GudmundSkjeldal
Wimbledon
Dergrasetergrønast
©CAPPELENDAMMAS,Oslo2018
ForfattarenharfåttstøttefråDetfaglitterærefond.
ISBN978-82-02-57970-8
1.utgave,1.opplag2018
Illustrasjoner:AllefotoertattavEllenLandeGossner
Omslagsdesign:MiriamEdmunds
Omslagsfoto:CliveBrunskill/GettyImages
Sats:Type-itAS
Trykkoginnbinding:LivoniaPrintSia,Latvia2018
Tryktpå80gAmberGraphic,1,25
Føresegneneiåndsverklovagjeldformaterialetidennepublikasjonen.Utan særskildavtalemedCappelenDammASeralleksemplarframstillingog tilgjengeleggjeringberretillatesålangtdetharheimelilovelleravtalemed Kopinor,interesseorganforrettshavarartilåndsverk.
Bruksomeristridmedlovelleravtale,kanføretilerstatningsansvarog inndragingogstraffastmedbøterellerfengsel.
www.cappelendamm.no
Innhald
DELI.FJERNSYNET
Århundretskamp ..........................
Graset ...................................
TheAllEnglandLawnTennis&CroquetClub ....
DELII.SPELET
Sesongvariasjonar ..........................
Tankenpåspelet ...........................
McEnroemotBjörnBorg ....................
Pengane ..................................
AmatørenMolla ...........................
Utandørs .................................
LidenskapenforFederer. ....................
Bønderogtennis ...........................
77årmedtørke ............................
DELIII.TURNERINGA
ÅventapåFederer ......................... Thequeue... .............................
DELI FJERNSYNET
Århundretskamp
NelsonMandelahaddebedtfangevaktaranepåRobben Islandomeinradio,ogsatoghøyrdepåWorldServicei cellasi.BorisBeckerogStefanEdbergspelajunior-EMi Västberg,ogsågpåfjernsynetsaman.TimAdams,idag kommentatorisøndagsavisa TheObserver,varpåbilferieiWalesmedforeldraogstrevdemedantennaforåfå innBBC-sendingapådengamletv-enicampingvogna.Det regnaogdethaglaheiledenvekaAdamsvarder.Hansat stortsettinneogfølgdeWimbledontennisen.
IBergenvardetmykjefolkigateneetteratSundtvaremagasinstengdeklokkaeitt,kaféenOleBullpåGrand Hotellvarsmekkfull.Mendåklokkapassertehalvtre,forlétstadigfleirehan,ogeitparfråTyskland,somåttorsk, ogeinjournalistfråBergensTidende,medkaffiogeitrekesmørbrød,vardeieinastesomsatatt.
FarminpåSkjeldalgjekkoghesjaibrattbakkane,ereg redd,oghaddehattgodbrukforossgutane.
Detvarlaurdagden5.juli1980.Pågrunnavalt regnetsomWimbledonarrangørenhaddestriddmedden førsteturneringsveka,pressadeiinnmixeddouble-finalenklokkatolv,ogdennedrygdeut.Singlefinalenforher-
ranebyrjadifornokoforsinkaettersendeskjemaetklokka 15.00norsktid.
BjörnBorgvarblåøygdoghaddelyselokkarnedpåskuldrene,hanvardenungkvinnenehaddeelskaogstorma grasbananefor,novarhansåerfarenatdetengelskeetablissementetogsåkunnelikahan.Ifølgjetv-kommentatorenhaddehanlateskjeggetgrosålengehanikkjetapte iWimbledonturneringa,mendetsågvelsteltut.FiregongerførhaddesvenskenvunnefinalenpåCentreCourt,dei fireføregåandeårapårad.Hanvarstillfarenogærlegpå banen.Hansågutsomomkjensleneikkjebeitpåhan.Han liknaeinskikkeleggentleman.
PådenandresidaavnettetstodJohnMcEnroe.Hanvar einunggutfråQueensiNewYorksomspelaisinaller førstefinalepåCentreCourt.MenhanhaddevunneUS Openåretfør,oghanhaddeslåttBorgtregonger.Denne finalenmellomdeitoallerbestevarpåførehandutropt til«århundretskamp».McEnroesågmisnøgdutmedalt ogalle;hertugeniTheRoyalBox,dommaranerundtom påbanen,deinærfemtentusentilskodarane,tilogmed detgrønegraset.Hanbrautallefinareengelskekodar,han eksploderteiraseri,hanskjelteuteinlinjedommar,krangla medhovuddommaren.Hanverkaeigentlegmestfortvila oversegsjølvogsitteigespel.Sjølvdåkunnehandempa ballensåfintfølandevednettet,berremedvenstrehanda påracketen,somomhanvareindirigentsomskarharmoniskestykkeutavlufta.Egelskamåtenhanvarliksomutolmodigpå,korleishanstupteframmotnettetfor åavgjeraballvekslingane.
FinnSøhol,kommentatorenpåNRK,sympatisertester-
kastmedBjörnBorg.IkkjeberrevarBorgfrånabolandet, somhansa,hanvarblond,oghanverkasåstoiskrolegog såmajestetiskuslåelegmeddetpresisereturspeletsitt.Det varkanskjeslikSøholsjølvburdehaspela.Hanvedgjekk iallefallfavoriseringadåhanfortaltemegomminnasine.
Beggespelaranehaddepanneband.BjörnBorgbrukteeit kvitt,JohnMcEnroegansketalandeeitraudt.Racketane deiravarbeggeavtre.Vednettetsateineigendommarog sjekkaomserveballanesneiakanten.Slazengerballanevar kvite.Ganskestoregrasfeltbakomgrunnlinjaogframme vednettetvarblittbrune.
PåSkjeldalhaddevinylegfåttfargefjernsyn.
DetvarMcEnroesombyrjakampen,medryggentil kamera.Altpåandreserven,førdetførstepoengetvar ferdigspela,dåkameraetfokuserteinnpåBorg,utbraut Søhol:
«Sepådennefighteren!»MenNewYorkar-envarkvassareistarten.Slikhanstodvinklafråmotstandarenpå servensin,medføteneheiltparalleltmedgrunnlinja,var detvanskelegåvitakvarballenvillekommanårhanvreid korsryggenrundtogslo.Detsågvondtut,ogeinkunne fryktaathanikkjevillefåeitlangtlivisporten.Hanvar venstrehendt,nokosomgjordeathankunneskruserven sinlangtutibackhandsidatilBorgpådiagonalanemot høgre.Hanservasegenkelttilgameleiinga1–0,ogden allerførstepausenimatchen.
SpelestilentilMcEnroepassabesttilgras.Hanstorma framtilnettetnårhankunne.
BjörnBorgvarnokallerbestpågrusen.Hanhadde
utviklaeikraftigrunnlinjeslagasomfåandrekunnestå segmot.Hanbruktetohenderpåbackhandsida,sjølvom detbrautmeddenklassiske«pene»måtenåspelatennis, ogsjølvomtrenareneingonghadderåddhanfrådet.Tre strakesigrarhaddehanfrågrusturneringaFrenchOpen, femialtderifrå.Hanhaddetrentsegopptileinbetreserve, oghanvågaseggjerneframmotnettetogså,slikgrasspelet lokkareintilågjera.
Itenniskaneinveljaomeinvillaballenstussaunderlaget éingongelleromeinvilveljadetmeirtekniskkrevjande volleyslagetogtahanpådirekten.Grasetdemparsprettenmeirenndetgrusengjer.Sidandenandrespelarendermedfårmindretidtilåbusegpåogsiktainnmotslaget, angriperdenførsteframmevednettetdervinklaneerstore beggeveganeogvolleyslagagjernedrepande.Einkanogså leggaballendødlikeovernettet,omhandlagetmedracketenerfinsliptnok.
BorgvarikkjelikedyktigsomMcEnroeidettekunstferdigespelet,iallefallikkjeisittførsteservegame.Han gavieiballvekslingvednettetrivalensinheiletresjansar tilåpasserapådeneineellerdenandresidaoghanmista poengettilslutt.IsjølvegamepoengetfekkMcEnroetilein ekkellobboverhan,ballenduppanedlikeinnomgrunnlinja,ogBorgnåddeikkjeåfåreturensinovernettet,endå sårasksomhanvar.
McEnroeleia2–0.Hanheldtframmedåservavanskeleg forBorg,detvart3–0.
Borgkominnikampenmedbetreservarno,menMcEnroeheldtframmeddeiglitrandedirekteslaga.Hannoterte seg4–1.
Inestegamerotasvenskenbortserventogongerpå rad.Dettevardenandredobbeltfeilenhangjordeidette førstesettet.Haddehannervarlikevel?PåeinannanandreserverusaMcEnroeframtilnettetogoverraskaBorg, somsendteballenut.Medeinvelrettareturfråbackhandsidasisetteamerikanarenhansjakk-mattpåsjølvegameballen.Hanbrauthanpåny.Hanhaddeleiinga5–1og kunnesurfasettetinnisitteigegame.
Hanhaddeennoikkjerasamotdommarane.Hantrong hellerikkjegjeradet,såkvastogreintsomhanspela.Han varperfektkonsentrert.Pådenførstesettballensinvarhan nærvedåmistafatninga,hanhaddekommesegframtil nettetogsloballenhårfintutmedvenstrehandsvolleyen. Viss handåvarute.McEnroestodlengeveddetkvitenettet.Søholsahanvarnærvedåbitaavsegtunga,ogdet sågsannelegslikutavtv-biletaogså.Kanhendavardetav respektforBorgathanlétprotestenvera.Kanhendaana hanatballenvarforlangogberreklandrasegsjølv.Søhol meinteisendingaatMcEnroealdriprøvdeåjuksadirekte, sjølvomhanoppførtesegdårleg.Hantokfaren,somproducerenstadigklippainnibiletet,tilinntektfordetsame synspunktet.
JohnMcEnroesr.kunnepustalettaut.Sonenvanndet førstesettet,6–1.
Producerenbruktedennepausentilåvisasaktestudiar avservanetildeitospelarane,ogglimtavdeimangetilskodarane.Eindelavmennenesatmeddressogslips.Folk røykte.SøholmåttevedgåatMcEnroehaddesinetilhengarar,hanogså,endåomhanikkjesjølvakkuratliktedei høgejubelropadeira.Detfanstdeisomønskteåsjåmeir bakkulissane,somhansa.Meddetmeintehanatsteinand-
letettilBjörnBorgrøpteingentingavkvahantenkte.Så langtvarhanblittutspela.HanhaddeikkjevoreinærleikenavnokoiMcEnroesserve.Menkampenvarennoung. Hanhaddeennotosettåendravindanepå.Hanbytatil einlitthardarestrengaracket.Søholkallahaneinarbeidshest.McEnroevareinfullblods«gallopør».
Farvårkanhavoreinnomstovasomsnarastpådette tidspunktet.Klokkafireåthangjernelittettermiddagsmat,detvikalla«nons»(ogsomegalltidharlurtpåhar røteridetengelske«afternoon»).Fortvarhanuteatti slåtten,detvarmeldtregnmotkvelden.Morvårgjekk sikkertutoghjelptehanmedhesjinga.Vibrørnebleisitjande.
ILondonvardetsol.
IdetandresettetavWimbledonfinalenbyrjaspeletjamnare.Borggavsegikkjemedåprøvanettspelieigenserve, ogklartesegnokobetre.KommentatorenpåNRKgjorde ossmerksamepåathantoknokrestegendånærarenettkanten.MenMcEnroeheldtframmedåservavariertog velplassert.Ingenslurvarellerdobbeltfeil.Borgkomaldri inniskikkeleglangeballvekslingarogkomsegikkjetil brotpoengigamaåtamerikanaren.Istadenvardetden svenskemeisterensommåttekjempaforåhaldasineserveomgangar,togongerhaddeMcEnroesjansetilgjennombrotpåstillinga2–2.
Påstillinga15–0idetsjettegametkomkanskjedetvakrasteslagethanssålangt.Hangavservensideskru,såballentraffgodtmotdetytrehjørnetavserveruta,tilvenstre forreturspelaren(densomkallast«fordelsruta»),ogballen skjenautavbanen;dermedmåttesvenskenlangttilsides
forånåhanmedeitbackhandslag,menBorgvaroftast lynraskireaksjonenogklarteåtvingadennereturenover nettetpåmidten,utrulegnok.McEnroevardåpåvegfram ibanen,hanmåttehoppalittoppforåstemmavolleyslaget sittidenrettehøgdavedhofta.Ballensmaugsegovernettetogieinherlegbogeheiltutmotdenandresinglelinja, trygtutanforrekkeviddatilBorg.
Detsågsåenkeltut.Detvarufattelegvanskeleg.
Idetnestegamet,detsjuande,haddeMcEnroeigjen opninga.PåtoaltforslappevolleyarfråBorgkunnehan berrestyraballentilbake,ogskaffasegmeddettobreakballarogstillinga15–40.Søholobservertedetaltmedan ballvekslingagjekkføreseg:«DerharMcEnroesjansen,og derharhandenigjen.»Denandrereturenbleinokrebitre fåcentimeterforlang.
Haddehanvunnetogameballarher,kunnehanfort fåttleiinga3–4.Sliksomhanservasålangt,villehanlett plukkatogametilogskaffasegdenveldiglovandeleiinga 2–0isett,detsompåengelsk,ogunderlegnok,heiter«two tolove».
Dettekunneverapoengetsomsnuddesettet,meinte Søhol.McEnroevartypensomhugsaslikeballar.Borg, derimot,«Ice-Borg»somhanbleikallaiLondon,sletta berreminnetomdenførreballen.Hanservasegutav klemma,ogfekkleiinga4–3.McEnroefeiagjennomservegametsitt,ogstillingavar4–4.
NosloMcEnroefantastiskereturarfrågrunnlinja,og hanspelasegtiltresmåsettballariBorgsserve.Borg, somhaddebyrjagametmedeindobbeltfeil,klintetilmed returballarsomdetraukkritavogreddasegutavfarane. Nylitenpauseveddommartrappa.Drygteintimesspelså
langt.McEnroevarfortsattdenførande,menBorghadde syntkvapsykesombuddeihan.
MednyeballariservegametsitthaddeMcEnroeingen problem,trassifrustrasjonenoversjansanesomikkje hadderesultertinokohandfastenno.Hankvittertetil5–5. MenogsåBorgservasegenkeltgjennomnesteomgang,det stod6–5.Settettikkamottie-break.
Påstillinga15–0vardetMcEnroesomslurvamedvolleyensin;ballengjekkinettet.Idetnestepoenget,derhan mislukkastmedeinhalvlangstoppball,fekkBorgforgod tidtilåstillainneitforehandslagmedmykjeoverskru. McEnroefekkberredyttaballentilbakederframmeved nettet,ogBorgkunnestormaframogdunkaballenenkelt forbihan.Densvartetavlasynte15–30.Detvareinsvært viktigballsomskullespelastno.
Søhol:«McEnroevetdet.Hantarseggodtid,spretter ballen.Nåmåhanikketapepoenget,McEnroe.Dakan hanmistesettet.»
Detblirsagtomtennisatteljemåtenvarnokodenengelske overklassenfannpåforåhaldakroppsarbeidararunna idrettensin.Detskulleverakomplisertåforstå.Eingår frå15til30ogtil40,ogsåvidaretil«game»(60).Ved 40–40heiterdet«deuce».Derifråmådugåom«Advantage»(«AD»påresultattavla),førdufårgamet.Kvifortel einikkjeenkeltoppoverslikeingjeribordtennisogvolleyballogbadminton,til11og21og251?Omduslurvar 1 Poengstegaerblittforklartmedrøtenesomsportendelvisharifranskekloster, der60vareitdominerandetal,oguttrykket«deuce»ved40-40utifråuttrykket «àdeuxeadeu»,«tofråpartiet».Mendenneteorienkanvanskelegstadfestast.
medservendinibadminton,tapardupoengetogserven gårovertilmotstandaren.Itennishareinlovåservaom attomeinbommarpådenmerkaruta,ogeinharkvart sittservegamepåomgang.Deteråforventaateinheldservegametsitt;visseintapardet,seiereingjerneateinblir broten.Einbytersidevedannakvartgame(påoddetal),og einsitsegalltidnedogkvilermellomdessesmåbolkane, påBorgsitidogsåetterdetallerførste.Einmåstøtthato poengmeirenndenandreforåfågamet,ogetterdetsame prinsippetogsånå6gamemotmotstandarensine4,eller 7mothennar5,foråkaprasettet.Ivanlegeturneringarer detnokmedtosett,iWimbledonmåherranevinna tre.
MensjølvpåSkjeldal,påeinbølgeteogstorkupert avsatsieinavsidesliggjandeskogsdalieinfjellrikkommuneieingrisgrendtdelavlandet,ieinforblåstutpost iEuropa,forstodviunganekvatennishandlaom.Vi skjønteatdetvarnokrepoengsomvarviktigareennandre, ognåralvoretverkelegstrammasegtil.Detvarikkjenok åvinnadeiførsteservaneogfåeileiing.Viforstoddet iarbeidetpågarden:Spikranemåtteheiltinnitreverket. Skruddeeinikkjemutteraneheiltinnåtmetallet,kunnedei vrisegutatt.Fekkeinikkjehøyetihus,vararbeidetmed hesjeneforgjeves.
JohnMcEnroeskruddenoservensinlangtutmotBorgs backhandslikhanhaddegjortgjennomheiledystenså langt,ogsprangmotnettet.Denfirdobbeltemeisteren klarteendelegåstyraballenforbi.Detvareinmagisk skråstiltretur.Borgmåttelangtutomdoublelinjadåballenkomfykande,måttestrekkaarmanedetoverkroppen vargodfor,haldaracketennøyaktigogstødigisame
hundredelaveitsekund.Tennisballenfannliksomsjølveit grasstråinnomgrunnlinjaålandapå,somomhanville anerkjenneslagettilBorg.
Stillingavarmedeitt15–40.BråtthaddeBorgskaffaseg tosettballar.Han,somikkjehaddeskaffasegéin sjanse tilåspelaomgametnårMcEnroeserva.Han,somhadde voredenveikasteavdeitoibyrjinga.Likebråttnappa svenskennotilsegendåeitpoengogstalheilesettet.Stillingapålystavlaihjørnetvarlik,1–1.Dettevarblodig urettferdig.McEnroehaddeeigdogdominertspelet,han haddespelanestenfullkommentennis.Einellerannangud måttehamisunnahandetoggripeinn.
Mangekvinnerpåtribunenhujaoglo.Einmannhadde reistseg,hanstodmedsigarikjeftenogklappa.Hanhadde kneptskjortapåvidtgap,eitsmykkedinglapåbrystet.
JohnMcEnroesatpåhukvedgrunnlinja.Hansatslik lenge.HansågutsomomhanskullebyrjaågråtadåBorg skulletilåservaigjenidettredjesettet.
BjörnBorgtrakkikkjeéimine.
FinnSøholvarbegeistraforutviklingaikampen,detvar ikkjevanskelegåanadet.Borgleiakampenforførste gong,omennmedberreeitfattigpoengisineigenserve, somSøholuttryktedet.«Dumåikkeslappeav»,formana hanBjörnBorgdåhandumpaeitdirekteslaginettkanten. McEnroeservaforsindeltofeilpårad,ogbommaogsåpå enklarevolleyarvednettet.Konsentrasjonensynteståha sviktahan.Borg,derimot,nyttamedvindenogmotetsom utlikningahaddegjevehan.TittelforsvararenbrautMcEnroesgamemedeinknallhardforehandretursomfylteballenmedmykjeoverskruogsomgjordeathanduppahan
neditideovernettet.Med2–0idettredjesettethadde handetpsykologiskeovertaketpåmotstandaren.Ogsjølv omfinaledebutanteniWimbledonspelasegtilfleireutliknandegamepoengseinare,hanhaddefaktisktresjansarog altså0–40ieittavgama–detvarnesteneitlitesettiseg sjølvmedsjustansingarpådeuce–stoddenmeirerfarne meisterenimotogfekkmedsegheiledennebygningsklossentilnyoglangpause,6–3igame,2–1isett.
Kampenhaddevartinestentotimar.Omikkjelenge skullefarhakyrneinntilmjølkingfråutebeitet.Dethadde vorefintforhanomeinkvanavossgutanekomutog hjelptehanåhentadei,idetminste.Detsurraflugerover rygganedeiraderdeibrukteåståvedgrindanedevedVårflorsmyraogventapååkommainn.
PåfjernsynethaddedeisettopphøgdepunktfråNMi friidrettkl.17.40,menNRKstraukdenneprogramposten dådramaetiLondondrogslikut.Ettermiddagsnyttbyrja vanlegvis17.55,Barne-TValltidklokka18.00.
SjuminuttførklokkasekssågdetutsomBorgskulle avgjeradetheile.HanhaddevunneiMcEnroesservegame likefør,oghanhaddekommesegtrygttiltomatchballari eigenserve,5–4igame,40–15ipoeng.Tilhengaranehans påtribunenstodklaretilåjubla;itrenarlosjenrumenske MarianaSimionescusomvarforlovamedhanoglikeeins managerenLennartBergelin.Påradabakomdeisatfaren tilJohnMcEnroe,ogtrulegkjærasten.
Hovuddommarenmåttehysjapåmangetusentilskodarar.
FinnSøholsnakkanoomnervanetilBorg,ikkjetil McEnroe.BjörnBorghaddevoresåspentførdeiavgjerandepoengaifinalenåretfør,fortaldefjernsynseksper-
ten.DenforsvarandevinnareniWimbledonhaddeknapt klartåhaldaracketensindå.MenSøholkunneikkjesjå atBorgpånokonmåtevarspentpådettetidspunktet,at nokokunneøydeleggjanervanehans:«Hanserheltrolig ut.MenJohnMcEnroe,hvaklarerdunå?»
Tennisereinutpregamentalidrett.Detgjeldåhaldaøydeleggjandetankarunna.Nårpoengagårimotogheilesett gleppunna,erdetomågjeraikkjeåtenkjapåstillinga. Ikkjegløttapådendigreskjermenihjørnetmeddeirovdyrguletala.Ikkjebrysegomtilskodarane.Einmåtenkja påkvarørslereinskalutføra,ogberredei.Kvareinskal plasserasegforførsteserven.Detsamegjelddensomstår pådørstokkentilsigeren,hanmåhellerikkjetenkjaforbi poenget,ogtillukkaogkjenslaavletteetterpå.
Berrehaldablikketpåballen.
Nåreinsåstårmedryggenmotsjølveavgrunnen,når einveitatdetnestepoengetkanveradetsiste,ogkanskje aldri,aldriskaleinfåsjansenattidengjævastefinalen påjord,måeinspelameddødsforakt.Detgjeldåslåden susandestoffballensomomhanbetyringenverdensting.
Merkelegnokerdetdådeiprofesjonellegjernegjersine allerbesteprestasjonar,somomdeifryktarmeiråtapaenn deiønskjeråvinna.
KanskjevardetslikmedJohnMcEnroesomvareinslik utpregaperfeksjonist.KanskjevardetslikmedBjörnBorg også.
DetsyntestnosomomMcEnroebestemtesegforåbli verandevedgrunnlinja,ogkanskjelokkaBorgframmot nettet.Returanehansverkalittreserverte,somomhan medvilje førte ballaneovernettetogikkjeslodei.Han
fekkBorgutolmodignoktilåangripapåeitforlaustslag, eitsomMcEnroekunneprikkainntilsidesforhan.Det sameskjeddeeingongtil,stillingavart40–40.
Eindrønnandereturvardetsomfølgdeså–påBorgs hardeførsteserve.Borghaddestormamotnettet,men McEnroe,medeitbackhandslagogberreeihandpåracketen,klinkaballenforbi.
«Comeon!»,roptehantilsegsjølv.Publikumjubla,mellomdeieinmannmedeigammaladmiralskappeogein annanmedeinsigarettimunnen.McEnroevinkatildei medracketensin.Søholkunnenestenikkjetrudet:AmerikanarenhaddevunnehalveCentreCourt.
Detvar5–5ifjerdesett.Menklokkavarfireminuttpå seks.
På30–0iMcEnroesservekunneeinhøyraeistemme påøyratilSøhol.Hosa(høyrbartfordensomskruropp lydenpåopptaketpåfulltidag)atdeivarnøyddetilåsetja overtilOsloogatsendingaskulletakastoppattklokka 18.45.PåandreserventilMcEnroe(somvareitess!)gjentokSøholbeskjeden:«Vimåbryte,viskaltilbaketilOslo. Menvikommertilbakeklokken18.45medavslutningen pådennedramatiskekampen.
OvertilOslo.»
SåkomeinprogramvertfråstudiopåMarinelystibiletet,hanvarminstlikesåskjeggetesomBorg,oghan forklarteatviskullefåfemminuttfråWimbledonførhøgdepunktaifriidretts-NMklokka18.50.
Farmin,denbonden,deterikkjevondtmeintnåreg seierdetslik,måhavoredeneinastesomlo.
Graset
Finstdetnokovakrareennnyslåttgras?Nokoflottaremed sommarenenndeiopneflateneetterbøndene,deimjuke teppeneutanforrekkehusa,deinysteltegrøneparkaneder folkkanspelafotballogkastafrisbeeogberreliggja?
Kjennaluktaavdet.
Idenikoniske(ogikkjeironiske)filmenfråsisteresten avdetførretusenåret, PrettyWoman,tarrikmannenavseg deirådyreskornesineieinparkiLosAngeles.Hanrullar avsegdeisvartesokkaneogså,oghangårnokrestegberrføttigraset.Hanerfortrylla.Hanhaddegløymtdet.Det ereinmilliongrasstråberreidenparken;rikmannendeler dengrøneformuenmedstudentaneogdeihuslauseogdei prostituerte.Ogekornaoglinerlene.
Duharikkjelevdforgjevesomduhargåttberrføtt nokongong.Du skal trøigraset.
ISW19(UK),detvilseiapåeitpostnummersørvestav London,idetsommedeivissoverdrivingennoheiterStorbritannia,erkunstenmedgrasetdriventildetfeilfrie.19 rektangulærebanarliggderlikeflateogreinesomvassyta istillebasseng.Heilehaustenogvinterenogvårenblirdei gjeta.Stråaerblittsteltogkanskjesnakkamed.Banemeis-
terenersprekkeferdigavstoltheitnårdengigantisketurneringatartil,meninnisegmåhanogsåkjennadragavei smerte.Noskalgrasetbliøydelagt.
PåsmåbruketSkjeldalderegvoksopp,sprangvigjerne berrføtteidenførstestripaetterfôrhaustaren.Slikdyrka vi sommaren:Nårfarvårhaddelagaeinheilrundeidet halvmeterhøgegrasetmedtraktorenogmeddeneffektive fôrhaustarenpåsidaavhan,densomvarkoplatilkraftuttaketogsommedeinvanvitigraskrotorkuttaogløfta ogspyddegrasetoppitilhengarenbaktraktoren,haddevi einfriidrettsbane.Detvareitulendtoghellerueignavestlandsterrengvihadde,bådetilstadionidrettarogtiljordbruk,eigentleg.Menvitoktiderognoterterekordar.Vi varSebastianCoeogSteveOvett.Vivarengelskmennmeir ennvivarklarover.
Farvårvarmestopptattavåfågrasetihus.Hanhadde brukforkvartstrå;gardenvarkanskjefemtimålmed dyrkamarkogmjølkekyrnevarstundomberrefireogfem påbåsane,ogvivarseksungarsomskullehamatpåbordetoghelstskopåbeinaogkledepåkroppen,ogkanskje nyeskidersommjølkeinntektenestrektetil.
Syrestilkaneogengsoleieneogløvetannblomaneihellinganenedanforhusaderfôrhaustarenikkjekomtil,måtte rakastihaugarmedriver.Hauganemåttelempastpåsvansenmedhøygaflar,oglassamåttekøyrastinnpålåven. Grasetmåtterivastlaustigjenogkastastnedidenåttekantaogdenfirkantasiloensomvarfireogfemmeter djupe.Viklatranedpåstigartilbotnenavsiloaneog trampaigrasetsådetskullebliplasstilmeir.Nårdeivar passelegmetta,hoppaviidei.
Mennårsiloanebleistappafulle,ogfardektedeimed dukogpressafôretmedvatnellersilolodd,komtidafor hesjene.Eindelavdetgrønegrasetskulleblitiltørthøy. Oghøyetmåttenappastnedfråhesjestrenganeogfraktastinnpålåven.Slåttentokaldrislutt.
Vardetrartvisneikosstilåsjåpåtv?Nårvislåttesveinanefekksjansen,nårfarsovlurettermiddagen klokkahalvtolv(!),nårhanvarlangtnedepåekrenemed fôrhaustaren,ellernårslåmaskina–Olukke!–sloklikk, sprangviinnogskruddepåfjernsynet.Dervaraltferdig.
Dervarfullkomnegrøneflaterogkritstrekarsomomein gudhaddestrekadermedlinjalensin.Dervarballgutari shortsarogdommararistrammebukser.DerstodMartina NavrátilováogChrisEvertLloyd.Dervardeikviskrande kommentaranetilSøhol,ogdeimørkklingandelydanefrå racketanetilspelarane.Dervardetheiltstilleunderdei viktigasteballvekslingane.
DervarWimbledon.
Visattrollbundne.Visatsålengeatfarbleirasandepå oss:Tilsluttkommorinnogjagaossutatt.
Friidrettvarfint;løpinghaddefarvårsjølvdrivemedi ungdomen.Dethengtefaktiskeitbileteavhanitv-rommet frådålagethansdefilerteinnpåBislettstadionframfor Holmenkollstafetten,grendekamerataneisirlegestramme rekker,islikeblågymdraktersomliknalittpåpysjamasar, tyktevi.
Fotballkunneogsågåan,endåhanfryktaforskadane vikunnefå,ogkvadetkunnekommatilåseiaforvintersesongenvårpålangrennsski.Detvarvigutanesomhadde byrjaåsjåpåtippekampar,oghanhaddefåttinteressafor ballspeletsamanmedoss.Spesieltvarhanforførtavcor-
neranetilTomLund,kapteinentilLillestrømoglagføraren forlandslaget–detmytiskelandslagetsomsloEnglandi 1982.HanliktesågodtmåtenTomLundskruddeballen bananaktiginnoverifeltetpå.
Menhankunneikkjeforståkvatennisvargodtfor.Ein kunnebrukteitheiltlivpååforklaradet.Einskullehatt fleireliv,såeinkunneviasegtilberredennekunstgreina åleine,underskruane,diagonalane,ogopninganesomviser segetterfireogfemtrekk.Britanegjerdetpåsinsindige ogkanskjedjupsindigemåte:Deisetavtovekeriårettilå prisalivetsomgror,leikenmellommenneska,ogdeifullkomnesvevainnomstrekane.
Ikkjenokomindre.Menhellerikkjenokomeir.
Detvarbritanesomgavfriidrettennyttlivogregelverk, sliksomdeiogsåsettefotballenibetresystem,ogsom deistrammatilogstandardisertebadminton,ogsomdei ogsåsystematiserteogtokpatentpådenmodernetennisen.WembleyogWimbledonvarsentrumiuniverset,frå dessehimmelskestadionaskautballanefartogretningut iheileverda.WimbledonharvoreeitslagsMorgedaleller Mekkafortennisenheiltsidanstartenavturneringaieldgamle1877.1
Wimbledon er eiteigeparadis.Omviikkjekantrupå sjølvefrelsaiidretten,skuldarvibritaneeiandektigreise dit.
1 Detteoretiskegrunnomgrepetherer«sportifisering»slikeinMattiGoksøyr harbruktdetskarpsindigieidoktorgradomkorleisidrettaneigamleBergenbleimoderniserte.RuneSlagstadharogsåskrivekloktombegrepetiboka (Sporten) somkomi2008.Egdrarmestvekslarpåboka«SportandtheBritish» avRichardHolt.Egskalikkjeheftalesarenmedsåaltformangefleirefotnotar idenframskridandeteksten,berrenemnaatdeiviktigastetilvisinganeforulike påstandarogsitatikvartkapittelfølgjertilsluttiboka.