Innhald
Innleiing(blaikkjeforbi!) ..................................
Balanserandeborn
1.CarlAugustPaulson(10) ...............................
2.Fleirebornpåscenen ..................................
3.Kunstellergjøgleri–ellerogsåidrett .....................
4.Bornogting ..........................................
5.Vidunderbarn .........................................
6.Omsorgogidrettfordeiallerminste .....................
7.«Blidomgang»:Treningslæreogpedagogikkfordansande born
8.Sirkusfeideni1837–ogbarneasylasomkom ..............
9.Lovverket ............................................
10.«eensomtFængsel» ....................................
11.«ViereenNationvimed» ..............................
12.Sirkusambisjonar ......................................
13.Barnekontraktar .......................................
14.BarnearbeidiNoreg ...................................
15.Aldersmedvitiidretten .................................
16.Marknadenemotslutten ................................
17.CarlAugustPaulson(51) ...............................
Leikandeborn
1.Leikeninorskemaleri ..................................
2.Talemåtaromleik .....................................
3.Innrammingaravbarneleikenfør1860 ...................
4.«Udeoginde» ........................................
5.Idrettensvoggeinnadørs ................................
6.Rundingarpåis:Skøytekonkurransanedukkaropp ........
7.AxelPaulsenblirmeister ...............................
8.Skileikenogformaningane
9.«Atsprængesig»
10.Farlegleik ............................................
11.Idrettslegmyndigheitsalder ..............................
12.Kvinnerogborn .......................................
13.Heilageborn ..........................................
Marsjerandeborn
1.«SinkrigerskeBegeistring» ..............................
2.Skuleslåballensfar .....................................
3.NilsHertzberg–gympionereniNoreg ....................
4.Barnetoginniframtida .................................
Etterord
.................................................
................................................
Innleiing(blaikkjeforbi!)
Einfemåringdrarpåsegeilysgråskjorteogknepperigjenoverbringa. Hanfårhjelpmederma.Hantrekkjereitjukkullstrømpebukseoppover beina.Detklør,menhanbestemmersegforathanikkjeskalmerkadet. Hanfårpåsegeikufteifintstrikkemønster.Heldigvissklirikkjeskjorteermaoppoverarmane,slikundertrøyeneelleshareinirriterandetendens tilågjera.Hanklareralledessestørreknappanepåkuftasjølv.
Smågutenslåromsegeinvestmedsilkesløyfepå–forpyntensskuld. Hanbøyersegnedogknyterskoa.Hanharlærtdetavbrorsin:Dette kanhanno.Pådetkviteunderlagetsnørerhanskøytejernatilskoamed tosolidereimeromkringfotbladet.Hanelskarsnabelenframmepåtuppenavståleggaogstrykhanlettmedfingrane.Tilsistreiserhansegog tareirøslegogfôraluvepå.Hoerforomfangsriktilåkallasteibarneluve,ogforlitatilåkallasteitvaksehovudplagg.Gutenernøgdmeddet hanserispegelen.Ellererdetforeldrasomstårderogmønstrarhan?Er detmorasomharkleddpåhanaltsaman,strikkakuftasjølvogfunne framluva,ogfarensomharbestilttimehjåfotograf?Kvenharbestemt atAxelskalhaskøytenesinepåiatelieret? 1
Omslagsfotografiet–avAxelRudolphPaulsen–måveratattomkring 1860.Portretteteravdeitidlegarenorskefotografiaavbornsomme kjenner.Femåringeneravbildaåleine,utansøskena,ellerfamilienelles. Smågutenstårdessutanstødigpåskøytenesine,medeinlettbøyiknea, klartilåskyvasegigangpåisen.Deiallerflestebarneportrettafrådenne tidasyneralvorsamekjolekleddejenteriropåeinstol,elleroppdressa gutarlenandelettinntileitellerannamøbel,ellerseinarei1870-åra–eit barnmedtåballaneistigbøylanepåeingyngehest.Axelstårpåspranget.2
Deterlettåtenkjaatdettebarneteraltforspent.Atdetteerein sårbar litengut,somharmåttaklesegidetklammeidrettsutstyretogstillaseg nettidenalvorlegesportspositurensomforeldrahansville:einmisforståttvaksen-miniatyr,einslagsbarnesoldat.Dumerkarsikkertgardinkulissanesomfotografenharlaga,innomhus.Detskalverkasomom gutenstårpåskøyteneute,medlittsnøpåbakkenogfrisertebjørketre ogeiislagdtjørnbakom,sjølvomgrasetermerkeleglitevisna,oglauvetennohengpågreinene,ogbiletetertydelegnokprodusertinneieit atelier,veliChristiania.Meveitikkjekvenfotografener,mendeterein mann,oghanhargodtmoglegtattibrukdennyeteknologienmedvåtplateogalbuminpapir.LikevelharAxelPaulsenmåttahaldaposituren oppmoteithalvtminuttogbevarabalansenpåskøyteeggenesine.Kva erdetdeivaksnevilmeddettebiletet,erdetsomdenalvorlegeguten spør.Ogmedkvarett?Kanegikkjefålovtilåleika?
Eitvaktsamtblikkpåbarnetervanlegivårtid.Avmedisinenharme lærtomvekstspurtarogskøyreledd,ogavpsykologienuroforatungane skalmistadeibekymringslauseogvitaleinntrykksømmeførsteåra,som deialdrikanfåigjen.3
Einkanfordendelanaeingutungemedgneistrandetalentforkappløpingpåskøyteisen,somher,idettelysglimtetavdentidlegeformande fasenharblittvelsignamedihugaogherlegframsynteforeldre.Deihar hattvittilåkleAxeloppitettsitjandeogledigullforraskerørsler,sjølv omluvaerlitttung,ogskjortainnpåslitenihalsen.Erdetikkjesom gutensjølvosaravkroppslegtalent,avkraftogavviljestyrke;røper ikkjealvorethanslikemykjeeineigen iver ?Fotografenharisåfallfått ioppgåveavfarenJohanPeterPaulsen,handelsborgariChristiania,og mora,HaagineOlsdatter,føddiAkerSogni1823,åforevigastartenpå eimoglegstrålandekarriereinnankonkurranseidrett.OgAxelPaulsen blei einslagsførsteverdsmeisterihurtigløppåskøyteri1885,ogeistor sportsstjerneiNoreg:Ja,faktiskdenførstemedieskapteidrettskjendisen hertillands, før FridtjofNansenoglengeførSonjaHenie.
EislikoppfatningavbiletetogbarnetAxelerogsåbestemtavsamtida,endåomeinitrådmeddenneoffensivetolkingahelsterskeptisk tildeioffisiellebegrensinganesomerlagtpånorskbarneidrett.BarneidrettsbestemminganetilNorgesidrettsforbundogolympiskeogparalympiskekomité(NIF),somkomi1987ogerblittrevidertogliberalisert
fleiregongerseinare,ernosærlegmeintådemparangeringaogreisinga ikonkurransesituasjonenforborn–idetminstetildeifyllertolvår.Dei stårsupplertmedeitutførlegsettavbarneidretts rettar frå2007.Tilliks medretningslinjeneforungdomsidrettenskaldeigåastetterisaumane påidrettstingeti2027. 4
Nokomåttehendaførst.Omdessetomedviljetilspissasynapåsvartkvit-bileteteraldrisåulikesegimellom–pådeneinesidabekymringa foreitsårbartbarnsomikkjefårleika,frådenandrekantenvisjonenav eitihugabarnsomerklarforåknivastmedandreieinskikkelegkonkurranse–føresetdeioppfatningarsomikkjevarderiNoregifullmon i1860. Barndomen måtteblistøyptinyeformer.Førstmåttesamfunnet rundtdeiminsteforskalainneinperiodedåmenneskebarnetvaråforstå somnokoforsegsjølv.Barnetmåtteblieinskapningsomhelstgjernoko forsegsjølv,ogikkjeforellersåmykjemeddeivaksne.Foralderennull tilattenår,rundtrekna,måtteuskuldogfantasiogsterkrørsletrongbli deitypiskekjenneteikna.Fasitenpåsiktbleifellesskulegangforalle–og leik.Smiloglatterdennaturlegestandardenpåallebarneportrett.På basisavdettekunnetankaromsårbare(oghelsttrygge)bornogfaktisk rettane tilbornfåfriarespelerom. 5
Også idrett måtteskapastom.Sommeskriveføreidetdansk-norskesamfunnetpå1800-taletmeinteatdeihaddegjenoppdagadennorrønehelteaktigeidretten;andremeinteatdeihaddemedsegmoderne oppfinningarfråtyskespråkområde,ellerfråSverige,ellerandreigjen: fråStorbritannia.Snøgtsagt«rasjonelle»lekamsøvingarifellesskap, ogreglementertkappestrid. Deretter kunnekonkurranseidrettenogden internasjonalesporten,sliksommekjennerhan,fåmeiropenbaneog sinemangeforkynnandeapostlaribladogetterkvartiradioogfjernsyn.
Beggedesseendringsprosessanetoktid,ogvarikkjeopptilnokrefå (menn)åbestemma.Grunnleggjandeerdettaleomtoeuropeiske,eventuelt«vestlege»,bølgjerellerrørsler,sombyrjarpå1600-og1700-taletogsomkulminererinnpå1900-taletnårdetgjeldsynetpåbarnet, medankonkurranseorganiseringaharulikstartetterkvaidrettsgreinein talarom,ogomeinkonsentrerersegmestomengelskesportarellermeir norskeidrettar.6
SjåeingongtilpåomslagsbiletetavAxelPaulsen,femogkanskjefem ogeithalvtårgammal.I1860fanstdetikkjeorganiserteskøytetevlingariNoreg,verkenforbornellerforvaksne.Dersomdetbleiskipatil kappløppåiseniChristiania,dreiddedetsegomhestarogtrav.Omdei vaksnesjølvekonkurrerteifriluft,vardetitiåraførlikegjerneifestlege skyttar-samanhengardereinkunnefåandretilåsiktaforsegoglikevelvinnaførstepremien,ellerendåmeirspontant:bygdefolkkapprodde heimfråbryllauputansågjennomtenktereglarogtydelegemålsnøretil åskiljabåtanefråkvarandre,ellerforåunngåsamanstøyt.Andreslike religiøsefestdagarmedkapproingellerlandfasteidrettsleikarkunnevera ipinsen,ogeinrelativtnydagsombarisegnokorevolusjonærtfor idrettenpåsikt,nasjonal-ellergrunnlovsdagen 17.mai.Minstregelmessig–menmestmerkverdig–vartildragingarmedeinskildmenneske,der oftastprofesjonelleartistarutfordraandre,bådeandreyrkesløpararog «vanlege»borgarar,gjennomavisenetilkappløpingigatene,ogdålike gjernedeiutfordraranesomreidmedhestarsomfolksomkunnespringa kjaptpåsinetoeignebein.7
Idenneallersistesamanhengen,sommelikegjernekallarsirkusaktige framsyningaridag,kunneogsåborndukkaopp.Ungariulikealdrar kunnegjennomheile1800-taletvisaframblendandebalansekunstpå lineogpåhesteryggen,ogtrekkjaeitbetalandepublikumomkringsegi norskekjøpstader.Deifærrastevaksnetenkteatdetvargaleisegsjølv. Bornmåttegjeranytteforseg,ogbornkunnegjeranytteforseg,deisom andrefolk.
DeternærliggjandeåtenkjaatAxelstirermotoss,ogmotvårtid,men hanserjopådenføresettesomharfølgdhaninniatelieretogbetaltfor fotografi-oppdraget,ogpådenmåtenbetraktamotdennære fortidasi.
SåkvakanvesleAxelRudolphPaulsenhadrøymdomåbli?Einimponerandeartist?Einbalansekunstnar,somdesseandreborna?Metreng ikkjemistruathansjølvkanhaønsktdettebiletet.StorebrorenAlfred haddeallereierøpteitmusiskgehørogutdannasegsnartsomorganist.
INewYorkakkuratdennetidaøvdeeinamerikanarpåpiruettarpå isen,ogkomfåårseinareoverhavettilhoffaiEuropaogtilNoregmed eittonesettprogram.Kunstomgrepetvarennomangfaldigogvidtfemnande.
OmAxelkunnelevaavskøytekunstane,grublahanmindrepå.Endå
mindreathanskulle«satsa»påskøytesporten,somdetheitermellom ungarogungdomidag.Farendreivuansetteinkolonialforretningnær munningenavAkerselvaiChristiania.Ikkjeutenkelegkjendehanseg heftaavtankareller(deivaksnesine)planaromskulegang.Menhan måtte uansettikkjeblikjøpmann,somfaren.Framtidalågdermeiropen ennfør,utanatfemåringenkunnevitakvadétinnebar.Idearomkappestridogoppdragandekonkurransar,forsåvidtforøkonomiogheile samfunn,varavdeinyeluftdragasomhanpustainn.8
Familien varogsåiferdmedåfåeiannatydingennfør.Familiari betrestiltekrinsaribyanebleimindreeitproduksjonsfellesskaputover 1800-taletogmeireinprivatsfærederhandelsborgarentrektesegtilbakeogkonastelteoglagadetkoselege.Kanhendavardetnettopp moraHaaginesomønsktedettefotografietavgutenAxel,attåtdeiandre borna,forålagaeitfamiliealbum.Hovilleforevigabarnetvedhan.Born fekkeinyrolleframover,ikkjeåbidratilforsørgingaavfamilien,men åspreialatteroggledeogømmekjensleridenlukkelegeheimen.Born blei«hjarteknusarar»ogdeistoreblåaugodeira«barnestjerner». 9
Ivippepunktetmellomfortidogframtid
AxelPaulsen,føddi1855,ereinfortryllandeovergangsfigur.Isamtida hansvarennokroppslegestorebedriftereindelavdetfolkkallakunst. Bornkunnetadelpådessekunstscenanepålinjemeddeivaksne.Bygutenstårsamstundespåstegetinnieinnytypeidrett.Hanerirealiteten vårpåsprangetinnieinnyrørslekulturomkringorganisertkappestrid ognasjonaleoginternasjonalerekordarfordeivaksne,innvevdiulike ogvedvarandemedieomtalar.EtterAxelPaulsensbedrifterdrøymer bornomåbliidrettsstjerner,ogtingakanikkjeblisomfør.
Fotografietavfemåringendemonstrererogsåmonteringaavdet modernebarnet–sliksommemeineratmeharforståttdeiendåtryggare rammenefordetivelferdsstatenNoregoggjerneheileNorden.Barnet måfårørasegfritt,ogungarhøyrerhelstheimeidenfrienaturen,og bornmåfåveraborn.Bornmåleikauteomvinterenogså,ogbarnekroppanehargodtavoppbyggelegidrett,påvissevilkårogsåsomverkelegekonkurransar–berremepassarpå.
Pådennemåtenerdeitooverganganeknytttilkvarandre.Idrettsleg leikdefinererkvaborneriNoregidag:Eitvesensomleikaroglærer, ogdifor ikkje arbeider.Omvendterbarnetidagsymboletforkvaidrett ennoermeintåveraherpåberget,ogpåsnøenpåsittallerreinaste. Stikkorderamatørskapogallsidigheit.
Niavtinorskebornerinnomdenorganiserteidretten,forkortare ellerlengretid.Statenløyverlangtoverhalvpartenavtippeoverskotet, i2025overfiremilliardarkroner,tilidrettsføremål.Ogsåmellomdesse tostorleikaneerdeteintettsamanheng. 10
Dennehistoriaeraldriblittfortaltfør.Vaksenidrettenharfåttprega deimangejubileumshistorieneomforbundoglag,toppidrettenharfått utteljingideitallauseforlagsbiografiane,ogamatøridrettharmåtta vikaforprofesjonellsportidenmassivemediedekninga.Barneidretteni Noregharmykjelevdsittlivunderradaren. 11
Historiaerlang,ogstrekkjersegeingenerasjon bakom AxelPaulsen. Determykjeeiukjendhistorie,og,måegfåleggjatil,eifengslandehistorie–sombalanserermellombornpådeneinesida,ogidrettpåden andre.Ventdeghalshogdedokkerogskistavarinniryggen,vitnemålom gneistrandetalentoglagnadstungefostringskontraktar,versomlinedansensornamenteringarogslåballensmangeapostlar.Vågraskekastog storesceneskifte–ogbråtteinfiskrettiandletet.
Detberandespørsmåleter:Nårbyrjaborneigentlegmedidretti Noreg?
Verogsåbuddpåateg,somharhattungaribarneidrettenogståttpå dugnadersjølv,ikkjeheldtannfortungeallestader.Eghargleddmeg overmykjeidenorganiserteidretten,menogsåtenktmitt.Egharjamførtmedmineigenbarndom,uunngåelegnok,ogmeddenlangehistoria ombornogidrettiNoreg.
Avgrensingarogpresiseringar(blavidareomdumå)
Historiafellitodelar.Deneldresoga,denduheldihendeneno,ergrovt sagtrammainnav1800-taletiinnhaldetsitt.Egtillètmeglikevelsprang tilnotidapå2000-talet,ogattendetilkontrasten,ellerogsårøtene,idet
fortidige.Dennyarehistoriahartidaetter1900somtidsavgrensingasi –derSonjaHenieerdenførste,ogdenallerstørste,idrettsbarnestjerna. Visjonærepedagogarkalladennenyeepoken«barnetsårhundre»,ikkje nokomindre. 12
Treviktigeomgrepspringgjennom1800-talshistoria.Deteineer kunst. Førkroppslegorientertidrettbleitilkonkurransesportforsmåog storeiNoreg,varidrettendelaveitbreittkunstomgrepsomogsåomfattasirkuskunstar.Idennemanesjengjordeborndetskarpt,menher bleibornogsåutnyttagrovt.
Detandreer leik.Barneleikenbleiiløpetav1800-taletoppdagaav deivaksne,oggjorttileitpedagogiskoghalvtgymnastiskogdelvispolitiskpoeng.Leikfekkfemnaomorganisertetevlingar,ogborn–både gutarogdelvisjenter–bleidrattmedidei.AxelPaulsen,ogalleavisenesomskreivomhan,lokkaborntilådrøymaannleisomidrettetter denstoretriumfenhanspåskøyteiseni1885.Såkomoffiseraneog leganepåbanen,ogprøvdeåstoggadenverste,ellerkanhendabeste, iveren.Korrektivetfanndeiirasjonellgymnastikkogistrengereglar omrettogmogenalder.DenspenningaharbarneidretteniNoreglevd medsidan:Børikkjeallebornhaeinbasisiatdeiharøvdpåbalanse ogpååbevegaheilekroppen?Kva er allsidigheit?Ogkvaerbarnets eigentlegealder? Gymnastikk erdettredjeviktigerørsleomgrepetidenne boka.
Kunst,leikoggymnastikkeråforståsomulike rørslekulturar –enkelt forklartsombestemtekroppslegerørslermedkvarsinlogikk,ogofte medkvarsineinstitusjonar,bakom.Idrettkanverasiktainnpåeitkresentpublikum,ellerpåspenningaikonkurransenmellomdeltakarane, ellersåerlogikkenbakomåskaffasegeinflottellersunnkroppspositur. Barnestjerner inneheldtrepåfølgjandebolkar–utifrådesseulikerørslelogikkane.Isumsirklarbokainn,frådessevidtulikehimmelretningane, nårborntoktilmedidrettiNoregogkorleisbeggedesseomgrepaendra segpå1800-talet. 13
Forteljingamihandlarmestombarndom,altsåomdeitankanesomvaksnesidanseintpå1700-talethargjortsegomkvaeitbarner,ogkvaein godbarndombørdreiasegom.Dessetankaneerblittnedfeltiavisartiklarogibøker,menogifotografiogiteikningar.Egharvoreopptatt avdeioffentleggjordetankanetilfolk,ogikkjeleitasystematisketter
dagbøkerogmeirprivateoppteikningaravførestillingarombarndomi Noreg.
Påeitvisharegogsåskriveomkvaborntiluliketidersjølvemeinte omdetålevaogleikaogarbeida,ogdåsærlegomidrettitilknytingtil detnorskesamfunnetrundtseg.Mendetteharegbasertpådeierindringanevaksneoggamlefolkharskrive,og(fordetmeste)fåttgjeveut.Det haddevorespennandeåfåvitakvaAxelPaulsensjølvtenktedåfotografentokdettebileteteingongomkring1860.Kjelderomdettefinstikkje, såvidtegveit.Pådenandresida,på1900-talet,harmealtformange kjelderåtaav:Omlageinmillionnolevandepensjonistarharvelminne fråsinbarndom.Ogkvatenkjerbarnpå2000-taletomidrett,såkalla samtidshistorie?Eitmanneliv,somdetheiterhjådiktaren,strekkikkje til.14
Notrengikkjeavgrensingaråveraeitlyte.Ommemånøyaossmed vaksne førestillingar somfanstpå1800-taletombornaogkroppane deira,erdeiisegsjølveeifascinerandehistorieomkorleisideenvårom bornstadigendrarseg.Isisteinstanstyderdetatdetåveraeitbarn –gjennomforventinganevåretildet,ogviasamfunnsrammenefordet –harendraseggjennomhistoria.
Bornerborn,ogikkjesmåvaksne,heiterdetiheftetombarneidrettsbestemmingane(og-rettane)tilNorgesidrettsforbund.Sliklyderorda, somerbestemtavdentidasommeleveri.Hefteterpåkostaogsettom tilengelsk;Norgesidrettsforbundertydelegstolteavdesseverdidokumenta,ogmedgodgrunn:Noreg er eitføregangslandidetteåikkjevilja handsamaidrettsbornsom«småvaksne».Menordaopponerertydeleg motnoko.Dettenoko,dennefortida,eremnetfordenneboka.15
Egoperererikkjemedeinveldigfastdefinisjonavbornutifråalder–som uansettereinhellernymotenstingågjera.«Ungdom»kunnehavore skiltutsomeineigenseparatkategori,såsomforalderen13–19år,og mykjespennande,forikkjeåseiakontroversielt,skjeromkringseleksjon ibarne-ogungdomsfotballeniNoregno,somdetkunnevorefreistande åtematisera.Mendåtareinattersatsimykjenotidigeomgrep(jamfør «tenåringar»,jamfør«talentutvikling»),ogeinskalikkjeblasåmykjei gamleaviserogbøkerføreininnseratdetteomgrepet«ungdom»fortenereieigabok,ogeigentlegfleireband.Denorganiserteidretten(idag) harbådeeitungdomsomgrepsomstrekkersegovertenåra,ogeitvidare
eit,somgårheiltopptilalderen26år.Sjølvgodtvaksnebornerein stadinkludertidennehistoriami,fordijussenpå1800-taletgjordedet. Merksemdarettarsegallermestomkringbornaunder14år.16
Likeeinseridrettsomgrepetmittromsleg,altetterkvatidsavsnittdet ertaleom.DagensdefinisjoniNIF,atidretterfysiskaktivitetavkonkurranse-ellertreningskarakter,erforsmalimøtemedidrettsomgrepet på1800-talet.Definisjonenkjemskeivtutfråhoppkanten,omegkan formuleradetslik,nårdetgjeldbarneidrettenogsåidag. 17
Inokonmonharegbasertmegpåkvaandreharforskaframfør meg.HistorikaraneMattiGoksøyr,FinnOlstadogSteinTønnessonhar skrivedrivandesogeromdenorganiserteidretteniNoregundereitt,frå 1860til2000-talet;OskarSolenesharinngåandegranskanormerande talemåtarombarneidrettenpåførstedelenav1900-talet,ogPålAugestadomgymnastikkfagetoverlappandemedviktigedelaravdensame perioden.AvdeiferskasteutgjevinganetilnemndeOlstad(såsom Da sportenerobretNorge ),ogbokaavEspenSchaanningomspeidarrørsla (Barneridderne ,2015),haregblittinspirerttilåskrivadennehistoria foreitbreiarepublikumennfaghistorikararogstudentaråleine.GullstandardenisåmåteerTrygveRiiserGundersensbokomhaugianarane (2022).Egharogsåhattgledeavålesadetpersonlegeessayetomborn avBirgerEmanuelsen, Førdeforsvinner (2024),somegsernyttarsegav eindelavdensamekommentarlitteraturen,ognokreavdeisamekjeldene,somegsjølvgjer.FinoversiktoverdensosiologiskeogdelssosialpsykologiskeforskingapåbornogorganisertidrettisamtidagjevÅse StrandbuogAndersBakkeni Barnaogidretten.Organisering,verdier ogsosialulikhet (2024). 18
Fordenofteparallelle,menikkjeieittogalt!,svenskeidrettshistoriaharegsondertsærlegLeifYttergrensriktillustrerte Täflanärlifvet (1996),ogfordeninternasjonaleforskingapåhistoriskbarndomsidan middelalderenharegsærlegkonferertColinHeywood, AHistoryof Childhood (2018),somogsåfinstisvenskomsetjingogmedetterordav SusannaHedenborg.HaraldThuen(2008)hargjeveverdfulleomgrep tilinndelingaravtidsrommabasertpåsåkallaogulikebarnediskursar. Mesthareglærtav,ogtyngstleneregmegpå,denhistoriskebarndomsforskingatilEllenSchrumpf. 19
Sluttnotaneskalvisakvarallesitataerhentafrå,ogellesvisatilvik-
tiglitteraturfordeisomvillesasegvidareitematikkane,ellerogsågje nyttigetilleggsopplysningar.(Determoglegåhoppaoverallesaman.) Egtillètmegstoresprangitid,oghøgstuliketemainngangar.Taktikken ergjennombrotshissig:Allemomentblirikkjepenslautidetaljogfull breidd,ogmedfaghistorikarensittoftastdrøftandeatterhald.Egskiftermedvitemellomåforteljaiførstepersonsform,frå«eg»ogtil«du», ogtiltredjeperson«ein»,ogtilfleirtalsforma,«me».Samstundessom detteermihistorie,ogmineundringarsomdrivhenneframover,ogved nokrehøveogsåminemeiningaromoppsedingogombarneidrett–som lesarenerfritilåbådefliraavoggrunnapå–erdetvissetingsomeg føresetatmekjennerilag,såsomatGrunnlovai1814knesettefolkesuverenitetenoverdettidlegareeineveldet,ogateinymiddelklassegjorde einslagsrevolusjoni1884,ogat«me»,detvilseialesarenogeg,deler eiinteresseavåbliklokarepå,ogav,denhistoriskeutviklinga.«Ein» gjeveinvissavstandtildettetolkingsfellesskapetvårt.Dersomlesaren kjennersegforvirra,ellerlettareelleralvorlegareirritertovervekslinga, måegberrebeklaga.Ansvareteruansettmitt,ikkjeforlagsredaktøren (IngebrigtWaageHetland)ellerfagkonsulentanesitt.Egskuldardeiein djuptakk.
Tilslutt:HistoriaombornogidrettgjennomtohundreåriNoregerverkeneiforteljingomframgangogstadigforbetring eller eiforfallshistorie. Heldigvisslårdeifærrasteforeldraunganepåtreningidag.Iallvåriver etteråutryddabarnearbeidetogmedallvårmerksemdombarnerettar, harmekanskjeblittblindeforgledadetgjevåveratilnytte,ogfåansvar.
Bornharalltidfunnemåtaråleikapå,ogforeldrehartilalletidervore gladeibornasine.Sagtlittmeirabstrakt:Historiahareitsamansettog komplekstutviklingsforløp,ogerpregaavkontinuitetar,ogikkjeberre brot.Eindeltankekorsliggoglurer,somdeterverdtåvisafram.Historiaerbådeeinspegelsomeinkankjennasegigjeni,ogkoreinkanbli framandforsegsjølv.
Egtrurhellerikkjedetlètseggjeraåskrivaéibarndomshistoriemed springbrettiidrett(elleromvendt)–deréiførestillingombarnetavløysereianna,somieinlangogklartordnastafett.Dersomborntileistor gradereinfunksjonavforventinganetildeivaksne,følgjerdetatdei vaksnetilkvartidogsånoksåmykjeereinfunksjonavdetkjønnetog densosialegruppaogdenetnisitetenogdenstadensomdeitilhøyrer.
innleiing(blaikkjeforbi!)
Me(!)måkortsagtsnakkaomulikebarndomsførestillingar,ogsåkopla dessemeduliketiderogulikesamfunnslag.BarndomentilValborgFanni Paulsen,toåryngreennAxel,varnokikkje så ulikhans,sliksomforeldrahandsamaskøyteinteressadeira.Menutsiktenetildeitosøskena varlikevelvidtulike.
Kvavilledusjølvhasett,trurdu,vissdetvareijentepåbiletetmed skøytene?
