………….. 564

239

II) КОМУНИКАЦИЈА СО ЛИЦЕ - МИМИКРИЈА 1. Преамбула Човечко лице - во мирување и во движење, во моментот на смртта како во животот, во тишина и во говорот, кога е сам и со други, кога се гледа или се чувствува одвнатре, во актуелност или како што е претставено во уметноста или снимен од камерата - е заповеден, комплициран, а понекогаш и збунувачки извор на информации. Лицето е командантно поради неговата видливост и сеприсутност. Додека звуците и говорот се прекинати, лицето дури и во мирување може да биде информативно. И, освен со превез или маски, лицето не може да се сокрие од погледот. Не постои маневар на лицето еквивалентно на ставање раце во џеб. Понатаму, лицето е локација за сензорни влезови, внес кој е неопходен за животот и комуникативен излез. Лицето е место за сетилните рецептори за вкус, мирис, вид и слух, органите за внесување храна, вода и воздух и излезна локација за говор. Лицето е исто така командно поради неговата улога во раниот развој; тоа е пред јазикот во комуникацијата помеѓу родителот и детето. Комплексноста на лицето е очигледна кога ќе го земеме предвид неговиот капацитет за испраќање, информациите што може да ги пренесе и неговата улога во општествениот живот. Иако има само неколку зборови за да се опишат различните однесувања на лицето (насмевка, намуртено, бразда, кривоглед итн.), мускулите на лицето на човекот се доволно сложени за да дозволат повеќе од илјада различни појави на лицето; и дејството на овие мускули е толку брзо, што сите тие може да се прикажат за помалку од неколку часа. Лицето е исто така комплексен извор на информации. Можеме да научиме различни работи гледајќи во лицето на една личност. Лицето може да испрати пораки за такви минливи, а понекогаш и минливи настани како чувство или емоција, или флуктуации од момент до момент на разговорот. Лицето може да покаже потрајни расположенија, можеби дури и стабилни карактеристики и особини на личноста, како и бавни прогресивни промени како возраста или здравствената состојба, и такви непроменливи како сексот. Компликацијата не е само можноста да се соберат толку широк спектар на информации од овој единствен извор, туку можноста за извлекување заклучоци кои можеби не се точни. Секако, физиономските или еколошките фактори може да резултираат со дезинформации од лицето - на пример, прерано збрчканото лице кај млад човек. Но, лицето може да дезинформира и по намера или навика. Иако насмевката може да биде сигурен показател на задоволство или среќа, едно лице може да се насмевне и за да го прикрие чувството што сака да го прикрие или да прикаже чувство кога воопшто нема емоции. Дали лицето е како неволен систем или е предмет на доброволно активирање и со тоа е ранлив на намерна контрола и маскирање? Јасно е дека е и едното и другото. Самото богатство на лицето, бројот на различни однесувања на лицето, бројот на различни видови информации што можеме да ги добиеме од набљудувањето на лицето и неизвесноста дали добиваме точни, неточни, па дури и намерно погрешни информации, може да предизвикаат до конфузија.

240

Човечкото лице е карактеристика што е толку позната што, за секојдневни цели, не бара дефиниција. Освен луѓето со многу специфични невролошки дефицити, сите мислиме дека знаеме што претставува лице. Џебниот Оксфордски речник ја дава дефиницијата „предниот дел од главата од челото до брадата“. Други дефиниции (собрани од Интернет) вклучуваат: предниот дел на човечката глава, каде што се очите, носот, устата, брадата, образите и челото и тој дел од главата, пр. на човекот, во кој се наоѓаат очите, образите, носот и устата. Во литературата за моделирање на лице, Вотерс (1992) го дефинира лицето како фронтален поглед на главата од основата на брадата до линијата на косата, и фронталната половина на главата од страничниот поглед. Ова одговара на дефинициите на речникот, но вклучувањето на линијата на косата може да ја ограничи вредноста на оваа дефиниција во случај на средовечни и постари мажи. За квантитативна анализа на лицето, употребата на повторлива и репродуктивна дефиниција за лицето е од витално значење, а антрополошката и ортодонтската литература дава неколку примери. Ферарио и сор. (1992) го дефинираше профилот на лицето како линија „помеѓу профилот на субменталното меко ткиво и продолжувањето на мандибуларниот раб, и на пресекот на профилот на челото со линија што ја спојува првата точка и латералниот очен кантус“. Ванчо и сор. (1995) го дефинираше профилот како преглед на меките ткива пред линијата нормална на рамнината на Кампер и поминува 5 мм позади на меките ткива. Авионот на Кампер е дефиниран како линија што го спојува трагеалниот засек со долната граница на ала на носот. Овие две дефиниции се корисни како основа за мерење, но и двете зависат од идентификацијата на анатомските точки на меките ткива, кои не се секогаш лесно да се лоцираат на повторлив начин. Дефиницијата на Ванко беше успешно искористена за анализа на профилот на лицето од групи поврзани со авторот на Факултетот за стоматолошки науки, Универзитетот во Мелбурн (Darwis et al. 2003, Rose et al. 2003, Tangchaitrong et al. 2000), но бара модификација за лица со поекстремни карактеристики (прекумерен ретрогнатизам). Оваа дефиниција е проширена на три димензии користејќи ја за создавање рамнина за сечење наместо линија. Капур и сор. (1990) користеше сложена дефиниција на профилот заснована на цефалометриски обележја на тврдо ткиво, која има предност во тоа што обезбедува многу поповторлива дефиниција за лице, но на сметка на тоа што бара латерална радиографија на главата. Делот од профилот што се користи е многу ограничен со неговата горна граница на носот некаде под назијата и нејзината долна граница во близина на точката на брадата. Во работата на Лу (1965), кој беше пионер во употребата на Фуриеовата анализа на обликот на лицата, беше користена слична дефиниција, но лицето беше дефинирано да биде тој дел од профилот помеѓу точките ментон и назија и затоа беше малку поголем. Овие последни дефиниции даваат многу помала двосмисленост, но ги исклучуваат гребените на веѓите и челото и затоа се ограничени во нивната примена. Дефинициите кои се однесуваат на профилите се инхерентно дводимензионални и за многу цели човечкото лице може да се смета како дводимензионално. Ова е можно затоа што главните карактеристики на лицето лежат блиску до рамнината што минува низ очите и точка во центарот на комисурата на устата. Тековната технологија за препознавање лице се 241

потпира на оваа претпоставка (обично имплицитна) дека лицето е дводимензионално, а многу од проблемите што се среќаваат при обидот за примена на системи за препознавање лица во неповолни услови на осветлување и поза произлегуваат од овој основен проблем.

2. Типологии на лица Структурата на мускулите на лицето на човекот е позната подолго време (Duchenne, 1990; Huber, 1931). Анатомската основа на изразот на лицето е детално опишана и анатомски заснован систем за кодирање е достапен за објективно проучување на дејството на лицето (Систем за кодирање на дејства на лицето; Екман и Фризен, 1978). Овој систем ги опишува специфичните дејства произведени од одредени мускули на лицето. Квалитетот на овие дејства, сепак, веројатно варира со разликите во мускулите на лицето. Различни мускули на лицето произведуваат различни типови на движења и најверојатно се хетерогени во нивната структура и инервација.

Goodmurphy и Ovalle (1999) на пример, покажаа дека типовите, формите и големините на мускулните влакна во orbicularis oculi, pars palpebralis и corrugator supercilii се значително различни, иако овие два мускула делат исто инервација и ембрионално потекло и се наоѓаат во истиот регион. на лицето (долниот очен капак и долниот средно чело, соодветно). Orbicularis oculi се состои од 89% влакна со брзо грчење, значително повеќе од брановидникот, што имплицира одредена разлика во движењата произведени од двата мускули (Goodmurphy и Ovalle, 1999). Zygomaticus major и minor мускули се слични на orbicularis oculi во нивните високи пропорции на влакна со брзо грчење, во однос на другите мускули, што укажува на можна специјализација за брзи движења (Stal, 1987). Постојат и индивидуални разлики во структурата и диференцијацијата на мускулите на лицето. На пример, диференцираниот мускулен пакет, рисориус, за кој се смета дека е единствен за луѓето, е многу променлив. На дури 22 од 50 примероци во една неодамнешна студија им недостасуваше овој мускул (Песа, 1998), а Хубер веруваше дека тој целосно го нема кај луѓето од меланезиско потекло (Хубер 1931). Различни бразди и други деформации на кожата на лицето се создаваат од варијации во мускулите на лицето и тие можат да придонесат за индивидуални разлики во изразот. Кај повеќето поединци, мускулите на платизмата се вметнуваат на кожата преку долната маргина на долната вилица, но повремено се забележува како се вметнува во страничниот образ, предизвикувајќи вертикална депресија или бразда да се појави таму. Зигоматичниот мускул, исто така, варира, појавувајќи се во бифидна верзија со две посебни точки на вметнување во 17 од 50 примероци во анатомска студија (Pessa et al., 1998a). Се верува дека напнатоста предизвикана од двете глави на мускулот на аголот на устата предизвикува дупче или мала депресија за време на контракцијата на мускулите при насмевка (Песа, 1998). Промените во текстурата на лицето, како што се дупчињата што се појавуваат со насмевка кај некои поединци, би можеле да бидат од дополнителна 242

вредност за да се направи изразот забележлив или во обезбедувањето информации за интензитетот на изразот. Студијата за мускулатурата на лицето кај живите луѓе забележала значајна полова разлика во дебелината на зигоматичниот главен мускул (McAlister, 1998). Оваа студија, исто така, ги истражуваше разликите во мускулатурата и не најде значајни разлики ниту во levator labii superioris ниту во дебелината на главниот мускул на zygomaticus помеѓу Азијците и Кавкајците (McAlister, 1998). Општо земено, нема многу објавени информации за популациските или половите варијации во мускулите на лицето, а наодите за разликите во популацијата опишани погоре не се повторени. Ефектите на меѓуиндивидуалните анатомски варијации, вклучително и генетски засновани варијации на изразот на лицето се уште помалку познати. Самите мускули се многу променливи, при што некои мускули се појавуваат кај некои поединци, а не кај други (Песа, 1998). Присуството на анатомски варијации покренува важни прашања за врската помеѓу дејствата на лицето и специфичните мускули. Односот помеѓу мускулната активност и поместувањето на цртите на лицето во изразот е индивидуализиран до одреден степен; за време на поставеното подигање на веѓите, мускулната активност е приближно еднаква на поместувањето на веѓите во квадрат. Сепак, постои голема варијација за поединечни веѓи и левите веѓи се креваат повисоко со оглед на истата количина на мускулна активност (Pennock, 1999). Од друга страна, ако дејството на лицето е исто, иако има варијации во основната мускулна структура, добиените изрази на лицето можеби нема да бидат значајно дискриминирани. Универзалното препознавање на некои основни изрази покажува дека изразите на лицето може да не зависат од анатомската кореспонденција еден-на-еден во кој било два сигнализација на лицето. Основните изрази на лицето се препознаваат и во скратена форма, без целосниот сет на фацијални дејства опишани за прототипот. Без оглед на степенот на варијација што може да се открие емпириски, перцепторите можеби не ги забележуваат овие мали варијации (Фридлунд, 1997; Шор, 1978), или може да ги категоризираат слично, со голема согласност (Кембел, 1999; Кашдан, 1998). Што е уште поважно, не е познато дали таквата фенотипска варијација во изразот на лицето ги исполнува овие критериуми на „само значајна разлика“ (Хаузер, 1996) со тоа што предизвикува разлики во однесувањето или проценката на примачот на малку варијантни прикази од ист тип.

Форми на лице.

(1) Широко (широка или квадратна страна). Самоуверен. Голема сила и моќ. Имате природна самодоверба. Во античкото читање на лице, вашето лице би било поистоветено со лицето на тигар со сета своја сила и моќ. Не се заплашувате лесно и не се плашите од предизвик.

243

(2) Тесно или тенко лице (долго или тенко лице). Чувствува страв. Работи најдобро независно. Вашиот првичен пристап можеби не е толку храбар како некои други. Мораше да научиш самодоверба. Вие сте горди на она што сте го научиле и сакате да имате можност да го примените она што го знаете. Вашиот предизвик е стравот, но запомнете дека храбрите луѓе не се оние кои никогаш не чувствуваат страв, туку оние кои чувствуваат страв и се соочуваат со него. Не уживате да ги надгледувате другите и претпочитате да работите самостојно.

(3) Лице во облик на дијамант (широко до образите, тесна брада). Нетрпелив. Брз ум. Ова е лице кое брзо се лути и брзо се сака. Може да бидете прилично нетрпеливи. Кога сакаш нешто, го сакаш сега! Вашиот ум е брз и флексибилен, а немате време за бавни или глупави луѓе. Сепак, не сакате да бидете избрзани кога одлучувате.

(1) Во облик на круша (најширок под образите). Миротворец, но не и туркач. Вие сте миротворец, но можеби ги криете сопствените емоции за да го зачувате мирот. Подигнувате емотивни ѕидови ако другите не ве консултираат, затоа што секогаш би ги прашале. Како и да е, никој не треба да ве потценува затоа што не сте никаков пукач. Имате огромна истрајност.

(5) Со рамно лице (не се испакнуваат никакви карактеристики; рамнината на лицето е главно рамна). Искрено за чувствата. Учтиво и скромен. Го избегнувате центарот на вниманието, учтиви сте и не ви се допаѓа вниманието. Вие сте искрени за вашите чувства. Тивко си ја работиш работата, без да правиш врева и без да се трудиш да ја добиеш целата заслуга. Корисни сте и сакате да споделувате со другите. Типови на лице. Покрај облиците на лицето, постои и друг начин на гледање на лицето како целина за да се утврдат некои основни карактеристики за личноста. Ова е тип на лице. Во типовите на лица, имате комбинација на карактеристики на лицето кои зборуваат за општ тип на личност. Постојат три основни типа и мешавини од трите.

(1) Ментален тип (тенко лице, големо чело, мала вилица/брадата). Интелектуален. Внатрешен фокус. Вашиот фокус е внатрешен и интелектуален. Повеќе сте поврзани со вашите внатрешни мисли и чувства отколку со надворешниот свет. Следствено, понекогаш може да се изгубите или да имате проблем да ги запомните имињата на луѓето, дури и кога штотуку сте запознаени. Се засолниш во твојот ум, се повлекуваш навнатре кога си вознемирен да си ги откриеш проблемите.

244

(2) Физички тип (големо квадратно лице, големи вилици и брадата). Извршител. Потребен е простор и слобода. Конкурентни. Вие сте извршител и одговарате на животот со акција. Поседувајќи натпреварувачки дух, сакате предизвик и физички активности. На животот му пристапувате со став „може да направи“ и кога сте вознемирени, веројатно ќе сакате да направите нешто веднаш. Ви треба вашата слобода и личен простор. Имате и остро чувство за географска насока. Вашиот предизвик е да се поврзете и да ги изразите вашите чувства.

(3) Емотивен тип (заоблено лице и брада, полни образи). Човечка личност. Сака добра храна. Ужива во групни активности. Вие сте народна личност и лесно се поврзувате со другите. Физичката удобност е важна за вас. Сакате прослави, уживате во добра храна и сакате да ја споделувате со другите. Веројатно сте еден од оние луѓе кои сакаат секоја прослава да биде подобра од претходната. Сакате да планирате и насочувате групни активности, вклучително и правење (или собирање) и ракување со пари. Комбинирани типови на лице.

(1) Ментално/физичко (широко чело, квадратна брада). Механичка способност. Планира проекти. Активен вршител. Сакате да работите ментална работа во врска со некоја форма на физичка или механичка активност. Вашиот тип често се среќава меѓу промотори, инженери, пронаоѓачи, архитекти, атлетски менаџери и врвни воени лица. Вашиот предизвик е да се поврзете со чувствата на другите луѓе.

(2) Ментално/емоционално (високо, широко чело, тркалезна брада). Способен режисер. Добар менаџер. Резервирано за себе. Уживате во луѓето и планирањето, но со одлучен интелектуален пристап кон тоа. Веројатно сте наклонети кон банкарството, политиката и финансиите и сте прилично проникливи за луѓето. Се поврзувате со чувствата на луѓето, но можеби сте склони да ги задржите своите за себе.

(3) Физичко/емотивно (коцкасто лице, тркалезна брада). Енергична личност. Ги сака луѓето и удобноста. Добро чувство за насока. Имате силна ориентација кон луѓе и се истакнувате во планирањето на групните активности. Уживате да бидете физички активни во што и да се случува. Вие комбинирате силен физички нагон со добра механичка способност, љубов кон физичка удобност и добро чувство за насока. Вашиот предизвик е страв од старост. Доминација на лицето. Како што беше дискутирано во воведот на Дел III, лицето може да се подели на три области хоризонтално. Кога едната е поголема од другите две, тоа укажува на акцент на 245

особините поврзани со тој дел од лицето. Исто така, важно е да се забележи кога едната област е многу помала од другите две. Ова обично бара малку вежбање за лесно да се види. Како што проучувате многу лица, тоа ќе стане очигледно. Ако се чини дека областите се речиси еднакви, доминацијата не е важна за читањето.

(1) Голема горна површина (од оригинална линија на косата до веѓи - не повлекување на косата). Се фокусира на идеи и информации. Сака разлики. Вашиот фокус е на размислување. Уживате во светот на идеи и сакате да стекнете знаење, особено во областите на вашите интереси. Ви се допаѓаат целосни објаснувања со сите детали. Сакате разлики: како една работа е различна од друга. Претпочитате сами да ги проценувате податоците и ги сакате сите факти.

(2) Голема средна површина (од веѓите до врвот на носот). Амбициозни. Го цени квалитетот. Вашиот фокус е на статусот, луксузот и квалитетот. Можеби сте амбициозни и се префрлате во акција за да ги остварите вашите цели и соништа, но вашата тајна желба е сите да ви завидуваат за вашиот успех. Уживате во статусот да го имате најдоброто. Кога другите зборуваат со вас, вие сакате тие да дојдат до поентата. При продажбата на вас, треба да ви се покаже како некој артикал е подобар од она што веќе го имате или како ќе го подобри вашиот статус или коефициент на успех. .

(3) Голема долна површина (врвот на носот до дното на брадата). Сака практична примена на идеи. Добро втемелени. Добро сте основани и сакате да гледате практична примена на идеите. Физички цврсти, цврсти и земјени, имате добро чувство за себе и за вашата физичка околина. Ви треба време да се одлучите и да одбиете да ве избрзуваат. Кога имате проблем или треба да донесете одлука, најдобро размислувате кога можете да шетате или да направите нешто физичко. Можеби не сте први кои зборуваат во група, но кога тоа го правите, другите слушаат затоа што вие проектирате интегритет и искреност.

(4) Мала горна површина (челото е најмалата површина). Упорни. Одлучен. Можете да бидете многу одлучни, упорни и интензивни. Не може лесно да се одврати, откако ќе се одлучите за целта, нема да дозволите ништо да ви застане на патот да ја постигнете.

(5) Мала средна површина (областа на носот е најмала). Вреден работник. Добро почитуван.

246

Ти си вреден работник и секогаш даваш 110%. Вашиот предизвик е да ја добиете финансиската награда што ја заслужувате за вашите напори. Иако можеби нема да се збогатите, секогаш ќе бидете добро почитувани. Тоа не значи дека не можете да стекнете богатство, само дека ќе работите повеќе за тоа отколку некој со поголема средна површина.

(6) Мала долна површина (областа на брадата е најмала). Чувствителни. Не е физички втемелена. Вие сте личност на умот и повеќе поврзани со вашиот внатрешен свет отколку со вашиот надворешен свет. Исклучително чувствителна, критиката може да ве повреди. Можеби нема да уживате во физичките вежби и ќе го правите тоа само кога е потребно за некоја специфична цел или во врска со некоја друга активност. Вашиот предизвик е со физичката рамнина. Повремено може да го изгубите чувството за насока или да ги заборавите имињата на луѓето дури и откако штотуку сте ги запознале. Типови на профили. Типовите на профили комбинираат црти на лицето во одредени групи кои формираат гешталт што означува препознатлив тип на личност. Конвексниот профил вклучува закосено чело, голем нос со висок мост, уста што се штрчи подалеку од брадата и заби кои излегуваат нанадвор. Очите се полни и доста истакнати.

(1) Конвексен (агли на челото назад, носот најнапред). Брз ум. Импулсивен и нестрплив. Ги насочува другите. Вашиот подарок е брз ум со благодарност за системите и процедурите и практичен пристап во вашето размислување. Иако можеби сте брзи во говорот и дејствувањето, вашиот предизвик е да бидете донекаде импулсивни и нетрпеливи во желбата за опипливи резултати. Повеќе сакате да ги насочувате другите.

(2) Екстремно конвексен (истакнат нос, екстремен агол на челото и брадата). Внимателен и енергичен. Течен говор. Брзо во акција. Внимателни и енергични, треба само еднаш да ги видите повеќето задачи кои се извршуваат за да можете сами да ги правите. Разумен и течен говор, ментално ги надминувате повеќето луѓе што ги среќавате. Вашиот предизвик е да ја надминете тенденцијата да бидете премногу агресивни или груби, што може да ве спречи да ја добиете целосната соработка што ви треба од другите.

(3) Умерено конвексен (благ агол на челото и брадата). Опипливи резултати. Повеќе воздржаност. Добива соработка од другите.

247

Како и другите конвексни типови, вие исто така се фокусирате на добивање опипливи резултати и ги цените ефикасните системи и процедури. Вие сте поуспешни во насочувањето на другите, затоа што имате поголема самоодржливост и поблаг начин од поконвексните типови на лица. Конкавниот профил има целосно тркалезно чело кое излегува на линијата на косата, очите се длабоко поставени, носот е плиток и носот е вдлабнат. Брадата излегува подалеку од усните со забите или вертикални или наведнати навнатре.

(4) Конкавна (полно чело, испакната брада). Креативно решавање проблеми. Умерено ниво на енергија. Секогаш барате креативно решение за проблемите и можеби изгледате лесно со вашиот медитативен пристап и умереното ниво на енергија, но имате трпелива решителност и дури можете да бидете тврдоглави кога ќе се соочите. Вашиот предизвик е да бидете премногу претпазливи и да не преземате доволно ризици.

(5) Екстремно конкавен (профил во облик на чинија). Благ воспитан. Сонувач. Одложува. Луѓето може да ве наречат сонувач и на моменти да сте отсутни, но имате слатка, блага, неагресивна природа и дипломатски во говорот. Вашиот предизвик е склоност кон одложување.

(6) Балансиран (ниту конвексен, ниту конкавен профил). Урамнотежена мисла. Внимателно во говорот. Разноврсна. Покажувате добра рамнотежа помеѓу физичките, менталните и емоционалните области од вашиот живот, како и помеѓу брзата практична мисла и бавната, медитативна мисла. Веројатно сте доста разновидни и способни да се примените во многу насоки. Со толку многу можности отворени за вас, вашиот предизвик е да одлучите што ќе правите. Комбинации на профили. Комбинациите на конвексни и конкавни покажуваат карактеристики на двата типа. Горниот дел е за мисловните процеси, додека долниот дел е за спроведување на мислата во акција.

(1) Конвексен/конкавен (челото се наведнува наназад, брадата е испакната). Ментално брз, трпелив во акција. Размислува пред да зборува. Имате брзина и практичност на размислување заедно со дарба за меморирање. Можете да бидете ментално агресивни, но имате тенденција да бидете подипломатски во говорот и трпеливи во делувањето. Можете да спакувате многу супстанција во неколку зборови. Вашиот предизвик е да зборувате пред да помине моментот за зборување.

248

(2) Конкавна/конвексна (челото полно, брадата се повлекува). Емоционален пристап кон работата. Може да дејствува без размислување. Имате емотивен пристап кон работата и го цените признанието за вашите напори. Откако ќе научите задача, можете да бидете брзи во извршувањето. Вашиот предизвик е да запомните да размислите пред да дејствувате. Типови на глави. Обликот на главата може да ви даде моментален гешталт на одредени личности. Следните четири типа на глави имаат силни карактеристики кои ќе ги видите како повторувани во карактеристиките и/или влакната на лицето. Карактеристичната форма на главата обезбедува севкупна перспектива која ви овозможува да ги идентификувате овие карактеристики дури и на далечина.

(1) Висока круна/ниско чело (највисока точка на круната). Доминирајќи. Скептичен. Упорни. Имате брз, скептичен ум и инсистирате да ве покажуваат. Барате факти како основа на вашите судови и малку се грижите за религијата. Може да бидете одлучни, истрајни, тешко да се влијае и тешко да се присилувате. Можеби ќе се обидете да доминирате со другите во вашата желба да имате свој начин. Вашиот предизвик е да развиете симпатија, добронамерност и алтруизам кон другите додека ја следите вашата потрага по моќ.

(2) Високо чело/ниска круна (највисока точка на линијата на косата). Надеж, оптимист и доверба. Обесхрабрени од неволја. Вие сте оптимистичка, надежна личност со подготвеност да верувате во другите. Вие сте доверливи, сочувствителни и добронамерни. Вашиот предизвик е со упорност и одлучност. Обично започнувате проекти со големи надежи; само не дозволувајте да се обесхрабрите и да се откажете пред навистина да бидете поразени.

(3) Тркалезна глава (најширокиот дел е веднаш над ушите). Бестрашен. Доминантна сила. Вие сте бестрашни и се фрлате напред, честопати фрлајќи ја претпазливоста и внимателноста на ветрот. Можете да бидете многу доминантна сила. Вашиот предизвик е да избегнете да станете премногу непромислени, импулсивни или кусогледи во желбата да владеете.

(4) Квадратна глава (вертикално издигнување над ушите со зарамнет врв). Внимателен и внимателен. Сигурен. Имате внимателен, внимателен пристап. Вие сте сигурни и имате умерени апетити и страсти. Вашиот предизвик е дека не сте крстоносец и можеби не сакате да одите во битка за вашите идеали.

249

Дупчиња и пукнатини. За почетните читатели на лице, препорачувам да започнат со дупчиња, цепнатинки и линии. Со други карактеристики, мора да правите споредби. На почетокот може да биде тешко да се одреди што е краток нос наспроти долг нос или високи веѓи наспроти ниски веѓи. Прецизното читање карактеристики доаѓа со вежбање и внимателно набљудување. Меѓутоа, со дупчиња, расцепи и линии, ако можете да го видите, можете да го прочитате. Тоа е толку едноставно. Дупчињата и пукнатините се омекнувачки карактеристики што укажуваат на поголема разиграност, хумор и грижа за другите.

(1) Добро спортско дупче (дупка во брадата). Разиграна. Добар спортист. Имате разигран, добродушен пристап кон животот и сте добар спортист.

(2) Расцеп на приспособливост (расцеп во брадата). Авантуристички. Исклучително прилагодлив. Имате екстремна разиграност и сте авантуристи. Вие сте исто така исклучително прилагодливи и може да пробате многу различни работни места или врски ако оние што ги имате не ви се по вкус.

(3) Судбинско дупче (дупка на крајот на носот). Може да се чувствуваат заглавени на работа. Може да има предизвик со парите. Вашата работа треба да се чувствува како што треба. Ако не е така, може да се запрашате: „Дали ова е мојата судбина; дали ова треба да го правам?“. Не плашете се да го следите своето срце, дури и ако другите мислат дека сте ронлив. Можеби ќе имате предизвик и со парите. Понекогаш можете да се ставите на тесен буџет, но потоа да „дувнете“ кога одеднаш ќе видите нешто на што не можете да одолеете.

(4) Романтично дупче (дупче во едниот или двата образа). Романтична разиграност. Имате романтична разиграна природа и љубовта ви е важна. Вашиот фокус е на работите од срцето. Линии. Престанете да се грижите за брчките и линиите на вашето лице! Тие се значки на честа за добро живеен живот. Запомнете, ако можете да ја видите линијата, можете да ја прочитате. Колку е подлабока и позабележителна линијата, толку поизразен е квалитетот што го означува. Подлабоките линии имаат повеќе значење од фините линии. Не заборавајте дека линиите на левата страна на лицето се поврзани со лични прашања. На десната страна, линиите ги рефлектираат проблемите во надворешниот или надворешниот живот, вклучително и проблемите во кариерата.

(1) Линии за ментален развој (хоризонтални линии на челото). Развиени ментални способности. Можна брилијантност. Ако имате три или повеќе линии што минуваат низ челото, сте работеле многу напорно на развивање на вашите природни ментални 250

способности. Колку се подлабоки и подолги линиите, толку е поголем развојот. Овие би можеле да се наречат и генијални линии, бидејќи кога ќе поминат низ челото, тие укажуваат на брилијантност во вашето поле. Ако имате многу скршени линии, тоа укажува дека сте развиле неколку ментални интереси.

(2) Линии за ментален притисок (дијагонални линии на челото). Ментална концентрација. Ова покажува дека преку интензивен напор сте ја развиле својата моќ на ментална концентрација во некои специфични области. Нивниот развој произлезе од наметнатата ментална дисциплина.

(3) Товарен воз линија (единечна длабока линија помеѓу веѓите). Самодисциплина. Не дозволувајте ништо да застане на патот. Ова покажува дека сте развиле едноумна моќ на самодисциплина и можна самопожртвуваност. Не дозволувате ништо да ви застане на патот. Откако ќе поставите цел и ќе се тркалате, тешко е да се запрете! Вашиот фокус на ласерскиот зрак е на деталите и на тоа да бидете во право. Треба да бидете понежни со себе.

(4) Присилен фокус линии (две линии меѓу веѓите). Премногу тешко со себе. Се фокусира на тоа да биде точен и во право. Ова укажува дека сте наметнале фокусирана ментална дисциплина и во личниот и во работниот живот. Премногу сте тешки кон себе, барате повеќе од себе отколку што некогаш би барале од некој друг. Без разлика дали ви се допаѓа или не, се фаќате за јака и се присилувате да ја завршите работата.

(5) Перфекционистички линии (многу линии меѓу веѓите). Перфекционист. Сака сè на свое место. Ако имате повеќе од две вертикални линии меѓу веѓите, имате перфекционистички склоности. Верувате во место за сè и сè на свое место. Треба да се олесните и да уживате во животот малку повеќе; не прави толку тешко. Можеби ќе сакате да се запрашате: "Зошто треба да бидам толку совршен?"

(6) Визионерски линии (триаголник меѓу очите). Внатрешна мудрост. Ова покажува дека имате силна врска помеѓу левата и десната страна на вашиот мозок, давајќи ви двојна перспектива која ви овозможува да пристапите до вашата внатрешна визија и внатрешна мудрост. Логично размислуваш што е правилно и чувствуваш дека е така. Имате непосредна способност да го видите подлабокото значење под површината.

(7) Линии за одговорност (многу фини линии на мостот на носот). Многу одговорно. Премногу сте одговорни и сами си ги доставувате тешките задачи. Како дете, можеби ви било кажано дека добрите луѓе се одговорни, а како резултат на тоа може да преземете премногу одговорност.

(8) Линија за изгорување (хоризонтална линија на мостот на носот). Премногу одговорен. Бевте толку претерано одговорни што сте се принудиле да продолжите дури и кога некоја задача не ви давала емоционално задоволство или ментална стимулација. Оваа „прегорна“ линија покажува дека сега сте стигнале до фаза кога треба да најдете нешто што ќе внесе повеќе радост во вашиот живот, дури и ако тоа е само хоби.

251

(9) линии „Голема слика“ (што зрачат од надворешните агли на очите). Ја гледа поголемата слика. Работевте напорно за да развиете поширока перспектива и да ја видите пошироката слика. Имате подобро разбирање за односот помеѓу сите нешта. Вашиот фокус е попроширен и помалку лековерен отколку во младоста. Сфаќате дека ако нешто звучи премногу добро за да биде вистина, веројатно не е вистина.

(10) Линии на храброст (дијагонални линии низ коските на образите). Значки на храброст. Моравте да пристапите до вашите најдлабоки внатрешни ресурси за да се соочите со тешките околности што ви ги донел животот. Овие редови се значки на храброст. На левата страна покажуваат храброст во соочувањето со личните проблеми. На десната страна, тие покажуваат храброст во соочувањето со професионални или надворешни проблеми.

(11) Хумор линии (линии на страните на носот). Палав. Непријатна радост. Имате интерактивна, разиграна, а понекогаш и немирна смисла за хумор. Сакате да се задевате за забава. Всушност, може да има малку непријатна радост во вашиот хумор.

(12) Линии на разочарување (носот до аголот на устата). Емоционално разочарување. Сте доживеале емотивни разочарувања. Колку се подлабоки линиите, толку е поголемо искуството на разочарување. Ако линијата е само на левата страна, прочитајте ја како внатрешен свет или лично разочарување; од десната страна се чита како разочарувања од надворешниот свет.

(13) Линии на сочувство (од аголот на устата до брадата). Длабока емоционална болка и загуба. Сте пребродиле трауматично емоционално искуство кое можеби вклучувало длабока емоционална болка и тага. На левата страна, тоа укажува на интензивна загуба или страдање, како што е загубата на некој близок. Ако линијата е на десната страна, тоа може да укаже на сериозна загуба во вашиот надворешен или деловен свет. Бидејќи вашето срце е отворено од вашите сопствени искуства, имате поголемо сочувство за луѓето и вистинска емпатија со нивната болка и страдање. Колку се подлабоки линиите, толку е поголемо чувството на загуба.

(14) Присилна линија за насмевка (хоризонтална линија на горната усна). Ги крие негативните чувства. Отсечени од емоционална поддршка. Вашиот среќен надворешен изглед можеби нема да ги одразува вашите вистински внатрешни чувства. Можеби често ја користите насмевката за да ги скриете вашите емоции. Вашиот предизвик е дека можеби нема да ја добиете негувањето и поддршката што ви треба и ја заслужувате од другите, бидејќи тие можеби нема да можат да ја видат вашата насмевка.

(15) Линии за поддршка (дупчиња кои изгледаат како линии). Ги крева другите. Дава охрабрување. Вие вложувате моќ со подигање на оние околу вас и помагајќи им да се чувствуваат подобро за себе. За возврат, тие ве гледаат и ве почитуваат. Бидејќи другите 252

очекуваат ваша поддршка и охрабрување, вашата тишина често ќе зборува погласно од зборовите во смисла на привлекување внимание на некој проблем.

(16) Либидо линии (вертикални гребени под носот). Го дели светот на машки и женски. Колку поизразени се овие линии, толку повеќе ќе имате тенденција да го поделите светот во категории на машки и женски со специфични улоги за секоја од нив. Колку овие линии се пошироки, толку е поголем сексуалниот нагон кај поединецот и поголема е потребата за физичка наклонетост.

(17) Преживеани линии (вертикални линии на горните усни). Ги надмина неволјите. Тестиран преживеан. Овие редови го покажуваат развојот на внатрешна лична сила родена од неволја. Сте биле погодени од околности во животот кои се чувствувале тотално огромно, а можеби дури и разорувачки. Можеби сте се соочиле со нешто што изгледа како темна јама без дно и моравте да се натопите во вашите најдлабоки лични ресурси за да се извлечете за да преживеете. Најдовте длабока внатрешна сила за која не сте знаеле дека ја поседувате. Денес, можете да се соочите со се што ќе ви фрли животот затоа што знаете дека можете да се справите со тоа.

(18) Габ линии (континуирана линија се протега под брадата и до образите). Природен зборувач. Лесно комуницира. Имате прекрасна, природна дарба на габи и обожавате да зборувате. Всушност, вие сте роден зборувач и ретко кога останувате без што да кажете. Никогаш не сретнуваш странец. Оваа линија најсилно се покажува кога се насмевнувате, што го правите лесно и често.

(19) Линија на посакуваност (лак на брадата). Треба да знаете дека сте пожелни. Можеби ќе ви треба потврда за вашето чувство за самопочит од надворешни извори. Имате силна потреба да знаете дека сте пожелни од барем една личност. Недостатокот на внимание од детството, ценење или едноставно не чувствувањето посебно може да ви даде пониска самодоверба отколку што заслужувате. Не грижете се. Луѓето со малку пониска самодоверба се полесно да бидат во близина и попосакувани од оние со пренадувано его.

(20) Срцеви линии (вертикална линија на ушниот лобус). Срцеви проблеми. Премногу тешко за себе. Вашиот фокус во животот е на правење и можеби сте премногу тешки кон себе. Ако се туркате премногу силно, тоа може да доведе до проблеми со срцето: само прашајте го вашиот лекар. Вашиот предизвик е подобро да се грижите за себе. Внимавајте на исхраната и вежбањето, одморете се повеќе и најдете начини да внесете повеќе радост, љубов, мир и задоволство во вашиот живот. Научете да го мерите вашиот успех според вашата способност да бидете автентични во секоја ситуација, наместо да се судите себеси според резултатите и достигнувањата.

(21) Тајни линии (вдлабнатини на аголот на устата). Психичка траума. Затворено за некои теми. Постојат некои области од вашиот живот кои не избирате да ги споделите и можеби никогаш не ги кажувате никому. Како дете, можеби сте научиле дека некои теми не се безбедни и затоа претпочитате да ги задржите наместо да го искажувате вашиот став или мислење. Сте ја затвориле вратата на некои аспекти од вашиот живот, чувствувајќи дека се премногу болни или опасни за да се справите со нив. За да го вратите сето она што сте, 253

еден ден можеби ќе сакате да ги преиспитате причините зошто го затворате овој дел од себе.

(22) Тврдоглава брада (брадата има напнат, трнлив изглед). Челик со себе во лице свет. Бидејќи не очекувате животот да биде нежен или љубезен, сте се закоравил постојано да се соочувате со тешкотии. Може да бидете цврсти, па дури и тврдоглави кога ќе бидете предизвикани. Се подготвувате за неволја и се подготвувате да ја земете на брадата. Влакна на лицето. Во читањето на лицето, сè е важно, вклучително и влакната на лицето. Само затоа што некој има мустаќи или брада што му покриваат дел од лицето не значи дека не можете да го прочитате. Всушност, тоа може да ви даде повеќе индиции за карактерот на личноста отколку ако воопшто нема влакна на лицето!

(1) Мустаќи. Чувствителен, но го крие. Сака да изгледа многу силно. При читањето на лицето, горните усни изразуваат женска енергија. Ако носите мустаќи, може да се чувствувате свесни за изразување на женската енергија. Ја криете горната усна затоа што верувате дека ќе бидете исмејувани или дека нема да ве почитуваат ако другите откријат колку сте чувствителни. Сакате да изгледате силно во секое време. Станувате одбранбени ако вашата машкост е доведена во прашање. Брадите ги прикриваат сите омекнувачки карактеристики на долниот дел на лицето, како што се дупчињата, и укажуваат на желба да изгледате помажествено и авторитативно. Кога читате бради, прочитајте ја надворешната форма.

(2) Тркалезна брада (брада „Дедо Мраз“) Чувствителна грижа за другите луѓе. Ако имате тркалезна брада, можеби ја прикривате вашата понежна страна. Можеби сте загрижени дека ако луѓето откријат колку навистина имате меко срце, тие би можеле да ве искористат, па затоа одржувате груба надворешност. Кога дејствувате според вашите идеи, ги ставате луѓето на прво место и имате вистинска грижа за другите.

(3) Квадратна брада (брада „Абрахам Линколн“). Се фокусира на идеи и идеали. Наметливо Чувствувате потреба да прикажете посилна слика во извршувањето на вашите идеи и идеали. Сакате да ве сфатат сериозно и да ви се почитува авторитетот.

(4) Зашилена брада (брада „Принц Џон“) Ориентирана кон целта. Доминантно присуство. Вашиот фокус е на остварување на вашите цели. Дозволувате малку да ви застане на патот, вклучувајќи ги и чувствата на другите луѓе. Кога дејствувате според вашите идеи, обично имате контрола и често сте доминантно присуство.

3. Архитектура на лице 254

Како што се движиме нагоре во кралствата на животот, има помалку видови и поконзистентни структури кои дефинираат заеднички изглед. Во рамките на семејството Felidae (мачки) во редот на Carnivora, го наоѓаме златниот однос во пропорцијата и положбата на очите, носот и устата. Поточно, внатрешните агли на очите тесно се усогласуваат со златниот пресек на растојанието помеѓу центарот на носот и надворешната страна на очите. Понатаму, врвот на носот на мачката тесно се усогласува со златниот пресек на растојанието помеѓу зениците на мачката и устата. Во рамките на семејството Hominidae (големиот мајмун, вклучително и луѓето) во редот на Приматите, често забележуваме сличен однос помеѓу позициите на очите, носот и устата. Особено, дното на носот е тесно усогласено со златниот пресек на растојанието помеѓу зениците и устата. Исто така, постои јасна златна врска помеѓу положбата и пропорцијата на очите во однос на ширината на лицето. Не е изненадувачки што истите овие пропорции се наоѓаат во човечките лица. Златните пропорции се наоѓаат и во лицата на неколку видови мајмуни, вклучувајќи ги и малолетните макаки и шимпанзото. Окамовиот брич е филозофски принцип популаризиран од фраерот од четиринаесеттиот век Вилијам Окамски (1285–1347), наведувајќи дека меѓу конкурентните хипотези, најверојатното објаснување е онаа со најмалку претпоставки. Повеќе од седумстотини години подоцна, тој сè уште е водечки принцип за научниците и треба да го земеме предвид кога ги испитуваме научните објаснувања за пропорциите на човечкото лице и тело. Во Витрувиецот на Леонардо, наоѓаме докази за систем на човечки пропорции заснован на половини, третини, четвртини, шести, седми, осми и десетини. Сепак, истите овие човечки пропорции можат полесно да се изразат со низа златни стапки. Кој систем има повеќе смисла? Ако можевте да го прашате Вилијам од Окам, тој можеби ќе ја предложил поедноставната, скромна теорија на златен сооднос. Кога ќе ги земеме предвид постојаните стапки на фрактална експанзија во пропорциите на другите живи организми, ова објаснување изгледа уште поверојатно.

Држете ја раката пред вас и погледнете ги пропорциите на показалецот. Сликите на рендген покажуваат дека секоја коска на вашиот показалец, од врвот до основата на зглобот, е поголема од претходната врз основа на Фибоначи броевите 2, 3, 5 и 8. Веќе знаеме дека односот на последователните броеви на Фибоначи се приближуваат до златниот пресек, така што не е големо да се земе предвид дека односот на должината на подлактицата и должината на раката е приближно 1,618. ЧОВЕКОВОТО ЛИЦЕ 255

Па, што е со човечкото лице? Дали и таму постојат златни стапки? Основната структура на сите наши лица е фундаментално иста. Тоа е она што не прави да изгледаме како луѓе, а не како лав или шимпанзо. Сепак, има голема разновидност во таа основна човечка структура, па како да избереме лице кое би било претставник на целото човештво? Еден пристап за одговор на тоа прашање беше пронајден во истражувањето направено од истражувачите Лиза ДеБруин и Бен Џонс. Користејќи го софтверот PsychoMorph развиен од д-р Бернард Тидеман, тие комбинираа слики од лице во целосна боја на педесет бели мажи и педесет бели жени на возраст меѓу осумнаесет и триесет и пет години за да развијат „просечно“ лице. Истражувачите користеле и четири слики од машки и женски индивидуи од бело, западно-азиско, источно азиско и африканско потекло за да создадат „просечни“ лица за тие етнички групи, со неверојатно слични резултати. Иако беа користени само шеснаесет индивидуални лица, комбинирањето на овие четири етнички композити во „универзално“ лице даде композитно лице речиси идентично во нивните основни пропорции со просечните машки и женски лица засновани на педесет индивидуи. По нанесувањето на едноставна мрежа со златен однос PhiMatrix на машките и женските композитни лица, откриваме дека, како и кај другите хоминиди, внатрешните агли на секое око често се наоѓаат на златниот пресек на растојанието од едната страна на лицето до другата. , а надворешните агли на очите се наоѓаат на златниот пресек на растојанието од внатрешните агли секое око до страната на лицето. Мерењето на вертикалното растојание од зениците до брадата открива уште една вообичаено забележана златна пропорција на централната линија на усните на устата. Повнимателно испитувајќи ги растојанијата помеѓу различните карактеристики, откриваме дека има најмалку десетина пропорции во ова „просечно“ човечко лице што го одразуваат златниот сооднос, вклучувајќи ги пропорциите и положбата на нашите очи, веѓи, устата, усните и носот. Пропорцијата на висината и ширината на главата е златен правоаголник, како и областа на цртите на лицето ограничена со линијата на косата, брадата и веѓите. Извонреден е степенот до кој просечното човечко лице ја отелотворува истата „тајна наука“ за усогласување на златните стапки што се применувала во уметноста низ историјата. Некои се прашуваат зошто златниот пресек воопшто би се појавил во човечкото лице. Подеднакво соодветно прашање е да се постави зошто не би. Го наоѓаме овој сооднос и поврзаните серии на Фибоначи во различни форми на живот. Многумина кои велат дека златниот пресек не се појавува на човечкото лице едноставно занемаруваат да ги користат маркерите на лицето кои ги дефинираат пропорциите каде што најчесто се појавува. Некои што го тврдат ова никогаш не направиле никакви мерења. Мерењата направени од признати експерти како д-р Стивен Маркарт и д-р Еди Левин ја потврдуваат не само појавата на златниот пресек во пропорциите на човечкото лице, туку и нивното влијание врз нашите перцепции за убавина и привлечност.

256

Колин Спирс, независен истражувач, го користеше софтверот FaceResearch.org за да развие композитни слики на мажи на жени од повеќе од четириесет земји. Резултатите беа фасцинантни. И покрај тоа што има мали разлики во формите на лицето, просечните лица сосема добро се вклопуваат во златниот пресек на решетката на лицето, што го илустрира вообичаениот изглед на златниот пресек кај лицата од целиот свет. Ако се чини дека златниот пресек влијае на пропорциите на нашите тела и лица, што е со најфундаменталната градежна единица на човечкиот живот, ДНК? Кратенката значи деоксирибонуклеинска киселина, а оваа субмикроскопска двојна спирала ги содржи сите потребни инструкции за формирање и развој на секој облик на живот, вклучувајќи ги и вирусите. Колку е мала ДНК? Секоја клетка во човечкото тело содржи деведесет и две нишки на ДНК (има дваесет и три пара хромозоми за вкупно четириесет и шест, од кои секоја е составена од две ДНК нишки). Според најновите проценки, луѓето содржат околу триесет до четириесет трилиони клетки! 6 По потреба, секоја од овие клетки е мала, со големина од неколку микрометри (милионити дел од метар) до приближно 100 микрометри, а ширината на нишките на ДНК содржани во секое клеточно јадро е далеку помала, мерена во нанометри (милионити од еден метар). Според проценките, должината на една ротација на ДНК од 360 степени е 3,2 нанометри, а ширината на жицата се проценува на 2,0 нанометри. 7 Тие мерења создаваат сооднос од 1,6, што е изненадувачки блиску до златниот сооднос.

Анализирајќи ги лицата препознаени по нивната убавина во минатите векови со мојот софтвер PhiMatrix, открив дека клучните маркери на лицето, вклучувајќи ги зениците, рабовите на очите, носот, линијата на усните, брадата и ширината на лицето, сите се усогласени со истото. мрежа базирана на ph. На следните страници, гледаме дека златниот пресек исто така многу често се среќава кај убавите модели на денешницата кај сите етнички групи, илустрирајќи на уште еден начин дека нашите најдлабоки перцепции за убавината се непроменети и се применуваат универзално за сите. Корените на современите луѓе можат да се следат во длабоко време, пред многу милиони години. Примарниот доказ доаѓа од фосили - скелети, черепи и фрагменти од коски. Научниците имаат многу алатки кои им овозможуваат да извлечат суптилни информации од овие древни коски. Дури е можно да се извлече античка ДНК од некои примероци. Еколошките контексти во кои се наоѓаат фосилите, како и артефактите направени од некои од нашите понови предци, исто така даваат корисни индиции. Современите научни истражувања на терен и во лабораторија сега можат да обезбедат богато разбирање за тоа како живееле нашите предци.

4. Области на лицето 257

Анатомската основа на изразот на лицето е детално опишана и анатомски заснован систем за кодирање е достапен за објективно проучување на дејството на лицето (Систем за кодирање на дејства на лицето; Екман и Фризен, 1978). Овој систем ги опишува специфичните дејства произведени од одредени мускули на лицето. Квалитетот на овие дејства, сепак, веројатно варира со разликите во мускулите на лицето. Различни мускули на лицето произведуваат различни типови на движења и најверојатно се хетерогени во нивната структура и инервација. Goodmurphy и Ovalle (1999) на пример, покажаа дека типовите, формите и големините на мускулните влакна во orbicularis oculi, pars palpebralis и corrugator supercilii се значително различни, иако овие два мускула делат исто инервација и ембрионално потекло и се наоѓаат во истиот регион. на лицето (долниот очен капак и долниот средно чело, соодветно).

Orbicularis oculi се состои од 89% влакна со брзо грчење, значително повеќе од брановидникот, што имплицира одредена разлика во движењата произведени од двата мускули (Goodmurphy и Ovalle, 1999). Zygomaticus major и minor мускули се слични на orbicularis oculi во нивните високи пропорции на влакна со брзо грчење, во однос на другите мускули, што укажува на можна специјализација за брзи движења (Stal, 1987). Постојат и индивидуални разлики во структурата и диференцијацијата на мускулите на лицето. На пример, диференцираниот мускулен пакет, рисориус, за кој се смета дека е единствен за луѓето, е многу променлив. На 22 од 50 примероци во една неодамнешна студија им недостигаше овој мускул (Pessa et al., 1998), а Хубер веруваше дека тој целосно го нема кај луѓето со меланезиско потекло (Хубер 1931). Различни бразди и други деформации на кожата на лицето се создаваат од варијации во мускулите на лицето и тие можат да придонесат за индивидуални разлики во изразот. Кај повеќето поединци, мускулите на платизмата се вметнуваат на кожата преку долната маргина на долната вилица, но повремено се забележува како се вметнува во страничниот образ, предизвикувајќи вертикална депресија или бразда да се појави таму. Зигоматичниот главен мускул, исто така, варира, појавувајќи се во бифидна верзија со две посебни точки на вметнување во 17 од 50 примероци во анатомска студија (Pessa et al., 1998). Се верува дека тензијата предизвикана од двете глави на мускулите на аголот на устата предизвикува дупче или мала депресија за време на контракцијата на мускулот при насмевка (Pessa et al., 1998). Промените во текстурата на лицето, како што се дупчињата што се појавуваат со насмевка кај некои поединци, би можеле да бидат од дополнителна вредност за да се направи изразот забележлив или во обезбедувањето информации за интензитетот на изразот. Студијата за мускулатурата на лицето кај живите луѓе забележала значајна полова разлика во дебелината на зигоматичниот главен мускул (McAlister et al., 1998). Оваа студија, исто така, ги истражуваше разликите во мускулатурата и не најде значајни разлики во 258

дебелината на levator labii superioris или zygomaticus major мускул помеѓу Азијците и Кавкајците (McAlister et al., 1998). Општо земено, нема многу објавени информации за популациските или половите варијации во мускулите на лицето, а наодите за разликите во популацијата опишани погоре не се повторени. Ефектите на меѓуиндивидуалните анатомски варијации, вклучително и генетски засновани варијации на изразот на лицето се уште помалку познати. Самите мускули се многу променливи, при што некои мускули се појавуваат кај некои поединци, а не кај други (Pessa et al., 1998). Присуството на анатомски варијации покренува важни прашања за врската помеѓу дејствата на лицето и специфичните мускули. Односот помеѓу мускулната активност и поместувањето на лицето во изразот е индивидуализиран до одреден степен; за време на поставеното подигање на веѓите, мускулната активност е приближно еднаква на поместувањето на веѓите во квадрат. Сепак, постои голема варијација за поединечни веѓи и левите веѓи се креваат повисоко со оглед на истата количина на мускулна активност (Pennock et al., 1999). Од друга страна, ако дејството на лицето е исто, иако има варијации во основната мускулна структура, добиените изрази на лицето можеби нема да бидат значајно дискриминирани. Универзалното препознавање на некои основни изрази покажува дека изразите на лицето може да не зависат од анатомската кореспонденција еден-на-еден во кој било два сигнализација на лицето. Основните изрази на лицето се препознаваат и во скратена форма, без целосниот сет на фацијални дејства опишани за прототипот. Без оглед на степенот на варијација што може да се открие емпириски, перцепторите можеби не ги забележуваат овие мали варијации (Fridlund, 1997; Shor, 1978), или може да ги категоризираат слично, со голема согласност (Campbell et al., 1999; Cashdan, 1998). Што е уште поважно, не е познато дали таквата фенотипска варијација во изразот на лицето ги исполнува овие критериуми на „само значајна разлика“ (Хаузер, 1996) со тоа што предизвикува разлики во однесувањето или проценката на примачот на малку варијантни прикази од ист тип. Голем број автори (Ekman & Friesen, 1969; Nummenmaa, 1964; Plutchik, 1962; Tomkins & McCarter, 1964) неодамна коментираа за капацитетот на лицето да покаже повеќе од една емоција во даден момент. Овие писатели тврдат дека мускулите на лицето се доволно сложени и независни за дискретни мускулни обрасци во различни делови на лицето да се комбинираат за да се прикажат елементите на две или повеќе емоции, забележливи дури и на неподвижна фотографија. Мешавините може да се појават и преку многу брзото наследување во времето на две различни емоции. Се смета дека мешавините на влијание се појавуваат кога: (1) околноста што предизвикува емоции по својата природа предизвикува повеќе од едно чувство, или 259

(2) навиките (заеднички за група или идиосинкратски) ја поврзуваат предизвиканата емоција со друга како, на пример, кога се генерира втора емоција како одговор на првично инспирираната.

Nummenmaa (1964) директно го проучувал овој феномен со тоа што актерот се обидел да покаже мешавини во неговото лице. Нуменмаа потврди дека мешавините може да се постават со откривање дека набљудувачите имаат тенденција да избираат судење за мешање (среќно и луто) почесто отколку едно проценување на влијание за стимулите наменети за прикажување мешавини, но не и за стимулите наменети како портретирање со една емоција. Во необјавено истражување, Екман и Фризен откриле дека некои од фотографиите за кои минатите истражувачи откриле дека даваат бимодална дистрибуција на пресуди кога на набљудувачите им бил дозволен само еден избор на суд, дале согласност за присуството на двете емоции кога на набљудувачите им било дозволено да укажат на присуството на повеќе од една емоција во лицето. Повеќето истражувачи не успеаја да ја земат предвид појавата на мешавини во нивните стимули. Честото откритие дека набљудувачите не се согласуваат за тоа која од двете емоции е присутна веќе не може да се толкува само како доказ за слаба информација во лицето, туку алтернативно како последица на прикажување на повеќекратна порака стимулација и дозволување на набљудувачот само една проценка на пораката. Со други зборови, ниската согласност може да биде резултат на нечувствителноста на мерката зависна променлива на сложени форми на однесување на лицето. Феноменот на мешавини ја комплицира не само процедурата за судење што мора да се користи, туку и мерките за однесување на лицето што треба да се преземат во студиите каде што таквите мерки се поврзани со предизвикувачки околности. Во сите студии освен една, судовите на набљудувачите кои гледале само дел од лицето биле споредувани со судовите на набљудувачите кои виделе или друг дел од лицето или целото лице. Прашањето кое се поставува во таквите студии е дали специфична емоција (среќа) или дури и сите емоции може подобро да се проценат од една област на лицето отколку од друга. Дури и кога се успешни, ваквите студии не даваат информации за одредени компоненти на лицето релевантни за проценката на одредена емоција, но тие ја ограничуваат локацијата на таквите компоненти. Најпопуларната поделба на областите на лицето била: (1) горната половина на лицето (вклучувајќи ги и очите) од (2) долната половина на лицето.

260

Во неколку студии направени се три или четири поделби, а Фроис-Витман беше првиот што забележа дека анатомските можности за независни движења на мускулите на лицето се расправаат против едноставната дихотомија на областите на лицето. Сите експерименти страдаат од тешки методолошки недостатоци. Ниту една студија немаше доволно примероци од стимулативни лица, однесување на секоја личност, предизвикувачки околности или емоции за да се оправдаат какви било заклучоци; и секоја студија користела малку различни задачи и методи за расудување за прикажување на стимули. Нема да обезбедиме никакви табели што ги сумираат методите или резултатите, бидејќи нашата проверка и повторна анализа на податоците не сугерираа толкувања различни од авторите, а разгледувањето на резултатите не ги решава методолошките проблеми или сугерира заеднички наоди. Двајца автори открија докази за супериорноста на пределот на устата (Ракмик и Данлап), двајца открија докази за немање веродостојни разлики помеѓу областите на лицето (Фроис-Витман и Колман) и тројца дадоа докази дека важноста на областа на лицето зависи од одредената емоција. судеше (Ханавалт, Нуменмаа и Плучик). Ракмик (1921) ја изврши првата студија во која набљудувачите ја видоа горната или долната половина на лицето. Беше употребено однесување на позираното лице на едно лице за стимулација, и беше откриено дека проценките на долната половина на лицето се повеќе слични со судовите на целото лице отколку проценките на горната половина. Податоците не беа пријавени, така што не беше можно да се потврдат овие резултати. Данлап (1927) објави слични наоди. Тој земал примероци од однесувањето на лицето во лабораториски ситуации слични на оние што ги користел Лендис. На набљудувачите им беа дадени четири фотографии одеднаш, од кои две беа композити на горната и долната половина на другите две. Задачата на набљудувачите беше да го изберат оригиналот кој најмногу личи на секој композит. Тој откри дека долната половина на лицето доминира во смисла дека композитите обично се оценуваат како најслични на оригиналот кој го дели истото дно. Но, признавајќи дека неговите предизвикувачки околности не биле целосно успешни, многу од неговите фотографии биле со слаб квалитет, а композитите биле тешки за правење, тој го ограничи својот заклучок на важноста на устата како поим за проценка на среќата.

Фроис-Витман (1930) ѝ го покажа горниот дел на лицето на една група набљудувачи, а пределот на устата, со исклучок на носот и образите, на друга. На набљудувачите им било кажано да изберат еден збор од списокот од 43 поими за емоции. Стимулите беа поставени фотографии од него и цртежи направени од овие фотографии. Споредувајќи ги проценките на целото лице со оние на горниот дел или устата, тој заклучил дека „нема конзистентна доминација ниту на очите ниту на устата во одредувањето на проценетите изрази на лицето“.

261

Колман (1949), користејќи сосема различни предизвикувачки околности, дојде до истиот заклучок. Стимулите беа филмски филмови од однесувањето на лицето на двајца субјекти за време на осум спонтани ситуации слични на оние употребени од Лендис и Данлап, и на последователно поставеното однесување на запаметените реакции на осумте ситуации. Набљудувачите го видоа горниот, долниот дел и целото лице, а задачата за расудување бараше да ја изберат точната предизвикувачка околност од списокот. Тој заклучи: „Општо земено, идентификациите на изразите на лицето на емоциите не беа посигурни ниту од регионот на устата, ниту од регионот на очите. Утврдено е дека препознатливоста на специфичен израз на лицето на емоции зависи од субјектот, прегледаниот регион на лицето , и дали изразот бил изведен или природен“. Ханавалт (1944) ги спореди проценките на набљудувачите за емоциите од горниот, долниот или целото лице верзии на искрени фотографии од списанија и позираните лица на Ракмик. Неговите докази за судиската спогодба сугерираат дека областа на лицето најверојатно ќе предизвика пресуди слични на оние за целото лице зависи од емоциите. И за неговите искрени и за поставени слики, долниот дел од лицето подобро се оценуваше од врвот според среќата, додека горниот дел беше подобро оценет според изненадувањето, гневот и стравот; резултатите за тагата беа двосмислени. Неговите резултати, како оние на Колман и Фроис-Витман, покажаа значителни разлики помеѓу областите на лицето за одредени стимули. Наодите на Nummenmaa (1964) делумно беа во спротивност со наодите на Ханавалт. Нуменма имаше актерски обид да постави три „чисти“ емоции (среќа, изненадување и гнев) и мешавини од секоја од комбинации на пар. На различни групи набљудувачи им беше покажано челото, очите, носот или устата и од нив беше побарано да го проценат присуството на една емоција, или која било од мешавините на парот на емоции или мешавината на сите три. Бидејќи имало само два стимули за секоја од наменетите емоции, „чисти“ или мешани од само еден актер, резултатите мора да се третираат со значителна претпазливост. Увидот на самите стимули ни сугерира дека овој актер бил прилично нетипичен во некористењето на движењата на веѓата/челото. Висок договор (70%) за среќа беше постигнат со очите и носот, но не со устата или веѓите. Ова е во спротивност со наодите на Ханавалт и Данлап за устата, но бидејќи тие ја третираа устата како дел од дното на лицето, додека Нуменмаа ја одвојува устата од носот, разликата во резултатите е тешко да се објасни. Висока согласност (97%) за изненадување беше пронајдена само за устата, што е во спротивност со наодите на Ханавалт за горната половина на лицето. Гневот беше оценет со голема согласност и на очите (67%) и на устата (73%). Присуството на мешавини беше оценето со умерена согласност (помеѓу 40-56% со избор меѓу седум категории) од секоја област на лицето, за барем еден од неговите стимули. Меѓутоа, честопати стимулот оценет како мешавина кога се гледа во верзија на целото лице се оценува како една од двете одделни емоции вклучени во мешавината кога се гледаат 262

одделните области. Нуменмаа ги протолкувал неговите наоди како што покажуваат дека очите се единствениот регион кој обично им го пренесувал на набљудувачите присуството на двете измешани емоции. Потребна е значителна претпазливост во врска со толкувањето на Нуменмаа на неговите наоди. Како што споменавме претходно, имаше само неколку стимули од позите на само една личност, која можеби покажуваше помалку од обично активни веѓи. Понатаму, податоците сугерираат дека за половина од планираните стимулации за мешање, актерот не успеал во смисла дека помалку од половина од набљудувачите процениле мешавина кога го виделе целото лице. Ако се земат предвид само оние стимули кои пренесоа мешавина на мнозинството набљудувачи кога се гледаше целото лице, тогаш нема разлика во зачестеноста на расудувањето на мешавината како функција од областа на набљудуваното лице. Резултатите на Нуменмаа сепак имаат важност во сугерирањето дека можеби е можно да се покаже дека компонентите на однесувањето на лицето ќе се разликуваат не само меѓу поединечните емоции, туку и меѓу одредени мешавини. Последната студија што треба да се разгледа може да се опише само генерално, бидејќи Плучик (1962) даде малку информации за стимулите и само ги сумираше резултатите. Двајца актери се обидоа да ги покажат сите можни движења на лицето, без грижа за придружните емоции. На набљудувачите им беа прикажани фотографии кои прикажуваат само една област од лицето, кои ги оценуваа според групите на категории на емоции на Плучик. Преведувајќи ја неговата терминологија во категории, устата била најважна за среќа, гнев и одвратност, очите за страв и тага, очите, устата и челото за изненадување. Во паралелен експеримент, тој ги претстави делумните лица на други набљудувачи од кои беше побарано да состават лице за секоја емоција од парцијалните лица. Тој известува дека среќата и тагата имаат неутрална веѓа/чело; изненадувањето, стравот и одвратноста ги подигнаа челата, додека гневот е прикажан со намуртено чело. Во однос на очите, тој не ги пријавил карактеристичните компоненти, но забележал преклопувања помеѓу одредени емоции: изненадување и страв, одвратност и гнев. Во однос на устата, се вели дека тагата и лутината се најслични.

Накратко, овие студии за тоа како проценките на набљудувачите за емоциите може да се разликуваат во зависност од површината на лицето што се набљудува, дадоа контрадикторни резултати. Секое откритие беше спротивставено од најмалку двајца други истражители. Сметаме дека оваа конфузија се должи на премногу поедноставен поглед на тоа како компонентите на лицето може да се поврзани со емоциите, врз основа на неоправдана претпоставка дека различни области на лицето се независни и сомнителна претпоставка дека има едно движење во една област на лицето за секоја емоција. Областа на очите често ќе го одразува дејството на мускулите во другите области на лицето: веѓата/челото, носот, устата и образот/назолабијалниот набор. Ова не е секогаш 263

случај; некои движења на очите анатомски не предизвикуваат промени во други области на лицето, а некои движења во други области на лицето анатомски не предизвикуваат промени во изгледот на очите. Но, строго врз основа на анатомијата, целосно освен вообичаените врски помеѓу движењата во различни мускулни области, областите на лицето не се толку независни како што претпоставуваа повеќето студии. Можеби уште поважно, се чини сомнително дека за секоја емоција има само едно движење во само една област на лицето. Наместо тоа, ние веруваме дека за секоја емоција може да има голем број алтернативни движења во секоја област на лицето. Некои од овие алтернативи може да го наведат набљудувачот до проценка специфична за емоциите, некои може да му дозволат да ги стесни изборите на две или три емоции, со проверка на други области дополнително стеснување на изборот. Областите на лицето може да се разликуваат во однос на бројот на алтернативни компоненти во секоја област кои се релевантни за секоја емоција. Дополнителна компликација е тоа што има голем број движења на лицето во секоја област на лицето кои се целосно ирелевантни за емоциите. Лицето не е само систем за прикажување на емоции. Постојат гестови на лицето (намигнување, испакнување на јазикот итн.) и инструментални дејства (проѕевање) на лицето кои не се специфични за една или две емоции. Областите на лицето веројатно се разликуваат во однос на односот на неефективните движења со компонентите специфични за афектот што може да се појават. Веѓите/челото веројатно имаат помал број неефективни движења, а исто така и компоненти специфични за афектот отколку долниот дел на лицето. И во спонтани и во поставени предизвикувачки околности, веројатно постои значителна варијабилност меѓу луѓето, а можеби дури и во рамките на перформансите на одредена личност. Како последица на тоа, алтернативните компоненти специфични за афектот ќе бидат прикажани за истата емоција и ќе се појават варијации во вклучувањето на компонентите низ различни области на лицето. На пример, набљудувачите може да се согласат дека лицето покажува лутина ако веѓите се споени и спуштени, а остатокот од лицето не е активен. Но, тие исто така може да го проценат лицето како луто кога има активност во долниот дел на лицето, како што е цврсто притискање на усните заедно, или дури и кога е прикажана отворена квадратна уста. Ако нашето расудување е точно, тогаш конфузијата во резултатите би се отстранила само со подобро дефинирање на одделните области на лицето и со земање примероци од многу голем број лица и стимули. Вистинската спецификација на компонентите на лицето, и корелацијата на нив со проценките на целото лице, всушност може да биде пократок истражувачки пат од студиите за проценки на различни области на лицето. Сега ќе се свртиме кон разгледување на таквите студии за компонентите на лицето, кои поддржуваат некои од хипотезите што штотуку ги направивме за алтернативните компоненти во секоја област на лицето за секоја емоција.

264

5. Единици за дејствување на лицето Лицето е мултисигнален систем за одговор со повеќе пораки, способен за огромна флексибилност и специфичност. Тоа е место за сензорни влезови и комуникативни излези. Лицата пренесуваат информации преку четири општи класи на сигнали: (1) статични сигнали на лицето: постојани карактеристики на лицето како коскената структура и меките ткива кои придонесуваат за изгледот на лицето.

(2) бавни сигнали на лицето: промени во изгледот на лицето со текот на времето, брчки, текстура итн.

(3) вештачки сигнали: егзогено одредени карактеристики, како што се очилата и козметиката.

(4) брзи сигнали на лицето: фазични промени на невромускулната активност што доведува до видливи промени во изгледот на лицето. Сите четири од овие класи придонесуваат за препознавање на лицето, но само брзите сигнали пренесуваат пораки (преку емоции) во социјален контекст. Невропсихологијата на изразот на лицето го поддржува ставот дека движењата на лицето изразуваат емоционални состојби и дека двете церебрални хемисфери се различно вклучени во контролата и интерпретацијата на изразот на лицето. Дел од почетната работа за проучување на односот помеѓу изразот на лицето и емоциите беше преземена од Душен и Дарвин на почетокот на деветнаесеттиот век. Нивната работа сè уште има силно влијание врз истражувачките техники што се користат за испитување на перцепцијата на изразот. До денес, поголемиот дел од студиите за изрази на лицето ја испитувале перцепцијата на поставените изрази во статичните фотографии. Повеќето од овие студии сугерираат седум универзални категории на изрази кои можат да бидат дискриминирани од припадниците на сите култури, и писмени и предписмени. Истражувачите сега почнуваат да ги проучуваат изразите на лицето во спонтани и динамични поставки за да ги избегнат потенцијалните недостатоци од користење на статични изрази и да добијат пореални примероци. Проблемот, се разбира, е како да се категоризираат активните и спонтани изрази на лицето за да се извлечат информации за основните емоционални состојби. За да ги категоризираме изразите, прво треба да ги одредиме изразите од движењата на лицето. Екман и Фризен создадоа систем за опишување на сите визуелно препознатливи движења на лицето. Системот, наречен систем за кодирање на дејства на лицето (FACS), се заснова на набројувањето на сите акциони единици (AU) на лицето што предизвикуваат движења на лицето. Бидејќи некои мускули предизвикуваат повеќе од една акциона 265

единица, кореспонденцијата помеѓу акционите единици и мускулните единици е приближна. Екман го даде како пример фронталниот мускул, кој се користи за подигање на веѓите - тој е поделен на две акциони единици во зависност од тоа дали внатрешниот или надворешниот дел на мускулот го предизвикува движењето. Има 46 AU во FACS кои ги опфаќаат промените во изразот на лицето и 12 AU кои опишуваат промени во ориентацијата на главата и погледот. Кодирањето FACS го прават поединци обучени да ги категоризираат движењата на лицето врз основа на анатомијата на активноста на лицето, како мускулите поединечно и во комбинација го менуваат изгледот на лицето. Кодерот FACS го „дисецира“ изразот, разложувајќи го на специфични AU кои го создадоа движењето. Единиците за бодување FACS се описни, не вклучуваат заклучоци за емоциите. Користејќи збир на правила, резултатите од FACS може да се претворат во резултати за емоции за да се генерира речник за емоции на FACS. Друг метод за мерење на видливите промени во изгледот на лицето е Системот за кодирање со максимално дискриминативен ефект (MAX) од Izard. Единиците на MAX се формулирани во однос на изгледот што е релевантен за осумте специфични емоции, наместо во однос на индивидуалните мускули. Сите дејства на лицето што MAX ги одредува како релевантни за одредени емоции се наоѓаат и во речникот на емоции FACS, што значи дека MAX е подмножество на моделот FACS. Оваа причина доведе до повеќе апликации на моделот FACS (особено надвор од психологијата) отколку MAX. Валидноста на FACS како индекс на емоции на лицето е докажана во голем број студии. За жал, и покрај напорите во развојот на FACS како алатка за опишување на движењето на лицето, имаше малку истражување за тоа дали AU се единиците според кои ги категоризираме изразите. Поддржувачите на моделот FACS тврдат дека емоциите кои често се мешаат едни со други се оние кои споделуваат многу акциони единици. Сепак, литературата содржи малку систематско истражување на споредби помеѓу различни основи за опис на држење или релативна положба на цртите на лицето. Препознавањето на емоциите бара разграничување на моделите на лицето кои предизвикуваат проценка на различни емоции. Тоа вклучува опис на информации во лицето што ги наведува набљудувачите до конкретни проценки за емоциите. Студиите засновани на горенаведените методи на „кодирање“ на изрази се изведуваат со прикажување на субјектите со фотографии од изрази на лицето и потоа анализирање на односот помеѓу компонентите на изразите и судовите направени од набљудувачите. Овие студии за расудување се потпираат на статични претстави на изрази на лицето. Употребата на таквите стимули е жестоко критикувана бидејќи „проценката на изразот на лицето речиси никогаш не се случува врз основа на лице фатено во состојба слична на онаа дадена од фотографија направена со 20 милисекунди“. Описите засновани на карактеристики изведени од статични дразби игнорираат неколку нивоа на информации за лицето релевантни за расудувањето на емоциите. Едно од овие нивоа е брзината со 266

која се изразуваат емоциите. Друго ниво е поврзано со структурната деформација на површината на лицето. Басили тврди дека поради тоа што мускулите на лицето се фиксирани во одреден просторен распоред, деформациите на еластичната површина на лицето од која се појавуваат за време на изразите на лицето може да бидат информативни во препознавањето на изразите на лицето. Басили спроведувал експерименти покривајќи ги лицата на актерите со црна шминка и сликајќи бели дамки по случаен редослед над неа. Лицата беа поделени на горните и долните региони (за да се усогласат со податоците од FACS за горните и долните региони) и беа спроведени студии за препознавање. Оваа студија покажа дека покрај просторното уредување на цртите на лицето, движењето на површината на лицето навистина служи како извор на информации за препознавање на лицето. Оваа студија сугерира дека употребата на такви „замрзнати“ описи на дејства како што е предложена со моделот FAC не е задоволителна за систем развиен за кодирање на движењата. Недостатокот на временски и детални просторни (и локални и глобални) информации е сериозно ограничување на моделот FACS. Дополнително, просторното уредување на цртите на лицето, исто така, укажува на важноста да се разбере лицето како подвижна, трнлива површина, а не како статична рамна шема. Целта на истражувањето претставено во оваа теза е да обезбеди метод за извлекување на продолжен FACS модел (FACS+) со користење на модел базиран на физика и на кожата и на мускулите, поттикнат од визуелно движење извлечено од секвенци на слики, а не од фотографии. Нашиот метод е способен за многу детална анализа во времето и просторот, со што ги обезбедува информациите потребни за набљудување на коартикулацијата на изразите и за добивање на подобрен модел на движење на лицето. Системот за кодирање на дејства на лицето се користи за опишување на изрази на лицето и е развиен од Екман и Фризен во 1978 година. Овој пристап за движење на лицето се постигнува со опишување и кодирање на најосновните дејства на мускулите на лицето и нивните ефекти врз изразот на лицето. Независно ги моделира сите движења на лицето врз основа на мускулното дејство. Овие акциони единици (АЕ) се засноваат на видливите движења на делови од лицето. Меѓутоа, за кодирање на движењата поврзани со овие АЕ, се земаат и основните мускулни дејства, обезбедувајќи подетален опис. Мускулите се вистински ефектори на движењето на лицето, а сите изрази на лицето се формираат со активирање на динамични мускули распространети на целото лице. Ова укажува на потребата за динамично моделирање на лицето и шарите на лицето. Моделирањето на еволуцијата на динамичната состојба е важно бидејќи визуелното чувство на движење ја мери промената во изгледот на лицето што произлегува од промените на изразот со текот на времето. Дополнително, како што мерењата на состојбите и состојбите еволуираат со текот на времето, тие се ограничени од временските промени на мускулите кои се причина за промени во моделот на лицето. Поради оваа причина, го моделираме нашиот систем за анализа на лицето како 267

динамичен систем на состојба-простор со променливи на состојби кои ги опишуваат мускулните активирања и моделите на лицето во просторот и времето. Ги презентираме основните концепти кои ги комбинираат методите за проценка и анализа на визуелното движење, дискутирани со аспектите на синтезата и моделирањето. ХЕМИФАЦИЈАЛНИ АСИМЕТРИИ. Проценката на хемифацијалните асиметрии - десната и левата страна на лицето - во емоционалните изрази покажа дека левата страна е емотивно поизразена и левостраните движења на лицето се поизразени за негативни отколку позитивни емоции (Бород, 1988; Николс, 2004). . Навистина, мерењето на движењето на мускулите на лицето за време на емоционалното изразување покажа зголемено движење на левата страна во споредба со десната хемифаца (Димберг и Петерсон, 2000).

Овие наоди се во согласност со студиите со помош на композитни фотографии, создадени со огледални слики на лево-лево и/или десно-десно хемиско лице, што покажува дека левиот композит на лица се оценува како емотивно поизразен од десниот (Moreno, 1990 ). Исто така, за поставените насмевки, произведени од актерите во отсуство на вистински дразби на емоции, композитните фотографии од лево-лево беа оценети како подоверливи од десните (Окубо, 2013).

За да се утврди кои црти на лицето се избрани при визуелно пребарување за подетално испитување, се испитува фиксирањето на погледот при проценување на различни емоции. Во изразите на лицето на 2D слики, луѓето ги фиксираат очите главно на очите и носот, проследено со устата и образите (Kret, 2013; Miellet, 2013).

Сепак, се чини дека овие региони различно придонесуваат за препознавање во зависност од видот на емоцијата што се обработува. Среќните изрази може да се препознаат по краткото изложување од 20-40 ms, а најфиксираната област на лицето е устата, додека другите региони имаат мал придонес во ова препознавање (Nusseck, 2008; Calvo and Nummenmaa, 2009; Du and Martinez, 2013 ). Потребно е подолго време на експозиција од приближно 100-250 ms за препознавање на тажни и страшни изрази (Eisenbarth и Alpers, 2011; Ду и Мартинез, 2013).

За препознавање на тагата, главно очите, веѓите и устата се гледаат кај Nusseck et al.

(2008), Ајзенбарт и Алперс (2011). За препознавање на стравот, луѓето главно ги фиксираат очите, а пределот на носот може да обезбеди дополнителни информации (Шургин, 2014). Интересно, визуелната обработка на региите на лицето е во корелација со вкупниот број на фиксации на левата хемифаца и кога движењата на очите беа намалени со кратко 268

време на презентација на стимули, пристрасноста на левата страна беше очигледна (Батлер, 2005; Батлер и Харви, 2006).

Голем дел од ова истражување користеше статични лица, кои не ја одразуваат тесно природната социјална интеракција. Според тоа, динамична презентација треба да обезбеди повеќе слична претстава на природната средина, како и повеќе визуелни знаци за локална и глобална обработка на карактеристиките во споредба со употребата на статични презентации (Atkinson, 2004; Krumhuber and Manstead, 2009; McLellan, 2010 Харис, 2014). Во случајот на основните изрази, постои консензус околу стереотипната шема на активирање на лицето што може адекватно да се согледа и препознае како една емоција (Nusseck, 2008; Cristinzio, 2010). Овој модел силно зависи од деформација на различни морфолошки области на лицето (AUs).

Други истражувања за разликите во изразите на хемифас вклучуваа квалитативна анализа на неутрални изрази. Ова прашање првпат беше обработено од Волф (1933) кој конструирал композитни фотографии на лицето на модели на кои им е наложено да претставуваат неутрален израз. Се создаваат два композити: левостран композит и десен композит.

Собраните описи на Волф ги дава овие композитни фотографии од необучени набљудувачи и го откри следново: погледот од десната страна создава ефект на живост и индивидуалност, додека погледот од левата страна создава ефект на оддалеченост од животот. Погледот од десната рака е опишан како полн со виталност, сензуален, насмеан, искрен, активен, брутален, социјален или полн со емоции, додека лицето од левата рака е опишано како во состојба на строгост, мртво, концентрирано, воздржано, пасивни, етерични, демонски, осамени и слични на маски.

Податоците на Волф сугерираат дека левата хемисфера (првенствено контролниот израз на десната страна на лицето) може да биде доминантна во контролата на позитивните емоции додека десната хемисфера може да има предност во контролата на негативните изрази на емоции.

Волф, исто така, го истражувал вториот аспект на асиметријата на лицето - сличноста помеѓу левиот и десниот композит и целото лице. Тој открил дека композитот од десната страна бил избран од необучени набљудувачи за да има поблиска сличност со целото лице (оригиналната фотографија) отколку композитот од левата страна. Тој објави „Десната половина од лицето грубо се согласува со впечатокот предизвикан од оригиналот, само засилувајќи го вториот; впечатокот на левата половина не може да се следи во оригиналот“ (Wolff, 1933).

269

Неговите наоди во врска со сличноста лево-десно со целото лице беа последователно реплицирани од МекКурди (1949) и Линдзи, Принц и Рајт (1952). Покрај тоа, Линдзи (1952), во посистематска квалитативна проценка на експресивноста на лицето од Волф (1933), конструираше леви и десни композити и бараше 20 набљудувачи да ги оценат овие фотографии за хемисферичноста и изразот на лицето 285 променлива со седум особини:

(1) интровертно-екстровертно, (2) интелигентно-неинтелигентно, (3) популарно-непопуларно, (4) агресивно-покорно, (5) тажно-среќно, (6) витално-пасивно, (7) нервозно-стабилна.

На пример, среќните емоции можат да бидат произведени од AU како што се брчките на врана стапала околу очите заедно со повлекување на аглите на усните, познат како маркер Душен (Екман и Розенберг, 1997).

Овој маркер се создава со контракција на мускулите на орбикуларните очи и зигоматичните големи мускули и се смета дека е знак на вистинска насмевка кај статичните емотивни лица (Перон и Рој-Чарланд, 2013). Студијата која ја испитуваше важноста на маркерот Душен во дискриминацијата помеѓу спонтани и намерни насмевки при статични и динамични прикази кај здрави возрасни лица, покажа дека маркерот не е најстабилен знак за оценување на насмевките и изборот на претпочитани визуелни карактеристики следи поинаков модел ( Krumhuber и Manstead, 2009).

Важноста на динамичните изрази, како што се филмските клипови, лежи во можноста да се видат почетните, врвните и офсет фазите на изразената емоција, со што се зголемува перцептивната чувствителност (Крумхубер и Капас, 2005). Понатаму, се чини дека и карактеристиките и времето на настанот играат важна улога во перцепцијата на лицето и емоционалното препознавање. Набљудувачот може да ги игнорира AU маркерите на негативни емоции во окото кога има насмеана уста. Овој ефект има тенденција да биде поголем ако движењето на устата доаѓа само по промена на очите (Ивасаки и Ногучи, 2016).

270

Така, доказите покажуваат дека перцепцијата на времето во движењето на лицето го подобрува препознавањето на изразот на лицето (Аткинсон, 2004; Харис, 2014; Вејерс, 2016; Јан, 2017). Сепак, не многу студии истражуваа како пристрасноста на левата страна е засегната во овие динамични презентации и влијанието на времето. Во една студија што го истражуваше ова прашање, беше пронајдена посилна пристрасност на левата хемифација кај динамичните прикази во споредба со статичните лица или објектите слични на лице. Преференцијата да се истражува десната страна на лицето беше најочигледна во пределот на очите и беше присутна дури и кај дразбите на огледалото на лицето (Евердел, 2007).

6. Анатомија на лице Изразите на лицето се однесуваат на движењата на миметичката мускулатура на лицето. Огромното мнозинство од овие мускули се инервирани од 7-от кранијален нерв, кој произлегува од мозочното стебло помеѓу понсот и медулата. Нервот вклучува моторен корен кој ги снабдува соматските мускулни влакна на мускулите на лицето, скалпот и надворешното уво, овозможувајќи ги движењата на мускулите кои ги сочинуваат изразите на лицето. Фацијалниот нерв прима импулси од повеќе области на мозокот. Мускулите на долниот дел на лицето се претставени поцелосно во моторниот кортекс отколку горниот дел на лицето, што овозможува повеќе доброволна и научена контрола на долниот дел на лицето; ова обезбедува фини контроли на тој дел на лицето потребни за артикулација на говорот. Доброволните и неволните изрази се под контрола на различни нервни патишта (Rinn, 1991), со доброволни изрази контролирани од импулси од моторната лента низ пирамидалниот тракт, и неволни изрази контролирани од импулси од субкортикалните области преку екстрапирамидалниот тракт. Активирањето на движењата на лицето кои станаа вообичаени, иако се стекнати доброволно, може да личат на неволно активирање, но не е забележано истражување за ова. Откако ќе се инервира, лицето е сложено и диференцирано, што го прави еден од најкомплексните сигнални системи достапни за луѓето. Вклучува над 40 структурно и функционално анатомски независни мускули, од кои секоја може да инервира независно еден од друг. Мускулатурата на лицето е прилично уникатна. Тие ги вклучуваат единствените соматски мускули во телото прикачени на едната страна за коската, а другата за кожата; така што движењата на лицето се специјализирани за изразување. Лицето е исто така едно од ретките места во телото каде што некои мускули воопшто не се прицврстени за ниту една коска (orbicularis oculi, мускулот што ги опкружува очите; orbicularis oris, мускулот на усните). Конечно, не постои кореспонденција еден на еден помеѓу структурата и функцијата во некои мускули на лицето. Групата на брановидни мускули, на пример, која ги спушта 271

веѓите надолу и заедно, се состои од три мускули кои обично дејствуваат заедно кога се инервирани. (Забележете дека е можно да се активира само мускулот што ги спушта веѓите без да ги повлече заедно, иако тоа не е вообичаено.) Иако фронталниот мускул е единствен мускул што го опфаќа челото, внатрешниот и надворешниот дел на овој мускул можат да се движат независно еден од друг, овозможувајќи само внатрешните или надворешните агли на веѓите да се подигнат (или целата веѓа ако двата дела се инервирани). Бидејќи ова бара одделни нервни резерви на овие две нишки на фронталис, од функционална гледна точка ова треба да се смета како два, а не еден мускул. Така, кога се разложуваат однесувањата на лицето, важно е да се разберат од перспектива на функционална, а не структурна анатомија (како функционираат мускулите кај жива, а не мртва, индивидуа). Покрај тоа, секоја од функционалните мускулни единици на лицето може да се инервира со различно време, интензитет и странични карактеристики. Овие карактеристики создаваат способност да се создадат илјадници различни изрази. Однесувањето на лицето се користи за различни функции, вклучувајќи: (1) Говорна илустрација. На пример, луѓето често ги креваат веѓите кога се испитувачки и ги спуштаат веѓите кога го намалуваат гласот. Регулатива за разговор. Луѓето преку нивните лица (и глас) можат да ги наведат другите дека или завршиле со зборувањето и дека е нивен ред или не.

(2) Амблематични гестови. Тоа се движења кои симболично даваат вербално значење што може да се пренесе со зборови, како што е сомнителниот изглед произведен со подигнување на горната усна и туркање на долната усна нагоре.

(3) Спознавање. Луѓето често ги браздат веѓите кога се концентрираат или се збунети. Тие, исто така, ги стискаат усните кога вршат ментални претреси.

(4) Зборување и јадење. Луѓето ги користат мускулите околу устата за зборување и јадење, а особено за говорна артикулација.

(1) Сигнализација на емоции. Луѓето ги користат мускулите на лицето за да ги сигнализираат нивните емоционални состојби.

(2) Изразна регулација. Луѓето ги користат и мускулите на лицето за да ги регулираат сигналите на емоциите. Изразот на лицето е начин на блиска невокална комуникација што го користат приматите и се создава со миметичка/фацијална мускулатура. Веројатно, приматите ги прават најсложените прикази на лицето и имаат некои од најкомплексните мускули на лицето од сите цицачи. Повеќето од претходните идеи за миметичката мускулатура на приматите, 272

кои ја вклучуваат нејзината функција во приказите на лицето и нејзината еволуција, во суштина беа линеарни модели „скала природни“ со зголемена сложеност.

Поновата работа ги предизвика овие идеи, сугерирајќи дека еколошките фактори и општествените системи одиграле многу поголема улога во објаснувањето на различноста на структурите отколку што претходно се веруваше. Овој преглед ги синтетизира доказите од грубите мускулни, микроанатомски, бихејвиорални и невробиолошки студии со цел да обезбеди прелиминарна анализа на факторите одговорни за еволуцијата на мускулатурата на лицето на приматите со споредби со општите цицачи. Дополнително, се дискутира за уникатната структура, функција и еволуција на човечката миметичка мускулатура, заедно со потенцијалните влијателни улоги на човечкиот говор и погледот на очите. Мускулатурата на изразот на лицето, или миметичка мускулатура, е присутна кај сите 'рбетници, дефинирана како оние мускули кои потекнуваат од вториот (хиоиден) фарингеален лак и инервирани од седмиот кранијален нерв, фацијалниот нерв. Оваа мускулатура е силно зачувана низ класите на 'рбетници. Кај агнатите, мускулатурата служи примарно за хранење на респираторните функции со поддршка на структурата на жабрените и пумпање вода во и надвор од фаринксот. Кај остеихтиите и хондрихтите, со развојот на вилиците, оваа мускулатура презема дополнителна улога на подигнување и депресирање на мандибулата и хиоидот, зголемувајќи ја предаторската ефикасност. Со појавата на копнените 'рбетници, потребата за поддршка на жабрените беше намалена и мускулатурата на лицето повеќе се фокусира на функциите на хранење преку зголемување на мускулатурата околу фаринксот и хиоидната коска. Во овие класи на 'рбетници со вилици, мускулатурата е многу слична и најчесто ги вклучува депресорните мандибули, интерхиоидеус и хиомандибули. Само во редовите на цицачите, мускулатурата на лицето ја презема дополнителната улога на комуникација. Со неколку исклучоци, цицачите се единствените 'рбетници кои живеат во големи социјални групи и ги користат социјалните интеракции како дел од секојдневниот живот. Во промената на примарно потпорните улоги за фаринксот, мандибулата и хиоидот (хранење и дишење), миметичката мускулатура на цицачите се шири низ пределот на лицето и кон еволутивно новите структури: надворешните уши (нова аудитивна функција) и вибрисите (нов тактилен функција). Миметичката мускулатура на цицачите се прикачува во дебелиот дермис, мобилизирајќи ја маската на лицето. Покрај тоа што служат за нова сетилна функција, движењата на вибрисеите и надворешните уши исто така носат одредена емоционална/намерна содржина кај многу видови како што се социјалните каниди и плитки. Еден од најпримитивните живи теријански цицачи, опосумот (Didelphis virginiana), има релативно недиференцирани континуирани блокови на мускулатура кои се поврзани преку фасцијални аранжмани. Кај овој ноќен, главно месојаден, асоцијален цицач, 273

поголемиот дел од мускулатурата е групиран околу надворешното уво и наресот. Сепак, релативно малку е познато за грубиот изглед на мускулатурата на лицето кај другите цицачи кои не се примати, особено за најсоцијалните цицачи. Сепак, привлечните студии за цицачи кои не се примати покажаа дека некои општествени цицачи се вешти во препознавање на поединечни лица и во извлекување емоционални информации до некои нивоа, како што е разгледано во Тејт и сор. Се покажа дека овците можат да разликуваат меѓу овци и човечки лица, помеѓу различни раси овци и меѓу полот на овците. Интересно, слични експерименти покажаа дека и овците покажуваат ефект на инверзија. Дополнително, постојат докази за специјализиран темпорален кортекс кој преферирачки реагира на лицата. Човечкото лице содржи голем број мускули и единствен израз на лицето вклучува дејство на неколку индивидуални мускули (Hjortsjö, 1970), видете ја сликата 1 подолу за илустрација на мускулите на лицето. Еден начин да се измерат реакциите на лицето е да се користи некој вид систем за кодирање. Екман и Фризен (1976б), кои го развија Кодексот за дејствија на лицето (ФАЦ), ја земаа како почетна точка анализата на анатомската основа на движењето на лицето. Нивниот метод може да се користи за да се опишат видливите движења на лицето. Друг пристап за мерење на реакциите на лицето е да се користи електромиографија на лицето (ЕМГ), за која е откриено дека е чувствителна алатка за мерење на реакциите на лицето (Димберг, 1990). ЕМГ може да обезбеди непристрасни мерења на дури и мали реакции на мускулите на лицето што ниту една техника за визуелно кодирање не може да ги долови. Во мерењата на ЕМГ, електродите се прикачуваат на површината на кожата над проучуваните мускули на лицето. Fridlund и Cacioppo (1986) детално ги опишаа техничките прашања и поставувањето на електродите во истражувањето на ЕМГ. Утврдено е дека позитивните емоционални реакции се поврзани со зголемување на тензијата на главниот зигоматичниот мускул, кој се активира при реакција на насмевка. Од друга страна, откриено е дека негативните емоционални реакции се однесуваат на зголемена напнатост во мускулот на брановидниот врв, кој е вклучен во спуштањето на веѓата за да се формира намуртено изразување на лут израз на лицето. За когнитивно индуцираните емоции, Шварц, Фер, Солт, Мандел и Клерман (1976) откриле дека испитаниците реагирале со соодветна позитивна и негативна активност на мускулите на лицето во главниот зигоматични мускули и мускулот на брановидниот врв кога замислуваат среќни, лути и тажни ситуации. Други студии открија позитивни и негативни реакции на лицето на надворешни дразби како што се слики од емоционални изрази на лицето. Неколку студии покажаа позитивни реакции на лицето меѓу субјектите на кои им се прикажани слики на лица кои изразуваат среќа и негативни реакции на лицето кај субјектите прикажани слики на лица кои изразуваат гнев (Димберг, 1982, 1990). Се сугерираше дека луѓето се биолошки 274

предиспонирани да имаат различни реакции на лицето на различни емоционални изрази на лицето (Бак, 1984; Димберг, 1997). Разбирањето на мускулатурата на лицето е критично за секоја дискусија за употребата на ботулински токсин во главата и вратот. Нашето разбирање за овие сложени мускули еволуираше низ вековите за да вклучи функции поврзани со сфинктери за заштита на очите и орална компетентност. Тие исто така помагаат во артикулацијата за говор и подготовка на болус во усната шуплина. Конечно, тие мора да ги пренесат нашите сложени емоции и изрази на светот околу нас. Овие „мускули на изразот на лицето“ се алембриолошки деривати на вториот фарингеален лак (хиоиден лак) и како такви, сите се инервирани од нервот на вториот лак (кранијален нерв 7) познат како фацијален нерв 2. Фацијалниот нерв следи кружен пат низ внатрешниот аудитивен канал во внатрешното уво, средното уво и мастоидната коска за да излезе од черепот на стиломостоидниот форамен. По излегувањето од коскениот канал, нервот веднаш испушта три мали гранки кои ги снабдуваат постаурикуларните мускули, задниот стомак на дигастричниот и стилохиоидот, соодветно. Главното стебло потоа влегува во супстанцијата на паротидната за да се подели на pes anserinus 1,5 cm дистално од фораменот. Во овој момент, нервот променливо се дели на своите пет терминални поделби. МУСКУЛИ НА ГОРНОТО ЛИЦЕ. Фронталис. Овој мускул нема коскени приклучоци, бидејќи неговите влакна произлегуваат од окципитофронталисниот мускул на скалпот и апонеурозата и завршуваат на кожата и дермално ткиво на предното чело и веѓа. Мускулите се движат во вертикална насока, и како таква, контракцијата ќе резултира со хоризонтални ритиди на челото над нивото на веѓата. Брановидни суперцилии. Овој мускул медијално се прицврстува на ободниот раб и се вметнува со фронталисот на кожата повеќе странично. Контракцијата на овој мускул создава вертикални ритиди познати како „линии на намуртено“ во глабелата и долниот дел од средното чело. Процерус. Процерусниот мускул ја влече надолу медијалната веѓа со прикачување на апонеурозата на лицето над носните коски и вметнување на кожата на веѓата и долниот дел на челото. Контракцијата на овој мускул создава хоризонтални ритиди над носната грбна, или „глабеларни линии“.

Orbicularis Oculi. Ова е широк, рамен мускул кој ја заокружува палпебралната пукнатина. Мускулот содржи три дела, вклучувајќи го и орбиталниот дел, кој е надворешниот дел кој се меша над фронталисот за да заврши во латералниот кантус и орбитата. Потенкиот, централен пресептален дел произлегува од медијалниот палпебрален лигамент и завршува на латералната палпебрална рафа. Конечно, претарзалниот дел ја формира внатрешната елипса на мускулите. Контракцијата на овој мускул делува како сфинктер за затворање на очите. Хиперактивноста може да предизвика ритиди на „стапалата на врана“ на страничната орбитална маргина. Мора да се запомни дека сите мускули на горниот дел од лицето 275

придонесуваат за положбата на веѓите. Ова е критичен елемент во естетскиот изглед на горниот дел од лицето и мора да биде избалансиран за да се постигне прифатлив и пријатен резултат.

МУСКУЛИ НА ДОЛНОТО ЛИЦЕ И ВРАТОТ.

Depressor Labii Inferioris. Depressor labii inferioris произлегува од мандибулата и се вметнува на кожата и мукозата на долната усна, медијално на менталниот отвор. Контракцијата ја повлекува усната надолу и ја исфрла усната. Депресор Ангули Орис. Овој мускул потекнува од менталната туберкула на долната вилица, странично на менталниот отвор и се вметнува на страничната долна усна и модиолус. Контракцијата предизвикува аголот на долната усна да ја притисне и отвора устата. Зголемената употреба може да предизвика радијално ориентирани ритиди на долните усни, познати како „марионети линии“. Менталис. Менталисот произлегува од мандибулата и се вметнува на кожата на брадата, инфериорен во однос на неговото потекло. Така, контракцијата ги повлекува брадата и усната нагоре и ја збрчка брадата. Прекумерната употреба може да предизвика ефект на прицврстување на „афионот на брадата“ на ментумот. Платизма. Овој широк, лимовиден мускул произлегува од фасцијата над горниот дел на градниот кош и клучната коска и се протега преку антеролатералниот врат за да се сретне во средната линија на долниот раб на брадата. Мускулите потоа се протегаат странично над телото на мандибулата за да се прикачат на страничната долна усна и субдермалното ткиво на долниот дел на лицето. Со зголемувањето на возраста, птозата на мускулите, опуштеноста на кожата и истенчувањето на поткожното ткиво создаваат платизмална лента како козметички проблем кај некои пациенти. Различни концентрации на ботулински токсин во мускулите на горната усна може да се користат за балансирање на положбата на горната усна, како на пример кај пациенти со парализа на лицето и синкинеза, како и за омекнување на длабоките назолабијални ритиди. Балансирањето на мускулите на горната и долната усна претставува голем предизвик за клиничарот. Симетријата мора да се контролира за горната и долната усна и во мирување и за време на многу сложени задачи и изрази на лицето. Јасно е дека од бројот на мускули кои придонесуваат за ова координирано движење, обновувањето на симетријата ќе бара титрација и модификација дури и од најискусните лекари што ја користат кај пациенти со синкинеза и парализа на лицето, придонесе многу за подобрување на фацијалната симетрија и обезбеди помалку инвазивна опција за пациенти кои сакаат да ги избегнат традиционалните хируршки процедури.

276

Познавањето на специфичните вметнувања и потеклото на мускулите може да спречи дифузија на токсини и да ги минимизира несаканите несакани ефекти. Ова е добро илустрирано низ целиот свет, каде што дифузијата може да ја наруши функцијата на ректусните мускули, што доведува до диплопија или функцијата на леваторниот мускул што води до птоза на горната усна.

МУСКУЛИ НА СРЕДИНАТА. Назалис. Овој мускул произлегува од максилата и испраќа влакна преку носната грбна за да се декусираат во средната линија при апонеуроза на мостот на носот. Мускулите функционираат за да ја отворат носната бленда и вентилот за време на вежбање или длабока инспирација. Прекумерната контракција може да предизвика „линии на зајаче“ на носната грбна. Levator Labii Superioris Alaeque Nasi. Овој мускул произлегува од горниот дел на фронталниот процес на максилата и поминува косо, странично на аларната 'рскавица на страничниот нос за да се вметне на горната усна, спојувајќи се со орбикуларисот. Контракцијата го продлабочува назолабијалниот набор, ја проширува носната ала и ја исфрла горната усна. Levator Labii Superioris. Овој мускул произлегува од долната орбитална маргина и се вметнува во мускулестото лизгање на горната усна, странично на levator labii superioris alaeque nasi. Контракцијата ја подигнува и ја завртува горната усна и го продлабочува назолабијалниот набор. Зигоматичниот мал. Зигоматичниот минор произлегува од страничната површина на зигомата и се вметнува во мускулестото лизгање на горната усна, веднаш странично од levator labii superioris. Контракцијата ќе предизвика издигнување на горната усна, изложување на максиларните заби, како на пример при насмевка. Овој мускул, исто така, придонесува за назолабијалниот набор, бидејќи контракцијата на влакната кои се преплетуваат со кожата ќе го продлабочат овој набор со текот на времето. Зигоматикус мајор. Овој мускул тече од зигоматичната коска до модиолусот, мешајќи се со орбикуларизорис. Контракцијата го повлекува аголот на устата нагоре, како на пример при смеење. Леватор Ангули Орис. Овој мускул произлегува од кучешката јама и се вметнува на мускулното лизгање на страничната комисура, познато како модиолус. Модиолусот најдобро се опишува како густа, фибромускулна интерфејс на мускулите која придонесува за движењето и функцијата на оралната комисура со тоа што делува како скеле за влечење на мускулите. Леваторот anguli oris, исто така, помага во насмевката и придонесува за назолабијалниот набор, повторно преку меѓудигитални кожни влакна, кои го продлабочуваат наборот со повеќекратна употреба.

277

Букцинатор. Буцинаторот ја формира латералната граница на усната шуплина помеѓу алвеоларниот гребен на максилата и мандибулата. Потекнува од стиломандибуларната рафа и се вметнува во орбикуларната прашка. Овој мускул помага во контролата на болус при џвакање и во оралната фаза на голтање.

Orbicularis Oris. Orbicularis oris е поделен на два дела: pars peripheralis, кој се прицврстува како кружна прашка за секоја комисура кај модиолусот, и pars marginalis, длабоко до границата на вермилионот и површината на мукозната усна. Контракцијата функционира како примарен орален сфинктер. Хиперфункцијата со текот на времето може да доведе до фини „линии на кармин“ околу усните. Сложената и често променлива интеракција помеѓу оваа фино наместена мускулна мрежа овозможува неверојатна низа движења што се бараат од овој регион. Секој мускул може да игра важна и понекогаш тешко предвидлива улога во суштинските функции како што се положбата на усните во мирување и за време на движење, контрола на храна и пијалок, анимација на лицето (насмевка, намуртено итн.) и артикулациони движења (грбување, свиркање). , дување). Како такви, искуството и внимателната дискусија со пациентот за можните несакани ефекти и потребата за идно прилагодување и титрација се апсолутно критични пред хемоденервацијата во овој регион.

7. Движења на мускулите на лицето При проучувањето на функциите, главата и вратот може да се поделат на фиксни и подвижни области. За какви било движења на лицето мора да има рамка, а таа рамка е черепот. Во општата област која се занимава со овие движења, постои фиксна коскена регија (горниот дел од лицето) и подвижен регион на коските (долниот дел од лицето). Двете точки на прицврстување за движењата на лицето се предниот дел на черепот и градната коска, а меѓу нив се синергистичките групи на мускули кои ја движат кожата и коските за да го променат изразот. Помеѓу овие котви, мандибулата и хиоидните коски се суспендирани. Двата кондила на долната вилица се артикулираат со черепот во мандибуларните јами на темпоралните коски. Овие артикулации обезбедуваат одредени предности на потпора, како и контрола и ограничување на движењето на мандибулата. МУСКУЛИ НА ФИКСИРАНИОТ КОСКЕН РЕГИОН. Фиксираниот регион на коските е еден од ограничените движења кои, сепак, произведуваат важни изрази на лицето. Контракцијата на фронталните мускули е одговорна за попречните линии на челото и за подигнување на веѓите, давајќи израз на изненадување, чудење, сомнеж или страв.

278

Orbicularis oculi го опкружува окото, а неговата контракција ги затвора очните капаци, ги повлекува веѓите надолу и ги крева образите. Овие последни две контракции ги предизвикуваат брчките на аглите на очите. Мускулот кој главно ги контролира движењата на веѓата е брановидникот. Нејзиното дејство произведува суперцилисен изглед на подигната веѓа, а вертикалните брчки на челото се резултат на контракцијата на овој мускул. Мускулите на носот се нежни и слаби. Процерусот, кој потекнува од мостот на носот и се вметнува во кожата помеѓу веѓите, се собира за да ги повлече веѓите надолу и да ги создаде брчките над мостот на носот. Назалисот го привлекува крилото на носот кон преградата, притискајќи го нарисот. Ова дејство е видливо за време на изговарање на одредени говорни звуци или за плачење на новороденче. Ноздрите се шират со дејство на двата дилататори нарис, додека депресорот септи наси ја повлекува преградата надолу, израмнувајќи го филтрумот: максиларната усна и стеснувањето на ноздрата. МУСКУЛИ НА РЕГИОНОТ НА ПОВИЖНИ КОСКИ. Подвижниот регион на коските може да се прикаже како превртена пирамида, која се протега од градната коска до ушите, а потоа до носот. Може да се нарече пирамида на полифункционалност бидејќи во неа се сместени органите одговорни целосно или делумно за функциите на дишење, говор, џвакање, деглутиција и израз на лицето. Тоа е област на најголема грижа за стоматологот, бидејќи во неа се наоѓа усната шуплина. Стоматолошкиот третман овозможен на оваа празнина очигледно влијае на сите функции поврзани со неа. Сега, да ја сметаме устата не како иницијатор на џвакање или финализатор на говорот, туку како најразновидна од изразните карактеристики на човекот. Устата рефлектира широк спектар на емоции и различни степени на овие емоции. Усните, понекогаш наречени завеси на устата, всушност стануваат главните актери во изразот на лицето. Нивните движења се контролирани од мускулната активност која влијае на аглите на устата. Петте типа на движења што се случуваат во пределот на усните се: подигнување, депресија, повлекување, компресија и испакнување. Секој од нив е резултат на контракција и релаксација на групи мускули. Следствено, функционалното разгледување на таквите дејства треба да биде во однос на групите мускули кои го произведуваат дејството, а не во однос на поединечните мускули. Подигнувањето на усните го произведуваат зигоматичниот, quadratus labii superioris, 2-ри мускули на канинус. Усните се повлечени надолу со мускулите на триаголник, quadratus labii inferioris и платизма. Повлекувањето на усните е произведено од зигоматичниот, 279

ризориус, платизма, триагорис и букцинатор. Главните компресори на усните се orbicularis oris, incisivi labii superioris и inferioris, mentalis и orbicularis oris. Преведувајќи ги овие групни дејства во израз на лицето, движењата што ги придружуваат веселбата и радоста се движења на подигнување или подигнување, видливи во пределот на усните и на аглите на устата и очите. Насмевката се создава од лифтовите на усните, потпомогнати од повлекувачите. Бидејќи овие мускули работат во различни степени, тие вршат повлекување на аглите на устата, што резултира со релаксирање на континуираните влакна на орбикуларис орис, контролата на сфинктерот на устата. Усните се испружени и исцртани против забите и имаат тенденција да се разделат и отвораат устата. Степенот на отворање варира во зависност од поединецот или длабочината на изразените емоции. Вистинското смеење се јавува кога орбикуларната орис е целосно и неволно инхибирана. Протетичното значење на насмевката е признавањето дека ако еден дел од сложениот комплекс кој предизвикува насмевка е надвор од позиција, тоа влијае на сите други компоненти кои ја сочинуваат насмевката. Со подигање на максиларните усни и повлекување на аглите на устата, усните се исцртуваат против забите, а поставувањето на овие заби станува исклучително важно за формирање на позадината за насмевката. Ако забите се поставени предалеку лабијално, орбикуларисот се растегнува, а модиолите се поставени премногу напред, така што тие се спречени да се движат во позициите на кои биле навикнати кога имало природни заби. Овој ефект на истегнување на усните против забите, исто така, има тенденција да врши сила на дислоцирање на максиларната протеза. Од друга страна, ако има недостиг на потпора за максиларните усни и забите се поставени на гребенот на гребенот, постои надолна линија кон насмевката што е слична на изразување на тага. Ова е една од најжалосните протетски грешки што може да се направи. За жал, тоа се случува често. За разлика од движењата за подигнување поврзани со изразување на емоцијата на радост, се движењата надолу карактеристични за изразите што одразуваат тага, тага, очај или презир. Депресорните мускули, кои дејствуваат особено на аглите на очите и устата, ги наклонуваат овие карактеристики на лицето косо надолу и нанадвор. Рима орис е намалена во големина до тесен, кранијално наведнат шлиц со аглите наведнати надолу. Овој надолен и надворешен гипс се чини дека се јавува како резултат на контракција на депресорните мускули на аглите на устата. Ова е всушност донекаде оптичка илузија произведена од следните дејства што се случуваат: (1) мускулите вметнати во модиолите стануваат напнати, со што се фиксираат модиолите, (2) мускулите на триаголник се собираат, повлекувајќи ги аглите на устата надолу и нанадвор, 280

(3) дејството на контракција на менталните мускули ја турка мандибуларната усна нагоре, и (4) долниот дел од orbicularis oris потоа помага во подигање на мандибуларната усна наспроти максиларниот. Стоматолозите понекогаш поставуваат пломпери на максиларните протези во близина на рефлектирачките граници во обид да ги подигнат аглите на устата на пациентите со вообичаена гипс надолу во овие региони. Погрешната карактеристика на оваа постапка е што обезбедува прекумерна компензација во регион кој не претрпел загуба. Корекцијата треба да се изврши при замена на забите во нивната правилна положба и усогласување и со реставрација на основата на протезата каде што настанала структурна загуба. Зголемувањето или намалувањето на вертикалната димензија на оклузијата, исто така, може да предизвика затегнување на максиломандибуларните односи што резултира со штетни ефекти врз преостанатите гребени и дисторзија на фацијалните структури. Движењето на аголот на устата за време на смеењето беше проследено и со движењата на аголот на устата е права линија која лежи речиси паралелно, но малку медијално на насоката на Zygomaticus. Со затворени заби изгледа сосема невозможно да се влечат надолу аглите на устата и мора да се користат некои други средства од страна на мускулатурата на лицето за да се даде оваа илузија. Ова ќе се дискутира подоцна. Конечно, беше направен тест за ефектот на отворање на устата на нивото на модиолусот и аголот на устата. Во овој случај, позицијата на аголот на устата кога е широко отворена беше означена со молив и последователната промена и положбата на одмор забележана и означена на кожата. Ниту една промена во нивото на модиолусот не е забележана додека не се помине „неутралната“ позиција. Кога устата се отвори пошироко од ова, беше откриено дека депресијата на модиолусот и аголот на устата варираат директно како длабочината на рималната бленда, иако секогаш таа остануваше приближно на средината помеѓу горните и долните групи заби. Исто така, беше забележано дека колку е подлабока отворот, толку помала контрола можеа да вежбаат модиоларните мускули. Потоа, беше направена студија за анатомијата на овој регион за да се поткрепат овие експерименти и да се објаснат тешкотиите што треба да се надминат при обидот да се притиснат аглите на устата додека забите остануваат затворени. За да го направите ова, беше откриено дека е неопходно да се проучи секој мускул во однос на сопствената група и групирањето од претходната статија има е задржан. Накратко, ова беше вака: (1) Мускули кои делуваат на модиолусот: M. cruciati modioli, M. caninus, M. zygomaticus, M. triangularis, M. transverse modioli, M. orbicularis oris, M. buccinators, Portio modiolaris platysmae.

281

(2) Мускули кои делуваат на усните (лабијални трактори): M. quadratus labii superioris, M. quadratus labii inferioris portio labralis platysmae.

(3) Додатни мускули: M. mentalis, M. incisivus superior, M. incisivus inferior. Од cruciati modioli, Zygomaticus се разликува во два погледи од останатите: тој е со многу поголема должина и неговото дејство има тенденција да го подигне модиолусот подалеку од забите и непцата поради неговото потекло од истакнатата маларна коска. Останатите мускули од оваа група имаат тенденција да го притискаат модиолот врз забите и непцата. Овие две точки на разлика им даваат на движењата на овој мускул поголема флексибилност и поширок опсег. Тие го прават Zygomaticus заповедното влијание или чуварниот мускул на овој среден регион на лицето, и ништо помалку од неговата неволна целосна инхибиција би дозволила неограничено движење на другите мускули од неговата група. Сличен аргумент има против M. incisivus inferior што го влече модиолусот каудално. Овие три мускули, capita longum et latum M. triangularis и M. incisivus inferior, се релативно кратки мускули и нивната многу краткост би го ограничила многу движењето надолу. Друг мускул кој може да го потисне аголот на устата е portio modiolaris platysmae. Дејството на овој мускул е да го влече модиолот странично наместо каудално, а каудалното влечење повторно е негативно со сили слични, ако не и идентични со оние штотуку споменатите за caput latum M. triangularis. Така, ќе се види дека депресијата или влечењето надолу на модиолусот би било исклучително тешка, ако не и невозможна задача поради анатомската диспозиција и физиолошките активности на мускулите кои делуваат на него. Заповедното влијание на M. zygomaticus врз средниот регион на лицето, а особено врз положбата на модиолусот, изгледа како неопходна последица на горенаведените експериментални и анатомски факти. Неговата поголема флексибилност и поширокиот опсег на движење, неговото странично подигнување и насоката на неговите влакна го прават ефикасен заштитник на portio labralis platysmae од прекумерен притисок од другите модиоларни мускули што штотуку споменатите. Може да се нарече чувар мускул на средниот регион на лицето. Така, секогаш на штрек, тој станува медиум за изразување на највообичаената емоција на човекот, имено, радоста и високиот дух. Рекапитулација на мускулните активности за време на смеењето и ефектите предизвикани од нив ќе бидат дадени пред да се опише вознемиреноста, бидејќи тоа влијае на долната половина на лицето. Ова ќе си дозволи не само фолија, туку основа на која ќе се изгради. Смеа. Устата е широко отворена и забите одвоени. Модиолите се нацртани кранијално и странично, а горната усна формира права или малку усно конвексна линија која се протега 282

од модиолус до модиолус. Ова ги изложува горните заби латерално до првиот катник и кранијално колку што може да биде изложена гингивата или дури и ова. Растојанието помеѓу носната преграда и „црвената“ маргина на горната усна е многу намалено, назолабијалната набора е продлабочена, конкавна усно, продолжена каудално до Рима Орис и нејзиниот кранијален дел е похоризонтален во насока. Долната усна е наведната надолу со многу изразена усна вдлабнатина, но долните заби се само малку изложени или можеби не се гледаат. Овој изразен поллуунарен преглед на долната усна се должи на три причини: (1) кранијалната положба на модиолусот; (2) каудалната положба на мандибулата; (3) активностите на долните лабијални трактори. Мускулните активности кои предизвикуваат смеа се модиоларните мускули, M. zygomaticus е доминантен, а caput longum M. triangularis е отпорен. Супериорните и долните лабијални трактори се доминантни, а M. orbicularis oris е целосно и неволно инхибиран. Токму оваа инхибиција е основата на вистинската смеа. Вознемиреност. Испитувањето на антитезите на смеата има многу пречки, од кои главна е тешкотијата на нејзината доброволна репродукција. Дури и ако оваа тешкотија очигледно беше надмината, можеби резултатот не беше сличен по својата различност со „принуденото смеење“. Следната тешкотија е одговорот на прашањето: Како се изразува вознемиреноста? Тој израз на лицето сам по себе не е доволен. Лесно е разбирливо ако се разгледаат таквите илустрации како што може да се видат во Дизине комедии на Данте, дали од Густав Доре, Ботичели или од Блејк, кога ќе се сфати колку малку уметникот се потпира на изразот на лицето и колку многу на изразот на телото. мускулатура. Телото без глава нè превиткува и нè мачи со својата болка, а често со прикриено лице, ставот на телото ни го открива ставот на умот.

8. Изрази на лицето Се сугерираше дека некои емоции се примарни и се поврзани со различни изрази на лицето. Екман (1973) предложи дека стравот, лутината, тагата, среќата, одвратноста и изненадувањето се основни емоции и се поврзани со различни изрази на лицето. Докажано е дека дискретните изрази на лицето одговараат на субјективното емоционално искуство. Дарвин (1872/1965) предложил дека човечките фацијални изрази се еволуирани феномени кои служат за важни комуникативни функции. Дарвин ја нагласил сличноста помеѓу емоционалните изрази кај луѓето и животните. Според Дарвин, емоционалните изрази се остатоци од поцелосни дејствија во однесувањето.

283

Гнев - ноздрите подигнати, уста компресирана, избраздена веѓа, очи широко отворени, глава исправена, (градите се раширени, рацете се крути на страните, печат на земја, телото се ниша наназад/напред, трепери). Презир - испакнување на усните, брчки на носот, делумно затворање на очните капаци, свртување на очите, горната усна подигната, (шмркање, издишување на телото, издишување). Одвратност - долната усна свртена надолу, горната усна подигната, издишување, отворена уста, плукање, издувување испакнати усни, јасен звук на грлото, долна усна, јазик испакнат. Страв - очи отворени, уста отворена, усни повлечени, очи подигнати веѓи, (краснување, бледо, потење, косата се крева, мускулите треперат, проѕеваат, треперат). Среќа - очите блескаат, кожата под очите збрчкана, устата исцрпена на аглите. Радост - зигоматична, орбикуларис, горната усна подигната, формирана насо лабијална набора, (треперење на мускулите, бесцелни движења, смеа, плескање со раце, скокање, танцување, печат, смеење/кикотење). Тага - аголна уста депресивна, внатрешен агол на веѓите подигнати (низок дух). Изненадување - кренати веѓи, отворена уста, очи отворени, усни испакнати, (издишување, дување/шушкање, отворени раце високо над главата, дланки кон лице со исправени прсти, раце наназад).

Изразот на гнев, на пример, е остаток од напаѓачко однесување со избраздена веѓа и прикажани заби. Како поддршка на овој еволутивен поглед на изразите на лицето, само 36 часа по раѓањето, откриено е дека човечките новороденчиња можат да ги имитираат изразите на лицето (Филд, Вудсон, Гринберг и Коен, 1982). Други студии за нечовечки примати даваат дополнителна поддршка за овој еволутивен предлог (Ендру, 1963). Згора на тоа, крос-културните студии пронајдоа докази дека изразите на лицето за гнев, страв, уживање, тага и одвратност се различни и универзални (Ekman, 1992). Од друга страна, критичкиот преглед на Расел (1994) сугерираше дека поставените изрази на лицето, форматот на одговор со присилен избор и дизајнот во рамките на субјектите можеби придонеле за резултатите и беше заклучено дека изразите на лицето и етикетите на емоции веројатно се поврзани, но дека односот до одреден степен варира со културата.

284

Томкинс (1963) сугерираше дека емотивните изрази на лицето се генерирани од „програми за влијание“ специфични за емоции, базирани на еволуција; како поддршка на овој поим, предложено е дека генетски кодираните системи за емоционална реакција се „вврзани“ во нервниот систем (Panksepp, 2007). Понатаму, се сугерира дека луѓето се биолошки наклонети не само да испраќаат емоционални пораки преку изразот на лицето, туку и да ги примаат (Димберг, 1997). Димберг, Тунберг и Елмехед (2000) покажаа дека оваа способност за интерпретација и одговор на емоционалните изрази на лицето функционира дури и на потсвесно ниво. Несвесното изложување на среќни лица предизвика различни реакции на лицето во зигоматичниот главен мускул вклучен во насмевката, додека лутите лица предизвикаа различни реакции во мускулот на брановидникот supercilii вклучени во лути намуртени изрази. Во согласност со ова, докажано е дека изложувањето на различни емоционални изрази на лицето резултира со различни модели на активирање во мозокот (Blair, Morris, Frith, Perrett & Dolan, 1999; Breiter et al., 1996; Whalen et al., 1998 ). Врз основа на овие наоди, Matsumoto et al. (2008) предложи дека ова покажува дека луѓето се опремени со различни системи за перцепција на емоции. Покрај тоа што функционираат како комуникациски канал за околината, се смета дека изразите на лицето функционираат како систем за повратни информации во поединецот. Хипотезата за повратни информации за лицето сугерира дека повратните информации од мускулите на лицето го модулираат тековното емоционално искуство и, според силната верзија на хипотезата, дури и иницираат емоционални реакции. За потемелна дискусија, видете го поглавјето „Повратни информации за лицето“ подоцна во оваа теза. Утврдено е дека позитивните емоционални реакции се поврзани со зголемена напнатост во главниот зигоматичниот мускул, кој се активира при реакција на насмевка. Од друга страна, откриено е дека негативните емоционални реакции се однесуваат на зголемена напнатост во мускулот на брановидниот врв, кој е вклучен во спуштањето на веѓата за да се формира намуртено изразување на лут израз на лицето. За когнитивно индуцирани емоции, Шварц, Фер, Солт, Мандел и Клерман (1976) открија дека испитаниците реагирале со соодветна позитивна и негативна активност на мускулите на лицето во главниот зигоматичниот мускул и мускулот на брановидниот суперцили кога замислуваат среќни, лути и тажни ситуации. Други студии открија позитивни и негативни реакции на лицето на надворешни дразби како што се слики од емоционални изрази на лицето. Неколку студии покажаа позитивни реакции на лицето меѓу субјектите на кои им се прикажани слики на лица кои изразуваат среќа и негативни реакции на лицето меѓу субјектите прикажани слики на лица кои изразуваат гнев (Димберг, 1982, 1990). различни емоционални изрази на лицето (Бак, 1984; Димберг, 1997).

285

Не постои единствена обединувачка дефиниција или теорија за емоциите. Сепак, често се споменуваат неколку карактеристики на емоционална реакција. Во трикомпонентен модел на емоции, емоционалната реакција се состои од три дела: физиолошко, експресивно и свесно искуство (Dimberg, 1997; Lang, 1968; Myers, 2001; Öhman, 1986). Според соматската теорија Џејмс-Ланге, поттикнувачкиот стимул предизвикува физиолошки реакции, кои за возврат испраќаат повратни информации до мозокот, што резултира со свесно искуство на емоции (Џејмс, 1884). Според оваа теорија, физиолошките реакции му претходат на свесното доживување на емоциите. Теоријата на Cannon-Bard сугерира дека поттикнувачкиот стимул истовремено предизвикува физиолошка реакција и свесно искуство на емоции (Cannon, 1927; Bard, 1928). Теоријата на две фактори за емоции (Шахтер, 1966), когнитивно-афективна теорија, тврди дека нивото на возбуда ја покажува нашата сила на чувство и дека ситуацијата ни помага да ја означиме емоцијата за која станува збор. Теоријата на два фактори и соматската теорија Џејмс-Ланге претпоставуваат дека физиолошкото возбудување претходи на емоционалното искуство. Зајонц (1980) предложи некои емоционални реакции да му претходат на сознанието. Како поддршка на ова, се сугерира дека таламусот во мозокот може да испраќа сензорни информации по два независни патишта, едната до амигдалата, а другата до церебралниот кортекс (LeDoux, 2000; LeDoux & Phelps, 2000). Овој дизајн овозможува брзо реагирање на релевантните емоционални стимули преку патеката на амигдалата, пред да се заврши когнитивната интерпретација која одзема повеќе време во церебралниот кортекс. Предложено е дека е можно сите емоционални реакции да не стигнат до свеста (LeDoux, 2000; LeDoux & Phelps, 2000). Лазар (1982) нагласи дека емоционалниот одговор бара проценка, но дека таквата проценка не мора да биде свесна. Емоциите обично се опишуваат како што опфаќаат неколку димензии или збир на основни емоции. Во димензионалниот поглед, некои автори предложија две димензии (Russell & Carrol, 1999; Watson, Wiese, Vaida, & Tellgren, 1999), едната димензија е позитивна наспроти негативна емоција, а другата висока наспроти ниска возбуда. Висока возбуда и позитивна валентност значи да имате позитивна енергија, како на пример кога сте возбудени. Високото возбудување и негативната валентност би можеле да се прикажат со тоа што се плашите. Ниската возбуда и позитивната валентност може да се опишат како мирна ментална состојба и, конечно, ниската возбуда и негативната валентност би можеле да бидат пример за тага. Фонтејн, Шерер, Рош и Елсворт (2007) предложија четиридимензионален модел: евалуација-пријатност, контрола на моќта, возбуда за активирање и непредвидливост. Овој модел може да ги реши разликите помеѓу повеќе емоции отколку моделот со само две димензии. Изард (1992) истакна дека основните емоции имаат уникатни состојби и 286

изрази кои мотивираат чувство што широките димензии, како што се високата наспроти малата возбуда и позитивната наспроти негативната валентност, не можат да ги фатат. Основните емоции се претпоставува дека имаат биолошка основа (Darwin, 1872/1965; Ekman, 1973; Izard, 1991; Plutchik, 1991). Томкинс (1962) понатаму сугерираше дека програмите за биолошки дадени афект ги контролираат емоционалните реакции и тој нагласи дека мускулите на лицето функционираат како систем за повратни информации за емоционалното искуство. Како што споменавме погоре, некои автори претпочитаа да ги опишат емоциите во смисла на голем број основни емоции со дискретни карактеристики. Во согласност со ова и спротивно на димензионалното гледиште, Izard (1992) истакна дека основните емоции имаат единствени состојби и изрази кои мотивираат чувство што широките димензии, како што се високата наспроти малата возбуда и позитивната наспроти негативната валентност, не можат да ги фатат. Се претпоставува дека основните емоции имаат биолошка основа (Darwin, 1872/1965; Ekman, 1973; Izard, 1991; Plutchik, 1991). Томкинс (1962) понатаму сугерираше дека програмите за биолошки дадени афект ги контролираат емоционалните реакции и тој нагласи дека мускулите на лицето функционираат како систем за повратни информации за емоционалното искуство. Како понатамошна поддршка на теоријата за основните емоции, се сугерира дека генетски кодираните системи за емоционална реакција се „вврзани“ во нервниот систем (Panksepp, 2007). Имаше дискусија за тоа кои емоции треба да се сметаат за основни. Екман (1992) сугерираше дека среќата, тагата, стравот, одвратноста, изненадувањето и лутината се основни емоции и ја покрена можноста дека презирот, срамот, вината, срамот и стравопочитта исто така може да бидат основни емоции. Плучик (1991) тврди дека гневот, стравот, радоста, одвратноста, исчекувањето, изненадувањето, тагата и прифаќањето се основни емоции. Покрај тоа, Plutchik (2002) сугерираше дека комбинациите на основните емоции можат да формираат одредени мешани емоционални состојби; на пример, основните емоции одвратноста и гневот може да се комбинираат за да формираат емоционални состојби омраза или непријателство. Понатаму, откриени се различни обрасци во автономниот нервен систем (ANS) за негативните емоции страв, гнев и одвратност (Ekman, Levenson & Friesen, 1983; Levenson, 1992; Levenson, Ekman & Friesen, 1990). Од друга страна, не е пријавена посебна шема на ANS за позитивни емоции како изненадување или уживање. Екман (1992) тврди дека не постои моментална потреба за моторна активност, со вредност за преживување, поврзана со позитивни емоции, за разлика од негативните емоции, за кои се смета дека се поврзани со одговори како што се бегство или борба. Ова може да објасни зошто не еволуирале посебни ANS модели за позитивни емоции. Имаше одредени критики за наодите за специфичните модели на ANS за емоции. На пример, резултатите од мета-анализата од Cacioppo, Berntson, Larsen, Poehlmann и Ito (2000) не поддржаа некои од моделите на специфични реакции на емоции во автономниот нервен систем во однос на стравот пријавени во Levenson (1992). За преглед 287

на психофизиологијата на емоциите, видете Larsen, Berntson, Poehlmann, Ito and Cacioppo (2008). За да го изведеме изразот на лицето, избравме 100 емоционални примероци меѓу предефинираните емотивни зборови од циркумплекс модел и семантички простор на емоции.

288

1. ЗДОДЕВНО

289

Досадата е секундарна емоција и е претерана форма на одвратност (примарната емоција). Неговата лесна форма е „сила“. Тоа е угнетувачка емоција, која се чувствува како блага морална депресија предизвикана од осаменост, недостаток на окупација или непривлечна, монотона занимање. Досадата е поделена на 5 типа: 1) Рамнодушна досада. Рамнодушната досада се карактеризира со состојба на општа смиреност и повлеченост. Лицето нема возбудено однесување, ниту бара активности што треба да ги направи.

2) Калибрирање на досадата. Калибрирачката досада се чувствува кога сме на располагање да правиме други активности освен оние што ги преземаме во тој момент, но не бараме нешто друго да направиме. Немаме немирно однесување, но чувствуваме мала непријатност од досада.

НЕУТРАЛЕН

ЗДОДЕВЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗДОДЕВЕН

3) Активирање на досадата. Активирањето на досадата се карактеризира со состојба на немир и активно барање активности за намалување на досадата.

4) Реактивна досада. Реактивната досада е вид на досада што се чувствува поинтензивно од активната досада. Нивото на физичка возбуда е зголемено. Лицето активно бара и има обиди да се вклучи во различни активности.

5) Апатична досада. Апатичната досада има висок степен на негативна афективност и низок степен на физичка активација, различен од 4-те претходно споменати каде постепено се зголемува негативната афективност и физичката возбуда.

290

2.

НЕСМАСЕН

291

Човек се чувствува несмасно кога му недостасува одредена компетентност во некоја акција. Тој нема способност, умешност, сигурност во решавање на некои ситуации, па тоа ќе доведе до неостварување на нешто. Несмасноста или несмасноста произлегува од тешкотијата правилно да ги координираме нашите движења. Примери за несмасност се кога некое лице истура течност врз себе или испушта работи од раката, или извршува активности користејќи ја десната рака кога е левак. Друг пример за несмасност е кога држиме дете во раце и имаме впечаток дека сме неспособни, дека гестот не е природен, туку се чувствуваме многу несмасно. Несмасноста е резултат на слаби психомоторни вештини – почнувајќи од детството, кога истражуваме сè во нашето видно поле и на ниво на рацете или нозете, практикувајќи ја нашата умешност. Дали затоа можеме да кажеме дека сите деца кои постојано се предизвикувани од околината подоцна ќе бидат многу вешти?

НЕУТРАЛЕН

НЕСМАСЕН

НЕУТРАЛЕН

НЕСМАСЕН

Емоциите присутни во текот на образованието исто така може да го попречат стекнувањето вештини. Така, некои родители нетрпеливи да видат како своето дете чисти јаболко, го запрепастуваат со нивната агресивна реакција и поттикнуваат несмасно учење. Тоа е затоа што детето, секогаш желно да им угоди на родителите и вознемирено од нивниот притисок, повеќе нема да го има потребното трпение за етапно учење. Сакајќи да дојдеме до крајниот резултат што е можно побрзо, настанува несмасност. Во зрелоста, можно е сликата на агресивниот родител (или чувството доживеано тогаш) да се врати, на пример, во моментот на користење на ножот. Исто така, однесувањето на детето може да се генерализира и да се прошири во иднина.

292

3. САМОУВЕРЕН

293

Довербата е примарна емоција. Самоуверена личност е личност која има доверба, чувство на сигурност во нечија искреност, добра волја или искреност. Довербата е точката каде што знаете дека можете да се потпрете на себе, на некоја личност или на надворешна акција без да размислувате за последиците. Ниското ниво на доверба нè води до емоцијата наречена „прифаќање“, а претераното ниво на доверба нè води до „восхит“. И двете се секундарни емоции, кои произлегуваат од довербата. Самодовербата е внатрешно чувство на моќ за исполнување на сопствените желби. Ова чувство ни овозможува да дејствуваме. И тоа значи да знаете дека заслужувате среќа. Да се има оваа основна доверба е прашање на опстанок. Да се препознае што ја поттикнува самодовербата и што ја оштетува е еден од предизвиците со кои мора да се соочиме за да живееме свесно, луцидно. Затоа што реалноста понекогаш е различна од она што го мислиме“. Самодовербата е да препознаеме кои сме, а кои не сме, да бидеме искрени за она што го откриваме.

НЕУТРАЛЕН

САМОУВЕРЕН

НЕУТРАЛЕН

САМОУВЕРЕН

Кога давате се од себе за да ја видите реалноста таква каква што е, самодовербата расте речиси природно. Спротивно на тоа, ако од страв или од своја волја бегате од реалноста, ја саботирате вашата самодоверба. Човечкото суштество не може да смета на себе освен ако, во подолг временски период, не се соочи со сопствената реалност, со најразновидните предизвици на неговиот уникатен и неповторлив живот. Самодовербата е за она што го правиме од себе.

294

4. ПРЕЗИР

295

Презирот е чувство на непочитување кон некого или нешто; недостаток на обѕир или почит кон некого или нешто. Роберт Си. , а презирот е гнев насочен кон поединец со понизок статус. Екман и Фризен (1986) идентификуваа одреден израз на лицето што набљудувачите од десет различни култури, и западни и незападни, се согласија да означат презир. Во оваа студија, на граѓаните на Западна Суматра, Индонезија, им беа дадени фотографии на американски, јапонски и индонезиски поединци. Нивната способност да категоризираат одредени изрази на лицето како презир различни од емоции како лутина, гадење, среќа, тага, страв или изненадување покажа дека, без оглед на културата, презирот е универзално разбран (со ниво на согласност еквивалентно на 75%). „Изразот во кој аглите на усните се свиткани и малку спуштени на едната страна од лицето (или многу повеќе на едната страна од другата) сигнализира презир. Оваа студија покажа дека презирот, како и изразот на презир на лицето, може да се сретне кај западните и незападните популации кога се во контраст со другите примарни емоции.

НЕУТРАЛЕН

ПРЕЗИР

НЕУТРАЛЕН

ПРЕЗИР

Долготрајниот презир ја оштетува психата и влијае на физичкото здравје. Универзитетот во Пенсилванија спроведе истражување во неколку училишта, при што беа пронајдени неколку факти. Првиот се однесува на ефектот на презирот врз самодовербата. Сите ученици кои биле жртви на понижување и презир покажале негативен однос кон себе.

296

5. ВООДУШЕВЕН

297

Воодушевена личност е личност полна со радост, задоволство, ентузијазам; маѓепсана, маѓепсана, фасцинирана. Ова чувство ги трансформира ситуациите и односи. Непријателството го претвора во преобликува љубезноста во афинитет. Ги скептиците и циниците во самоуверени неопределените во лојални поединци.

меѓучовечките добрина и ја трансформира поединци, а

Чувството на задоволство може да се појави за време на деловна трансакција, тешко преговарање помеѓу конкурентни компании или дури и кога го ажурирате статусот на Facebook.

Delight е помоќна алатка од традиционалните техники на убедување и манипулација, па дури и поефикасна од класичните маркетинг техники кои сите ги злоупотребуваат. Гај Кавасаки (маркетинг специјалист) го опишува во својата книга Enchantment на следниов начин: „Јас го дефинирам задоволството како процес со кој луѓето уживаат во некој производ, услуга, организација или идеја“.

НЕУТРАЛЕН

ВООДУШЕВЕН

НЕУТРАЛЕН

ВООДУШЕВЕН

Можете да ја користите придавката воодушевен за да опишете дека сте навистина задоволни или среќни со нешто. Можеби ќе бидете „подбушени“ за добивање карти од зад сцената за концерт, додека некој што добива карта за бекстејџ за симфонијата би бил воодушевен. Воодушевувањето може да биде малку старомоден начин да се покаже возбуда или ентузијазам, или можеби е попрефинет начин да се изрази како се чувствувате. Велејќи: „Ох, многу сум воодушевен што решивте да дојдете!“ некогаш беше вообичаен начин да покажеш колку си среќен што гледаш пријател. Посовремените употреби може да бидат саркастични, како кога ќе и подарите на мајка ви пакет со смрдлива гардероба без „Ве молам“ и таа вели „Со задоволство ќе ги перам овие за вас!“

298

6. РАЗОЧАРАН

299

Разочарувањето е емоцијата што ја чувствуваме кога нашите очекувања се разочарани. Да предизвика некој да се разочара, да натера (некого) да ги загуби надежите, довербата, илузиите; да разочара, да разочара. Разочарувањето доаѓа од фактот дека некои луѓе мислат дека можат да направат повеќе отколку што всушност можат. Се обидуваме да ги убедиме другите дека сме супер херои, а во реалноста сме луѓе како и сите други. Разочарувањето може да ви помогне само ако ги блокирате мислите што ве задржуваат и уживате во вашите вистински способности. Изгубена верба или доверба во нешто: разочаран што нешто не е толку добро, вредно, вистинито итн., како што изгледаше. Човек може да биде разочаран само ако некогаш живеел во илузии - и така, разочарувањето е секогаш по фактот што илузиите доаѓаат на виделина, дури и кога се распаѓаат внатре. Со криза на разочарување - или егзистенцијална разочараност - се отфрла од кохерентноста на значењето, откривајќи систем на испреплетени фундаментални илузии кои отсекогаш биле живеени и имплицитни, дел од неговото битие-во-светот, и кои сега изгледаат скршена, чудна и чудна.

НЕУТРАЛЕН

РАЗОЧАРАН

НЕУТРАЛЕН

РАЗОЧАРАН

Овој начин на постоење што некој го препознава само ретроспективно може да се нарече „илузија“, состојба на фаќање во самиот процес на неговото распаѓање. Односно, пред разочарувањето, можеби немало илузија како таква; поточно, имаше некоја севкупна ефективна-доволна кохерентност, земена здраво за готово, искуство на светот и битието кое сега се појавува и изгледа скршено токму затоа што повеќе не се држи заедно.

300

7. НЕОДОБРУВАЊЕ

301

Неодобрувањето е чин на неодобрување. Да се зборува против нешто кажано или направено од некого. Чувството да се има негативно мислење за некого или нешто. Неодобрувањето е она што го изразувате кога го споделувате вашето несакање или противење. Ако не успеете на час, може да се грижите и за вашиот просек и за неодобрувањето на вашите родители. Кога ќе почувствувате неодобрување во гласот на вашата наставничка откако ќе и покажете нацрт од вашиот истражувачки труд, можеби ќе сакате да започнете одново. Можеби ќе почувствувате неодобрување кога ќе видите дека вашиот пријател троши пари наместо да ги штеди или гледате дека вашиот татко го чувствува кучето од чинијата на трпезата. Неодобрувањето го користи префиксот „спротивно од“ dis-with, од неговиот латински корен approbare, „да се смета за добро“.

НЕУТРАЛЕН

НЕОДОБРУВАЊЕ

Да не одобруваш значи да се спротивставиш на нешто или да се намуртиш на тоа. Вашите родители, загрижени за повреди на главата, можеби не го одобруваат вашето приклучување во фудбалскиот тим. Може да кажете дека не го одобрувате насилството во филмовите и видео игрите или дека не ја одобрувате цензурата од секаков вид. Речиси сите не одобруваат работи како возење во пијана состојба или сурово кон животните. Во сите овие примери, да не се одобрува значи да се верува дека нешто не е во ред или лошо. Првично, во 15 век, зборот значел „отфрлање“, но во средината на 1600тите значењето се префрлило на „обратно одобрување“.

НЕУТРАЛЕН

НЕОДОБРУВАЊЕ 302

8. ЗГРОЗЕН

303

Одвратноста е примарна емоција. Се карактеризира со тоа што не чувствува никакво задоволство за нешто, без безволност, без да се чувствува како тоа. Одвратноста може да се манифестира и преку физички реакции како гадење, повраќање, потење и пад на крвниот притисок до степен на несвестица. Од научна гледна точка, одвратноста се смета не само за сензација, туку и за инстинктивна реакција. Последново се манифестира веднаш во присуство на одредени мириси, вкусови и визии и вклучува желба да се ослободиме од нив. Последователните чувства на гадење може да се појават и во социјалната сфера со морална одвратност, на пример кон идеи, однесувања и категории на луѓе со кои не се сака да се поврзува. Оваа емоција е поврзана со презир, негативна перцепција за нешто или некој кој не е во согласност со сопствените прифатливи внатрешни концепти. Општо се верува дека човекот не може да чувствува гадење кон живите, т.е. луѓето, животните. Појавата на ова чувство е можна само за предмети, сензации на вкус, мириси и состојба. Некои луѓе се згрозуваат кога ќе видат змии, пајаци или глувци. За нив е одвратно да размислуваат за близината на овие суштества до нив. Дури и помислата да се допре животно или инсект предизвикува не само презир туку и ужас. Стравот и одвратноста често одат рака под рака, се појавуваат истовремено или предизвикуваат другиот. Слично чувство понекогаш се јавува и во однос на другите луѓе. Почесто тоа се нарекува непријателство или презир. Но, емоцијата на одвратност што ги зафати луѓето не е невообичаена. Тоа се случува ако некој пријател направил нешто многу лошо. „Како одвратно! Како можеше (а) да го направи ова?!“ Ова ќе биде реакцијата на неговата придружба.

НЕУТРАЛЕН

ЗГРОЗЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗГРОЗЕН 304

9. ВОЗНЕМИРЕН

305

Вознемирен е човек зафатен од вознемиреност. Вознемиреноста е збунетост измешана со тага и огорченост; непријатно изненадување, ступор. Пример за тоа кога можеме да го користиме зборот вознемиреност е: Почувствував голема вознемиреност кога авторот го уби мојот омилен лик. Вознемиреното лице доживува или покажува чувства на загриженост или вознемирено вознемиреност: луто, загрижено или вознемирено поради непожелна ситуација или појава: пример: вознемирениот израз на нечие лице. Вознемиреност опишува емоционална состојба на тревога, страв или сериозно разочарување. Вознемиреноста се дефинира како ненадејно или целосно губење на храброста. Пример за вознемиреност е да се чувствувате поразени откако аплициравте на десетици работни места и немате понудено ниту едно од нив.

НЕУТРАЛЕН

ВОЗНЕМИРЕН

НЕУТРАЛЕН

ВОЗНЕМИРЕН

Вознемиреност е силно чувство на страв, грижа или тага предизвикано од нешто непријатно и неочекувано. Ако сте вознемирени од нешто, тоа ве прави да се чувствувате страв, загриженост или тага. Антоними за зачуденост се: поттикнување, собирање, оживување, уверување, привлечност. Синоними за зачуденост се следниве: исплаши, восхитува, ужаснува, вознемирува, вознемирува, исплаши, ужаснува.

306

10. СОМНИТЕЛЕН

307

Сомнежот е состојба помеѓу верувањето или сигурноста и недовербата, што подразбира недостаток на сигурност. Се чувствувате сомнително кога нешто е малку веројатно, неизвесно; што не инспирира доверба; сомнителен, нечист. Сомнежот може да се појави во човечката свест поради доживеаните искуства кои влијаат на човековото однесување, разликата помеѓу слушнатите или видените информации и забележливата реалност може да предизвика сомнеж кај личноста, а најчесто е за потеклото на животот на Земјата. Во брачните односи, партнерите може да се сомневаат во семејната ситуација доколку има сомнителни однесувања. Кога велиме дека некој е посетен од сомнеж, тоа значи дека тој не е сигурен за некои негови постапки, однесување или зборови од кои го очекува посакуваниот резултат.

НЕУТРАЛЕН

СОМНИТЕЛЕН

НЕУТРАЛЕН

СОМНИТЕЛЕН

Сомнеж во себе: ова е присуство на сомнежи во способностите, изборите, силните страни и исполнувањето на планот, врз основа на кои постои страв и, во критични случаи, дури и одбивање да се преземат активни активности. Чувството на сомнеж во себе е тесно поврзано со чувството на погрешност на себе или со идејата за недостаток во некој дел од животот.

308

11. ВОСХИТЕН

309

Егзалтацијата е возбудена, ентузијастичка состојба. Да биде вклучен без мерка, до степен на пароксизам. Состојбата на егзалтација може истовремено да опфати големи групи луѓе во форма на спонтана возбуда при одредени настани, како што се природни феномени: пожар, земјотрес или социјални настани: концерти, фестивали, големи спортски настани. Ако сте воодушевени, не сте само среќни - вие сте над Месечината, апсолутно возбудени и пукате од гордост. Како и начинот на кој се чувствувате откако освоивте стипендија за вашиот прв избор на колеџ или го совладате грбот. Можеби ќе бидете воодушевени кога ќе слушнете дека ја добивте таа работа од соништата, а целото ваше семејство може да биде воодушевено кога вашиот омилен бејзбол тим ќе победи на Светската серија.

НЕУТРАЛЕН

ВОСХИТЕН

НЕУТРАЛЕН

ВОСХИТЕН

Чувството на возбуда значи да се биде толку многу горд и пресреќен, и обично се случува како резултат на некое достигнување. Значи, ако штотуку сте постигнале нешто големо, слободно бидете воодушевени - и уживајте во времето на деветтото небо.

310

12. ГНЕВЕН

311

Според кругот на емоции направен од Роберт Плучик (американски психолог), гневот е основна емоција. Ова претставува емоционална состојба која варира во интензитет од блага иритација до силен гнев: неконтролиран гнев, насилство. Лути - лице кое изразува лутина. Гневот се дефинира како чувство на силна непријатност и, почесто отколку не, антагонизам. Можеме да кажеме дека гневот е непријатна емоција која се движи по интензитет од иритација или незадоволство и може да се издигне по овој континуум до гнев или „лудило“. Но, она што е во коренот на гневот се разликува од личност до личност, во зависност од тоа како секој од нас ја толкува ситуацијата: што за една личност може да биде искрата што ја активира епизодата на гневот, за друга можеби воопшто не пречи. Гневот и агресијата се различни работи. Лутината е емоција додека агресијата е однесување. Не секој што се чувствува лут е исто така агресивен и обратно. Понекогаш луѓето се впуштаат во агресивно однесување затоа што се чувствуваат исплашени или загрозени.

НЕУТРАЛЕН

ГНЕВЕН

НЕУТРАЛЕН

ГНЕВЕН

Умерено ниво на гнев може да не мотивира да преземеме соодветни мерки, да ги решаваме проблемите и да се справиме со ситуациите на конструктивен начин. Неизразениот гнев е исто толку штетен како и изразениот гнев. Лутата личност која не ги изразува своите емоции може да го скрие незадоволството и да се доживува себеси како жртва.

312

13. ОГОРЧЕН

313

Огорченоста покажува силни чувства на иритација или навреденост. Да вознемириш некого значи да го изнервираш до степен на нетрпеливост, фрустрација и иритација, како на пример кога разбеснуваш зафатен келнер поставувајќи прашања како „кои се сите состојки во преливот за салата? и терајќи го да ги повторува специјалитетите неколку пати. Огорчен денес најчесто се користи како синоним за изнервиран. Разбирливо е ако се изнервирате или навистина се фрустрирате, ако стоите на експресната лента на супермаркетот и секој пред вас има многу повеќе од максимумот од 10 артикли. Низ вековите, ништо не се случило со дефиницијата на овој збор - латинскиот оригинал значи „иритиран до гнев“.

НЕУТРАЛЕН

ОГОРЧЕН

НЕУТРАЛЕН

ОГОРЧЕН

Кога веќе зборуваме за тоа, да се вратиме на супермаркетот, вистинско жариште на огорчени луѓе кои туркаат колички за пазарење со нишани тркала, нивните деца се обидуваат да ги наполнат со нездрава храна со брендирани цртани филмови, четкајќи покрај нестабилните изложби на продавниците кои се спуштаат, трпејќи ги ненавредливите, но без вкус супермаркети музика, и излегувајќи во студената светлина на денот не можејќи да се сети каде го паркирале автомобилот.

314

14. ВОЗБУДЕН

315

Возбудена е состојба на умот што се смета за „воздигнување“ или жар пред некој настан или ситуација во животот. Кога зборуваме за возбуда, мислиме на емоција која го зазема нашето општо расположение една или повеќе минути. Ентузијастичката личност покажува необична радост, односно можеме да бидеме среќни и позитивни секој ден, но кога некој е возбуден можеме да забележиме преголем интерес за нешто. Ентузијазмот се смета за сила која доаѓа од внатрешноста на телото што го тера човекот да чувствува желба за извршување на одредени активности, да се чувствува среќен и мотивиран. Ако сте возбудени, вие сте ентузијастички и анимирани, како дете во продавница за слатки.

НЕУТРАЛЕН

ВОЗБУДЕН

НЕУТРАЛЕН

ВОЗБУДЕН

Што значи повеќе од само „диво среќно“, возбудено ги опишува сите видови прекумерни емоции (и не секогаш добрите). Ако сте возбудени, можеби сте вознемирени, нервозни, вознемирени или се трудите за нешто. Прескокнете малку подалеку од возбудениот спектар и сте на работ на губење на контролата: вие сте во делириум, избезумен, лут или невоздржан. Помалку како дете во продавница за слатки отколку дете на десеттата шолја еспресо.

316

15. СРЕЌЕН

317

Среќата, во психологијата, е состојба на емоционална благосостојба што човекот ја доживува или во потесна смисла, кога добрите работи се случуваат во одреден момент, или, пошироко, како позитивна оценка на животот и неговите достигнувања воопшто, што е, субјективна благосостојба. Среќата може да се разликува и од негативните емоции (како тага, страв и гнев) и од други позитивни емоции (како наклонетост, возбуда и интерес). Оваа емоција често се појавува заедно со специфичен израз на лицето: насмевката. Луѓето ширум светот имаат тенденција да имаат сличен концепт за среќа и можат да ја препознаат среќата кај другите. Како резултат на тоа, специфичната емоција на среќа често се вклучува како една од малиот број основни емоции кои не можат да се разложат на пофундаментални емоции и кои можат да се комбинираат за да формираат други посложени емоции (всушност, понекогаш тоа е единствената емоција позитивна која се смета за основна).

НЕУТРАЛЕН

СРЕЌЕН

НЕУТРАЛЕН

СРЕЌЕН

Така, среќата е важен концепт за истражувачите кои ги проучуваат емоциите.

318

16. НАМУРТЕН

319

Намуртеноста е чин на лутење, мрчење, манифестира со молчење и намуртено.

што

се

Ударот може да се смета за одбранбен механизам. За Мари-Франс Сир, професорка по психологија на Универзитетот во Квебек, постојат два типа на мрморења: навредливи и одбранбени. Последново е чувствително море. „Кога мрчи, неговиот тажен, фиксиран поглед понекогаш е загрижен и разоружува“, забележува таа. Бидејќи човекот е подложен и ранлив, лесно се навредува, но има тенденција да го сокрие тоа. Тој разви исклучително моќни механизми за борба против своите стравови. Во случајот со офанзивата, молчењето не е штит, како во случајот со дефанзивата, туку оружје. Тој е манипулатор, кој се обидува да ја контролира својата придружба.

НЕУТРАЛЕН

НАМУРТЕН

НЕУТРАЛЕН

НАМУРТЕН

Некој што е мрзлив е мрачен, или тивко несреќен. Замрзнатиот тинејџер генерално не е многу забавен на семејна забава. Некои луѓе имаат тенденција да бидат мрзливи кога се несреќни или разочарани - кога сте мрзливи, не само што сте тажни, туку се мрштите, се мрштите и воздивнувате. Можеби ќе бидете мрзливи ако вашиот брат патува во Англија, а вие не, или ако вашиот колега добие унапредување наместо вас. Sulky веројатно доаѓа од староанглиски збор, asolcen, „неактивен, мрзлив или бавен“, кој има прото-германски корен.

320

17. РАДОСТ

321

Радоста е чувство на живо задоволство, на задоволство на душата. Среќни сме кога нешто правиме со задоволство, со цело срце. Радоста е позитивно чувство, момент на среќа што се карактеризира со оптимистички поглед на ситуацијата. Тоа е основна човечка емоција, заедно со страв, гнев, одвратност, тага и чудење. Радоста е внатрешно искуство кое генерира состојба на благосостојба со високи нивоа на енергија и многу достапност пред конструктивни дејства и се манифестира преку сите начини на екстернализација: говор, дела, гестови, одлуки. Спротивна состојба на умот од радоста е тагата. Изразот на лицето се претвора во радост, очите стануваат светли и спокојното лице придружено со насмевки. Има едноставни радости и сложени радости, интензивни радости и бледи радости, големи радости и помали радости. Сите тие не прават среќни и ни ја даваат таа толку посакувана благосостојба. Она што ги разликува е и предметот на радоста и нејзиниот интензитет.

НЕУТРАЛЕН

РАДОСЕН

НЕУТРАЛЕН

РАДОСЕН

Медицински, радоста е поврзана со допаминот. Допаминот е невротрансмитер произведен од мозокот поврзан со задоволство и награда, наречен и хормон на среќата. Радоста е емоција на задоволство и среќа. Радоста може да биде и она што ве воодушевува. Можеби ќе најдете голема радост во учењето нов вокабулар. Или не. Радоста може да се користи и како глагол. Можете да уживате во фактот дека немате домашна задача за викенд. Или, можеби ќе сакате да навивате кога наставникот ќе објави дека тестот е откажан. Вистинска радост е да се користи зборот и како придавка. На пример, добивањето право на А веројатно ве прави исклучително среќни.

322

18. СМЕЕЊЕ

323

Преку смеа ја покажуваме нашата радост или задоволство. Претставува карактеристично движење на лицето и устата, притоа испуштајќи специфични, последователни и неартикулирани звуци. Во суштина, смеењето е едногласна особина меѓу приматите, акција која прави да се чувствуваме добро и не зближува. Бидејќи е дел од животот на секој од нас, смеењето не може да го игнорираат научниците, кои се обидоа да објаснат што се случува во нашиот мозок кога сме забавно, но и да ги истражат придобивките што ни ги носи оваа акција. Смеењето е особина што ја споделуваме со нашите роднини од приматите, мајмуните, и затоа истражувачите веруваат дека оваа еволутивно зачувана акција мора да има своја употреба. Но, зошто се смееме? Веројатниот одговор е дека смеењето ни помага да воспоставиме меѓучовечки односи и ни помага да се зближиме еден со друг. Смеата ни помага да се поврземе и на тој начин функционира како социјално врзивно средство. Иако некои шеги бараат развиени когнитивни вештини за да предизвикаат смеа, оваа форма на изразување на нашата забава во суштина е примитивен чин.

НЕУТРАЛЕН

НАСМЕАН

НЕУТРАЛЕН

НАСМЕАН

Да се испушти насмевка или кикот е да се смееш: луѓето се смеат кога нешто е смешно. Да се шушкаш, да се зафркаваш, да се напикаш или да титрираш значи да се смееш. Работата на комичарот е да ги насмее луѓето. Често луѓето се смеат на работи кои не би требало да бидат смешни, а луѓето исто така се смеат за да бидат љубезни. Ако нешто е глупо, можете да кажете "Тоа е смеа!" Ако сте се забавувале на забава, можете да кажете „Фала за смеата“. Смеењето на сите звучи малку поинаку. Би било штета ако вашата смеа звучи како Елмер Фад.

324

19. РАЗОЧАРАН

325

Разочарување е состојба на една личност кога неговите очекувања се разочарани за други луѓе или настани или промени што се случуваат во светот. Разочарувањето значи разочарување, разочарување. Разочарувањето понекогаш е толку длабоко чувство што може да доведе до нарушувања на расположението ако лицето кое го доживува ова чувство имало повторени епизоди. Може да произлезе од нереални очекувања за тоа што една личност сака од друга, или кога напорите да се добие посакуваното нешто или предмет не успеваат. Има ситуации кога луѓето се надеваат дека нивните проблеми ќе се решат, а кога не е така, тие се разочаруваат. Има луѓе кои се разочаруваат во љубовта според начинот на кој ја разбираат иако „љубовта“ не може да биде постојано трајно чувство, туку е променлива во зависност од времето што поминало од почетокот на врската или според искуствата на секој поединец. , може да има и други ситуации кога луѓето се разочарани од својата земја или од начинот на кој таа се води.

НЕУТРАЛЕН

РАЗОЧАРАН

НЕУТРАЛЕН

РАЗОЧАРАН

Разочаран значи обесхрабрен или тажен затоа што она на што се надевавте не се случи. Ако напишете писмо од обожавателите до вашата омилена актерка со надеж за личен одговор, веројатно ќе бидете разочарани. Оригиналниот француски корен на разочаран е desappointer, што има едно значење што во основа е „да не успееш да одржиш состанок“. Значи, може да го замислите зборот разочаран вака: си закажал состанок со пријател, но тој го издувал.

326

20. ГНЕВЕН

327

Гневот е излив на насилна, но привремена иритација против некого или нешто. Ако сте лути за нешто, сте ги изгубиле нервите. Ако си полудел, си го изгубил умот. Исто како што е повообичаено да се биде лут отколку да се биде луд, поголема е веројатноста да се користи луд за да се опише некој што е штиклиран отколку да се опише некој кој има сериозни ментални проблеми. Ако кажете дека сте „лути“ за нешто, велите дека ви се допаѓа толку многу што ви го одвлекува вниманието. Според природата на симптомите, лудилото во животот се дели на меланхолија, манија и хистерија. Меланхолијата се манифестира со потиштеност, целосна апатија, летаргија, незаинтересираност за она што се случува. Поединците кои страдаат од ова отстапување доживуваат ментална болка и мачење, остануваат во депресивна состојба долго време.

НЕУТРАЛЕН

ГНЕВЕН

НЕУТРАЛЕН

ГНЕВЕН

Манијата и хистеријата се сосема спротивно на меланхолијата. Овие отстапувања се изразуваат со агресивност на пациентот, возбудена состојба и гнев. Луѓето склони кон манија или хистерија можат импулсивно да направат испади кои често имаат негативни последици.

328

21. ВОЗНЕМИРЕН

329

Вознемирено лице покажува лутина со намуртување и стискање на усните; да мрчи човек ги собира усните и налутено се намуртува. Неформалниот миф е одличен за опишување на чувството на иритација или нетрпеливост. Вашиот наставник може да биде вознемирен ако продолжите да доцните на час, а вие ќе се чувствувате исто толку вознемирени ако не го купи вашиот изговор дека автобусот секогаш доцни. Miffed потекнува од почетокот на 19 век, од miff, „злосторство со лошо хумор“, што веројатно е имитација на одвратниот звук што може да го испуштите кога сте навредени или навредени. Донекаде огорчен, иритиран, вознемирен, лут или изнервиран: веќе не бев ни лут што останав заглавен дома без превоз.

НЕУТРАЛЕН

ВОЗНЕМИРЕН

Да бидам во раздразливо расположение, особено од навредлив инцидент: Бев вознемирен кога не ме поканија на забавата. Кога нешто ве направило несреќно или луто, можете да кажете дека сте лути.

НЕУТРАЛЕН

ВОЗНЕМИРЕН 330

22. ЗАНЕМАРЕНОСТ

331

Личност на која не и е посветено соодветно внимание, личност која се чувствува игнорирана, запоставена, неинволвирана. Физички сигнали и однесувања: израз кој укажува на повреда или збунетост, избраздена веѓа, намуртено, навивање, оттргнување од навредливата страна, поглед навнатре, наведнат лик, заоблени раменици, наведнување настрана од личноста; држејќи се на дистанца, не зборувајќи за себе Емоционалното запоставување може да се дефинира како модел на врска во кој поединечните љубезни потреби постојано се игнорираат, игнорираат, невалидни или не се ценат од некој значаен друг. Луѓето во запоставените семејства се емоционално исклучени еден од друг, се однесуваат како да живеат на различни планети. Родителите може да имаат проблем да ги разберат потребите на нивните деца за љубов, наклонетост, блискост и поддршка, или може да се чувствуваат премногу преоптоварени или немоќни да ги задоволат овие потреби на доследна основа. Запоставените родители обично доаѓаат од семејства во кои, како деца, биле игнорирани или запоставени од нивните родители.

НЕУТРАЛЕН

ЗАНЕМАРЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАНЕМАРЕН

Тие, исто така, може да немаат емоционално задоволувачки односи за возрасни. Принудени да се потпрат на себе за поддршка, се плашат од сопствените потреби за зависност и не сакаат да ја признаат својата болка, овие родители се многу амбивалентни за потребите на нивните деца, особено кога нивните деца се повредуваат, плачат или бараат емоционална поддршка. Тие може да се чувствуваат љубоморни или огорчени на своите деца и може да ги доживуваат како претерано барани и невозможно да се задоволат. Можеби се толку преокупирани со сопствените потреби што никогаш не го земаат предвид гледиштето на децата. Алтернативно, тие може да се чувствуваат толку лути и огорчени поради тоа што имаат деца што едноставно ги игнорираат.

332

23. ОПТИМИСТИЧЕН

333

Оптимизмот се дефинира како став на личноста која самоуверено гледа на животот и иднината, на своите врсници и која смета дека сите ситуации имаат поволен исход, склоност да ја гледа добрата, поволната страна на нештата. Во филозофска смисла, оптимизмот е концепт спротивен на песимизмот, според кој доброто го победува злото. Луѓето, исто така, се разликуваат во нивните вообичаени нивоа на оптимизам и бодрост, и се чини дека ова е трајна карактеристика наместо реакција на одредена ситуација или настан. Кристофер Петерсон, еден од експертите во оваа област, сугерира дека оптимизмот е став за веројатноста да се доживеат пријатни емоции. Иако не се сите многу оптимисти, да имате таков поглед е добар за вас - го има кај луѓе кои имаат повеќе уживање во животот, поголема упорност и повисоки достигнувања. Неверојатно, голем број студии сугерираат дека оптимистите луѓе имаат подобро здравје и всушност живеат подолго! Петерсон сугерира дека нечиј севкупен оптимизам за животот „може да биде биолошки дадена тенденција, исполнета со култура со општествено прифатлива содржина, што води до посакувани исходи бидејќи произведува општа состојба на енергија и издржливост“.

НЕУТРАЛЕН

ОПТИМИСТ

НЕУТРАЛЕН

ОПТИМИСТ

Оптимизмот е ментален став кој се карактеризира со надеж и доверба во успех и позитивна иднина. Оптимисти се оние кои очекуваат добри работи да се случат, каде песимистите наместо тоа предвидуваат неповолни исходи. Оптимистичките ставови се поврзани со голем број бенефиции, вклучувајќи подобри вештини за справување, пониски нивоа на стрес, подобро физичко здравје и поголема упорност при постигнување цели.

334

24. ЗБУНЕТ

335

Збунетоста е состојба на изненадување, чудење, измешана со збунетост; дезориентација наспроти неочекувана, тешка, збунувачка ситуација. Збунетиот одраз често е придружен со одредени движења или гестови. Во такви моменти најчесто ги креваме рацете кон челото, устата или брадата; но ние не постапуваме така, колку што видов, кога сме прилично изгубени во медитацијата и не наидуваме на никакви тешкотии. Плаут, опишувајќи во една од неговите драми збунет човек, вели: „Сега, погледнете, тој ја постави брадата врз „својата рака“. некои дивјаци. Г-дин Џеј Менсел Веле го видел тоа со кафирите од Јужна Африка, а домородниот поглавар Гајка додава дека мажите „понекогаш“ ги влечат брадите“. Г-дин Вашингтон Метјуз, кој присуствуваше на некои од најдивите племиња на Индијците во западните региони на Соединетите Држави, забележува дека ги видел кога ги концентрирале своите мисли, ги доведува во контакт нивните „раце, обично палецот и показалецот“. со некој дел од лицето, најчесто горната усна. Можеме да разбереме зошто челото треба да се притисне или трие, како што длабоката мисла го пробува мозокот; но зошто раката треба да се крене на устата или на лицето е далеку од јасно.

НЕУТРАЛЕН

ЗБУНЕТ

НЕУТРАЛЕН

ЗБУНЕТ 336

25. ГОРД

337

Гордоста е чувство на достоинство, доверба во сопствените квалитети што создава чувство на задоволство, задоволство, задоволство и радост. Чувство на задоволство предизвикано од успех, успех, победа. Во негативна смисла, претерана гордост кога поединецот има став на неоправдана супериорност кон другите, тоа се нарекува и величина, вообразеност, самозадоволство, семезис, фала, фудулија, ароганција, надменост. Се чувствуваме горди на нашите достигнувања, на добрите работи што сме ги направиле, а исто така и на добрите работи што ги направиле блиските (ако емотивно се идентификуваме со нив). Но, човек може да се гордее и со своето потекло, или со прекрасниот глас за пеење, па дури и со својата убава долга коса. Општо земено, значи, ние сме горди на нешто добро што луѓето можат да го знаат за нас; Очекуваме луѓето да мислат нешто добро за нас поради ова, а ние мислиме нешто добро за себе. Гордоста има препознатливи карактеристики. Иако неговиот статичен израз на лицето (обично насмевка или смеа) не го разликува јасно од другите позитивни емоции, тој обично резултира со телесно држење, гестови и однесување кои се јасно препознатливи: кревање на брадата, гледање на луѓето во очи, одење. самоуверено, или во екстремни случаи, кревајќи ги рацете над главата. На некој начин, се обидувате да се зголемите и да се забележите, како да велите: „погледни ме!“ Можеби ќе покажете и поголема упорност во вашите активности. На луѓето генерално им е многу пријатно да се доживее гордоста, бидејќи тоа го подига нашето чувство на социјална самопочит и статус. Во исто време, многу општествени групи, религии и култури (особено оние кои се високо колективистички, како што е источноазиската или африканската култура) веруваат дека гордоста треба да се ограничи.

НЕУТРАЛЕН

НЕУТРАЛЕН

ГОРД

ГОРД 338

26. СПОКОЕН

339

Спокојот, кај луѓето се манифестира преку изразување на нивната фигура, која изразува мир, задоволство на душата. Смирената личност е мирна и мирна. Способноста да останете ладни дури и кога работите се загреваат - тоа е смиреноста. Оние кои се смирени делуваат самоуверено и се ослободени од страв, како што пишува менаџерот, консултантот и водител на семинарот Елке Нирнбергер во својата книга „Gelasenheit lernen. Смирените луѓе се одмораат во себе и не го трошат своето време вознемирувајќи се за работи што не можат да ги направат. Тие ги прифаќаат такви какви што се и успеваат да дозволат стресот, бурноста и грижите да отскокнат од нив. Особено досадните ситници не ги вадат овие луѓе од смиреност. Смиреноста е внатрешен став да се остане рамнодушен во секоја ситуација. Не е важно дали работата е екстремно стресна, има метеж на автопатот, возот доцни или работите во вашиот приватен живот се вртат на лошо.

НЕУТРАЛЕН

СПОКОЕН

НЕУТРАЛЕН

СПОКОЕН

Оние кои се смирени подобро се справуваат со такви ситуации. Затоа, спокојството е спротивно на нервозата и немирот и способноста да се биде целосно во овде и сега. Спокојството е дефинирано како духовна состојба која го намалува стресот и промовира оптимално здравје (Робертс и Канингам, 1990), одржлива состојба на внатрешен мир (Гербер, 1986) и универзално здравствено искуство поврзано со квалитетот на животот (Крузе, 1999). . BoydWilson et al (2004) ја опишуваат спокојството како духовна особина која вклучува внатрешен мир и покрај перипетиите, па дури и чувствата, така што човекот може да чувствува тага, но сепак да биде спокоен.

340

27. СКЕПТИЧЕН

341

Скептицизмот е гледиште што ја доведува во прашање можноста за вистинито познавање на реалноста на надворешниот свет или, воопшто, за кое било одредено знаење, нагласувајќи го неговиот релативно нецелосен и непрецизен карактер. Скептикот има став на недоверба, сомнеж кон некого или нешто. . Подигнувањето на веѓите исто така се користи како извичник или прашалници и како амблеми на неверување и скептицизам. Физички сигнали и однесувања: стискање на усните во мисла, наведнување на главата и пауза, тресење на главата, притискање на усните во тенка линија, подигање на веѓите, чистење на грлото, препукување со накит или други предмети, кревање раменици, климање со главата, но со цврст израз за да покажеме дека некој не е целосно посветен, конфронтирачки став, насмевка или превртување на очите, подмачкување со рака што ја отфрла личноста или нејзината идеја

НЕУТРАЛЕН

СКЕПТИЧЕН

НЕУТРАЛЕН

СКЕПТИЧЕН

Дали секогаш ќе го чувствувате ова кога сте скептични? Апсолутно не! Повторно, овие симптоми се показатели за анксиозност. Ако се чувствувате како да се борите да се справите со скептицизмот и постојано да преиспитувате сè, би можело да биде корисно да побарате помош од професионалец за ментално здравје. Не треба сами да се движите низ овие чувства!

342

28. КОЛЕБЛИВ

343

Сомнежот е недостаток на доверба во некого, сомнеж во праведноста, законитоста на неговите постапки или искреноста на нечии намери; сомнеж, недоверба. Сомнежот е сознание за недоверба во кое едно лице се сомнева во чесноста на друго лице или верува дека друго лице е виновно за некој вид на престап или криминал, но без сигурен доказ. Сомнежот може да се разбуди и како одговор на предмети кои негативно се разликуваат од очекуваната идеја. Физички сигнали и однесувања: стеснување на очите, кривогледство, наведнување на телото подалеку од сомнителниот, збрчкана веѓа, зацрвенета кожа, намерно спуштање на главата за учење или зјапање, раце стегнати за телото, пукање погледи кон осомничениот, избегнување директно око контакт, Лажна насмевка, Прикривање или шпионирање, прислушување, следење на осомниченото лице.

НЕУТРАЛЕН

КОЛЕБЛИВ

НЕУТРАЛЕН

КОЛЕБЛИВ

Да се биде сомнителен значи да се има сомнеж за некого или нешто, особено да се има чувство на недоверба кон личноста или нешто. Да се биде сомничав кон некого најчесто вклучува сомневање дека е вмешан во некое неправилно дело, како што кај моите родители станаа сомничави кон мене кога постојано прашував дали ќе бидат дома утре. Сомнително може да се користи и за да се опише некого или нешто што предизвикува сомнеж, бидејќи чуварите се обучени да идентификуваат сомнителни луѓе, сомнително однесување и сомнителни пакети. Да се биде сомнителен обично се заснова на нешто, како што е претчувство или некаков доказ, но зборот обично се користи во ситуации во кои постои одредено сомневање - кога некој се сомнева во нешто, но не е сигурен. Истото го подразбираат и глаголот осомничен и именката сомнеж.

344

29. СТИМУЛИРАН

345

Да се биде стимулиран значи да се зголеми вашата енергија, продуктивност. Стимулацијата е поттикнување на развојот или општо причина за активност. Посебна употреба на терминот е физиолошка стимулација, која се однесува на сетилно возбудување, дејство на различни агенси или форми на енергија (стимули) на рецепторите кои генерираат импулси кои патуваат низ нервите до мозокот (аферентните). Постојат сензорни рецептори на или во близина на површината на телото, како што се фоторецептори во мрежницата на окото, влакнести клетки во кохлеата на увото, рецептори за допир во кожата и хемиски рецептори во устата и носната шуплина. Исто така, постојат сензорни рецептори во мускулите, зглобовите, дигестивниот тракт и мембраните околу органите како што се мозокот, абдоминалната празнина, мочниот меур и простатата (обезбедувајќи еден извор на сексуална стимулација). Стимулацијата на надворешните или внатрешните сетила може да предизвика неволна активност или да ги води намерите во акција. Таквата емоционална или мотивирачка стимулација обично се доживува и субјективно (влегува во свесност, е во свест). Перцепцијата може да се смета како концептуализирана стимулација, која се користи во расудувањето и намерата, на пример. Кога се забележува телесната стимулација, таа традиционално се нарекува сензација, како што е вид на допир или вкус или мирис, или болно или пријатно чувство.

НЕУТРАЛЕН

СТИМУЛИРАН

НЕУТРАЛЕН

СТИМУЛИРАН

Ова може да се смета како психолошка стимулација, која е стимул што влијае на процесите на размислување или чувство на една личност.

346

30. НЕЖЕН

347

Нежноста е чувство на загриженост, нежна наклонетост или топлина. Тоа е квалитет на човек кој плаче кога ќе види дека некој е повреден или кој нежно зема мало маче. Пишувањето искрена белешка до тажен пријател е еден од начините да покажете нежност, а истото е и искрено прегрнување на вашиот брат на неговиот роденден. Друга дефиниција за оваа придавка е „екстремна чувствителност на болка“. Може да почувствувате нежност во мускулите ден по долгото планинарење. Ова е всушност првобитното значење, од нежно, „меко или лесно повредено“ и корен што значи „испружено, слабо или слабо“. Нежните емоции се однесуваат на емоции кои можат да донесат наклонетост, нежност или кои пренесуваат ранливост (што може да вклучува тага, страв, љубов, чувство на повреда и сочувство). Изразувањето на нежни емоции се однесува на користење на фацијални, гласни, постурални изрази за да се соопштат нивните внатрешни емоционални состојби кои им даваат нежност или ранливост на другите (Чаплин и Алдао, 2013).

НЕУТРАЛЕН

НЕЖЕН

НЕУТРАЛЕН

НЕЖЕН

Речиси секој искусува некои нежни емоции во неговиот/нејзиниот секојдневен живот, но начинот на кој тие емоции се изразуваат може да се разликува кај поединци. Студиите и прегледите ги испитуваа родовите разлики во изразувањето на нежни емоции (Чаплин и Алдао, 2013; Else-Quest et al., 2006). На пример, една неодамнешна мета-анализа на 166 емпириски студии (Чаплин и Алдао, 2013) покажа дека машките адолесценти имаат поголема веројатност да изразат екстернализирачки емоции (лутина), а девојчињата имаат поголема веројатност да изразат позитивни емоции.

348

31. ПРЕПЛАШЕН

349

Преплашено е силна и насилна емоција предизвикана од ужасна работа, голема опасност, несреќа. Да се биде преплашен; исплашен, исплашен. Непосредна закана од штета го фокусира нашето внимание, мобилизирајќи не да се справиме со опасноста. Ако забележиме претстојна закана, нашата грижа за тоа што би можело да се случи може да не заштити, да не предупредува, да нè направи повнимателни. Изразите на лицето кога сме загрижени за претстојната штета или преплашени ако заканата е сериозна, ги известува другите дека демне закана, предупредувајќи ги да избегнат штета или регрутираат да ни помогнат да се справиме со заканата. Ако изгледаме загрижено или преплашено кога некој ќе не нападне или ќе нè нападне, тоа може да предизвика напаѓачот да се повлече, задоволни дека нема да продолжиме понатаму што и да го испровоцира напаѓачот. (Се разбира, тоа можеби не е секогаш резултат. Напаѓачот кој бара лесна жртва може да го протолкува страшниот израз како знак дека нема да возвратиме и лесно ќе бидеме совладани.) Знаците на нашата паника треба да ги мотивираат другите да ни помогнат или да нѐ уверат. Обично кога сте преплашени, го знаете тоа, но можеби не сте толку запознаени со сензациите што ја придружуваат малата загриженост, кога заканата е во иднина и не е сериозна. (Верувам дека сензациите се слични на ужасот, но многу помалку интензивни. Сепак, сè уште не е направено истражување за да се види дали грижата и ужасот се поврзани со различни субјективни искуства.) Кожата на преплашена личност може да стане бледа. Може да се поти. Неговото дишење може да стане забрзано, неговото срце да чука, пулсот да му пулсира, стомакот може да му стане течен или напнат. Може да му се отвори мочниот меур или цревата, а рацете да му треперат.

НЕУТРАЛЕН

ПРЕПЛАШЕН

НЕУТРАЛЕН

ПРЕПЛАШЕН 350

32. УМОРЕН

351

Замор или умор е состојба на општа слабост поради интензивен физички или интелектуален напор; замор, труд. Да се чувствувате исцрпени, уморни, исцрпени. Мускулниот замор е понекогаш несакана последица на мускулната активност, но може да има нервни ефекти кои се чувствуваат како замор. Други форми на напор и долги периоди на будење наместо спиење, исто така може да доведат до чувство на замор. Бидејќи спиењето има тенденција да се јавува со прилично редовен ритам, заморот понекогаш може да укаже на тоа дека дошло нормалното време за спиење, а не дека поединецот бил вклучен во голем напор. Заморот како показател за високи нивоа на напор може да биде адаптивно чувство со тоа што има тенденција да ги спречи нивоата на напор што може да бидат штетни. Заморот како поттикнувач на спиење може да биде приспособлив, исто како што може и сонот, со тоа што осигурува дека поединецот е неактивен и незабележлив во период од денот кога се поверојатни несреќи, а предатори има изобилство. Може да има и некоја рекуперативна функција. Според студијата, опаѓањето на горниот очен капак е најголемиот показател за замор. Симулирањето на отстранување на кожата на горниот очен капак, како што се изведува во некои процедури на очните капаци, но не и корекција на придружната птоза на очните капаци (овенати), резултираше со зголемување на перцепцијата на замор (и тага). Фотографиите кои вклучуваат целокупно подигнување на веѓите или зголемување на растојанието помеѓу веѓата и горниот очен капак, исто така, ја зголемија перцепцијата за замор. Статистички значајни вредности за замор беа постигнати со промени на зголемување и намалување на претарзалниот набор на кожата, спуштање на горниот очен капак и притискање на страничната веѓа.

НЕУТРАЛЕН

УМОРЕН

НЕУТРАЛЕН

УМОРЕН 352

33. СПОКОЕН

353

Спокојството е состојба на умот ослободена од метеж, превирања, вознемиреност. Тоа е физичка и психичка релаксација која се изразува со смиреност на човечкото лице. Спокојството (исто така се пишува и спокојство) е квалитет или состојба да се биде спокоен; односно мирен, спокоен и без грижи. Зборот спокојство се појавува во бројни текстови кои се движат од религиозните списи на будизмот, каде што терминот passaddhi се однесува на спокојството на телото, мислите и свеста на патот кон просветлување, до асортиман на упатства за политика и планирање, каде толкувањето на зборот е типично поврзана со ангажман со природната средина. Познато е и во Преамбулата на Уставот на САД „осигури домашно спокојство“. Исто така, ќе откриеме дека спокојството што го барале стоиците не е спокојство што би можело да го донесе со внесување на средство за смирување; тоа не е, со други зборови, држава слична на зомби. Наместо тоа, тоа е состојба обележана со отсуство на негативни емоции како лутина, тага, вознемиреност и страв, и присуство на позитивни емоции - особено радост.

НЕУТРАЛЕН

СПОКОЕН

НЕУТРАЛЕН

СПОКОЕН

Луѓето го доживуваат спокојството како ментална состојба која се карактеризира со смиреност и саморефлексија (Каплан и Каплан, 1989). Спокојството може да се концептуализира како когнитивно „тивко“ кое произлегува за разлика од состојбата на напорна, одржлива ментална обработка што е карактеристична за секојдневната активност во постмодерното опкружување (Харви, 1990). Поконкретно, спокојството може да се смета како психолошка состојба со поголема веројатност да се појави во присуство на карактеристики на околината кои се поврзани со мир и тишина (Херцог и Барнс, 1999).

354

34. НЕСРЕЌЕН

355

Несреќата е состојбата, состојбата на несреќните; случка, околност што некому носи страдање, неволја, несреќа. Несреќен е оној кој трпи (морално) страдање; таа е во болка. Главната разлика помеѓу несреќен и тажен се состои во личниот карактер на првиот: ако блискиот пријател на мојот сосед умре, јас може да бидам тажен, но не и несреќен, но ако умре мојот близок пријател, може да се чувствувам несреќен. Понатаму, несреќното сугерира повеќе насилна и помалку резигнирана рамка на умот отколку тажно. На пример, ако некој каже „Не сум задоволен поради тоа“, можеби има намера „да направи нешто во врска со тоа“. Спротивно на тоа, ако некој каже „тажен сум“ нема намера да ја промени ситуацијата; и не може да се каже „тажен сум поради тоа“. Оваа разлика се објаснува со неприфатливата компонента „Не го сакам ова“, и со отсуството на резигнираната компонента „Не можам да сторам ништо“ во објаснувањето на несреќниот. Комбинацијата на минат настан („нешто лошо се случи“) со моментално отфрлање („Не го сакам ова“) може да изгледа нелогично, но во природен јазик „нелогичностите“ од овој вид се многу чести. (Еден карактеристичен пример беше даден неодамна со знакот „Анексација НЕ 1940!“ прикажан од литванските демонстранти во Вилнус во јануари 1990 година.)

НЕУТРАЛЕН

НЕСРЕЌЕН

НЕУТРАЛЕН

НЕСРЕЌЕН

Несреќата доаѓа во многу нијанси на сива боја. Понекогаш на луѓето едноставно им недостасува радост. Дали нивниот емоционален мрак е нивен избор? Или животните околности се надвор од нивна контрола? Чувството на тага или незадоволство е несреќа. Вашата несреќност поради тоа што треба да станете рано во понеделник наутро може малку да згасне кога ќе сфатите дека има палачинки за појадок.

356

35. ЗАЧУДЕН

357

Страхопочит е длабока и неочекувана емоција. Тоа е кога ве обзема големо и неочекувано чудо, восхит. Огромно чудење или чудење. Важно е да се напомене дека многу луѓе користат „неверојатно“ како сленг што значи „многу добро“, „прекрасно“, „одлично“ итн. Но, другите форми на глаголот „восхитувам“ се земаат буквално. Воодушевување е она што го чувствувате кога сте шокирани или изненадени од нешто. Кога чувствувате зачуденост, не можете сосема да верувате во она што го гледате или слушате. Да се воодушеви некого значи да се шокира, изненади и зачуди. Зачуденоста е емоцијата што ја создаваат навистина необични и изненадувачки работи. Жонглер кој фрла околу оган може да предизвика чудење. Дете кое рецитира илјадници цифри од Пи ќе создаде чудење. Родителите се чудат на раѓањето на нивните деца. Ова е силно чувство кое произлегува од неверојатни настани. Никој не се чуди на просечните, досадни работи.

НЕУТРАЛЕН

ЗАЧУДЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАЧУДЕН

Дефиницијата за зачуден е реакција или чувство на изненадување, стравопочит и зачуденост. Пример за време кога некој може да се чувствува воодушевен е дете кое гледа подароци на божиќното утро.

358

36. ЗАБАВЕН

359

Забавната личност е смешна, весел, среќна личност. Една од наједноставните пријатни емоции е забавата. Повеќето од нас сакаат да се забавуваат со нешто што ни е смешно; некои од нас се многу забавни, со шеги кои течат без напор. Големи делови од забавната индустрија се посветени на појавата на оваа емоција, така што лесно можеме да избереме кога сакаме да се забавуваме. Забавата може да варира од мала до крајно интензивна, со насмевки, па дури и солзи. Забавните учесници, пак, почесто се смешкаа и го насочуваа погледот надесно. Реткоста на уживање (Душен) насмевки за време на забавата може да се должи на непријатноста на учесниците при извршувањето на задачата. Обично кога сте преплашени, го знаете тоа, но можеби не сте толку запознаени со сензациите што ја придружуваат малата загриженост, кога заканата е во иднина и не е сериозна. (Верувам дека сензациите се слични на ужасот, но многу помалку интензивни. Сепак, сè уште не е направено истражување за да се види дали грижата и ужасот се поврзани со различни субјективни искуства.)

НЕУТРАЛЕН

ЗАБАВЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАБАВЕН

Забавата е една важна емоција, која е честа цел на регулација, како на пример кога ја намалуваме со префрлање на вниманието за да избегнеме несоодветна смеа или ја регулираме со фокусирање на хумористичен аспект на негативна ситуација за да го намалиме стресот.

360

37. ИЗНЕРВИРАН

361

Чувството кога се случува нешто што ве мачи. Имате желба да кажете или да направите нешто за да го промените или да престанете. Се чувствувате изнервирани кога нешто ве вознемирува или е спротивно на вашите желби. Изворот на нервоза може да биде вознемирувачки голем број работи: вашиот мир и тишина (комарец), вашата концентрација (луѓе кои зборуваат кога се обидувате да работите), вашата удобност (многу непријатно седиште во авион) или вашиот тек на активности ( погрешното кафе). За разлика од другите емоции слични на гнев, навреденоста е малку нестабилна: може да се промени во зависност од вашето моментално расположение или активности, па дури и во периодот од денот. На пример, истиот зборлив колега може да биде добредојден гостин кога имате малку работа. Она за што искрено се лутите, од друга страна, е релативно статично. Постојат неколку фактори кои влијаат на тоа колку се нервирате со нешто. Прво, бидејќи самиот настан обично е прилично бениген, неговата фреквенција или времетраење е важен фактор. Луѓето што зборуваат пет минути покрај вашето биро кога се обидувате да работите може да се толерираат, но ако го прават тоа еден час, може да се чувствувате поинаку. Втор фактор е вашата перцепирана контрола врз настанот. Често, само идејата да се биде во можност да се спречи нешто веќе го прави помалку вознемирувачки. На пример, ако цимерката пушта гласна музика, можеби веќе сте помалку изнервирани само знаејќи дека ако ја прашате, таа веднаш ќе ја спушти. Трето, може да зависи од вашето расположение или нивото на толеранција колку брзо ќе се нервирате. Ова може да се конципира како ниво на толеранција што оди нагоре или надолу. Секој настан што оди преку оваа линија, ќе предизвика нервоза.

НЕУТРАЛЕН

ИЗНЕРВИРАН

НЕУТРАЛЕН

ИЗНЕРВИРАН 362

38. ЗГРОЗЕН

363

Под влијание на силни чувства на шок и вознемиреност. Ужасно е придавка која опишува чувство на шокираност и разочарување. Да се биде згрозен се случува одеднаш, како кога ќе дознаете дека вашата помала сестра блогирала за вашето семејство, раскажувајќи засрамувачки приказни. Ужасното обично се однесува на нешто лошо што се случило (на нечии ужасни услови за живеење) и што се гледа како резултат на нечија „многу лоша“ акција (или „многу лошо“ неуспех да дејствува). Може да се однесува и на самата „многу лоша“ акција, доколку оваа акција се смета за лош настан. На пример, ако некој слушне мали деца со невин изглед како зборуваат непријатни и злобни работи за другите луѓе, може да се згрози - не затоа што нивната постапка веројатно ќе резултира со „нешто лошо да се случи“, туку затоа што може да се сфати како нешто лошо што има се случи.

НЕУТРАЛЕН

ЗГРОЗЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗГРОЗЕН

Лошата акција е секако спротивна на очекувањата и ги надминува границите на она што некој би помислил дека е можно. Во овој поглед, згрозен е исто како шокиран. Но, ужасното не сугерира дека некој е збунет или шокиран од школка („не знам што можам да мислам“), а покомпатибилно е со импулсот да се спротивстави на она што се случило („Не го сакам ова“ , „Поради ова, би сакал да направам нешто“).

Appalled доаѓа од латинскиот збор pallescere, што значи „да се избледне“ - вид на шок што ја исцедува бојата од вашето лице. Кога сте згрозени, не само што не го одобрувате она што го гледате; емоционално сте вознемирени од тоа, како да сте згрозени од потрошената храна во кафетерија или ресторан или грубоста на некој што дозволува вратата да ви тресна во лице.

364

39. АРОГАНТЕН

365

Лице кое се однесува арогантно; што покажува, издава ароганција; зачаден, дрзок. Непослушно и пркосно однесување; став на презирна гордост. Арогантниот човек гледа со презир на другите и со спуштени очни капаци едвај се спушта да ги види; или може да го покаже својот презир со благи движења, како оние претходно опишаните, околу ноздрите или усните. Оттука, мускулот што ја исфрла долната усна е наречен musculus superbus. Дефиницијата за арогантен е некој кој е полн со самопочит или самобитност и кој кажува и покажува дека има чувство на супериорност над другите. Пример за арогантен е кога еден дечко на состанок се фали со себе цела ноќ, правејќи се како да е најдоброто нешто што некогаш и се случило на жена.

НЕУТРАЛЕН

АРОГАНТЕН

НЕУТРАЛЕН

АРОГАНТЕН

Вообичаени навики за говорот на телото кои прават да изгледате арогантно: 1. Избегнување контакт со очите 2. Прекрстување на рацете 3. Држете ја брадата премногу високо 4. Посочување со прст 5. Проверување на часовникот 6. Воздивнување 7. Заборавајќи на изразите на лицето

366

40. ЗАСРАМЕН

367

Засрамен, обземен од срам. Непријатно чувство на срамежливост, срам предизвикано од неуспех или грешка. Под силно чувство на срам постои силна желба за прикривање. Го оттргнуваме целото тело, особено лицето, кое на некој начин се трудиме да го скриеме. Засрамениот човек тешко може да издржи да го сретне погледот на присутните, така што речиси непроменливо ги фрла очите надолу или изгледа настрана. Бидејќи во исто време генерално постои силна желба да се избегне појавата на срам, се прави залуден обид директно да се погледне во личноста која го предизвикува ова чувство; а антагонизмот помеѓу овие спротивни тенденции доведува до различни немирни движења во очите. Кога некое лице е многу засрамено или многу срамежливо, и интензивно вцрвенува, неговото срце забрзано чука и дишењето му е нарушено. Ова тешко може да не влијае на циркулацијата на крвта во мозокот, а можеби и на менталните сили. Сепак, изгледа сомнително, судејќи според уште посилното влијание на гневот и стравот врз циркулацијата, дали на тој начин можеме задоволително да ја објасниме збунетата состојба на умот кај луѓето додека интензивно вцрвенуваат.

НЕУТРАЛЕН

ЗАСРАМЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАСРАМЕН

Навиката, толку општа со секој што се срами, да се сврти или да ги спушти очите или немирно да ги движи од една на друга страна, веројатно следи од секој поглед насочен кон присутните, со што се враќа убедувањето дека тој внимателно се гледа; и се труди, не гледајќи во присутните, а особено не во нивните очи, моментално да избега од ова болно убедување. Типично, се срамиме од нешто лошо што сме го направиле, а срамот често оди рака под рака со каење.

368

41. ОДВРАТНОСТ

369

Одвратноста е примарна емоција. Се карактеризира со тоа што не чувствува никакво задоволство за нешто, без безволност, без да се чувствува како тоа. Одвратноста може да се манифестира и преку физички реакции како гадење, повраќање, потење и пад на крвниот притисок до степен на несвестица. Од научна гледна точка, одвратноста се смета не само за сензација, туку и за инстинктивна реакција. Последново се манифестира веднаш во присуство на одредени мириси, вкусови и визии и вклучува желба да се ослободиме од нив. Последователните чувства на гадење може да се појават и во социјалната сфера со морална одвратност, на пример кон идеи, однесувања и категории на луѓе со кои не се сака да се поврзува. Одвратноста е примарна емоција. Се карактеризира со тоа што не чувствува никакво задоволство за нешто, без безволност, без да се чувствува како тоа. Одвратноста може да се манифестира и преку физички реакции како гадење, повраќање, потење и пад на крвниот притисок до степен на несвестица. Од научна гледна точка, одвратноста се смета не само за сензација, туку и за инстинктивна реакција. Последново се манифестира веднаш во присуство на одредени мириси, вкусови и визии и вклучува желба да се ослободиме од нив.

НЕУТРАЛЕН

ОДВРАТНОСТ

Физички сигнали и однесувања: виткана усна; спуштени веѓи; отворена уста, јазикот малку турка напред; збрчкање на носот; треперење; тешко голтање; потпирајќи се наназад; галење на грлото и гримаси; очи кои изгледаат ладни, мртви, рамни; одбивање да се погледне; тресење на главата, мрморење; одење за да се врати присебноста“ (The Emotion Thesaurus, 2022).

НЕУТРАЛЕН

ОДВРАТНОСТ 370

42. ОТФРЛЕН

371

Чувство или покажување дека нешто е недостојно за разгледување. Личност која презира, која изразува или покажува презир. Да има или да покажува презир кон некого или нешто; да се однесува со презир кон некого или со нешто, да се занемарува. Презирот е мешавина од одвратност и гнев. Да се биде отфрлен значи да се биде рамнодушен и малку груб. Да се биде отфрлен е знак на непочитување. Ако сте омаловажувачки, покажувате малку обѕир кон другите. Ако наставникот се смее на искрениот одговор на ученикот на прашање, тоа е отфрлање. Работодавец фрла биографија во ѓубре без да ја прочита? Отфрлачки. Луѓето се омаловажувачки кон другите за кои мислат дека се под нив. Можете исто така да бидете отфрлени на идеи и предлози. Тоа е како да одмавнуваш некого или нешто и да кажеш „што и да е“.

НЕУТРАЛЕН

ОТФРЛЕН

НЕУТРАЛЕН

ОТФРЛЕН 372

43. МЕЧТАТЕЛ

373

Личност која сонува, која е склона кон возбуда, кон медитација. Изгледа дека сте во сон и не обрнувате внимание на она што се случува околу вас. Физички сигнали и однесувања: прекин на секое движење; напнатост што го напушта телото; паѓање на рамената; нечија уста паѓа малку отворена (запуштена вилица); вратот се превртува назад; подлабок внес на здив; безобразно зјапање; полека ослободување на длабок здив; се остава без зборови (или станува помалку артикулиран); заборавајќи да трепка; имајќи фиксиран поглед (The Emotion Thesaurus, 2022). Кога сте идеалисти, сонувате за совршенство, било во себе или кај другите луѓе. На пример, можеби имате идеалистичка цел да ставите крај на детската сиромаштија во светот.

НЕУТРАЛЕН

МЕЧТАТЕЛ

НЕУТРАЛЕН

МЕЧТАТЕЛ

Придавката идеалист опишува некој чии планови или цели за помагање на другите се возвишени, величествени и можеби нереални. Дали мислите дека светскиот мир е на дофат? Ти си идеалист. Ако вашата визија за светот е идеалистичка, верувате дека сите проблеми можат да се решат и дека сите луѓе можат да го достигнат својот целосен потенцијал. Идеалистиката доаѓа од грчката идеја, или „идеален прототип“.

374

44. СМЕШЕН

375

Сè што е глупаво е смешно и слатко, како верверица на скејтборд или голем фудбалер што гушка плишано мече после секој допир. Глупавите работи често се добронамерни, но чудни. Да се биде незгоден, да се кажува глупави шеги и приказни или да се носи луда облека се одлични начини да се биде глупав. Глупавата насмевка е слатка, освен ако не сте во Англија каде што тоа значи дека имате големи искривени заби. Гуфи, измаченото куче на Дизни, кое е сите овие работи, е создадено во 1929 година кога зборот бил сосема нов. Доаѓа од варијација на англискиот дијалект goff, „глупав кловн“. Понекогаш луѓето ги доживуваат глупавите личности како смешни. Придавката смешно доаѓа од латинскиот збор ridere, што значи „да се смееш“, но е поврзана и со зборот потсмев. Смеењето е вообичаена реакција на смешни ситуации. Сепак, постојат сите различни видови на смешно, како да гледате риба како држи чадор додека вози велосипед.

НЕУТРАЛЕН

СМЕШЕН

НЕУТРАЛЕН

СМЕШЕН

Повеќето од луѓето се глупави по избор, со цел да добијат внимание или да направат другите луѓе да се чувствуваат подобро во однос на негативна ситуација.

376

45. РЕВОЛТИРАН

377

Личност што е огорчена, која се бунтува. Физички сигнали и однесувања: стискање на усните и тресење на главата (Rozin, Haidt, & McCauley, Disgust, 2008); главата се грчи назад на вратот; стегање на мускулите околу устата и носот; лицето збрчкано, усните притиснати заедно; повлекување на екстремитетите; правење на телото компактно; издишување преку нос или уста, како да исфрлате нешто лошо; покривајќи ја устата (со рака, ракав, салфетка, итн.)“ (Thesaurus за емоции, 2022) Нешто што револтира е одвратно или невкусно; ви го врти стомакот и може да ги навреди вашите сетила. Работите што предизвикуваат револт се физички вознемирувачки, како што се наоѓање влакна во супата или стапнување во измет на кучиња. Јадењето расипана храна е револтирано. Исто така, револтираните работи можат да бидат помалку физички. Револтирано е да дознаете дека некој пријател ве лажел. Корупцијата во власта бунтува. Неправдата бунтува. Многу луѓе сметаат дека непристојноста е револтирана. Ако ве навреди, гади или вознемири, тоа е револтирано.

НЕУТРАЛЕН

РЕВОЛТИРАН

НЕУТРАЛЕН

РЕВОЛТИРАН

„Квалијата, менталната или чувствителната компонента на емоциите, може да биде истовремено најцентралната компонента на одвратноста и најтешка за проучување. Квалиите на одвратност често се опишуваат како одбивност. Во споредба со другите емоции, искуството на одвратност се чини дека е прилично кратко во траење (Scherer & Wallbott, 1994).

378

46. ЗАДОВОЛЕН

379

Кој се чувствува добро, кому ништо не му недостасува. Мирна личност, задоволен од она што го има или постигнато. Задоволни сте ако сте задоволни, задоволни и не ви треба ништо повеќе. Не сте пресреќни, но и не се жалите. Физички сигнали и однесувања: Опуштена насмевка преку лицето; Целокупно подигнување на лицето; Главата малку се навалува на страна; Образите стануваат малку розови од задоволство; Самосвесно триење на рака низ косата; Подигање на брадата; Надуеност на градите; Наведнување на грбот на своето седиште; Одржување на отворено држење на телото (не напнато или одбрането); Задоволно воздивнување; Ставајќи ја дланката над своето срце“ (The Emotion Thesaurus, 2022) „За да го разбереме искуството на среќата, треба да го разликуваме од две тесно поврзани состојби кои често се случуваат со среќата - задоволство и возбуда. Иако нашиот јазик им придава речиси синонимни значења на зборовите задоволство, среќа и уживање, овде сакаме да го ограничиме терминот задоволство да се однесува само на позитивни физички сензации.

НЕУТРАЛЕН

ЗАДОВОЛЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАДОВОЛЕН

Ова задоволство е спротивно на физичката сензација на болка. Болката боли, додека задоволството е суштински добро или наградува во начинот на кој се чувствува. Ги цените, цените и претпочитате пријатни сензации. Не ги знаеме сите начини на кои може да се предизвикаат чувствата на задоволство. Секако, тактилната стимулација и вкусот можат да донесат пријатни чувства, а исто така и некои звуци и глетки. Обично, се чувствувате среќни кога доживувате пријатни сензации, освен ако не сте казнети за такви сензации и се чувствувате виновни за нив или за вашиот начин на добивање задоволство.

380

47. ШОКИРАН

381

Лице кое претрпело шок (се манифестира со физичка и ментална нерамнотежа); непријатно импресиониран; контрадикторни со зборови, гестови, ставови. Физички сигнали и однесувања: правење чекор или два назад; проширување или испакнување на очите; движења на телото кои моментално замрзнуваат; станува без зборови; брзо трепкање додека некој се обидува да го обработи она што го видел или слушнал; устата паѓа отворена; подигање на веѓите; главата брзо се повлекува назад; покривање на устата со дланката; растреперен или неверувачки глас; не знаејќи каде да се погледне; скитник поглед што не се смирува“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Очи испакнати, проследено со брзо трепкање; гледајќи настрана или надолу додека се враќате назад; доближување на веѓите; вилицата станува опуштена; полека, но насилно исфрлајќи го целиот здив додека некој се обидува да обработи што се случува; нечии усни се движат додека зборовите одбиваат веднаш да се формираат; нечие држење се исправа, мускулите видливо се затегнуваат“ (Thesaurus за емоции, 2022)

НЕУТРАЛЕН

ШОКИРАН

НЕУТРАЛЕН

ШОКИРАН

„Емоционалниот шок може само да претставува неорганизираност поради ненадејно влијание што не може да се управува; така го толкувале Думас (1984) и Хеб (1949). Многу емотивни настани се едноставно надвор од ресурсите за справување со луѓе и животни“. Некој што е шокиран е непријатно изненаден. Шокираната публика може да здивне и да ги покрие лицата додека голтачот на мечот почнува всушност да голта меч.

382

48. ЉУБОПИТЕН

383

Љубопитноста значи некој со нос, љубопитност; чуден; изненадувачки, необичен; оригинален. Физички сигнали и однесувања: навалување на главата на страна; подигнати веѓи; држење на телото што ве поттикнува; бавна насмевка што гради; повторување изјава како прашање; наведнување напред, лизгање на столчето поблиску; паузирање за испитување; веѓите бразда, а потоа ослободување; трепкање гледање со фокус; преминување од неврзан разговор на посочени прашања; омекнат глас или тон што може да содржи чудо“ (Emotion Thesaurus, 2022) Ако сте љубопитни, навистина сакате да знаете нешто - како тајната состојка што ги прави овие колачиња толку крцкави. Можеби ќе посакате да не сте биле толку љубопитни кога ќе дознаете дека се работи за печени штурци.

НЕУТРАЛЕН

ЉУБОПИТЕН

НЕУТРАЛЕН

ЉУБОПИТЕН

Љубопитен опишува некој кој е желен да дознае одговори и да истражува и учи. Еден љубопитен студент поставува многу прашања. Еден љубопитен мал мајмун, како познатиот љубопитен Џорџ од серијата книги за деца, можеби е толку љубопитен да знае како работи часовникот што го крши обидувајќи се да погледне одблизу внатре.

Curious може да опише и нешто необично, како куќа која е обоена во љубопитна виолетова нијанса.

384

49. ПРЕКРАСЕН

385

Што е невообичаено (по изглед, карактеристики итн.); прекрасен; што восхитува со убавина; прекрасно, прекрасно. Веројатно сте ја слушнале придавката lovely за да опишете нешто убаво, но дали знаевте дека, како именка, lovely се однесува, конкретно, на убава девојка вработена како фотографски модел? Од староанглискиот луфлик „приврзан, љубезен“, доаѓа lovely, придавка што ја опишува привлечноста на некоја личност или нешто. Најдете го зборот љубов таму - тоа е нешто толку привлечно што не можете а да не го сакате. Прекрасно може да се однесува и на нешто прекрасно. На пример, убав избор на колачи и колачи наредени на шајка може да се опише како прекрасен. Сè, од вашата девојка до свеж слој црвена боја на вашиот мотоцикл може да биде прекрасно.

НЕУТРАЛЕН

ПРЕКРАСЕН

НЕУТРАЛЕН

ПРЕКРАСЕН 386

50. ТАЖЕН

387

Тагата е емоција која се карактеризира со чувство на неповолност, загуба, беспомошност. Тагата ја изолира личноста од останатите, таа личност е фокусирана само на причината што ја предизвикала состојбата на тага. Така, работите и луѓето околу нив ги сметаат за безвредни, не обрнувајќи внимание на нив. „Ние тврдиме дека тагата е основна емоција, но дека тагата претставува поширок и поразработен конструкција сличен на (иако не идентичен со) депресијата. Покрај тоа, постојат докази дека амигдалата, исто така, реагира на стимули поврзани со тага (Wang, McCarthy, Song, & LaBar, 2005). Емоцијата на тага особено се поврзува со проценката на трајната загуба. Тагата, се разбира, е поврзана и со когнитивното разбирање на загубата. Меѓутоа, за разлика од релативно едноставниот начин на кој оваа проценка се манифестира во тага, чувството на загуба што ја информира тагата е обично многу подлабоко и посеопфатно“.

НЕУТРАЛЕН

ТАЖЕН

НЕУТРАЛЕН

ТАЖЕН

Кога сте тажни, се чувствувате несреќни. Ако некогаш сте доживеале смрт на домашно милениче што длабоко го сакавте, точно знаете што значи да се чувствувате тажни. Може да ја користите придавката тажна неформално за да опишете нешто што е патетично или за кое се чувствувате презир или презир. На пример, можете да коментирате за сложената домашна шапка на вашиот пријател велејќи: „Таа капа е само тажна“, иако не би било многу убаво од вас да ја кажете. Терминот „тажна вреќа“ стана популарен за време на Втората светска војна и оттогаш се користи за да се однесува на неспособна, малку жална личност.

388

51. ИСПЛАШЕН

389

Се чувствувате исплашено кога сте исполнети со страв, исполнети со анксиозност. Загрижен, немирен, проблематичен човек. Физички сигнали и однесувања: лицето станува пепел, бело, бледо; кревање коса на тилот и рацете; мирис на телото, ладна пот; мрсни раце; треперење на усните и брадата; тетивите кои се истакнуваат во вратот, видлив пулс; лактите притискаат на страните, правејќи го телото што е можно помало; замрзнување, чувство на вкоренетост на самото место; брзо трепкање; тесни раменици; Зјапа, но не гледа, затворени очи или плачење; раце заглавени во пазувите или само-гушкање; здив пука во и надвор; мускулите на нозете се стегаат, телото е подготвено за трчање; гледајќи наоколу, особено позади; пискав глас; спуштање на гласот до шепот; држење на грбот до ѕид или агол; неконтролирано тресење; зграпчувајќи нешто, зглобовите побелуваат; вкочането одење, заклучување на колената; зрнца на пот на усните или на челото; грабање за некого; очите изгледаат влажни и претерано светли; пелтечење и погрешно изговарање зборови, треперење во гласот; грчеви движења, грчевито; лижење на усните, голтање вода; спринт или трчање; бришење рака преку челото за да се ослободи од потта; вдишување и исфрлање на здивот како да боли; неконтролирано лелекање; молење, зборување со себе; треперење од звуци“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Кога сте исплашени, вие сте исплашени или вознемирени. Тоа може да биде моментална работа: да слушнете врескање од автомобил надвор од вашата куќа и да се грижите дека вашето куче штотуку е погодено. Може да биде подолго: може да се плашите со недели или месеци по медицинската дијагноза. Иако глаголот обично се поврзува со една личност или мала група, може да го примените и поопшто: брзо движењето торнадо можело да исплаши цел град.

НЕУТРАЛЕН

ИСПЛАШЕН

НЕУТРАЛЕН

ИСПЛАШЕН 390

52. НАДМОЌЕН

391

Надмоќен доаѓа од латинскиот збор што значи горе и буквално значи нешто што е над другите по квалитет или статус. Понекогаш да се биде супериорен може да се сфати како негативно, како кај жената која се однесува супериорно од сите нејзини пријатели, има високо мислење за себе само затоа што има милиони долари во банка по победата на лотарија. Некој што се чувствува подобро, поспособно, покомпетентно, поинтелигентно, помоќно од некој друг. Директен, истражен контакт со очи; кривогледство и тврда насмевка; отфрлачки кимање или поглед; превртување на очите; агресивно задевање со цел да се стави друг на нивно место; воздишка што пренесува вознемиреност (бушавка)“ (Thesaurus за емоции, 2022) физички сигнали и однесувања: силно држење (рамената назад, градите надвор, брадата високо); одење со широки чекори; силна хигиена и лично дотерување; лабаво држење на рацете зад грбот; допирање на врвовите на прстите заедно (тапкање, формирање на штала); сјај во окото, внатрешна светлина; насмеана, разиграна насмевка; намигнување или лесно кимнување со некого; држење на рацете надвор од џебовите; опуштено појавување (тапање со прстите на ногата, потпевнување); зафаќање простор (нозете широко раширени, рацете отпуштени на страните); Приближувајќи им се на луѓето со леснотија“ (The Emotion Thesaurus, 2022)

НЕУТРАЛЕН

НАДМОЌЕН

НЕУТРАЛЕН

НАДМОЌЕН 392

53. ТРИУМФАЛЕН

393

Личноста која триумфира е победник, победник, победник. Што изразува гордост за постигнатиот успех, што го покажува задоволството да се биде победник. Физички сигнали и однесувања: насмевка го обзема лицето; нечии вдишувања стануваат постабилни и подлабоки; осветлувачки лик; објаснување на идејата што беше прифатена; навлегувајќи во понатамошни детали; енергично кимнување со главата; со нетрпение слушање на другите; полесно споделување на своите идеи; кревање на брадата и рамената; надуеност на градите; стои повисоко; гледајќи ги луѓето во очи“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Ако сте триумфални, вие сте горди на огромен успех, како вашата триумфална победа на вашиот турнир во пинг-понг. Да се освои чест или натпревар значи дека сте триумфални. Радоста што ја чувствувате за вашата победа се опишува како триумфална. Може да трепкате со триумфална насмевка на публиката за време на повикот на завесата по вашата одлична изведба во училишната претстава.

НЕУТРАЛЕН

ТРИУМФАЛЕН

НЕУТРАЛЕН

ТРИУМФАЛЕН

Triumphant доаѓа од латинскиот збор triumphus, што значи триумф, но опишува и процесија за победнички генерал или адмирал.

394

54. БЛАГОДАРЕН

395

Личност што цени, која ја сфаќа (моралната) вредност на (нешто или) личност, која цени по објективна вредност. Вие сте благодарни кога имате добра идеја за некого, го цените, му се восхитувате, го почитувате. Личност што цени, која ја сфаќа (моралната) вредност на (нешто или) личност, која цени по објективна вредност. Вие сте благодарни кога имате добра идеја за некого, го цените, му се восхитувате, го почитувате. Физички сигнали и однесувања: насмевка која допира до очите (кои се сјајни и светли); продолжен контакт со очите; веѓи кои трепкаат и држат; главата благо навалена на страна; наведнување напред; благо кимнување додека се насмевнува; црвенило видливо во образите; посегнување до оној на кој му се восхитуваат; нудење комплимент; накратко спуштање на главата; ентузијастички, топол поздрав“ (The Emotion Thesaurus, 2022)

НЕУТРАЛЕН

БЛАГОДАРЕН

НЕУТРАЛЕН

БЛАГОДАРЕН

Ако му направите услуга на пријателот, вашиот пријател веројатно ќе биде благодарен, што значи благодарен. Користете благодарност за да опишете зборови и постапки кои се позитивни, или од благодарност или почит. Ако знаете дека благодарноста е еден вид почит и восхит, тогаш нема да бидете изненадени од значењето на благодарноста. Децата треба да бидат благодарни за сè што прават нивните родители за да се грижат за нив. Можеме да кажеме и дека позитивната рецензија е благодарна, што покажува дека на критичарот му се допаѓа и ја цени темата на рецензијата. Зборовите и гестовите со благодарност се секогаш позитивни и со почит.

396

55. СОЧУВСТВИТЕЛЕН

397

Сочувствителен човек, чувствителен на туѓи неволји или несреќи, нежен, добар, сочувствителен, милостив. Физички сигнали и однесувања: омекнување карактеристиките; цртање на веѓите заедно;

на

Болен поглед (ако некој споделува туѓи негативни чувства); постојан контакт со очите кој е утешен, а не инвазивен; нудејќи мала насмевка која комуницира со прифаќање; посегнување до допир (за да се покаже поврзаноста)“ (Thesaurus за емоции, 2022) Ако сте сочувствителни, ги чувствувате туѓите болки и борби како да се ваши. Сочувствителните луѓе честопати се придвижуваат на работа за да се стави крај на страдањето на другите, можеби со хранење на гладните или со едукација на сиромашните.

НЕУТРАЛЕН

СОЧУВСТВИТЕЛЕН

Сочувствително доаѓа од старофранцуската именка сочувство, сочувство што значи „сочувство, сожалување“. Придавката значи „сочувствителен“, како сочувствителен пријател кој ги споделува вашите радости и таги, сакајќи го најдоброто за вас. Како глагол, сочувство, овде изговорен „cuhm-PASH-uh-nate“, значи „сожалување“, како во вашата способност да сочувствувате со кучињата и мачките скитници.

НЕУТРАЛЕН

СОЧУВСТВИТЕЛЕН 398

56. МИЗЕРЕН

399

Тој/таа што се чувствува лишен од (секаква) вредност, значење; многу лош квалитет. Физички сигнали и однесувања: Изгледа неуредно, истрошено, изнемоштено или нездраво; поглед надолу; избегнување контакт со очите; слаба енергија при зборување (мрморење, кажување малку, без сила зад зборовите итн.); глас што пука; триење на раката низ косата или над задниот дел на вратот; прекумерно голтање; очи кои изгледаат црвени или влажни (блескаат повеќе од вообичаено); болен израз (надолу свртена уста, бразда на челото, спуштени веѓи, итн.“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Мизерното оди подалеку од тажно - тоа значи апсолутно беден. Некој кој е мизерен се чувствува апсолутно ужасно. Ако ве фати пороен дожд, ако ја пропуштите сопствената роденденска забава, а потоа се труете со храна, нема да се чувствувате само лошо. Би биле мизерни - што значи исклучително несреќни. Романот на Виктор Иго, Les Miserables („Мизерните“) е приказна за луѓето кои живеат беден живот исполнет со смрт и несреќа. Можеби ќе сакате да понесете марамчиња ако одите на мјузиклот!

НЕУТРАЛЕН

МИЗЕРЕН

НЕУТРАЛЕН

МИЗЕРЕН 400

57. ПОКАЈАН

401

Жалењето е жалење предизвикано од губење на нешто или суштество, од неуспех или од извршување на непромислено дело; каење, каење. Физички сигнали и однесувања: триење со рака на лицето; полагање рака на градната коска; тешка воздишка; спуштена уста; свиткано држење на телото; тешки раце, рамената повлечени ниско; извинување; се обидува да расудува или објасни; веѓите се собираат во; болен израз; рацете паѓаат на страните; зјапајќи во нечии нозе“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Со жалење го опишува чувството на жалење за нешто што сте го направиле - или не сте направиле - или нешто што се случило. Ако се каете за тоа како се однесувавте со вашиот брат кога сте биле мали, сега посакувате да сте биле поубави.

НЕУТРАЛЕН

ПОКАЈАН

НЕУТРАЛЕН

ПОКАЈАН

Жалењето е чувство на тага - да сакате да направите нешто поинаку или да поништите некоја акција. Значи, кога сте зажалени, може да се чувствувате фрустрирани, разочарани од себе, засрамени или дури и тажни. Всушност, жалење доаѓа од прагерманскиот збор за плачење, гретан. Може да биде тешко да се направи, но поентата е да научите од искуствата за жалење за да не ги повторувате.

402

58. ЗАГРИЖЕН

403

Загрижен, немирен, вознемирен. Грижата или грижата е склоност да се сочувствува со некого во состојба на потреба, однесување со позитивна вредносна конотација, што означува исчекување на можна опасност; подготвеност да се покаже внимание на некого или нешто. Загрижен човек, тој е и претпазлив и претпазлив. Физички сигнали и однесувања: збрчкање на веѓата; гризење усна; стискање на кожата во грлото; стапала кои отскокнуваат или тапкаат; влечење или извртување на косата; темпо; пиење премногу кафе, премногу пушење; кругови под очите; цртање на веѓите заедно; фрлање и вртење во кревет, неможност за спиење; поставувајќи премногу прашања; галење или триење на веѓата“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Придавката загрижен опишува некој кој е немирен или вознемирен за нешто. Замислете загрижени родители, до доцна, да чекаат нивниот тинејџер да пристигне дома од забава.

НЕУТРАЛЕН

ЗАГРИЖЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАГРИЖЕН

Некој со загрижено намуртено лице секогаш изгледа загрижен. Загрижена е-пошта до вашата братучетка која патува на Блискиот Исток ја изразува вашата загриженост за нејзината безбедност. Коренот на загриженоста е староанглискиот збор wyrgan, или дави. Дури во доцните 1800-ти, загриженоста се користеше за да се опише чувството на анксиозност.

404

59. РЕВНОСЕН

405

Личност која е полна со ревност, со ревност, со жар; вредни; ревносен Посебен напор (во акција). Физички сигнали и однесувања: наведнување напред; очи кои светат; брзање со зборовите; зборување со шампанско или силен тон; привлече внимание, кимнување со главата; користење на возбудлив јазик; согласност со се што е предложено; мафтање со предмет за да ги задржи рацете зафатени; стискање на рацете на страните; силен контакт со очите; зборување над другите; веднаш креваш рака за да те повикаат“ (The Emotion Thesaurus, 2022) Користете ја придавката ревносен како начин да ја опишете желбата или ентузијастичката активност. Ако сте премногу ревносни во настојувањата да ја украсите куќата со новогодишни светилки, може да предизвикате прекин на струја за целото соседство.

НЕУТРАЛЕН

РЕВНОСЕН

НЕУТРАЛЕН

РЕВНОСЕН

Ревносен е придавката за именката ревност, „желна партизација“; вториот има долго е, но ревносниот има кратко: ЗЕЛ-ухс. Тоа може да има малку негативна конотација, а луѓето понекогаш се опишуваат како премногу ревносни, што значи дека се трудат премногу. Ревносните се римуваат со љубоморни (и всушност и двете потекнуваат од истиот грчки збор), но не мешајте ги: љубоморната личност може да биде огорчена на некој што ревносно се труди да постигне успех.

406

60. ИСПРОВОЦИРАН

407

Личност која е поттикната, возбудена, попречена, вознемирена. Состојба на вознемирување или емоции поволни за извршување на дејствија наменети да предизвикаат одредени реакции кај други луѓе. Физички сигнали и однесувања: привлекување до целосна височина (поза во исправена положба, напнати мускули итн.); остар удар или подигање на брадата; прекрстување на рацете; поглед или поглед кој е предизвикувачки и полн со расудување; свиткана усна; насмевка; одбивање да се покорува (или да се однесува спротивно на кој се очекува); рамената се туркаат назад и градите излегуваат надвор; Одбивање да се биде првиот што го прекинал контактот со очите; Остро грчење на главата („фрлање“ на главата); Вдишувајќи длабоко, ноздрите се разгоруваат; Видливо стегање во вилицата и вратот“ (The Emotion Thesaurus, 2022)

НЕУТРАЛЕН

НЕУТРАЛЕН

ИСПРОВОЦИРАН

ИСПРОВОЦИРАН 408

61. ЗАСРАМЕН

409

Засрамен, обземен од срам. Срамот може да се дефинира како чувство на срам или понижување кое произлегува од перцепцијата дека некој направил нешто нечесно, неморално или неправилно. Се разликува од другите емоции по својата социјална, тајна, телесна и духовна димензија. Понекогаш се дефинира како социјална верзија на обвинување што игра важна улога во социјалната фобија. Најчесто е резултат на понижување, понижување, неуспех или несакана слика на телото како нечистотија, голотија на телото, грдотија, несоодветна облека, но и последица на зголемена емоционалност кај срамежливите луѓе, срамот често нема вистинско оправдување. . Срамот е болна, но важна емоционална состојба. Повеќето истражувачи веруваат дека целта на срамот е да ги натера луѓето да се чувствуваат лошо за нивните социјални или лични грешки како форма на внатрешен (или социјален) фидбек за да научат да не ја повторуваат грешката. Придружните физиолошки промени, вклучувајќи црвенило, потење или пелтечење, може да им сигнализираат на другите дека личноста ја препознава сопствената грешка и затоа не е ладно срце или неук.

НЕУТРАЛЕН

ЗАСРАМЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАСРАМЕН

Практично секој во одреден момент од животот се наоѓа во непријатна или понижувачка ситуација. Прашањето е: колку силно тоа влијае врз нив? Некои луѓе можат да избегаат од срам кога ќе направат грешка или ќе прекршат општествена норма. Другите кои се плашат од групно неодобрување може да бидат обземени од срам.

410

62. ЗОЛ

411

Лице кое има негативни атрибути; лишен од позитивни квалитети; кој вообичаено им предизвикува непријатности на другите. Оние со оваа особина бараат да ги постигнат своите цели по секоја цена, дури и ако им наштетат на другите во процесот. Нивните цели може да бидат и конкретно да им наштетат на другите. Таквите луѓе не би сакале да им помагаат на другите кои имаат потреба ако тоа не им користи и нема да добијат никаква „корисност“ во успехот на другите. Тие нема да бидат вистински среќни ако некому освен нив им се случи нешто добро. Психолозите утврдиле дека факторот D (темна особина) забележан кај човечката популација не само што служи како обединувачка тема меѓу темните особини, туку работи и со принципот на „индикаторска рамнодушност“. Овој термин вообичаено се користи во контекст на „општ фактор на интелигенција“ (g-фактор), при што високиот резултат на еден тест за интелигенција обично значи дека ќе постигнете повисоки резултати на другите тестови за интелигенција. Типовите на интелигенција се поврзани, и без разлика кои тестови ќе ги спроведете за да ја измерите, факторот g сè уште ќе биде таму - неговото постоење е независно од тестовите што се користат за мерење.

НЕУТРАЛЕН

ЗОЛ

НЕУТРАЛЕН

ЗОЛ

Истото важи и за 9-те злобни особини во факторот Д. Истражувачите открија дека луѓето кои имаат високи резултати на една темна особина имаат тенденција да постигнат високи резултати и на неколку други темни особини, што укажува на тоа дека постои заедничко јадро на темнината: темните особини се врзани.

412

63. РАЗОЧАРАН

413

Човек измамен во своите очекувања, разочаран, кој изгубил надеж. Разочарување е состојба на една личност кога неговите очекувања се разочарани за други луѓе или настани или промени што се случуваат во светот. Разочарувањето значи разочарување, разочарување. Разочарувањето е дел од секојдневието. Единствениот начин да го избегнете е да немате очекувања, желби или вредности. Најчестото разочарување е поврзано со очекувањата. Секогаш кога очекувањата не се исполнети, доживуваме разочарување. Колку се поголеми очекувањата, толку е поголемо разочарувањето. Многу луѓе се обидуваат да се справат со разочарувањето со намалување на очекувањата. Иако очекувањата треба да бидат реални, нивното премногу намалување ги жртвува возбудата и забавата.

НЕУТРАЛЕН

РАЗОЧАРАН

НЕУТРАЛЕН

РАЗОЧАРАН

Разочарувањето е толку непријатно што кога ќе се случи, често не сме свесни за ништо друго освен тага, раздразливост, огорченост, лутина или агресивен импулс. Разочараните преференции се перципираат како закана за егото, предизвикувајќи одмазда што ја нарушува вредноста. Емоциите започнуваат граѓанска војна без победа со одбрана на егото во спротивност со вредностите. Колку повеќе ги прекршуваме нашите подлабоки вредности во одбраната на егото, толку повеќе се трудиме да избегнеме поголема вина, срам и вознемиреност, обично обвинувајќи некого друг. Резултатот е самозагрозеност и тенденција да дејствуваме против нашите долгорочни интереси.

414

64. РАЗДРАЗЛИВ

415

Личноста која изневерува, изразува лошо расположение; намуртен, мрачен, тивок, намуртен. Што покажува незадоволство; во лошо расположение; торба мрачна; кисело; мрачен Мртен, мрачен, тивок, сиромашен; (за изгледот, манифестациите на луѓето) кои изневеруваат, изразуваат лошо расположение Кога вашиот пријател ќе предложи ресторан, но вие сте нерасположени, па ќе речете „Тоа е глупав ресторан“ - иако тоа навистина не ви пречи - тогаш сте мрзливи, што значи раздразливи или громогласни. Постојат секакви причини зошто се чувствувате мрзливи: можеби сте уморни или изнервирани или имате главоболка. Без оглед на причината, кога сте мрзливи, само сакате да мрчите во некој агол. И покрај тоа што е негативен збор, тој е прилично нежен збор. Кога сте мрзливи, не сте лути или злобни - едноставно сте непријатни за моментот. Но, не кажувајте на некој што е мрзлив дека е мрзлив. Тој веројатно нема да одговори љубезно на тоа.

НЕУТРАЛЕН

РАЗДРАЗЛИВ

НЕУТРАЛЕН

РАЗДРАЗЛИВ 416

65. ХИСТЕРИЧЕН

417

Оние кои ги прикажуваат манифестациите на хистерија, прикажуваат вишок на емоции што ги екстернализираат преку состојби на прекумерен гнев, врескање или дури и насилство. Состојбата на хистерија е предизвикана од непријатни ситуации или вести. Хистерична личност може да се манифестира на следниов начин: - брзо да ги менувате емоциите - глуми многу драматично, како да настапува пред публика, со претерани емоции и изрази, но се чини дека нема искреност - да се биде премногу чувствителен на критики или неодобрување - имаат ниска толеранција за фрустрација и лесно се досадуваат со рутината, често започнувајќи проекти без нивно завршување или прескокнување од еден настан на друг - да не размислувате пред да дејствувате - да донесуваат избрзани одлуки - да се биде егоцентричен - се закануваат или се обидуваат да се самоубијат за да привлечат внимание

НЕУТРАЛЕН

ХИСТЕРИЧЕН

НЕУТРАЛЕН

ХИСТЕРИЧЕН 418

66. ГНЕВ

419

Според кругот на емоции направен од Роберт Плучик (американски психолог), гневот е основна емоција. Ова претставува емоционална состојба која варира во интензитет од блага иритација до силен гнев: неконтролиран гнев, насилство. Лутината е интензивна емоција која обично се карактеризира со чувство на стрес, фрустрација и иритација. Секој чувствува лутина од време на време. Тоа е сосема нормален одговор на фрустрирачки или тешки ситуации. Лутината станува проблем само кога се прикажува прекумерно и почнува да влијае на вашето секојдневно функционирање и на начинот на кој се однесувате со луѓето. Гневот може да варира во интензитет од блага вознемиреност до бес. Понекогаш тоа може да биде претерано или ирационално. Во овие случаи, може да биде тешко да ги држите вашите емоции под контрола и може да предизвика да се однесувате на начини на кои инаку не би се однесувале. Лутината не изгледа исто за сите, бидејќи сите ние различно го изразуваме. За некои луѓе, викањето може да биде излез за нивниот гнев, додека други може да го изразат со физички удирање предмет или дури и друго лице. Вербално: Кога некој вербално го изразува својот гнев, може да видите како го крева гласот. Тие можат да станат навредливи и да кажат повредливи работи ако нивниот гнев е насочен кон друга личност. Невербално: Ќе забележите некои мали физички промени кај личност која го изразува својот гнев невербално. Тие може да се намуртаат или намуртени и да ги стегнат вилиците и тупаницата. Тие исто така може да нападнат друго лице или предмет, понекогаш предизвикувајќи физичко оштетување на лицето или предметот, а во некои случаи дури и самите себе си се повредиле.

НЕУТРАЛЕН

ГНЕВЕН

НЕУТРАЛЕН

ГНЕВЕН 420

67. РАЗДРАЗЛИВ

421

Кој се нервира, лесно се вознемирува; раздразлив, нервозен, вознемирен. Раздразливоста често се опишува како особина. Поточно, тоа е димензија на личноста која се карактеризира со тенденција да се биде лут и реактивен на блага провокација и несогласување (Caprara et al., 1985). Ова се разликува од гневот, кој е афективна состојба, и реактивната агресија, што е однесување. Концептот на раздразливост беше операционализиран во 1957 година во серија студии кои потврдуваат омнибус проценка на агресијата, Инвентар за непријателство на Buss-Durkee (Buss & Durkee, 1957). Раздразливоста може да доведе до голем број различни однесувања и чувства. Некои од вообичаените знаци на раздразливост вклучуваат: - возбуда, фрустрација и лутина - збунетост и тешкотии со концентрирање - тешкотија да се сместат или да се менуваат плановите - прекумерно потење - замор - зголемена стапка на дишење - забрзано чукање на срцето - хиперсензитивност - краток темперамент - Напон

НЕУТРАЛЕН

РАЗДРАЗЛИВ

НЕУТРАЛЕН

РАЗДРАЗЛИВ

Луѓето кои се чувствуваат раздразливи нема нужно да ги искусат сите овие симптоми или да чувствуваат симптоми цело време. Можеби во еден момент ќе се чувствуваат добро, но мала нервоза може да ги поттикне. Реакцијата што следи може да изгледа непропорционална со ситуацијата. Ова често доведува до дополнителна напнатост што го прави поединецот уште почувствителен и поодговорен на стрес.

422

68. ВОЗНЕМИРЕН

423

Немирен, напнат, загрижен човек. Личност која се грижи (или се плаши) без причина. Анксиозноста е состојба на немир, напнато очекување, придружено со палпитации, отежнато дишење, кои се среќаваат кај некои нервни заболувања. Доживувањето повремена анксиозност е нормален дел од животот. Меѓутоа, луѓето со анксиозни нарушувања често имаат интензивна, прекумерна и постојана грижа и страв за секојдневните ситуации. Честопати, анксиозните нарушувања вклучуваат повторени епизоди на ненадејни чувства на интензивна вознемиреност и страв или ужас кои достигнуваат врв за неколку минути (напади на паника). Вообичаени знаци и симптоми на анксиозност вклучуваат: - чувство на нервоза, вознемиреност или напнатост - да имате чувство на непосредна опасност, паника или пропаст - има зголемен пулс - забрзано дишење (хипервентилација) - потење - треперење - чувство на слабост или замор - тешкотии со концентрирање или размислување за нешто друго освен сегашната грижа - со проблеми со спиењето - имате гастроинтестинални (ги) проблеми.

- имате потешкотии да ги контролирате грижите - да имате желба да избегнувате работи кои предизвикуваат анксиозност

НЕУТРАЛЕН

ВОЗНЕМИРЕН

НЕУТРАЛЕН

ВОЗНЕМИРЕН 424

69. ДЕПРЕСИВЕН

425

Опаднат, деморализиран, обесхрабрен. Депресијата е резултат на низа непријатни настани или дури може да биде резултат на физичка и ментална исцрпеност. Карактеристиките на деморализираните луѓе вклучуваат: - чувство на тага, плачење, празнина или безнадежност - губење на интерес или уживање во нормални активности како што се хоби или спортови - замор и недостаток на енергија, па и малите задачи бараат дополнителен напор - намален апетит - анксиозност, возбуда или немир - забавено размислување, говор или движења на телото - чувство на безвредност или вина, фиксација на минатите неуспеси или самообвинување - проблеми со размислување, концентрирање, донесување одлуки и запомнување на нештата - необјаснети физички проблеми, како што се болки во грбот или главоболки

НЕУТРАЛЕН

ДЕПРЕСИВЕН

НЕУТРАЛЕН

ДЕПРЕСИВЕН 426

70. ЗБУНЕТ

427

Непрецизно, нејасно, нејасно, нејасно, непрецизно, нејасно. Личност која се чувствува збунето, вознемирено, збунето. Збунетоста е симптом кој прави да се чувствувате како да не можете да размислувате правилно. Може да се чувствувате дезориентирани и да имате потешкотии да се концентрирате или да донесувате одлуки. Конфузијата се нарекува и дезориентација. Во својата екстремна состојба се нарекува делириум. Ако вие или некој за кој се грижите е збунет долго време, причината може да биде деменција. Деменцијата е прогресивна состојба предизвикана од опаѓање на функцијата на мозокот што резултира со губење на способноста за извршување на секојдневните функции. Тоа влијае и на расудувањето, меморијата и однесувањето.

НЕУТРАЛЕН

ЗБУНЕТ

НЕУТРАЛЕН

ЗБУНЕТ

Забележувањето на конфузија кога првпат ќе се појави ќе ви помогне вие или вашата сакана да добиете навремен третман. Да не се меша со потрес на мозокот, што е потрес на мозокот е повреда на мозокот што се јавува како резултат на траума на главата. Потресот на мозокот може да го промени нечие ниво на будност, како и неговото расудување, координација и говор.

428

71. ВЕСЕЛ

429

Добродушна личност, подготвена за шеги, весела, весела, која сака веселост и добра волја. Знаци на весел карактер: - оптимизам: ако сакате да бидете во состојба на радост, треба да барате можности и да верувате и да се чувствувате позитивно дека можете да го постигнете она што го сакате од животот. малку луѓе би ги нарекле песимистите среќни.

- веселите луѓе живеат во моментот. тие разбираат дека сега можат да почувствуваат радост – за време на нивното патување низ секојдневните животни искуства.

- духовност: постои силна корелација помеѓу духовната основа и ориентација на поединецот и нивната среќа. верувањето и признавањето дека се случува повеќе отколку што се гледа, создава душевен мир и ослободување.

- расположените луѓе знаат каде одат и имаат напишани цели за да го докажат тоа! без насока или амбиција, тешко ви е да бидете среќни.

- благодарност: радосните поединци се благодарни за она што го имаат и ја користат речиси секоја ситуација или состојба.

- корисност/ великодушност: радоста доаѓа од дарот на давање, а не од земање. истражувањето е јасно: среќните луѓе даваат повеќе, на сите нивоа, вклучувајќи време, ресурси и пари.

НЕУТРАЛЕН

ВЕСЕЛ

НЕУТРАЛЕН

ВЕСЕЛ 430

72. НЕТРПЕЛИВ

431

Полн со копнеж; желен, желен да направи, да добие нешто. Нетрпеливоста е мотивациски фактор кој се карактеризира со мотивација на пристап (Tauer и Harackiewicz, 1999), додека формирањето на метаперцепции е когнитивен процес. Затоа, наоѓањето променлива за да се изгради мост помеѓу овие два фактори е решение на нашето прашање. Постоечките теории опишуваат блиска врска помеѓу мотивацијата, емоциите и сознанието. Од една страна, теоријата на чувствата како информација предлага дека судовите зависат од чувствата, дури и ако овие чувства се ирелевантни за тековните судови (Шварц, 2012). Од друга страна, емоциите имаат мотивациски корен (Cacioppo et al., 1999). Затоа, го истражуваме ефектот на нетрпеливоста (мотивацијата) врз метаперцепцијата (познавањето) преку емоциите што ги доживуваат перцепторите.

НЕУТРАЛЕН

НЕТРПЕЛИВ

НЕУТРАЛЕН

НЕТРПЕЛИВ

Поточно, врз основа на идејата дека луѓето со мотивација за пристап веројатно ќе искусат позитивни емоции (Брокнер и Хигинс, 2001), предвидуваме дека нетрпеливоста ќе предизвика позитивни емоции. Според теоријата на чувствата како информација, се претпоставува дека позитивните емоции предизвикуваат оптимистички самоевалуации и метаперцепции. Под претпоставка дека рејтингот на судијата не е под влијание на нивото на нетрпеливост на перципирачот, разликата помеѓу метаперцепцијата и рејтингот на судијата (метаперцепција рејтинг на судијата) ќе се зголеми со нетрпеливост. Гледањето напред предизвикува позитивни емоции. Нетрпеливоста е поттик дефиниран како колку долго луѓето очекуваат да постигнат цел (Ли и Чиу, 2015).

432

73. РЕВОЛТИРАН

433

Огорчен, бунтовник, бунтовен човек. Работите што предизвикуваат револт се физички вознемирувачки, како што се наоѓање влакна во супата или стапнување во измет на кучиња. Јадењето расипана храна е револтирано. Исто така, револтираните работи можат да бидат помалку физички. Револтирано е да дознаете дека некој пријател ве лажел. Корупцијата во власта бунтува. Неправдата бунтува. Многу луѓе сметаат дека непристојноста е револтирана. Ако ве навреди, гади или вознемири, тоа е револтирано. Револт значи да се крене против авторитет во чин на бунт. Може да видите како опозициска група се бунтува против владата, или може да се побуните против вашиот угнетувачки полициски час од 10:00 часот. Бунтот има и именска форма за да го опише тој вид на бунтовничко востание. Вашиот револт е успешен ако добиете дозвола да останете надвор после 11:00 часот. Револтот може да значи и одвратност или разболување, било физички или во однос на вашите чувствителности. Вашиот стомак може да се побуни од идејата повторно да јадете карфиол. Можете да ги комбинирате двете значења на револт ако организирате бунт во кујната за да престанете да јадете зеленчук што ве револтира. Работите што предизвикуваат револт се физички вознемирувачки, како што се наоѓање влакна во супата или стапнување во измет на кучиња. Јадењето расипана храна е револтирано. Исто така, револтираните работи можат да бидат помалку физички. Револтирано е да дознаете дека некој пријател ве лажел. Корупцијата во власта бунтува. Неправдата бунтува. Многу луѓе сметаат дека непристојноста е револтирана. Ако ве навреди, гади или вознемири, тоа е револтирано.

НЕУТРАЛЕН

РЕВОЛТИРАН

НЕУТРАЛЕН

РЕВОЛТИРАН 434

74. ОДБИВНОСТ

435

Инстинктивна аверзија; ужас, гадење, огорченост, дејство на отфрлање. Одбивноста значи интензивна, насилна, понекогаш физичка несакање кон нешто. Луѓето чувствуваат одбивност кон различни работи. Можеби ќе почувствувате одбивност од помислата дека ќе гледате хорор филм, но другите луѓе едвај чекаат да се исплашат од најновиот филм со зомби или слешер. Именката одвратност доаѓа од латинскиот збор revellere, што значи да се повлече или да се повлече. Значи, ако мислите да се повлечете со ужас кога некој ќе предложи да одите на тобоганот по ручекот, ќе се сетите дека дефиницијата за одбивност е интензивна аверзија. Синонимите за одбивност вклучуваат одвратност, одвратност, ужас и одвратност. Откако се разболевте од стомачен грип откако јадевте малини, сега чувствувате одбивност кон се што е со вкус на малина.

НЕУТРАЛЕН

ОДБИВНОСТ

НЕУТРАЛЕН

ОДБИВНОСТ

Одбивноста станува груба. Ако помислата на големи зелени топчиња со мрсни валкани црева ве натера да се одвратите во ужас, тогаш сте доживеале одбивност или интензивна аверзија кон нешто. Онаму каде што има одбивност, има и одвратност. Можеби гадење. Можеби неколку врисоци. Во физиката, одбивноста опишува како два магнети со ист полнеж скокаат еден од друг, како што повеќето од нас скокаат од масата кога мама ќе спушти чинија со бриселско зелје.

436

75. ОДВРАТЕН

437

Што инспирира одбивност, што предизвикува сила. Одвратното се однесува на нешто што толку многу го мразите што се заканува да ве разболи физички, како идејата да се омажите за вашата сестра. Или носење минатогодишни фармерки. Одвратното нешто е нешто навредливо, одвратно или непристојно. Тоа може да биде одвратно за вашиот ум или вашиот морал. Може да биде и физички одвратен, како мирисот што доаѓа од контејнерот во ресторанот, кој не е испразнет од многу возбудливата „Недела на омлет“, наназад на почетокот на август. Ве тера да сакате повторно да го „ПРИКЛУЧИТЕ“ носот! Ако однесувањето или верувањата се одвратни, тие се многу непријатни, предизвикувајќи чувство на одвратност

НЕУТРАЛЕН

ОДВРАТЕН

НЕУТРАЛЕН

ОДВРАТЕН 438

76. ПРОВОКАТИВЕН

439

Што провоцира, разбранува, поттикнува, поттикнува, напаѓа; кој го привлекува вниманието кон себе со облекување, екстраваганција, дрскост, дрскост; пркосен, дрзок. Лице кое поттикнува производство на дело за осуда. Што ја сочинува причината за нешто, што одредува, што предизвикува нешто. Ако нешто е провокативно, тоа предизвикува реакција. Провокативна книга може да ги натера луѓето да зборуваат за контроверзна идеја. Провокативната изјава, како „Мразам бебиња“, ќе добие друг вид на реакција. Дејството, мислата или чувството често се посакувани, повикани намерно. Всушност, провокативното често се користи за да се опишат постапки или начини на облекување кои предизвикуваат сексуални чувства. Но, провокативните работи можат да предизвикаат и нешто несакано: „Беше налутена од провокативните забелешки“. Оваа придавка е позајмена од францускиот провокатив, од латинскиот провокативус „повикување напред“, од латинскиот провокаре „да повикува, предизвик“.

НЕУТРАЛЕН

ПРОВОКАТИВЕН

НЕУТРАЛЕН

ПРОВОКАТИВЕН 440

77. ИСПИТУВАЧКИ

441

Што покажува љубопитност. Личност која буди љубопитност; чудно, чудно; изненадувачки, необичен; оригинален. Во текот на милениумите, љубопитноста се смета за движечка сила зад човечкиот напредок и напредок во науката, јазикот и индустријата. Тоа е витален квалитет што ни помага да учиме, растеме и откриваме. Љубопитноста е поврзана со испитувачки начин на размислување кој вклучува истражување, експериментирање и знаење. Нашиот личен развој е исто така поврзан со љубопитноста и го олеснува подлабокиот однос со себе, другите и нашата интеракција со светот. Луѓето кои се љубопитни ги поседуваат следните атрибути: - тие имаат тенденција да бидат пооптимисти од нивните помалку љубопитни колеги.

- тие сами си наоѓаат забава.

- спремни се на грешки и се отворени за корекција.

- сакаат да разговараат.

- сакаат да учат.

- лесно се мотивираат.

- тие се сочувствителни.

- размислуваат креативно.

НЕУТРАЛЕН

ИСПИТУВАЧКИ

НЕУТРАЛЕН

ИСПИТУВАЧКИ

И покрај сите негови достигнувања, Алберт Ајнштајн, еден од најинвентивните умови во историјата, е познат по тоа што рекол: „Немам посебен талент; Јас сум само страсно љубопитен.“ Ова е точно, не само за него, туку и за секоја друга личност која постигнала извонредни работи на овој свет, бидејќи љубопитноста е местото каде што сè започнува.

442

78. ПОД ЗАКАНА

443

Некој што е ранлив или изложен на ризик; загрозен поради нешто/некого. Во ситуација во која е можна загуба на живот или сериозна повреда. Нешто што се заканува ја покажува својата опасност. Бураните облаци се закануваат со дожд, а насилниците им се закануваат на другите деца. За жал, има многу луѓе и работи кои се закануваат - тоа е опасен свет. Ако некој ви се заканува со насилство, треба да повикате полиција. Полицијата потоа може да му се закани на криминалецот дека ќе ги уапси. Нациите меѓусебно се закануваат пред да војуваат. Може да кажете и дека се заканува опасна ситуација, како мрачното време. Некогаш овој збор се користи понеразумно, на пример ако некој стар пријател ви се заканува дека ќе ве прегрне до смрт.

НЕУТРАЛЕН

ПОД ЗАКАНА

НЕУТРАЛЕН

ПОД ЗАКАНА 444

79. ПРЕЗИР

445

Презир, изразување или покажување презир. Презирот се разликува од другите непријателски емоции со тоа што го комбинира одвратноста со непочитувањето. Компонентата на одвратност не е вид на гадење што повеќето луѓе го чувствуваат кога мирисаат на повраќање или гледаат во гнило месо нападнато со отрепки, туку социјално гадење - вид на гадење што повеќето луѓе го чувствуваат за општествените практики како канибализам, суспензија на телото, инцест, зоофилија, женско обрежување, практика на јадење на плацентата по раѓањето или особини како што се алчност, мрзеливост и опортунизам. Но, можете да чувствувате гадење од практиките или особините на една личност без да чувствувате презир кон нив. На пример, може да ви биде одвратно тоа што вашиот пријател кето јаде прекумерно количество месо, но не го непочитувајте. Но, ако сте посветен вегетаријанец, гледањето на вашиот пријател како го проголтува огромното количество масно месо натрупано во неговата чинија може да ве натера да почувствувате презир кон него.

НЕУТРАЛЕН

ПРЕЗИР

НЕУТРАЛЕН

ПРЕЗИР

Презирот е премногу често ирационален одговор на туѓите особини или практики. Луѓето може да бидат цел на потсмев затоа што се сметаат за сиромашни, необразовани, инвалиди, глупави, мрзливи, дебели, нервозни, незгодни, несмасни, арогантни или без компетентност или статус, или затоа што се впуштаат во непознати или срамни општествени практики.

446

80. ВЕСЕЛ

447

Кој сака да игра, да танцува. Личност која брзо се движи и е каприциозна; жив, жив, весел. Да се биде разигран е особина на личноста која различно се изразува кај луѓето. „Особено разиграните луѓе тешко се соочуваат со здодевноста. Тие успеваат да ја претворат речиси секоја секојдневна ситуација во забавно или лично привлечно искуство“, објаснува професорот Рене Пројер, психолог во MLU. На пример, тие сакаат игри со зборови и игри со мисли, љубопитни се или едноставно сакаат да играат. Според Пројер, тоа не значи дека овие луѓе се особено глупави или несериозни. Напротив, претходните студии на истражувачите на MLU покажаа дека возрасните можат да ја искористат оваа склоност кон позитивно користење во многу ситуации: тие внимаваат на деталите, лесно прифаќаат нови перспективи и можат да им направат интересна монотона задача.

НЕУТРАЛЕН

ВЕСЕЛ

НЕУТРАЛЕН

ВЕСЕЛ

Карактеристиката е поврзана со добрите вештини за набљудување, па дури и со способноста да се согледаат ситуациите од нова перспектива или да се претворат монотоните задачи во нешто интересно. Играта не треба да се меша со хуморот, објаснува тимот од Универзитетот Лутер Хале-Витенберг во Германија. Кај возрасните, велат тие, тоа е слабо проучена особина која бара нов речник само за да се опише. Моделите на игра од детството често се пренесуваа на возрасните“, вели д-р Рене Проер.

448

81. ЗАЉУБЕН

449

Да се заљубиш во некого, да почнеш да сакаш некого; да се заљуби, да се заљуби. Чувство на наклонетост кон некого или нешто. Кога се заљубувате, анализирањето на протокот на невротрансмитери може да биде последното нешто на кое некому му паѓа на ум. Сепак, нејзината улога е централна кога некому паѓа со глава до пети. Неодамнешното истражување на Фрај го следеше и насилното однесување, како и мирот низ културите. Тој рече дека поврзаноста на страста и романтиката со трајната љубов во западната култура не е споделена во секое општество. Второ, доаѓа привлечноста. Според Невроендокринологијата на љубовта, студија направена од Националниот институт за здравје, оваа фаза е посредувана од хормони на стрес и награда, што резултира со зголемен пулс. Оваа мешавина е наменета за зацврстување на врските меѓу цицачите. Окситоцинот, конкретно, се ослободува во големи количини кај новите мајки, со што се зголемуваат шансите за преживување за сите членови на семејната единица. Процесот на втиснување ги комбинира искуствата на една личност и нивната лична хемија, се вели во студијата.

НЕУТРАЛЕН

ЗАЉУБЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАЉУБЕН 450

82. БЕЗ ЗБОРОВИ

451

Кој не може да зборува, кој е без зборови и повеќе не може вербално да се изразува. Заглавени во циклус на вести што изгледа особено шокантно? Реагирате на бизарен дел од озборувања? Кога животот ќе ве фрли на јамка, што точно велите? Шансите се, ништо! Понекогаш сме фатени неподготвени, и иако имате илјадници зборови на располагање, ниту еден од нив не изгледа сосема исправен. Неговорноста, сепак, доаѓа во различни, нијансирани форми. Еве некои од најкорисните синоними за безговор што можете да ги додадете во вашиот арсенал. Можеби ќе се сетите на нив следниот пат кога ќе ги скенирате насловите. Ако сте без зборови, не можете да зборувате, обично затоа што се случило нешто изненадувачко и лудо. Може да останете без зборови ако победите на лотарија или најдете кит на предниот тревник.

НЕУТРАЛЕН

БЕЗ ЗБОРОВИ

НЕУТРАЛЕН

БЕЗ ЗБОРОВИ

Кога останувате без зборови, немате зборови. На пример, луѓето често кажуваат работи како „Бев без зборови кога ја добив веста за мојот брат!“ или "Музиката ме остави без зборови!" Тоа е претерување. Луѓето користат без зборови во овие случаи за да покажат колку се запрепастени или трогнати, иако веројатно сè уште биле способни за говор. "Јас сум без зборови" често навистина значи "Јас сум шокиран!"

452

83. НОСТАЛГИЧЕН

453

Полна со носталгија, која предиспонира за носталгија. Чувство на тага, на меланхолија предизвикано од желбата повторно да се посети некое сакано место, блиска личност или повторно да се преживее епизода од минатото. Неодамнешната работа е изградена од оваа современа концептуализација за да се разјаснат динамичните функции на носталгијата. Првичното истражување покажа дека негативниот афект и осаменоста се специфични катализатори на носталгичното возбудување (Wildschut et al., 2006), инспирирајќи ги последователните обиди за можноста носталгијата да функционира за да ги врати позитивните расположенија и чувствата на социјална поврзаност. Во согласност со оваа можност, експерименталните индукции на носталгија го зголемуваат позитивното влијание и чувствата на припадност (Wildschut et al., 2006; Wildschut, Sedikides, Routledge, Arndt, & Cordaro, 2010). Истражувањата, исто така, покажаа дека носталгијата му дава подиректни придобивки на себе преку засилување на експлицитната самодоверба (Wildschut et al., 2006) и спречувајќи ги поединците од негативното влијание на егзистенцијалните закани врз перцепциите за смислата на животот, анксиозноста поврзана со смртта и поврзаните одбрани. (Juhl, Routledge, Arndt, Sedikides, & Wildschut, 2010; Routledge, Arndt, Sedikides, & Wildschut, 2008).

НЕУТРАЛЕН

НОСТАЛГИЧЕН

НЕУТРАЛЕН

НОСТАЛГИЧЕН

Ова истражување особено ги спротивстави ефектите на носталгијата со релевантните контролни теми, вклучувајќи: автобиографски сеќавања за обични настани (Routledge et al., 2008) и сеќавања за позитивни настани од минатото (Hepper, Ritchie, Sedikides, & Wildschut, 2010).

454

84. ШОКИРАН

455

Долготрајно вознемирено откако доживеав трауматски настан или настан што предизвикува страв Физички сигнали и однесувања: правење чекор или два назад, очи кои се шират или испакнати, движења на телото кои моментално замрзнуваат, останува без зборови, брзо трепкање додека се обидува да го обработи она што го видел или слушнал, устата паѓа отворена, кревајќи ги веѓите, главата брзо се враќа назад, покривајќи ја устата со дланката, растреперен или неверувачки глас, не знаејќи каде да погледне; скитник поглед кој не се смирува. Кога ќе се соочите со интензивен стрес, може да доживеете наплив на огромни емоции на кои не сте подготвени да ги разберете или да одговорите, што може да предизвика вашето тело да влезе во состојба на шок, објаснува д-р Дарамус. Емоционалниот шок често е дел од одговорот на борба или бегство, нормален, но болен начин на кој вашиот мозок реагира на нешто што го гледа како закана за вашата благосостојба,2 според д-р Дарамус. Кога вашиот мозок не може да ја обработи ситуацијата, тој се замрзнува во обид да ги заштити вашиот ум и тело. Емоционалниот шок може да биде придружен со низа физички и емоционални симптоми. Некој што е шокиран е непријатно изненаден. Шокираната публика може да здивне и да ги покрие лицата додека голтачот на мечот почнува всушност да голта меч.

НЕУТРАЛЕН

ШОКИРАН

НЕУТРАЛЕН

ШОКИРАН 456

85. ПРЕПЛАШЕН

457

Исполнет со страв; исплашен, исплашен; што изразува страв. Кога нашиот израз на лицето се префрлува на страв кој дува испакнатини на очите, нашата способност да ги почувствуваме напаѓачите или друга непосредна опасност драстично се подобрува, открија истражувачите: „Изразите на страв го отвораат лицето и ги изложуваат сетилните површини, додека одвратноста го прави спротивното. , тоа е заштитно навивање. Стравот е за будност, а одвратноста е отфрлање“, рече Андерсон. Некој кој е исплашен е исплашен или вознемирен. Исплашена камперка може да трепери од страв додека ги слуша застрашувачките приказни од камперскиот оган што ги кажува нејзиниот советник. Кога сте исплашени, се чувствувате страв - можеби ќе бидете исплашени од грмотевици или исплашени од чудни кучиња. Исплашен патник во авион може да паничи и да предизвика други луѓе да се исплашат. Придавката потекнува од заплаши - пред 1660-тите, глаголот наместо да се плаши. Сите овие зборови делат староанглиски корен, fyrhtu, „страв, страв, треперење или ужасна глетка“.

НЕУТРАЛЕН

ПРЕПЛАШЕН

НЕУТРАЛЕН

ПРЕПЛАШЕН 458

86. ИСПАНИЧЕН

459

Кој е во паника. Чувство на насилен страв што одеднаш (и често без причина) зафаќа личност или група. Ненадеен и неспособен страв кој произведува невротично или нелогично однесување. Физички сигнали и однесувања: - брзо, плитко дишење - широки очи, со бела боја околу целата ириса - хипервентилирачки - стискање на очите - стискање и откачување на тупаниците - преклопување на телото и правење мали - триење на грлото - вени што се истакнуваат на вратот - олабавување на вратоврската или одврзување копчиња за јака - неволно стенкање или лелекање - да се биде на работ (скокање на звуци, тешкотии со концентрирање итн.)

НЕУТРАЛЕН

ИСПАНИЧЕН

НЕУТРАЛЕН

ИСПАНИЧЕН 460

87. УЖАСНАТ

461

Личност зафатена од терор. Исполнет со ужас; крајно шокиран. Се разликува и од страв и од ужас, иако е повеќе речиси сојузник до последниот отколку со првиот. Во ова е супериорно и од двете, што е помалку себично, помалку проткаено со тревога и е повеќе симпа. тетички, со размислување за чувствата на другите, наместо строга и непосредна врска со сопственото индивидуално страдање. Ние сме погодени од ужас дури и од спектаклот на вештачка неволја, но тој е необично возбуден од опасноста или вистинското страдање на другите. Гледаме дете под вагонско тркало, во опасност да биде згмечено од огромната тежина, со сензации на екстремен ужас. Ужасот е полн со енергија: телото е во најголема напнатост, не без екипаж како со стравот.

НЕУТРАЛЕН

УЖАСНАТ

НЕУТРАЛЕН

УЖАСНАТ

Се чини дека чувството на студ ја лади крвта; терминот е применлив влажен ужас;“ месото лази, а ние ја чувствуваме таа необична сензација што ја дава својата име на емоцијата.

462

88. ЕУФОРИЧЕН

463

Трансцендентна состојба на интензивно задоволство, среќа и благосостојба Физички сигнали и однесувања: - невоздржано смеење или смеење - главата се навртува наназад и очите се затвораат - се отвора устата во чудо - Очите се шират колку што можат - исфрлање на градите надвор и нагоре - испуштајќи здив - целата напнатост го напушта телото - постојано ставање на раката на градите и лесно притискање надолу - влечење во длабоки вдишувања и држење пред да ги ослободите - станува поприврзан (гушкање, допирање, итн.)

НЕУТРАЛЕН

ЕУФОРИЧЕН

НЕУТРАЛЕН

ЕУФОРИЧЕН

Еуфоријата е радосно, покачено расположение, кое му дава на поединецот чувство на благосостојба, задоволство, честопати несоодветно на објективни околности. Кај луѓето во состојба на еуфорија преовладува оптимистичката проценка на целата околна реалност, а спротивната состојба - афектност не им е достапна. Еуфоријата е комбинирана со забрзан проток на мисли, обележан со имагинативни фантазии, непродуктивна, но енергична активност, бавност на менталните процеси, дезинхибиција на импулсите, летаргија, пасивност, недостаток на мотивација.

464

89. ЗАДОВОЛЕН

465

Состојба да се биде задоволен или исполнет. Физички сигнали и однесувања: - Висока брада и отворен врат - Остро климање - Рацете скрстени - Измазнување на предниот дел на кошулата или влечење на ракавите - Нудејќи „палци нагоре“ - Давање тост или пофалба - Плескање на некого по грб - Широк став, тупаници на колковите, широки лактите - Анкетирање на готовиот производ со задоволен израз - Подигната веѓа и Вид? погледнете - Елегантна прошетка што привлекува око (мачкино, намерно) Задоволството е емоционална состојба на задоволство што може да се гледа како ментална состојба која произлегува од удобноста во нечија ситуација, тело и ум.

НЕУТРАЛЕН

ЗАДОВОЛЕН

НЕУТРАЛЕН

ЗАДОВОЛЕН

Колоквијално кажано, задоволството може да биде состојба на прифаќање на нечија ситуација и е поблага и попробна форма на среќа.

466

90. ЗАВИДЛИВ

467

Кој чувствува завист, опседнат од завист, кој изневерува завист. Себично чувство на жалење, неволја, инает, предизвикано од туѓи успеси или добра среќа. Завидлив е уште еден начин да се каже љубоморен или огорчен - со други зборови, го сакате она што го има некој друг, без разлика дали тоа е шармантен добар изглед или последната чоколадна матирана крофна. Некогаш, завидлив значеше „желен да се имитира“. Во денешно време оваа придавка се користи за опишување на страсни чувства или состојба на болна желба. Завидлив обично не е добро да се биде; подобро е да го оставите и да бидете задоволни со она што го имате. Само запомнете ги зборовите на мудриот грчки филозоф Антистен: „Како што железото го јаде 'рѓата, така и завидливите се трошат од сопствената страст“.

НЕУТРАЛЕН

ЗАВИДЛИВ

НЕУТРАЛЕН

ЗАВИДЛИВ 468

91. ИНФЕРИОРЕН

469

Состојба на инфериорност, слабост, намалување, неповолност (во споредба со нешто друго или некој друг). Имајќи понизок ранг, функција или диплома од друг. Тоа се должи на одредени искуства и недостаток на физички дарови кои предизвикуваат во душата на дотичниот чувство на инфериорност кон општеството. Овие фрустрации се должат на сексуална импотенција, физички деформитет, неуспех во социјалната интеграција, чувство на вина, чувство на беспомошност (интелектуална или морална) итн. Може да наречете нешто инфериорно ако неговиот квалитет не е толку добар како друга, споредлива работа, како оној змеј што не можете да го летате без разлика колку брзо трчате напред-назад додека змејот на вашиот пријател се издигнува над главата.

НЕУТРАЛЕН

ИНФЕРИОРЕН

НЕУТРАЛЕН

ИНФЕРИОРЕН

Покрај „понизок по квалитет“, друго значење на придавката инфериорен е „понизок по чин или статус, „начинот на кој капларот е инфериорен во однос на генералот во Армијата. Зборот инфериорен може да се користи и како именка за да значи „личност со понизок ранг или статус, „во тој случај може да му кажете на вашиот помлад брат: „Ти си мој инфериорен, затоа треба да го извадиш ѓубрето“.

470

92. ПОНИЖЕН

471

Со покорен, смирен, заминат став; што изразува понизност. Чувство на инфериорност; став предизвикан од ова чувство. Понижувањето е емоција што ја чувствувате кога вашата личност е нападната во присуство на други луѓе. Може да бидете изнервирани или вознемирени сами со себе ако сте направиле грешка, но ако никој не забележал, тогаш немате причина да се чувствувате лошо. Како по правило, понизноста бара вклучување на друго лице. Како што сите знаеме од нашето искуство, да се биде понизен е многу болно и непријатно. Оваа емоционална состојба е исклучително штетна. Затоа, крајно е изненадувачки што понижувањето е многу малку проучувано во психологијата. Додека други негативни емоции како лутина, лутина, љубомора и страв се насочени во илјадници научни студии.

НЕУТРАЛЕН

ПОНИЖЕН

НЕУТРАЛЕН

ПОНИЖЕН

На пример, гневот предизвикува нерамнотежа во активноста на различни витални органи на човечкото тело, анксиозноста не спречува да живееме целосен живот и да си ја работиме работата, љубомората ја уништува љубовта и другите врски, а стравот придонесува за развој на разни фобии. Сите веруваат дека понизноста е нептична емоција која на прв поглед нема толку сериозни последици, но не е така.

472

93. СТРАВОПОЧИТ

473

Длабока и неочекувана емоција. Да се возбуди, да предизвика големо и неочекувано чудо, восхит, возбуда; да импресионира силно. Стравопочит традиционално се смета за религиозна или духовна емоција, но научниците често известуваат дека стравопочит ги мотивира да одговараат на прашања за природниот свет и тоа да го прават во натуралистичка смисла. Навистина, стравопочитта може да биде тесно поврзана со научното откритие и теоретскиот напредок. Страхопочит обично се активира од нешто огромно (или буквално или метафорички) и иницира процеси на сместување, во кои постоечките ментални шеми се ревидираат за да се добие смисла на стимулите кои влеваат стравопочит. Овој процес на сместување е од суштинско значење за видот на ревизија на верувањето што го карактеризира научното расудување и промената на теоријата. Низ шест студии, откриваме дека тенденцијата да се доживее стравопочит е позитивно поврзана со научното размислување и дека оваа асоцијација не ја делат другите позитивни емоции.

НЕУТРАЛЕН

СТРАВОПОЧИТ

Поточно, покажуваме дека склоноста да се доживее стравопочит предвидува попрецизно разбирање за тоа како функционира науката, отфрлање на креационизмот и отфрлање на неоправданите телеолошки објаснувања пошироко.

НЕУТРАЛЕН

СТРАВОПОЧИТ 474

94. РАМНОДУШЕН

475

Не покажува интерес (за некого или нешто); невнимателен, невозбудлив; без никакво значење, без интерес. Состојба на апатија, лежерност или незаинтересираност. Физички сигнали и однесувања: - рамената се спуштени и лабави - бавно, стабилно одење - рацете виси млитаво на страните - кревајќи ги рамениците половично - долги паузи пред да одговорите - загледан празно или без емоции - лабаво кревајќи ја раката, дланката нагоре во „кој се грижи? гестови - ставање раце во џебовите - наведнување наназад или настрана - изгледа поспано или застаклено - зборувајќи со рамнодушен глас

НЕУТРАЛЕН

НЕУТРАЛЕН

РАМНОДУШЕН

РАМНОДУШЕН 476

95. КОЛЕБЛИВ

477

Да се двоуми во донесувањето одлука; да се разбуди Емоција што произлегува од состојба на колебање, недостаток на цврстина, колебање. Да паузирате пред да направите нешто, да не сакате да направите нешто поради сомнеж или нервоза Двоумењето се јавува кога чувствувате неизвесност или сомнеж. Стравот од донесување погрешна одлука е една од причините зошто многу луѓе се двоумат кога се соочуваат со избор. Можеби се плашите од неуспех или дури и од последиците од успехот. Можеби се грижите што другите ќе мислат за вас. Перфекционизмот може да ви застане на патот. Кога се двоумите, не сте сигурни што да правите, па наместо да преземете нешто, почекајте малку, одвојувајќи го вашето време додека не откриете која опција е најдобра.

НЕУТРАЛЕН

КОЛЕБЛИВ

НЕУТРАЛЕН

КОЛЕБЛИВ

Латинскиот збор haesitant се преведува како „да се биде неопределен“ и да не можеш да одлучиш е токму она што те прави колебливи. Ако сте колебливи, ќе се двоумите малку, чекајќи да видите што ќе се случи следно. Нервозата или стравот ќе ги направат вашите постапки колебливи, како кога се обидувате да поминете низ раштен дрвен мост. Дали треба да продолжите или да се вратите назад? Вашите колебливи чекори покажуваат дека сè уште се борите со тоа прашање. Што и да одлучите, не гледајте надолу.

478

96. ИЗБЕГНУВАЊЕ

479

Чинот на избегнување, барање да избега, избегнување, избегнување нешто. Чинот на намерно да се држите подалеку од нешто е избегнување. Вашето избегнување на отворено ова лето ве остави многу бледи! Некои видови избегнување имаат многу смисла, како што е избегнувањето на хорор филмови од некој што лесно се плаши. Другите се помалку здрави, како што е вашето избегнување да правите домашна задача, што неизбежно води до паника кога ќе сфатите дека сето тоа треба да се случи утре. Во законот, избегнувањето значи „да се направи нешто поништено или неважечко“, начинот на неисполнување на одредени обврски може да резултира со избегнување на потпишан договор

НЕУТРАЛЕН

ИЗБЕГНУВАЊЕ

НЕУТРАЛЕН

ИЗБЕГНУВАЊЕ 480

97. КОМФОРЕН

481

Личност која се чувствува удобно; Погодно. Удобноста ја претставува севкупноста на материјалните услови кои обезбедуваат цивилизирано, пријатно, удобно и хигиенско постоење. Придавката удобно опишува нешто што прави да се чувствувате опуштено, како удобен кауч што ве тера да се навивате на него и да дремнете. Покрај опишувањето на работи кои се чувствуваат добро, како чевли кои не ги повредуваат вашите стапала, удобноста може да значи „да се чувствувате ослободени од стрес или грижи“. Ако ви е удобно со луѓето, можете да бидете свои. Може да значи и „безбедно“ - семејство кое, иако не е богато, живее удобен начин на живот, што значи дека има значителни заштеди или се чувствувате удобно да зборувате шпански во Чиле, што значи дека верувате во вашата способност да комуницирате.

НЕУТРАЛЕН

КОМФОРЕН

НЕУТРАЛЕН

КОМФОРЕН 482

98. ИСФРУСТРИРАН

483

Во психологијата, фрустрацијата е вообичаен емоционален одговор на противењето, поврзан со гнев, навреденост и разочарување. Фрустрацијата произлегува од воочениот отпор кон исполнувањето на волјата или целта на поединецот и веројатно ќе се зголеми кога волјата или целта ќе се одбие или блокира. Физички сигнали и однесувања: - стискање на усните заедно - држејќи се за раце зад грб, фаќајќи го сопствениот зглоб - избрзан говор - тапкање со прстите за ослободување енергија - покажувајќи со показалецот - гребење или триење на задниот дел на вратот - тресење на главата - отсечени движења (зборување со раце, менување на насоката на средината на чекорот) - темпо во кратки распони - вкочането држење, крути мускули, врат со врвка - стегање на вилицата - зборување низ заби со присилно воздржување Постојат два вида на фрустрација: внатрешна и надворешна. Внатрешната фрустрација може да произлезе од предизвиците во исполнувањето на личните цели, желбите, инстинктивните нагони и потреби или справувањето со перцепираните недостатоци, како што е недостатокот на доверба или стравот од социјални ситуации. Конфликтот, како на пример кога некој има конкурентни цели кои се мешаат еден со друг, исто така може да биде внатрешен извор на фрустрација или навреденост и може да создаде когнитивна дисонанца. Надворешните причини за фрустрација вклучуваат услови надвор од контрола на поединецот, како што се физичка препрека, тешка задача или перцепција за губење време.

НЕУТРАЛЕН

ИСФРУСТРИРАН

НЕУТРАЛЕН

ИСФРУСТРИРАН 484

99. НЕПОСЛУШЕН

485

Непочитуван, бесрамен; бесрамен, дрзок, дрзок, арогантен; (со атенуирано значење) непослушен, неумерен. Непослушен се користи малку хумористично за да се опише возрасен човек кој се однесувал лошо или лоша постапка на возрасен: „Се плашам дека ти го позајмив автомобилот без да прашам“. „Да, тоа беше многу непослушно од тебе - ми требаше за време на викендот! Непослушен се однесува и на: непослушен; палав (се користи за да се зборува со или за деца), неправилно, невкусно, непристојно или непристојно, застарено, злобно; злото. Кога зборуваме за деца, тоа обично значи дека детето покажува однесување кое возрасните го сметаат за фрустрирачко, иритирачко, збунувачки, досадно или дури и бизарно.

НЕУТРАЛЕН

НЕПОСЛУШЕН

НЕУТРАЛЕН

НЕПОСЛУШЕН

Зборот непослушен во еден момент беше сенаменски збор сличен на лошо. Во текот на 16 век може да се користи непослушен за да значи „нездрав, непријатен, лош (во однос на времето), злобен (животно), инфериорен или лош по квалитет“ (може да се каже „многу непослушни смокви“ или „непослушен корумпиран вода“). Меѓутоа, сите овие сетила исчезнаа, а непослушниот сега се користи главно во контексти кои вклучуваат зло или непристојност.

486

100. БЕЗУМЕН

487

9. Интерпретација на изразите на лицето Читањето на јазикот на лицето на една личност може да биде подобар барометар од зборовите што тој или таа ги зборува. Како што рече Зигмунд Фројд. „Кој има очи за гледање и уши за слушање, може да се убеди себеси дека ниту еден смртник не може да чува тајна. Исто како што има истекување на гласот, има истекување на лицето. Човек може да се обиде да прикрие емоција, но за милисекунда се открива вистинскиот израз. Како што забележа Фројд, речиси е невозможно да се сокријат вистинските чувства. Лицата ни кажале многу низ вековите, од делата на Рембрант и Веласкез до современите фоторепортери и видеографи. Изразите што сме ги виделе на класичните фотографии се врежани во нашите умови засекогаш. Кој може да ја заборави емоцијата доловена во лицето на Ли Харви Освалд кога беше застрелан од Џек Руби, или стравот и агонијата во лицето на младата гола Виетнамка. Ким Фук, додека трчаше врескајќи во агонија откако беше фатена од дожд од напалм за време на виетнамски воздушен напад? Или сликата на радост и возбуда кога гимнастичарката Мери Лу Ретон го освои златниот олимписки медал, а потоа скокна во прегратките на нејзиниот воодушевен и блескав тренер. Бела Кароли. Или понизниот и тажен израз на претседателот Клинтон додека ѝ кажа на нацијата дека не бил искрен и дека е. навистина, имајте несоодветни односи со „таа жена“. Несомнено е дека овие слики на лицето и многу други слични на нив ни покажуваат што се случува во луѓето. ЕМОЦИОНАЛНИ ОЧИ. Очи на изненадување. Кога некое лице е изненадено или непречено, тоа јасно се покажува во неговите очи. Некој што е зачуден ќе ги отвори очите исклучително широко и ќе ја покаже склерата (белката на окото) над ирисот (обоениот дел од окото). Веѓите се подигнати и закривени нагоре, додека долната вилица често паѓа, дозволувајќи им на усните да се разделат. Како што ќе станете свесни за одговорите, можеби ќе можете да изненадите некого, особено откако ќе се соочите со личноста во лага. Ако го видите овој израз на лицето, голема е веројатноста дека сте ја фатиле личноста на дело. Исплашени очи. Личноста која се плаши ќе има и ококорен изглед. Очите изгледаат заклучени отворени како да се фаќа најмала акција што може да укаже на претстојната опасност. Долните очни капаци се напнати и веѓите се подигнати, за разлика од личноста која е изненадена, веѓите на исплашената личност се споени додека усните се повлечени назад во хоризонтална положба. Лути очи. Личноста која е лута ќе погледне директно во личноста на која е лут. Постои тензичен контакт очи во очи и со горните и долните очни капаци напнати и стеснети, што ги прави очите да изгледаат „скрчливи“. Кога некој ќе се фокусира на вас со нетреперлив поглед, тој или таа можеби се обидува да ве заплаши, доминира или да ви се заканува.

488

Загледани очи. Ако зјапаме премногу интензивно во друга личност, тоа значи дека се случува една од двете работи. Зјапањето може или да го смета за сексуален напредок - или добредојден или непожелен - или може да биде непријателски чин. Без разлика дали сте шимпанзо, горила, куче. или човечко, зјапањето не е добро. Ако овој фиксиран поглед се држи на место без промена на изразот на лицето подолго време, лицето во кое се зјапа се чувствува сè понепријатно. Неодамна бев поканет на боксерски меч во Лас Вегас. Тоа беше мојата прва борба во живо. Бев воодушевен од начинот на кој борците се загледаа во рингот непосредно пред борбата во обид да се заплашат еден со друг. Луѓето кои се макивелисти, исто така, имаат тенденција да зјапаат. Овие луѓе обично имаат контролиран поглед, а не мек и природен поглед. Тие се вешти во лажењето и научија да ги контролираат своите нивоа на анксиозност гледајќи во другите за да манипулираат со нив. Сомнителни очи. Ако, истовремено, очите се стеснуваат, челото се бразди и едната веѓа се подига, личноста веројатно се сомнева во она што сте го кажале. Овој израз често се јавува кога некој не е сигурен за некоја одлука. Зачудени очи. Кога некој е крајно изненаден, очите се креваат, зјапајќи во таванот. Изразот на презирно чудење може да се случи кога некој не ви верува или не верува дека нешто навистина се случува. Овој израз се јавува кога некој не може да верува во она што штотуку го видел или слушнал. Срамежливи очи. Кога некое лице е срамежливо или засрамено, тој или таа често ќе фрли некого страничен поглед наместо да одржува директен контакт со очите. Ова исто така се смета за флертувачко дејство, при што лицето гледа настрана во другата личност додека ја спушта главата и гледа надолу, слично како што прави детето кога се чувствува засрамено или самосвесно. Антропологот Дезмонд Морис вели дека оваа акција е конфликтно движење бидејќи сигнализира „храбра срамежливост“, кои се контрадикторни термини. Во суштина, тоа е отсуство на директно зјапање, во комбинација со понизноста на смиреното гледање настрана. Во зависност од ситуацијата, тоа може да биде привлечно или иритирачко за другите. Тажни очи, срамни очи. Личност која е тажна. срам или срам има тенденција да гледа надолу за да избегне контакт со очите. Веѓата може да биде и збрчкана. Обично кога некој ќе го скрши погледот, тој или таа е тажен или покорен. "Јас не го направив тоа!" Очи. Како што личноста која лаже ќе избегне контакт со очите, кога ја кажуваме вистината и сме сигурни во себе, особено откако сме лажно обвинети, воспоставуваме силен и директен контакт со очите. Мускулите околу нашите очи ќе бидат опуштени и ќе обезбедат цврст и фиксиран поглед. Лажливи очи. Ако некоја личност ви се смешка, знаете дали е искрена со своите очи. Во студијата спроведена од Тамара Њуман во Националниот центар за посттрауматски стресни нарушувања во Бостон, беа снимени шеесет жени кои претходно беа идентификувани како 489

анксиозни или репресивни. Иако ги свртеа усните како израз на среќа, тие ги потиснаа своите вистински чувства. Тие се рефлектираа во нивните несреќни, ненасмеани очи. Ако погледнете фотографија на која некој се смешка и ги покрие усните, неговите очи ќе откријат сè за нивните чувства. Очите може да изгледаат крајно тажно, иако усните може да се искривени во подигната насмевка. Ако нивните образи не се подигнат и носот не се рашири, личноста можеби нема да биде многу среќна. Тоа е затоа што вистинската насмевка го осветлува целото лице, особено очите. Онаму каде што нема брчки на аглите или нема движење во пределот на челото, тоа е лажна, измамничка насмевка. Луѓето можеби не се среќни иако велат дека се. Грчеви очи. Кога правиме работи, не треба, нашето тело често наоѓа начин да ни каже дека нешто не е во ред. Еднаш имав клиент кој беше свршен со маж, таа немаше работа да биде свршена. Тој бил тежок алкохоличар и таа постојано го барала по барови. Веднаш откако оваа жена се верила, добила неволно грчење на очите. Тоа помина дури шест месеци подоцна, кога ја раскина свршувачката. Друг клиент имала ќерка која добила треперење на очите откако отишла да работи во адвокатската канцеларија на нејзиниот татко кој контролирал и малтретирал. Штом дала отказ, грчењето поминало. Грчењето на очите е мускулна контракција или спазам, обично предизвикана од напнатост и стрес. Затоа, ако се случи да развиете таков, размислете што се случува во вашиот живот. Можеби е предупредување дека сте под стрес: внимавајте! Претерано трепкачки очи. Прекумерното трепкање на очите може да биде форма на нервоза или несигурност. Еднаш имав клиент водителка на вести кој претерано трепкаше во етерот. Иако добро зборуваше, длабоко во себе беше загрижена за продолжувањето на договорот. Нејзината непријатност поради фактот дека на крајот можеби немала работа се манифестирала во нејзиното трепкање. По долги дискусии за нејзиниот бизнис, вклучително и поставување алтернативи во случај да не биде повторно ангажирана, таа почна да се релаксира. Решивме дека воведувањето вести не е нејзината единствена опција. Нашите сесии функционираа прекрасно. Следниот пат кога таа се појави во етер. прекумерното трепкање целосно престана. Откако се опушти и престана да се грижи за својата иднина, нејзините очи се опуштија и на крајот доби тригодишно обновување на договорот. Прекумерното трепкање на очите се јавува и кога личноста не ја кажува вистината или е загрижена или несигурна да не му се верува. Избегнување на очите. Дефинитивно нешто не е во ред кога човек не гледа директно во вас. Едно лице може да избегнува контакт со очите затоа што не му се допаѓате. не е заинтересиран за тебе. не може да се соочи со вас. или е исплашен од вас. Во повеќето случаи, луѓето кои лажат ќе направат се што можат за да избегнат контакт со очите. Тие се измачувани со вина, па затоа не сакаат да се соочат со вас.

Но, само затоа што некој гледа настрана не мора да значи дека лаже. Личноста може да се чувствува непријатно или да се одбрани и може да има што да крие. Луѓето можеби 490

избегнуваат директен поглед затоа што не сакаат другите да знаат кои се тие навистина. Можеби страдаат од ниска самодоверба, па погледнуваат настрана, надевајќи се дека нема да ги откриете. ИЗРАЗ НА ВЕЃИ. Ако сакате да знаете дали ви се допаѓате на некоја личност, внимавајте на веѓите. Кога некој ќе ве сретне за прв пат и ќе се насмевне, неговите веѓи автоматски ќе „трепкаат“, што значи дека брзо ќе се кренат. нашите очи се пошироки кога го зголемуваме вниманието кон некого. Ако другиот го прави истото, бидете сигурни дека сте на вистинскиот пат. Таа личност е заинтересирана за вас. Ако, од друга страна, нема блиц, тоа значи веројатно не можеа да им пречат. Плетени веѓи, подигнати веѓи, спуштени веѓи. Кога некој не ве сака или е вознемирен, тој или таа ќе ја „плете“ веѓата: истовремено ќе ги подигне веѓите и ќе ги привлече една кон друга. Според Дезмонд Морис, тоа е контрадикторен израз, при што мускулите се обидуваат и двете подигање и спуштање на веѓите Тоа е израз кој содржи елементи на тага, болка, гнев и страв, кои се комбинираат за да формираат анксиозност. Подигнувањето на веѓите се случува кога некој е шокиран или во неверување. Спуштањето на веѓите - со исцртани веѓи и вертикални линии меѓу нив - означува лутина. УСТА И БРАДА. Читај ги моите усни. Вистинската намера на она што некој го кажува не се наоѓа нужно во зборовите што тој или таа ги кажува, туку во начинот на кој устата го игра кодот на лицето. Усните, грлото и образите даваат сигнали за состојбата на умот на една личност. Вистински насмевки. Насмевката е една од најмоќните работи што можеме да ги дадеме на друга личност. Во вистинска насмевка, аглите на усните се свртени нагоре. усните се раздвоени со забите кои се гледаат, образите се подигнати, а има и брчки околу аглите на очите. За да ја тестирате моќта на насмевката, подарете некому искрена насмевка и гледајте што се случува. Ако не се чувствувате особено среќни и не ви се насмевнува, направете го тоа во секој случај. Само ставете го лицето во вистинска насмеана положба и употребете малку сетилна меморија. Вратете се на искуство во вашиот живот кога сте биле исклучително среќни и задржете ја таа мисла. Сега насмевнете се. Ќе се воодушевите од позитивните реакции. Насмевката е заразна. Кога се насмевнувате, другите обично го следат примерот и секоја напнатост што можеби сте ја почувствувале кон друг ќе биде избришана. Ќе откриете дека другите ќе ви се отворат. Ќе запознаете повеќе луѓе бидејќи ќе ве доживуваат како пристапни. Теснa насмевка. Тесна насмевка е лажна насмевка. Се сеќавате кога бевте дете и не сакавте да бидете на таа фотографија со вашето семејство? Не беше особено среќен што беше таму, па затоа не се однесуваше среќно - не се насмевна. Тогаш фотографот рече: „Кажи сирење“, а ти го повтори зборот. Кога конечно ги вративте вашите фотографии, устата ви изгледаше како да е стегната и насмеана, но вашите очи сепак изгледаа несреќни.

491

Она што го опишав овде е лажна насмевка, тесната насмевка што луѓето си ја присилуваат. Тие навистина не те сакаат или не сакаат да бидат во твое присуство, но знаат за да бидат цивилизирани и социјални, мора да се насмевнат. И ова е она што резултира. Следниот пат кога ќе видите личност со досадни очи и повлечена насмевка „сирење“, сфатете дека тоа не е вистинско. Насмеаните со тесни усни не ги покажуваат своите вистински чувства. Всушност, секој што го покажува овој гест на лицето додека кажува. „Не грижете се за тоа“, или „Не е голема работа“, ви го кажува токму спротивното. Навистина има проблем и треба да се грижите - тоа им пречи. Несоодветни насмевки. "Зошто се смееш?" Праша Линда. „Само што ти реков дека 1 го изгуби татко ми. Што не е во ред со тебе?“ Така Линда ѝ кажала на својата најдобра пријателка кога и кажала дека татко и починал. Шерол не била сурова или бесчувствителна, туку ја изразувала својата интензивна нервоза и непријатност во тажна ситуација. За жал, наместо тоа го изразила со насмевка. на намуртено. Луѓето кои се насмевнуваат за време на кризни ситуации исполнети со напнатост често завршуваат предизвикувајќи дополнителна тага. Тие не се нужно садисти; тие ја покажуваат својата непријатност од ситуацијата. Но, тоа не им помага на оние како Линда, кои се шокирани и згрозени од реакцијата. Токму оваа реакција се случи со поранешниот претседател Џими Картер, за кој многумина веруваа дека го загуби вториот мандат на функцијата поради несоодветни комуникациски вештини на лицето. Секогаш кога се појавуваше на телевизија и зборуваше за тековната иранска заложничка криза, нервозно се насмевнуваше, поради што луѓето се чувствуваат крајно непријатно. Тоа го одзема неговиот кредибилитет и доверливост. „Зошто овој човек се смешка кога се случува таков грозен настан? Мислеа повеќето Американци. Она што не го сфатија е дека поранешниот претседател ја изразува својата нервоза преку својата несоодветна насмевка. Неговите сериозни и тажни зборови не се совпаѓаат со неговиот среќен и расположен израз на лицето. Тоа го направи да изгледа слаб како лидер. Следниот пат кога ќе видите некој како се насмевнува откако ќе слушне за немил настан, разберете дека обично не можат да се воздржат. Тоа е едноставно автоматска реакција на нервоза и немир. Зевање. Обично, не мислиме дека некој се проѕева кога зборуваме, освен фактот дека можеби му е досадно или уморно. Но, психолозите сега веруваат дека зевањето има подлабоко значење. Тоа може да биде механизам за бегство што се користи за да не се соочиме со тешки, болни или стресни прашања. Кога луѓето кажуваат нешто со што не сакаат да се занимаваат, тие често потсвесно зеваат за да ја избегнат темата. Имав клиент чиј син беше терор во училиште. Секогаш го намалувал класот и бил на пат да стане малолетнички деликвент. Кога мојата клиентка зборуваше за нејзиниот син и кога разговаравме за нејзината улога како родител, таа неизбежно се проѕеваше. Беше чудно да се 492

гледа. Таа не можеше да се справи со фактот дека беше премногу попустлива и отсутен родител. Гулпинг. „Ох, навистина сум среќен за тебе“. рече Џесика, голтајќи. „Толку е одлично што ќе имаш бебе! Возбудливо е“. рече таа, повторно голтајќи. Монотониот тон и тврдото голтање или „голта“ (каде што гледате како јаболкото на Адам се движи горе-долу) е очигледен подарок за тоа како некој се чувствува за вас или за некоја ситуација. Наместо да биде среќна што нејзината пријателка ќе има бебе. Џесика всушност била доста љубоморна. Таа беше во шок, па нејзиниот автономен нервен систем го презеде. Устата и се исуши и мораше силно да голта за да престане да се гуши од љубомора. Она што таа навистина сакаше да го каже беше: „Не можам да те поднесам. Ужасно сум љубоморна на тебе. Добиваш се што сакаш во животот и сега ќе имаш бебе. Погледнете ме, седам без бебе и без сопруг“. Следниот пат кога ќе запознаете некој нов или ќе му кажете на некого нешто големо што ви се случило. внимавај на вратот. Ќе открие како личноста навистина се чувствува за работите што сте ги кажале. Тврдото голтање придружено со цврста насмевка, мртви очи и глас помалку од живот, е мртов подарок што оваа личност не е задоволна да ве види, без разлика какви зборови всушност ги изговорил. Рака на уста. Често кога детето кажува лага. тој или таа ќе ја покрие устата во обид потсвесно да ја повлече лагата што штотуку излезе. Како што старееме, тие стануваат природни реакции. Покривањето на устата може да биде знак на измама. Како и детето, тие велат: „Не требаше да го кажам тоа“, додека ја покриваат устата. Кога возрасен ќе ја стави раката на устата додека зборува или ќе ги допре усните, тој или таа веројатно не ја кажува вистината. Ако сакате да одредите дали некому му се допаѓа тоа што го кажувате, видете дали ќе го доведе показалецот до усните. Тие потсвесно и тивко ве „замолкнуваат“. Еден мој клиент, кој беше многу контроверзен јавен говорник, забележа дека членовите на публиката постојано ги носат рацете до устата додека тој зборува. Тој им рече: „Знам дека многумина од вас го сметаат она што штотуку го известија дека е неверојатно и тешко разбирливо, но ако одвоите време да слушате внимателно и да го сварите она што го кажав, ќе откриете дека има многу заслуги во што имам да ти кажам“. Веднаш штом ја даде оваа забелешка, луѓето од публиката веднаш ги променија позициите на телото и лицето, заземајќи повнимателна положба, а повеќето повеќе не ја покриваа устата. Тие не го „замолкнуваа“ сублимирано и беа поприемливи да слушнат што има да каже. Тој зеде знак од гледањето на нивниот код на лицето. Гризење усни. Грицкањето или глодањето на усните често е контролиран израз на интернализиран гнев или незадоволство. Ова е во основа безбеден начин да се изрази непријателство. Грицкањето на долната усна додека ја тресете главата е приказ на интензивен гнев.

493

Покојната принцеза Дијана често ги гризе усните, што е доказ за бројни фотографии. Можеби го направила ова во обид да ги потисне непријателските чувства кон упадите на фотографите. Лижење на усните. Луѓето ги лижат усните од различни причини. Тоа може да укаже дека поединецот не ја кажува вистината или дека изразува нервоза. Често кога луѓето се нервозни, устата ќе се исуши, па автоматски ќе ги лижат усните како средство за создавање плунка. Луѓето кои пијат или пушат многу често имаат суви усни и имаат тенденција да ги лижат многу. Лижењето на усните може да се смета и како флертувачка навика. Во зависност од тоа колку заводливо се прави тоа, може да има за цел да го привлече вниманието на другите на сексуален начин. Дрзок разговор. И образите на една личност имаат свој јазик. Движењето на образите може да ви каже дали некој е вистински среќен или е саркастичен. Кога некој ќе покаже вистинска насмевка, неговите образи ќе бидат подигнати. Спротивно на тоа, некој што покажува цврста насмевка или лажна насмевка ќе има рамни и овенати образи. Кога сакате да знаете дали некој е саркастичен или има непријателски или сомнителни чувства кон вас. набљудувај го образот. На пример, кога еден агол од устата е силно повлечен наназад, така што формира бразда во образот (како искривена насмевка), тоа значи дека личноста има внатрешно незадоволство и сигурно ќе следи саркастичен коментар или тон. Триењето на образот е несвесен гест што покажува дека личноста се сомнева во тоа што го кажувате. Конечно, образите ќе откријат дали некоја личност е засрамена или дури и понижена. Не само што образите ќе станат црвени. но може да изгледаат како да паѓаат или попуштаат. во зависност од степенот на понижување што го чувствува лицето. ЕМОЦИОНАЛНАТА БРАДА. Антропологот Дезмонд Морис верува дека можеме да кажеме многу за тоа како да ги читаме другите со набљудување на движењето на долниот дел на лицето - движењата на брадата и вилицата - особено во смисла на одредување на емоционалната состојба. Лутината на брадата. Некој што е лут има тенденција да ја исфрли брадата напред, што најчесто се регистрира како заканувачки или непријателски чин. Забележувате истегнување на брадата кај малите деца кои не сакаат да го прават она што им е кажано. Првото нешто што го прават пред да кажат не е да ја кренат брадата напред како пркосен гест. Повеќето од нас го носат овој гест во зрелоста. Ние несвесно ја креваме брадата нанапред кога сме згрешени или кога сакаме да кажеме некому. За време на разговорот, можете да забележите дали некој се лути со набљудување на положбата на брадата. Страв од брадата. Кога нечија брада е повлечена, таа личност покажува страв. Вовлечената брада е заштитна реакција, слично како што тоа го прави желката кога ќе се повлече во својата школка. Кога гледаме хорор филмови, тежнееме да се повлекуваме, изгледа како да ја 494

потпираме брадата на вратот. Така, кога ќе видите дека некој се оддалечува со повлекување на брадата, тој или таа може да се плаши од вас или да ви се заканува. Досада на брадата. Кога брадата е поддржана од раката, тоа значи дека личноста се обидува да го фокусира вниманието, можеби на кој и да зборува. Иако личноста може да изгледа замислено, пораката е дека му е здодевно и дека ја држи главата горе за подобро да се концентрира. Концентрација на брадата. Кога некој лесно и нежно ја гали брадата, слично како галење брада, тоа значи дека личноста силно се концентрира на она што го кажал говорникот. Критика и снобизам на брадата. Кога некој е многу критичен или осудувачки, тие имаат тенденција да ја креваат брадата, испраќајќи ја пораката „Јас сум подобар од тебе“. или „Не знаеш за што зборуваш“. Сомнеж за брадата. Кога некој нема доверба во она што го кажувате, лицето често ја трие или ја држи брадата, потсвесно задржувајќи се да ви каже дека не ви верува. НОСОТ И УШИТЕ. Допирањето на носот може да биде потсвесен чин кој вели дека личноста има што да скрие, знак дека некој измамува и не ја кажува вистината. Можеби има врска со неволниот потег да ја покрие устата за да каже нешто што не треба, но наместо тоа, лицето посегнува по носот. Рути не го видела Тод, пријател од факултет, со години. Со текот на годините се здебели, поради што изгледаше многу постаро и помалку привлечно. Во текот на нивниот разговор, беше очигледно дека Тод не мислеше на ниту еден од комплиментите што ги упати кон неа. Штом рече: „Изгледаш одлично.“ неговата рака се придвижи кон носот. Кога ѝ кажа дека му се допаѓа нејзината облека, дека изгледа прекрасно или дека му е мило што ја гледа. несвесно ќе се фати за носот. За среќа, неговиот разговор со Рути не траеше предолго или тој си го триеше носот сирово. Понекогаш кога некој ви зборува. ќе забележите дека лицето го збрчкало носот, што обично значи дека некој или не одобрува или е згрозен од вас. Сите сме го слушнале изразот за „носот во воздух.“ Кога носот е подигнат и насочен нагоре, со главата навалена наназад, тоа е потсвесен знак на снобизам, супериорност, став „Јас сум подобар од тебе“. . Личноста е осудувачка. се рефлектира со вртење на носот. Овој гест спротивен на спуштањето на главата на срамежливата личност - може исто така да одразува чувство на презир, пркос или доминација. Разговор за уши. Несвесното допирање може да ги вклучи и ушите. Ако некој гребе зад увото со свиткан показалец, тоа значи дека лицето е збунето и се сомнева во она што го слуша или можеби погрешно го разбрало кажаното. Кога некој ќе ги навлече ушите додека зборува, лицето може да користи техника за одложување. Тој или таа можеби претходно слушнал нешто и сака да размисли пред да одговори.

495

Потсвесното триење на ушите помеѓу палецот и показалецот вели: „Навистина не сакам да го слушнам ова“. Овој гест често се појавува кога некое лице не ја кажува вистината, а другиот го знае тоа. Тоа е потсвесен обид да ги блокирате ушите да не слушнат што е кажано. Ако видите дека некој го прави ова додека вие или некој друг зборувате, таа личност не е заинтересиран да слушне што се зборува или едноставно не верува во тоа. Настрани изрази. Настрана или мртов израз е обид да се скрие гнев, огорченост или непријателство. Лицето на секого рутински покажува одреден степен на мускулна напнатост и анимација, така што кога лицето покажува мртви очи и флакцидни мускули, тоа сигнализира дека личноста се откажала и е резигнирано на ситуацијата. Затворениците прибегнуваат кон овој тип на негестикулација на лицето за да покажат дека ги контролираат своите емоции. Со тоа што изгледаат безизразно, тие сметаат дека се помалку навредливи и инвазивни кон другите. Помалку е веројатноста да влезат во нечиј простор и да станат жртва. Луѓето кои не сакаат да знаете колку се лути или вознемирени (пасивно-агресија) често не покажуваат изразување. Тие не сакаат да ви дадат моќ со тоа што ќе ви кажат дека сте ги вознемириле. Искреното лице. Кога некој е искрен и сакаш. таа личност ќе ве погледне директно со лице кое изгледа живо и покажува голема доза на анимација на лицето. Очите не талкаат. Погледот не е тврд и стабилен, туку мек и добредојде. Устата е опуштена, а вилицата е малку спуштена во опуштена „положба за одмор“. Задните заби не се допираат. Обично има топла, искрена насмевка, каде што аглите на усните се свртуваат нагоре, а очите се светли и збрчкани на аглите. Овој тип на израз на лицето вели дека некој е самоуверен, безбеден, отворен и насочен кон надвор, за разлика од тоа што е прицврстен и затворен во комуникацијата. Сега кога ги научивте четирите кодови за комуникација, подготвени сте да го примените она што сте го научиле. Во третиот дел, ќе преминеме на четиринаесетте профили на личности. НЕЕКСПРЕСИВНИ СТАВОВИ. Можете ли да го збрчкате носот на мостот помеѓу очите? Можете да го испробате ова со кревање на горната усна и покажување на предните заби. Потоа насилно спуштете ги веѓите. Вон контекст, ова искривување не кажува ништо. Тоа е само гротескно. Веројатно не чувствувавте ништо во тоа, освен подготвеност да се обврзете и блага љубопитност да дознаете за што се работи. Но, овие чувства, доколку сте ги имале, во никој случај не се поврзани со збрчкан нос. Сепак, збрчкањето на вашиот нос значеше нешто. Дали тоа беше подготвеност да се обврзе? Или љубопитност? Или едноставно беше тоа што си многу сугестивен? Ова е клучната точка, и онаа за која мораме да расудуваме оттука натаму. Ставовите на лицето од секаков вид се значајни. Ги „носите“ со причина, а причините понекогаш се оддалечени и љубопитни.

496

Голем дел од однесувањето на лицето не е експресивно, но сепак служи за одредена цел. Секоја жена сигурно ги забележала нејзините лудории на лицето додека се шминка; секој маж ќе ја потсети комедијата на неговото лице додека се бричи. Тоа се намерни истегнувања и набивање кои ја прават работата полесна или поефикасна. Но, таквите примери се очигледни. Во ова поглавје, да ги разгледаме ставовите на лицето што може да се појават без врска со каква било состојба на умот. Кривогледот е веројатно најосновниот од неекспресивните обрасци. Служи за заштита на најделикатниот, изложен дел од телото - очите. Мускулите во облик на диск околу очите ги стеснуваат отворите на очите, додека пределот на устата може да остане опуштен. Кај кратковидните луѓе, оваа забелешка на лицето станува повеќе или помалку вообичаена. Веројатно имате одредени познаници кои само природно кривогледаат поголемиот дел од времето. Но, обичното кривогледување сугерира на привремена адаптација заради правилен вид. Замислете ги вашите очни капаци како ролетни на прозорецот од собата. Ако поплавата на сончева светлина е непријатно интензивна«-, делумно ги затворате ролетните за да ја намалите светлината. Ако дува бура. може цврсто да ги затворите ролетните за да не дува ветер, прашина или дожд. Замижувањето е затворање. Таа служи за корисна цел за заштита на очите од штетни или непријатни дразби. Замислете дека сте седите во темна просторија доволно долго за да сте целосно „прилагодени на темнината“. Одеднаш, некој пали силно светло. Ненадејната осветленост е непријатна. Како се жали jour face? Не само што зениците на окото се стеснуваат со големина на глава, туку и кружниот мускул околу секое око ќе се затегне, како врвка на торбичка. Овој мускул на очните капаци е всушност елипсовиден по форма и може да се спореди со старомоден овален килим, исткаен во спирала. Мускулите на двете предели служат за заштита на очите одозгора и долу, со повлекување на веѓите и образите еден кон друг. Ефектот е да се намали полето на осветлување на кое се изложени вашите вечери. За да размислите за сличен случај на кривогледство, како изгледате првата минута наутро кога ненадејно сте возбудени од длабок сон? Повторно, мешањето е споредбената осветленост на светлината, иако утрото всушност може да биде облачно. Вашите очи се само „прилагодени на спиењето“! Така, можеби во ступор, седите на работ од креветот. Лицето ви е спокојно со затворени очи; дел од вас сè уште дреме, но дел од вас е доволно буден за да се бори против дреме. Ги креваш капаците само за кусур и откриваш дека обичната дневна светлина е болно сјајна. Тогаш се случува светлосната адаптација, малку по малку. Ги отвораш „ролетните“ само пукнатина, па уште малку. Набргу, тие се умерено широко отворени. И можете да се соочите со вашата слика во огледалото со ништо посериозно од тешки очни капаци. Беше забележано дека пределот на устата може да остане опуштен при кривогледување. Нема потреба од напнатост околу устата. Напротив, пасивно е под влијание на она што се случува околу очите. Ќе сакате да се консултирате со вашето огледало за да го докажете ова. Можете ли да откриете што прави устата? Ќе видите, всушност, дека е невозможно насилно да кривогледате без да и дозволите на устата да се вози нагоре во насмеана кривина. Некои од тенки нишки на мускулите кои се движат до аглите на устата се закотвени над во Хеш околу мускулите на очните капаци. Така, кога мускулите на очните капаци се стискаат кон центрите

497

на очите со врвки, тие се обврзани да ги нацртаат овие тенки прамени (а со тоа и устата) нагоре со нив. Според тоа, насмевката е вообичаен додаток на присилното кривогледување. Ако устата е крајно млитава, усните ќе се разделат; горната усна ќе се вози уште повисоко за да ги открие забите на кипер. Ова може да биде вид на насмевка што ја носите додека се обидувате да ги отворите „ролетните“ на утринската светлина - Значи, навистина нема ништо радосно во насмевката на некој што штотуку го исклучил будилникот. Во текот на денот, вашите очи се повеќе или помалку стабилно изложени на силна светлина. Небото повеќе не ве заслепува и не ве тера да кренете рака за да ги заштитите очите. Целото ваше видно поле, всушност, често е брилијантна поплава на светлина. Понекогаш сте решени да издвоите некој мал предмет на далечина - да го идентификувате, можеби и да го гледате како се движи. Уште еднаш, ролетните одат на работа. Кривогледот ќе го намали видното поле. Со елиминирање на елементите што го одвлекуваат вниманието на работ на видот, кривогледот на тој начин може да го подобри менталниот фокус на вниманието. Може дури и да се фатите себеси како целосно го затворате едното око додека кривогледате со другото. Кој знае? Можеби сега кривогледате на оваа страница со печатење за да избришете сè друго околу вас. Кривогледот е шаблон кој се наоѓа .толку често на тркачката патека, теренот за топка, стадионот или театарот - каде и да е, гледачите мора да ги држат очите на далечната фокусна точка на активност. Тоа може да стане вообичаен израз за некои морнари чиј живот на море ги опкружува само со големото пространство на вода што се движи. Тука не е само сјајот на празната купола на небото, туку и одразот од водата. Пустината или отворениот дел од песочна плажа може да понуди слични проблеми на заслепувачки сјај. Тоа може да биде сурово. Секогаш популарното решение е пар очила за сонце. Кривогледот и очилата за сонце обично не одат заедно. Меѓу другото што повремено го попречува правилниот вид е и самото време. Оној што ќе биде фатен на силен дожд без капа или чадор, ќе изгледа како да се насмевнува со страшна радост на неговата или нејзината сопствена без капа и несреќна мака. Или може да биде познатата насмевка на „туш када“. Кривогледот едноставно ги стеснува очите наспроти прскањето на тушот. Вообичаено е да се зборува за „заслепувачки дожд“ или „заслепувачка снежна бура“. Силен ветер ќе бара и кривогледство. Кога некој чекори во забите на дождот, очите мора да се чуваат од вртливата прашина. И исто толку сигурно, очите на невестата и младоженецот мора да кривогледаат од бомбардирањето на ориз и конфети. Такви се физичките причини за кривогледство. Моделот на лицето е воспоставен при раѓањето како рефлекс од причини кои сега треба да бидат совршено очигледни: заштита на мрежницата осетлива на светлина во окото и заштита на надворешната површина на очното јаболко од иритирачки супстанции во воздухот. Забележавте дека често кривогледате кога се обидувате да засечете јасно некој предмет на одредено растојание. „Јас би сакал да го намалам целокупното осветлување и да ги избришам блиските одвлекувања, за да може да се посвети неподелено внимание на објектот. Меѓутоа, од непосредна близина, кривогледот всушност го попречува правилниот вид. Ресите на горните трепки се попречуваат. Сепак, тоа е токму она што уметникот го сака кога ќе 498

кривогледа кон предметот што го слика. Филтрирањето на необични детали го остава само широкиот опсег на нештата. На тој начин, кривогледот станува поврзан со чинот на проценка или анализа. Човек може, од навика, да го повика кривогледот кога се одредува личност, идеја или ситуација. Работодавачот, кој го интервјуира кандидатот за работа, може да кривогледа како евалуација. Законодавецот може критички да кривогледа додека ја испитува предложената ревизија на даночните закони. Архитектот може да кривогледа додека ја истражува локацијата за нова библиотека. Кривогледот е напор да се просее и намали - без разлика дали се работи за количината на светлина или моментални одвлекувања. Пробајте го ова сами. Прво, со широко отворени очи и гледање право напред, забележете колку можете да видите околу вас, особено над и под нивото на очите. Потоа кривогледнете насилно, со главата и очите фиксирани во иста насока како порано. Лесно ќе забележите дека вашето видно поле е многу намалено, околу педесет проценти. Не е тешко да се сфати како овој намален вид е поволен за концентрацијата на умот. Емпатијата. До овој момент, зборувавме за неекспресивен став кој служи за корисна цел. Можеби ќе се изненадите кога ќе откриете колку од вашето однесување на лицето е крајно бесмислено. Постои чудна разновидност на компулсивни ставови кои главно се чиста глупост. Оваа неемоционална активност на лицето доаѓа и заминува во текот на денот. Но, тоа ќе биде поочигледно на други лица освен на вашите. Ако само можете да бидете доволно внимателни за да го фатите на крило, поворката на нештата што ќе ги видите ќе биде речиси комична. Тоа е семејство на ставови поврзани со напор, ставови кои се чини дека го зајакнуваат напорот, иако се неефикасни. Интересна точка овде е тоа што ќе се обидете да ги зајакнете не само вашите сопствени напори туку и напорите на другите. Склони сте да бидете дарежливи со вашето лице! Во ова прашање за набљудување на напорите на другите и нивно зајакнување, можеме да позајмиме збор од психолозите. Тоа е емпатија. Звучи како сочувство и значи речиси исто. Но, може да се почувствува емпатија во однос на неживите предмети, како и на нашите сограѓани. Сметаме за симпатијата како капацитет за споделување на чувствата на другите. Емпатијата е чувствителност на физички фактори во некоја ситуација. Вие ги обдарувате неживите нешта со чувства и потоа продолжувате да ги споделувате тие чувства. Запуштената обвивка на стара куќа радосно се оттргна од првобитниот столб. Додека гледаме во руината што се урива, и ние може да се чувствуваме вртоглави и нишани. Месото не е насекаде цврсто врзано за основната коска. Некои делови се лизгаат послободно од другите. На главата, најподвижниот регион е устата. Можете да ја следите линијата на неговото прицврстување на черепот. Од десно кон лево, галете ја непцата над лакот на горните заби; потоа лизнете во длабокиот џеб на левиот образ. Вратете се од лево кон десно по непцата под долните заби. Завршете го колото во џебот на десниот образ. Додека ги масирате непцата во овој круг, забележете колку совршено ослободен од коските е долниот дел од вашето лице. Тоа е еден вид престилка што се протега од носот до брадата и речиси од уво до уво. Не е ни чудо што тоа е вашата најразновидна област! Веѓите и очите се помалку подвижни. Ставете ги врвовите на прстите на веѓите; потоа наизменично туркајте ги нагоре и влечете ги надолу. Можете ли да го почувствувате коскениот гребен по кој се лизгаат? Ако го занемариме тркалањето на самото очно јаболко, има само ограничено движење на месото 499

околу него. Откако ќе ги затворите очните капаци и ќе ги стегнете, ги исцрпивте сите можности. Што се однесува до слободата на носот, можна е само мала активност. Веќе сте се обиделе да го збрчкате носот на мостот. Останува само слабото проширување и контракција на ноздрите. (Доколку не сте забележале, активноста на ноздрите е совршено видлива и под делумна доброволна контрола) На страната на главата, многумина од нас откриваат дека можеме да го затегнеме месото околу нашите автомобили. Ова ќе го направи ушниот лобус да се издвојува од главата и ќе го привлече остатокот од увото наназад кон главата. Можете ли да ги мрдате ушите? Таквото движење повеќе не служи за цел. Неговиот недостаток на цел (барем во оваа возраст) го прави обид за смеа. Таква е сликата за компаративната мобилност. Веќе можете да ја направите вашата прогноза дека повеќето случаи на емпатија ќе ја ангажираат устата. Сега сте во неповолна положба во случај да сакате да покажете свои дела на емпатија. Предупредениот е поднаоружан. И можеби полусвесно ќе се обидеш да докажеш дека не се препушташ на таква глупост. Но, следниот пат кога ќе навлечете игла, посебно забележете што правите со устата. Повеќето луѓе ќе ја натрупаат устата, како да помагаат да се насочи точката на конецот во иглата. И следниот пат кога ќе исцедите тежок влажен пешкир, застанете пред огледало и гледајте го процесот. Стискањето ќе се прави не само со рацете, туку и со устата. Всушност, ќе добиете подобри перформанси гледајќи други луѓе. Нема да бидат предупредени и ќе ви приредат спонтана, искрена изложба. Размислете за лицето на некој што врзува голем, непоколеблив сноп. Додека тој се напрега да го нацрта кабелот многу цврсто, можете да очекувате да ја видите и неговата уста исцртана многу цврсто - усните се спојуваат на линија затегната како жица за пијано! На арената, во жарот на шампионските мечеви, трескавична поддршка има на секој чекор. Додека натпреварувачите се оддалечуваат, синхронизирана лажна битка се води од почеток до крај со мускулите на устата на избезумени обожаватели. Има, се разбира, очигледните ставови кои произлегуваат директно од возбудата - од дивјакот мев на гневот до криковите на триумфот. Но, лажната битка на усните скоро и да бега од откривање, бидејќи е мала и тивка. Друг тип на изведба е вообичаен во циркусот. Делумно, изведбата е високо над нас, каде што аеријалистите пркосат на смртта, гравитацијата и нашите глави кои се вртат. Сепак, долу, уште едно шоу е во тек: морето од усни и брадата испакнати нагоре, па дури и нагоре свртени очни јаболка и високо кренати веѓи. Каква армија помагачи! Сите. веројатно, за да ги спречат изведувачите да го однесат вртоглавото фрлање до мрежата или, многу полошо, до самата земја. Сега и тогаш, се користи она што е во устата. Обидете се да исечете тежок картон со ножици. Ќе го направиш тоа. исто така. со стискање заби, тивко крцкање на катници со секое крцкање на ножици. Мускулите на вилицата, раширени во пределот на вашите слепоочници, ги спојуваат катниците. Човечките вилици се како вилиците на секоја менгеме. Кога вие или некој што го гледате згмечува нешто што едноставно не можете да одолеете да му позајмите вилица. Од другите црти на лицето кои имаат за цел да го зајакнат напорот, овде се споменуваат само веѓите. Кога се креваат кон линијата на косата, тие се исцртани со тенок мускулен лист под кожата на челото. Тоа не треба да не чуди. затоа, секој напор на лицето да се направиме 500

повисоки мора да биде делегиран на тој мускул на главата. Кога ќе се повлече цврсто, ги влече веѓите - и се чувствуваме повисоки. Застанете две деца кои растат еден до друг за да ги споредите нивните височини и натпреварот продолжува. Тоа е натпревар за да се види кој може да ги подигне веѓите повисоко! Но, разгледајте ја оваа појава од друг агол. Вие самите посегнувате до високата полица, можеби треба да стоите на прсти. И ако ова истегнување кон небото ги оданочува вашите резерви, веѓите ќе ви дојдат на помош и ќе се издигнат малку повисоко на челото. Тие се неефикасни во тоа да ве направат повисоки, но се обиделе! Гледачите на многу атлетски настани соработуваат на овој начин. Каков добредојден подигнување мора да му дадат на скокачот со стап и на скокачот во височина! И сето тоа е направено со кренати веѓи. Соодветно на тоа, колкава е побарувачката на мускулите што ги креваат веѓите да сведочат за лансирање на колосална ракета во вселената! Во осмото поглавје ќе го разгледаме подигањето на веѓите подетално. Во овој момент, мора да биде многу драго што нашите гримаси не се целосно продукти на емоционалните чувства во нас. Може да се тврди дека ставовите на лицето почесто се поврзани со оваа работа на зајакнување на напорите отколку со изразување чувства. Како и да е, барем го препознавте постоењето на неекспресивни ставови. Вие навистина не сте завршиле со нив. Во поглавјата што доаѓаат, можеби ќе ги шпионирате во толпата. Но, дотогаш тие ќе бидат стари пријатели.

10. Перцепција и рационализација на емоциите Емоционалното/рационалната дихотомија приближува на популарната разлика помеѓу „срце“ и „ум“; кога знаеш „во твоето срце“ дека нешто е добро, имаш поинакво убедување - некако подлабоко убедување - отколку кога знаеш дека нешто е добро од гледна точка на рационалниот ум. Постои постојана варијација во односот на разумот и емоциите во контролата на умот; колку е поинтензивно чувството, толку умот станува доминантно емотивен - и затоа помалку рационално ефективен. Ова е редослед на работи што се чини дека траат од далечните доба на еволуцијата - да има емоции, односно интуиции кои ја водат моменталната реакција во ситуации кога нашите животи се во опасност и застанувавме да размислуваме што да правиме, тоа може да чини живот, тоа е предност. Овие два ума, емотивниот и рационалниот, често дејствуваат во тесна хармонија, испреплетувајќи ги нивните многу различни патишта за да не водат низ светот. Обично постои рамнотежа помеѓу емоционалниот и рационалниот ум, каде што емоциите ги поттикнуваат и информираат операциите на рационалниот ум и рационалниот ум ги рафинира, а понекогаш и се спротивставува на емоциите. А сепак нашите умови, емоционалните и рационалните, се полунезависни способности, како што ќе видиме, секој од нив одразува посебна, но поврзана операција на мозочните кола. Во многу или повеќето пати овие два различни умови се најисклучително координирани; чувствата се суштински за мислата, а мислата за чувствата. Но, кога ќе интервенира страста, се создава нерамнотежа: емоционалниот ум ја презема контролата, го дави рационалниот ум.

501

Речникот на Оксфорд ја дефинира емоцијата како „секоја ментална, сентиментална или страсна агитација или пореметување; секоја акутна или напната состојба на умот“. Емоцијата се однесува на чувството и мислите што ги предизвикува, психолошките и биолошките состојби и степенот до кој сме склони да дејствуваме. Има стотици емоции од секаков вид, во различни варијации, промени и нијанси. Навистина, има и емоции многу посуптилни отколку што зборовите би можеле да ги дефинираат. Истражувачите продолжуваат да дебатираат кои емоции може да се сметаат за примарни - кои во областа на основните бои одговараат на боите црвена, жолта и сина, од кои се генерираат сите можни комбинации - или дали таквите примарни емоции воопшто постојат. Некои теоретичари предлагаат фундаментални заплетки, но не сите други се согласуваат со нив. кои би биле главните кандидати (и некои од членовите на овие семејства) на овие односи: Гнев: гнев, огорченост, огорченост, огорченост, вознемиреност, непријателство, раздразливост, непријателство, а можеби и до одреден степен омраза и насилство, кои се патолошки; Тага: гнев, тага, нерасположение, мрчење, меланхолија, плачење од сожалување, осаменост, очај и тешка депресија, кога е патолошка. Страв: вознемиреност, нервоза, преокупација, запрепастување, недоразбирање, грижа, страв, страв, ужас и од психопатолошки ред, фобија и паника. Радост: среќа, олеснување, задоволство, благослов, задоволство, забава, гордост, сензуално задоволство, награда, задоволство, еуфорија, екстаза, а на границата, манија. Љубов: прифаќање, пријателство, доверба, добрина, афинитет, посветеност, обожавање, љубов, почит. Изненадување: шок, чудење. Одвратност: презир, одбивност, омраза, одбивност. Срам: вина, срам, лутина, каење, понижување, жалење. Се разбира, оваа листа не ги решава сите прашања за категоризацијата на емоциите. На пример, што е со комбинацијата како љубомора, варијанта на гнев што вклучува тага и страв? Но, со доблести како надеж и верба, храброст и простување, сигурност и самоконтрола? Или со некои од класичните животи, чувства како сомнеж или досада? Нема јасни одговори, а научната дебата за тоа како треба да се класифицираат емоциите продолжува. Идејата дека тие се засноваат на неколку примарни емоции делумно произлегува од откритието на Пол Екман од Универзитетот во Калифорнија, Сан Франциско, кој тврди дека четири од изразите на лицето (страв, лутина, тага, радост) ги препознаваат сите. култури во целиот свет, вклучително и целосно неписмени поединци кои не биле во контакт со кино или телевизија, со што се сугерира нивната универзалност.

502

Екман покажа фотографии од различни изрази на лицето на претставници на далечни култури, како оние на Нова Гвинеја, каде што има изолирани племиња кои живеат како во каменото доба, некаде во планините, и апсолутно сите ги препознаа овие основни емоции. Првиот што ја забележа универзалноста на емоционалните изрази беше Дарвин, кој исто така го користеше како аргумент во неговата еволутивна теорија, овие сигнали се втиснати во нашиот нервен систем. Во потрага по основните принципи, гледав како Екман и другите размислуваат за емоциите во однос на семејствата или димензиите и ги видов главните семејства - гнев, тага, страв, радост, љубов, срам - како почеток на бескрајните нијанси на нашите емотивни животи. . Секоја од овие семејства на емоции има основно јадро, од кое се формираат бескрајни мутации. Овде се раѓаат расположенијата, кои, теоретски гледано, се помалку очигледни и траат подолго од емоциите (додека, на пример, тешко е да се биде многу лут цел ден, сè уште можете да бидете мрзливи или раздразливи, овие се помалку акутен гнев и кои лесно се активираат). Надвор од расположенијата, постојат и темпераменти, склоноста да се сеќавате на одредени емоции или расположенија низ кои сте поминале претходно, што ги прави луѓето меланхолични, срамежливи или весели. Но, надвор од овие емоционални расположенија, постојат проблеми од емотивна природа, како што се клиничките депресии или хроничните анксиозности, од кои некои не можат да избегаат, чувствувајќи се заробени како во токсичен ефект. Само во последниве години се појави научен модел за проучување на емоционалниот ум, кој објаснува колку од она што го правиме може да биде диктирано од емоциите - како можеме да станеме разумни еден момент, а толку ирационални во следниот - и да измериме дека емоциите имаат свои расудување и сопствена логика. Можеби најдобрите проценки за емоционалниот ум се оние понудени, прво, од Пол Екман, раководител на лабораторијата за човечка интеракција на Универзитетот во Калифорнија, Сан Франциско, и второ, од Сејмур Епштајн, клинички психолог од Универзитетот во Масачусетс. Иако Екман и Епштајн различно ги проценуваа различните научни докази, тие сепак понудија фундаментална листа на квалитети што ги разликуваат емоциите од другите ментални искуства (Голман, 2001). Емоционалниот ум работи многу побрзо од рационалниот ум, скокајќи во акција без да застане ниту за момент да размисли што прави. Неговата брзина не дозволува намерно, аналитичко размислување што е знак на размислувачкиот ум. Во текот на еволуцијата, оваа брзина се поврзува со носење фундаментални одлуки, со работи на кои треба да се обрне внимание и со факти кои бараат внимателност, на пример, кога се соочуваме со животно и донесуваме одлука во дел од секундата: „Јас јади го или ме јаде мене.“ Организмите кои мораа да паузираат предолго за да размислуваат за одговорите немаа многу потомци за да ги пренесат овие гени на бавноста. Дејствата што произлегуваат од емотивниот ум носат со себе силно и посебно чувство на сигурност, се добро насочени производи и претставуваат поедноставен начин на пристап кон работите што може да биде апсолутно збунувачки за рационалниот ум. Кога ќе се појави некаква агитација или дури и минимална реакција, се наоѓаме себеси како размислуваме: „Зошто го направив тоа? - знак дека рационалниот ум е буден во тоа време, но не бил толку брз како емотивниот ум.

503

Бидејќи интервалот помеѓу она што ја предизвикува емоцијата и нејзиниот вистински изглед може да биде практично нула, механизмот што ја оценува перцепцијата мора да може да има голема брзина на работа дури и во однос на времето на ниво на мозокот, додека се чини дека е измерено во илјадити делови од секундата. Оваа капитализација на потребата за дејствување мора да биде автоматска и толку брза што да не се постигне очигледна свест. Многу емоционални реакции се случуваат практично пред да знаеме што се случува. Брзата перцепција ја жртвува точноста во корист на брзината, потпирајќи се на првите впечатоци, реагирајќи на големата слика или највпечатливите аспекти. Сите работи се оценуваат одеднаш, како целина, без одмор за длабока анализа. Интензивно искусните елементи можат да го одредат овој впечаток без внимателно мерење на деталите. Големата предност е што емотивниот ум може да прочита емоционална реалност (тој е лут на мене; таа лаже; ова го прави тажен) во еден момент, градејќи брзи, интуитивни пресуди кои ни кажуваат од кого да се плашиме, кому да веруваме, кој е вознемирен . Емотивниот ум е нашиот радар за откривање опасност; ако ние (или нашите предци, во еволутивната историја) чекавме рационалниот ум да донесе некои од овие судови, не само што ќе направивме грешка - туку ќе беше фатална. Проблемот е што овие интуитивни впечатоци или пресуди, кои се направени додека трепнеш, може да бидат погрешни. Пол Екман верува дека оваа брзина со која емоциите можат да не вклучат во акција пред да бидеме свесни дека се појавиле е апсолутно суштинска за нашата голема приспособливост: тие не мобилизираат да реагираме без да губиме време да анализираме како да реагираме или дали да реагираме во случај. на сериозни ситуации. Користејќи го овој систем што го создал за откривање на емоции од суптилни промени и изрази на лицето, Екман можел да ги почувствува микро-емоциите што се појавуваат на лицето за помалку од половина секунда. Екман и неговите соработници открија дека емоционалните изрази почнуваат да се дешифрираат во промените во мускулите на лицето во рок од неколку илјадити делови од секундата откако ќе бидат поттикнати од некој настан, и дека физиолошките промени типични за одредена емоција - како црвенило на лицето или зголемен пулс - тие исто така се појавуваат за само неколку делови од секундата. Оваа брзина особено важи за интензивните емоции, како што е стравот од непосредна закана. Екман тврди дека, технички гледано, врвната емоција е многу кратка, која трае само неколку секунди, а не минути, часови или денови. Неговото резонирање е дека емоцијата што ги зафаќа мозокот и телото подолг период, независно од променливите околности, би се покажала како неприлагодена. Ако емоциите произведени од одреден настан секогаш би продолжиле да доминираат со нас откако ќе помине, без разлика што друго се случува околу нас, тогаш чувствата би станале неефикасни водичи за акција. За да можат емоциите да траат подолго, нивното активирање мора да биде поддржано со постојано предизвикување на таа емоција, бидејќи кога ќе изгубиме некој што го сакаме, продолжуваме да го оплакуваме долго време. Кога чувствата траат со часови, тие всушност стануваат расположенија, амортизирана форма. Расположенијата поставуваат афективен тон, но тие не се толку моќни обликувачи на тоа како ги перципираме и делуваме како силни емоции.

504

Бидејќи на рационалниот ум му треба малку повеќе време од емотивниот ум да се регистрира и реагира, првиот импулс во емотивната ситуација е оној на душата, а не на разумот. Постои и втор тип на емоционална реакција, побавна од непосредната реакција, која се раѓа и се засилува во нашата мисла пред да се достигне чувството. Овој втор начин на предизвикување емоции е намерен, и генерално сме свесни за тоа. на мислите што им претходат. Кај овој тип на емоционална реакција доаѓа до пообемна валоризација; нашите мисли когнитивниот дел - играат клучна улога во одредувањето на емоциите што ќе се активираат. Штом направиме проценка - „Овој таксист ме изневерува“ или „Ова дете е преслатко“, следи емотивна реакција која е прилагодена на ситуацијата. Во оваа низа, подобро артикулираната мисла постепено му претходи на чувството. Покомплицираните емоции, како што се срам или страв од испит, го следат овој пат побавно, потребни се секунди или минути за да се развијат, бидејќи тие се емоции кои произлегуваат од мислите: мета-состојби. Спротивно на тоа, во секвенцата на брза реакција чувствата се чини дека претходат или се истовремено со мислите. Оваа брза емоционална реакција презема во итни ситуации за преживување. Ова е моќта на таквите брзи одлуки: да нè мобилизираат во миг кога се соочуваме со вонредна состојба. Нашите најинтензивни чувства се неволни реакции; не можеме да одлучиме кога ќе избијат. Стендал напишал: „Љубовта е како треска што доаѓа и заминува независно од нашата волја“. Не обзема само љубовта, туку и гневот или стравот, оставајќи впечаток дека тоа се случува само по себе и дека не сме решиле да биде така. Затоа и тие можат да дадат алиби: „Тоа што не можеме да го избереме емоции што ги имаме“, забележува Екман, им овозможува на луѓето да ги објаснат своите постапки велејќи дека биле совладани од емоции. Како што има брзи или бавни патишта до емоциите, некои преку непосредна перцепција, а други преку мисла што вклучува рефлексија, така има и емоции што можат да се произведат. Пример е вид на намерно манипулирано чувство што го користат актерите на сцената, како што се солзите, кои се јавуваат кога се потсетуваат одредени тажни спомени за таа цел. Но, актерите не се ништо повеќе од луѓе повешти од нас во намерното користење на вториот пат до емоциите, чувството преку мислата. Иако не можеме лесно да ги промениме специфичните емоции кои можат да бидат поттикнати од одредена мисла, многу често можеме да избереме за што да размислуваме. Точно како. сексуалните фантазии можат да доведат до сексуални чувства, исто како што среќните спомени ни го подигнуваат духот, а меланхоличните мисли нè прават тажни. Но, обично не е рационалниот ум кој одлучува каква емоција „треба“ да имаме. Наместо тоа, нашите чувства обично доаѓаат природно. Она што рационалниот ум најчесто може да го контролира е текот на нашите реакции. Со неколку исклучоци, ние не одлучуваме кога да бидеме лути или среќни. Логиката на емоционалниот ум е асоцијативна; асоцира елементи кои ја симболизираат реалноста или предизвикува сеќавање што одговара на оваа реалност. Затоа насмевките, метафорите и сликите директно му се обраќаат на емотивниот ум, како и визуелните уметности, романите, филмот, поезијата, музиката, театарот, операта. Големите духовни учители како Буда и Исус допреа до душата на своите ученици обраќајќи им се на емотивен 505

јазик, раскажувајќи приказни во параболи, басни и приказни. Навистина, религиозните симболи и ритуали се помалку рационално важни; тие го наоѓаат своето место во изразите на душата. Оваа логика на душата - на емоционалниот ум - е многу добро опишана од Фројд во концептот на „примарниот процес“ на мислата; ова е логиката на религијата и поезијата, на психозите и детствата, на соништата и митовите (или како што вели Џозеф Кембел: „Соништата се приватни митови; митовите се заеднички соништа“). Процесот на иницијација е клучот за значењето на зборовите на Џејмс Џојс во Улис: во процесот на почетната мисла, одредени асоцијации на нејасни идеи го одредуваат наративниот тек; еден предмет симболизира друг; едно чувство се претвора во друго, што тој го поддржува. Целата е кондензирана на делови. Нема повеќе време, нема закони за причина и последица. Навистина, веќе не постои такво нешто како „Не“ во почетниот процес; се е можно. Психоаналитичките методи се дел од уметноста на дешифрирање и откривање на овие значајни замени. Емотивниот ум ја следи оваа логика и нејзините правила, според кои секој елемент го поддржува другиот, а нештата не се нужно дефинирани според нивниот објективен идентитет: важно е како тие се перципираат; работите се како што изгледаат. Нешто што нè потсетува на нешто друго може да биде многу поважно од тоа што „е“ самото. Навистина, во емотивниот живот, идентитетите можат да бидат како холограм, со тоа што еден дел ја евоцира целината. Како што истакнува Сејмур Епштајн, додека рационалниот ум прави логички врски помеѓу причините и последиците, емотивниот ум не прави разлика, наоѓајќи врски помеѓу нештата кои имаат нејасни заеднички карактеристики. Постојат многу начини на кои емотивниот ум е како оној на детето. И колку повеќе е вака, толку емоциите стануваат посилни. Еден начин би бил ровокореното размислување, каде сè е црно или бело, без нијанси на сиво; личност која е преплашена да направи грешка веднаш ќе помисли: „Секогаш кажувам погрешна работа“. Друг знак на овој детски режим е персонализираното размислување во кое настаните се перципираат низ објективот на тенденцијата да се биде егоцентричен, како што е возачот кој по несреќа објаснува дека: „Телефонскиот столб само влезе во мене“. Овој детски начин се самопотврдува, потиснува или игнорира спомени или факти кои би можеле да поткопаат одредени верувања и се фокусира само на оние што ги зајакнуваат. Убедувањата на рационалниот ум се обични искушенија; секој нов доказ повеќе не може да потврди одредено верување и да го замени со нов - се чини дека ова е објективен доказ. Емотивниот ум, сепак, ги прави верувањата многу вистинити, отфрлајќи ги сите докази за спротивното. Затоа е толку тешко да се сложувате со личност која е емотивно вознемирена: колку и да се логично звучни аргументите, тие немаат никаква тежина ако не се совпаѓаат со емоционалните верувања во моментот. Чувствата се самооправдуваат, имаат низа сопствени перцепции и „докази“.

506

Кога некоја карактеристика на некој настан наликува на емоционално наполнето сеќавање од некаде во минатото, емоционалниот ум реагира со поттикнување на чувствата што ги имавте во моментот кога се сетивте. Емоционалниот ум реагира на сегашноста како да е во минатото. Проблемот е што, особено кога реакцијата е брза и автоматска, можеби нема да сфатиме дека ситуацијата што некогаш претставуваше криза денес не се повторува. Личноста која научила од болните искуства од детството да реагира без гневни отсјај, без интензивен страв и без омраза, ќе ја повтори оваа реакција во иста големина и во зрелоста, кога самата реакција веќе не е голема закана. Ако чувствата се силни, тогаш и активираната реакција е исто така јасна. Но, ако чувствата се нејасни и суптилни, можеби не сме свесни за емоционалната реакција што ја имаме, дури и ако таа суптилно го обојува начинот на кој реагираме во моментот. Мислите и реакциите во секој даден момент ќе бидат конзистентни со бојата на минатите мисли и реакции, иако може да изгледа дека реакцијата се должи исклучиво на моменталната ситуација. Нашиот емотивен ум ќе го поттикне рационалниот ум кон неговите цели и на тој начин се појавуваат објаснувања за нашите чувства и реакции - рационализации - оправдувајќи ги според сегашниот момент, без да го разбереме влијанието што го има емоционалната меморија. Така, можеби нема да сфатиме што всушност се случува, иако можеби имаме убедување и сигурност дека точно знаеме што ни се случува. Во такви моменти, емотивниот ум веќе го потчини рационалниот, ставајќи го да работи во негова корист. Функционирањето на емоционалниот ум е многу специфична состојба, диктирана од одредено чувство, што се јавува во дадено време. Начинот на кој размислуваме и постапуваме кога сме во романтично расположение е тотално различен од начинот на кој се однесуваме кога сме лути или деморализирани; во оваа механика на емоции, секое чувство има свој посебен репертоар на размислување, реагирање, па дури и сеќавање. Овие репертоари специфични за државата стануваат доминантни во моменти на интензивни емоции. Знак дека овој репертоар е активен е неговата селективна меморија. Дел од менталниот одговор на емоционална ситуација е да се прегледаат сеќавањата и опциите за акција, така што најрелевантните ќе се стават на врвот на хиерархијата и затоа ќе станат полесно да се применат во пракса. Секоја главна емоција има свој биолошки потпис, посебен модел на промени кои го одржуваат телото кога се зголемуваат емоциите и уникатен сет на знаци што телото автоматски ги дава кога е плен на емоциите.

11. Интегрирање на елементи ФРОНТАЛИС. Фронталис е предниот мускулен стомак на екстензивниот епикраниус мускул. Епикраниусниот мускул се состои од широк слој на тетива (galea aponeurotica) и тенки мускулни стомаци; го покрива горниот дел и страните на черепот, од веѓите напред до основата на черепот во задниот дел и над врвовите на ушите. Предниот раб на galea aponeurotica, веднаш зад горниот дел на челото. Кожата на веѓата и коренот на носот, мешајќи се со влакната на процерусот, orbicularis oculi и corrugator supercilii.

507

Медијалните и страничните делови заедно: подигнете ја целата веѓа, зголемувајќи ја нејзината вкупна заобленост (централниот дел е повлечен повисоко). Тие, исто така, го повлекуваат скалпот (линијата на косата) малку нанапред додека ја повлекуваат галеата апонеуротика. Само медијален дел: го повлекува медијалниот крај на веѓата нагоре. Само страничен дел: ги повлекува средниот и страничниот крај на веѓата нагоре, давајќи и на веѓата силна искривување. Медијалните делови од двете страни на лицето секогаш се собираат заедно и скоро секогаш се придружени со контракција на суперцилиите на брановидникот (како во тага). Латералниот дел само повремено се собира сам по себе, и обично само во едната веѓа. Фронталисот функционално се дели на медијални и странични делови. Двата фронталисни стомаци на главата се во контакт еден со друг на нивниот долен дел, на средната линија на челото. Контракцијата на фронталниот стомак создава хоризонтални брчки низ челото. Изрази.

(1) Медијални и странични делови од двете страни на лицето: изненадување, зачуденост; страв, страв, ужас; интерес, внимание; испрашување, сомнеж.

(2) Медијални делови од двете страни на лицето (со брановид): тага, тага, страдање; понекогаш страв.

(3) Медијални и странични делови од едната страна на лицето: испитување, скептицизам.

(4) Страничен дел од едната страна на лицето: итар, лукав поглед.

(5) Контракцијата на целиот фронталис често се користи како поздравен сигнал или за разговорно нагласување. Оваа употреба не е израз на емоции. КОРУГАТОР СУПЕРЦИЛИИ. Коската на медијалниот крај на суперцилијарниот лак, во близина на горниот внатрешен агол на орбитата. Кожата на средниот дел на веѓата и кожата на челото веднаш над неа. Влакната се преплетуваат со влакната на фронталис и орбикуларис окули. Го повлекува средниот дел на веѓата надолу и медијално во кос правец, со што ги повлекува веѓите заедно. Обично работи истовремено со procerus и depressor supercilii за да ги спушти веѓите и да ги повлече заедно. Може да работи без овие мускули, привлекувајќи ги веѓите заедно, кога веѓите се подигнати од фронталисот. Двете страни обично работат заедно, освен кога едната веѓа е повлечена надолу, а другата нагоре. Суперцилиите на брановидникот е тесен, издолжен мускул. Поголемиот дел од мускулите е длабоко до орбикуларисот окули, но страничните врвови на неговите влакна го пробиваат орбикуларисот за да помине површно и да се вметне во кожата. Надворешниот брановиден типично создава силни вертикални или малку коси набори и вертикални испакнатини на глабелата помеѓу медијалните краеви на веѓите. Исто така, ја отекува кожата на медијалниот крај на веѓата во широка, густа испакнатост во форма на полумесечина. Оваа акција ги повлекува веѓите како полица над очите, засенчувајќи ги од силна светлина. Се формира депресија во кожата над средината на веѓата (всушност поблиску до медијалниот крај) како што се собира брановидникот. Тоа често и дава на веѓата крива во форма на S 508

веѓата развива централно надолно спуштање (обично блиску до медијалниот крај) додека мускулот го влече средниот дел од веѓата надолу и навнатре. Ова е особено забележливо ако медијалниот дел од фронталисот го крева и медијалниот крај на веѓата. Брановидот може да создаде и долга, коси, плитка бразда на страничната страна на предниот дел на челото. Оваа бразда е насочена нагоре и нанадвор од медијалниот крај на веѓата или од вдлабнатината на кожата која се наоѓа над средината на веѓата. Спуштањето на веѓата со брановидникот го стеснува отворот на очите со туркање на кожата под веѓата и горниот очен капак надолу. Изрази.

(1) Гнев; тага, страдање, тага, болка; намуртено; интерес, промислено размислување, концентрација (фокусирана мисла), љубопитност, збунетост. Брановидот може да се смета за мускул на негативни чувства, кој обично се користи во тага, страв и гнев.

(2) Концентрацијата и одлучноста, кои исто така силно го користат брановидникот, може да се сметаат за нерешени стресни (негативни) состојби.

LEVATOR PALPEBRAE SUPERIORIS. Потеклото на овој мускул е длабоко во задниот дел на очниот отвор, од покривот на орбитата. Целиот долен раб на горниот очен капак. Levator palpebrae superioris е долг мускул кој минува над очното јаболко, длабоко во очниот отвор, долж покривот на орбитата. Тесно позади, се шири додека напредува напред, станува апоневротично пред да се вметне во раб на горниот очен капак Го крева горниот очен капак. Го држи окото отворено во нормална неутрална положба. Изразувањето се развива само откако очниот капак е подигнат над оваа положба. Го изложува горниот дел од ирисот и белката на окото (склерата) над ирисот. Со континуирано дејство, го повлекува горниот очен капак назад, така што исчезнува од видното поле под преклопот на капакот на очите. Изрази.

(1) Малото подигнување на горниот очен капак надвор од нормалното отворено око предизвикува загледан, фиксиран поглед или израз на изненадување.

(2) Целосната контракција создава интензивни изрази кои се движат од страв, ужас, шок, зачуденост и силна радост до празен, хипнотички поглед.

(3) Мало опуштање на мускулот (предизвикува овенати на горниот очен капак) со окото сè уште делумно отворено сугерира поспаност или интоксикација, особено ако фронталисот е исто така контракција во обид да ги држи очите отворени со подигање на веѓите. Овој израз изложува повеќе од горниот очен капак, кој се спуштил на горниот дел од ирисот. Опаѓањето на горниот очен капак и нежното затворање на очите (кога долниот очен капак не се крева) се предизвикани од релаксација на levator palpebrae superioris, а не од контракција на orbicularis oculi. ПРОКЕРУС.

509

Фасција што го покрива долниот дел од носните коски и горниот дел од страничните назални 'рскавици. Кожата помеѓу веѓите и на долниот дел од центарот на челото. Неговите влакна се мешаат со влакната на фронталис во истиот регион. Ја повлекува кожата на средината на челото и медијалните краеви на веѓите. Овој мускул работи заедно со брановидни суперцилии и депресорни суперцилии за да ги спушти медијалните краеви на веѓите. Процерусот автоматски се собира кога ќе се затегне levator labii superioris alaeque nasi. Може да се види дека работи само по себе ако веѓите прво се подигнат од фронталис, а потоа се стега levator labii superioris alaeque nasi. Процерусните мускули од двете страни формираат еден триаголен мускулен лист помеѓу веѓите. Процерусот повремено може да произведе хоризонтална брчка преку мостот на носот. Изрази.

(1) Гнев, агресија, болка; намуртено, концентрација; придонесува за гадење. ДИЛАТОР НАРИС. Раб на назалниот засек на максилата (коскено потекло) и помалите аларни 'рскавици и долниот раб на латералната круна на поголемата аларна' рскавица (рскавица со потекло). Кожата на долната маргина на крилото на носот. Дилататорниот нарис е многу тенок правоаголен мускул кој лежи на надворешната површина на крилото на носот. Го проширува (пламнува) крилото на носот. Двете страни работат истовремено. Го зголемува отворот на ноздрата. Горните рабови на крилата на носот стануваат потиснати (повлечени медијално), а браздата на горниот раб на крилото станува поизразена. Во страничниот поглед, средината на долниот раб на крилото е подигната, изложувајќи повеќе од ноздрата. Изрази.

(1) Страст, лутина, бес, напорно дишење, напор. МАЛА ЗИГОМАТИКУС. Предната површина на зигоматичната коска, под страничниот раб на орбитата (под надворешниот агол на окото). Кожата на средниот дел на назолабијалната бразда и во маснотиите на образите. Другите влакна продолжуваат понатаму надолу до црвената усна, поминувајќи преку масата на орбикуларис орис (види вметнување на levator labii superioris). Од своето потекло, овој мал мускул минува медијално, а потоа се криви надолу. Лежи длабоко до orbicularis oculi на неговото потекло. Го повлекува средниот дел од назолабијалната бразда и средниот дел од едната страна на горната усна нанадвор и малку нагоре. Ова е суптилно, косо повлекување, додека повлекувањето на levator labii superioris е директно нагоре. Зигоматичниот малолетник не го влече аголот на устата. Зигоматичниот мал го продлабочува делот од средниот дел на назолабијалната бразда лоциран на средина помеѓу нивото на дното на носот и горниот дел на горната усна. Изрази.

510

(1) Тага. Ја повлекува горната усна во положба за плачење. Зигоматичниот малолетник не изразува гадење или среќа, иако неговото дејство може да изгледа слично на одвратност. ЛЕВАТОР АНГУЛИ ОРИС. Кучешка јама на максилата, под средината на долниот раб на орбитата. Мускулниот јазол под аголот на устата. Овој мускул во форма на вентилатор се конвергира инфериорно во јазолот. Лежи длабоко до другите мускули на лицето. Го повлекува јазолот, а со тоа и аголот на устата (не горната усна), право нагоре. Ова е тешка акција што треба да се направи доброволно. Повлекувајќи ги аглите на устата право нагоре, levator anguli oris ја криви линијата на устата нагоре на нејзините краеви. Ова е позаоблена, поцврста кривина од онаа што ја предизвикува зигоматичниот мајор при нормална, вистинска насмевка. Леваторот anguli oris исто така ги протега усните. Предниот дел на образот е подигнат и издуван. Назолабијалната бразда се крева и се движи странично. Изрази.

(1) Непријатна, несигурна или „глупава“ насмевка. Овој мускул веројатно не се користи при изразување на основните емоции; може да се користи првенствено за стабилизирање на јазолот. РИЗОРИУС. Фасција на образот над масетерскиот мускул (некоскено потекло). Мускулниот јазол под аголот на устата, а понекогаш и во задниот раб на горниот крај на депресорните агли. Ризориусот е еден од најпроменливите мускули на лицето. Добар процент од луѓето воопшто немаат ризориус, додека други имаат експанзивен. Кај некои поединци, мускулот е присутен само на едната страна од лицето. Нодуларната платизма, сепак, е присутна кај сите луѓе. Структурно, рисориусот се движи од триаголен мускулен лист што се конвергира во јазолот до тесен појас кој може да содржи само неколку нишки од мускулни влакна. Го повлекува јазолот, а со тоа и аголот на устата, наназад и нанадвор-хоризонтално-кон ушниот лобус. Ова многу слабо дејство веројатно се користи за создавање суптилни движења на устата за време на говорот. Силно повлекување на аголот на устата е произведено од нодуларниот дел на платизмата, кој исто така ја повлекува малку надолу. Ризориусот ја проширува устата, истегнувајќи ги и израмнувајќи ги усните. Го повлекува долниот крај на назолабијалната бразда нанадвор и наназад. Изрази.

(1) Кога е присутен, ризориусот може да придонесе за изрази на лицето кои вклучуваат повлекување на аголот на устата, особено насмевка (среќа), заедно со помоќниот zygomaticus major.

БУКЦИНАТОР. Надворешните површини на горната и долната вилица, соодветно над и под трите задни катници, и од тетивиозна лента што се протега низ задниот крај на овие коскени корени. Во мускулниот јазол под агол на устата. Овој релативно длабок, четириаголник мускул го 511

формира страничниот ѕид на образот, кој лежи на надворешната страна на забите. Аголот на устата е повлечен навнатре или набиен навнатре и обично исто така се влече малку нагоре, искривувајќи ја линијата на устата малку нагоре на нејзините краеви. Линиите може да зрачат од аголот на устата, особено оној што поминува нанадвор и надолу. Усните се раширени и издолжени додека се влечат околу цилиндерот на муцката, а месестиот врв на брадата е проширен и малку израмнет. Долниот крај на назолабијалната бразда може да се продлабочи, додека ткивото на образите само странично од дупчениот агол на устата развива неколку испакнати форми. Букцинаторот го повлекува медијалниот раб на јазолот и аголот на устата (екстремниот страничен крај на линијата на устата) право назад (задно, не странично), и обично малку нагоре. Ги компресира образите за да го исфрли воздухот откако ќе бидат раширени (или го спречува нивното растегнување) и ја задржува храната помеѓу забите додека се џвака. Изрази.

(1) Саркастична насмевка, навреденост, презир, неодобрување. Овие емоции се изразуваат со унилатерална или билатерална контракција на букцинаторот. ДЕПРЕСОР АНГУЛИ ОРИС. Длабока глава (долга глава): Линија на надворешната страна на телото на мандибулата, која се протега напред до менталната туберкула. Оваа линија е променлива по должина - често долгата глава произлегува само од менталната туберкула на аголот на брадата. Површинска глава (caput latum): Фасција што ја покрива платизмата и depressor labii inferioris. Мускулниот јазол под аголот на устата. Го повлекува јазолот (и аголот на устата) само малку надолу и странично од неговата нормална положба на одмор. Овој мускул е антагонист на zygomaticus major, а долгата глава може да се види на површината како подигнат гребен за време на силно дејство на насмевка додека зигоматичниот го повлекува јазолот нагоре и нанадвор. Депресорот anguli oris се состои од два слоја: површна глава што произлегува од фасција и длабока глава што произлегува од коска. Длабоката глава е често тесна и слична на ремени, што произлегува од малата коскена област на менталната туберкула. Заедно, двете глави создаваат мускул во облик на вентилатор кој се спојува во јазолот. Депресорот anguli oris ја криви устата надолу во нејзините надворешни агли, што исто така ја издолжува назолабијалната бразда додека го продлабочува нејзиниот долен крај (произведувајќи „долго лице“ на тага). Малку ја проширува устата и ги растегнува усните, израмнувајќи ги. Силната контракција ќе произведе неколку испакнати форми под и странично од аголот на устата. Браздата што се спушта косо од аголот на устата е продлабочена и продолжена. Изрази.

(1) Тага, тага, тага, депресија; одвратност. ДЕПРЕСОР ЛАБИИ ИНФЕРИОРИС.

512

Коса линија на надворешната страна на телото на мандибулата, само супериорна во однос на потеклото на депресорниот anguli oris. Кожата на медијалниот дел од секоја половина од долната усна, речиси до црвениот дел и во супстанцијата на орбикуларната орис. Влакната на овие мускули на секоја страна од лицето се спојуваат на средната линија веднаш под долната усна. Depressor labii inferioris е четириаголен мускул. Неговиот долен страничен дел лежи длабоко до влакната на депресорниот англи орис и лабијалната платизма. Мускулите на двете страни се собираат заедно за да ја повлечат средната третина од целата долна усна право надолу. Ова ги дели усните, изложувајќи ги забите и долниот дел на непцата (видете го и дејството на лабијалната платизма). Depressor labii inferioris помага во еверзија на долната усна, изложувајќи ја внатрешната влажна мукозна мембрана. Неговите медијални влакна го туркаат образот на брадата надолу. Долната усна се криви надолу во нејзиниот центар. Може да се развие или продлабочи хоризонтална кожна набора (ментолабијална бразда) под долната усна. Месестиот врв на брадата се турка надолу. Устата не се шири. Изрази.

(1) Примарно се користи во зборувањето.

(2) Кога levator labii superioris alaeque nasi се собира еднострано, кожните брчки се формираат само на таа страна од носот. Аглите на устата се повлекуваат право назад (назад, не странично) и се дупчат, од двете страни или само од едната страна (букцинатор).

(3) Одвратноста и презирот се тесно поврзани, но сепак различни и се групирани заедно. Одвратноста често се спојува со гнев и изненадување. Тоа е предизвикано од вистинското доживување на непријатни глетки, вкусови, мириси или тактилни искуства или само помислата на нив. Вадењето на јазикот надвор, како обид да се отстрани непосакуваната материја од устата, е екстремна форма на одвратност. Повраќањето е крајната реакција на одвратност. Презирот е израз на снисходење кон луѓето, со чувство на супериорност што го чувствува или се надева на изразувачот. Главата може да биде наведната наназад, така што очите гледаат надолу кон другата личност. Во оваа положба, носот е подигнат, а горните очни капаци се спуштаат. Интерес/возбуда. Варијации на основната емоција (тип/интензитет): будност, осветленост, внимание, очекување и исчекување. Интересот/возбудата се карактеризира и со фокусиран поглед со континуирано следење на лицето или предметот на интерес. Може да биде присутно и мало вртење на главата за да го насочи увото кон звучниот стимул. Интересот/возбудата е спротивна на досадата и често ги придружува другите емоции (среќа, страв). Тоа е слично на изненадување, но изненадувањето е многу кратка емоција. Ако појавата на изненадување трае подолг временски период, веројатно станува збор за интерес/возбуда. Болка/Вознемиреност. Варијации на основната сензација (тип/интензитет): Непријатност, болка, болка, неподнослива болка. Болката/немирот обично се карактеризира со интензивна мускулна контракција. Често е придружена со тага, плачење или врескање.

12. Графика на лицето

513

Половите разлики во изгледот на лицето се резултат на хормонални и културни влијанија. Во принцип, мажите имаат тенденција да имаат посилни, поаголни црти на лицето. Жените имаат тенденција да имаат позаоблени, позаоблени линии што го дефинираат лицето. Гонијалниот агол на мандибулата е поодреден и поистакнат кај мажите. Брадата е поизразена. Следствено, повлекувањето на брадата кај мажот може да предизвика тој да биде сфатен како слаб и неефикасен. Челото и зигоматичните коски се поочигледни кај мажите. Веѓите се подебели, поправени и позиционирани на надорбиталниот раб кај мажите. Веѓите на жените обично се потенки, позаоблени и позиционирани над нивото на супраорбиталниот раб. Кожата на лицето е обично погуста и потекстура кај мажите. Забележливи се бројни разлики во однос на идеалниот нос на мажите и жените. Мажите обично имаат поголеми, пошироки носови со дорзум кој е исправен до малку конвексен. Жените се склони кон помали носови со малку конкавна грбна. Нивниот назолабијален агол е по можност тап, додека повеќето мажи претпочитаат назолабијален агол не поголем од 90 степени. Целокупната назална контура е силно поврзана со сексуалниот идентитет. Поединците можеби ќе сакаат да ги мажеризираат или феминизираат нивните црти на лицето за подобро да се усогласат со нивната слика за себе. Хабитус на телото. Како што деловите на лицето не можат да се проценат независно, така и лицето не може да се анализира без да се земе предвид телото на кое се потпира. Различни лица се соодветни за различни типови на тело. Во принцип, целокупниот тип на тело се рефлектира на лицето. Високите, тенки поединци обично имаат подолги и послаби лица, додека ниските, витките луѓе имаат тенденција да имаат позаоблени лица со помала висина и поголема ширина. Очигледно, овој тип на тело и лице ќе толерира пократок, поширок нос. Како и да е, долг, тесен нос би се појавил на место на кратка, крута градба. Генерално, индивидуалните естетски единици на лицето мора да бидат во сооднос со остатокот од лицето и, исто така, лицето со остатокот од телото. Пропорции на лицето. За да постои хармонија на лицето мора да постои одреден степен на релативна пропорција на различните делови преку кои се постигнува севкупна рамнотежа. Ниту една поединечна компонента на лицето не постои ниту функционира изолирано од другите интегрални делови. Секоја промена на еден дел од лицето ќе има вистински или воочен ефект врз другите делови на лицето и во целина. Најосновните пропорции на лицето се оние што ги учат почетните студенти по уметност што го цртаат лицето. Старите Грци учеле дека идеалниот човечки раст мора да биде осум пати поголем од висината на главата. Должината на вратот е приближно половина од должината на главата. Ова растојание се мери од супрастерналниот засек до брадата и од брадата до темето на черепот. Релативните пропорции на раката кон лицето играат важна улога за портретниот уметник во воспоставувањето на пропорциите на лицето. Должината на раката е три четвртини од должината на главата или должината на лицето мерено од брадата до линијата на косата. Ширината на раката е половина од ширината на лицето. Поставена попречно, раката покрива една четвртина од должината на главата или една третина од должината на лицето. Леонардо да Винчи ја опиша врската на челото, носот и брадата на страничниот поглед како што лежи по лак произведен од радиус базиран на надворешниот слушен канал.

514

Симетрија. Симетријата на лицето се проценува со пресекување на лицето низ средната сагитална рамнина и споредување на половините. Иако малите асиметрии ќе бидат забележани речиси кај сите, точките на средната линија на челото, носот, усните и брадата треба да лежат на оваа оска. Ширината на лицето потоа се дели на петти и се оценува за рамнотежа меѓу деловите. Ширината на едното око треба да биде еднаква на една петтина од ширината на лицето или интерканталното растојание. Линиите испуштени од надворешната канта треба да се приближат на ширината на вратот. Страничните најголеми петтини од лицето на фронтален поглед се протегаат од латералниот кантус до најстраната точка на спиралниот раб. Референтни точки. Хоризонталната Франкфорт е стандардна референца за позиционирање на пациентот на фотографии и цефалометриски радиографија. Паралелно со рамнината на подот се поставува линија повлечена од супериорниот аспект на надворешниот слушен канал до долниот аспект на инфраорбиталниот раб за да се постигне оваа стандардизирана положба. Очигледно, овие точки полесно се одредуваат на латералните радиографија на черепот отколку на фотографиите. При одредување на оваа позиција за фотографии на пациенти, косата мора да се повлече доволно наназад за да се открие трагусот. Горниот раб на трагусот се приближува до супериорниот аспект на надворешниот слушен канал. Точката на транзиција помеѓу кожата на долниот очен капак и кожата на образот обично е забележлива и се приближува на нивото на инфраорбиталниот раб. За мерењата на лицето да обезбедат значајни информации за комуникација со колегите или за точни записи, мора да се користат стандардни референтни точки. Овие се стандардизирани за употреба во хирургија на лицето од Пауел и Хемфрис. Естетско оценување. Првичната проценка на лицето е да се одреди висината на лицето. Ова се мери во средната линија од линијата на косата (трихион, Tr) до најниската контурна точка на брадата (ментон, Мене). Кај оние со повлекување на линијата на косата, трихионот (Tr) може да се определи со најгорната точка на дејство на фронталниот мускул. Лицето потоа може да се подели на третини на најистакнатата точка на челото (глабела, G) и точката во која носната коломела се спојува со горната кожна усна (subnasale, Sn). Горните, средните и долните делови на лицето треба да бидат еднакви со овој метод. Вториот метод за проценка на висината на лицето ги зема предвид само средните и долните делови на лицето. Почетното мерење се зема од најдлабоката вдлабнатина на коренот на носот (назија, N) до ментонот (Me). Висината на средината на лицето (N–Sn) треба да биде 43% од вкупната, а долната висина на лицето (Sn–Me) треба да биде 57% од вкупната должина. Следниве се предностите на овој метод во однос на првиот: (1) нацијата (N) е повеќе репродуктивно обележје од глабелата (G) и (2) нерамнотежата на горната третина од лицето (челото) не е лесно подложна на хируршка интервенција. Лицето потоа е поделено на следните пет главни естетски единици за понатамошна анализа: челото, очите, носот, усните и брадата. Дополнително, ушите и вратот треба да се разгледуваат посебно и бидејќи се однесуваат на лицето како целина.

515

ЧЕЛО. Челото ја опфаќа целата горна третина од лицето. Формира стабилна маса која не е лесно модифицирана. Естетски привлечното чело создава нежна конвексност на профилот со најпредната точка веднаш над назионот (N) на ниво на надорбиталниот гребен. Други можни форми на чело вклучуваат испакнати, рамни и наведнати. Назофронталниот агол (NFr) се формира на преминот помеѓу носот и челото, каде што носната грбна се спојува со глабелата (G). Аголот се определува со тангента која минува низ глабелата (G) и назијата (N) и друга тангента долж носната грбна. Овој агол идеално треба да биде од 115 до 135 степени. Веѓите ги делат горните и средните делови на лицето и ги врамуваат очите. Медијалниот раб на веѓата лежи на нормална која минува низ најстраниот дел од ала наси и 1,0 cm над медијалниот кантус на окото. Веѓата треба да започне медијално со блага конфигурација како шипка и постепено да се стеснува кон нејзиниот страничен крај. Кај жените веѓата треба да лежи веднаш над нивото на надорбиталниот раб. Кај жените е пожелен лак, со највисока точка на ниво на латералниот лимбус. Веѓата треба да заврши странично на кос линија која започнува од ала наси и поминува тангенцијално по страничниот аспект на долниот капак. Медијалните и страничните краеви на веѓата треба да лежат на иста хоризонтална рамнина. Кај мажите, веѓата може да формира помалку лак и да лежи малку пониско на нивото на надорбиталниот раб. ОЧИ. Очите се можеби најизразениот дел од лицето и се нарекуваат прозорец на душата. Никаде на друго тело во телото не се забележуваат асиметрии повеќе отколку во очите. Ефектите од стареењето стануваат очигледни на очите порано отколку на другите делови на лицето. Со зголемена опуштеност на кожата на очните капаци, очите може да исфрлат уморен израз без хумор кој може да биде сосема неусогласен со вистинската физичка и ментална состојба на пациентот. Ширината на окото од кантус до кантус е еднаква на една петтина од ширината на добро пропорционално лице. Ова исто мерење треба да биде приближно на растојанието помеѓу медијалните канти. Растојанието помеѓу средните точки на зениците треба да биде еднакво на растојанието од назионот (N) до границата на вермилионот на горната усна (labrale superius, LS). Супраорбиталниот раб лежи малку нанапред од инфраорбиталниот раб кога главата е во неутрална положба. Латералниот кантус е закачен позади на нивото на прицврстување на медијалниот кантус. Латералната канта може да лежи на иста хоризонтална рамнина со медијалната канта или малку погоре. Највисоката точка по должината на лакот формирана од слободната маргина на горниот капак е на ниво на вертикална што минува низ медијалниот лимбус. Латералниот дел од слободната маргина на горниот очен капак треба да биде паралелен со тангента што минува долж страничната граница на вермилионот на горната усна. Најдолната точка на кривата на долната лажна маргина е долж вертикалата што минува низ страничниот лимбус. Ако латералната една третина од долниот капак не формира линија која постојано се крева кон латералниот кантус, може да биде присутен суптилен дефект познат 516

како латерален склерален приказ). Ова може да биде резултат на прекумерна ексцизија на кожата на долните очни капаци за време на блефаропластика. Растојанието од линијата на трепките до браздата на капакот во горниот капак варира од 7 до 15 mm и е поврзано со телесната тежина, дебелината на кожата и етничката припадност. Горниот очен капак обично покрива мал дел од ирисот, но не ја допира зеницата. Долниот капак е на 1 до 2 mm од ирисот при неутрален поглед. НОСОТ. Носот е централниот фокус на изгледот на лицето поради неговата положба во средната линија на централната третина од лицето. Огромното значење на неговата форма и функција се рефлектира во најраните списи на јудео-христијанската традиција: „Бог го создаде човекот и дувна во неговите ноздри се здив на животот“. Малите промени во структурата на носот понекогаш може да предизвикаат драматични подобрувања во хармонијата на лицето и перцепцијата на околните естетски единици. Идеалниот нос треба да изгледа природно и во хармонија со неговите околни карактеристики и да не привлекува внимание кон себе. Носот е централна естетска единица на лицето. Може дополнително да се подели на естетски или топографски подединици. Тие вклучуваат грб, страни, врв, ала и меки триаголници. Границите на овие подединици овозможуваат камуфлирање на лузни кои произлегуваат од реконструкција на носот површински дефекти. Кога засеците лежат по рабовите на овие природни анатомски подединици, окото е помалку склоно да ја препознае лузната. Отстранувањето на дополнителна назална кожа за да се направи дефектот да се вклопи во естетската подединица пред реконструкцијата на крајот ќе произведе помалку забележлив засек. Прашањето за мерење на носот е прилично сложено поради многубројните методи достапни во литературата и недостатокот на стандардизација. Различните методи се разгледани од Пауел и Хемфрис и се сумирани овде. Мерења на агол. Назофронталниот агол (NFr) е опишан претходно, но потребно е второ мерење на аголот за да се дефинираат пропорциите на естетскиот нос. Назофацијалниот агол (NFa) е наклонот на дорзумот на носот во однос на рамнината на лицето. На страничниот профил се повлекува линија од глабелата (G) до најпредната точка на брадата (погонион, Pg). Назофацијалниот агол (NFa) се дефинира кога оваа линија е пресечена со линијата на дорзумот на носот. Грбната линија треба да ги пресекува назионот (N) и врвот (Т) и треба да се повлече низ која било грбна грпка што постои. Третото мерење на аголот во евалуацијата на носот е назолабијалниот агол (NL). Линиите се изградени помеѓу горната мукокутана граница на усната (LS) и субназалната (Sn), и помеѓу субназалната (Sn) и најпредната точка на коломелата на носот (Cm). Овој агол ја дефинира врската помеѓу носот и горната усна. Тој е подложен на абнормалности на скелетот на лицето и забот. Овој агол треба да се измери од 90 до 95 степени кај мажите и од 95 до 105 степени кај жените. Пониските индивидуи толерираат потап агол, додека повисоките луѓе бараат назолабијален агол на долниот крај на опсегот за нивниот пол.

517

УСНИ. Усните се динамична и експресивна естетска единица на лицето. Полнотата на усните и силната дефиниција на филтрумот се поврзани со младоста. Тенкиот шипки, губењето на усните и плошноста се поврзани со стареењето. Позата на усните, означени како легнати или лежечки, во голема мера зависи од основната стоматолошка поддршка. На фронтален поглед, оралните комисури се на линија вертикална со медијалниот лимбус. Усните се содржани во границите на долната една третина од висината на лицето. Горната усна се мери од подназале (Sn) до најдолната точка на вермилот на горната усна. Долната усна се мери од најгорната точка на нејзината шипка до ментонот (Me). Должината на долната усна треба да биде околу двапати поголема од должината на горната усна, користејќи ги овие точки за мерење. Хоризонталната положба на усните може да се одреди со конструирање на линија помеѓу субназалниот (Sn) и погонионот на меките ткива (Pg). Растојанието долж една нормална од оваа линија до најпредната точка на секоја усна ја дефинира нејзината хоризонтална положба. Горната усна треба да лежи 3,5 mm пред оваа линија, а долната усна 2,2 mm. Вториот метод за проценка на хоризонталната положба на усните е да се изгради линија помеѓу носниот врв (T) и погонионот (Pg) наречена назоментална линија. Усните треба да лежат зад оваа линија. Долната усна идеално паѓа 2 mm зад оваа линија, а горната усна 4 mm зад неа. Овој концепт беше опишан од Рикетс како Е-линија и е инкорпориран во естетскиот триаголник од Пауел и Хемфрис. БРАДА. Брадата е естетската единица која му дава сила на лицето. Предната граница е на вертикала испуштена од веѓата. За брадата да има пријатна форма, таа мора да биде добро дефинирана и од фронталниот и од страничниот поглед без да изгледа како копче. Треба да има дефинитивна, но нежна, ментолабијална бразда што ја одвојува кожната долна усна од брадата. Брадата е вклучена во мерењето на долниот дел од лицето (Sn до Мене), како и дел од должината на долната усна (до Мене). Долната усна и брадата сочинуваат две третини од долниот дел на лицето. Кога се мери од линијата повлечена помеѓу границата на вермилионот на долната усна (labrale inferius, LI) до погонионот (Pg), најдлабоката точка на ментолабијалната бразда (Si) треба да лежи 4 mm зад оваа линија. УШИ. Дополнителна карактеристика на лицето што треба да се земе предвид е увото. Овој размавталив, рскавичен додаток има повеќекратни конволуции и е прикачен на скалпот приближно едно уво со должина позади од страничната веѓа. Горниот аспект на увото е на

518

ниво на веѓата, а неговиот долен аспект е на ниво на ала наси. Ширината на увото е од 55 до 60% од неговата должина. Линијата на задниот аспект на аурикулата грубо е паралелна со дорзалната рамнина на носот.28 Долгата оска на увото е постериорно ротирана за ~15 степени од вертикалната рамнина. Аурикулата создава агол од ~ 20 степени со мастоидот задниот дел. Горниот дел од спиралата треба да лежи на ~ 15 до 20 mm од сквамозниот дел на темпоралната коска. ВРАТ. Иако вратот обично не се смета за една од главните естетски единици на лицето, неговата форма, особено во горниот дел, може да има значително влијание врз изгледот на брадата и долниот дел од лицето. Ниско поставената хиоидна коска, прекумерната субментална маснотија или опуштеноста на платизмата може да предизвикаат тапа контурата на вратотбрадата и да создадат перцепција за деформитет на брадата што не постои. Пауел и Хемфрис го дефинираа ментоцервикалниот агол (MC), кој ја поврзува линијата на вратот со онаа на целото лице. Аголот се создава со конструирање на фацијалната рамнина од глабелата (G) до погонионот (Pg) и со вкрстување на линијата повлечена од ментонот (Me) до највнатрешната точка помеѓу субменталната област и вратот (цервикалната точка, C ). Овој агол идеално треба да биде помеѓу 80 степени и 95 степени. Модели на движење. Овој дел ги анализира шемите на движење на лицето добиени од изразување на шест емоции. Анализата е направена со помош на фотографии кои ги прикажуваат патеките на белите дамки во текот на изразите. Дополнително, преземена е описна анализа на големите забуни. За таа цел, произволна точка на прекин од 20% беше искористена за да се изолираат емоциите кои често се мешаа со целната емоција. СРЕЌА. Моделот на движење што го дава изразот на среќа се состои од поместување нагоре на секоја страна од устата и на образите. Ова движење е резултат на насмевка. Следејќи го критериумот од 20%, среќата беше суштински помешана само со тагата при прикажување само со точки/горно лице (23,3%). ТАГА. Моделот на движење предизвикан од тагата е посуптилен. Се состои од мало поместување нагоре во пределот на брадата, додека пределот на челото го рефлектира движењето на веѓите навнатре и нагоре. И вообичаено осветлените и приказите на дното на лицето само со дамки доведоа до збунетост со одвратност (23,3% и 30,0%, соодветно). Меѓутоа, кога целото лице или горното лице беа прикажани на прикази само за дамки, конфузијата се појави главно со страв (22,5% и 25,8%, соодветно). СТРАВ. Стравот вклучува движење надолу и нанадвор во пределот на устата. Движењето на челото е слично како кај тагата (навнатре и нагоре), иако движењето е поизразено бидејќи веѓите се 519

подигнати повисоко. Сличноста на движењето во пределот на челото во тага и страв се рефлектира со фактот дека во услови само дамки/горно лице стравот често се мешал со тага (24,2%). Покрај тоа, стравот во овие прикази беше помешан со изненадување (25,8%). Оваа последна конфузија веројатно беше предизвикана од силното нагорно движење на веѓите што го карактеризира изразот на изненадување. Друга честа грешка предизвикана од изразувањето на страв вклучува среќа и се појавила при прикажување на дамки/долни лица (35,8%). ИЗНЕНАДУВАЊЕ. Изненадувањето беше една од најлесните емоции за препознавање, а особено беше присутна при самото прикажување. Изразот вклучува силно поместување на веѓите нагоре и подеднакво силно поместување на вилицата надолу. Брзината на движењето (налик на запрепастување) е исто така специфична за оваа емоција. Големи забуни се појавија само со страв кај нормално осветлените/горните екрани на лицето (28,3%). ГНЕВ. Изразот на гнев вклучува движење надолу во пределот на челото предизвикано од намуртено лице, заедно со компресија во пределот на устата, предизвикана од стискање на усните. Лутината беше помешана со гадење во приказите на долниот дел на лицето (и нормално осветлени и услови само со точки, 20,8% и 25,0% соодветно). Нормално осветлените/горните екрани на лицето предизвикаа збунетост со страв (20,0%). Конечно, сите прикази само за дамки доведоа до забуни со тага (полно лице = 32,5%, долно лице = 20,0%, горно лице = 23,3%). ГРАДЕЊЕ. Изразот на гадење вклучува збрчкање на носот, што предизвикува движење нагоре на неговите страни, како и на образите. Покрај тоа, изразот може да вклучи движење нагоре во пределот на брадата. Иако збрчкањето на носот е специфично за гадење, оваа емоција води до ниски стапки на препознавање. Меѓутоа, се чинеше дека конфузите се концентрираа на гневот. Во сите услови, освен приказите со само точки/долу (1S ,8 %), гневот беше сфатен како одвратност во повеќе од 2,8% од испитувањата. Оваа конфузија беше особено изразена кај екраните на горниот дел од лицето (нормално осветлување = 51,7%, само точки = 46,7%). Приказите на лице само со точки/долу доведуваат до збунетост со страв (20,0%). Една од можните причини за збунетост меѓу емоциите е тоа што нивните изрази се толку слични што е тешко да се разликуваат. Ако е така, забуните треба да бидат реципрочни. Ова ретко беше случај во конфузите што сега беа опишани. Реципроцитетот беше очигледен само во два случаи: страв и тага во приказите на само дамки/горните лица и гадење и гнев при нормално осветлување/приказ на долниот дел на лицето. Друга можност е дека актерите не успеале да ги претстават емоциите соодветно. Оваа можност, со еден исклучок, не е многу веројатна, бидејќи стапките на препознавање на вообичаено осветлените/приказите со цело лице беа многу високи (над 87%). Исклучок вклучува изрази на гадење (70%), кои често се оценувани како гнев. Третата можност за нереципрочни конфузии е дека специфичните изрази можеби биле недистинктивни или двосмислени. При разрешувањето на нејаснотијата, субјектите можеби 520

одговориле со емоција споделувајќи некои компоненти со целната емоција. Изразот на тој алтернативен избор можеби бил двосмислен и споделени компоненти со уште други изрази. Накратко, два двосмислени изрази не треба да се решаваат на реципрочен начин.

13. Микроекспресии Изразите на лицето се важни за интерперсоналната комуникација, не мал дел затоа што се клучни за разбирање на менталната состојба и емоциите на луѓето. Различно од „конвенционалните“ изрази на лицето, кои можат свесно да се контролираат, микроекспресијата се под влијание на краткотрајната, несвесна контракција на мускулите на лицето под психолошка инхибиција. Како такви, тие можат да се користат како средство за заклучување на емоциите на една личност дури и ако има обид да се сокријат. Концептот на микроекспресија првпат беше воведен од Хагард во 1966 година. По ова дело, Екман објави студија на случај на темата, со што ги обезбеди првите докази за поддршка на идејата. Доколку се открие појавата на микроекспресии и се разберат соодветните емоционални асоцијации, вистинските чувства на поединците би можеле прецизно да се идентификуваат дури и кога има обид за прикривање, со што ќе се подобрат стапките на откривање лаги. На пример, за време на психолошкото дијагностичко тестирање, кога пациентот покажува микроизраз на радост, во зависност од контекстот, тоа може да значи дека е успешен во полагањето на тестот. Микроизразот на страв кај пациентот може да укаже на страв од изневерување на нешто што сака да го чува во тајност. Кога пациентот покажува микроизраз на изненадување, тоа може да укаже дека не го разгледал релевантното прашање или не разбира нешто. Затоа, микроекспресиите можат да ни помогнат да ги разбереме вистинските емоции на поединците и да обезбедиме важни индиции за откривање лага. Покрај тоа, микроекспресиите имаат висока доверливост и потенцијална вредност во задачите поврзани со емоции, како што се преговорите за комуникација и евалуацијата на наставата. Во последниве години, истражувањата за микроекспресии привлекуваат сè поголемо внимание во училишната заедница. По објавувањето на две бази на податоци за микроизразување со отворен код во 2013 година, бројот на објавени статии кои се однесуваат на микроекспресии се зголемува секоја година. Од 2018 година, работилницата Micro-Expression Grand Challenge (MEGC) се организира како дел од Меѓународната конференција на IEEE за автоматско препознавање на лица и гестови, придонесувајќи за популаризација на темата во заедницата за компјутерска визија и машинско учење. Во областа на истражувањето на микроекспресијата, постојат неколку поврзани, но сепак различни истражувачки насоки кои се појавија со текот на годините. Тие вклучуваат диференцијација на макро- и микроекспресии, идентификација на специфични микроекспресии во период на набљудувано движење на лицето (наведено како детекција на микроекспресии или дамки) и заклучување на емоции откриени со микроекспресии.

521

Последниот од нив е најчесто опфатениот предизвик и често се нарекува препознавање на микроизрази (MER). Задачата е да се препознаат емоциите изразени во низа лица за кои се знае дека се микроекспресии. Во последниве години, многу истражувачи почнаа да ја користат технологијата за компјутерска визија за автоматско MER, што значително ја подобрува изводливоста на апликациите за микроизразување. Употребата на компјутерска технологија за МЕР има уникатни предности. Дури и најбрзите движења на лицето може да се снимат со камери со голема брзина и да се обработат од компјутери. Дополнително, кога може да се обучи ефикасен и стабилен модел, компјутерите се способни да обработуваат задачи од големи размери MER со ниска цена, што значително ја надминува ефикасноста на рачно препознавање на микроекспресиите од професионалци. Во последниве години, истражувањата за МЕР значително се зголемија, што доведе до развој на различни различни, специјализирани карактеристики. Популарни примери на такви карактеристики вклучуваат 3D хистограми на ориентирани градиенти (3DHOG) како наједноставна екстензија на „традиционалните“ карактеристики HOG, последователно наследени со повеќе нијансирани екстензии како што се локални бинарни шаблони-три ортогонални рамнини (LBP-TOP), Хистограми на ориентирани Оптички проток (HOOF) и нивните варијации. Од 2016 година, примената на длабокото учење во МЕР се зголемува и може да се очекува дека ќе продолжи да се зголемува, со што ќе стане главна методологија во истражувањето на МЕР во иднина. Поликовски предложи употреба на 3D градиент карактеристика за да се опише локалната просторновременска динамика на лицето. По сегментацијата на лицето во 12 региони според системот за кодирање на дејства на лицето (FACS), секој регион што одговара на независен мускулен комплекс на лицето и нормализација на изгледот на поединечните региони, Поликовски и сор. добие 12 посебни просторновременски блокови. Големините на градиентните проекции по секоја од трите канонски насоки потоа се користат за да се конструираат хистограми низ различни региони, кои се користат како карактеристики. Авторите претпоставуваат дека секоја рамка од низата на слики со микроизразување вклучува само една акциона единица (AU), која претставува еден специфичен активиран комплекс на мускулите на лицето во FACS, и оваа единица може да се користи како прибелешка на сликата. Алгоритмот k-means се користи за групирање во просторот за карактеристики на градиентниот хистограм во сите рамки на секвенци на слики со микроизразување, а бројот на кластери е поставен на бројот на акциони единици што се појавиле во сите ME примероци Акциската единица која одговара на најголемиот број карактеристики се смета за вистинска ознака на секој кластер. Методот на екстракција на карактеристики на оваа работа е релативно едноставен и е продолжување на хистограмот на рамен градиент. Конструкцијата на моделот усвојува покомплициран процес, кој може да се смета како модел на k-најблизок сосед конструиран со алгоритмот k-means. Тој е цврст за исправноста на етикетите и нечувствителен на мал број лажни прибелешки. Главното ограничување на оваа работа лежи во гореспоменатата претпоставка дека само една акциона единица е активна во секоја рамка, што е премногу рестриктивно во пракса.

522

Pfister направи еден од најраните обиди автоматски да препознае микроекспресии. Нивниот метод беше многу влијателен на теренот и многу понатамошна работа црпеше инспирација од него. Pfister et al. прво користете 68-точка Active Shape Model (ASM) за да ги лоцирате клучните точки на лицето. Врз основа на добиените клучни точки, односот на деформација помеѓу првата рамка на лицето од секоја низа и рамката на лицето на моделот се пресметува со методот на локална пондерирана средна вредност (LWM). Потоа се применува геометриска трансформација на секоја рамка од низата за да се нормализира за мали варијации на позата и груби промени на изразот. Со цел да се земат предвид разликите во бројот на рамки помеѓу различните влезни секвенци, Моделот на временска интерполација (TIM) се користи за привремено интерполирање помеѓу рамки, со што се нормализира должината на секвенцата до одредено броење. Конечно, за класификација се користат методите за векторска машина за поддршка (SVM), Рандом шуми (RF) и учење со повеќе јадро (MKL). Ванг и сор. ја изрази низата на микроекспресија и неговите карактеристики на Локален бинарен модел (LBP) по тензор и изврши редок тензорска канонска корелација анализа на тензорот за да ја научи врската помеѓу самата микроекспресивна низа и нејзините карактеристики LBP. За класификација се користи едноставниот алгоритам на најблискиот сосед. Во експериментите, авторите ја демонстрираат супериорноста на нивниот пристап во однос на оригиналниот LBP метод на Pfister et al. Покрај стандардните карактеристики на текстурата, некои истражувачи исто така ја разгледаа употребата на бојата при екстракција со микродвижење (навистина се покажа дека бојата е важна во анализата на лицето поопшто. Ако вообичаениот RGB простор во кој се претставени оригиналните податоци за сликата на лицето, е усвоени за извлекување на гореспоменатите карактеристики на локален изглед (како што е најчесто користениот LBP), трите канали резултираат со непотребни информации, не успевајќи да постигнат подобрување во однос на сивата скала. Оттука, Ванг и сор. го разгледа овој проблем и наместо тоа предложи употреба на Tensor Independent Color Space (TICS). Во друга работа, истражувачите се обидоа да користат простори во боја, кои веќе покажаа успех во апликациите на кои им е потребно откривање на човечка кожа. Нивните експерименти покажаа дека трансформацијата на просторот на бои може да влијае на подобрување на препознавањето. Иако техниките за длабоко учење и длабоките невронски мрежи се широко користени во други задачи за препознавање лица поврзани, тие сè уште се нови во областа на истражувањето на МЕР. Длабокото учење во областа на анализата на микроекспресијата започна околу 2016 година. Сепак, годишниот број на публикации покажува експоненцијален пораст во следните години. Ким и сор. користете длабоко учење и воведете претставување на карактеристики врз основа на состојби на изразување - Конволуционите невронски мрежи (CNN) се користат за кодирање на различни состојби на изразување (почеток, почеток до врв, врв, врв до крај и крај). Неколку целни функции се оптимизирани за време на просторното учење за да се подобри раздвојливоста на класата на изразување. Кодираните карактеристики потоа се обработуваат 523

од мрежа со долга краткорочна меморија (LSTM) за да се научат карактеристиките поврзани со временските скали. Интересно е што нивниот пристап не успеа да демонстрира подобрување во однос на постаромодните, рачно изработени методи засновани на карактеристики, само работејќи на исто ниво со нив. Бази на податоци за микроизразување. Разгледувањето на податоците што се користат за да се проценат различни решенија дадени во литературата е од големо значење во секое подполе на модерната компјутерска визија. Веројатно, со оглед на релативната младост на полето, ова размислување е особено важно во областа на препознавањето на микроекспресијата. Стандардизацијата на податоците е од клучно значење за олеснување на правичната споредба на методите, а нејзината широчина и квалитет е клучот за разбирање колку добро функционираат различните методи, какви ограничувања имаат и која насока треба да следи новото истражување. Некои од најшироко користените бази на податоци поврзани со микроизразување вклучуваат USF-HD, Polikovsky Data-set, York Deception Detection Test (YorkDDT), Кинеската академија на науките Micro-expressions (CASME), спонтан микро-изразен корпус (SMIC), Кинеска академија за Микро-израз на науки II (CASME II), спонтани дејства и микро-движења (SAMM) и Кинеска академија на науките спонтани макро-изрази и микро-изрази (CAS(ME)2). Природата и целта на овие збирки на податоци се разликуваат суштински, во некои случаи суптилно, во други помалку. Особено, првите три бази на податоци се постари и сопственички и содржат видео секвенци со неспонтана изложба на микроекспресии. USF-HD се користи за евалуација на методи кои имаат за цел да направат разлика помеѓу макроекспресии и микроекспресии. Сепак, различен, збирот на податоци Поликовски беше собран за проценка на откривањето на клучни кадри во контекст на микроекспресии, додека Јорк ДДТ е специфично насочен кон откривање лаги. За да се добијат податоци за неспонтани бази на податоци, од учесниците се бара да ги гледаат податоците од видеото или сликите на микроекспресиите и да се обидат да ги имитираат. Затоа, овие податоци треба да се користат со должна претпазливост и да не се претпоставува дека ја претставуваат строгата основна вистина. Затоа, овде ќе се дискутираат само бази на податоци за спонтани микроизразувања со отворен код. Овие покажуваат значителни разлики меѓу нив, а нивните особености е важно да се ценат, така што наодите во тековната литература може да се толкуваат правилно и идните експерименти да се дизајнираат соодветно. Бази на податоци за микроекспресија Потсетете се дека времетраењето на микроекспресијата е обично само 1/25 до 1/5 од секундата. Спротивно на тоа, стапката на слики на обична камера е 25 фрејмови во секунда. Затоа, ако се користи конвенционална опрема за сликање, се добива само мал број на рамки кои доловуваат микроекспресија, што ја отежнува секоја последователна анализа. Сепак, со оглед на сеприсутноста на таква стандардизирана опрема за сликање, некои збирки на податоци како што се SMIC-VIS и SMIC-NIR, содржат секвенци со токму оваа стапка на слики. Од друга страна, со цел да се олесни попрецизна и понијанса анализа на микроекспресијата, повеќето збирки на податоци за микроекспресијата кои се широко распространети во постоечката академска литература користат камери со голема брзина за 524

стекнување слика. На пример, SMIC користи камера од 100 fps, а CASME користи камера од 60 fps, со цел да собере повеќе временско фино зрнести информации. Највисоката стапка на слики во постоечката литература се SAMM и CASME II, кои користат камера со голема брзина со брзина од 200 слики во секунда. Сетот на податоци за микроизрази на Кинеската академија на науките (CASME) содржи 195 секвенци од спонтано изложени микроекспресии. Базата на податоци е поделена на два дела, означени како Дел А и Дел Б. Резолуцијата на сликите во Дел А е 640 × 480 пиксели и тие се добиени во затворен простор, со две косо поставени LED светла што се користат за осветлување на лицата. Сликите од дел Б имаат резолуција од 1280 × 720 пиксели и се добиени под природна светлина. Микроизразите во CASME се категоризираат како изразување на едно од следниве: забава, тага, одвратност, изненадување, презир, страв, репресија или напнатост. Имајќи предвид дека некои емоции потешко се возбудуваат од другите во лабораториски услови, бројот на примери низ гореспоменатите класи е нерамномерно распределен. Спонтаниот микро-изразен корпус (SMIC) содржи видеа од 20 учесници, изложувајќи 164 спонтано произведени микроекспресии. Она што најизразено го разликува SMIC од другите збирки на податоци за микроекспресија е вклучувањето на повеќе модалитети на сликање. Првиот дел од множеството податоци содржи видеа добиени во видливиот спектар со помош на камера со голема брзина (HS) од 100 fps. Вториот дел содржи и видеа добиени во видливиот спектар, но со помала стапка на слики од 25 fps. И на крај, вклучени се видеа во блискиот инфрацрвен спектар (NIR) (само од 10 од 16 лица во базата на податоци). Комплетот на податоци за микроизразување II на Кинеската академија на науките (CASME II) е голема збирка спонтано произведени микроекспресии, која содржи 247 видео секвенци од 26 азиски учесници со просечна возраст од приближно 22 години. Податоците беа снимени под еднообразно осветлување, без строб. За разлика од CASME, етикетите на емоционалната категорија во CASME II се многу пошироки - имено, среќа, тага, одвратност, изненадување и „други“ - со што се прави компромисот помеѓу класната застапеност и рамнотежа, и емоционалната нијанса, напротив. насока. Сетот на податоци за спонтани дејства и микро-движење (SAMM) е најновото дополнување на изборот на бази на податоци поврзани со микроизразување, слободно достапни за истражувачите. Содржи 159 микроекспресии, спонтано произведени како одговор на визуелниот стимул, на 32 родово балансирани учесници со просечна возраст од приближно 33 години. Како најново стекнато збир на податоци, покрај стандардните категоризирани слики, SAMM содржи и серија на прибелешки кои се појавија како потенцијална употреба од претходните истражувања. Особено, поврзани со секоја видео секвенца се индексите на рамката кога започнува и завршува релевантниот микроизраз и индексот на таканаречената теме рамка (рамка кога се забележува најголемата временска промена во изгледот). Покрај тоа што е категоризирана како изразување презир, одвратност, страв, гнев, тага, среќа или изненадување, секоја видео секвенца во множеството податоци содржи и листа на акциони единици FACS (AU) вклучени за време на изразувањето. Збирот на податоци за спонтани макро-изрази и микро-изрази на Кинеската академија на науките (CAS(ME)2) е исто така хетероген по природа. Првиот дел од овој корпус, познат како Дел А, содржи 87 долги видеа, кои содржат и макроекспресии и микроизрази. Вториот 525

дел од CAS(ME)2, Дел Б, содржи 303 одделни кратки видеа, од кои секое трае само онолку колку што е изложен изразот (било да е макроизраз или микроизраз). Бројот на макроекспресивни и микроекспресивни примероци е 250 и 53 соодветно. Во сите случаи, во споредба со повеќето други збирки на податоци, изразите се прилично грубо класифицирани како позитивни, негативни, изненадени или други. СОБИРУВАЊЕ ПОДАТОЦИ И МЕТОДИ ЗА СИСТЕМАТСКА МИКРОЕКСПРАЦИЈА ЕВОКАЦИЈА. Една од тешкотиите во процесот на собирање корпуси од видео секвенци со микроекспресии лежи во тешкотијата да се поттикнат микроекспресии на сигурен и униформен начин. Вообичаен пристап усвоен во објавената литература се состои од презентирање на учесниците со емоционална содржина (обично кратки клипови или филмови) од која се очекува да ги разбуди нивните емоции, а во исто време бара од нив да ги прикријат своите емоции и да одржат неутрален израз на лицето. Кога гореспоменатиот протокол за собирање податоци се разгледува со одредена грижа, јасно е да се види дека се појавуваат голем број практични проблеми. Прво, во некои случаи, претпоставката дека содржината претставена на учесниците ќе предизвика доволно емоции може да биде неважечка. Така, никаков значаен микроизраз не може да биде присутен во видео секвенца од лицето на една личност (во SMIC од 20 лица кои учествувале во сесиите за снимање, само 16 покажале доволно добро изразени микроекспресии). Овој проблем може делумно да се подобри со обезбедување дека стимулите се доволно силни, иако тоа мора да се направи со соодветно разгледување на можните етички прашања. На комплементарната страна, така да се каже, имајќи предвид дека микроекспресиите се неволно изразени, важно е колку што е можно повеќе да се потисне секоја свесна конфузија. Со други зборови, мора да постои доволен поттик за да се поттикнат учесниците да ги прикријат своите вистински чувства.

526

III) ТРАНСФОРМАЦИСКА КОМУНИКАЦИЈА НЛП 1. Неуро-Лингвистичко Програмирање Постојат четири фази на учење на нова вештина со помош на техники кои се користат во НЛП - Невро-лингвистичко програмирање: (1) Несвесна неспособност. Учење нова вештина за прв пат, не знаејќи што не знаете.

(2) Свесна неспособност. Сфаќање на она што не го знаете и што сè уште треба да научите.

(3) Свесна компетентност. Градење на новата вештина и способности и чувство на поголема запознаеност со нив.

(4) Несвесна компетентност. Стручно користење на алатките како да се од втор план, како возење автомобил. Четвртата фаза се нарекува и автоматско однесување, од грчкиот automatos или самодејствување. Автоматизам е спонтано производство на вербално или моторно однесување без свесна интервенција. Оваа состојба може да се забележи во различни дејства, на несвесно или потсвесно ниво. Автоматското однесување се манифестира при извршување на добро научени дејства. Во овој случај, однесувањето станува автоматско во смисла дека не бара свесно следење. Наизглед намерната задача се изведува без јасна меморија дека се случила. Автоматското однесување може да се покаже и додека се во РЕМ состојба каде што има поголемо количество на мозочен стимул во оваа фаза, што ги зголемува моделите на сонување - субјектите можат да одржуваат разговори, да седат, па дури и да ги отворат очите. Овие чинови се сметаат за потсвесни бидејќи субјектот најчесто не може да се потсети на настаните. Автоматското однесување ќе одреди условен рефлекс. Најпознатата и најтемелна рана работа за класичното уредување беше направена од Павлов, иако Твитмаер објави некои поврзани наоди една година порано. За време на неговото истражување за физиологијата на варењето кај кучињата, Павлов развил процедура која му овозможила да ги проучува дигестивните процеси кај животните во долги временски периоди. Тој ги пренасочил дигестивните течности на животното надвор од телото, каде што можеле да се измерат. Павлов забележал дека неговите кучиња почнале да му

527

пуштаат плунка во присуство на техничарот кој вообичаено ги хранел, наместо едноставно да им пушти плунка во присуство на храна. Павлов ја нарече антиципиративната плунка на кучињата „психичка секреција“. Ставајќи ги овие неформални набљудувања на експериментален тест, Павлов претставил стимул (звук на метроном), а потоа му дал храна на кучето; по неколку повторувања, на кучињата почнале да им пуштаат плунка како одговор на стимулот. Павлов заклучил дека ако одреден стимул во околината на кучето бил присутен кога на кучето му се давало храна, тогаш тој стимул може да се поврзе со храната и сам да предизвика саливација. Во експериментите на Павлов (Условени рефлекси, 1927) безусловен стимул (САД) беше храната бидејќи нејзините ефекти не зависат од претходното искуство. Звукот на метрономот првично е неутрален стимул (НС) бидејќи не предизвикува плунка кај кучињата. По кондиционирањето, звукот на метрономот станува условен стимул (CS) или условен стимул; бидејќи неговите ефекти зависат од поврзаноста со храната. Слично на тоа, одговорите на кучето го следат истиот распоред условно-наспроти-неусловен. Условениот одговор (CR) е одговор на условениот стимул, додека безусловениот одговор (UR) одговара на безусловениот стимул. Павлов објави многу основни факти за условувањето; на пример, тој откри дека учењето се случува најбрзо кога интервалот помеѓу CS и појавата на САД е релативно краток. Како што беше наведено претходно, често се мисли дека условениот одговор е реплика на безусловен одговор, но Павлов забележа дека плунката произведена од CS се разликува во составот од онаа произведена од САД. Всушност, CR може да биде секој нов одговор на претходно неутралниот CS што може јасно да се поврзе со искуството со условниот однос на CS и US. Исто така, се сметаше дека повторените спарувања се неопходни за да се појави условување, но многу CR може да се научат со едно тестирање, особено во услови на страв и учење одбивност кон вкусот. На крајот се работи за ефективноста; како да научите нови вештини за најкратко време и добро. Се работи за тоа како да се размислува ефективно и да се дејствува соодветно. За да го овозможиме ова, мора да следиме неколку НЛП упатства. Мапата што ја создаваме во окото на нашиот ум не е реалност. Сите ние дејствуваме и одговараме на нашите сопствени внатрешни мапи на светот. Овие се резултат на нашите искуства и емоциите поврзани со тие искуства. Нашите карти се полни со вредности, верувања и спомени. Некои од нив се корисни, а некои не се. Првиот чекор во процесот на учење да имате флексибилност и вештини за ефективно комуницирање и постигнување на вашите цели е да станете свесни за она што е на вашата мапа и да препознаете дека тоа е токму тоа, мапа. Лицето што ја поставува рамката ја контролира комуникацијата и дејствата што се случуваат. Кога децата немаат навистина јасно разбирање за тоа што треба да прават, што се случува? Сите сме имале искуство да поставиме активност во училницата, а потоа да откриеме дека таа не успеала. Често тоа е затоа што пропуштивме важен дел од објаснувањето или не бевме јасни „како“ да се направи. Истото важи и за целата комуникација. Јазикот што 528

го користиме силно влијае на значењето што го комуницираме, без разлика дали сме свесни за тоа или не. Одвојувањето време за да бидеме посвесни за скриеното значење на јазикот што го користиме нè прави многу поефикасни. Во основа, кој и да ги постави границите прв ќе ги постави маркерите за она што следи. Секој ги има сите внатрешни ресурси што му се потребни. НЛП во суштина е позитивен збир на идеи, верувања, техники и филозофии. Во срцето на овие идеи е идејата дека ако една личност може да направи нешто, може и секој друг. Со други зборови, прашање е само да откриеме што прави таа личност и да го примениме на себе. Честопати работите што прават разлика се прилично суптилни или скриени и може да бидат резултат на внатрешни слики или само на јазикот што го користиме со себе или со другите. На крајот од денот, сите имаме контрола врз тоа што мислиме и како постапуваме. Преземање позитивна акција. Сите можеме да научиме брзо и од искуства со едно пробно искуство. Сетете се на момент кога сте се обучувале да бидете учител. Колку е полесно да се научи нешто или да се справи со проблем во училницата, по втор пат или последователни пати? Нашите умови брзо реагираат на сеќавањата што ги имаме за работите што сме ги направиле во минатото, особено кога има моќни спомени поврзани со нив, или позитивни успеси или неуспеси. Подеднакво нашите умови реагираат исто толку брзо на сликите што ги создаваме за идните настани. Создавањето позитивни ментални претстави за она што го сакаме ни овозможува без напор да ги маршализираме нашите внатрешни ресурси. Значи, колку брзо можете да научите? Свиткајте ги рацете за момент. Сега преклопете ги на другата страна. Колку беше лесно тоа? Изгледа тешко првиот пат нели? Сега вежбајте да ги свиткате рацете на необичен начин седум или осум пати. Што се случува кога ќе го повторите експериментот што првпат го направивте заменувајќи го на еден начин со друг? За многу работи на нашиот ум не му треба многу повторување за да научи. Техниките на НЛП дефинитивно постојат во оваа категорија на живот и еднаш искусни останете со вас. Повратните информации се информации; не постои такво нешто како неуспех. Да знаеме што сакаме и да ги усогласиме нашите внатрешни претстави и слики со посакуваниот исход е почеток на патувањето. Сеќавајќи се дека нашата карта не е реалност, треба да внимаваме и дали го добиваме она што го сакаме. Повратните информации не се однесуваат само на примање вербални набљудувања од другите. Со усогласување на нашите сетила со суптилните детали за она што се случува околу нас, можеме да знаеме кога го добиваме она што го сакаме и кога работите не одат добро. Забележувањето на суптилни знаци и сигнали во училницата може да ни овозможи брзо да дејствуваме за да го усогласиме она што го правиме и да препознаеме кога треба да го направиме тоа. Личноста со најголема флексибилност има најголемо влијание. Колку наставни филозофии и идеи мораа да прифатат наставниците во последните 20 години? И колку од нив всушност работат цело време? Практичарите на НЛП препознаваат дека не постои единствена големина и дека не секогаш ќе функционира сè. На крајот на денот, училниците и училиштата се сложени средини, а флексибилноста на однесувањето и размислувањето ни дава повеќе избори и многу повеќе опции.

529

Она што НЛП им го нуди на наставниците е широк опсег на можни однесувања и начини на размислување што тие можат да ги користат во нивното професионално просудување, применувајќи ги кога и каде имаат смисла. Колку повеќе алатки во комплетот со алатки, толку повеќе работни места можете да правите. Ова беше илустрирано одново и одново од наставниците со кои работевме. Во Структурата на магијата, Ричард Бандлер и Џон Гриндер детално го прикажуваат нивното моделирање на Вирџинија Сатир и нејзиниот пристап кон семејната терапија. Вирџинија Сатир (1916-1988) во својот живот беше позната како една од водечките светски семејни терапевти. Особено, таа е позната по тоа што развила заедничка семејна терапија. Кога Сатир првпат го примени овој пристап, беше прилично револуционерно за терапевтот да запознае неколку, или сите членови на семејната група во исто време (оттука и употребата на терминот спој). Овој пристап имаше предност што ги направи експлицитни разликите во начините на кои членовите на семејството ги перцепираат меѓусебните односи. Моделите што се појавија во групната терапија обично ги пресликуваат типичните интеракции во домот, и покрај присуството на терапевтот. Заедничката семејна терапија го однесе нашето разбирање за групните меѓусебни односи надвор од областите на несвесниот ум и искуството од раното детство кои би биле во фокусот на терапијата изведена од Фројд. Најпознатите книги на Сатир се Здружена семејна терапија (1967), Создавање луѓе (1972) и Новите луѓе (1988). Од работата и моделирањето на Вирџинија Сатир и други, се појавија две клучни области на НЛП моделот: (1) мета моделот и (2) Категории на сатири. Мета моделот е рамка за разбирање како функционира јазикот и ни помага да застанеме зад зборовите што луѓето ги користат за да го истражат искуството зад тие зборови. Од проучувањето на сесиите на Сатир, беше забележано како Сатир бил свесен и користел голем број пошироки комуникациски категории, категориите Сатир. Овие категории не само што имаат ефект врз јазикот што го користиме, туку и врз личноста со која комуницираме, нашето надворешно однесување и нашата внатрешна емоционална состојба. КОРИСТЕТЕ ГИ ВАШИТЕ ИЗРАЗИ НА ЛИЦЕТО ЗА ГРАДЕЊЕ ОДГОВОР. Постои вообичаена заблуда за изразите на лицето - можете да протолкувате што значи тоа. Ако вашиот пристап кон луѓето го засновате на вашето толкување на нивниот говор на телото, многу често ќе сфатите погрешно. Толкувањето нема да ве одведе многу далеку. Покорисно е да го користите она што го забележувате за изразите на лицето или говорот на телото на една личност во процесот на усогласување и пресликување. Значи, прекрстените раце не мора да значи дека некој е затворен - тие едноставно би можеле да се чувствуваат удобно на тој начин. Ако ги преклопите и рацете, ќе им се придружите во нивниот „танц“ и тие ќе се чувствуваат удобно со вас. Знаејќи дека луѓето имаат тенденција да го толкуваат говорот на телото и често го сфаќаат погрешно, сепак, значи дека треба да бидете

530

свесни за вашиот, бидејќи другите веројатно ќе донесуваат суд за вас од вашето држење, гестови и тон на гласот. Усогласувањето и пресликувањето на изразите на лицето е многу ефикасен метод за создавање на односи. На почетокот може да изгледа малку дрвено, но, додека го вежбате и учите да го правите тоа природно, никој не забележува. Станува несвесен процес. За да бидете умешни во тоа бара од вас да ги надминете сите стравови што можеби ги имате. Тоа е како да научите нешто - вежбањето го олеснува извршувањето. Работите што можете корисно да ги совпаднете исто така вклучуваат: (1) физиологија - држење на телото, положба, движење, гестови (кога зборувате), дишење.

(2) глас - тон, брзина, гласност, висина, тембр, ритам.

(3) јазик - клучни зборови.

(4) вредности - (лични и внатрешни) она што луѓето го сметаат за вистинито и важно.

(5) искуство - заеднички интереси. Усогласувањето и пресликувањето се одвиваат на ниво на однесување. Сетете се на времето кога се чувствувавте непријатно да изградите врска и едноставно не функционираше, без разлика што сте се обиделе. Што се случуваше со тебе? Дали тоа беше нешто поврзано со пресликувањето и совпаѓањето или беше повеќе поврзано со она што се случуваше во вашата глава? Користејќи ја горната листа за усогласување и пресликување, како би создале врска со двегодишно дете? Како за тинејџер? Пензионер? Конкретна личност на која сакате да влијаете на работа? Како да се совпадне и да се огледа за да се создаде однос. Размислете за некој со кого не сте се виделе очи во очи, каде што подобра врска би била добра за двајцата. Замислете да ја запознаете таа личност. Забележете го неговото држење и изразите на лицето, а потоа поклопете или пресликувајте го. Не ви треба целосна прецизност кога се совпаѓате. Дали рацете се преклопени? Дали дишењето е брзо, бавно, плитко или длабоко? Дали се прекрстени нозете? Забележете ги употребените гестови и користете ги истите гестови кога зборувате. Подигнете или намалете го тонот на гласот и темпото за да одговараат. Пред сè, бидете љубопитни за тоа што тој или таа има да каже и признајте дека слушате. Кога зборувате, користете ги истите зборови како тој или таа секогаш кога е можно, наместо да ги замените вашите претпочитани зборови - не користете „продавница“ за нивната „продавница“. Ова може да изгледа неприродно, но функционира. Тоа е давање на другата личност многу силна порака дека сте многу како него или неа. Потребното време за создавање и градење на односи ќе исплати дивиденди во процесот на влијание. Бидете отворени и спремни да бидете под влијание на перспективите на другата личност. Ако се обидете да стекнете однос, а сепак не покажете интерес да ја разберете другата личност, веројатно нема да успеете. Трајниот однос бара искреност и приемчивост треба навистина да ги разберете уникатните перспективи на другата личност за тоа како стојат работите и да не ги притискате вашите.

531

Темпо и водење. Откако создадовте односи, сега имате основа за влијание. Општо земено, една личност веројатно нема да ги прифати вашите ставови, мислења и цели, освен ако не може да создаде одредена приврзаност кон нив. Само да му кажете на некоја личност што сакате не е паметна опција. Прво, погрижете се да имате силна врска, а потоа нежно водете ја личноста кон вашето размислување и создадете што повеќе приврзаност кон неа. Темпото е тековен процес на усогласување со уникатната перцепција на другата личност, со што се зајакнува односот. Истото важи и за групните состаноци и презентации каде што може да започнете со темпо на заеднички ставови или искуства. Откако ќе стекнете добро ниво на однос со темпо, почнете да водите и да влијаете на другата личност или група. Проверете дали другата личност е подготвена да ве следи така што ќе ја промените вашата физиологија и ќе забележите што се случува. Ако имате врска, тој или таа ќе ве следи. Ако односот се изгуби за време на водството, вратете се на темпото и вратете го односот пред да продолжите да доведувате до посакуваниот исход. Општиот став во НЛП е дека ви треба двојно повеќе темпо од водечките. Преземете го водечкото место со вашите идеи. Кога ќе воведете нова тема во разговорот, освен ако темата е популарна, ризикувате да ја прекинете врската. Зошто некој треба да сака да слуша што имате да кажете? Повеќето луѓе се обидуваат да ги воведат своите идеи во разговор и да ги оправдаат бидејќи сите сакаме да го браниме и заштитиме она што го сметаме за важно. Попаметен начин да ги прифатите вашите идеи е да ги поврзете со идеите што веќе ги има другата личност. Потоа можете да направите непречена транзиција кон вашата тема. Умовите сакаат да ги водат до нови идеи. Некои политичари се многу вешти во темпото и водење. Погледнете го секое интервју спроведено од вешт телевизиски интервјуер и забележете како таков политичар успева да остане на вистинскиот пат со она за што претходно одлучил да зборува. Политичарите без оваа вештина имаат тенденција да се заглавуваат во деталите и да бидат заглавени од интервјуерот, предизвикувајќи тие да станат одбранбени и иритирани. Тоа е штетно за нивниот јавен имиџ. Времето за емитување е скапоцено за секој политичар и најефективните знаат како да ја преземат контролата за да ја пренесат својата порака, дури и кога темата за која станува збор е различна од нивната порака. Прво, тие ги потврдуваат грижите на интервјуерот, а потоа вешто ја користат техниката на делкање за да се вратат на нивната избрана тема и покрај храбрите напори на интервјуерот да ги одвлече. Оваа техника можете да ја користите секаде каде што сакате елегантно и суптилно да ја контролирате темата, како на пример кога правите презентација, за време на состанок каде што има измешани мислења, во дебата или во кое било сценарио за јавно говорење. Добро прилагодете ги вашите сетила за повратни информации. Процесот на комуникација е значително подобрен ако можете да научите да ги препознавате промените на состојбата што се дискутирани во претходното поглавје кај другите луѓе, како и кај вас самите. Ова значи заострување на вашите сетила за да можете да ги забележите промените кај себе и кај другите кои обично остануваат незабележани. Во НЛП ова се нарекува сензорна острина. Без добра сензорна острина, ефективноста на која било техника што ќе ја научите ќе биде навистина многу ограничена. Како може да имате некакво влијание ако не можете да го читате начинот на кој луѓето комуницираат и 532

чувствуваат? Можеби страсно им објаснувате на луѓето како вашиот главен план е брилијантен, но, ако тие мислат поинаку и ги пропуштите нивните сигнали на неверување, тогаш само сте се увериле. За да влијаете на другите, потребно е вашите сетила да се прилагодат на одредени изрази на лицето кои покажуваат дали се со вас или не. Ако ги пропуштите несвесните сигнали што луѓето ги пренесуваат преку нивниот говор на телото и тонот на гласот, тогаш не знаете поголемиот дел од пораката што тие ја пренесуваат. Она што сакате да го направите е да сфатите кога состојбата на една личност се променила и дали состојбата во која се наоѓа е корисна за исходот што го имате на ум. Ако продавате, сакате вашиот клиент да биде во состојба на купување. Ако давате презентација, сакате вашата публика да биде во приемчива состојба. На пример, кога водиме работилници, се погрижуваме да чекориме и да ги водиме нашите учесници од која било состојба во која се наоѓаат кога ќе стигнат до состојба „љубопитни за учење“ пред да влезат во првата сесија. Тоа можеме да го направиме само ако имаме сетилна острина да ги идентификуваме нивните почетни состојби. Има смисла да се подготвите себе си и другите, пред да се вклучите во прашање што вклучува комуникација или дури и кога само се релаксирате. Изненадувачки малку луѓе намерно ја подготвуваат својата држава за она што сакаат да го постигнат. Лесно е да се заврши во несоодветна состојба за сите видови активности - на пример, одење на семинари во состојба „не можеш ништо да ме научиш“ или состојба „уште еден досаден семинар“; одење на работа во состојба „Ги мразам понеделник“ или „Не се радувам на состанокот“; пристигнување дома по долг работен ден во состојба „те молам не барај ништо од мене“ или состојба „децата прават премногу врева“. Еве некои од надворешните знаци на состојба што треба да ги барате и слушате: гласовни карактеристики (тон, брзина, тембр, гласност, проток), држење на телото, напнатост во одредени делови од телото, шема на дишење, големина на усни, големина на зеницата, линии на лицето, боја на кожа. Оценувањето на овие надворешни индикатори на внатрешните состојби се нарекува калибрирање на состојба. Сфатете го тоа како читање на состојбата на една личност. Забележување и снимање состојби за идна референца. Кога ќе сретнете личност која ви кажува дека се чувствува фрустрирано, тоа е време да ја калибрирате состојбата во која се наоѓа со проценка на сите аспекти од физиологијата на личноста наведени погоре. Бидејќи лицето е во „фрустрирана“ состојба, веројатно нема да го натерате да се поврзе со вашата тема додека постои оваа состојба. Ако некогаш треба повторно да се справите со таа личност, ќе знаете кои знаци да ги барате кои покажуваат дека тој или таа е фрустриран. Ако, да речеме, сигналите го навртуваат лицето, ги стискаат тупаниците и ги чкртаат забите, ако ги забележите овие, можете да почнете да чекорите и да ја водите личноста во поприемлива состојба, наместо да се нурнете директно со вашата идеја и да имате тоа е отфрлено едноставно затоа што лицето е во погрешна состојба да го разгледа правилно. Некои луѓе не се лесни за калибрирање - обично оние кои сакаат да ги задржат своите емоции за себе. Тие целосно ќе ги тестираат вашите вештини за сензорна острина и калибрација.

533

Погледнете внимателно за промени во нивната физиологија - можеби многу мала промена во држењето на телото или големината на усните, на пример. Знаците ќе бидат таму бидејќи телото секогаш покажува промена на состојбата. За да ја развиете вашата сетилна острина, ќе треба да вежбате калибрирање на физиологијата на луѓето додека се менуваат помеѓу состојбите. Избегнувајте да се обидувате да толкувате што значи која било држава. Ако кажете „Џек изгледа депресивно“, можеби сте во право, но повторно навистина не знаете освен ако Џек претходно не ви кажал дека е депресивен и дека неговата физиологија во тоа време била иста како и сега. Можете вистински да протолкувате што значи држава само кога лицето ви дало докази што ја опишуваат. Дајте им време на луѓето да размислуваат. Во која било форма на комуникација, на луѓето им треба време да размислат за она што го слушаат и набљудуваат. Тие сакаат да ги обработуваат информациите како што се примени. Додека го прават тоа, тие мора да престанат да слушаат - во НЛП терминот што се користи за ова е „време на застој“. Да се има сензорна острина да забележи кога некое лице обработува во време на застој е од фундаментално значење за градење на однос, темпо и водење и, на крајот, ефективна комуникација. На пример, за време на разговор, ако некое лице има отворени очи и насочи кон вас, дали тоа значи дека тој ве гледа и ве слуша? Може да биде, но, повторно, ако очите се застаклени или фокусирани на точка некаде во далечината, тој или таа најверојатно ќе биде во застој, размислувајќи за нешто друго. Сетилата за вид и слух можат да бидат насочени или навнатре или нанадвор. Кога сте „во глава“, пуштате слики, разговори и други звуци што ги сочинуваат вашите мисли, нема да внесувате никакви информации од вашата околина, без разлика каде гледаат вашите очи. За да бидете целосно внимателни кон околината, вашите сетила мора да бидат фокусирани нанадвор. Кога разговарате со друга личност, знаете дали тој или таа ве слуша од движењата на очите - лутачките очи или далечниот фокус ви кажуваат дека другите мисли се најгорни во главата на личноста. Читање на модели на очи за корисни информации. Постојат многу аспекти на физиологијата кои даваат индиции за тоа како една личност размислува или чувствува. Еден од најголемите подароци е движењето на очите. Откако ќе знаете што значат одредени движења, можете да одредите како некоја личност пристапува до информации и да го искористите ова знаење за да влијаете врз нив. Очите се сметаат за прозорци кон душата. Тие исто така укажуваат на начинот на кој размислува човекот. Бидејќи очите се поврзани со двете страни на мозокот, тие се движат во согласност со процесот на размислување. Освен ако не сте надарен читател на мисли, сепак нема да можете да кажете што мисли некој, но, со малку вежбање, ќе можете да кажете како размислува. Мислата може да се состои од визуелни, аудитивни и кинестетички информации, кои се откриваат со положбата на очите. Само размислете за момент како можете да ги искористите овие информации со луѓе на кои сакате да влијаете. Ако знаете дали луѓето размислуваат со слики, звуци или чувства, можете да замислите колку поефективно би можеле да комуницирате со нив. Во спротивно, опасноста е да ги пропуштите сигналите и целосно да не се совпаѓате со начините на комуникација - на пример, користите режим на чувство со некој што обработува во визуелен режим.

534

Ова е честа и честа причина за погрешна комуникација меѓу луѓето и, во најлош случај, може да создаде конфликт. Во зависност од која насока гледаат очите, можете да го изберете режимот во кој размислува личноста, како што е прикажано на дијаграмите што следат, и да го избегнете овој проблем. Следниве описи важат за деснак. Забележете дека некои леваци може да се конфигурираат обратно. Додека ги читате описите подолу, имајте на ум дека ги користиме сите начини на комуникација, но некои луѓе може да се потпрат на еден доминантен режим и да ги користат другите режими со многу помала фреквенција и јасност. Кој режим се користи најчесто, тоа ќе биде режимот во кој ќе можете да комуницирате најефективно. Нагоре под кој било агол над хоризонтот се движат очите кога пристапувате до сликите. До лево означува потсетување на визуелна меморија, а надесно означува конструирана слика. Прелистувањето од горе-лево кон горе-десно и повторно назад покажува дека и повлекувањето и конструкцијата се одвиваат. Луѓето кои често го користат визуелниот режим во нивната комуникација често зборуваат брзо и со висок тон додека го синхронизираат својот глас со сликите што трепкаат низ нивните умови. Овој процес влијае на нивното дишење бидејќи, кога зборувате брзо, нема време да внесувате воздух сè до долниот дел на стомакот, па ќе забележите како горниот дел од градите се крева и спушта. Во разговорот, визуелниот комуникатор ќе има тенденција да избира визуелни зборови, како што се: „Можеш ли да видиш што мислам?“, „Ќе ти сликам слика“, „Светло е и јасно.“ или „Ајде да зумираме“ во на ова.' Латералното лево движење на очите укажува на запаметен звук, како што е разговор или парче музика. Латерално десно движење означува конструиран звук или разговор. Луѓето кои често го користат аудитивниот режим во нивната комуникација имаат тенденција да зборуваат со различен тон. Тие најверојатно ќе дишат од пределот на средината на градниот кош. Во разговорот, аудитивниот комуникатор ќе има тенденција да избира аудитивни зборови, како што се: „Слушам што велиш“, „Тоа ѕвони“. . Кога очите се спуштени налево, тоа покажува дека се води внатрешен разговор. Сите ние имаме внатрешен глас што го користиме за да разговараме со себе додека размислуваме или водиме вообичаени циклуси на дијалог. Не постои карактеристична шема на дишење што го придружува овој режим, но вообичаено е луѓето кои се во длабок разговор со себе да стават рака на страната на лицето или да ја галат по брадата. Ова е класичната поза на „мислителот“. Може дури и да видите како вилицата се движи, како да се имитираат зборови. Очите надолу надесно укажуваат на тоа дека некој е потопен во чувство. Лицето во овој режим веројатно дише од долниот дел на стомакот и зборува бавно, со празнини меѓу зборовите. Понекогаш празнините ќе бидат долги. Празнините се потребни за да се остави време да се формираат чувства пред да се пренесе збор или фраза во говорот - мора да се чувствува точно пред да се каже.

535

Гласот ќе биде со низок тон. Во разговорот, кинестетичкиот комуникатор ќе има тенденција да избира зборови со чувства, како што се: „Ова се чувствува како што треба.“, „Ајде да трчаме со таа идеја некое време“. Ни претстои нерамномерно возење во текот на следната недела. Користење на ова знаење за подобрување на комуникацијата. Познавањето на режимот што лицето го користи за да комуницира е многу корисно ако сакате да се качите на иста бранова должина и да ја направите вашата комуникација што е можно поне напор и ефективна. Во основата на оваа техника лежи одговорноста што ја имате за процесот на комуникација. Не очекувајте другите да се вклопат во вашиот стил. Бидете флексибилни и прилагодете се и ќе имате поголема моќ на влијание. Значи, ако на некого му поставувате прашање користејќи го визуелниот режим, како на пример „Како го гледате ова поместување?“ и се врати одговорот „Не гледам ништо“, можеби сте избрале погрешна комуникација режим за таа личност. Ако, користејќи ја вашата сетилна острина, забележите дека другата личност го користи кинестетичкиот режим, тогаш можете да го измените вашето прашање за да одговара на ова, велејќи „Како ви се чувствува ова кога почнува да се расплетува?“, на пример. Со модифицирање на само мал аспект од вашата комуникација на овој начин, можете да имате значително влијание врз луѓето. Не е толку содржината на она што го кажувате што ви обезбедува врска, туку начинот на кој го кажувате. Примената на она што сте го научиле за визуелниот, аудитивниот, внатрешниот дијалог и кинестетичките начини на комуникација може да има големо влијание врз тоа како другите реагираат на вас. Кредитите за создавање на оваа шема на НЛП припаѓаат на различни соработници. Вежбајте да препознавате невербални знаци и да знаете дека сте свое лице ги изразува емоциите што ги доживувате, дури и кога не се обидувате да ги покажете. Оваа вештина ќе ви помогне да функционирате речиси како што можете да читате мисли. Луѓето можат да набљудуваат и извонреден број на невербални знаци. Се проценува дека има над 1500 знаци за толкување на состојбата на умот во која се наоѓа една личност. Ќе ја подобрите вашата вештина во читањето на другите со тоа што ќе го испробате сами, правејќи суптилни набљудувања на интеракцијата на преку 90 мускули на вашето лице. Вежбајте ја оваа вежба добар број пати во текот на неколку дена, додека не бидете многу добри во истрчувањето на пропишаните емоции. Чекор 1. Направете првични набљудувања во огледало. Зачекорете пред огледало или набавете го за оваа намена и добро погледнете го вашето лице. Погледнете внимателно, испитувајќи го вашето лице дури и за најсуптилните и најнежните карактеристики. Размислете за овие површини: (1) Кожата на лицето, воопшто - тоа е боја, дебелина и истегнување.

(2) Уши - не колку големи, туку во каква форма.

(3) Ушни ресички.

(4) Челото.

(5) Веѓите.

(6) Очи 536

(7) Очните капаци.

(8) Трепките.

(9) Носот.

(10) Ноздрите.

(11) Образите.

(12) Јаготки.

(13) Усни.

(14) Гуша.

(15) Коса.

(16) Брчки.

(17) Кртови. Чекор 2. Направете многу суптилна насмевка. Додека го гледате вашето лице, создадете најсуптилна насмевка што можете; оној што ќе биде речиси невозможно да се види. Зголемете ја насмевката додека не можете да ја видите. Чекор 3. Преземете се себеси преку емоциите. Без да се обидувате да ги изразите на кој било начин во вашето лице, превземете се низ емоциите наведени подолу. Внесете се во спомени кои ќе го разбудат секое сеќавање, едно по едно. Поминете околу пет секунди за да влезете во состојбата, набљудувајте го вашиот израз две или три секунди и одвојте околу една секунда за да ја прекинете состојбата, а потоа преминете на следната емоција и направете го истото. Ова брзо темпо е клуч за успех за оваа вежба. Кога ќе ја нарушите состојбата, може да ви помогне да земете моќен здив низ носот и истовремено да погледнете нагоре, потоа да го ослободите воздухот и да продолжите на следната емоција. Освен последниот спомен (изненадување), не користете го аудитивниот модалитет за овие спомени, бидејќи е потребно време за слушање, а може да не преплави со други спомени. Ако сте многу емоционално чувствителни, можеби ќе сакате да имате пријател со вас за оваа вежба. Еве ги емоциите: Страв - Радост - Гнев - Прифаќање - Тага - Исчекување - Одвратност Изненадување. Чекор 4. Повторете додека не сте добри во тоа. Следните чекори бараат да бидете добри во претходните чекори, па повторете ги чекорите од еден до три добар број пати во текот на неколку дена пред да продолжите на останатите чекори. Чекор 5. Вежбајте го изразувањето на поларитети. Овој пат до крајот, ќе користите различен сет на емоции кои се на поларитети развиени од Аристотел. Пијте вода за подготовка. Овој пат ќе одиме со побавно темпо. Дајте ѝ на првата емоција осум до десет секунди, а потоа пет до седум секунди за транзиција, а потоа осум до десет секунди за спарената емоција, потоа пет секунди за да се олади, со што ја разбивате состојбата.

537

Продолжете со следниот пар на ист начин додека не завршите со сите парови. Овој пат ќе барате поинтензивно емоционално искуство, затоа користете ги сите сензорни модалитети, вклучително и аудитивни. Одењето по поинтензивни емоции ќе ве научи многу за себе. Вежбајте го овој дел од вежбата во текот на неколку недели. Ова дефинитивно ќе ве извади од фантомската реалност на она што мислите дека го пренесуваат вашите изрази на лицето и ќе ве одведе до точно разбирање. Еве ги паровите: (1) Гнев наспроти смиреност (2) Пријателство наспроти непријателство (3) Страв наспроти самодоверба (4) Срам наспроти бесрамност (5) Љубезност наспроти грубост (6) Штета наспроти обожавање (7) Огорченост наспроти прифаќање (8) Завист наспроти благодарност Чекор 6. Тест. Во текот на деновите и неделите откако целосно ќе го завршите овој процес, забележете како се проширила вашата свест за вашиот јавен идентитет и вашата способност да ги согледате суптилностите во туѓите изрази. АСЕРТИВНОСТ ИНСТАЛАЦИЈА. Основната разлика помеѓу да се биде наметлив и да се биде агресивен е како нашите зборови и однесување влијаат на правата и благосостојбата на другите (Шерон Ентони Бауер). Наметливоста е многу важна особина, но луѓето честопати добиваат навики да бидат премногу пасивни или агресивни. Овие навики можат да бидат потсвесни, а луѓето често не сфаќаат колку губат и колку лоши искуства доаѓаат од лошата самоувереност. Чекор 1. Анализирајте го ненаметливото однесување. Определете што прави личноста наместо да се наметнува себеси во одредена ситуација. Покрај однесувањето, откријте го синџирот на мисли и други внатрешни претстави што се случуваат пред и за време на ненаметливото однесување. За вербални мисли (само-разговор), добро сфатете ја нивната позиција. На пример, колку „нивните мисли делуваат како пренос на туѓи мисли“. Динамиката како оваа покажува проблеми со неусогласеноста на перцептивната позиција. И ова е поим за вас, патем, да забележите проблеми со кои можеби ќе сакате да се справите со други обрасци пред да продолжите со процесот. Што се однесува до посилните сензорни елементи, погледнете ги и субмодалитетите. Гледате што ја тера личноста кон ненаметливо однесување. Немојте само да претпоставувате дека подмодалитетите мора да бидат од познатите подмодалитети на возачот (големина, локација итн.). Може да биде секаков вид во кој било модалитет. Бидете темелни во истражувањето на субмодалитетите во овој чекор, бидејќи тоа може да го одреди успехот на целата постапка. прави наместо да се наметнува! себеси во одредена ситуација.

538

Чекор 2. Проценете што го спречува наметливото однесување. Забележете какви било начини на кои импулсот да се биде наметлив е запрен. Еден начин да се изведе ова е едноставно да се споменат две или три наметливи однесувања кои би можеле да се применат во ситуацијата. Потоа прашајте: „Кога ќе помислите да го направите ова, што се случува? Личноста веројатно ќе опише доминантен систем на повторувања, како што е кинестетичкото чувство за чувство на страв во стомакот, заедно со некои мисли. Помогнете му на личноста да ги изрази овие мисли и да развие ги во специфични верувања како: „Ако го побарав тоа, тоа би значело дека сум сиромашна личност. Ваквите луѓе се одвратни.“ (Забележете ја номинализацијата во однос на одвратноста. Кој е згрозен и зошто?) Разјаснете ги начините на кои може да биде корисно запирање на наметливоста. Чекор 3. Наведете начини на кои наметливото однесување може да биде корисно. Развијте со лицето список на начини на кои едно или повеќе од наметливите однесувања може да бидат корисни. Осигурајте се дека оваа листа е привлечна за најширокиот можен спектар на вредности што ги има личноста. Погрижете се ова да вклучува што е можно повеќе себични мотиви, како и какви било начини на кои резултатите од нивното наметливо однесување би биле од корист за сите луѓе или групи за кои личноста смета дека ги заслужува. На пример, ако грижата за себе ги прави попродуктивни, тие ќе можат да придонесат повеќе за светот на долг рок. Исто така, нивните медицински сметки ќе бидат пониски, па ќе можат повеќе да придонесат за нивната омилена кауза. Не заборавајте да го вклучите задоволството да се доживее наметлива состојба која е без чувство на вина или други причини за срамежливост. Додека го правите овој чекор, бидете сигурни дека го користите секој елемент за да поттикнете состојба на лесна, сигурна самоувереност кај личноста. Друго прашање што треба да се разгледа е моралот и етиката. Вашиот клиент може да има други делови кои се противат на таков тек на мисли, правејќи се себеси поважен во нечии очи. Дозволете овие делови да зборуваат и да ја користат шемата за преговори за делови за да бидете сигурни дека тие нема да прекинат во остатокот од оваа постапка Чекор 4. Проширете ја состојбата на самоувереност. Обрнете го вниманието на личноста на начините на кои тие почнуваат да доживуваат состојба на самоувереност. Ова ги вклучува сите елементи на системот за претставници, вклучувајќи ги и мислите. Поставувајте прашања за поттикнување, како на пример - што гледате, слушате, чувствувате? Исто така, предизвикувајте субмодалитети и одржувајте високо ниво на сензорна острина. Забележете кои системи за повторување се најпривлечни и од мислите кои вредности изразени од мислите се најпривлечни. Започнете со идното темпо така што, на пример, лицето ќе замисли како спроведува наметливо однесување поттикнато од оваа состојба и целосно ја изразува оваа состојба. Каков вид на држење, гестови и изрази на лицето би биле изразени? Повторно, ако одржувате високо ниво на сензорна острина, ќе го забележите нивното држење, гестови и изрази на лицето и вербално ќе ги дадете како повратна информација до клиентот за да докажете дека процесот веќе функционира. Вклучете фантазија на луѓе кои реагираат многу нормално и позитивно на ова однесување со цел да се намали стравот и да се создадат позитивни очекувања на 539

потсвесно ниво. Бидејќи гласот е толку важен во самоувереноста, лицето нека си го замисли гласниот тон, јачината на звукот и темпото кои веројатно ќе добијат соработка и ќе упатат наметливи барања. Повторно, посочете ги позитивните чувства кои одат со наметливата состојба и однесување. Бидете многу поддржувачки за овие чувства и помогнете му на личноста да ги засили. Користете ги субмодалитетите кои беа највлијателни на овој конкретен клиент. Чекор 5. Поминете низ временската линија, генерирајќи примери на наметливо однесување. Лицето нека помине низ нивната временска рамка, размислувајќи за многу примери на наметливо однесување. Ова ги вклучува сите моменти кога лицето изразило аспект на наметливото однесување. На пример, може да се чувствуваат лошо поради тоа што кажале нешто кротко, но ако ги употребиле вистинските зборови, нека се фокусираат на тоа многу внимателно. Целта на ова е да се измени само-концептот на личноста во онаа на наметлива личност. На овој начин тие ќе имаат поголеми очекувања да бидат наметливи, поголема дозвола да бидат наметливи и подобра компетентност да бидат наметливи. Тие исто така ќе изразат наметливи знаци како што е говорот на телото што поставува очекувања кај другите. Ова ќе ги натера луѓето да реагираат на начини кои предизвикуваат поголема самоувереност кај личноста. Чекор 6. Намалете ги сликите на ненаметливо однесување. Доведете ја свеста на личноста до нивните слики дека не се наметливи. Овие слики може да вклучуваат спомени и стравови. Замолете ги да ги испратат тие слики зад наметливите слики. Нека ги надополнат ненасивните слики со квалитетите на наметливите слики. На пример, ако наметливите слики имаат пожив, живописен квалитет, нека лицето ги модифицира ненаситните слики за да го има тој квалитет. Нека го прават истото со другите модалитети и субмодалитети, како што се гласниот тон и придружните мисли. Преместете ги ненаметливите чувства на истата локација како и наметливите чувства и модифицирајте ги ненаметливите чувства за да одговараат на клучните аспекти на наметливите чувства. Продолжете со овие прилагодувања додека личноста не се чувствува многу усогласена со самоувереноста, иако овие ненаметливи елементи се обработуваат. Чекор 7. Идно темпо. Вратете се на идното темпо, имајќи го лицето да замисли како спроведува наметливо однесување во различни ситуации. Бидете сигурни дека тие ја внесуваат наметнатата состојба во ситуацијата и дека нивните идни слики ги имаат квалитетите на наметливите слики што се развиени. Чекор 8. Тест. Лицето нека ви даде повратна информација во текот на следните денови или недели за какви било промени во неговото однесување што се поврзани со самоувереност или со било што друго што смета дека е важно.

540

2. Емоционална интелигенција Кога зборуваме за здрав начин на живот, личниот развој е исто толку важен како спортот и исхраната. Особено кога сакаме здравата навика да ја претвориме во рутина. А мотивацијата е една од вештините на емоционалната интелигенција која ни помага да се свртиме кон страста пред надворешните награди. На пример, еден ентузијаст се занимава со спорт за чувството на слобода што му го дава и за благосостојбата што му ја носи физичката активност. На спротивниот пол, личноста фокусирана на награди ќе биде мотивирана да ја посети теретаната за можна социјална награда што би му ја донела пријавувањето на тоа место, за да го потврди неговиот напредок или да ја покаже својата нова опрема. Што е емоционална интелигенција и како се мери? Емоционалната интелигенција (EQ) се дефинира преку способноста да се согледаат, проценат и контролираат сопствените емоции. Иако оваа самосвест е важна, исто така се важни и вештините за разбирање, толкување и одговор на емоционалните потреби на оние околу вас. Има специјалисти кои тврдат дека емоционалната интелигенција може да биде само родна, но и експерти кои ја сметаат за квалитет што може да се едуцира, негува, подобрува. Во едно, сепак, можеме да бидеме сигурни: постојат ситуации кога емоционалната интелигенција е поважна од коефициентот на интелигенција. И ако за мерењето на коефициентот на интелигенција имаме конкретни одредници - просекот паѓа околу вредноста 100, со минимум 85 и максимум 115 - во однос на емоционалната интелигенција, како би можеле да ја измериме, кои се точните показатели , кои методи за тестирање постојат? Како и кај тестирањето на коефициентот на интелигенција, најпопуларните тестови за емоционална интелигенција се тестови за формулари кои можете сами да ги пополните и пресметате. Испитаниците го оценуваат сопственото однесување за да одговорат на прашања или да ја оценат вредноста на согласувањето или несогласувањето за изјави како што се: „Често чувствувам дека имам способност да разберам како се чувствуваат другите“. Исто така многу популарни се тестовите за способности, кои вклучуваат одговори за одредени ситуации и евалуација на способностите според овие одговори; вистинската проценка се врши подоцна од трето лице. Ако, наместо тоа, ја изберете опцијата за професионално тестирање, во кое психолог или експерт за ментално здравје го оценува вашиот коефициент на емоционална интелигенција, имате две опции: (1) MSCEIT (Тест за емоционална интелигенција на Мајер-Саловеј-Карусо), кој се заснова на вештини како што се перцепција, идентификување, разбирање и управување со емоции; (2) Тестот ESCI (Инвентар за емоционална и социјална компетентност), заснован на прашалник за самооценување и проценка дадена од луѓе кои многу добро ве познаваат и можат да ги ценат вашите социјални и емоционални вештини.

541

Се разбира, секогаш ги имате неформалните верзии, често бесплатни, достапни на веблокации од различни ниши, доколку сакате да дознаете повеќе за сопствената емоционална интелигенција. Даниел Голман, во книгата Емоционална интелигенција (1995), го дели овој атрибут на пет компоненти: (1) Самоспознавање. Оваа компонента се однесува на способноста да се идентификуваат сопствените емоции, вредности и аспирации. Според авторот, самоспознанието доаѓа со поголема доверба во сопствените сили, но и со способност да се процени и влијанието што вашето однесување може да го има врз другите и влијанието на однесувањето на другите врз вас.

(2) Самоконтрола. Големан ја поврзува самоконтролата со можноста за контрола над негативните емоции, но и со одговорноста за сопствените грешки и способноста за нивно препознавање. Флексибилноста е клучот за оваа компонента. Откако ќе ги контролирате сопствените емоции, придобивките ќе се одразат во вашиот оптимистички став, но и во вашата способност да се прилагодите на новите ситуации.

(3) Внатрешна мотивација. Оваа вештина на емоционалната интелигенција е многу важна. Луѓето со висок EQ се мотивирани од работи кои ги надминуваат бариерите на надворешните награди како слава, богатство, признание или аплауз од другите. Наместо тоа, внатрешната мотивација се заснова на страста за исполнување на сопствените цели и потреби.

(4) Емпатијата. Емпатијата се однесува на способноста да се препознаат емоциите на другите и е суштинска компонента на емоционалната интелигенција. Сепак, емпатијата не е ограничена на оваа идентификација, туку го вклучува одговорот или реакцијата на нив. Оваа динамика предизвикува да бидеме понежни со тажните, да се радуваме на успехот на оние околу нас, да бараме решенија за нивните проблеми.

(5) Социјални вештини. Иако во некои контексти тие може да се преклопуваат со емпатија, социјалните вештини повеќе ја вклучуваат способноста за интеракција и кохерентна и продуктивна комуникација со другите. Тоа е квалитет што се цени уште повеќе во професионалната средина, каде што способноста за активно слушање, комуникација, невербално изразување, но и лидерски вештини или убедување - сето тоа вклучено во категоријата социјални вештини - може да каже зборот за професионалниот пат и достигнувањата во кариерата. Кое е однесувањето што означува емоционална интелигенција? Емоционалната интелигенција е способност за разбирање, користење и управување со сопствените емоции на позитивен начин за да можете да го ослободите стресот, да комуницирате ефективно, да сочувствувате со другите, да ги надминете предизвиците и да ги смирите конфликтите. Додека функциите на мозокот исто така може да се подобрат благодарение на додатоците во исхраната кои го поддржуваат здравјето на мозокот и се борат со ефектите од стресот и заморот, емоционалната интелигенција може да се одгледува преку различни техники за личен развој.

542

Луѓето со висока емоционална интелигенција се истакнуваат преку низа однесувања: (1) Користат богат речник кога ги изразуваат своите емоции. Наместо да кажат дека се чувствуваат лошо, луѓето со натпросечна емоционална интелигенција ќе ја постават емоцијата на поголем спектар: тага, фрустрација, иритација итн. Колку поконкретно се изразува емоцијата, толку подобро ќе се асимилира и нејзините причини ќе бидат идентификувани, во потрага по решенија.

(2) Тие се општествено љубопитни. Без разлика дали се интроверти или екстроверти, оние со висок EQ ќе сакаат да знаат повеќе за оние околу нив, да ја разберат нивната мотивација, страсти, расположенија.

(3) Се прилагодува. Таквите луѓе не се смрзнуваат пред можноста за промена, туку ја прифаќаат и размислуваат за план за акција што ќе им помогне да се справат од која било перспектива.

(4) Ги знаат своите силни и слаби страни. Правилната проценка на сопствените квалитети им помага на емоционално интелигентните да ги идентификуваат работите во кои се многу добри и работите во кои никогаш нема да се истакнат. Така, во зависност од вештините што ги поседуваат, тие се ориентираат кон области каде што можат добро да се искористат, без да дозволат да бидат поразени од несигурности.

(5) Знам кога да одбијам и кога да престанам. Одложувањето на наградите и самоконтролата доведува до зголемена способност да се избегне импулсивно однесување. Ова значи дека луѓето со висок EQ знаат и кога да престанат и да кажат не на сопствениот почеток и како да ги одбијат другите.

(6) Тие ги користат сопствените грешки. Ги имам на ум за да не ги повторувам, но не дозволувам да ме спречат да истраам. Со други зборови, тие знаат да си простат за сопствените грешки, но не се оценуваат само низ нивната призма и имаат тенденција да еволуираат без да бидат инхибирани од таква грешка.

(7) Имаат цврсти врски. Бидејќи, во нивната интеракција со другите луѓе, тие не создаваат очекувања и разочарувања. Наместо тоа, тие размислуваат за оние околу нив, а тоа им помага да изградат силни и трајни врски.

(8) Ја неутрализира токсичноста. Токму затоа што се многу свесни за сопствените емоции и чувства, многу лесно ги идентификуваат состојбите предизвикани од други ставови, ја препознаваат нивната кауза и на тој начин го неутрализираат сопствениот одговор на токсичните луѓе и врски.

(9) Тие не бараат совршенство и го ценат она што го имаат. Тие си дозволуваат да прават грешки и не вршат огромен притисок врз себе или другите. Знам дека сите сме подложни на грешки и лесно ги надминуваме пречките, токму затоа што тие ја проектираат иднината без да се држат до мрежите на минатите грешки. Во исто време, тие одвојуваат време да го асимилираат и ценат, дури и гласно понекогаш, она што го имаат, без разлика дали се работи за посебни односи со други луѓе или професионални достигнувања.

543

ШТО НИ ПОМАГА ДА НАПРАВИМЕ ЕМОЦИОНАЛНАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА? Самоспознанието со себе носи голем број на придобивки, како што се самодоверба или свесност за своите емоции. Самоспознанието ни помага да го препознаеме влијанието што нашите постапки можат да го имаат врз другите и нè прави, на некој начин, поодговорни. Во исто време, ни помага да ги забележиме начините на кои однесувањето на оние околу нас влијае на нашата емоционална состојба. Придобивките од самоконтролата вклучуваат способност да ги препознаеме сопствените грешки, но и да се осигураме дека информациите што ги пренесуваме се разбрани правилно. Совладувањето со себе не прави пофлексибилни и ни помага полесно да се приспособиме, но исто така е гориво за иницијатива и мотивација. Последно, но не и најмалку важно, ни помага да ги совладаме нашите негативни емоции и да управуваме со нив на таков начин што не дозволуваме тие да влијаат на себе или на оние околу нас. Главната предност на внатрешната мотивација е воспоставувањето цели и системи за мерење на нечиј успех. Задоволството од сопствените достигнувања доаѓа со состојба на спокојство, смиреност, самопочитување, но и со амбиција и истрајност. Емпатијата првенствено ни помага да изградиме здрави, ефективни и взаемно корисни односи со оние околу нас. Во студијата објавена од Универзитетот во Калифорнија во Беркли на платформата „Големо добро“, потврдено е дека емпатијата ги намалува дискриминаторските дејствија врз основа на расата. Во исто време, специјалистите се на мислење дека емпатијата може да се едуцира, па затоа многу училишта спроведуваат програми за „учење“ на емпатијата, со цел да се намалат стапките на феноменот на малтретирање. Во книгата на Големан, овој квалитет се нарекува и „менаџмент на односи“. Придобивките од оваа вештина вклучуваат разбирање на другите - од емоции и мотивација, до акција - и правилно толкување на социјалните конструкции. Во исто време, оваа способност ни помага да влијаеме на реакциите на нашите соговорници и да спречиме конфликти. ЕМОЦИОНАЛНА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО ПРОФЕСИОНАЛНАТА СРЕДИНА. Секој ден, донесуваме одлуки врз основа на нашите сопствени емоции. Чувствуваме дали еден план може да успее над друг. Понекогаш правиме интуитивни избори кои немаат ништо зад себе освен нашите сопствени чувства. Откако ќе го разбереме потеклото на овие емоции, особено кога работното место вклучува тимска интеракција и соработка, полесно ги „штимаме“ нашите тонови и го одржуваме ритамот. Емоционалната интелигенција станува се поважна во контекст на глобализацијата, но и на далечинската работа, диктирана од пандемијата на коронавирус. Се повеќе различни култури се парчиња од иста тимска сложувалка, а тоа значи дека интеракциите, емоциите и начинот на нивното изразување стануваат покомплексни од ден на ден. Во суштина, емоционалната интелигенција на работното место се преведува во разбирање, изразување, управување и

544

самоконтрола, добри односи и способност за справување со проблемите и наоѓање решенија дури и под притисок. Интерперсоналните вештини се клучни за професионалниот успех, а EQ е една од најважните. Емоционалната интелигенција влијае на тоа како работите со другите луѓе, а особините како емпатијата и самосвеста можат значително да ја подобрат вашата способност за соработка, решавање конфликти или справување со стресот. Кога станува збор за интервјуа за работа, не постои стандарден, објективен тест кој може да го увери работодавецот дека имате емоционална интелигенција да се справите со работата што ја сакате или дека сте добар додаток во тимот. Тоа значи дека треба да ги покажете своите вештини за време на интервјуто, преку одговорите што ги давате и интеракцијата што ја имате со интервјуерот. Еве неколку начини на кои можете да го направите тоа: (1) Слушајте активно. Активното слушање е првиот чекор кон подобро разбирање на барањата на работата што ја сакате. Не е строго ограничено на трпението да му дозволите на соговорникот да ја заврши реченицата пред да се замешате со подготвен одговор. Напротив, тоа значи да не ги планирате вашите одговори, да не избрзувате до заклучоци за тоа што би сакал да го слушне интервјуерот. Затоа, дозволете му да ја заврши својата идеја и да одреди што се надева да добие од вашиот одговор пред да му го дадете на послужавник, мемориран од онлајн водич.

(2) Не ги маскирајте своите емоции. Важно е да покажете дека се грижите за она што го работите и дека ја имате емоционалната достапност потребна за да ги преземете обврските на работата. Јасно и транспарентно изразете која е вашата мотивација за вежбање на терен, но и вашите чувства во однос на можноста за работното место за кое аплицирате.

(3) Разговарајте за вашата еволуција. Никој не сака да зборува за неуспеси, уште повеќе во контексти каде што е важно да се истакнат нивните квалитети пред странци. Сепак, вашата способност да ги препознаете вашите грешки или слабости и да сфатите како тие ве доведоа таму каде што сте укажува на емоционална интелигенција. Покрај тоа, на овој начин имате можност да зборувате за научените лекции и вашата еволуција во однос на неуспесите што сте ги доживеале.

(4) Бидете заинтересирани за културата на компанијата. Прашањата за организациската култура можат да кажат многу за тоа кои сте вие и може да се искористат во ваша корист. Со покажување интерес за културата и вредностите на компанијата, ќе покажете дека сте активно заинтересирани за мотивацијата и „личноста“ на компанијата во која сакате да се приклучите. Како заклучок, како што расте вредноста на емоционалната интелигенција на работното место, така вашата способност да ги покажете овие вештини на интервјуто за работа станува поважна. Започнете со одвојување време да ја преиспитате целата своја кариера и искрено да комуницирате за време на интервјуто. На крајот на краиштата, вашата цел е да покажете дека и двајцата сте квалификувани да ја извршите доделената работа и да се истакнувате меѓу луѓето околу вас.

545

ЕМОЦИОНАЛНА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО ЛИДЕРСТВОТО. Еден од најважните истражувачи во лидерската динамика, Гери Јукл вели дека „Кога имате самосвест, многу полесно ви е да ги разберете потребите и реакциите на другите во одредени контексти, така што станувате олеснувач на евалуацијата на алтернативата. решенија“. За емоционалната интелигенција да биде ефективна на овој начин, таа мора да биде вкоренета во себе. Нека тргнат од сопствените искуства. Не можете да ја стимулирате или подобрите благосостојбата на другите, еволуцијата и чувството за себе меѓу другите без да се разберете себеси на емоционално ниво. Она што ги издвојува лидерите е обично нивната емоционална интелигенција и ги вклучува оние вештини кои им помагаат да создадат и развијат поефикасна, попродуктивна работна средина ориентирана кон резултати. Емоционалната интелигенција се рефлектира во способноста да се изразат емоциите кохерентно, во способноста да се толкува емоционалната состојба на оние околу, но и во способноста да се разбере коренот на одредени емоции. Раното детство е поволно време за личен развој и за поттикнување на овие вештини. УЛОГАТА НА ЕМОЦИОНАЛНАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ВО РАЗВОЈОТ НА ДЕЦАТА. Студиите во изминатите неколку децении покажуваат дека емоционалната интелигенција им обезбедува на децата различни придобивки што ќе им служат во текот на нивниот живот. Емоционално интелигентните деца постигнуваат подобри резултати на стандардизираните тестови и добиваат подобри оценки или оценки. Со други зборови, EQ е тесно поврзан со IQ. Емоционалните вештини им помагаат на децата да градат подобри односи, да управуваат со конфликти и да формираат трајни и длабоки пријателства. Високиот EQ регистриран уште од детството е поврзан со знаењето за успехот во животот на возрасните. Една 19-годишна студија објавена во Американскиот весник за јавно здравје покажува дека социјалните и емоционалните вештини во предучилишна возраст можат да предвидат успех во зрелоста. Децата кои се способни да споделуваат, да соработуваат и да ги следат упатствата на 5-годишна возраст имаат поголема „веројатност“ да стекнат универзитетска диплома и да започнат со работен век до 25-тата година од животот. Децата со високо ниво на емоционална интелигенција имаат помали шанси да развијат ментални нарушувања како депресија. Овие предности се лесни за разбирање и интуитивни. Детето кое може да остане смирено кога е иритирано може подобро да се справи во тешки околности, исто како што детето кое може да ги изрази своите емоции на здрав начин има поголема веројатност да се вклучи во здрави односи. Децата имаат способност да стекнат вештини за емоционална интелигенција со поддршка од возрасните околу нив. Еве неколку начини на кои тие можат да се научат или подобрат: (1) Развивање на емоционален вокабулар. На децата им треба помош за правилно да ги идентификуваат своите емоции. Развојот на вокабуларот во оваа смисла, изведен од етикетирањето на емоциите како „среќен“, „тажен“,

546

„лут“, „нервозен“, „разочаран“ итн. ќе се рефлектира во нивната способност да ги изразат што е можно поконкретно .

(2) Доказ за емпатија. Колку и да е примамливо да се минимизираат чувствата на детето и да му се каже дека „не е голема работа“, оваа тактика може да ги поништи нивните емоции. Затоа е важно да му дадете до знаење дека разбирате низ што поминува, дека е нормално одредени настани да му предизвикаат одредени состојби, да потврдите дека ништо што чувствува не е погрешно.

(3) Претпоставувајќи ја улогата на модел. За да му помогнете на вашето дете да ја развие оваа страна, важно е да му бидете пример и да му објасните зошто одредени однесувања се непожелни и можат успешно да се заменат со други тактики на изразување. На пример, можете да предложите - и да поведете со пример дека кога е лут, тој ги црта своите емоции наместо да ги изразува многу гласно. Така, не го спречувате да се изрази, туку само му давате алтернатива.

(4) Доделување на потребниот комплет со алатки. Пренесете им ги на вашите деца алатките кои ви помагаат да ги надминете стресните времиња, да управувате со вашиот гнев или да се опуштите. Од боенки до ароматерапија и миризливи бањи, и од техники на дишење до водење дневни дневник, постојат голем број техники кои можат да помогнат. Идентификувајте ги оние кои ве поддржуваат, запознајте ги и предизвикајте ги да најдат нови начини за добро да се соочите со предизвиците.

(5) Решавање проблеми. Кога ќе погодат пречка, важно е да знаат како да ја насочат својата енергија кон решенија. Стимулирајте ги да бараат решенија за проблемите што ги имаат, оценете ги со добрите и лошите страни и на тој начин овозможете им да ги донесат најдобрите одлуки во однос на нивните цели. КАКО МОЖЕМЕ ИНТЕЛИГЕНЦИЈА.

ДА

ЈА

ПОДОБРИМЕ

НАШАТА

ЕМОЦИОНАЛНА

Меките вештини во спектарот на емоционалната интелигенција може да се подобрат дури и во зрелоста. Постојат стратегии кои ја докажаа својата ефикасност во развојот на EQ и се насочени кон подобрување на меѓучовечките односи, самоконтрола и управување со емоциите, преземање одговорност, свесност за ефектите на своите емоции врз процесот на донесување одлуки, подобрување на социјалните вештини. Еве неколку од овие стратегии: Набљудувајте ги вашите реакции. Дали брзо ги проценувате луѓето пред да ги имате сите информации за нив? Дали имате тенденција да ги стереотипите? Погледнете ги вашите реакции искрено и вежбајте играње улоги - ставете се во кожата на оние на кои им судите. Така ќе станете поотворени и ќе можете да ги прифатите перспективите и потребите на сите околу вас. Анализирајте ја средината во која работите. Сакате да привлечете внимание или потврда за вашите достигнувања? Скромноста може да биде квалитет, но не ја исклучува самодовербата. Вежба: Оставете ги и другите да блеснат, дајте им место во центарот на вниманието и помалку грижете се за сопствената потврда, но не престанувајте да верувате во себе.

547

Самопроценете се. Идентификувајте ги вашите слабости и супермоќи, препознајте ги вашите граници и пронајдете ги оние поглавја што можете да ги подобрите. Осмелете се да се погледнете искрено и користете ги алатките што ги имате при рака - психолошки тест, час терапија, водење дневник итн. Дознајте како реагирате во стресни ситуации. Дали сте вознемирени од пропуштен рок или непредвидена пречка? Дали имате навика да ја распределувате вината на другите за да ги насочите вашите фрустрации во иста насока? Способноста да се задржи смиреноста и докажаната самоконтрола во тешки ситуации се вредни квалитети во професионалната средина и пошироко. Вежбајте подобрување во секоја прилика, од времето поминато во сообраќај до оценување на платените услуги како што се сместување или патување. Додека некои од нив, како што е стресот, може да се решат надворешно, како што е земање додатоци во исхраната базирани на магнезиум збогатени со витамини од Б-комплексот, други може да се подобрат строго преку вежбање и личен развој. Преземете одговорност за сопствените постапки. Извинете им се на оние што директно ги повредивте, наместо да ја избегнувате или отфрлите од непријатната епизода што сте ја предизвикале. Луѓето се поподготвени да простат и да заборават ако им пристапите да ги исправите работите. Размислете како вашите постапки можат да влијаат на другите пред да ги направите. Ако некоја ваша одлука ќе влијае на другите животи, ставете се во нивна кожа. како би се чувствувале Дали би сакале да го имате тоа искуство? Ако одлуката е неизбежна, како би можеле да го намалите нејзиното негативно влијание? Како заклучок, иако академската интелигенција е одлучувачки фактор за успех, емоционалната интелигенција е таа што ќе ви помогне да имате добри односи со оние околу вас и да ги постигнете вашите цели. Свесноста за сопствените постапки и чувства и влијанието што нивното изразување може да го има врз другите луѓе ќе ви помогне да ги гледате луѓето со различни очи, да ги цените повеќе, да ги слушате, да ги разберете нивните желби и потреби, но и да сочувствувате, да се идентификувате и да се поврзете со него на многу подлабоки и позначајни и поисполнителни нивоа. ПРАВИЛА ВО ВРСКА СО ПОЗНАВАЊЕТО ЗА МЕЃУЛОКАНИОТ СВЕТ НА ИНТЕРЛОКАТИВНИОТ Брзината на процесот на запознавање на соговорникот и квалитетот - се разликува од човек до човек. Тие можат да се подобрат со асимилирање на соодветното знаење и искуство. Врз основа на спроведеното истражување, научниците дошле до следнава идеја: знаењето за внатрешниот свет на соговорникот потпаѓа под позитивно/негативно дејство на следните фактори: факторот на супериорност, факторот на привлечност и факторот на став. Дејството на факторот на супериорност се манифестира во ситуации на нееднаквост меѓу комуникациските партнери (социјални, интелектуални, групни). Суштината на овој фактор лежи во фактот што комуникациските партнери се склони систематски да ги преценуваат квалитетите на оние луѓе, кои се супериорни во однос на некој параметар (финансиска 548

состојба, социјална положба итн.). Меѓутоа, ако комуницираат со спротивни партнери за кои веруваат дека се супериорни, тогаш првите ги потценуваат вторите. Факторот на привлечност обезбедува реализација на следнава шема: колку повеќе ни се допаѓа изгледот на една личност, толку тој е подобар за нас во сите погледи. Ако личноста ни изгледа непривлечна, тогаш имаме тенденција да ги потценуваме и неговите други квалитети. Експериментите спроведени од американскиот психолог Милер го објаснуваат дејството на факторот на привлечност: три категории фотографии („убави“ луѓе, „непривлечни“ луѓе, „обични“ луѓе) беа претставени на група субјекти (50% мажи, 50 % жени). Од нив беше побарано да го кажат своето мислење во врска со внатрешниот свет на луѓето претставени на сликите. Оние од категоријата убави беа ценети и како посамоуверени, посреќни, искрени, избалансирани, енергични, љубезни, духовно побогати во однос на луѓето од категоријата „непривлечни“ и „обични“. Со други зборови, многу работи зависат од тоа дали ни се допаѓа надворешноста на комуникацискиот партнер или не. Факторот став кон соговорникот поттикнува поврзаност на перцепцијата според следнава шема: позитивниот став изразен од соговорникот во новите фасади нè предиспонира кон позитивно согледување на неговите квалитети и игнорирање на негативните (на пример: позитивниот став на трговецот со луѓе изразен кон жртвата во фазата на првичното знаење предиспонира оваа да биде повеќе лековерна од првата). И обратно, непријателскиот однос на соговорникот кон комуникацискиот партнер предизвикува слична реакција на отфрлање, негирање, уништување. (На пример, меѓусебниот негативен став на конфликтните страни). Од наведеното, заклучуваме дека процесот на човековата перцепција од страна на луѓето е сложен, но најчесто неадекватен, поедноставен и идеализиран. Постојано е посипана со непредвидливи влијанија (позитивни или негативни) од психичка и социјална природа. Така, психолозите истакнуваат неколку психолошки влијанија врз процесот на запознавање на комуникацискиот партнер. Ореол ефектот се состои во тоа што секоја информација што ја добиваме за одредена личност е надредена на сликата што веќе ја имаме за таа личност. Оваа слика што веќе ја имаме за соговорникот, која има функција на ореол, не спречува да ја дознаеме реалноста на личноста на соговорникот. Така, позитивната слика на соговорникот нè предиспонира да продолжиме да го перципираме само во корисен аспект и да не ги забележуваме неговите негативни аспекти. Со уште поголема моќ, негативниот ореол делува на перцепцијата, неповолната слика на комуникацискиот партнер останува непоколеблива при најсмелите обиди на личноста на која се однесува. Ореол ефектот може да донесе многу придобивки ако вешто се применува. Со создавање на позитивни слики за луѓе кои се меѓусебно тесно поврзани (соработници, пријатели) всушност придонесуваме за формирање на позитивна психолошка клима изразена подоцна преку ефективни меѓучовечки односи, позитивни меѓусебни ставови итн. Ако ја земеме предвид активноста на двајца вработени кои извршуваат слични функции во организација, тогаш ефектот од позитивниот ореол може да се имплементира на следниов начин: првиот внимателно го слуша клиентот, се обидува да го разбере неговото барање, по што вели дека овој проблем може ефективно да се реши само од вториот специјалист покомпетентен во бараната област. Поканет е вториот вработен, за кого веќе е создадена поволна слика и 549

интеракцијата со клиентот има големи шанси да биде многу поефективна. На следниот клиент, вработените ги менуваат улогите. Слично на дејството на ефектот на ореол е и дејството на ефектот на проекција, кој се појавува кога во комуникација со пријатен соговорник тежнееме да му ги припишеме нашите квалитети достојни за ценење и почит, а на непријатниот соговорник - нашите недостатоци. Ефектот на проекцијата се појавува и како одбранбен механизам кога празнините што ги имаме во себе полесно се гледаат кај другите - ефектот на огледалото. Не случајно неписмените луѓе внимаваат на туѓите грешки, кукавицата ужива во неуспехот на храбрите и силните, а оној што не може да ја извади главата од проблеми мисли дека и оние околу него ги имаат истите проблеми. Како пример, тука можат да бидат концепциите на владите на САД и Советскиот Сојуз во врска со упадите на Американците во Виетнам и на Советите во Авганистан. Повратниот ефект е кога премногу активна интензивна, премногу убедлива комуникација води до спротивен од очекуваниот резултат. Дејството на овој ефект во политиката е особено очигледно. Лидерите на политичките партии се обидуваат на секој начин да го убедат својот народ дека нивната програма е најдобра, но гласачите гласаат за своите противници. Ваквата ситуација се должи на фактот што луѓето се спротивставуваат на силните надворешни притисоци бидејќи тие се доживуваат како обид за слобода на избор. Ефектот на средната грешка се манифестира на следниов начин: при оценувањето на комуникацискиот партнер, тежнееме да ги намалиме неговите екстремни квалитети кон некои просечни, средни. Веројатно поради оваа причина имаме тенденција да веруваме дека грд човек (со скриени и мрачни мисли) има нешто добро во него и е способен да се промени. Ефектот на новитетот се состои во тоа што при запознавањето на комуникациските партнери, луѓето им даваат предност на новите елементи, понекогаш дури и на оригиналните. Ова е причината зошто кога се појавува ново лице во формирана група, вниманието на конститутивните членови на групата е насочено исклучиво кон него. Е. Берн, авторот на трансакциската теорија на комуникација, наведува дека при запознавањето на новиот комуникациски партнер е добро да се посвети поголемо внимание на првите 10 секунди од комуникацијата, бидејќи личноста сè уште не знае каква улога да „игра „Кај нас и природно е тоа што е во реалноста. Заклучувајќи го претходно наведеното, можеме да споменеме дека позитивната почетна перцепција, знаењето кон соговорникот може да нè предиспонира да го прецениме и обратно, негативниот прв впечаток за соговорникот може да ги потцени неговите претходно познати квалитети. Со цел да се намали „негативното“ дејство на факторите кои влијаат на меѓучовечкото знаење, психолозите го препорачуваат следново: (1) Во комуникацијата да се обидеме да го набљудуваме и вербалниот и невербалниот јазик на соговорникот.

(2) За да се избегне стереотипното толкување на надворешните квалитети искажани од соговорникот, на неговиот невербален јазик, на пример, изразениот позитивен став може да

550

значи и желба за манипулација; гребењето на задниот дел на вратот може да значи недоверба, кукавичлук или изобилство на првут.

(3) Во толкувањето на невербалниот јазик, да се обидеме да анализираме неколку гестови (со толкување на само еден гест може да не успееме).

(4) Добро е да се земе предвид ситуацијата во која се одвива комуникацијата (време, простор, температура). Недостатокот на желба за комуникација на личноста, на пример, може да се утврди со ниската температура во просторијата.

(5) Размислете за усогласеноста - степенот до кој вербалната порака е засилена со невербален јазик. Доколку информациите што се пренесуваат преку вербалниот јазик не се совпаѓаат со она што се пренесува преку невербалниот јазик, тогаш се препорачува да се потпрете на невербални информации.

(6) Да земеме предвид некои закономерности: колку соговорникот е повозрасен, толку е повисок неговиот социјално-економски статус, толку помалку го изразува својот невербален јазик, гестикулацијата и мимиката се „поскриени“, маскирани, контролирани. Луѓето кои доаѓаат од јужните региони имаат поразвиен и поизразен невербален јазик. МЕТОДИ НА ДИСТРАКЦИЈА. Понекогаш може да се чувствувате толку лошо што сè што сакате да направите е да избегате. И, понекогаш, бегството може да биде корисна стратегија. Да се оддалечите од лоша ситуација, сè додека не ги избегнувате обврските, може да ви помогне да се одморите и повторно да се фокусирате, особено во стресни ситуации. Наједноставниот метод, се разбира, е едноставно да се отстраните од ситуацијата. Во зависност од големината на лошата ситуација, можете да направите нешто толку лесно како што е тивко броење до десет или напуштање на собата, или толку комплицирано како да одите на одмор. Извлекувањето од ситуацијата може да ви даде малку време ладно и смислено да размислите за она што се случува. Исто така, може да ве спречи да ги ескалирате вашите лоши чувства и можеби да кажете нешто за што подоцна може да зажалите. Помислете на овој вид на пауза како полнење на батериите. Имате многу опции кои вклучуваат одвлекување на вниманието од вашата моментална ситуација. Некои од овие опции се корисни, а други може да бидат штетни. Еве неколку корисни методи за справување: дишете длабоко, одете на прошетка, полека броете до десет, барајте алтернативни стратегии, правете списоци, оставете ги вашите емоции да излезат на површина, вежбајте, разговарајте со некој близок или медитирате, вежбајте јога, или слушајте смирувачки ленти. Некои структурирани начини на релаксација вклучуваат привремено одвлекување на вниманието од вашите негативни чувства и светот околу вас. Следните делови ги покриваат овие форми на релаксација или свесност, вклучувајќи длабока мускулна релаксација, вежби за дишење, медитација и внимание.

551

Релаксација, медитација и слични активности. Можете да користите голем број физички и ментални активности за да станете посмирени и поопуштени. Користењето на овие техники не само што влијае на вашата ментална состојба, туку и ја менува физиолошката состојба на вашето тело на подобро. Најефективниот начин да ги користите овие техники е да ги направите дел од вашата секојдневна рутина. Наместо да чекате да се појави криза, а потоа да барате брз лек, интегрирајте една од овие техники во вашиот животен стил. Повеќето од овие активности може да се направат за десет минути или помалку. Со оглед на времето што моментално може да го поминете на кафе, читајќи весник, сурфајќи на Интернет или гледајќи телевизија, десет минути се мала цена што треба да се плати за да се создаде помирен свет. Активностите кои вклучуваат движење ви помагаат физички со ослободување на ендорфин, особено кога користите рутина за физички вежби. Луѓето кои редовно вежбаат не само што го намалуваат стресот, туку имаат тенденција да бидат и повесели. Исто така, чувството за контрола над вашето тело ја зголемува вашата самодоверба. Прогресивна релаксација. Потекнат од психологот Едмунд Џејкобсон и дополнително рафиниран од Роберт Бенсон и Џозеф Волп, прогресивната релаксација може да биде ефикасна во намалувањето на високиот крвен притисок, синдромот на нервозно дебело црево и општата анксиозност. Вежбите за релаксација не ви се многу ефикасни за време на ненадејни или акутни напади на анксиозност. За овие видови епизоди, можеби ќе сакате да го проверите стомачното дишење и акупресурата, опфатени во следните делови. Не обидувајте се со овие вежби ако страдате од некакви мускулни заболувања. Доколку е потребно, можете да ја измените вежбата за да се прилагодите на вашата состојба, но прво проверете кај здравствен работник. Дијафрагматско или стомачно дишење. На почетокот, стомачното дишење може да звучи необично, а можеби дури и чудно. Вообичаено, кога дишете, ги полните белите дробови со воздух така што го кревате градниот кош додека вдишувате и го спуштате градниот кош при издишување. Дишењето на овој начин всушност може да ги зголеми вашите жешки емоционални состојби. Исто така, може да го зголеми пулсот, зголемувајќи го чувството на анксиозност. Кога дишете стомакот, стабилно го држите градниот кош. Вие всушност дишете преку вашата дијафрагма, која се наоѓа пониско, долу во пределот на стомакот. Музичарите на дувачки инструменти најчесто дишат од дијафрагмата. Кога првпат почнав да свирам саксофон како дете, вежбав да дишам низ дијафрагмата. Сега, кога вежбам или изведувам, овој тип на дишење доаѓа природно. Кога вежбате, наскоро можете да дозволите вашиот стомак што се шири да вдишува наместо вас и да му дозволите на стомакот што стега да го насочи вашиот здив надвор. Повторете го овој циклус пет минути. После тоа, треба да се чувствувате освежени и опуштени.

552

Една од предностите на стомачното дишење е тоа што можете да го користите во моменти на стрес. Може да дишете стомак додека седите, стоите, па дури и одите. Ако не можете да ги затворите очите, можете да се фокусирате на предмет во близина и да продолжите со дишењето. Акупресурата работи според истите принципи како акупунктурата и масажата Шијацу. За да вежбате акупресура на себе, следете ги овие чекори: користејќи го палецот и показалецот, стискајте го месестиот дел помеѓу палецот и показалецот од другата рака. Треба да почувствувате малку непријатно, но не и болно чувство. Продолжете да го применувате притисокот околу пет секунди. Повторете, користејќи ја другата рака. Повторете го целиот циклус (двете раце) уште два пати. Секое чувство на напнатост треба да се повлече. Намерно одвлекување на вниманието. Можете да вежбате намерно одвлекување на вниманието на повеќе начини: запишете листа на работи што можете да ги правите кога се чувствувате обземени од стресот. Понекогаш, само пишувањето список може да ви даде чувство на контрола. Тоа помага да се изгради самодоверба затоа што планирате однапред. Заменете ги мислите. Секогаш кога ќе почнете да имате загрижувачки мисли, вежбајте да ги замените со пријатни и мирни слики, како што се брегот на морето, облаците што лебдат на небото или шумата исполнета со звуци на птици. Идентификувајте ги мислите или постапките што ја влошуваат вашата анксиозност. На пример, кога сте заглавени во сообраќај, ако продолжите да гледате во часовникот на секои 30 секунди, ве прави понапнати. Внимателност. Кога практикувате внимателност, вашата цел во животот станува да бидете будни и свесни за моментот, пред сè. Внимателноста е една од најпопуларните верзии на медитација што ја користат психолозите, тренерите и тренерите. Д-р Џон Кабат-Зин ја разви оваа техника, која се фокусира на свесноста за сегашниот момент. Користејќи го овој метод, го оставате зад себе секое судење, размислување или размислување што може да биде дел од вашата вообичаена шема. Мислите на моментот како здив на воздух и се фокусирате на еден здив по друг, момент по момент. Следете ги овие чекори за да вежбате вежба за внимателност: седнете на удобен стол или легнете во удобна положба. Обидете се да одржите држење на достоинство и будност. Ова е позиција во која се чувствувате многу сигурни и сигурни во себе додека сте будни и свесни. Помислете на овој момент. Заборавете на што било во минатото или иднината за што можеби сте размислувале и фокусирајте се сега. Држете го овој момент во свесност. Обидете се, онолку долго колку што можете, да го задржите вашиот фокус на моментот. Внимавајте на вашите сетила. Обрнете внимание на тоа што мирисате, допирате, слушате и вкусите, како и на вашето дишење. Фокусирајте се на вашето дишење. Обрнете внимание на вашето дишење без да се обидувате да го промените. Почувствувајте го здивот како влегува и излегува. Вдишете нежно внатре и надвор. Следете го воздухот додека се движи во вашиот стомак, а потоа повторно надвор. (Факултативно) Можете да ги затворите очите, ако сакате, но продолжете да се фокусирате на здивот. Продолжете да чувствувате дека влегува и излегува. Почивај во свеста со опуштање и задржување на фокусот. Обидете се да ги игнорирате вашите мисли. Вашите мисли природно се обидуваат да го коментираат вашето искуство. Но, спуштете се подолу, на подлабоко, понежно ниво на свесност и искусете го вашиот здив. Секогаш кога ќе забележите дека вашиот ум повеќе не е фокусиран на вашиот здив, оставете ја вашата свест да препознае што е во вашиот ум. Вратете се на фокусирањето на вашиот здив, со што ќе се фокусирате на сегашноста.

553

Внимателноста е вештина што треба да ја практикувате ако сакате да го извлечете максимумот од неа. Откако ќе го совладате останувањето во овде и сега, можете да ја проширите вашата свест до вашите различни сетила. Меѓутоа, наместо да се вклучите во звуци, мисли, емоции и слично, вие само ги набљудувате како минуваат низ вас. Во вашата мирна, мирна состојба, вие едноставно внимавате на минливите искуства. Не осудувате и не се справувате со ниту една од вашите мисли додека минуваат низ вашиот ум. Ги набљудувате, како личност надвор од себе, а потоа повторно се фокусирате на свесноста за вашиот здив. Излезете од лоша ситуација. Иако можете да се обидете да се заштитите подготвувајќи се за лошите работи што ве погодуваат во животот, сепак се случуваат изненадувања. Всушност, животот е полн со изненадувања. А некои од тие изненадувања се лоши. Може да имате широк спектар на лоши искуства, од навистина големи (како што се сериозни болести и загуба) до помали (како некој што ви ја зема шолјата за кафе на работа). Првата реакција на една личност на лоши вести или лоша ситуација е секогаш емотивна. Ако емоциите се вжештуваат, тогаш можеби ќе имате повеќе проблеми со решавањето на проблемот да излезете од лошото искуство. Не можете секогаш да предвидите од каде ќе дојде вашето следно изненадување. Но, можете да почнете да се инокулирате за да се справите со неочекувани настани. Започнете со гледање на вашиот сегашен начин на справување со неочекувани настани. Како реагирате, на пример, кога некој што го познавате ве разочара? Дали влегувате во режим на лутина? Или паѓате во депресија и се обвинувате себеси? Луѓето не се секогаш доверливи. Барем, тие не секогаш се однесуваат онака како што сакате. Секој има очекувања од другите луѓе, и секој има искусено луѓе кои не ги исполнуваат тие очекувања. Значи, дел од вашата стратегија треба да вклучува прифаќање на тој дел од реалноста. Кога некој ќе ве изневери, можете да реагирате, на краток рок, со прифаќање. Признајте си дека нешто непријатно се случило, а потоа почнете да ги разгледувате сите алтернативи што ги имате за справување со самото однесување и вашите чувства за тоа. Мора да ги прифатите вашите чувства, како и однесувањето на другата личност. Ако на почетокот чувствувате лутина или депресија, подгответе се за да можете да го промените гневот во фрустрација или навреденост, или депресијата во тага или разочарување. Колку побрзо можете да управувате со вашите чувства, толку побрзо ќе можете да се справите со вашите мисли и да продолжите на следните чекори од вашиот живот. ДОЛГОРОЧНИ РЕШЕНИЈА. Долгото гледање значи дека гледате на начинот на кој се гледате себеси овде и сега, како и гледате напред каде сакате да бидете за две, пет или десет години по патот. Одвреме-навреме, застанете и размислете за вашиот свет и како се вклопувате во - што сакате, што сакате да промените - затоа што сакате најголемиот дел од вашата енергија и напор во животот да оди кон вашите долгорочни цели и среќа.

554

Со користење на вашите емоции, можете да направите проверка на цревата. Како се чувствувате - во стомакот - за вашето моментално место во светот? Следете ги овие чекори за да стапите во контакт со вашиот стомак: (1) Во вашата тетратка, напишете листа на работи со кои моментално сте задоволни во вашиот живот. Поминете неколку минути размислувајќи за вашите достигнувања.

(2) Напишете листа на оние работи што сакате да ги промените во вашиот живот. Оваа листа може да ја вклучи вашата работа, некои од вашите пријатели или како го поминувате слободното време. Користете ги вашите чувства за да ве водат.

(3) Напишете каде сакате да бидете во областите што сакате да ги промените. Оваа листа може да вклучува такви работи како што се нови пријатели или нови хоби. Долгото гледање може да ви помогне подобро да се подготвите за некои животни пречки. Имајќи алтернативи што можете да ги следите кога вашиот свет се менува или кога сте подготвени да го промените вашиот свет, навистина може да го подобри вашиот живот по патот. Тоа го прави малку полесно да се справите со некои од главните промени во животот.

3. Само-актуелизација Има потреба да се користи самоуправување и самоконтрола кога се во прашање емоциите. Воведуваме процес од три чекори кој може да се користи за самоуправување. Овој процес ќе ни помогне да ја подобриме нашата самоконтрола и да избегнеме емоционални дефекти. Емоционалните дефекти често се предвидливи и полека ескалираат. Искористувајќи ја нашата самосвест, можеме да преземеме чекори за да ги разбереме емоциите и основната причина. Процесот во три чекори вклучува идентификување на чувството, утврдување на основната причина и преземање акција за да се разјасни. Чекор 1. Идентификувајте го чувството. Управувањето со емоциите започнува со свесноста за емоциите. Оваа свест може едноставно да биде силен гнев поради пропуштениот резултат, нелагодност за состанок или едноставно досадна свест за нешто што не е баш правилно. Без оглед на нашата почетна точка, треба да ги користиме техниките за самосвест за да го идентификуваме чувството. Штом сме свесни за конкретното чувство или емоција, можеме да почнеме да правиме нешто во врска со тоа. Чекор 2. Одредете ја основната причина. Откако сме свесни за нашето чувство или емоција, треба да се вратиме назад и да го разбереме изворот или причината за таа емоција. Во претходниот пример на гнев поради пропуштена испорака, можеме да го следиме нашиот гнев назад до резултатот. Но, треба да гледаме подалеку од едноставниот чин на пропуштање на резултатот. Треба да прашаме што друго води до нашиот гнев. Дали сме лути затоа што не поднесуваме грешки? Или, дали сме исплашени затоа што требаше повнимателно да го следиме напредокот или затоа што ќе нè направи да изгледаме лошо?

555

Во случај на нелагодност поради важен состанок со клиентот, можеме да ја следиме причината за важноста на состанокот. Исплашени сме бидејќи средбата ни е важна. Нашите тела автоматски го користат стравот за да генерираат адреналин кој ни помага да се подготвиме за состанокот и нè носи низ тоа стресно време. Затоа, можеби е соодветно да се чувствувате исплашени. Чекор 3. Преземете акција за да се разјасни. Откако ќе ја разбереме причината за чувството или емоциите, можеме да преземеме акција за да се разјасниме. Ова е критично. Ако преземеме акција за да ја откриеме причината за негативните чувства, можеме да воспоставиме нови начини на размислување и однесување. Ова не мора да значи дека мора да преземеме радикални мерки. Соодветното дејство би можело да биде едноставно да препознаеме дека нашата реакција не е на линија или дека нашето толкување на ситуацијата ни предизвика непотребен гнев. Преземањето дејствија за да се разјасни би можело да вклучи превртување. Завршување е кога ја повторувате ситуацијата, но го менувате вашето однесување за да постигнете поинаков емоционален исход. Дополнувањето може дури и да не го вклучи другото лице во конфликтот. Можеби ќе биде посоодветно да врескате во автомобилот на пат кон дома (со горе прозорците, се разбира) или да ја исфрлите перницата или душекот. Понекогаш можеме да го играме настанот со улоги и да избереме да се справиме со ситуацијата на поодговорен или посоодветен начин. Може да играте улоги со некого освен со личноста вклучена во конфликтот, на пример, доверлив човек, врсник или тренер. Како би се разјасниле во претходните ситуации? Можеме да се разјасниме со нашиот гнев за постигнатото со средба со ресурсот на тимот кој е повторно одговорен за испорака. Можеме да објасниме дека сме лути поради нивното однесување и потоа да им дадеме до знаење зошто (тоа предизвикува клиентот да ја изгуби довербата или некоја друга причина). Можеме да заклучиме со тоа што би сакале тие да прават поинаку во иднина. Со тоа што ќе им кажеме дека сме лути, можеме да се разјасниме. Основниот процес од три чекори за самоуправување е корисен за повеќето ситуации. Еве неколку дополнителни техники што можете да ги користите за да управувате со себе и со вашите емоции: (1) Намалете го нивото на стрес. Постојат мноштво методи за намалување на стресот, почнувајќи со лесни работи како вежбање и грижа за себе, па сè до порадикални пристапи како што се добивање нова работа или напуштање на навредлива врска. Претходно дискутираните техники вклучуваат молитва и медитација. Мојот тренер многу верува во користењето техники на дишење. Поентата е дека постојат многу различни начини за намалување на стресот и ве охрабрувам да експериментирате додека не го најдете оној кој работи за вас. Од друга страна, ако сте еден од оние луѓе кои напредуваат на стрес и намерно го создаваат во вашиот живот, она што ќе го напишам овде нема да ви биде многу важно.

(2) Водете внатрешен дијалог за самородителство.

556

Можеби ќе сфатите дека имате корист ако зборувате со себе како да водите мало дете. Заменете го секој груб самоговор со љубезни и нежни зборови. Само не правете го ова гласно пред вашиот проектен тим или тие можеби мислат дека го губите.

(3) Разговарајте со некого. Покрај тоа што имав неколку различни ментори и тренери надвор од работа, имав луксуз во последните 2 години да имам добар пријател и член на мојот тим за управување со програмата кој секогаш е подготвен да биде звучен одбор за моите идеи. Сфатив дека ова е непроценливо. Ако немате некој во вашиот професионален живот од кого можете да одбиете идеи, најдете некого. Бонус е ако можете исто така да побарате од нив да ве повикаат на одговорност за да направите промени или да ги следите вашите обврски.

(4) Дајте си тајм аут. Ако се најдете дека се движите кон дефект, дајте си тајм аут. Напуштете ја зградата, одете рано на ручек, да се откажете од денот или само да отидете во најблиското кафуле за ужина. Ако сте дома, можете да удирате во перница или да удрите во кревет со тениски рекет. Некои луѓе сметаат дека вежбањето е корисно.

(5) Напишете писмо или е-пошта што нема да испратите. Техниката што Абрахам Линколн наводно ја практикувала била да пишува писма што не планирал да ги испрати. Идејата е дека преку изразување на вашите емоции во писмена форма, можете да го ослободите секој емоционален набој. Ова функционираше добро за Абе кога користеше хартија и молив, но можеби нема да работи толку добро денес со нашите модерни канцелариски алатки. На пример, може да напишеме е-пошта што не планираме да ја испратиме, а потоа ненамерно да ја испратиме. Некои организации ги следат сите е-пошта, дури и неиспратени. Други организации користат софтвер за евиденција со притискање на тастатурата за да снимаат сè што е напишано на тастатура, вклучувајќи документи, неиспратени е-пошта и инстант пораки.

(6) Користете соодветен хумор. Ништо како смеењето не потсетува да не се сфаќаме премногу сериозно. Можете да направите шега, да гледате ситком, да прочитате нешто смешно или да најдете некој забавен за дружење. Скот Адамс е одличен во цртаниот филм Дилберт; погледнете ја неговата колекција на интернет. Ако можете да си го дозволите тоа, додадете навистина смешна личност во вашиот проектен тим. Се разбира, тие ќе треба да имаат официјална улога и работа доделена на нив или на спонзорите на вашиот проект можеби не им е смешно.

(7) Грижете се за себе. Како што е забележано во поглавјето, треба да се грижиме за себе за да помогнеме да спречиме емоционални дефекти. Ова вклучува летување, доволно спиење, одмор кога сте болни и добивање поддршка од другите. Проценете како работите во грижата за себе и изберете една или повеќе од овие области за да инвестирате во себе.

557

ОПТИМИЗИРАЊЕ НА ЛИЧНИТЕ ПЕРФОРМАНСИ. Досега ја истражувавме теоријата зад применетата емоционална интелигенција. Во ова поглавје почнуваме да гледаме што ова всушност значи во пракса со разгледување на влијанието што нашата ЕИ го има врз нашите лични перформанси, емотивно, физички и духовно. Формулата на Тим Галвеј е: перформанси = потенцијал - интерференција. Размислете за ова во свој контекст. Како настапувате во моментов, во која било или во сите области од вашиот живот? Дали го максимизирате својот потенцијал како човечко суштество или сте на свој начин? Дали ги знаете начините на кои се поткопувате или ограничувате себеси, на пример со саботирање на сопствените обиди за самоуправување или со задржување на вашата свест преку негирање на вистината што ве загледува во лице? Запомнете, исто така, дека четирите клучни детерминанти на нашите перформанси се: нашето знаење, нашите ставови, нашите вештини и нашите навики. Нашиот потенцијал се развива преку стекнување знаење за се што нè инспирира или ни е важно, преку усовршување на нашите постоечки вештини и учење нови и преку усвојување поздрави ставови и навики. Повторно, овие четири детерминанти може да бидат поткопани од нашите лични мешања. Но, прво, да ги разгледаме подетално врските помеѓу нашата емоционална интелигенција и нашето тело. Телесна интелигенција. Нашите човечки тела се холистички системи, претставени со чувство, размислување, правење и телесна пирамида. Овие холистички системи сега се изучуваат преку предметот Психонеуроимунологија, или скратено ПНИ - да, голем збор, но и важен. Она на што се однесува е проучување на врските помеѓу клучните системи во нашите тела - како мозокот, срцето, нервниот, имунолошкиот и ендокриниот систем влијаат еден на друг и комуницираат едни со други. Голем дел од раните истражувања за ПНИ беа преземени од неврологот Кендис Перт и се опишани во нејзината книга Молекулите на емоциите. Д-р Алекс Конкорд од Иницијативата Конкорд спроведува пионерско истражување во ОК за ПНИ и сродни теми, особено стресот и врските помеѓу сите системи на телото, вклучувајќи ги и врските помеѓу нашата психологија и нашата биологија. Нејзиното разбирање за тоа како функционира мозокот ја навело да идентификува дека лимбичкиот систем е всушност моќта и „главниот извршен директор“ на системот човек-ум/човечко тело. Д-р Конкорд опиша како лимбичкиот систем е „куќата на нашите највисоки намери“ неговата севкупна цел е да не одржува здрави и безбедни. Постојано се одредува дали сме или не под закана или безбедни, и дали сме добро и во состојба на благосостојба или не. Активен е кога спиеме, како и кога сме будни, го следи нашето здравје и безбедност секоја милисекунда, обработувајќи шест милијарди битови информации во секунда. Лимбичкиот систем ги зема сите овие дојдовни информации и го обезбедува својот најдобар стратешки одговор за управување со севкупните ресурси во нашите тела, со оглед на вкупните 558

барања. Според тоа, тој пренесува пораки низ нашите умови и тела дозволувајќи му на целиот систем да ја знае „состојбата на игра“. Одење Лимбик. Знаеме дека нашиот мозок со чувство и размислување еволуирал одделно, и тие се одделно лоцирани, мозокот со чувства во средниот мозок и кортексот однадвор, особено напред и на врвот, но дека сепак тие се добро поврзани со нервни кола. Нашиот емотивен и логичен мозок се целосно испреплетени. Не можеме да донесеме одлука или да преземеме акција без да го ангажираме нашиот емоционален мозок. И затоа нашата емоционална интелигенција е толку важна. Студијата на Конкорд за функционирањето на мозокот донесе јасност во меѓусебните врски помеѓу лимбичкиот систем и когнитивниот ум (кортексот). За разлика од способноста на лимбичкиот систем да обработува 6 милијарди битови информации во секунда, когнитивниот ум обработува само 10-100 бита информации во секунда. Нашиот когнитивен ум е таму за да помогне во обработката и организирањето на информациите. Ако лимбичкиот систем работи преку својата повисока функција на нашето значење, тој го ангажира когнитивниот ум да помогне да се смисли стратегија со која ќе се овозможи нашето значење да се создаде преку свесна мисла и акција. Се чини дека ова ја опишува невронауката зад концептите на Себе-1 и Себе-2 што Тим Галвеј ги опишува во својата книга „Внатрешната игра на тенис“. Self-2 ја напојува неверојатната човечка машина способна да постигне големи интелектуални и физички подвизи ако се остави да продолжи со својата функција за автоматско извршување. Self-1, кој Тим Галвеј го опишува како „размислен, его-ум“, „му кажува“ на Self-2 што да прави, но почесто отколку не завршува да го попречува извршувањето на Self-2 наместо да му помага. Ова исто така се вклопува со начинот на кој мозокот еволуирал, со формирањето на лимбичкиот систем првенствено и когнитивниот ум кој се развива додека човекот станува пософистициран и има потреба да планира, организира и да се поврзува со другите луѓе. Когнитивниот ум е софистицираност, но тоа не значи дека е - или треба да биде - крал, што е малку предизвик за многумина од нас кои многу ги ценат нашите когнитивни способности. Со тоа што не ја препознаваме целта на лимбичкиот систем и не ја признаваме неговата важност, ние недоволно ја користиме, ги ограничуваме нашите перцепции за тоа што можеме да постигнеме и не ги користиме нашите некогнитивни способности. Систем за самоуправување. Истражувањето на д-р Конкорд дефинира како човечкото тело функционира како систем за самоуправување. Инструкциите што им ги даваме на нашите лимбички системи го дефинираат нивото на безбедност и благосостојба на кое тие ќе управуваат со внатрешните ресурси на нашите тела. Освен што ја гарантира вашата безбедност, лимбичкиот систем ги проверува и сите дојдовни информации во однос на складиштата на податоци за вашето лично животно искуство, вклучувајќи ги и сите податоци во вашите „банки на мозокот“ кои се „означени“ со емоции. Потоа ги разгледува сите овие информации - сегашни, минати и ориентирани кон иднината со оглед на вашите највисоки намери, вашата цел во животот, вие како поединец, вие како 559

суштество. И, откако прво ја обезбедивте вашата безбедност, потоа одредува како да ги користите вашите севкупни ресурси со оглед на тоа што сакате да го постигнете - на највисоко ниво. Значи, ако доаѓаме од позиција на цел, намера и смисла, тогаш нашата перспектива се проширува и можеме да видиме повеќе можности и можности кои се во согласност со нашите аспирации. Меѓутоа, ако му дозволиме на нашиот когнитивен ум - кој работи на линеарен, реактивен начин - да го поучи нашиот лимбички систем, лимбичкиот систем е задушен и ја ограничуваме ефективноста на нашиот целокупен систем. Сè што е негативно, линеарно, поврзано со трансактивно делување (за разлика од вистинската интеракција) со друго лице, или мало по својот „гледиште“ и ограничено, веројатно ќе биде когнитивно. Бидејќи кортексот работи во рамките на рестриктивната норма, не е потребно многу да се излезе надвор од таа норма. И кога го правите тоа става стрес на системот. Меѓутоа, лимбичкиот систем е експанзивен. Ги чувствува нештата и се трансформира на минимум, секунда во секунда, ажурирајќи ги вашите складишта на информации за она што е важно сега и вашето лично искуство. И така, лимбичкиот систем ги кодира информациите на поинаков начин за когнитивниот ум. За да се создаде трансформациска промена, треба да се вклучи лимбичкиот систем. Трансформациската промена (лимбичка) е промена која суштински го менува начинот на кој ги гледате работите и како ги правите работите како последица. Линеарната промена (когнитивната) се обидува да го смени однесувањето без навистина да го промени она што ги придвижува на фундаментално ниво „ова сум јас“ и „ова е она за што сум“. Ова е причината зошто емоционалната интелигенција е толку важна. Д-р Конкорд смета дека огромното мнозинство на коучинг и консултантски услуги се когнитивни и линеарни. Според неа, промената во однесувањето која не е трансформациска едноставно додава стрес на системот бидејќи дополнително го ограничува и онака малиот поглед на когнитивниот ум „Можете да го направите ова. Не смееш да го правиш тоа.“, наспроти „Јас навистина сакам да го направам ова“. Когнитивните промени се однесуваат на обезбедување повеќе насоки и правила - тоа е поограничувачко. Лимбичната промена е фундаментално менување на намерите на поединецот преку решавање на која било емоционална интелигенција која навистина не е во согласност со она што се сега, нивната моментална цел - и тоа создава повеќе избори. Ова е важно во перформансите бидејќи сите позитивни промени што се случуваат на лимбичко ниво му овозможуваат на поединецот да го направи она што навистина ќе направи разлика со помалку напор. Повеќе перформанси за помалку стрес! Зарем тоа не го сака секој поединец и секоја деловна организација? Ова е она што Конкорд го нарекува „системи со високи перформанси, низок стрес“. И бидејќи нашите емоции и чувства ги поткрепуваат нашите ставови, работејќи со ставови имаме начин да почнеме да го достигнуваме лимбичкиот систем. Стресот настанува кога барањата од и во рамките на човечкиот систем ги надминуваат ресурсите во која било временска рамка. И така, за да се намали стресот, целта е јасно да се осигура дека барањата се минимизираат и ресурсите максимизирани. Значи, ако некој 560

поединец сака да направи нешто, тоа го прави во ред - забавно, дури и! Тоа додава ресурси иако тие работат, така што е помалку стрес. Но, ако тие само прават нешто „когнитивно“ затоа што тоа се правилата, тогаш тоа бара напор што ги зголемува барањата и ги намалува ресурсите. Значи, истата работа може да создаде помал стрес или повеќе стрес. Д-р Конкорд нагласува дека затоа внатрешните барања се многу поважни од надворешните барања - како што штотуку илустриравме. И тоа е она што го знаеме и од перспектива на емоционална интелигенција. Во ЕИ знаеме дека барањата и ресурсите можат да бидат внатрешни, но и надворешни. Барањата за стресна работна ситуација може да изгледаат како надворешни, но понекорисните мисли и чувства на поединецот - кои се внатрешни и кои се на дофат на поединецот - создаваат внатрешен стрес кој биолошки е многу поважен од надворешните притисоци. Тоа е затоа што овие мисли и чувства генерираат стрес кој е внатрешен, и со додавање на барањата и со ограничување на достапноста на ресурсите. Сега, ако дојдеме до ова со лимбички пристап со преземање на највисока можна перспектива, ќе му овозможиме на поединецот да има избор во однос на стресна ситуација, наместо да гледа ограничен опсег на опции на линеарно, когнитивно ниво. Ова дополнително ја зајакнува потребата за управување со внатрешните барања и ресурси, разбирање и управување со нашите емоции и на крајот неосудување за себе и за другите минимизирање на нашите мешања. Нашата емоционална интелигенција зависи од: нашето сегашно ниво на свесност, нашите вештини и компетенции и од тоа како го гледаме светот и што цениме во него, особено од степенот до кој се цениме себеси и другите луѓе. Наједноставниот начин да ги идентификувате вашите пречки е да го комплетирате вашиот, кој е дизајниран како дијагностичка алатка за да ви помогне да ја препознаете шемата на вашите релативни јаки и слаби страни во различните компоненти на емоционалната интелигенција. Имајќи ги предвид вашите мотивации. Маслоу, хуманистичкиот психолог, сугерираше дека имаме основен сет на потреби за преживување и раст, од кои сите треба да се задоволат ако сакаме да го постигнеме нашиот потенцијал (самоактуелизација). Тој ги претстави овие потреби како хиерархија со основните физиолошки потреби на дното, движејќи се нагоре кон самоактуелизација и само-надминување на врвот. Иако не сме тука да ја додадеме дебатата за работата на Маслоу, она што го забележавме во нашите студии за емоционалната интелигенција е дека кога се однесуваме на емоционално неинтелигентен начин, веројатно ќе се фокусираме на една или повеќе од нашите пониски потреби. . На пример: (1) Физиолошките проблеми може да вклучуваат грижа за ставање храна на маса или за живеење.

(2) Загриженоста за безбедноста може да вклучува страв од напад на улиците, страв од финансиска несигурност.

561

(3) Прашањата за припадност може да вклучуваат недостаток на пријателства, многу краткорочни врски.

(4) Прашањата за почит може да вклучуваат недостаток на самодоверба, загриженост што мислат другите. Интегрирање на чувство, размислување и правење. Применетата емоционална интелигенција е да си дадеме избор за тоа како размислуваме, чувствуваме и дејствуваме. За да го постигнеме ова, треба да бидеме урамнотежени во размислувањата, чувствата и нашите постапки. За повеќето од нас ова може да биде голем предизвик бидејќи, како што видовме претходно, секој од нас обично фаворизира еден од овие три аспекти на себе, наместо да може природно да се префрли помеѓу нив и да ги интегрира сите три. Како што се развиваме, стануваме несвесно компетентни за интегрирање на трите функции. Давање значење на вашето размислување: застанете. Вдишете длабоко и избројте до 6. Дозволете му на вашиот когнитивен ум да се поврзе со што и да чувствувате или правите. Научете да размислувате позитивно барајќи ги позитивните аспекти на ситуацијата прво пред да ги разгледате негативните Давање значење на вашето чувство: одвојте момент за да ги забележите чувствата што ги доживувате во вашето тело. Научете да препознавате кои од вашите чувства се емотивни, кои се физиолошки и кои се интуитивни Давање значење на вашето работење: наместо да прашувате „Зошто?“, прашајте „Што можам да направам за да го сменам ова?“ Ако затекнувате дека размислувате или чувствувате одредено време, обновете се со енергија така што ќе одите на брза прошетка и на чист воздух. Проверка на вашите пресуди или претпоставки. Колку повеќе размислувате за вашите мисли, чувства и она што го правите, толку е поголема веројатноста дека ќе почнете да забележувате модели во вашите одговори. Повеќето чувства имаат евалуативна компонента, но таа е целосно субјективна: нешто ни се допаѓа или не, привлекуваме или одбиваме, одговараме со тага или со радост. Често, сепак, луѓето преминуваат од оваа субјективна евалуација на покогнитивна псевдо-објективна евалуација - до пресуда. На пример: „Ми се допаѓа оваа торта“ е евалуативен одговор што доаѓа од мене. „Таа торта е убава“ е псевдо-објективна изјава, изјава на мислење облечена како факт. Можеби тортата ми е пријатна, но на другарка ми можеби не му е грижа. Клучот е да запомните секогаш да користите „јас“ изјави, да избегнувате псевдообјективност и да ги поседувате вашите ставови и мислења. Надвор од променливата дали се преминува или не од субјективното кон псевдо-објективното, од емоционалниот одговор до расудувањето, друга варијабла е кон кого или кон што е насочена пресудата. Едно од прашањата што можете да си го поставите е „Кому му судам овде? Дали осудувам некого за она што го направил или за тоа како е, или се осудувам себеси некаде? Дали правам претпоставки за некого или нешто без да ги проверувам фактите?“

562

На пример: може да дадете многу генерализирана изјава велејќи: „Петар е несигурен“, кога она што всушност си го кажувате е: „Петар треба да се појави пет минути порано на секој состанок како јас“. Откако ја идентификувавме природата на проценката или претпоставката, доколку постои, можеме да се запрашаме до кој степен пресудата е оправдана или претпоставката е точна. Дали постои поинаков начин да се гледа личноста или ситуацијата, а со тоа да се дифузира емоционалниот одговор и да се промени можниот исход? Зошто Петар секогаш доцни на состаноци? Што би можел да направиш за да му помогнеш на Петар да биде посамоуправен? Давајќи си избор. Можеме да ја подигнеме нашата сопствена свесна свест за тоа зошто и како реагираме на стимул, и можеме да научиме да разбереме и да бидеме свесни за големата разновидност на видови стимули на кои реагираме. Притоа, можеме да ги пресретнеме нашите автоматски одговори и да почнеме да си даваме избор во секакви ситуации. Навистина, понекогаш користиме „изборност“ како синоним за емоционална интелигенција. На пример, може да има личност која секогаш успева да притисне едно од вашите емотивни копчиња, предизвикувајќи да реагирате на емотивен начин секој пат кога ќе комуницирате еден со друг. Првото ниво на свесност е да го забележите овој модел на однесување кај себе. Како што станувате посвесни за моделот, може да забележите дека тоа се случува само кога разговарате за одредени работи или кога другата личност зборува на одреден начин. Второто ниво на свесност е потоа да се препознаат какви внатрешни реакции исто така се активираат што може да ја овековечат јамката, што го отежнува излегувањето од него без свесност. Еве неколку примери на различни процеси кои можат да ескалираат емоционална дискусија или да не задржат затворени во истата јамка за одговор: (1) Преголема генерализација, (2) Пресуда од родител, (3) Ригидност, (4) Предрасуди и (5) Обидувајќи се да ги задоволите вашите услови на вредност. Повеќето луѓе во детството се стекнуваат со верување дека нивната добра состојба зависи од исполнувањето на некои специфични критериуми. Во обидот да го избегнеме непријатното чувство да се биде „не е во ред“, значително го ограничуваме нашиот опсег на избор. На пример, ако веруваме дека сме во ред само ако им угодуваме на другите луѓе, тогаш ќе имаме тенденција да избегнуваме конфликти, што ќе значи дека ќе ни биде тешко да застанеме за себе и да го добиеме она што го сакаме. Максимизирање на вашиот потенцијал. Развивањето на нашиот потенцијал бара позитивен став кон нас на прво место. Мораме да веруваме дека во нас постои некаков потенцијал за развој. Еве неколку начини на кои можете да почнете да размислувате за сопствениот потенцијал и, се надеваме, да сфатите дека вашиот потенцијал е единствен и достоен за вашиот најголем фокус.

563

Препознајте ги вашите силни страни. Секогаш кога ќе ги замолиме луѓето да ги наведат своите силни и слаби страни или да прегледаат што направиле добро за време на искуствено вежбање, тие обично можат да смислат листа колку што е вашата рака за тоа што не е во ред со нив. Но, да се идентификуваат нивните силни страни и квалитети, тоа е сосема поинаква работа. БИДЕТЕ ПОДГОТВЕНИ ДА ЈА ИСТЕГНЕТЕ ТАА КОМФОРТНА ЗОНА! Разбирањето на комфорните зони и како тие функционираат е корисен начин да го отворите вашиот само-концепт. Како што сугерира името, зоната на удобност е место каде што се чувствувате целосно удобно. Нема стрес таму, не се чувствувате попречено или страв. Лесно е, удобно и безбедно. И тоа е одлично место да се биде одредено време. Проблемот со останувањето во нашите комфорни зони е што во одреден момент ќе се појави нелагодност. Сите ние имаме природна тенденција за раст. Ако не си го дозволиме овој природен раст, нашата постоечка зона на удобност всушност ќе почне да се намалува додека чувствуваме нелагодност и се обидуваме да го надоместиме. Многу поздрава работа што треба да направите е да препознаете дека бараме некаква промена и да дозволиме процесот да започне да се развива. Како што стануваме повешти во препознавањето на нашите удобности и непријатности во ситуации, можеме да почнеме да гледаме како имаме променливи зони на удобност; имаме голем број комфорни зони кои работат во секое време. Додека работиме со нив, можеме да почнеме да ги усовршуваме специфичните ситуации кои ни предизвикуваат посебни непријатности, за да можеме да ги погледнеме повнимателно додека ја развиваме нашата емоционална интелигенција. Потоа можеме да почнеме да ги набљудуваме нашите стапки на емоционално закрепнување и во различни ситуации, повторно давајќи ни повеќе информации за нашата емоционална шминка, што пак ќе ни даде поголем избор за тоа како реагираме и како се справуваме со попредизвикувачките аспекти од нашиот живот. Постигнувањето на нашиот потенцијал бара трансформација. За ова е потребна храброст; храброст да го прифатиш непознатото. Вистинскиот предизвик во нашиот стремеж за раст како човечки суштества е да создадеме сопствена промена наместо да чекаме околностите или другите луѓе да ни наметнат промена. „Понекогаш само треба да го направиш скокот и да ги изградиш своите крилја на патот надолу“ - Коби Јамада Порамнете се со вашата цел. Концептот на Маслоу за самоактуелизација значи да знаете кој сте, каде одите, да имате чувство на благосостојба и да бидете сè што можете да бидете. Самосвеста и самоспознавањето изградено врз него е клучот за постигнување на ова. Без да разбереме кои сме ние и да ги одвоиме нашите вредности и верувања од оние на кои сме учеле како деца, не можеме лесно да идентификуваме што е уникатно важно за нас. Кога одвојуваме време да размислиме за она што е навистина важно за нас и да најдеме нешто во кое сакаме да ја вложиме нашата енергија, време и ресурси, можеме брзо да се придвижиме кон тоа да бидеме сè што можеме.

564

Секој од нас, на нашето патување кон пишувањето на оваа книга, го следеше своето лично значење. За Андреј, неговата страст е вистината и сакаше да дојде до вистината за емоционалната интелигенција. За Марија, нејзиното значење се наоѓа во Еднаквоста, дека сите имаме право колку и следниот човек да биде тука и да доживее среќен и успешен живот. Препознавајќи ја важноста на нашите значења и со тоа што се обврзавме на нив, тогаш бевме во можност да направиме избори што ни овозможија да живееме низ нашето значење. Работењето на вашата самосвест и идентификувањето на вашите вродени силни страни и квалитети ќе ви помогне да го откриете вашето значење. Идентификувањето на вашето највисоко значење ќе ви овозможи да го реализирате вашиот потенцијал. Живеењето низ вашето значење, цел или потенцијал ја олеснува состојбата на благосостојба, доживување да се биде целосно жив. Максимизирајте ги вашите лични перформанси и ќе ја зголемите вашата комфорна зона!

БИБЛИОГРАФИЈА 1.

Abbas, M. Y. (2000). Proxemics in Waiting Areas of Health Centres. Sheffield: University of Sheffield.

2.

Abramo, A. C., Do Amaral, T. P. A., Lessio, B. P., & De Lima, G. A. (2016). Anatomy of forehead, glabellar, nasal and orbital muscles, and their correlation with distinctive patterns of skin lines on the upper third of the face: reviewing concepts. Aesthetic plastic surgery, 962-971.

3.

Adler, R. B., Rodman, G., & du Pre, A. (2017). Understanding Human Communication.

New York: Oxford University Press.

4.

Agachi, S. (2019). Tehnici de citire a chipului. Editura Nicolae N. Adriana.

5.

Ahn, J., Gobron, S., & Silvestre, Q. (2010). Asymmetrical Facial Expressions based on an Advanced Interpretation of Two-dimensional Russell’s Emotional Model. Proceedings of ENGAGE. 6.

Alabdullah, M., Saltaji, H., Abou-Hamed, H., & Youssef, M. (2015). Association between facial growth pattern and facial muscle activity: a prospective cross-sectional study. International orthodontics, 13(2), 181-194.

7.

Ambrose, S. A., Bridges, M. W., DiPietro, M., Lovett, M. C., Norman, M. K., & Mayer, R. E. (2010). How Learning Works - 7 Research-based Priciples for Smart Teaching. Jossey-Bass.

8.

Andreasson, P., & Dimberg, U. (2008). Emotional Empathy and Facial Feedback. Journal Nonverbal Behavior, 215-224.

9.

Andreasson, P. (2010). Emotional Empathy, Facial Reactions and Facial Feedback. Digital Comprehensive Summaries of Uppsala Dissertations from the Faculty of Social Sciences 58.

10. Argyle, M. (1994). The Psychology of Interpersonal Behavior. London: Penguin Books.

565

11.

Argyle, M., Ingham, R., Alkema, F., & McCallin, M. (1973). The Different Functions of Gaze. Semiotica.

12. Argyle, M. (2007). Social Interaction. New York: Routledge.

13. Bandura, A. (2013). The Role of Self-Efficacy in Goal-Based Motivation. In E. A. Locke, & G. P. Latham, New Developments in Goal Setting and Task Performance (pp. 147-157). New York: Routledge.

14. Barnard, M. (1998). Fashion as Communication. London: Routledge.

15. Barrett, J. (2009). Aptitude, Personality and Motivation Tests. London: Kogan Page.

16. Bassili, J. N. (1979). Emotion Recognition: The Role of Facial Movement and the Relative Importance of Upper and Lower Areas of the Face. Journal of Personality and Social Psychology, 2049-2058.

17. Beeler, T., & Bradley, D. (2014). Rigid Stabilization of Facial Expressions.

18. Bell, C. (1824). Essays on the anatomy and philosophy of expression. London.

19. Bentsianov, B., & Blitzer, A. (2004). Facial anatomy. Clinics in dermatology, 3-13 20. Birkenbihl, V. (1999). Semnalele corpului.Cum să înțelegem limbajul corpului. București: Gemma Press.

21. Borțun, D. (2004). Semiotica vizualului. București: Editura Universității Naționale de Arte.

22. Bratman, M. E. (2018). Planning, Time and Self-Governance - Essays in Practical Rationality. New York: Oxford University Press.

23. Brooke, N. M., & Scott, S. D. (1994, April). Computer graphics animations of talking faces based on stochastic models. In Proceedings of ICSIPNN'94. International Conference on Speech, Image Processing and Neural Networks (pp. 73-76).

24. Brooke, N. M., & Scott, S. D. (1998). TWO- AND THREE-DIMENSIONAL AUDIO-VISUAL SPEECH SYNTHESIS. In AVSP'98 International Conference on Auditory-Visual Speech Processing.

25. Buck, R. (1980). Nonverbal Behavior and the Theory of Emotion: The Facial Feedback Hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology, 811-824.

26. Burrows, A. M. (2008). The facial expression musculature in primates and its evolutionary significance. BioEssays, 221-225.

27. Cacioppo, J. T., Petty, R. E., Losch, M. E., & Kim, H. S. (1986). Electromyographic activity over facial muscle regions can differentiate the valence and intensity of affective reactions.

Journal of Personality and Social Psychology, 50(2), 260–268.

28. Cantrell, J. (2015). Mastering the Body Language - How to read people's minds with nonverbal communication.

29. Caruso, D. R., & Salovey, P. (2004). The Emotionally Intelligent Manager. How to Develop and Use the Four Key Emotional Skills of Leadership. San Francisco: Jossey-Bass.

30. Cattaneo, L., & Pavesi, G. (2014). The facial motor system. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 38, 135-159.

31. Chelcea, S. (2005). Comunicarea nonverbală: gesturile și postura. București: Editura Comunicare.ro.

32. Cherecheș, R. M. (2014/2015). Comunicare publică. Manual de campanii sociale. ClujNapoca: Editura Universității Babeș-Bolyai.

566

33.

Churches, R., & Terry, R. (2007). NLP for Teachers – How to be a Highly Effective Teacher. Crown House Publishing Limited.

34. Clement, J. G., & Marks, M. K. (2005). Computer-Graphic Facial Recognition. Burlington: Elsevier Academic Press.

35. Codoban, A. (2014). Gesturi, vorbe și minciuni. Mic tratat de semiotică gestuală extinsă și aplicată. Cluj-Napoca: EIKON. 36. Cohn, J. F., Zlochower , J. A., & Lien, J. (1999). Automated face analysis by feature point tracking has high concurrent validity with manual FACS coding. Psychophysiology, 35-43.

37. Cohn, J. F., Ambadar, Z., & Ekman, P. (2007). Observer-based measurement of facial expression with the Facial Action Coding System. In J. Coan, & J. J. Allen, Handbook of emotion elicitation and assessment (pp. 203-221). Oxford University Press.

38. Cotofana, S., Fratila, A., Schenck, T., Redka-Swoboda, W., Zilinsky, I., & Pavicic, T. (2016).

The Anatomy of the Aging Face: A Review. Facial Plastic Surgery, 253-260.

39. Craig, K. D. (1992). The Facial Expression of Pain Better than a thousand words? APS Journal, 153-162.

40. Crano, W. (2008). Attitudes and Attitude Change. New York: Psychology Press.

41. Damhorst, M., Miller-Spillman, & Michelman, S. O. (2005). The Meaning of Dress. New York: Fairchild Publications.

42. Danesi, M. (2004). Messages, Signs, and Meanings: A Basic Textbook in Semiotics and Communication Theory. Toronto: Canadian Scholars Press.

43. Danesi, M. (2008). Of Cigarettes, High Heels, and Other Interesting Things - An indroduction to semiotics. New York: Palgrave Macmillan.

44. Darwin, C. (1967). Expresia emoțiilor la om și animale. București: Editura Academiei Republicii Socialiste România.

45. Darwin, C. (1897). The Expression of the emotion in man and animals. New York: D. Appleton and Company.

46. De Gelder, B. (2016). Emotions and the body. Oxford: Oxford University Press 2016.

47. De la Cruz, N. (2016). Autonomous Facial Expression Recognition using the Facial Action Coding System. Western Cape: University of Western Cape.

48. De Vito, J. A. (1989). The Nonverbal Communication Workbook. Illinois: Waveland Press.

49. Dee, J. (2005). Face Reading plain & simple. Library of Congress Cataloging.

50. Devriese, P. (1992). Rehabilitation of Facial Expression ("Mime Therapy"). European Archives of Oto-Rhino Laryngology.

51. Dilts, R., Grinder, J., Bandler, R., & DeLozier, J. (1980). Neuro-Linguistic Programming: Volume I.The Study of the Structure of Subjective Expericence. Cupertino: Library of Congress.

52. Dimberg, U. (1982). Facial Reactions to Facial Expressions. . Psychophysiology, 643–647.

53. Dimberg, U. (1987). Facial reactions, autonomic activity and experienced emotion: A three component model of emotional conditioning. Biological Psychology, , 105-122.

54. Dimberg, U., & Lundquist , L. O. (1990). Gender Differences In Facial Reactions To Facial Expressions. Biological Psychology , 151-159.

55. Dimberg, U., & Karlsson , B. (1997). Facial reactions to different emotionally relevant stimuli. Scandinavian Journal of Psychology, 297-303.

567

56.

Dimberg , U., & Thunberg , M. (1998). Rapid facial reactions to emotional facial expressions. Scandinavian Journal of Psychology, 39-45.

57. Dimberg, U., Thunberg, M., & Elmehed, K. (2000). Unconscious Facial Reactions to Emotional Facial Expressions. Psychological Science, 86-89.

58. Dimberg , U., Thunberg, M., & Grunedal, S. (2002). Facial reactions to emotional stimuli: Automatically controlled emotional responses. Cognition & Emotion, 449-471.

59. Dimberg, U., Andréasson, P., & Thunberg, M. (2011). Emotional Empathy and Facial Reactions to Facial Expressions. Journal of Psychophysiology, 26-31.

60. Dimberg, U., & Thunberg, M. (2012). Empathy, emotional contagion, and rapid facial reactions to angry and happy facial expressions. PsyCh Journal, 1(2), 118-127.

61. Dinu, M. (2014). Comunicarea. Repere fundamentale. București: Editura Orizonturi.

62. Domjan, M. (1997). The Principles of Learning and Behavior, 4th edition. Brooks/Cole Publishing Company.

63. Domjan, M. (2014). The Principles of Learning and Behavior, 7th edition. Wadsworth Publishing.

64. Douglas Brown, H. (2006). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson ESL. 65. Eco, U. (1976). A Theory of Semiotics. London: Indiana University Press.

66. Eco, U. (1984). Semiotics and the Philosophy of Language. Willshire: The Macmillan Press.

67. Eco, U. (1992). Interpretation and Overinterpretation. Cambridge: Cambridge University Press.

68. Eco, U. (1994). The limits of interpretation. Indianapolis and Bloomington: Indiana Unviersity Press.

69. Eco, U. (2006). Istoria frumuseții. București: Grupul Editorial Rao. 70. Eco, U. (2007). On Ugliness. London: Harvill Secker.

71. Eggert, M. A. (2015). Understanding body language. Edinburgh: Pearson Education Limited.

72. Ekman, P., & Friesen, W. V. (1972). Emotion in the Human Face. New York: Pergamon Press.

73. Ekman, P. (1992). Facial expressions of emotion an old controversy and new findings.

Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 63-69.

74. Ekman, P. (2002). Facial Action Coding System. Salt Lake City 75. Ekman, P. (2003). Emotions Revealed: Recognizing Faces and Feelings to Improve Communication and Emotional Life. New York: Times Books.

76. Ekman, P. (2003). Unmasking the face. Cambridge: Malor Books.

77. Ekman, P. (2009). Lie Catching and Microexpressions. In C. Martin, The Philosophy of Deception (pp. 118-138). Oxford: Oxford University Press.

78. Essa, I. A. (1995). Analysis, Interpretation and Synthesis of Facial Expressions (Doctoral dissertation, Massachusetts Institute of Technology).

79. Fan, J., Yu, W., & Hunter, L. (2000). Clothing appearance and fit: Science and Technology. Cambridge: Woodhead Publoshing Limited.

80. Fan, Z., & Jiang, X. (2021). Influence of Clothing Color Value on Trust. International Journal of Engineering Research & Technology (IJERT), 6.

568

81.

Fang, X. (2018). Perceiving and producing facial expressions of emotion. The role of dynamic expressions and culture. Amsterdam: University of Amsterdam.

82. Farkas, L., & John, K. (1987). Anthropometries and Art in the Aesthetics of Women Faces. Clinics in Plastic Surgery, 599-616.

83. Fârte, G.-I. (2004). Comunicarea. O abordare praxiologică. Iași: Casa Editorială Demiurg.

84. Fiske, J. (2003). Introducere în științele comunicării. Iași: Editura Polirom.

85. Flack, T. R. (2016). The Neural Representation of Facial Expression and Viewpoint in the Human Brain (Doctoral dissertation, University of York).

86. Ferring, V., & Pancherzb, H. (2008). Divine proportions in the growing face. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 472-479.

87. Fernandes-Dols, J. (1997). Spontaneous facial behaviorduring intense emotional episodes: Artistic truth and optical truth. In R. James, The Psychology of Facial Expression.

Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.

88. Fernandez-Dols. (2017). The Science of Facial Expression. New York: Oxford University Press.

89. Fulfer, M. (1996). Amazing Face Reading. An Illustrated Encyclopedia for Reading Faces.

Q Publishing Servicies.

90. Gates, K. (2011). Our Biometric Future. New York: New York University Press.

91. Gilmans, C. P. (2001). The Dress of Women: A Critical Introduction to the Symbolism and Sociology of Clothing. London: Greenwood Press.

92. Glass, L. (2002). I Know What You’re Thinking. Using the Four Codes of Reading. New York: John Wiley and Sons Inc. 93. Glass, L. (2014). The body language of liars. Pompton Plains: The Career Press.

94. Goldfinger, E. (1991). Human anatomy for artists . Oxford University Press.

95. Goleman, D. (2001). Inteligența Emoțională. București: Curtea Veche.

96. Grant, E. C. (1969). Human Facial Expression. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, 525-536 97. Graur, E. (2001). Tehnici de comunicare. Cluj-Napoca: Editura Mediamira.

98. Gravells, A., & Simpson, S. (2008). Planning and Enabling Learning in the Lifelong Learning Sector. Exeter: Learning Matters Ltd. 99. Gross, R. (1999). Peak Learning - How to Create Your Own Lifelong Education Program for Personal Elinghtment and Professional Success. New York: Penguin Putnam Inc. .

100. Grossberg, S. (1987). The Adaptive Brain I - Cognition, Learning, Reinforcement, and Rhythm. Boston: North-Holland.

101. Grumbine, J. (1921). Psychology of Color. Ohio: The Order of White Rose.

102. Hall, E. T. (1959). The Silent Language. Garden City: Doubleday & Company.

103. Hall, E. T. (1966). The Hidden Dimension. New York: Anchor Books.

104. Hall, M. L. (2014). Cartea Cărților în NLP. București: Editura Vidia.

105. Hannaford, C. (2005). Smart Moves - Why Learning is Not All in Your Head. Salt Lake City: Great River Books.

106. Happak, W., Liu, J., Burggasser, G., Flowers, A., Gruber, H., & Freilinger, G. (1997).

Human facial muscles: dimensions, motor endplate distribution, and presence of muscle fibers with multiple motor endplates. The Anatomical Record: An Official Publication of the American Association of Anatomists, 276-284.

569

107. Hayes, C. D. (1989). Self-University - The price of tuition is the desire to learn. Your degree is a better life. Wasilla: Autodidactic Press.

108. Holmes, D. (2005). Communication Theory. Media, Technology, Society. Londra: SAGE Publications Ltd. 109. Hoobyar, T., Dotz, T., & Sanders, S. (2013). NLP - The Essential Guide to Neuro-Linguistic Programming . William Morrow.

110. Hoover, J. (2007). Time Management - Set Priorities to Get the Right Things Done.

Harper Collins e-books .

111. Irintchev, A. (1992). Denervation and Reinnervation of Muscle: Physiological Effects.

European Archives of Oto-Rhino-Laringology.

112. Ivan, L. (2009). Competența în comunicarea nonverbală. București: TRITONIC. 113. Ivy, D., & Wahl, S. (2019). Nonverbal Communication for a Lifetime . Kendal Hunt Publishing Company.

114. Izard, C. (1997). Emotions and facial expressions: A perspective from Differential Emotions Theory. In J. Russell, The Psychology of Facial Expression. Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.

115. Jack, R. E., Garrod, O. G., & Schyns, P. G. (2014). Dynamic facial expressions of emotion transmit an evolving hierarchy of signals over time. Current biology, 24(2), 187-192.

116. Jalongo, M. R., Rieg, S. A., & Helterbran, V. R. (2007). Planning for Learning Collaborative Approaches to Lesson Design and Review. New York: Teachers College Press.

117. Kaiser, S. (1985). The Social Psychology of Clothing. New York: Macmillan Publishing.

118. Karen, S., & Cohn, J. (2001). Human Facial Expressions as Adaptations: Evolutionary Questions in Facial Expression Research. 1-62.

119. Kendon, A., Harris, R. M., & Key, M. R. (1975). Organization of Behaviour in Face-to-Face Interaction. Paris: Mouton Publishers.

120. Khademi, M. H. S. (2010). Analysis, Interpretation, and Recognition of Facial Action Units and Expressions Using Neuro-Fuzzy Modeling. 161-172.

121. Kiviluoma, L. (2013). Vital Face Facial Exercises And Massage For Health And Beauty.

Londra: Singing Dragon.

122. Knapp, M. L., Hall, J. A., & Horgan, T. G. (2014). Nonverbal Communication in Human Interaction. Boston: Wadsworth Cengage Learning.

123. Kodzoman, D. (2019). THE PSYCHOLOGY OF CLOTHING: Meaning of Colors, Body Image and Gender Expression in Fashion. University of Zagreb, Faculty of Textile Technology, Zagreb, 14.

124. Lacruz, Rodrigo S, Stringer, Chris B, Kimbel, William H et al. (5 more authors) (2019) The 125. evolutionary history of the human face. Nature Ecology and Evolution. pp. 726736 126. Langer, E. J. (2016). The Power of Mindful Learning. Boston: Da Capo Press.

127. Latham, G. P., & Locke, E. A. (2013). Goal Setting Theory, 1990. In E. A. Locke, & G. P. Latham, New Developments in Goal Setting and Task Performance (pp. 3-15). New York: Routledge.

128. Lauwereyns, J. (2012). Brain and the Gaze. On the active boudaries of vision. Cambridge: The MIT Press.

129. Lawson, B. (2001). The Language of Space. Oxford: Architectural Press.

570

130. Le Doux, S. (1996). The Emotional Brain. New York: Simon&Schuster Paperbacks.

131. Le Doux, J. (2002). Synaptic Self. How our brain become who we are. New York: Penguin Group.

132. Le Louarn, C. (2016, April). A new approach to functional anatomy of the lower face: role of the hyoplatysmal ligament, of the platysma and of the depressor labii lateralis.

In Annales de Chirurgie Plastique Esthetique (Vol. 61, No. 2, pp. 101-109). Elsevier Masson.

133. Lencioni, P. (2002). The Five Dysfunctions of a Team. San Francisco: Jossey-Bass.

134. Lewis, B., & Pucelik, F. (1990). Magic of NLP Demistyfied. A Pragmatic Guide To Communication & Change. Portland: Metamorphous Press.

135. Lewis, M., Haviland-Jones, J. M., & Feldman Barrett, L. (2008). Handbook of Emotions.

New York: The Guilford Press.

136. Lesenciuc, A. (2017). Teorii ale comunicării. Brașov: Editura Academiei Forțelor Aeriene Henri Coandă.

137. Lightoller, G. S. (1928). THE ACTION OF The M. Mentalis In The Expression Of The Emotion Of Distress. Journal of Anatomy, 319-332.

138. Linden, A., & Perutz, K. (1997). Mindworks. Unlock the PRomise within.NLP tools for building a new life . Andrews McMeel Publishing .

139. Littlejoh, S. W., & Foss, K. A. (2009). Encyclopedia of Communication Theory. Los Angeles: SAGE Publications.

140. Lurie, A. (1981). The Language of Clothes. New York: Henry Holt & Company.

141. Mahtani, R. (2015). The Power of Posture. Mumbai: Jaico Publishing House.

142. Mandal, M. K., & Awasthi, A. (2015). Understandig Facial Expressions in Communication.

Cross-cultural and Multidisciplinary Perspectives. New Delhi: Spinger India.

143. Martone, A. L. (1962). Anatomy Of Facial Expression And Its Prosthodontic Significance.

The Journal of Prosthetic Dentistry, 1020-1042.

144. Marur, T., Tuna, Y., & Demirci, S. (2014). Facial anatomy. Clinics in dermatology, 14-23.

145. Matsumoto, D., Hee Yoo, S., & Chung, J. (2009). The Expression of Anger Across Cultures. International Handbook of Anger, 125-137.

146. Mauk, M. D., Li, W., Khilkevich, A., & Halverson, H. (2017). Cerebellar Mechanisms of Learning and Plasticity Revealed by Delay Eyelid Conditioning. International Review of Neurobiology, 21-37.

147. Mersino, A. C. (2007). Emotional Intelligence for Project Managers. New York: American Management Association.

148. McKay, M., Davis, M., & Fanning, P. (2018). Messages. The Communication Skills Book.

Oakland: New Harbinger Publications.

149. Meisner, G. B. (2018). The Golden Ratio. The Divine Beauty of Mathematics. New York: Race Point Publishing.

150. Mendelson, B., & Wong, C. H. (2013). Anatomy of the aging face. Plastic surgery, 2, 7892.

151. Miehlke, A. (1981). Management of Hemi-Facial Spasm. In M. Samii, The Cranial Nerves.

New York: Springer-Verlag.

152. Mohorea, E., Ciobanu, E., & Capcelea, V. (2018). Introducere în știința comunicării. Bălți: Editura Indigou Color.

571

153. Molden, D., & Hutchinson, P. (2010). NLP - What the most successful people know, do and say. Harlow: Pearson.

154. Molden, D. (2011). How to manage with NLP. Harlow: Pearson Education.

155. Morgan, P. (2003). Managing yourself. Edinburgh: Pearson Education Limited.

156. Mortensen, K. (2011). The Laws of Charisma. New York: AMACOM. 157. Movileanu, P. (2009). Psihologia comunicării. Chișinău: Universitatea Agrară de Stat din Moldova.

158. Navarro , J. (2018). The Dictonary of Body Language. Pymble: Harper Collins Publisher.

159. Neacșu, I. (2015). Metode si tehnici de invatare eficienta. Bucuresti: Polirom.

160. Negrescu, M. (n.d.). Formarea în psihoterapia cognitiv-comportamentală. Modulul de Comunicare Terapeutică. Suport de Curs. Colegiul Psihologilor din România.

161. Nierenberg, I., & Calero, H. (2001). How to read a person like a book. Barnes & Noble Digital.

162. O'Connor, J. (2001). THE NLP WORKBOOK - The Practical Guidebook to Achieving the Results You Want. London: Thorsons.

163. Peck, S. (1987). Atlas of facial expression: an account of facial expression for artists, actors, and writers. New York: Oxford University Press.

164. Parkinson, B. (2005). Do Facial Movements Express Emotions or Communicate Motives?

Personality and Social Psychology Review, 278-311.

165. Patterson, C. N., & Powell, D. G. (1974). Facial Analysis in Patient Evaluation For Physiologic and Cosmetic Surgery. 998-1003.

166. Paulsen, F. (2018). Atlas of anatomy. Munich: Elsevier.

167. Pease, A. (1993). Limbajul Trupului. București: Polimark.

168. Pease, A., & Pease, B. (2004). The Definitive Book of Body Language. Buderim: Pease International.

169. Peck, H., & Sheldon, P. (1970). Aconcept of Facial Esthetics. he Angle Orthodontist, 284317.

170. Peck, S. (1987). Atlas of facial expression: an account of facial expression for artists, actors, and writers. New York: Oxford University Press.

171. Prendergast, P. M. (2013). Anatomy of the face and neck. In Cosmetic surgery (pp. 2945). Springer, Berlin, Heidelberg 172. Prokopakis, E., Ioannis , V., Valerie , P., Gilbert Trenité, N., Regan, T., Cemal , C., & Peter , H. (2013). The golden ratio in facial symmetry. Rhinology, 18-21.

173. Richmond S, Howe LJ, Lewis S, Stergiakouli E and Zhurov A (2018) Facial Genetics: A Brief Overview. Front. Genet.

174. Rickettsm, R. (1982). The biologic significance of the divine proportion and Fibonacci series . American Journal of Orthodontics, 351-370.

175. Ridley , M., & VanHook, S. (1992). Aesthetic Facial Proportions. Facial plastic and reconstructive surgery. St. Louis: Mosby-Year Book, , 119-133.

176. Roberts, A. (2018). Evolution Human Story. New York: DK Publishing.

177. Rose, C. (1985). Accelerated Learning. Accelerated Learning Publishing.

178. Rosenberg, E. L., & Ekman, P. (2005). Coherence Between Expressive and Experiential Systems in Emotion. In P. Ekman, & E. L. Rosenberg, What the Face Reveals: Basic and 572

Appliede Studies of Spontaneous Expression Using the Facial Action Coding System (FACS), 2nd Edition (pp. 63-85). Oxford: Oxford University Press.

179. Rossano, F. (2012). Gaze in Conversation. In J. Sidnell, & T. Stivers, The handbook of conversation analysis (p. 22). Wiley-Blackwell.

180. Rozin, P., Haidt, J., & McCauley, C. R. (2008). Disgust. Handbook Emotion, 757-776.

181. Russell, J. A. (1998). The psychology of facial. Cambridge: Cambridge University Press.

182. Samii, M. (1981). The cranial nerves. New York: Springer-Verlag Berlin Heidelberg.

183. Scannell, M. (2010). The big book of conflict resolution games. New York: McGraw Hill.

184. Schmidt, K. L. (2001). Human Facial Expressions as Adaptations: Evolutionary Questions in Facial Expression. Pitsburg: University of Pitsburg.

185. Schroder, H. (1992). The Facial Nerve - Peripheral and Central Connections of Proprioception. Oto-Rhino-Laringology.

186. Schroder, J. (1992). Changing Ratio Between Myelin Thickness and Axon Caliberin Developing Human Facial Nerves. Oto-Rhino-Laryngology.

187. Scott, N. B. (1994). Computer Graphics Animations of Talking Faces Based on Stochastic Models. School of Mathematical Sciences, University of Bath, 73-76.

188. Sebeok, T. A. (2002). Semnelele: O introducere în semiotică. București: Humanitas.

189. Seckel, B. (2010). Facial danger zone. New York: Thieme Medical Publishers.

190. Seyfeddinipur, M., & Gullberg, M. (2014). From Gesture in Conversation to Visible Action as Utterance. Essays in honor of Adam Kendon. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.

191. Siegel, D. (2012). The Developing Mind. How Relationships and the Brain Interact to Shape Who We Are . New York: The Guilford Press.

192. Siemionow, M., & Sonmez, E. (2008). Face as an Organ. Annals of Plastic Surgery. 345352.

193. Shah, N. (2011). NLP - Neurolinguistic programming - A practical guide. London: Icon Books Ltd. 194. Smith, C. (1997). A Competential Approach to the meaning of facial expressions. In J. Russel, The Psychology of Facial Expression. Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.

195. Smoleny, S. (2018). EMOTIONAL PROCESSING. How to Work Your Way through Almost Anything. Miami: Indigo Reef Publishing.

196. Sokol, L., & Fox, M. G. (2009). Think Confident, Be Confident. New York: Penguin Group.

197. Sommer, R. (1969). Personal Space. The Behavioral Basics of Design. Englewood Cliffs: Pretince-Hall.

198. Sousa, D. A. (2001). How the Brain Learns - A Classroom Teacher's Guide. California: Corwin Press.

199. Sparrow, T., & Knight, A. (2006). Applied EI. The Importance of Attitudes in Developing Emotional Intelligence. San Francisco: Jossey-Bass.

200. Stachowiak, S. (2019). Eye Movements and Gestures in Simultaneous and Consecutive Interpreting . Cham: Springer Nature Switzerland.

201. Stein, S. J. (2009). Emotional Intelligence for Dummies. Mississauga: John Wiley & Sons Canada.

573

202. Stănciugelu, I., Tudor, R., Tran, A., & Tran, V. (2014). Teoria comunicării. București: Tritonic.

203. Ştefaneț, M. (2007). Anatomia omului. Chișinău: Centrul Editorial-Poligrafic Medicina.

204. Stennert, E. (1992). Why Does the Frontalis Muscle "Never Come Back"? Functional Organization of the Mimic Musculature. European Archives of Oto-Rhino-Laryngology.

205. Stone, D., & Heen, S. (2014). Thanks for the feedback. The science and art of receiving feedback well. New York: Penguin Group.

206. Swoboda, K. (2018). The Courage Habit. How to accept your fears, release the past and live your courageous life. Oakland: New Harbinger Publications.

207. Szekely, G. (1992). Comparative Anatomy of the Central Representation of the Facial Nerve. Oto-Rhino-Laringology.

208. Szpirglas, J., & Saint-Onge, D. (2018). Train Your Brain - How Your Brain Learns Best. New York: Crabtree Publishing Company .

209. Tad, J., & Shephard, D. (2001). Presenting Magically. Transforming Your Stage Presence With NLP. Williston: Crown House Publishing .

210. Teng, L. S. (2017). Micro-expression recognition analysis using facial strain. Kuala Lumpur: University of Malaya.

211. Todorovic, T., Pavlo-Kuden, A., & Toporisic, T. (2014). Clothes and Costumes as Form of Nonverbal Communication. Tekstilec, 14.

212. Todorovic, T., Pavko-Kuden, A., Kosak, K., & Toporisic, T. (2017). Language of Dressing as Communication System and its Functions – Roman Jakobson’s Linguistic Method. Fibres and Textiles in Eastern Europe, 10.

213. Țilea, M. (2014). Semiotica vizualului. Craiova: Editura Universitaria.

214. Vaknin, S. (2008). The Big Book of NLP Techniques. BookSurge Publishing.

215. Wagner, H. (1997). Methods for the study of facial behavior. In J. Russell, The Psychology of Facial Expression. Cambridge: Press Syndicate of the University of Cambridge.

216. Warnick, B. J., Davis, B. C., Allison, T. H., & Anglin, A. H. (2021). Express yourself: Facial expression of happiness, anger, fear, and sadness in funding pitches. Journal of Business Venturing.

217. Watanabe, K. (2016). Anatomy for plastic surgery of the face, head and neck. New York: Thieme Medical Publishers.

218. Wilson, S. B., & Dobson, M. S. (2008). Goal Setting: How to Create an Action Plan and Achieve Your Goals. New York: AMACOM. 219. Wittmann, F. J. (1930). THE JUDGMENT OF FACIAL EXPRESSION. Journal of Experimental Psychology, 113-151.

220. Xu, F., Zhang, J., & Wang, J. Z. (2017). Microexpression Identification and Categorization Using a Facial Dynamics Map. Ieee Transactions on Affective Computing, 254-267.

221. Young, P., Uttam , S., Dale , R., & Fred, S. (2006). Circles of Prominence. Archives of Facial Plastic Surgery, 263-267.

222. Zafeiriou, S. (2008). Discriminant Graph Structures for Facial Expression Recognition.

Thessaloniki: Aristotle University of Thessaloniki.

223. Zhang, L., & Arandjelovic, O. (2021). Review of Automatic Microexpression Recognition in the Past Decade. Machine Learning & Knowledge Extraction, 414-434.

574

INFOR ELEA - San Secondo di Pinerolo / Torino - ITALY

SOLARIS FOERDERZENTRUM FUER JUGEND UND UMWELT GGMBH SACHSEN - Chemnitz / Saxony - GERMANY

ASSOCIATION OF CITIZENS CEFE MACEDONIA – Skopje – NORTH MACEDONIA

TRAINIFIQUE – Bucharest – ROMANIA

575