Tm4bnynorsk blabok

Anne-Lise Gjerdrum

Tusen millionar

Elisabet W. Kristiansen

k

un n b o r G

Eit matematikkverk fr책 Cappelen Damm

4B

Nyno rsk

A n n e - L i s e G j e rdrum • Elisabet W. Kristiansen Il l u stra sj o nar: Anne Holt og John T hores en

u n nbo k

Gr

Tusen millionar 4B Nynorsk

Tusen millionar barn kan vere venner tusen millionar frå nær og fjerne strender venn frå fjern og nær kom no hit til meg gi meg handa di så eg kan telje deg telje tusen millionar

Velkommen til Tusen millionar!

Kvart kapittel i grunnbøkene er merkt med eit eige symbol som går att i dei ulike komponentane til læreverket. Dermed kan barna arbeide på ulike nivå, og i ulik hastigheit, innanfor det same kapittelet.

På slutten av kvart kapittel er det ein liten test. Prøv deg sjølv, som barna reknar før dei arbeider vidare med ekstraoppgåver bak i boka. I det siste kapittelet får dei repetert lærestoffet frå det siste halvåret.

For differensiering rår vi i tillegg til å arbeide med oppgåveboka, Eg reknar nøtter, oppgåvekorta, eller med oppgåver på nettsidene til Tusen millionar.

Vi håpar de får mange morosame matematikktimar med Tusen millionar!

Helsing forfattarane

© Cappelen Damm AS, 2014 Føresegnene i åndsverklova gjeld for materialet i denne publikasjonen. Utan særskild avtale med Cappelen Damm AS er all eksemplarframstilling og tilgjengeleggjering berre tillate så langt det har heimel i lov eller avtale med Kopinor, interesseorgan for rettshavarar til åndsverk.

Bruk som er i strid med lov eller avtale kan føre til erstatningsansvar og inndraging, og kan straffast med bøter eller fengsel.

Tusen millionar følgjer læreplanane for Kunnskapsløftet i faget matematikk, etter revidert plan 2013, og er laga til bruk på barnetrinnet i grunnskulen.

Illustratørar: Anne Holt og John Thoresen Omslagsillustrasjon: Anne Holt Grafisk formgiving: Marit Jakobsen Forlagsredaktør: Espen Skovdahl Trykk og ferdiggjering: Livonia Print SIA, Latvia 2014 Utgåve 1, Opplag 1 ISBN 978-82-02-40566-3 www.cdu.no http://tusenmillionar.cdu.no

Innhald Kapittel 1

Måling og geometri Prøv deg sjølv

Kapittel 2

122

Multiplikasjon

28

Prøv deg sjølv

49

50

Prøv deg sjølv

69

Kapittel 6

132

Måling

70

Prøv deg sjølv

89

Ekstraoppgåver

Kapittel 5

127

Divisjon, brøk og desimaltal

Ekstraoppgåver

Kapittel 4

27

Ekstraoppgåver

Ekstraoppgåver

Kapittel 3

4

Statistikk, avrunding og overslag

137

90

Prøv deg sjølv

113

Ekstraoppgåver

141

Repetisjon

114

Mål I dette kapittelet skal du lære om • analog og digital klokke • å rekne med tid • vinklar • spegelsymmetri • rotasjon

Kapittel 1 Måling og geometri

Kva for ei av klokkene viser klokka 3 om dagen?

03.00

15.00

Klokka er 3 to gonger på eit døgn.

Eit døgn er ei natt og ei dag. Døgnet begynner ved midnatt.

Diskuter.

Kan vi sjå på klokkene over om det er dag eller natt?

Kor mange timar har eit døgn? _ timar Når er det midnatt? ____ 23 22 21

10

24

11 12 1

3

8

7

19 23

21 20

2

9

20

22

13

10

6

5

4

11 12 1

16

13 2 3

19

7

6 18

15

04.00

Klokka er 4 om

.

16.00

Klokka er 4 om

.

01.00

Klokka er 1 om

.

13.00

Klokka er 1 om

.

17

18 24

9 8

14

5

4

14 15 16

17

5

10

11 12 1

Klokka er eitt om natta.

2

9

3 8

7

6

5

4

01.00

Skriv klokkeslettet p책 digital m책te.

10

11 12 1

2

9

3 8

10

7

6

5

11 12 1

3

10

7

6

5

11 12 1

2

10

7

6

5

11 12 1

2

10

6

5

11 12 1

2

10

6

5

11 12 1

2

6

5

4

.

5

11 12 1

7

6

5

11 12 1

7

6

5

11 12 1

7

6

5

11 12 1

10

7

6

5

11 12 1

7

6

5

3

.

3

.

3

.

3

.

3

.

4

2 4

2 4

2 4

2

9 8

.

2

9 8

3 7

10

4

9 8

.

6

9 8

3 7

10

4

9 8

.

7

3 4

9 8

3 7

10

4

9 8

.

2

9 8

3 8

.

10

4

9

6

8

2

11 12 1

9

4

9 8

03.00

10

4

23 22 21

10

24

11 12 1

13 2

9

3

8

20

7

19

5

6

Klokka er eitt om dagen.

4

14 15 16

13.00

17

18

Skriv klokkeslettet p책 digital m책te.

23 22 21

10

24

11 12 1

3

8

7

19

23

21

10

24

11 12 1

7

10

18 24

11 12 1

8

7

23

10

18 24

11 12 1

7

23

10

6

5

18 24

11 12 1

2 4

19

6 18

5

.

16

21

10

20

23

4

14 15

22

.

16

21

10

19

13

23

4

15

22

.

16

21

10

19

13

23

4 17

15 16

22

.

21 20

18 24

11 12 1

7

6

5

24 11 12 1

6

5

24

11 12 1

10

6

16

13 2 4

5

24

11 12 1

19

18

.

16

2 4

14 15

.

16

13 2 4

14 15

.

16

13 2 3

6

15

17

18

7

14

13

9 8

.

17

18

7

15

17

18

7

14

17

3

8

20

14

5

9

17

2

6

4

3

8

20

14

7

9

17

2

2

3

8

13 2

13

9

19

3

7

15

22

11 12 1

3

8

20

14

24

9

17

9 8

21

23

3

8 19

20

5

14.00

10

13

9

20

21

6

15

22

16

3

19

22

5

14

19

9

20

21

6

23

17

3

8

23

22

5

18

19

21

6

4

9

20

22

2

9

20

22

13

5

4

14 15

.

16

17

7

10

11 12 1

2

9

No er det natt!

3 8

7

6

5

4

01.20

Skriv klokkeslettet p책 digital m책te.

10

11 12 1

2

9

3 8

10

7

6

5

11 12 1

3

10

7

6

5

11 12 1

2

10

7

6

5

11 12 1

2

10

6

5

11 12 1

2

10

6

5

11 12 1

2

6

5

4

.

5

11 12 1

7

6

5

11 12 1

7

6

5

11 12 1

7

6

5

11 12 1

10

7

6

5

11 12 1

7

6

5

3

.

3

.

3

.

3

.

3

.

4

2 4

2 4

2 4

2

9 8

.

2

9 8

3 7

10

4

9 8

.

6

9 8

3 7

10

4

9 8

.

7

3 4

9 8

3 7

10

4

9 8

.

2

9 8

3 8

.

10

4

9

8

8

2

11 12 1

9

4

9 8

03.10

10

4

23 22 21

10

24

11 12 1

13 2

9

3

8

20

7

19

5

6

4

No er det dag!

14 15 16

13.20

17

18

Skriv klokkeslettet p책 digital m책te.

23 22 21

10

24

11 12 1

3

8

7

19

23

21

10

24

11 12 1

7

10

18 24

11 12 1

8

7

23

10

18 24

11 12 1

7

23

10

6

5

18 24

11 12 1

2 4

19

6 18

5

.

16

21

10

20

23

4

14 15

22

.

16

21

10

19

13

23

4

15

22

.

16

21

10

19

13

23

4 17

15 16

22

.

21 20

18 24

11 12 1

7

6

5

24

11 12 1

6

5

24

11 12 1

10

6

16

13 2 4

5

24

11 12 1

19

18

.

16

2 4

14 15

.

16

13 2 4

14 15

.

16

13 2 3

6

15

17

18

7

14

13

9 8

.

17

18

7

15

17

18

7

14

17

3

8

20

14

5

9

17

2

6

3

8

20

14

7

4

9

17

2

2

3

8

13 2

13

9

19

3

7

15

22

11 12 1

3

8

20

14

24

9

17

9 8

21

23

3

8 19

20

5

15.05

10

13

9

20

21

6

15

22

16

3

19

22

5

14

19

9

20

21

6

23

17

3

8

23

22

5

18

19

21

6

4

9

20

22

2

9

20

22

13

5

4

14 15

.

16

17

9

Teikn visarane.

23 22

02.20

21

10

24 11 12 1

3 8

7

19

23 22 21

10

18 24 11 12 1

8

7

23 22

10

6

5

18 24 11 12 1

7

19

6

5

21

23

4

15

22

15.15

16

21

10 8 19

13

23 14

4

15

22

12.10

16

21

10

7

6

5

4

24 11 12 1

7

6

16

13 14

2

5

4 17

18 24 11 12 1

7

19

6

15 16

13 14

2 3

8

15

17

18

9

20

14

2

3

17

2

13

9

20

17

18

8

20

14

11 12 1

3

13 2

24

9

19

3 8

09.30

10

17

9

20

15

22

16

3

19

21

4

9

20

16.45

6

5

23 14

2

9

20

20.30

13

5

4

15 16

17

18

Teikn visarane. Skriv klokkeslettet p책 to m책tar.

23

02.30

22 21

.

10

24 11 12 1

3 8

20

7

23 22 21

.

20

10

5

18 24 11 12 1

4

7

6 18

5

22 21

15 16

17.00

10 8

20

23 14

4 17

.

16

22 21

15

19.45

20

11 12 1

13 14

2 3

13 2

24

9

19

3 8

.

17

9

19

10

6

23 14

2

9

19

11.15

13

10

7

6

5

4

16

17

18 24 11 12 1

13 14

2

9

3 8

19

7

6 18

15

5

4 17

15 16

Teikn visarane.

06.15 23 22 21

10

24 11 12 1

07.30 13

3 8

20

14

2

9 7

19

6

5

23

4

15 16

22 21

22 21

10

24 11 12 1

8

7

19

6

5

23 14

2 4

15 16

22 21

10

22 21

10

24 11 12 1

7

19

6

5

8

23 14

2 4

15 16

22 21

10

22 21 20

10

24 11 12 1

19

6 18

5

7

6

5

14

2 4

15 16

17

18

24 11 12 1

8

7

19

13

23 14

2 3

7

13

13 14

2

6

5

4

15 16

17

18

20.15

9 8

11 12 1

3

18.15 23

24

9

20

17

18

16

17

18

19

13

3 8

15

17.30

9

20

4

3

14.30 23

6

5

9

20

17

18

7

19

13

3 8

14

2

12.00

9

20

13

3

08.15 23

11 12 1

9

20

17

18

10

24

4 17

15 16

22 21 20

10

24 11 12 1

13 14

2

9

3 8

19

7

6 18

5

4

15 16

17

11

Trekk strek mellom like klokkeslett.

24

23 23 22 21 20

10

24

11 12 1

2

9

3

8 19

7

5

6 18

23

13

4

22

14

10

19

17 23 22

15.50

21 20

10

24

11 12 1

19

6

6 18

5

4

2 4

5

19.30

13 14

2

9

3

8

20

16

7

6 18

5

4

15 16

17

17

22

14 15

10

19

08.25

24

16

10

11 12 1

2

20

3

8

7

19

6 18

5

15.40

13

9

21

17

18

21

23

3

7

7

15

13

9 8

14

2 3

8

20

16

11 12 1

22

13

9

21

15

24

11 12 1

4

14 15 16

17

14.15

Kor mykje er klokka 12 timar seinare?

11.00

17.30

20.15

08.30

04.40

.

.

.

.

.

Tv-program 7.30 Nyheiter 8.00 Teiknefilm 9.30 Skolefjernsyn 10.50 Reisefjernsyn 11.45 Pause 17.30 Vi lagar mat 18.00 Barne-tv 19.00 Dagsrevyen 19.45 Sportsnytt 20.30 Kom og syng 21.15 Film 23.45 Slutt

Sjå på tv-programmet.

Sant eller usant? Skriv s eller u i rutene.

Teiknefilmen blir vist om kvelden.

Barne-tv begynner klokka seks.

Dagsrevyen varar ein time.

Songprogrammet begynner klokka halv ni om kvelden.

Matprogrammet startar klokka halv fem om ettermiddagen.

Sendingane sluttar eit kvarter før midnatt.

Lag fleire spørsmål og oppgåver til kvarandre.

12

Vinklar Rett vinkel:

Spiss vinkel:

Stump vinkel:

Set merke med rett farge i vinklane.

Ein rett vinkel blir markert med ein hake!

Eg har funne _ rette vinklar, _ spisse vinklar og _ stumpe vinklar.

13

Ein vinkel bestür av to linjer som møtest i eit punkt. Dette punktet blir kalla toppunkt. toppunkt

Teikn spisse vinklar med toppunkt i A, B, C og D:

+

+

C

B

+

+

A D

E

+

+

F

+

Teikn stumpe vinklar med toppunkt i E, F og G:

G

SjĂĽ etter rette vinklar i klasserommet. Skriv ned nokre av dei.

14

Eg har laga ein halv sirkel.

Eg har laga ein kvart sirkel.

… og eg ein heil sirkel!

Ein sirkel kan delast i 360 grader.

Vi skriv 360°.

Viss vi deler sirkelen i fire like store delar, får vi fire like store vinklar.

Kvar vinkel er _ grader.

Ein vinkel på 90 grader blir kalla ein rett vinkel.

Lag ei sirkelskive.

Læraren har arbeidsark.

Vis vinklane nedanfor med sirkelskive. Fargelegg vinklane.

0°

90°

0°

180°

0°

270°

Arbeid saman. Lag fleire vinklar med skivene.

Fortel kor mange grader vinklane er.

15

Uglemor ser seg rundt.

Ho dreiar hovudet mot klokka (mot venstre) kvar gong.

90°

180°

0° 360°

270°

Kor mange grader dreiar ho hovudet for å sjå ugleungen: _° marken: _° musa: _° Nokre ugler kan vri hovudet om lag 270°.

Kor mange grader manglar på ein heil runde? _° Kor mange grader er det mellom ugleungen og musa: _° ugleungen og marken: _° musa og blomen: _° marken og blomen: _° Arbeid saman. Lag fleire spørsmål til kvarandre.

16

Kor store er vinklane?

_°

_°

_°

_°

_°

_°

_°

_°

_°

Det lurar eg på Kor mange vinklar på 90° finn du i denne figuren?

Svar: __ vinklar 17

Eg brukar ei gradskive til å måle vinklar med.

10 100 90 80 70 60 20 1 1 50 130 40

180 170 160

0 20 10 30

150 140

Gradskive

Denne vinkelen er 60°.

Mål vinklane.

_°

_°

_° 18

_°

_°

_°

Mål alle vinklane i figurane.

D

C

A = _° B = _°

B

C = _° D = _°

A

F

E

D = _° E = _°

D

F = _°

19

Spegelsymmetri Set ein spegel på symmetrilinja. Då ser du spegelbiletet til figuren.

Teikn spegelbiletet til kvar figur.

Spegl mønsteret og fargelegg.

20

Lag mønster sjølv.

Spegl og fargelegg.

Eg må visst vri på hovudet eller på figurane.

Kva for figurar høyrer saman?

Set saman to og to figurar til kvadrat.

Det blir éin figur til overs.

C

A B

D

E F

G H

I

Desse blir kvadrat: _ og _ , _ og _ , _ og _ , _ og _ .

Til overs: _ 21

Vi kan lage mønster på mange måtar.

Ofte brukar vi spegling eller forskyving av ein figur.

spegling

forskyving

Hald fram mønstera.

Kva er rett? Set kryss.

22

spegling forskyving

Greier du å teikne mønstera på genserane våre?

Sjå på fargane òg.

Hald fram mønstera.

Lag mønster sjølv.

23

Her ser du mønster med forskyving i ulike retningar:

vassrett (horisontalt)

loddrett (vertikalt)

Forskyv figuren vassrett mot høgre.

Forskyv figuren skrått nedover.

24

på skrå (ned og opp) Forskyv figuren loddrett.

Vi kan lage mønster med rotasjon òg.

Figuren nedanfor har rotert 90° mot klokka.

Propellen roterer mot klokka!

Roter figuren 90° mot klokka. Fargelegg.

Roter figuren 90° to gonger mot klokka. Fargelegg.

25

Tal for dagen

Du snakkar i gåter.

Talet er?

Talet i dag er nesten 200, berre éin mindre.

Kva for eit tal er tal for dagen? _ .

Lag talet på mange måtar. Bruk + og – . _+_ _+_ _+_

_–_ _–_ _–_

_ _ _

Vinnaren i skiflygingsrennet hoppa 199 meter.

Nr. 2 hoppa 13 meter kortare, og nr. 3 hoppa 10 meter kortare enn nr. 2.

Nr. 2 hoppa _ meter langt.

Nr. 3 hoppa _ meter langt.

Tenk på dagens tal. Svar ja eller nei.

Om lag så mange kroner kostar eit brød. _ Menneske kan bli så mange år gamle. _ Ein elefant veg fleire enn så mange kilogram. _ Du er høgare enn så mange centimeter. _ 1 kilogram er færre gram enn dagens tal. _ Du har 199 kroner. Teikn pengane du har.

Forslag 1

Er 199 eit partal eller eit oddetal?

26

Forslag 2

_ _ _

Prøv deg sjølv Teikn visarar på klokkene.

10

11 12 1

2

9

10

7

6

5

11 12 1

2

9

3 8

Skriv klokkesletta.

4

3 8

09.55

7

6

5

4

10

11 12 1

2

9

10 3

8

7

14.15

6

5

4

11 12 1

2

9

3 8

.

7

6

5

4

.

Dag eller natt?

04.15 _ 15.30 _

23.45 _ 01.20 _

12.05 _ 03.59 _

rett vinkel

spiss vinkel

Teikn ein

stump vinkel

Kor mange grader er vinkelen?

Vinkelen er _ °.

Vinkelen er _ °.

Ekstraoppgåver side 122

Vinkelen er _ °.

27

Mål I dette kapittelet skal du lære om • multiplikasjon • oppstilling av multiplikasjon

Kapittel 2 Multiplikasjon

Kor mykje kostar det for fire barn å køyre radiobil?

Eg tenkjer: 4 • 22 = 88 Eg tenkjer: 22 + 22 + 22 + 22

Rekn i hovudet.

Fire barn køyrer karusell.

Kva må dei betale i alt? _ kr Kor mykje kostar tre is? _ kr Tor kjøper to brus. Kor mykje må han betale? _ kr Sofus skal kjøpe seks billettar til spøkjelsestoget.

Er det nok med 50 kroner? _ Kim har 75 kroner. Har ho nok til å kjøpe tre billettar til radiobil? _ Marte betalar 65 kroner for pilkast.

Kor mange gonger kaster ho? _ gonger Sofie kjøper tre brus og ein is. Kva må ho betale? _ kr Lag fleire spørsmål til biletet.

29

Vi startar med berg-og-dal-bane!

Vi kjøper billettar til fire barn.

Kvar billett kostar 10 kroner!

4 • 10 kr = _ kr Rekn ut.

6 • 10 = _ 8 • 10 = _ 9 • 10 = _

7 • 10 = _ 5 • 10 = _ 3 • 10 = _

16 • 10 = _ 18 • 10 = _ 15 • 10 = _

380 • 10 = _ 453 • 10 = _ 687 • 10 = _

694 • 10 = _ 857 • 10 = _ 548 • 10 = _

Hugsar du regelen?

Bruk regelen og rekn ut.

28 • 10 = _ 35 • 10 = _ 76 • 10 = _

Sofus har 68 kroner. Mor har 10 gonger så mykje.

Mor har _ kroner.

Tina tener 125 kroner i veka.

Kor mykje tener ho på 10 veker? _ kr 30

Vi kjøper ein brus kvar!

1 brus kostar 13 kroner.

Det blir _ kroner i alt, takk!

13 kroner

3 • 13 kr = 3 • 10 kr + 3 • 3 kr = 39 kr Rekn ut.

4 2 3 6

• • • •

14 16 15 14

= = = =

4 2 3 _

10 • 10 • 10 • 10 •

Det er lurt å dele opp i tiarar og einarar!

+ + + +

4 2 3 _

4 •6 •5 •4 •

= = = =

_ _ _ _

4 • 13 = _ 6 • 11 = _ 3 • 14 = _

3 7 4 5

• • • •

12 13 12 11

= = = =

_ _ _ _

10 •_ •_ •_ •

5 • 12 = _ 2 • 14 = _ 5 • 15 = _

Kari vil kjøpe 12 frimerke.

Kva må ho betale? _ • _ = _ Svar: _ kr Tor vil kjøpe 15 kjærleikar.

Kva må han betale? _ • _ = _ Svar: _ kr Sofus vil kjøpe 13 ballar.

Kva må han betale? _ • _ = _ Svar: _ kr

+ + + +

_• 2 =_ _ •_ = _ _ •_ = _ _ •_ = _ 5 • 13 = _ 6 • 12 = _ 5 • 14 = _

4 kr

3 kr

6 kr per stk.

31

Ei plate vaflar kostar 12 kroner.

Kor mykje kostar tre plater?

No skal vi lære å stille opp multiplikasjonsstykke. Då skriv vi det tosifra talet først.

Først multipliserer vi einarane.

Vi skriv dei på einarplassen.

Så multipliserer vi tiarane.

Vi skriv dei på tiarplassen.

Svar: Tre vaffelplater kostar _ kroner.

2

1

1 2 = 3 6

•

Kor mykje kostar fire vaffelplater? Kor mykje kostar tre brus?

1 2

4

•

2 3

=

•

3

= 23 kr

12 kr

Fire plater kostar _ kroner.

Tre brus kostar _ kroner.

Rekn på same måten.

1 3

•

3

=

32

•

4

= 1 3

=

1 1

•

2

•

3

= 2 1

=

2 2

•

4

•

2

3 2

•

3

= 4 2

=

2 3

•

2 =

3

Rekn ut.

Einarane først!

4 3

•

2

=

•

3

= 1 1

•

8

= •

2 4

2

•

7

•

2

3 3

•

3

= 2 1

=

1 1 =

= 3 4

=

2 3

•

3

4 4

•

2

3 1

•

3

= 1 2

=

•

2 =

Det lurar eg på Kan du ta bort to fyrstikker slik at det blir to like store kvadrat att?

Teikn figuren.

Kan du ta bort ei fyrstikk slik at det blir tre like store kvadrat att?

Teikn figuren.

33

Kor mange kaninar er det i alt?

2•4+3=_ Svar:

Rekn ut. Hugs: Alltid gonge først!

2•2+1=_ 2•4+3=_ 3•2+1=_

3

•

4

+

6•3+2=_ 7•4+3=_ 3•7+1=_

3

=_

_•_+_=_

5•5+6=_ 8•4+3=_ 5•9+2=_

_•_+_=_

_ • _ kr + _ kr = _ kr

Set inn > = < 7•6+2 3•9+1 34

8•5+4 8•3+3

8•8–4 9•6–2

10 • 7 – 8 8•9–4

Eg har 16 klossar.

Eg har dobbelt så mange klossar.

Kor mange har eg?

Vi gongar einarane først.

Tiaren vi får, blir minnetal.

2 Så gongar vi 1 tiarane. Vi får 1 6 • 2 to tiarar og har ein tiar i minne. = 3 2

1 1

1 6 = 2

•

2

Svar: Mikkel har _ klossar.

Kor mykje kostar to is?

Kor mykje kostar fem is?

1

1 5 = 0

2

•

2

1 5 = 5

•

5 15 kr

To is kostar _ kroner.

Fem is kostar _ kroner.

Kor mykje kostar fire brus?

Kor mykje kostar sju brus?

2 3

•

4

=

2 3

•

7

=

Fire brus kostar ___ kroner.

Sju brus kostar ____ kroner.

Kor mykje kostar seks brus?

Kor mykje kostar seks is?

=

23 kr

=

Seks brus kostar ___ kroner. Seks is kostar _ kroner.

35

Rekn ut.

1 6

•

3

1 4

=

•

4

1 8

= 2 3

•

4

•

3

•

4

=

•

2

= 1 4

•

6

•

5

=

Marte sparar 45 kr kvar veke.

Etter tre veker har ho spara _ kroner.

•

6

1 8

•

2

2 7

•

3

= 1 8

=

1 3 =

4 6

= 1 5

2

= 2 4

=

•

=

1

4 5 = 1 3 5

•

3

Rekn ut.

5 5

•

3

= •

5

=

4

•

2 3

3

•

2

•

7

5 9

•

8

6 7

•

4

= 2 4

=

5 8 =

= 4 6

36

•

= 8 4

=

3 6

•

8 =

Hugs! Skriv det største talet først.

Seks barn køyrer radiobil.

Dei betalar 22 kroner kvar.

Kor mykje betalar dei til saman?

Sju barn prøver pilkast.

Kvar betalar 13 kroner. Kor mykje betalar dei til saman?

•

•

=

=

Svar: _ kroner

Svar: _ kroner

Ni barn køyrer karusell.

Det kostar 22 kroner for kvar.

Kor mykje betalar dei til saman?

Spøkjelsestoget kostar 9 kroner.

Kor mykje kostar det for 12 barn?

•

=

•

=

Svar: _ kroner

Svar: _ kroner

Det kostar 14 kroner å køyre parisarhjul. Kor mykje må åtte barn betale til saman?

Farfar betalar inngangsbillett for sju barn. Kvar billett kostar 15 kroner. Kor mykje må han betale?

•

= Svar: _ kroner

•

= Svar: _ kroner

På 4. trinn er det 28 elevar.

Kor mykje kostar inngangsbillettane for alle elevane?

Kvar billett kostar 15 kroner.

Svar: _ kr 37

Løys reknestykka i karusellen.

1 2 1 6

•

7

8

•

=

2 5

= 5 6

•

3

•

=

2

= 1 4

•

8

= 3 2

•

3

= 1 5

•

5

1 6

=

2 8

•

4

•

6

=

=

Rekn i hovudet.

4 5 6 2

• • • •

20 40 30 50

= = = =

_ _ _ _

3 5 4 8

• • • •

30 60 40 30

= = = =

_ _ _ _

5 4 8 3

• • • •

50 60 50 90

= = = =

_ _ _ _

6 7 9 6

• • • •

60 50 40 70

= = = =

_ _ _ _

Set inn > = < 3 5 2 6 38

• • • •

80 50 90 80

6 4 3 5

• • • •

40 70 50 90

9 6 2 9

• • • •

30 50 90 80

8 7 3 8

• • • •

40 60 90 60

2 4 7 7

• • • •

60 90 20 70

4 6 4 8

• • • •

40 60 50 60

– – – –

20 30 60 10

Teikn.

Teikn det dobbelte.

Teikn.

Teikn det dobbelte.

63 kroner

48 kroner

Det dobbelte av 63 kr er _ kr.

Det dobbelte av 48 kr er _ kr.

142 kroner

109 kroner

Det dobbelte av 109 kr er _ kr.

Det dobbelte av 142 kr er _ kr.

257 kroner

342 kroner

Det dobbelte av 342 kr er _ kr.

Det dobbelte av 257 kr er _ kr.

306 kroner

455 kroner

Det dobbelte av 306 kr er _ kr.

Det dobbelte av 455 kr er _ kr.

39

Du finn det dobbelte ved å gonge med 2.

Kva er det dobbelte av 123?

1 2 3 = 2 4 6 Finn det dobbelte.

•

2

Det dobbelte av 123 er 246!

134

1 3 4

•

2

214

•

=

=

Det dobbelte av 123 er _.

313

•

Det dobbelte av 214 er _.

412

•

=

=

Det dobbelte av 313 er _.

512

•

Det dobbelte av 412 er _.

236

•

=

= Det dobbelte av 512 er _.

427

•

Det dobbelte av 236 er _.

239

•

=

=

Det dobbelte av 427 er _.

615

•

Det dobbelte av 239 er _.

2324

•

=

=

Det dobbelte av 615 er _.

Det dobbelte av 2324 er _.

40

Sofie kjøper 12 billettar til radiobilar.

Kva må ho betale?

2

4

1

2 2 4 4

•

1 2

3

2 2 4 4 + 2 2 = 2 6 4

•

1 2

Sofie betala 264 kroner for 12 billettar.

Rekn på same måten.

2 2

•

1 1

+ =

•

1 2

+ = 1 2

+ =

4 2

•

1 3

2 3

•

1 3

4 1

•

1 3

+ = 5 1

•

1 1

+ =

+ =

Mikkel kjøper to brus til kvar av dei seks barna. Kor mykje må han betale?

Han må betale _ kroner.

23 kr

41

Marte kjøper to is til kvar av dei åtte barna.

Kor mange is kjøper ho? _ is Kva må ho betale?

3

1 6 8 0 1 + 1 6 = 2 4 0

•

1 5 16 • 5 = 80 einarar 16 • 1 = 16 tiarar (=160, men vi skriv ikkje 0)

Marte betala 240 kroner for 16 is.

15 kr

Rekn på same måten.

2 6

•

1 5

+ = •

1 5

+ =

1 3

•

6 2

3 3

•

4 6

•

1 4

3 5

•

4 6

2 4

•

3 8

+ = 6 2

+ =

5 2 + =

+ = 2 9

42

•

+ = 3 8

+ =

3 4

•

1 5 + =

Tabellen viser kva ulike grupper m책 betale i inngangspengar p책 kino. Fyll ut tabellen.

VAKSNE

B A R N

1

20

2

40

3

60

4

80

1

2

3

4

50

100

150

200

140

Barn: 20 kroner

280

Vaksne: 50 kroner

5 100 Kor mykje blir det i inngangspengar for 2 barn og 2 vaksne? _ kr 3 barn og 4 vaksne? _ kr 1 barn og 3 vaksne? _ kr

5 barn og 3 vaksne? _ kr 3 barn og 1 vaksen? _ kr 4 barn og 4 vaksne? _ kr

Far tek med tre barn p책 kino. Han betalar med ein 200-kronesetel.

Kor mykje f책r han att? _ kr Farfar betalar 230 kroner.

Kor mange barn og vaksne betalar han for?

Mormor betalar 260 kroner.

Kor mange barn og vaksne betalar ho for?

43

Doble og halvere

Det har eg òg!

Eg har eit rektangel av 20 klossar.

4 2 5

5 • _ = 20

10

10 • _ = 20

Det raude rektangelet er dobbelt så langt og halvparten så høgt som det blå.

Fargelegg eit rektangel som er dobbelt så langt og halvparten så høgt som det gule rektangelet:

5•_=_

_•_=_

Fargelegg eit rektangel som er halvparten så langt og dobbelt så høgt som det grøne rektangelet:

_•_=_ 44

_•_=_

I desse oppgåvene kan du finne svaret ved å doble og halvere!

Kva for eit tal er det lurt å doble?

Tor får 18 kroner per time i lønn.

Kor mykje tener han på fem timar?

5 • 18 = 10 • 9 = _ Svar: _ kr Sofus kjøper 14 ballar.

Kva betalar han?

14 • 5 = _ • _ = _ Svar: _ kr

5 kr

Sofie kjøper fem brus. Kva betalar ho?

5 • 16 = _ • _ = _ Svar: _ kr Hovudrekning Ane kjøper 16 bollar.

Kva må ho betale? _ kr

16 kr

5 kr

Tor går 5 kilometer på ski kvar dag.

Kor langt har han gått på 14 dagar? _ km Marte kjøper fem brød.

Kva betalar ho? _ kr

24 kr

Vel andre tal du vil multiplisere.

Kan du finne svaret ved å doble og halvere?

45

Kor mange ruter er det i kvart rutenett? Lag gongestykke.

6•6=_ _•_=_

_•_=_

_•_=_

_•_=_

_•_=_

Nokre av svara (produkta) er kvadrattal.

Kva for nokre? Set ring rundt dei.

Skriv kvadrattala: _ _ _ _ Kvifor trur du dei heiter kvadrattal? Diskuter.

46

_•_=_

Terningspel – eit spel for fleire Eg kastar to terningar.

Den raude terningen fortel om talet på tiarar. Den blå terningen fortel om kva vi skal multiplisere tiarane med.

50 • 3 = _

Kor mange poeng får barna og farfar?

Sofus

20

•

4 =_ _

Sofie

•

Kari

farfar

3 =_ _•_=_ _•_=_

Kven fekk flest poeng? _ Kven fekk færrast poeng? _ No er det din tur til å spele saman med nokon.

De treng: To ulike terningar, papir og blyant Spel for eksempel fire rundar.

Adder (legg saman) poengsummane for kvar spelar til slutt.

Ein av spelarane kontrollerer med kalkulatoren.

Variasjon: Adder poengsummane etter kvart.

Den som kjem først til for eksempel 1000, vinn spelet.

47

Tal for dagen Kva kan 400 vere?

Bruk + – • : _ _ _

_ _ _

_ _ _

_ _ _

_ _ _

_ _ _

Lag ei rekneforteljing. Talet 400 skal vere med.

Sofie har 400 kroner.

Ho vil kjøpe to gåver.

Kva kan ho kjøpe?

140 kr Skriv tre forslag.

85 kr

120 kr

60 kr

Kan ho kjøpe tre gåver? Skriv forslag.

Ho kjøper vantar og ryggsekk. Kor mykje har ho att?

48

210 kr

310 kr

Prøv deg sjølv Sofus køyrer radiobil sju gonger.

Kor mykje må han betale i alt?

•

=

Svar: _ kr

Bruk + –

:

•

26 19

6 = 20 3 = 57

20 16

5= 4 12 = 28

43 60

13 = 30 6 = 10

Rekn ut.

1 2

•

4

=

•

6

= 2 3

•

4

= •

4 2

•

8

= 3 1

•

8 5

•

3

=

1 3

4 2

•

4 3

•

7

1 7

•

5

=

7

= 1 2

+ =

2 1

= 3 5

+ = Ekstraoppgåver side 127

2 6 + =

•

3 4

Mål I dette kapittelet skal du lære om • oppstilling av divisjon • divisjon med rest • halvparten og dobbelt så mykje • desimaltal • brøk

Kapittel 3 Divisjon, desimaltal og brøk

Det er sal hos Ola og Kari.

Sofus kjøper fem trøyer og betalar for fire.

Kva må han betale? _ kr Petra kjøper tre par sokkar og betalar for to par.

Kva må ho betale? _ kr Kva kostar eitt par sokkar henne når ho kjøper tre par? _ kr Kor mykje kostar éi skjorte på sal? _ kr Mor kjøper tre skjorter.

Kor mykje må ho betale? _ kr Kor mykje sparar ho på å kjøpe dei på sal? _ kr Du kjøper tre par sokkar og ei bukse på sal.

Kva må du betale? _ kr Lag fleire oppgåver til kvarandre.

Kor mykje må eg betale til saman for to skjorter og to trøyer?

51

Marte, Tor og Petra skal dele 24 kroner.

24: 3 = _ Dei får _ kroner kvar.

Vi set opp reknestykket slik: 2 4 : 3 = 8 – 2 4 0

Rekn på same måten.

3 0 : 6 = –

2 5 : 5 = –

1 6 : 8 = –

4 5 : 9 =

2 0 : 5 =

52

2 1 : 3 = –

3 6 : 9 = –

4 2 : 6 = –

–

–

–

6 0 : 1 0 =

4 0 : 8 = –

3 2 : 8 = –

3 5 : 7 = –

Seks barn skal dele 44 ballongar.

Kor mange ballongar får dei kvar?

4 4 : 6 = 7 – 4 2 2 i rest

Dei får sju ballongar kvar. Det blir to til overs.

Del på same måten.

2 6 : 5 = 5 – 2 5 1 i rest

3 8 : 6 = –

–

2 9 : 6 = –

3 6 : 5 =

–

3 8 : 9 = – i rest

i rest

i rest 4 1 : 5 =

8 5 : 1 0 = –

i rest

i rest

2 9 : 7 = –

–

4 3 : 5 =

i rest

i rest

–

i rest

i rest

5 8 : 7 = –

4 4 : 6 =

5 3 : 7 = –

i rest

i rest

53

Sofus, Petra og Mikkel skal dele 36 kroner.

3 6 : 3 = 1 – 3 0 3 6 : 3 = 1 2 – 3 0 6 – 6 0

Vi deler først 10 kroner.

Så deler vi einkroningane.

Vi får 12 kroner kvar!

Rekn på same måten.

4 6 : 2 = –

–

3 9 : 3 = –

–

–

–

8 4 : 4 =

6 2 : 2 =

9 3 : 3 =

–

–

–

–

–

–

6 6 : 3 =

8 6 : 2 =

3 3 : 3 =

–

– –

54

6 3 : 3 =

– –

–

Finn halvparten.

Teikn.

Teikn halvparten.

Teikn.

Teikn halvparten.

124 kroner

44 kroner

Halvparten av 124 kr er _ kr.

Halvparten av 44 kr er _ kr.

90 kroner

152 kroner

Halvparten av 152 kr er _ kr.

Halvparten av 90 kr er _ kr.

188 kroner

210 kroner

Halvparten av 210 kr er _ kr.

Halvparten av 188 kr er _ kr.

320 kroner

418 kroner

Halvparten av 320 kr er _ kr.

Halvparten av 418 kr er _ kr.

55

2 6 : 2 = 1 3 – 2 0 6 – 6 0

Kva er halvparten av 26?

Du finn halvparten ved å dele på 2.

Halvparten av 26 er 13!

Finn halvparten.

28

2 8 : 2 =

64

6 4 : 2 =

86

:

=

42

:

=

68

:

=

24

:

=

46

:

=

88

:

=

56

Ein brøk kan skrivast som divisjon!

Brøkstreken er det same som divisjonsteikn!

24 – 3 = 24 : 3

Rekn ut.

30 = 45 = _ : _ = _ – 63 = _ : _ = _ – : 6 =_ – 30 6 9 7

56 = _ : _ = _ – 36 = _ : _ = _ – 42 = _ : _ = _ – 7 6 7

49 = _ : _ = _ – 40 = _ : _ = _ – 63 = _ : _ = _ – 7 5 9

81 = _ : _ = _ – 72 = _ : _ = _ – 90 = _ : _ = _ – 9 8 9

24 = _ : _ = _ – 32 = _ : _ = _ – 30 = _ : _ = _ – 8 4 10 Åtte eple kostar 56 kroner.

Kor mykje kostar eitt eple? _ kr Kor mykje kostar fire eple? _ kr 57

3,550 km

2,250 km 6,150 km

Sjå nøye på tala på teikninga over.

Kva betyr siffera før og etter desimalteiknet? Diskuter.

Frå huset til kyrkja er det 6,150 kilometer. Det er 6150 meter.

Frå kyrkja til brua er det _ kilometer. Det er _ meter.

Frå brua til huset er det _ kilometer. Det er _ meter.

Katten går frå huset til brua.

Kor langt går katten? _ km + _ km = _ km. Det er _ meter.

Etterpå går katten frå brua og vidare til huset.

Kor langt har katten gått i alt? _ km + _ km = _ km. Det er _ meter.

Kor mykje lenger er det frå kyrkja til brua enn frå brua til huset? _ km – _ km = _ km. Det er _ meter.

Skriv som mil.

12 24 30 67 58

km km km km

= = = =

_ 1,2 _ _ _

Gjer om. mil mil mil mil

1,7 2,8 0,3 7,0

mil mil mil mil

Set inn > = < = = = =

_ _ _ _

km km km km

1,6 18 4,2 6,8

km km km km

1,6 1,8 3,8 0,5

mil mil mil mil

Hovden

Åsen

Sollia

Vi skal gå skirenn.

Frå start til Sollia: 2,000 km Hovden: 2,600 km Åsen: 3,400 km Mål: 4,200 km

Eg lurar på kor langt vi skal gå!

Sjå på plakaten. Kva betyr siffera før og etter desimalteiknet?

Kor lang er heile løypa? 4,200 kilometer. Løypa er 4200 meter.

Kor langt er det til Åsen? _ kilometer. Det er _ meter.

Sofus har komme til Sollia.

Kor langt er det til mål? _ kilometer. Det er _ meter.

Petra har komme til Hovden.

Kor langt er det til mål? _ kilometer. Det er _ meter.

Marte brekk staven midt mellom Hovden og Åsen.

Kor langt har ho gått? _ kilometer. Det er _ meter.

Kor langt har ho att til mål? _ kilometer. Det er _ meter.

Lag fleire spørsmål.

59

Gjer om til gram.

Kor mange gram er eitt kilogram? _ gram

2,100 kg = _ g 1,450 kg = _ g 0,305 kg = _ g 0,750 kg = _ g Gjer om til kilogram.

390 g = _ kg 5500 g = _ kg

8040 g = _ kg 104 g = _ kg

Set inn > = < 620 3960 104 2400

g g g g

0,600 3,900 1,040 2,004

kg kg kg kg

2,3 0,6 5,0 4,1

kg kg kg kg

2300 6 500 3900

g g g g

16 1900 203 550

g g g g

0,160 19,000 0,203 5,000

Rekn ut.

60

4, 7 2 0 kg + 3, 5 8 0 kg = kg

1, 5 5 0 kg + 2, 9 5 0 kg = kg

5, 8 2 0 kg + 4, 1 0 5 kg = kg

9, 6 8 9 kg – 2, 7 9 2 kg = kg

8, 0 5 0 kg – 6, 1 7 0 kg = kg

4, 2 4 5 kg – 0, 8 7 0 kg = kg

kg kg kg kg

Gjettekonkurranse Kva betyr siffera før og etter desimalteiknet?

Kor mykje veg Hare Hopp?

Eg lurar på kven som vinn?

6,350 kg = 6 kg og 350 g

Sofus Kari Kim Sofie Mikkel Tor Marte

6,800 5,840 4,250 7,100 6,280 4,910 5,250

Finn skilnaden mellom rett vekt og det barna gjettar på.

kg kg kg kg kg kg kg

Sofus

10

6, 8/ 0 0 kg – 6, 3 5 0 kg = 0, 4 5 0 kg Kari

Kim kg

Sofie kg

kg

–

kg

–

kg

–

kg

=

kg

=

kg

=

kg

Mikkel

Tor kg

Marte kg

kg

–

kg

–

kg

–

kg

=

kg

=

kg

=

kg

Kven vann? ___

Kven blei nr. 2? ___ 61

Brøk

Eg vil dele pannekaka mi med deg.

Vi skal ha like mykje.

Teikn korleis du vil dele pannekaka.

Pannekaka blir delt i to delar.

Kvar av oss får éin del. Vi får –12 pannekake kvar.

1 – 2 = ein halv. Eit slikt tal kallar vi ein brøk.

Talet under streken kallar vi nemnar.

Her betyr det at vi deler pannekaka i to delar.

Talet over streken kallar vi teljar. Her betyr det at kvar får éin del.

1 – 2

teljar brøkstrek nemnar

Skriv ein brøk der teljaren er 2 og nemnaren er 5: Vi seier to femdelar.

Trekanten er delt i _ like delar.

1 – 2

1 – 2

Éin del er

1 – 2

av trekanten.

Kvadratet er delt i _ like delar.

Ein del er av kvadratet.

Skriv rett brøk i kvar del.

62

Vi skal dele ein pizza likt mellom oss.

Korleis kan vi dele han? Diskuter.

Kvar bit er –14 av heile pizzaen.

Vi seier ein firedel eller ein kvart.

1 – 4 er òg ein brøk. Kva betyr 4-talet under brøkstreken?

Svar: Hjelp oss!

Hjelp barna med å dele likt. Teikn delinga. Ver så nøyaktig du kan.

Skriv brøken.

Kari og Sofus skal dele ein sjokolade.

Kvar av dei får

sjokolade.

Fire barn skal dele ein parisarloff.

Kvart barn får

pariserloff.

Tre barn skal dele eit ark.

Kvart barn får

ark.

Fem barn skal dele ei vaffelplate.

Kvart barn får

vaffelplate.

63

Lag ein papirstrimmel som er like lang som frå 0 til 1 på tallinja.

1 – 4

0

2 – 4

3 – 4

1

Finn halvparten av strimmelen ved å brette han dobbelt.

Brett strimmelen ein gong til på midten.

Kor mange delar er han delt i? _ delar Legg han mot tallinja. av strimmelen.

Kvar av delane er

Trekk piler til rette tal på tallinja.

1 – 4

0

0

64

1 – 10

2 – 10

2 – 4

3 – 10

4 – 10

5 – 10

3 – 4

6 – 10

7 – 10

4 – 4

8 – 10

9 – 10

(1)

1

1

2

Vi sel halve pannekaker.

= –2 Ei heil er lik to halve.

Eg vil ha fem halve!

Hjelp Kari og Sofus med å dele pannekakene i to.

Vi får 6 halve pannekaker.

Vi skriv

6 – 2

Vi får _ halve pannekaker.

Vi skriv

.

.

Vi får _ halve pannekaker.

Vi får _ halve pannekaker.

Vi skriv

Vi skriv

.

.

Vi får _ halve pannekaker.

Vi får _ halve pannekaker.

Vi skriv

Vi skriv

.

.

Kor mange heile pannekaker er

Vi får _ halve pannekaker.

Vi skriv

12 – 2

pannekaker? _

20 – 2

pannekaker? _

.

65

Eg vil dele pannekakene i fire.

Hjelp meg!

1=

4 – 4

Vi får 8 firedelar.

Ein heil er lik fire firedelar.

Vi skriver

8 – 4

.

Vi får _ firedelar.

Vi får _ firedelar.

Vi skriv

Vi skriv

.

.

Vi får _ firedelar.

Vi får _ firedelar.

Vi skriv

Vi skriv

.

.

I røynda er den grøne planken 1 meter lang.

Kor lange er dei andre?

Sjå på teikninga over. Set inn rett brøk.

Ein blå planke er Ein raud planke er Tre raude plankar er 66

meter. meter. meter.

To raude plankar er meter.

To raude plankar er like lange som ein _ planke.

1 2 – – 2 = 4

Knekk gongenøttene! Faktorane skal stå i dei gule rutene.

Produktet skal stå i dei rosa rutene. Gong vassrett, loddrett og diagonalt.

6 8 48 7 6 42 42 48 36

81 32 36

80 35 40

49 27

36 50

72 50 45

28 48 42

27 40 24

72

21

45

56 36

64 54 72

36 72 48

Begynn med faktoren øvst i venstre hjørne!

30 56 80

Eg har 90 kroner, seier Sofie.

Kor mange bollar kan eg få? _ bollar Kor mange kroner har eg att då? _ kr

8 kr

67

Tal for dagen er –13 av 90.

Tal for dagen

Då er talet i dag _ .

Lag reknelenkjer. Bruk + –

•

:

Dagens tal

=_

_=_

_=_

_=_

_

=_

_=_

_=_

_=_

_

Kva for månader har like mange dagar som talet i dag?

Skriv tala som manglar. : 5 = 30 : 6 = 30

: 10 = 30 : 30 = 10

: 2 = 30 : 15 = 2

Teikn ulike myntar som til saman blir tal for dagen.

kr 68

=

kr

=

kr

Prøv deg sjølv Skriv som desimaltal.

3 m 50 cm 16 m 50 cm 2 liter 5 dL 6 liter 3 dL

= = = =

_ _ _ _

m m liter liter

1 kg 250 g 3 kg 175 g 8 km 500 m 1 km 750 m

= = = =

_ _ _ _

kg kg km km

Rund av til næraste meter.

3,05 m 5 _ m 6,69 m 5 _ m

18,86 m 5 _ m 27,14 m 5 _ m

12,24 m 5 _ m 39,75 m 5 _ m

Kor stor brøkdel av figurane er fargelagd?

12 Mikkel et – 4 pannekaker.

Kor mange heile pannekaker et han? _ pannekaker

Marte et –72 pannekaker. Kven et flest pannekaker, Mikkel eller Marte? _ et flest.

Ekstraoppgåver side 132

69

Mål I dette kapittelet skal du lære om • referansesystem • himmelretningane • målestokk • temperatur • volum • romfigurar

Kapittel 4 Måling

Barna på biletet bruker eit sjørøvarkart.

Kva slags ordentlege kart veit du om?

Eit kart er eigentleg eit forenkla bilete av den verkelege verda, sett ovanfrå. Kartet nedanfor er utsnitt av eit verdskart. 1 centimeter på dette kartet er 1000 kilometer i røynda. s land

Frans Josef (RUSSL.)

Svalbard

E) 1 (NORG Längsta

NORDI

floder

S H AV E T

j Ta

Nord

Novaja Semlja

Bjørnøya

pola

rsirk

el

na

n Je

et

lige

Le

iriske alsib Sentr et d n la høy

(NORGE)

ise

Barentshav

a

øy

alv

rh my

j

Mont Blanc

D onau

2244

Kau

ka

su 5642 Elbrus s

TYRKIA

3916

USBEKISTAN KIRGISISTANn

TURKMENISTAN

5671

e Ti

Sha n

I

A

7822

a

10542 NORDKOREA

Beijing

TADSJIKISTAN

Mt. Godwin Austin

ngh

op Kurilergr

LIA A l MONGO tai nen rke biø Go

8611 (K2) Kunlun Shan

r

Kur ilen e

lg a

KASAKHSTAN

pr

UKRAINA

T

ITALIA 3550 M i d d e Etna HELLAS l h 3340

n je

D

n

2663

S

u

b

4810 3404

ne

A

Vo

El

in e Rh

pe Al

e

irsk Novosib

Am

Moskva

E U R O PA

L

S

S

U

ne

DANMARK

R

tsk- 4750 Okho tka v a h et Kamtsja

D

o

St. Petersburg

N

A

gH

ia

a Sk

SV

2469

b

lfjelle

FINLAND

Beri

i r S i b

iriske Vestsib det O lavlan

Ura

NORGE

1894

n ER d i n IGE a v

2106

n

SØRKOREA

JAPAN 3776

Japangropa

Fuji Tokyo

S

Cappelens atlas for barnetrinnet

Kva for ein verdsdel bur du i?

Kva for andre verdsdelar kjenner du?

71

5

4

3

2

1 A

B

C

D

E

Løva er i kartrute B5. Diskuter kva B5 betyr. Kva finn du i E3? _ C3? _ A2? _ A4? _ B1? _ B3? _ Skatten ligg under palmen i E2. Set kryss. tjernet? _ Kvar er apen? _ Kvar er sjiraffen? _ Kvar er Raude Molly? _ 72

5

4

3

2

1 A

B

C

D

E

Teikn ditt eige sjørøvarkart. Kva heiter øya?

Lag spørsmål til sjørøvarkartet.

73

5

T

4

Z A D S

K

3 H 2

I G E

O R

1 M

I kva for kvite ruter finn du bokstavane?

S O F

I

E

K A S H

I

B4

P F

N

A B C D E

F

F

Kva for bokstaver finn du i rutene? Les namna.

A1 B2 F1 F4 C4 E5

D1 C2 E5 F1 D5

Bruk skjemaet øvst pü sida. Finn ut kva for ein hobby farfar har.

B2 C2 F4 E3 F1 A5 E3 C2 F4 F1 D3

C4 E5 C2 A5

74

B2 D3

A1 E3 F5

C4 B2 A1 E2 E5 B4 B4

Finn sjørøvarskipa Spel saman to og to.

Kvar spelar har to rutenett.

I det eine rutenettet plasserer du tre skip som kvar består av tre ruter.

Her markerer du òg skota til motspelaren. I det andre rutenettet markerer du eigne skot. Skyt tre skot annankvar gong, og fortel kor mange treff det blei. Når eit skip er treft med tre skot, skal den som skyt få vite kvar skipet er. Den spelaren vinn som først har fått tre treff i alle skipa til motspelaren.

X

Eigne skip

5 4

X X

3 2 X X 1

X A B C D E

F

6 Eigne skip

5 4 3 2 1 A B C D E

F

Motspelaren sine skip

6

Du har treft eitt av skipa til motspelaren med tre skot.

Motspelaren sine skip

Eksempel: Motspelaren har treft eitt av skipa dine med to skot.

6 5

X X X

4 3 2

X

X

X

1 A B C D E

F

A B C D E

F

6 5 4 3 2 1

75

Himmelretningane Med kompasset kan eg finne ut kvar nord er.

Klokka tolv kan du få hjelp av denne regla òg:

Når eg har snudd på meg og sola står i nakken er NORD den rette veg langs skuggen nedpå bakken, og vest er jo til venstre og aust er jo til høgre og sør er jo til sola som varmar bakpå meg Orientering på kartet. På eit kart er nord alltid oppover.

Begynn frå START og trekk strek: 4 cm nordover 3 cm vestover 6 cm sørover 2 cm vestover 2 cm sørover 8 cm austover 2 cm nordover 1 cm vestover 2 cm nordover 2 cm vestover Kom du attende til start? _ 76

Start

Målestokk IMålestokk centimeter på kartet er om lag 10 mil i røynda.

Vi måler i luftlinje.

I centimeter på kartet er omtrent 10 mil Diskuter.

Kva betyr luftlinje? i virkeligheten.

Vi måler i luftlinje.

På kart er nord alltid oppover.

Diskuter. luftlinje? . ___ Då må sørHva verebetyr Vest er mot ___ .

På kart er nord alltid Aust er mot ___ . oppover.

Da må sør være ________.

Vest er mot ________. Øst er mot ________.

X

Der krysset er, ligg hytta til farfar.

Der krysset er, ligger hytta til Farfar.

Mål på kartet.

Frå Bergen til hytta er det om lag _ cm. Det er om lag _ mil i røynda.

Mål på kartet.

Frå Mo til hytta er det om lag Fra Bergen til hytta _ cm. Det er om lag _ mil er det ___ cm.

Det ierrøynda. ___ mil i virkeligheten. til hytta er det Fra Frå Mo Alta til hytta er det ___om cmlag Det _ er ___ cm.mil Deti virkeligheten. er om lag _ mil Fra iAlta til hytta er det ___ cm røynda.

Det Frå er ___ i virkeligheten.

Oslomil til Stavanger er det om Fra Oslo til Stavanger er det lag _ cm. Det er om lag ___ cm. Det er ___ mil i _ mil i røynda. virkeligheten. er F Frå O l Oslo til Ttil Trondheim dh i d tdet om lag _ cm. Det er om lag _ mil i røynda.

77

4

3

2

1 A

B

C

D

E

1 centimeter på kartet er (om lag) 4 kilometer i røynda.

Kor langt (om lag) er det i luftlinje mellom Sandnessjøen og Mosjøen: _ km Vestvågen og Dårtindan: _ km Vestvågen og Bøfjell: _ km Vestvågen og Sandnessjøen: _ km Vestvågen og Mosjøen: _ km Mosjøen og Nesna: _ km

Hemnesberget finn du i E1. Kvar finn du Mosjøen: _ Nesna: _ Vestvågen: _ Bøfjell: _ 78

Fusvatnet: _ Drevjedalen: _

Målestokk 1 : 50 Det betyr at 1 centimeter på teikninga er 50 centimeter i røynda.

Mål figurane.

Kor høg er i røynda jenta: _ cm = _ m guten: _ cm = _ m

Kor høgt er i røynda treet: _ cm = _ m huset: _ cm = _ m

Kor lang er i røynda benken: _ cm = _ m bilen: _ cm = _ m

Flaggstonga er 5,50 meter høg i røynda.

Kor mange centimeter høg skal ho vere på teikninga? _ cm Teikn flaggstonga.

79

Koordinatsystemet 10 9 Gå først bortover og så oppover.

8 7 6 5 4 3 2 1 1

2

3

4

5

6

7

8

9 10

Punkta er der linjene kryssar kvarandre.

Sjørøvarflagget er på punktet (_, _). På (_, _) ligg ein kikkert. Kista står på (_, _). Du finn ein papegøye på (_, _). Det står ein palme på (_, _). Det ligg ein stein på (_, _).

Kva Kva Kva Kva 80

finn finn finn finn

du du du du

på på på på

(2, (9, (1, (9,

6)?

8)?

5)?

4)?

_ _ _ _

Andreakse

10 9 Mikkel

8 7

Kari

Marte

6 Sofie

Sofus

5 4 3

Tor

Kim

Kashif

2 1

Petra

1

2

3

4

5

6

Kari står på (4, 7).

Kashif står på (_, _).

Kim står på (_, _).

Sofus står på (_, _).

Mikkel står på (_, _).

7

8

8 10

Førsteakse

Petra står på (_, _).

Marte står på (_, _).

Tor står på (_, _).

Sofie står på (_, _).

Merk av med bokstavar kvar punkta er.

A (1, 3), B (2, 9), C (4, 4), D (6, 5), E (5, 4) Vi kallar kvart talpar for koordinatar.

Vi startar alltid med talet på førsteaksen.

81

Temperatur

I går var det berre 2 varmegrader.

Blir det ikkje snart kuldegrader?

I dag er det 6 varmegrader.

Kva meiner vi når vi seier kuldegrader?

Sofus har laga eit diagram over kor mange grader det har vore den siste veka.

Temperatur °C 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 –1 –2 –3 –4 –5 –6

måndag 2.12.

tirsdag 3.12.

onsdag 4.12.

tysdag 5.12.

fredag 6.12.

laurdag 7.12.

søndag 8.12.

Kor mange grader var det den 3.12.? _ °C Kva for ein dag hadde den høgaste temperaturen? _ Kor mange grader steig temperaturen frå den 3.12. til 4.12.? _ grader Kva for ein dag hadde den lågaste temperaturen? _ Lag fleire spørsmål og oppgåver til kvarandre.

82

Det er 5 varmegrader.

Eg seier fem grader Celsius.

Eg skriv 5 °C.

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

5° 0°

Det er 4 kuldegrader.

Eg seier minus fire grader Celsius.

Eg skriv –4 °C.

–5 °

Kva for ein temperatur viser gradestokkane?

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

_ °C

_ °C

_ °C

_ °C

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

_ °C

5° 0° –5 °

_ °C

Høgaste temperatur er _ °C.

5° 0° –5 °

_ °C

5° 0° –5 °

_ °C

Lågaste temperatur er _ °C. 83

Fargelegg søylene slik at gradestokkane viser rett temperatur.

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

5° 0° –5 °

7 °C

–2 °C

4 °C

–4 °C

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

–1 °C

5° 0° –5 °

–6 °C

5° 0° –5 °

5 °C

Sofus målte temperaturen på tysdag. Då var han 4 °C. Onsdag hadde temperaturen gått ned med ni grader.

Kva var temperaturen på onsdag? _ °C Temperaturen har auka med 12 grader frå i går, seier Kari. No er temperaturen 1 °C. Kva var temperaturen i går?

Temperaturen var _ °C. 84

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

–8 °C

Volum Volum er kor mykje noko rommar.

Magen min rommar mange gulrøter!

Litermålet rommar 1 liter = 10 desiliter.

Volumet er 10 desiliter.

Brusflaska rommar –12 liter.

Volumet er _ desiliter.

Mjølkekartongen rommar 2 liter mjølk.

Volumet er _ desiliter.

Med slike og andre målekar kan vi finne volumet av blant anna vatn, mjølk, olje, mjøl og sukker.

Vet du meir vi kan finne volumet av med dei?

Denne terningen har òg eit volum (storleik).

Volumet er 1 kubikkcentimeter = 1 cm3.

Kor stort er volumet av figurane? _ terningar Volum: _ cm3

_ terningar Volum: _ cm3 85

Finn volumet av desse figurane:

_ cm3

_ cm3

_ cm3

_ cm3

_ cm3

_ cm3

_ cm3

Det lurar eg på På 4. trinn er det 53 elevar. Det er sju fleire jenter enn gutar.

Kor mange jenter og gutar er det på trinnet?

Svar: Sofus jobba for farfar tre veker i ferien. Til saman tente han 95 kroner. Han tente dobbelt så mykje den første veka som den andre veka. Den andre veka tente han 25 kroner.

Kor mykje tente han den tredje veka? _ kr 86

Romfigurar

Dette er ein:

Dette er ein:

Dette er ein:

Nemn to ting som har form som ei kule.

Nemn ein ting som har form som ein kube.

Nemn ein ting som har form som eit firkanta prisme.

Kva slags figur kan du lage av desse delane?

Kva treng du for 책 lage figurane? Set kryss. sylinder: ein sirkel to sirklar to trekantar to rektangel eit rektangel

trekanta prisme: to trekantar tre trekantar to rektangel tre rektangel to kvadrat

pyramide: eit kvadrat to kvadrat tre trekantar fire trekantar ein sirkel 87

Tal for dagen

Talet er éin mindre enn halvparten av 38.

Kva kan 18 vere? Bruk + – _ _ _ _

_ _ _ _

•

_ _ _ _

Aha, 18!

: _ _ _ _

_ _ _ _

Lag ei rekneforteljing. Talet 18 skal vere med.

Summen av siffera i talet i dag er _ .

Skilnaden mellom siffera i tal for dagen er _ .

Er talet i dag eit partal eller oddetal? _ Set inn tal som passar.

18 18 18 18 88

< > < <

_ _ _ _

_ +_ –_ • _ + 7 •

18 18 18 18

2>_ :2<_ + _ < 21 – _ > 13 •

_ _ _ _

Prøv deg sjølv 1 centimeter på kartet er 10 kilometer i røynda.

Om lag kor langt er det mellom Berg og Fjell? _ km Berg og Storfoss? _ km Dal og Storfoss? _ km Li og Dal? _ km

3 2 1 A

B

C

D

E

Kva for ein stad finn du i: E3?

C2?

A1?

5 4

A

N G

3

E P

2 1

Kva for namn finn du i koordinatsystemet?

(4, 4),(6, 1),(1, 1),(1, 4) (1, 1),(3, 1),(4, 4),(6, 3)

R 1

U 2

3

O 4

Vekedag Nice

5

6

Oslo

7 Skilnad

Finn volumet av figuren.

måndag

5 °C –2 °C

grader

tysdag

8 °C –4 °C

grader

onsdag

7 °C –1 °C

grader

torsdag

10 °C –3 °C

grader

fredag

9 °C

0 °C

grader

laurdag

12 °C

2 °C C

grader

Ekstraoppgåver side 137

Volum: _ cm3 89

Mål I dette kapittelet skal du lære om • søylediagram • avrunding • overslag • å velje rett rekneart

• –

X – 2

=

> 5

42 – 6

+ 1 – 4

X

: <

Kapittel 5 Statistikk, avrunding og overslag

På trinnet vårt har fem elevar namn som begynner med S.

A

1111

B

111

C

11

H

1

K

11

L

1

M

111

S

1111

T

1

Barna på 4. trinn lagar ein tabell over første bokstav i namna sine.

Fargelegg rett tal på ruter i diagrammet til høgre.

6 5 4 3 2 1 A B C H K

L M S

T

Kor mange barn er det på 4. trinn? _ Kor mange barn har namn som begynner med E? _ Lag spørsmål til kvarandre frå diagrammet.

91

Bruk diagrammet. Svar på spørsmåla.

revar

harar

ugler

mus

ekorn

Eventyrskogen

1 rute = 500 stk.

Kor mange mus? _ Kor mange harar? _ Kor mange ekorn? _ Kor mange revar? _ Kor mange fleire ugler enn harar er det i Eventyrskogen? _ Kor mange færre mus enn ekorn er det? _ Kva er det like mange av? __ og __ .

Butikksjefen tel pengane i kassa.

10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

92

Les av diagrammet.

Kor mange kroner er det i kassa? _ kr + _ kr + _ kr + _ kr = _ kr Han oppdagar to 50-kronesetlar og fem 5-kronemynter òg. Det er _ kroner.

Kor mange kroner er det i alt i kassa? _ kr + _ kr = _ kr Det er _ kroner.

Berg

Vold

Strand

Li

Holt

Tune

Lund

Dal

Diagrammet viser talet på innbyggjarar på fire stader.

Ei rute betyr 500 innbyggjarar.

Kor mange bur på Berg? _ Kor mange bur på Vold? _ Kvar bur det 1000 innbyggjarar? __ Kvar bur det 2500 innbyggjarar? __ Kor mange fleire bur på Vold enn på Strand? __ Sant eller usant? Skriv s eller u.

I Li bur det 3500 innbyggjarar. _ Det bur fleire på Vold enn på Berg. _ Det bur flest i Li. _

Lag eit diagram som viser talet på innbyggjarar. Éi rute betyr 250 innbyggjarar.

Holt: 1500 innbyggjarar Tune: 750 innbyggjarar Lund: 1250 innbyggjarar Dal: 2000 innbyggjarar Lag spørsmål og svar til diagrammet.

93

11 48 55 22 10 8 19 14

gule bilar blå bilar raude bilar kvite bilar grå bilar brune bilar grøne bilar lilla bilar

Eg har sett på fargane på bilane ved kjøpesenteret.

Vi kan lage søylediagram med klossar.

Éin kloss kan bety 10 bilar. Då er det lettare å byggje.

Hjelp barna å lage diagrammet.

Rund av til heile tiarar.

Sjå på diagrammet.

Kva for ein farge er mest populær? __ Er det fleire brune bilar enn lilla bilar? _ Er det færre grøne bilar enn gule bilar? _ Om lag kor mange bilar er det i alt? _ Sjå på lista øvst på sida og finn det nøyaktige talet på bilar ved kjøpesenteret. Det er _ bilar.

94

lilla

grøn

brun

grå

kvit

raud

blå

gul

11 gule bilar 11 5 10 Då brukar eg éin gul kloss.

Avrunding Rund av til næraste heile tiar.

28 5 _ 71 5 _

92 5 _ 67 5 _

65 5 _ 33 5 _

43 5 _ 95 5 _

938 5 _ 250 5 _

555 5 _ 971 5 _

Rund av til næraste heile hundrar.

347 5 _ 729 5 _

680 5 _ 878 5 _

Trekk pil til næraste heile tusenar.

3000

4000

5000

3900

4650 3499

6000 6800 6192

5009

7000

8000 8401

5280 7501

Kva trur du 9500 blir runda av til? __ Kva trur du 2500 blir runda av til? __ Rund av til næraste heile tusen.

3400 5 _ 8888 5 _ 1295 5 _

6711 5 _ 4630 5 _ 1500 5 _

5390 5 _ 9275 5 _ 7155 5 _

Det lurar eg på I år er alderen min i 2-gongen og i 4-gongen, seier Nils.

I fjor var alderen min i 5-gongen.

Kor gammal er Nils? _ år

Hm!

95

Avrunding av prisar i butikken.

Viss vi betalar med myntar og setlar, blir beløpet vi skal betale, runda av til næraste krone.

8,00 kr

8,00 kr

8,50 kr

8,25 kr

8,45 kr

9,00 kr

8,50 kr

8,65 kr

8,75 kr

8,90 kr

Sjå på prisane på varene og rund av til næraste krone.

5 betyr tilnærma lik

9,85 kr

12,07 kr

9,40

9,85 kr 5 _ kr

32,4

5 kr

_ kr 5 _ kr 96

12,07 kr 5 _ kr

29,7

8 kr

_ kr 5 _ kr

kr

9,40 kr 5 _ kr

31,6

2 kr

_ kr 5 _ kr

Viss vi kjøper fleire ting, blir sluttsummen runda av.

Finn sluttsummane og rund av.

Mjølk Mjøl Sum

10,70 kr 7,08 kr kr

5 _ kr

Saft 24,65 kr Ananas 21,90 kr Sum kr

5 _ kr

Ost Smør Sum

Smør Brød Sum

5 _ kr

Jus Mjølk Sum

12,48 kr 10,70 kr kr

15,85 kr 22,10 kr kr

Sofus betalar med 100 kroner.

Han får att _ kroner.

10,48 kr 22,10 kr kr

5 _ kr

Kaviar 23,10 kr Eple 10,78 kr Sum kr

5 _ kr

Sofus handlar:

Kake Brød Sum

41,18 kr 18,10 kr kr

5 _ kr

Sofie handlar:

Mjølk Saft Sum

10,70 kr 24,60 kr kr

Sofie betalar med 50 kroner.

Ho får att _ kroner.

97

Kva må Tor og Marte betale?

Bananar Ananas

2 6, 0 5 kr + 1 7, 1 4 kr = kr 5 _ kr

Appelsinar Ananas

1 5, 9 0 kr + 2 8, 8 0 kr = kr

Pølse Eple

5 _ kr Bananar Gulrøter

2 6, 0 5 kr + 7, 1 0 kr = kr

5 _ kr Kål Servelat

5 _ kr Salami Druer

1 5, 6 3 kr + 2 4, 2 0 kr = kr 5 _ kr

98

1 9, 8 0 kr + 5, 6 5 kr = kr

6, 9 0 kr + 1 7, 4 0 kr = kr 5 _ kr

Eple Ananas

1 1, 3 7 kr + 1 7, 1 4 kr = kr 5 _ kr

Bli med nokon i butikken og spør om du kan kjøpe for eksempel 1 eple, 1 pære og 1 appelsin.

Ta vare på kassalappen og lim han inn nedanfor.

KASSALAPP Sjå på beløpa på kassalappen og rund av kvart beløp til næraste krone.

Legg saman.

Ville du ha betalt meir eller mindre dersom du hadde kjøpt varene kvar for seg?

Svar:

99

Finn nøyaktig svar.

Er svaret større eller mindre enn overslaget?

Rund av og gjer overslag.

340 755 530 412 970 875 507

+ + + + – – –

285 285 640 598 397 239 149

5 5 5 5 5 5 5

300 _ _ _ _ _ _

+ + + + – – –

300 _ _ _ _ _ _

= = = = = = =

600 _ _ _ _ _ _

_ _ _ _ _ _

625 + 311 5 _ + _ = _ Overslaget er mindre enn nøyaktig svar.

Kvifor?

281 + 866 5 _ + _ = _ Overslaget er større enn nøyaktig svar.

Kvifor?

Kva for eit svar er rett? Set ring rundt.

Farfar kjøper brød og betalar:

25,00 kr 2,50 kr

Storleiken på stua til farfar er: 25 cm2 25 m2

100

_ _ _ _ _ _

Set inn rett nemning.

Vel mellom: dL, L, mm, cm, dm, m, km, mil, g og kg Ein elefant veg om lag 4500 _ .

Eit drikkeglas rommar om lag 2 _ .

Ein nyfødd baby veg om lag 3700 _ .

Ein skihoppar hoppar om lag 120 _ .

Ein mus veg meir enn 4 _ .

Ein bil køyrer om lag 80 _ på ein time.

Ein personbil veg om lag 1200 _ .

Ein maur er om lag 12 _ lang.

Ein meitemark er om lag 10 _ lang.

Eit menneske kan bli opp mot 2 _ høgt.

11 cm er om lag 1 _ .

Ein pakke margarin veg om lag

1 – 2

_.

Frå Oslo til Trondheim er det om lag 54 _ .

Det lurar eg på Om lag kor langt er det til månen?

Prøv om du kan finne ut noko om dette.

101

Kva for eit svar passar best? Set kryss.

Breidda av ein personbil:

2 cm

2 dm

2m

Lengda av ein personbil:

20 cm

4m

8m

Høgda av ein personbil:

15 cm

1,5 m

15 m

Lengda av ein langfinger:

8 cm

8 dm

8m

Vekta av ein liter vatn:

10 g

100 g

1000 g

Vekta av eit postkort:

10 g

100 g

1000 g

Vekta av eit brød:

100 g

1 kg

10 kg

Om lag kor mykje rommar ein kopp:

2 dL

10 dL

20 dL

ei bytte:

1L

10 L

20 L

eit badekar:

1L

15 L

150 L

ei gryte:

2 dL

2L

20 L

Set kryss: Om lag kor lang tid tek det å telje til 150?

2 sekund

2 minutt

2 timar

å springe 100 meter?

2 sekund

15 sekund

60 sekund

102

Kva for ein rekneart?

Vil du bruke addisjon + , subtraksjon – , multiplikasjon • eller divisjon : ?

Skriv rett rekneart. Set inn tal og teikn, og rekn ut.

Kor mange kroner kostar åtte turar med spøkjelsestoget?

9 kr

_

_ Svar: _ kr

Sofus har 280 kroner og brukar 132 kroner på å køyre med radiobilar. Kor mange kroner har han att?

_

_ Svar: _ kr

Kari kastar med piler åtte gonger.

Kva må ho betale?

13 kr

_

_ Svar: _ kr

Sofie køyrer karusell og betalar 88 kroner.

Kor mange gonger har ho køyrt?

22 kr

_ Tor kjøper ein is og ein brus.

Kva må han betale?

_ Svar: _ gonger

15 kr

_

23 kr

_ Svar: _ kr 103

Kva for ein rekneart vil du bruke?

Set inn + –

•

eller : og finn rett svar.

Liv har 28 bukettar med fire blomar i kvar.

4=_ 28 Ho har _ blomar.

Eva er 28 år gammal.

Kor gammal blir ho om fire år?

4=_ 28 Ho blir _ år gammal.

May er fire år eldre enn Odd, som er 28 år gammal.

Kor gammal er May? 4=_ 28 May er _ år gammal.

Kai jobbar fire timar. Han får 28 kroner for kvar time.

Kor mykje tener han?

4=_ 28 Han tener _ kr.

Fire barn deler 28 eple.

Kor mange får kvar av dei?

4=_ 28 Dei får _ eple kvar.

Kva for eit tal er fire gonger så stort som 28?

4=_ 28 Talet er _ .

Bob er fire år gammal. Gry er 28 år gammal. Kor stor er aldersskilnaden?

4=_ 28 Aldersskilnaden er _ år.

Alf har 28 kuler. Det er fire kuler fleire enn Ole har.

Kor mange kuler har Ole? 4=_ 28 Ole har _ kuler.

Det er plass til fire barn i kvar vogn i spøkjelsestoget.

Kor mange vogner treng 28 barn?

4=_ 28 28 barn treng _ vogner.

104

Svar på oppgåvene. Rekn ut og sett x i rett rute.

1 Knut har gått 23 kilometer i skogen.

Nils har gått dobbelt så langt.

Kor langt har Nils gått? _ km

23 + 2 23 • 2

N S

270 + 17 270 – 17

E U

3 10 kaker kostar 80 kroner.

Kor mykje kostar éi kake? _ kr

80 : 10 80 – 10

P S

4 Arne har 149 kroner att når han har brukt 4 kroner.

Kor mange kroner hadde han før? _ kr

149 – 4 149 + 4

T E

165 + 15 165 – 15

R E

60 • 6 60 : 6

N T

2 Sofus vil kjøpe ei bok som kostar 270 kroner.

Han har 17 kroner for lite.

Kor mange kroner har Sofus? _ kr

5 Ei blå lue kostar 165 kroner.

Ho er 15 kroner billigare enn ei grøn lue.

Kor mykje kostar den grøne lua? _ kr 6 Sofus har 60 kroner. Han har seks gonger så mange kroner som Sofie.

Kor mange kroner har Sofie? _ kr Bokstavane bak kvart rette reknestykke skriv du i rutene nedanfor. Les.

!

1 2 3

4 5

6 105

Læraren har rota med oppgåvene. Spørsmåla manglar.

Lag spørsmåla. Løys oppgåva som passar til teksten.

1 Sofie har 312 kroner.

Sofie og Sofus har 425 kroner til saman.

Spørsmål: 2 Tor gir bort to leikebilar.

Då har han att 29 bilar.

312 +

= 425 B

312 + 425 =

29 –

N

=2 A – 2 = 29 R

Spørsmål: 3 Marte har 54 glansbilete.

Hanne har dobbelt så mange.

54 + 2 =

S

54 + 54 =

A

39 : 3 =

V

39 • 3 =

E

68 + 4 =

O

68 : 4 =

L

Spørsmål: 4 Kashif har 39 kroner.

Han har tre gonger så mange kroner som Kalle.

Spørsmål: 5 Det eine talet er 68.

Det andre er 4 større.

Spørsmål: Skriv bokstavane bak kvart rette reknestykke i rutene nedanfor.

Les: !

1 2 3 106

4 5

Sofus og Kari skal dele 28 kroner, men Kari skal ha 4 kroner meir enn Sofus. Kor mange kroner får dei kvar?

Svar:

Marte og Mikkel skal dele 12 kroner. Marte skal ha 2 kroner meir enn Mikkel. Kor mange kroner får dei kvar?

Svar:

To flasker rommar til saman 23 desiliter.

Den eine flaska rommar 5 desiliter meir enn den andre.

Kor mykje rommar kvar flaske?

Svar:

Snipp og Snapp skal dele 87 nøtter. Snapp skal ha ni fleire nøtter enn Snipp. Kor mange nøtter får dei kvar?

Svar:

Kaninane Nusse og Nippe har fått 17 kaninungar til saman. Nippe har fått tre fleire ungar enn Nusse.

Kor mange kaninungar har dei fått kvar?

Svar:

107

Lurt: Finn først ut kor mykje 1 kostar!

16 kr

27 kr 30 kr 24 kr

Sofus vil kjøpe to bananar. Kva må han betale? _ kr Marte vil kjøpe sju pærer. Kva må ho betale? _ kr Petra vil kjøpe fem bollar. Kva må ho betale? _ kr Kashif vil kjøpe åtte muffins. Kva må han betale? _ kr Kari vil kjøpe 12 pærer. Kva må ho betale? _ kr Mikkel kjøper fire muffins og sju bollar. Kva må han betale? _ kr

108

Hovudrekning Eg hadde med meg 86 kroner på tivoli, seier Mikkel. Eg har brukt 46 kroner.

Kor mange kroner har eg att?

Svar: ____ Eg hadde med meg 128 kroner, seier Sofie. Eg har att 38 kroner.

Kor mange kroner har eg brukt?

Svar: ____ Eg hadde med meg 100 kroner, seier Petra. Eg har køyrt radiobil tre gonger og betala inngangsbillett.

Kor mange kroner har eg att?

Svar: ____ Eg hadde spara 164 kroner som eg tok med på tivoli, seier Tor. Eg har att ein 50-kronesetel og to 20-kronemyntar.

Kor mange kroner har eg brukt?

Svar: ____ Harar slepp å betale inngangsbillett, seier Hare Hopp. Eg har brukt alle dei 72 kronene mine på å køyre parisarhjul og til å kjøpe ein vaffel til 12 kr.

Kor mange gonger har eg køyrt?

Svar: ____ 109

Rekn ut.

+ =

6 1 9 9 0 5 2 8

3 2 4 7 0 1 6

1 6 5 5 0 2 1 + 6 =

4 9 5 2 3 5 1

2 6 9 + 4 5 8 =

6 0 4 – 2 3 8 =

1 Legg saman 268 og 507.

2 Trekk 491 frå summen du fekk i nr. 1.

3 Del svaret du fekk i nr. 2 med 2.

1

2 + =

3 _:2=_

– =

Talet du får til slutt er _.

Det lurar eg på Kan du ordne 16 myntar i fire rader så kvar rad har fem myntar?

110

Hm ...

Fleire utrekningar i same oppgåve.

Mikkel har 112 kroner og Kari 148 kroner.

Dei kjøper ei gåve til farfar. Gåva kostar 58 kroner, og dei betalar like mykje kvar. Kor mykje har kvar av dei att etterpå?

Skriv reknestykka du lagar her:

Mikkel har att _ kroner.

Kari har att _ kroner.

Sofus og Tor klipper plenen til farfar.

Dei får 90 kroner for jobben.

Dei kjøper to is for 28 kroner.

Kor mange kroner har kvar av dei att?

Dei har att _ kroner kvar.

Marte hjelper farfar med husarbeid. Første dag får ho ei krone for jobben. Kvar dag etterpå får ho dobbelt så mykje som dagen før.

Kor mykje får ho den sjette dagen? _ kr Kor mykje vil ho få den tiande dagen dersom ho kan halde fram slik? _ kr 111

Tal for dagen

33 er eit interessant tal.

Kva kan 33 vere? Både + og – , gjerne _ _ _ _

+ + + +

_ _ _ _

_ _ _ _

– – – –

Eg seier: 6•3+5•3

•

og : òg.

_ _ _ _

_ _ _ _

_ _ _ _

Lag ei rekneforteljing. Talet 33 skal vere med.

Even er 15 centimeter høgare enn Nils.

Nils er 3 centimeter kortare enn Ida. Ida er 133 centimeter høg.

Kor høg er Even?

Svar: _ cm Er 33 eit partal eller eit oddetal?

Skriv partala mellom 28 og 41. _, _, _, _, _, _ 112

Set inn tal som passar.

33 < _ • _ 33 > _ + _ 33 < _ – _ 33 > _ • _ + 7

Prøv deg sjølv Rund av til næraste heile hundrar.

967 5 _ 718 5 _ 450 5 _ 329 5 _ 261 5 _ 808 5 _

Rund av til næraste heile tusenar.

4444 5 _ 3501 5 _ 5200 5 _ 5055 5 _ 6907 5 _ 7777 5 _

Rund av til næraste heile krone.

6,40 kr 5 _ kr 9,75 kr 5 _ kr

Vil du bruke + –

18,37 kr 5 _ kr 44,50 kr 5 _ kr

•

0,58 kr 5 _ kr 7,25 kr 5 _ kr

eller : ?

Thomas er 16 år og halvparten så gammal som Lisa.

Kor gammal er Lisa? _

_

Svar: _ år

Vilde gir bort 16 kroner av dei 70 kronene sine.

Kor mange kroner har ho att? _

_

Svar: _ kr

Kva for eit tal er ein firedel av 160?

_

_

Svar: _ Ekstraoppgåver side 141

113

Kapittel 6 Repetisjon

–27°

Karasjok

—12 °C betyr kuldegrader.

–10° Oslo Stockholm –13°

–8° Helsingfors

–9° København –2° Paris

8°

Madrid

6°

15° Malaga

Sjå på kartet. Kvar er det varmast?

Kvar er det kaldast?

Kva for nokre stader har kuldegrader?

Kva for nokre stader har varmegrader?

114

Nice 4°

Roma

Rekn ut.

14 36 97 10 10

•

•

10 10 10 45 88

= = = = =

_ _ _ _ _

7 8 9 4 3

80 40 60 20

: : : :

10 10 10 10

= = = =

_ _ _ _

520 790 300 410

• • •

• • • • •

70 50 90 60 40 : : : :

= = = = =

10 10 10 10

_ _ _ _ _

_ _ _ _ _

= = = =

40 40 90 90

_ _ _ _

10 10 10 10 10

= = = = =

300 760 480 1200 1110

10 • 10 • 10 • 100 444

5 8 10 9

= = = =

_ _ _ _

70 80 60 60

• • • • •

: : : :

: : : :

802 314 760 • 10 • 10 10 8 5 6

= = = = =

= = = =

_ _ _ _ _

_ _ _ _

Sofie har 16 glansbilete.

Kim har ti gonger så mange glansbilete.

Kor mange glansbilete har Kim? Svar: Farfar har 180 kroner i 20-kronemyntar.

Kor mange myntar har han?

Svar: Lag ei rekneforteljing.

400 : 10 = _ 115

Lag spørsmål og svar til oppgåvene.

Mikkel vil kjøpe klokka.

Han har 220 kroner.

Spørsmål: Svar:

Ei jakke kostar 485 kroner.

Ein genser er 200 kroner billigare.

Spørsmål: Svar:

350

kr

485

kr

?

Tor vil kjøpe lue og jakke.

Spørsmål: Svar:

Marte har laga 4 liter saft.

Ho heller safta på flasker som rommar 0,5 liter kvar.

Spørsmål: Svar:

Kim har gått fire turar på ski.

Ho har gått 50 kilometer til saman.

Dei tre første turane gjekk ho til saman 37 kilometer.

Spørsmål: Svar: 116

125

kr

Skriv klokkesletta.

10

11 12 1

2

9

10

7

6

5

2

9

3 8

11 12 1

4

10

7

5

6

2

9

3 8

11 12 1

4

10 3

8

7

6

5

4

11 12 1

2

9

3 8

7

6

5

.

.

.

.

eller

eller

eller

eller

.

.

.

.

4

Sant eller usant? Skriv s eller u i rutene.

Når klokka er 23.50, er det snart midnatt.

Når klokka er 12.00, begynner eit nytt døgn.

Når klokka er 01.00, er det natt.

Når klokka er 19.00, står timevisaren på 7.

Set inn > = < 6 7 8 7

• • • •

5 6 5 4

8 9 10 9

• • • •

4 5 4 3

9 9 5 8

• • • •

4 6 5 6

8 9 10 9

• • • •

4 5 4 3

8•5 3 • 5 + 20 7 • 6– 5 7 • 4+ 8

36 36 36 36

Det lurar eg på Kan du ved hjelp av tre fyrstikker til lage i alt fire slike trekantar?

117

Barna kastar på blink med fire piler.

Kor mange poeng får dei?

600 800

600 800

600 800

1000

1000

1000

Sofus får poeng.

Mikkel får poeng.

600 800

600 800

600 800

1000

1000

1000

Kari får poeng.

Sofie får poeng.

Kven vann?

Hare Hopp fekk 2400 poeng.

Korleis kan pilene ha treft?

Teikn tre forslag.

118

Marte får poeng.

400 600 800

400 600 800

400 600 800

1000

1000

1000

Tor får poeng.

Finn rett brøk.

av figuren er raud.

av figuren er blå.

av figuren er gul.

av figuren er raud.

av figuren er grøn.

av figuren er kvit.

Line har .

Har ho nok pengar til å kjøpe tre is og tre brus? _ Kor mykje manglar ho eller får ho attende? _ kr

18 kr 13 kr

Domino 3•6

_ – 12

_•4

_ – 18

_•8

48

4•4

_ – 10

_•7

_ – 35

_•6

42

7•3

_ – 14

_•6

_ – 33

_•6

54

49 : 7

_•9

_:7

_•8

_:6

12

81 : 9

_•6

_:3

_:2

_•5

45

_–_

_•_

_–_

_•_

Vel sjølv. _•_

119

Arbeid saman.

Lag ein tabell og eit diagram over første bokstav i namna til barna i din eigen klasse.

7 6 5 4 3 2 1 _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ Bokstavar

Lag spørsmül til diagrammet.

120

Reknegåter Mikkel bakar 22 bollar.

Han vil dele dei likt på fire barn.

Korleis kan han gjere det?

Svar:

Hansen har 17 peparkaker att etter jul.

Kari, Sofus og Tor kjem på besøk.

Korleis trur du farfar fordeler kakene?

Svar:

Kari har 15 raude og 15 kvite klossar i ei eske.

Kor mange klossar må ho ta ut av eska for å vere sikker på at ho får to klossar med same farge? _ klossar Ho har ikkje lov til å kikke i eska.

Set inn tall i rutene.

17 17 30 41

+ = 14 + 15 + = 37 – 10 – 17 = 12 + – 17 = 40 – – 17 = 14 – 1 63 + 9 = + 17

Set inn > = < 17 17 58 90

+ = 90 + 27 + = 80 – 13 – 17 = + 40 – 17 = – 27 – 17 = 38 – 7 40 + 36 = –1

17 18 17 17 47 80

2 :2 +2 –2 – 17 – 17

•

30 10 50 – 30 30 – 15 10 • 3 7•9 121

Ekstraoppg책ver Klokka er: 10

11 12 1

2

9

10 3

8

10

7

6

5

10 3

8

7

6

5

11 12 1

2

9

4

10 3

8

7

6

5

11 12 1

4

3 8

7

6

5

.

.

.

eller

eller

eller

eller

17.15

.

.

.

11 12 1

2

10 3

7

6

5

4

11 12 1

2

9

10 3

8

7

6

5

4

11 12 1

2

9

10 3

8

7

6

5

11 12 1

4

2

9

4

3 8

7

6

5

.

.

.

.

eller

eller

eller

eller

.

.

.

.

07.45

2

9

05.15

Skriv klokkesletta.

122

2

9

4

9 8

11 12 1

4

Skulen begynner om 45 minutt.

.

Middagen er ferdig om ni timar.

.

Sofus skal til tannlegen om tre og ein halv time.

.

Sofus og Kari gjekk på skitur til Furuholmen.

Då dei kom dit, var klokka 13.45.

Då var det 75 minutt sidan dei drog heimanfrå.

Kva var klokka då dei drog heimanfrå?

Teikn visarane.

Etter ein halv time drog dei tilbake.

Då var klokka _ .

På heimturen brukte dei berre 65 minutt.

Kva var klokka då dei kom heim?

Teikn visarane.

10

11 12 1

2

9

3 8

10

7

6

5

11 12 1

4

2

9

3 8

7

6

5

4

Kva ville tala på dei digitale klokkene vere?

Dei drog heimanfrå: Dei kom heim: .

.

To timar etter at dei kom heim, gjorde dei lekser.

Dei var ferdige med leksene klokka 17.45.

Kor mange minutt brukte dei på å gjere lekser? _ minutt 123

Hald fram på mønstera. Fargelegg.

Lag fleire mønster sjølv.

124

Spegling Brett eit farga ark (om lag 10 cm â&#x20AC;˘ 10 cm) dobbelt.

Klipp nokre hakk i den eine langsida.

Brett arket ut att.

Kva kan du seie om dei to halvdelane av arket?

Eksempel:

Lim arket inn her.

125

Spegl figurane om symmetrilinjene.

Lag fleire oppgåver sjølv. Løys oppgåvene til kvarandre.

Bruk prikkark. Læraren din har slike.

Storleiken på ein rett vinkel er _ °.

Kor store er desse vinklane?

_°

_°

_°

Sant eller usant? Skriv s eller u i rutene.

Ein stump vinkel er mindre enn 90°.

Ein spiss vinkel er mindre enn 90°.

Vinklane i eit rektangel er til saman 360°.

Botnen i ei kjegle har form som ein trekant.

Eit prisme er trekanta eller firkanta.

Ein sylinder har sirkelforma botn.

Ein pyramide har sirkelforma botn.

Alle sidene i ein kube er like.

126

Oppgåvebok side 58

_°

Rekn ut.

12 + 12 + 12 = _ 3 • 12 = _

13 + 13 + 13 = _ 3 • 13 = _

14 + 14 + 14 = _ 3 • 14 = _

11 + 11 + 11 = _ 3 • 11 = _

15 + 15 + 15 = _ 3 • 15 = _

16 + 16 + 16 = _ 3 • 16 = _

Rekn ut.

1 4

•

3

=

•

4

= 1 9

•

2

= •

1 8

4

•

5

•

4

•

1 3

4

1 7

•

3

1 9

•

3

4 7

•

2

= •

4

= 2 4

=

1 5 =

= 2 2

=

1 6

= 2 9

=

•

3 =

Lag ei rekneforteljing. Rekn ut svaret òg.

127

Rekn ut.

1 2

•

4

=

1 1

•

5

= 1 6

•

3

= •

1 7

3

=

•

2

= •

2

= 1 8

1 4

•

1 3

=

4

3

•

5

1 5

•

6

1 2

•

7

= 1 9

=

•

=

= 1 7

1 3

•

4 =

Rekn i hovudet.

12 kr

Kor Kor Kor Kor Kor Kor Kor Kor Kor 128

13 kr

mykje kostar to spel? _ kr mykje kostar fire spel? _ kr 16 kr mykje kostar to bøker? _ kr mykje kostar fem bøker? _ kr mykje kostar tre fargeesker? _ kr mykje kostar to spel og ei bok? _ kr mykje kostar tre fargeesker og eit spel? _ kr mange spel kan du kjøpe for 36 kroner? _ spel mange fargeesker kan du kjøpe for 65 kroner? _ fargeesker

Hovudrekning Marte sparar 45 kroner kvar veke.

Kor mykje har ho spara etter tre veker?

Svar: På kvar rull er det 19 meter stoff.

Kor mange meter er det i alt?

Svar: Kashif kjøper fire bøker. Kvar bok kostar 25 kroner.

Kor mykje kostar bøkene i alt?

Svar: Kim kjøper seks kaker. Kvar kake kostar 14 kroner.

Kva må ho betale for kakene?

Svar: Ho betalar med ein 100-kronesetel.

Kor mykje får ho att?

Svar:

14 kr

Det lurar eg på I år er alderen min i 3-tabellen, 5-tabellen, 6-tabellen og 10-tabellen, seier mor.

Kor gammal er mor?

Svar: 129

Rekn ut.

2 3 4 6 + 2 3 = 2 7 6

•

2 4

•

1 2

1 4

3 2

•

3 3

2 3

+ =

•

5 3

•

3 4

2 3

Mikkel og far går med avisa.

Mikkel får 25 kroner dagen.

I februar gjekk han med avisa i 23 dagar.

Kor mange kroner tente han i februar?

Han tente _ kroner.

2 3

6 1

•

3 2

•

4 3

4 5

•

3 2

6 3

•

2 4

+ = 5 2

+ =

•

+ =

+ = 3 4

2 2 + =

+ = 4 2

130

•

+ =

+ =

+ =

3 1

•

3 5 + =

Multiplikasjonsbingo

Skriv tal frå 7- og 8-tabellen i rutene. Du kan gjerne skrive det same talet fleire gonger.

Lag små kort med alle oppgåvene frå 7- og 8-tabellen: 6•7

4•8

osv.

Spel saman to eller fleire. Lag reglar.

Oppgåvebok side 68

131

Torp 0,8

00 km

Nes 4,600

km

Haga 3,700 km

Sofus skal til Nes. Kor mange meter er det? _ m Kari skal til Torp. Kor mange meter er det? _ m Sofie skal til Haga. Kor mange meter er det? _ m 2,800 3,600 0,400 10,400

km km km km

= = = =

2800 _ _ _

m m m m

4 km 200 7 km 500 300 8 km 100

m m m m

= = = =

_ _ _ _

km km km km

Kor mange kilometer er det fr책 Torp til Nes? Svar:

=

km km km

=

km km km

Kor mange kilometer er det fr책 Haga til Torp?

Svar:

Sofus syklar til Nes og deretter attende til vegkrysset og vidare til Torp. Kor langt syklar han?

Svar: 132

Marte vil bake «Mormors søndagskake».

Ho vil bake to kaker. Då treng ho: _ liter kveitemjøl _ egg _ liter sukker _ ts bakepulver _ liter vatn

ake

søndagsk s r o m r o M 3 egg veitemjøl 0,4 liter k er ukk 0,3 liter s atn v 0,2 liter ulver p e 3 ts bak

Sofie blandar 0,2 liter kirsebærsaft med 0,8 liter vatn.

Kor mykje ferdigblanda saft får ho?

Svar: Sofie heller safta i glas som rommar 0,2 liter.

Kor mange glas saft får ho?

Svar: Sofus drikk tre glas saft.

Kor mykje meir eller mindre enn ein halv liter saft har han drukke?

Svar:

Det lurar eg på Sofus har to flasker. Den eine rommar 3 desiliter og den andre 5 desiliter.

Korleis kan han klare å måle opp nøyaktig 4 desiliter ved hjelp av desse flaskene?

Svar:

133

Sjå på teikninga. Løys oppgåvene.

Viss éin gul betyr 12, betyr éin blå _ 6 og éin raud _.

3 Viss éin gul betyr 20, betyr éin blå _ og éin raud _.

Viss éin gul betyr 1, betyr éin blå

og éin raud

.

Viss éin raud betyr 3, betyr éin blå _ og éin gul _.

Viss éin blå betyr 20, betyr éin raud _ og éin gul _.

Viss éin blå betyr 1, betyr éin gul

_ og éin raud

Hald fram sjølv.

Sofus drikk –12 liter mjølk om dagen.

Kor mange liter drikk han på 1 veke?

Svar: _ liter

Kim bruker 1 –12 meter stoff til ei gardin.

Kor mange meter stoff treng ho til fire gardiner? _ m

134

.

Kor lange er banda? Mål med linjal.

1 centimeter på teikninga er 2 centimeter i røynda.

Då er banda dobbelt så lange i røynda!

I røynda er bandet _ centimeter langt.

I røynda er bandet _ centimeter langt.

I røynda er bandet _ centimeter langt.

Eit grønt band er 18 centimeter langt.

Teikn bandet, og la 1 centimeter på teikninga vere 2 centimeter i røynda.

Nemn minst éin ting som har form som eit prisme: ei kule: ein sylinder: ei kjegle: ein kube:

135

Marte, Mikkel og Petra skal dele 69 kroner.

Kor mange kroner får dei kvar?

6 9 : 3 =

Dei får _ kroner kvar.

Rekn ut.

2 4 : 2 =

4 8 : 4 =

9 3 : 3 =

6 6 : 3 =

8 4 : 4 =

4 6 : 2 =

75 perler skal delast likt på fem barn.

Kor mange perler får kvart barn? _ perler 95 perler skal delast ut til nokre barn. Dei skal få fem perler kvar.

Kor mange barn får fem perler? _ barn Oppgåvebok side 78

136

Kva for land finn du i koordinatsystemet?

7 T

6

P N

5 R

4

I

V

3

G

L E

2 S

1

1.

2.

3.

4.

5.

O

(2, (5, (6, (3, (2,

A U

1

2

3

1),(3, 4),(2, 5),(8, 6),(8, 1),(1,

6),(8, 6),(8, 5),(2, 5),(7, 3),(5,

2),(6, 2),(7, 4),(4, 3),(5, 2),(2,

4

5

5),(5, 3),(5, 3),(5, 2),(6, 4),(5,

6

7

8

9

4),(8, 2) 4),(8, 2) 2) 5) 4),(4, 3),(5, 2)

Korleis vil du skrive Sveits med koordinatar?

137

Kartoppgåver Vesterelva Varangerhalvøya

Persfjord Langryggen

Vardø Kramvik

Fingervatn Varangerbotn

Falkefjellet Vadsø

n erfjorde g n a r a V

Nyelv Gandvik Garsjøen

Kirkenes

GrenseJakobselv Langbukt

1 centimeter på teikninga er 10 kilometer i røynda.

Kor langt er det i røynda (i luftlinje) mellom: Fingervatn og Vardø? _ km Gandvik og Vadsø? _ km Fingervatn og Kirkenes? _ km Vadsø og Vesterelva? _ km Persfjord og Vardø? _ km Vadsø og Fingervatn? _ km Vadsø og Falkefjellet? _ km Gandvik og Langbukt? _ km

138

Veit du kvar i Noreg Vardø er?

–14 –12 –10 –8

–6

–4

–2

0

2

4

6

8

10

12

14

Kor stor er skilnaden? Sjå på talinja over.

Vekedag Karasjok Bergen

Skilnad

måndag

–8 °C

2 °C

grader

tysdag

–10 °C

4 °C

grader

onsdag

–15 °C

–3 °C

grader

torsdag

–3 °C

–1 °C

grader

fredag

–5 °C

5 °C

grader

laurdag

–7 °C

8 °C

grader

søndag

–13 °C

4 °C

grader

Teikn temperaturane i Karasjok og Bergen.

5° 0° –5 °

Karasjok

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

Bergen

laurdag

måndag

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

Karasjok

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

Bergen

Sjå på tabellen. Bruk tallinja.

Kva for ein dag var den varmaste i Bergen? __ Kva for ein dag var den kaldaste i Karasjok? __ Kor mange grader gjekk temperaturen ned frå tysdag til onsdag i Bergen? _ grader Karasjok? _ grader 139

Fargelegg søylene slik at gradestokkane viser rett temperatur.

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

–4 °C

– – – – – – – – – – – – – – – – –

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

6 °C

140

Oppgåvebok side 88

0° –5 °

–6 °C

Kor mange grader kaldare er det: i Hamar enn i Tønsberg? _ grader i Kautokeino enn i Tønsberg? _ grader i Kautokeino enn i Hamar? _ grader Sant eller usant? Skriv s eller u.

Det er kaldare i Bergen enn i Tønsberg. _ Det er tre grader kaldare på Tynset enn i Kautokeino. _ Det er varmegrader i Tønsberg. _ På Hamar er det åtte grader varmare enn på Tynset. _ På Hamar er det tre grader kaldare enn i Bergen. _

5°

Tønsberg Hamar Kautokeino

– – – – – – – – – – – – – – – – –

5° 0° –5 °

1 °C 2 °C –6 °C –17 °C

Bergen

3 °C

Tynset

–14 °C

Heia

Skogen

Vik

Neset

Solli

Holm

Fjellbu

Lag eit diagram som viser elevtal på fire skular. Éi rute betyr 100 elevar.

Bjerke: 200 elevar Solli: 400 elevar Holm: 100 elevar Fjellbu: 250 elevar Lag spørsmål og svar:

Bjerke

Ytredal

Diagrammet viser innbyggjartalet på fem stader. Éi rute betyr 500 innbyggjarar.

Det er flest innbyggjarar i ____ .

Det er færrast innbyggjarar på ____ .

I Vik og på Neset er det til saman _ innbyggjarar.

Det bur _ fleire i Ytredal enn på Heia.

Det bur _ færre på Neset enn på Skogen.

I Ytredal er det _ innbyggjarar.

Det bur 1000 fleire på Skogen enn på ____ .

Det bur 3000 færre på enn i ____ .

141

Rund av til nĂŚraste krone.

15,65 kr 5 _ kr 9,08 kr 5 _ kr 17,41 kr 5 _ kr

16,91 kr 5 _ kr 8,85 kr 5 _ kr 19,05 kr 5 _ kr

6,41 kr

4,76 kr

3,11 kr

3,34 kr

5,10 kr

Kor mykje kostar varene?

+ =

kr kr kr 5 _ kr

+ =

kr kr kr 5 _ kr

+ =

kr kr kr 5 _ kr

+ =

kr kr kr 5 _ kr

Kim kjøper ein boks leverpostei og betalar med 10 kroner.

Kor mykje fĂĽr ho attende? _ kr 142

Set strek under tala du treng for å løyse oppgåva.

Petter er 10 år gammal. Han skal kjøpe eple for 35 kroner og pærer for 18 kroner.

Kor mykje må han betale?

Svar: Sofie kjøper 2,5 liter appelsinsaft og 0,8 liter stikkelsbærsaft.

Det kostar i alt 68 kroner.

Kor mange liter saft har Sofie?

Svar:

2,5 L

0,8 L

Mikkel er 9 år gammal. Far er 35 år gammal.

Mor er 30 år gammal.

Kor mykje eldre er mor enn Mikkel?

Svar: Marte har 25 raude kuler, 11 glansbilete og 48 blå kuler.

Kor mange kuler har Marte i alt?

Svar: Kashif reiser med buss nr. 301 til og frå skulen kvar dag.

Billetten kostar 17 kroner kvar veg.

Kor mykje betalar Kashif kvar dag?

Svar:

143

Rekn ut. Still opp stykka i rutenettet.

Sofie plukkar 14 kilogram jordbær om dagen. Kor mange kilogram har ho plukka på 22 dagar? _ kg Eit dusin blyantar er det same som 12 blyantar. Kor mange blyantar er det i 23 dusin? _ blyantar

14 kr per korg

23 kr per kg 26 kr per kg

Petra kjøper 12 korger jordbær.

Ho må betale _ kroner.

Sofus kjøper 6 kilogram bringebær og 10 kilogram tyttebær.

Han må betale _ kr.

Petra betalar med Ho får att _ kroner.

Sofus betalar med Han får att _ kroner.

144

.

.

Oppgåvebok side 98