Kirsti Mac Donald
Kirsti Mac Donald
Matematikk Tal og omgrep
8–10
Matematikk Tal og omgrep Arbeidsboka gir elevane eit språkleg grunnlag for etter kvart å kunne ta del i den ordinære matematikkundervisninga.
Norsk start 8–10
Oppgåvene gir elevane øving i å forstå tal og omgrep og i å bruke dei aktivt på mange måtar. summerer opp nytt stoff og vokabular i kvart kapittel.
Matematikk Tal og omgrep Nynorsk
ISBN 978-82-02-38704-4
9
788202 387044 www.cappelendamm.no
Nynorsk
Norsk start 8–10 matematikk – tal og omgrep Kirsti Mac Donald nynorsk
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 1
02.10.12 14:01
© CAPPELEN DAMM AS, Oslo 2012 Føresegnene i åndsverklova gjeld for materialet i denne publikasjonen. Utan særskilt avtale med Cappelen Damm AS er all eksemplarfram stilling og tilgjengeleggjering berre tillate så langt det har heimel i lov eller avtale med Kopinor, interesseorgan for rettshavarar til åndsverk. Bruk som er i strid med lov eller avtale, kan føre til erstatningsansvar og inndraging, og kan straffast med bøter eller fengsel. Norsk start følgjer læreplanen i grunnleggjande norsk for språklege minoritetar og er laga til bruk på ungdomstrinnet i grunnskolen. Illustratør: Ketil Selnes Grafisk formgiving: Sandvik Design Forlagsredaktør: Unni Wiel Trykk og ferdiggjering: UAB BALTO print Omsett til nynorsk av Arve Lauvnes Utgåve 1 Opplag 1 ISBN 978-82-02-38704-4 www.cdu.no http://norskstart.cappelendamm.no
FOTO NTB/Scanpix: Lise Åserud s. 87 iStockphoto: s. 4 Thinkstock: s. 12, 29, 35, 39, 44, 49, 55, 62, 67, 73, 81, 91, 93
| norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 2
02.10.12 14:01
innhald 1 Tala 0–10 | 4 Pluss og minus | 6 Mange og mye | 8 Summen og differansen | 9 | 10
9 Lengd, høgd og breidd | 55 Lengd | 56 Høgd | 59 Breidd | 60 | 61
2 Tala 11–20 | 12 Pengar | 14 Kor mykje? | 16 Større enn og mindre enn | 18 | 19
0 Tala over 1001 | 62 1 Tala 1001–1099 | 62 Tala 1100–100 000 | 64 Store tal | 65 | 66
3 Tala 21–40 | 21 Mange eller få | 23 Dobbelt | 24 Halvparten | 25 Brøk | 26 | 27
11 Avstand og vekt | 67 Avstand | 67 Vekt | 69 | 71
4 Ordenstal | 29 Ordenstala 0.–12. | 29 Månader | 30 Ordenstala 13.–31. | 31 Datoar | 31 | 33 5 Tala 41–100 | 35 | 38 6 Temperatur | 39 Desimaltal | 41 | 42 7 Klokka | 44 | 47 8 Tala 101–1000 | 49 Tala 101–130 | 49 Tala 131–1000 | 51 Siffer | 53 | 54
12 Dei fire reknemåtane | 73 Addisjon | 73 Subtraksjon | 74 Multiplikasjon | 75 Divisjon | 78 | 79 13 Pengar | 81 Framand valuta | 83 Prosent | 83 | 85 14 Årstal | 87 | 90 15 Geometriske figurar | 91 | 94
Summerer opp nytt stoff og vokabular i kvart kapittel.
tala 0–10
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 3
|3
02.10.12 14:01
1 Tala 0–10
1
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
null
ein (eit/ei)
to
tre
fire
fem
seks
sju
ĂĽtte
ni
ti
Kor mange? a Kor mange ungar har anda?
b Kor mange fiskar har ho fĂĽtt?
4 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 4
02.10.12 14:01
2
Set inn ein bokstav og skriv talet. åt s
e u
nu
l
se
s
t
fe
fi
e
t
e
n
3
Kor mange mål fekk Viking? Kor mange mål fekk Brann?
Kor mange mål fekk Rosenborg? Kor mange mål fekk Vålerenga?
4
Kryssord. Skriv tala med bokstavar. 7 6 2 0 3 8 9 5 4
Løysingsord:
tala 0–10
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 5
|5
02.10.12 14:01
Pluss og minus 3+4=7 Tre pluss fire er sju. Vi legg saman 3 og 4. Teiknet = heiter er lik, men vi seier ofte berre er. Vi reknar frå venstre mot høgre. ‒‒‒‒‒‒→ 5
Rekn ut, og les opp reknestykket med svar. a 5 + 2 =
b 1+
= 7
c 4 +
4+6=
5 +
= 8
1+2=
6+0=
9 +
= 9
3+
8+1=
5 +
= 7
9+1=
2+3=
2 +
= 6
5+
7+1=
8 +
= 9
6+4=
= 8
=3
=9
10 – 2 = 8 Ti minus to er åtte. Vi trekkjer 2 frå 10. Vi bruker teiknet – for minus.
6
Les opp reknestykket med rett svar. a 7 – 1 =
b 5 –
= 3
c 10 – 5 =
10 – 9 =
8 –
= 4
3–
7–0=
9 –
= 6
9–8=
5–5=
2 –
= 0
4–
4–2=
6 –
= 5
7–4=
6–3=
1 –
= 1
2–
=1
=2
=2
6 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 6
02.10.12 14:01
7
Les oppgåvene. Rekn ut, og les svara høgt. a Petra og Jan har to søner og tre døtrer. Kor mange barn har dei?
Utrekning: 2 + 3 = 5
Svar: Dei har fem barn.
b Marek kjøper ein sjokolade til fire kroner og ein bolle til seks kroner. Kor mykje må han betale til saman?
Utrekning:
Svar:
c Jamil har ein pose med åtte bollar. Han gir tre bollar til Annette. Kor mange bollar har han att?
Utrekning:
Svar:
d Tatiana har ti kroner. Ho kjøper sjokolade for seks kroner. Kor mange kroner har ho att?
8
Utrekning:
Svar:
Set inn orda, og les heile teksten høgt. til saman
betaler
kostar
I kantina
har att
kroner
vaflane åtte kroner.
Halima har fire kroner, og Rina har seks kroner. Dei har ti kroner Dei
åtte
Da
dei to kroner
.
for ein vaffel. .
tala 0–10
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 7
|7
02.10.12 14:01
Mange og mykje
Mange flasker
Mykje vatn
Mengder Kor mange sjokoladar skal du kjøpe? Kor mykje må du betale? Mange står til eit ord i fleirtal.
9
Set inn mange eller mykje. Vi har
å gjere på skolen.
Vi har
timar kvar dag.
Det er
som er vanskeleg å forstå.
I dag skal vi gjere Eg drikk Eg kjøper
vanskelege oppgåver. vatn. flasker i veka.
10 Skriv spørsmål med Kor mange eller Kor mykje. kostar brødet?
Det kostar ni kroner.
barn har dei?
Dei har fire barn.
eple kjøpte du?
Eg kjøpte to eple.
betalte du?
Eg betalte åtte kroner.
kaffi drikk du?
Eg drikk ikkje kaffi.
8 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 8
02.10.12 14:01
Summen og differansen 4+5=9 4–2=2
Summen av 4 og 5 er 9. Differansen mellom 4 og 2 er 2.
11 Set inn tal slik at summen blir 10. Les heile oppgåva høgt. 8+
= 10
1+
= 10
3+
= 10
7+
= 10
6+
= 10
10 +
= 10
4+
= 10
5+
= 10
12 Set inn tal slik at differansen blir 2, og les heile oppgåva høgt. 8–
= 2
3–
= 2
7–
= 2
6–
= 2
2–
= 2
9–
= 2
10 –
= 2
5–
= 2
13 Set inn Summen av eller Differansen mellom, og les opp heile setninga. 4+3= 7
Summen av
4 og 3 er 7.
6 + 4 = 10
6 og 4 er 10.
9–1= 8
9 og 1 er 8.
8 – 2 = 6
8 og 2 er 6.
5 + 4 = 9
5 og 4 er 9.
14 Set inn orda og les teksten høgt. leggje saman
differansen
trekkje
frå
summen
a 10 – 4 = 6
For å finne
må jeg
mellom 10 og 4, 4
10.
b 6 + 4 = 10
For å finne
må eg
av 6 og 4, 6 og 4.
tala 0–10
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 9
|9
02.10.12 14:01
1
Skriv tala som manglar. ein,
2
, tre,
5
,
, ni,
.
fem er fem.
Fire
4
,
Skriv inn minus eller pluss. Ti
3
, fem,
tre er sju.
To
seks er åtte.
Ni
seks er tre.
Summen eller differansen? Skriv inn rett ord. 4 + 5
er 9.
10 – 6
er 4.
8 + 2
er 10.
8–2
er 6.
Lag oppgåver med pluss. Svara skal bli 10. +
= 10
+
= 10
+
= 10
+
= 10
Lag oppgåver med minus. Svara skal bli 2. -
= 2
-
= 2
-
= 2
-
= 2
10 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 10
02.10.12 14:01
6
NORSK
MORSMÅL
eit tal minus pluss er lik eit teikn å leggje saman å trekkje frå venstre høgre mange å rekne ut eit reknesykke eit svar ei mengde mykje kor mykje kor mange koste betale til saman ha att summen differansen
tala 0–10
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 11
| 11
02.10.12 14:01
2 Tala 11–20 1
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
elleve
tolv
tretten
fjorten
femten
seksten
sytten
atten
nitten
tjue
Kryssord. Skriv tala med bokstavar. 5 13 19 15 10 18 7 17 8
Løysingsord:
12 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 12
02.10.12 14:01
2
3
Skriv som tal. tolv
fjorten
åtte
atten
femten
tretten
seksten
tjue
sju
sytten
elleve
seks
fire
nitten
Skriv tala som manglar. ti, elleve,
, tretten,
sytten,
4
5
,
, femten,
,
, tjue.
Rekn ut, og les heile oppgåva høgt. 13 + 4 =
19 – 4 =
14 + 2 =
14 – 2 =
10 + 6 =
19 – 11 =
15 + 4 =
16 – 3 =
12 + 7 =
13 – 0 =
11 + 8 =
19 – 1 =
Set inn rett tal og rett teikn. Les heile oppgåva høgt. 2 + 16
= 18
15
= 20
18
= 10
11
= 19
14
= 19
17
= 12
20
= 10
12
= 11
18
= 2
14
= 17
19
= 3
19
= 11
Vi kan leggje saman og trekkje frå fleire tal i det same reknestykket: 2 + 14 + 0 + 1 = 17 19 – 3 + 1 – 0 = 17
tala 11–20
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 13
| 13
02.10.12 14:01
6
7
Les heile reknestykket høgt med rett svar. 13 + 1 + 6 =
10 – 3 + 11 =
19 – 3 + 1 =
18 – 14 – 4 =
2 + 17 + 0 =
15 + 2 – 1 =
Les oppgåvene, og rekn ut. a I klassen er det 19 elevar. Ein dag er tre elevar sjuke, og ein elev er bortreist. Kor mange elevar er det i klassen den dagen?
Utrekning:
Svar: .
b Heile åttande klassetrinn blir bede om å vere med på dugnad på idrettsplassen etter skoletid. Det kjem seks elevar frå A-klassen, åtte frå B-klassen og fem frå C-klassen. Kor mange elevar kjem det på dugnaden?
Utrekning:
Svar: .
c I Bjørkebakken 10 bur det fem familiar. Ein familie har fire barn. To familiar har tre barn kvar, ein familie har to barn, og ein familie har ingen barn. Kor mange barn bur det i Bjørkebakken 10?
Utrekning:
Svar: .
Pengar Norske myntar
ein einkrone
ein femkrone
ein tikrone
ein tjuekrone
Andre ord vi kan bruke: eit kronestykke, ein femmar, ein tiar, ein tjuekroning
14 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 14
02.10.12 14:01
8
Kor mange kroner er det? a
13 kroner
b
c
d
9 Myntar Rosa skal putte ti kroner på ein automat. Automaten tek både tikroningar, femkroningar og einkroningar. Kva for myntar kan Rosa bruke for å få akkurat ti kroner? a
ti einkroningar
b
c
både – og
d
tala 11–20
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 15
| 15
02.10.12 14:01
Prisar
13 kr
Vi skriv ofte kr for kroner. På prislappar står det ofte kr framfor prisen: kr 13,-
r framfor – ette
Ofte står det komma og ein strek etter talet: 13, –. Det betyr 13,00 kr. Av og til står det tal etter komma. 13,25 kr Det betyr 13 kr og 25 øre. 13,50 kr Det betyr 13 kr og 50 øre. Det er hundre øre i ei krone.
Avrunding Vi har ikkje mindre myntar enn 1 kr. Dersom det står 50 øre eller meir etter komma, rundar vi av prisen oppover. dersom det står mindre enn 50 øre etter komma, rundar vi av prisen nedover. 13,50 kr Du må betale 14 kr.
13,25 kr Du må betale 13 kr.
10 Set inn orda, og les heile teksten høgt. manglar
ingen
Elias: 10 kr
myntar
Tom: 0 kr
betale
får att
både – og
til saman
Salim: 5 kr + 5 kr
Elias, Tom og Salim er svoltne. Dei vil kjøpe ein stor pose bollar til 22 kr. Tom har
pengar, men
Salim har nokre Dei har 20 kr
Elias
. Elias har ein tikrone, og Salim har to femkronar. . Dei
altså 2 kr på å kunne kjøpe
bollane. Jamil kjem gåande, og han har også lyst på bollar. Heldigvis har han ein femkrone i lomma. Da kan dei
for bollane, og dei
3 kr.
Kor mykje? 6 kr Ein bolle og eit eple kostar like mykje. Eit eple kostar like mykje som ein bolle. Ein sjokolade kostar meir enn ein banan. Eit eple kostar mindre enn ein banan.
16 kr 16 kr
8 kr 6 kr
16 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 16
02.10.12 14:01
11 Sjå på bileta og fyll ut med like mykje, meir enn eller mindre enn. Ein banan kostar
eit eple.
Ein sjokolade og ei flaske vatn kostar
.
Ei flaske vatn kostar
ein banan.
Ein bolle kostar
som eit eple.
Eit eple kostar
ein banan.
12 Fyll ut med like mykje, meir enn eller mindre enn, og les høgt. a Eit rundstykke kostar 12 kr. Ein muffins kostar 15 kr.
Ein muffins kostar
eit rundstykke.
b Ei flaske brus kostar 18 kr. Ei flaske vatn kostar 16 kr.
Ei flaske vatn kostar
ei flaske brus.
c Eit rundstykke kostar 12 kr. Ein bolle kostar 6 kr.
Eit rundstykke kostar
18 kr
som to bollar.
12 kr 15 kr 13 Set inn meir enn, mindre enn eller like mykje, og les opp. Yoghurt kostar
brus.
Prisliste mjølk som yoghurt. vatn mjølk. te yoghurt vatn. brus eit vaffelhjarte. muffin s bolle vaffelhjarte
Vatn kostar Brus kostar Mjølk kostar Ein bolle kostar 14 Sjå prislista.
8,– kr 16,– kr 8,– kr 1 1 6,– kr 18,– kr 1 5,– kr 6,– kr 4,– kr
a Kva kostar mest? b Kva kostar minst? – minst lite – mindre – mest mykje – meir
tala 11–20
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 17
| 17
02.10.12 14:01
Større enn og mindre enn 20 > 18 Tjue er større enn atten.
18 < 20 Atten er mindre enn tjue.
teiknet > betyr større enn
teiknet < betyr mindre enn
Legg merke til at spissen peikar mot det minste talet. Den store opninga peikar mot det største talet. 15 Set inn < eller >, og les høgt. 16
18
12
20
13
3
16
17
19
18
ein katt
ein hund
ein hest
Hunden er større enn katten, men han er mindre enn hesten. Katten er mindre enn hunden og hesten. Katten er minst av desse dyra. Hesten er større enn hunden og katten. Han er størst av dyra. 17 Skriv inn mindre, større eller størst. Kva for ein by er
, Bergen eller Trondheim?
Bergen er størst. Han er Trondheim er
– minst liten – mindre – størst stor – større
enn Trondheim. enn Bergen.
18 Skriv inn størst eller minst. Huset til venstre er Huset til høgre er
. .
18 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 18
02.10.12 14:01
1
Skriv tala som manglar. , tolv, tretten,
,
,
2
, seksten,
, nitten,
.
Kor mange kroner? a
b
3
risar Billettp nør 12 kr Barn/hon 20 kr Vaksne
a Set inn mykje, meir eller mindre.
Barn betaler
Eldre menneske kjøper honnørbillett og betaler like
Vaksne betaler
for billetten enn vaksne.
som barn.
enn barn.
b Set inn like, som eller enn.
ein kopp te 25 kr
Ein kopp te kostar meir
Ei flaske brus kostar
Ei flaske brus kostar mindre
ein yoghurt 18 kr
ei flaske brus 18 kr
ei flaske brus. mykje
ein yoghurt. ein kopp te.
tala 11–20
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 19
| 19
02.10.12 14:01
4
NORSK
MORSMÅL
ingen pengar ein mynt å mangle både – og å få att komma øre framfor etter like mykje som meir enn mykje – meir – mest lite – mindre – minst stor – større – størst liten – mindre – minst å peike mot avrunding å runde av oppover nedover ein pris
20 | norsk start
Nynorsk start_MATTE_4.korr.indd 20
02.10.12 14:01