JAARVERSLAG 2018
www.caesuur.nu
1
2
Omslag | vlieger | Jörn Burmester [ Duitsland ] ruimteCAESUUR | Lange Noordstraat 67 | 4331 CC Middelburg www.caesuur.nu | caesuur@zeelandnet.nl K.v.K. 4111439 | NL43 INGB 0002 6695 59 openingstijden elke vrijdag- en zaterdagmiddag van 14 u. 00 – 17 u. 00, behalve bij wisseling van tentoonstelling 3
4
statement ruimteCAESUUR geen caesuur in 2018 | Giel Louws
pagina 06 pagina 07
tentoonstellingen teamCAESUUR | Middelburg, de maat van de dingen Peter Puype (BE) & Dani Ploeger | Violence / Propaganda teamCAESUUR | kunstenaarsboeken Hans Overvliet & Ingrid Rollema | Defacing Palestine Giel Louws | Small World Sheaf & Barley (UK) & Dani Ploeger | Making / Believing Hans Overvliet | vliegeren met CAESUUR Giel Louws | De Trouw van de Dingen
pagina 08 pagina 12 pagina 16 pagina 18 pagina 22 pagina 24 pagina 32 pagina 36
beurs ruimteCAESUUR & Giel Louws | Art Fair Amsterdam Beurs van Berlage
pagina 40
colofon | met dank aan
pagina 44
5
statement ruimteCAESUUR Sinds 1995 worden er in ruimteCAESUUR in Middelburg tentoonstellingen actuele, hedendaagse kunst gemaakt; vanaf 1999 aan de Lange Noordstraat 67. Scheppende kunsten, aansluitend bij het kunst-discours, zijn altijd de leidraad voor een tentoonstelling, maar ook een historisch en sociaal perspectief bepalen mede onze keus. ruimteCAESUUR staat voor de autonomie van de kunst en stelt het oeuvre van de kunstenaar centraal in het organiseren van (solo)tentoonstellingen. Zowel jonge, beginnende als ‘gearriveerde’ kunstenaars wordt een podium geboden ten einde in een niet commerciële omgeving hun werk te kunnen presenteren. De ontmoeting en het leren van elkaar nemen binnen de jaarplanning van ruimteCAESUUR een belangrijke plaats in. ruimteCAESUUR is een particulier vrijwilligersinitiatief, zonder winstoogmerk, met als vaste kern Willy van Houtum en beeldend kunstenaar Hans Overvliet; zij vormen het bestuur van stichtingCAESUUR. Willy en Hans worden bijgestaan door andere professionals die ook op vrijwillige basis projecten ondersteunen en mee realiseren: Giel Louws, beeldend kunstenaar / tentoonstellingsmaker / curator en Dani Ploeger, beeldend kunstenaar. In 2018 stelden we op voorstel van Giel Louws onze eigen kunstenaarspraktijk centraal bij het cureren van de tentoonstellingen. Op de volgende pagina zijn voorstel.
6
geen caesuur in 2018 Gedurende de laatste tentoonstellingsseries in ruimteCAESUUR ontdekten we een verandering in de houding en praktijk van de kunstenaars die we ontmoetten. De kunstenaar van dit moment functioneert in een complex netwerk, en ervaart dit ook aldus. Dit netwerk vervlecht kunstpraktijk met regulier werk en het privé. We ervaarden een veel lossere connectie van veel kunstenaars met de projecten in onze ruimte, een houding die ervaren kan worden als niet geëngageerd. Deze gedachte internaliserend kom je dan uit op een onderzoek naar het persoonlijke engagement, het eigen leven, en de persoonlijke kunstpraktijk. Hoe verbinden deze zich aan het leiden van een kunstplek, en wat zijn onze prioriteiten ? Bewust, maar ook onbewust, zit er een dualiteitsconflict in het zorgen voor anderen, en de eigen praktijk. Hoewel we regelmatig uitspreken dat het maken van exposities onderdeel is van onze praktijk als kunstenaar / mens, is de werkelijkheid weerbarstig. Hoe valt de balans uit, en in hoeverre beïnvloedt dit enerzijds de exposities, en anderzijds het eigen werk / leven ? In hoeverre verbindt de expositieplek zich nog aan het dagelijkse leven van zowel de bezoeker als de curatoren ? Heeft er ongemerkt een radicale caesuur voorgedaan waardoor dat contact verbroken is ? Het programma GEEN CAESUUR onderzoekt het dilemma tussen het persoonlijke en algemene belang. En zou tot een voorlopige conclusie kunnen komen dat het persoonlijke het algemene is. Wat zich aan de keukentafel voltrekt, of in het atelier, is van essentieel belang. Misschien zelfs voor de bezoeker / toeschouwer van onze exposities veel herkenbaarder en toegankelijker. Een opengooien van het persoonlijke engagement van teamCAESUUR zou de positie van een kleine hedendaagse kunstplek wel eens kunnen herijken. Een zeer wendbaar en persoonlijk expositiejaar, zonder plannen, lijkt ons ideaal voor een onderzoek naar urgentie, engagement, en verwondering. De exposities dit jaar zullen zich centreren rond teamCAESUUR, het leven en de kunstpraktijk van de direct betrokkenen. Het zal een wendbare praktijk zijn, die reageert op het dagelijks leven, het atelier, het nieuws, op urgent werk door ons gespot. De tentoonstellingen zullen een vloeibaar karakter hebben, zonder voor opgelegde schema’s, zonder dogma’s, zonder geijkte openingen. Ze zullen aanhaken bij een recent gemaakt werk in de ateliers, een maatschappelijk thema, maar ook persoonlijke verhalen. Zoals een mooie maaltijd, een goed gesprek, een vers boeket, een recente aankoop. Misschien een terugblik op een tentoonstelling uit het verleden of een urgent project, maar alles verbonden met de blote handen van teamCAESUUR. De muur tussen privé, atelier, en de exposities zal worden neergehaald. Giel Louws, 30 augustus 2017 7
teamCAESUUR Middelburg, de maat van de dingen. 01/01/’18 - 27/03/'18 8
Middelburg, de maat van de dingen. Het jaar 2017 stond voor ruimteCAESUUR in het teken van “Stel de stad een vraag”, een zelfstandig kunstproject met een voorgeschiedenis van twee voorgaande edities in 1997 en 2006. Dit jaar sloot het project mooi aan bij de viering van Middelburg 800 jaar. Een intensief jaar ligt achter de rug, met veel kleine, en wat grotere projecten door kunstenaars, doeners, en denkers. Sommige projecten waren vluchtig, en landden even in de stad om mensen kort aan te raken. Andere projecten legden lange lijnen langs de geschiedenis en inwoners van de stad. Hier en daar blijven duurzame en tastbare herinneringen achter in de stad, andere alleen in hoofden en harten van passanten. Waar de sommigen de stad verbonden met de wereld, keken anderen achter gesloten deuren. Wat de meeste projecten verbond was de liefde voor de stad Middelburg, of tenminste voor hen die daar wonen, werken, of langskomen. Wat de deelnemers [ m/v ] van het project ons leerden was om met nieuwe ogen om ons heen te kijken, of de oudere ogen van anderen te bewonen. En voor het project al helemaal klaar is overvalt ons de gedachte dat iets van dit alles vastgelegd dient te worden voor later, voor nieuwe ogen, en voor hen die herinneren. Hoewel alle projecten goed gedocumenteerd zijn op digitale snelwegen, voelen we de behoefte om iets tastbaars achter te laten. En dan denken we aan de bibliotheek van CAESUUR, die het hart vormt van deze plek, en lijkt een boek maken onvermijdelijk. Dus kwam teamCAESUUR samen, en we dachten na wat zo een boek zou kunnen zijn. Al denkend kwamen we op de gedachte dat het boek zelf een kunstwerk zou moeten worden. Geen verslag van alle projecten, zo’n boek wat geen plek vind in de boekenkast, maar een beeldgeschenk. Een boek dat de stad een vraag stelt, in beelden, in schaarse woorden. Gemaakt door mensen die ons in dit project in het bijzonder aanraakten, en mensen die nog missen. Het boek zal proberen de stad te vangen met beelden, materialen, kleine en grote gedachten. Daardoor kan het de kijker van het boek inspireren, opnieuw naar de stad doen kijken. Geen geschiedenisboek of documentatie, maar een kijkboek. Een boek dat je wilt geven of krijgen van je vrienden, dat je op tafel legt om er steeds naar terug te keren. Inspiratie voor dit project ligt bij het boek “I send you this cadmium red” door de kunstenaar/ historicus John Berger. Dit boek is gebaseerd op een brief- en beelduitwisseling tussen twee kunstenaars. Wij willen een vergelijkbare uitwisseling aangaan met een aantal zorgvuldig uitgekozen makers. Thema van het boek is de stad Middelburg, en wat deze makers daar vinden aan beeld en woord. Een selectie van de mooiste inzendingen word samengebracht in een fraai boekwerk in beperkte oplage.
Giel Louws voor teamCAESUUR | maandag 11 december 2017
9
10
11
Van 27 maart t/m 7 april vindt het project INCUBATIE: SURVEILLANCE van Dani Ploeger and Peter Puype plaats in ruimteCAESUUR. Ploeger en Puype zullen zich een week lang in ruimteCAESUUR bezig houden met begrippen als 'massa manipulatie', 'propaganda' en 'brainwashing' in relatie tot geweld. Of hoe ons dagelijks gedrag in databanken en statistieken opgeslagen, gecontroleerd en gemanipuleerd wordt. 27 maart – 2 april: VOORSPEL Gedurende de week voorafgaand aan de werkfase wordt werk van Ploeger en Puype getoond achter de ramen van ruimteCAESUUR. De deuren blijven gesloten. 3-7 april: INCUBATIE Ploeger en Puype zullen in de omgeving ronddwalen, theorie en literatuur lezen, discussiëren en ruzie maken, dingen verzamelen, en misschien nieuw werk maken, zelfstandig of samen. 7 april: UITKOMST Om 16 uur begint een openbare presentatie. De vorm en inhoud hiervan zullen in het verloop van de week bepaald worden. "Incubatie: Surveillance" maakt deel uit van het programma "Three Encounters/Drie Ontmoetingen" dat gedurende 2018 in ruimteCAESUUR plaatsvindt. Dani Ploeger heeft vier kunstenaars uitgenodigd voor uitwisselingen en samenwerkingen om een paar dingen van het hedendaagse leven te onderzoeken die hem fascineren en zorgen baren. In elke van de drie weeklange sessies wordt een thema behandeld dat raakvlakken en gedeelde interesses heeft in het werk van de kunstenaars.
Peter Puype (BE) & Dani Ploeger Violence/Propaganda 27/03/’18- 15/05/'18 12
13
14
15
teamCAESUUR kunstenaarsboeken 26/05/’18 - 02/06/'18 16
17
Hans Overvliet bracht gedurende 40 dagen, startend op 24 april, 417 vernietigde Palestijnse dorpen / steden in beeld. De ‘archiefkaarten’ die daaruit voortvloeiden vermelden de naam, de geografische ligging, het aantal inwoners in 1948, en een foto van de resten van die plaats. De ‘kaarten’ de vorm van een overlijdensbericht en werd opgeborgen in een stalen archiefkastje. Overvliet vervaardigde tevens een video van zijn computerscherm, waarop alle handelingen te zien zijn die leidden tot elk individueel overlijdensbericht. Het werk wordt vanaf zaterdag 16 juni met een officiële opening om 4 uur ’s middags gepresenteerd in ruimteCAESUUR onder de titel defacing palestine 1948 | 2018. Het is onderdeel van het work in progress DISTANT SUFFERING dat Overvliet startte in december 2013. Kunstenares Ingrid Rollema uit Den Haag hield een inleiding over de staat van de hedendaagse kunst in Palestina en Gaza.
Hans Overvliet Defacing Palestine 16/06/’18 - 01/07/'18 18
19
20
21
Dit jaar staat Caesuur, ruimte voor actuele kunst in Middelburg, in verbinding met de praktijk van de kunstenaars die de plek runnen. Hans Overvliet, Dani Ploeger, en ook ik, Giel Louws, proberen hun eigen werk te verbinden met de tentoonstellingspraktijk van ruimteCAESUUR. Voor dit project grijp ik terug op de serie tentoonstellingen; “De Schilder Het Werk En Het Atelier” uit 2012/2013, waar ik de hoofdcurator van was die een behoorlijke impact op me heeft gehad. Deze succesvolle schilders tentoonstelling wil ik in deze zomer opvolgen met een nieuwe tentoonstelling. Voor deze tentoonstelling worden schilders uitgenodigd een werk op postkaart-formaat in te sturen. Met deze kaarten wordt een tentoonstelling gemaakt. Aan het eind van de tentoonstelling worden de kaarten geschud, en alle deelnemers krijgen at random een kaart van een andere deelnemer terug. Deze tentoonstelling belicht het feit dat vooral schilders het werk van collega’s diep kunnen appreciëren. Verder belicht het de niet-commerciële doelen van ruimteCAESUUR. De selectie van deelnemers wordt gedaan door Giel Louws, die voor een groot deel de vorige aflevering cureerde. Uit de eerste serie tentoonstellingen hebben op dit moment de volgende schilders toegezegd; Niek Hendrix, Machteld Solinger, Jan Wattjes, Aimee Terburg, Fabian Westphal en Just Quist. Naast deze schilders nodig ik een aantal nieuwe mensen uit die mij ondertussen zijn opgevallen in de schilderswereld. Dat zijn Vincent Uilenbroek, Flo van der Waa, Roel Jeroen van der Linden, Paul de Jong, Wilma Vissers, Kathleen Huys, Els Vekeman, Kenan Hasimbegovic, Tobias Lengkeek, Ritsart Gobyn, Kris Fierens en Udona Boerema. Tenslotte voeg ik een werk toe van eigen hand. De kunstenaars komen uit Nederland en België. Het is een indrukwekkende lijst van deelnemers waaronder winnaars van grote prijzen tot jonge talenten. Met de inzendingen wordt een zomertentoonstelling gemaakt in ruimteCAESUUR in de periode van 7 juli tot de finissage op zaterdag 25 augustus.
Giel Louws Small World 07/07/’18 - 25/08/'18 22
23
Sheaf & Barley (UK) & Dani Ploeger Making / Believing 16/09/’18 - 21/10/'18 24
25
26
27
Struggle and Expand 2018 The story of the Delta Works is grand and marvellous. Fourteen dams protect the vulnerable Dutch delta against storm surges. […] The delta forms the cradle of our culture, the habitat for millions of people […] ‘The Dutch can do it’ is what the Delta Works express […] Thus, the Works have a much bigger meaning than merely protecting against a dangerous sea. They form a crucial link in the international reputation of the Netherlands as a country of water engineers. [1] The Delta Works are a vast complex of dams and dike improvements in the province of Zeeland and adjacent areas in the south west of the Netherlands, constructed to protect the land in the Scheldt delta from flooding. The government-led project, largely funded with income from the national gas reserves, was initiated after the flood of 1953, which affected a total area of 200000 hectare in the region and lead to the death of over 1800 people and almost 200000 cattle and poultry. Usually, the Delta Works are presented as a project that has been necessitated by the unpredictability of nature, a humanmade protection against an inevitable threat. However, looking at the historical development of the region, it becomes clear that this is only a partial truth, at most. Before dikes were built, the Scheldt delta consisted largely of wetlands that would flood regularly and which continuously changed shape. From the middle-ages some of the tidal areas were enclosed by dikes to enable permanent inhabitation. Draining of water from peat grounds due to agriculture and salt and peat extraction in these areas then resulted in the sinking of land that was previously above sea level. In addition, up until the 20th century, ever more land was reclaimed to further expand agricultural production. This, in turn, necessitated the erection and reinforcement of ever more dikes. Thus, the Delta Works should also be seen as a response to problems that resulted from preceding agricultural endeavours. Especially from the 17th century, when traders of the Dutch East Indies Company started investing in large scale land reclaiming projects [2], the water works in Zeeland started to operate like what Raj Patel and Jason W. Moore describe as a ‘frontier’ in their analysis of the history of colonial capitalism: ‘a site where crises encourage new strategies for profit […] the encounter [zone] between humans and all kinds of nature [aimed at] reducing the cost of doing business’ [3]. In this context, the Delta Works may be considered a frontier technology to overcome yet another challenge in a long tradition of securing access to cheap and profitable natural resources, in this case agricultural land. In addition to a frontier technology – a means to an end – the Delta Works have more recently also become an end in itself, as a commodity in a globalized service economy. The Dutch government, universities and businesses promote the water engineering technologies developed during construction and purchasing Dutch engineering skills and knowledge [4]. The coat of arms of the province of Zeeland features a 28 lion emerging from the waves, accompanied by the motto ‘Luctor et
Emergo’, I struggle and emerge. The Delta Works are oftentimes celebrated as a high-tech manifestation of this supposedly typical regional attitude – ‘The Dutch can do it’ – and play a significant role in
The coat of arms of the province of Zeeland features a lion emerging from the waves, accompanied by the motto ‘Luctor et Emergo’, I struggle and emerge. The Delta Works are oftentimes celebrated as a high-tech manifestation of this supposedly typical regional attitude – ‘The Dutch can do it’ – and play a significant role in Dutch cultural awareness and identity. To be truthful, we might need to add a second motto though: ‘Luctor et Extendo.’
[1] Marinke Steenhuis, ed., 2016. De Deltawerken. Rotterdam: Nai10 Uitgevers [2] Albert Sikkema, 2014. ‘Zeeland is ingepolderd zonder poldermodel.’ Resource, 24 September 2014. https://resource.wur.nl/nl/show/Zeeland-is-ingepolderd-zonderpoldermodel.htm [accessed 25 September 2018]. [3] Raj Patel and Jason W. Moore, 2017. A History of the World in Seven Cheap Things: A guide to capitalism, nature, and the future of the planet. Oakland, CA: University of California Press. [4] Bart van den Dikkenberg, 2012. ‘Deltawerken goed voor internationale imago.’ Digibron. https://www.digibron.nl/search/detail/013c15eaf3353b9686d0e818/ deltawerken-goed-voor-internationale-imago [accessed 25 September 2018]. 29
Zoals je kon lezen in de catalogus ‘vliegeren met CAESUUR' op nodigde ik 20 collega-kunstenaars uit om een vlieger te maken. Op 20 oktober hebben we ze op het strand in Vlissingen proberen op te laten. De wethouder van de stad Vlissingen [Vlissingen] voor de Ouderenpartij 50 Plus, Rens Reijnierse, bezocht op persoonlijke wijze de presentatie op het strand op een mooie zaterdagmiddag. Omdat er nauwelijks wind was, ging het vliegeren niet erg goed, dus teamCAESUUR improviseerde een pop-up tentoonstelling op het strand. Reijnierse tweette "Vliegers op het strand. Mooie herfstdag in Vlissingen, geen wind, dus de vliegers vliegen niet Project voor Palestina is geslaagd. " Toen brak de pleuris uit. Een van de deelnemende kunstenaars, Robin Wijers, schreef later: "In de afgelopen twee weken is er veel onrust rond dit project ontstaan: het werd een echte politieke controverse waarbij reacties op sociale netwerken, van wethouders, lokale politici en internationale media vanuit bevooroordeeld oordeelden. De partijen namen hun 'nieuws en feiten' zoals ze voor hen geschikt waren. Het project werd een 'speelbal' die ver voorbij zijn artistieke doel reikte. Dit vliegerproject heeft veel duidelijk gemaakt over de patstelling van het conflict in Gaza." Zie voor een overzicht van de reacties in de online en geschreven media de catalogus Post Scriptum. Hier eindigt de betrokkenheid van ruimteCAESUUR. Het project vanaf dit moment is een privéproject van initiatiefnemer Hans Overvliet.
Hans Overvliet vliegeren met CAESUUR 20/10/’18 - 10/11/'18 30
31
32
33
34
35
Giel Louws | DE TROUW VAN DE DINGEN De hemelsblauwe porseleinen kom is flinterdun en is ingekerfd met een patroon van bloemen en twee jongetjes. Sinds 2005 staat hij in mijn appartement, maar hij vergezeld al 800 jaar trouw zijn eigenaars. Sinds zijn ontstaan is hij nauwelijks veranderd, onaantastbaar in zijn kwetsbaarheid. Het is een object waarnaar ik steeds terugkeer, en dat altijd blijft waar ik het achterliet. Ik omring me met spullen die een orde vertegenwoordigen die de chaos van het dagelijkse leven compenseert. Deze objecten bevestigen mij, mijn keuzes, mijn kennis, en smaak. Verzamelen is een intelligent en een creatief proces, een proces van uitgekiende keuzes. Deze beschrijving van het verzamelen is op veel punten hetzelfde proces als in mijn atelier. Misschien is het wel een ideale beschrijving van mijn streven als kunstenaar; werk maken dat onaantastbaar is in zijn kwetsbaarheid. Het kunstenaarschap is een weg van radicale keuzes maken, een soort verzamelen met hoge inzet. In het atelier word ik ook omringd door een verzameling; mijn eigen oeuvre. Toch straalt deze verzameling voor mij niet de rust uit die de keramiek wel in zich heeft. De verzameling in het atelier is daarvoor teveel verbonden aan mijn eigen leven. Elk werk draagt de sporen van wie ik was op dat moment. Ik voel een verantwoordelijkheid en een zekere druk bij deze collectie. De keramiek zal zijn eigen weg vinden na mij, en het werk dat ik maakte moet zichzelf nog een plaats veroveren. Deze tentoonstelling zet mij stil bij de overeenkomsten tussen de twee. De twee verzamelingen samen onthullen iets over mezelf. Voor deze tentoonstelling keek ik naar de kwetsbaarheid en de esthetiek van de dingen, en leg deze zo goed mogelijk bloot. Ik zet een aantal stukken uit mijn verzameling tegenover papieren modellen die deze stukken symboliseren. Het zijn een soort tekeningen van hoe ik de keramiek in mijn hoofd had bewaard. De displays proberen iets bloot te leggen over het kijken en het weten. Wat ze vragen is een geduldige blik, om ze op te laden zoals de hemelsblauwe porseleinen kom ook is geladen. Het is een subtiele dans van de dingen.
Giel Louws De Trouw van de Dingen 17/11/’18 - 17/01/'19 36
37
38
39
ruimteCAESUUR & Giel Louws Art Fair Amsterdam Beurs van Berlage 27/12/18 - 30/12/18 40
41
42
43
colofon | met dank aan 44
hartelijkste dank aan de kunstenaars Small World: Niek Hendrix, Machteld Solinger, Jan Wattjes, Aimee Terburg, Fabian Westphal en Just Quist, Vincent Uilenbroek, Flo van der Waa, Roel Jeroen van der Linden, Paul de Jong, Wilma Vissers, Kathleen Huys, Els Vekeman, Kenan Hasim-begovic, Tobias Lengkeek, Ritsart Gobyn, Kris Fierens en Udona Boerema. Vliegeren met CAESUUR Pakistan Mehreen Hashmi Gaza / Palestine Mohammed alHawajri, Dina Mattar en Raed Issa Duitsland / Denemarken Jörn Burmester België jen gossé, Frie J. Jacobs en Jan Verhaeghen Nedderland Leni van den Berge, Ko de Jonge, Dani Ploeger, leon riekwell, Loek Grootjans, Ingrid Rollema, Hans Overvliet, Stef Fridael, Robin Weijers, Harriët Rademakers en Rinus Roepman Reguliere programma Peter Puype (Be), Ingrid Rollema, Sheaf & Barley (UK) ruimteCAESUUR werkt samen met Actuele Kunst in Zeeland [ A_KiZ ] kunstpark Vlissingen [ ik ben een god . . . . ] en is kennispartner van het metamorfoselokaal | UCR teamCAESUUR 2018 Willy van Houtum | Hans Overvliet | Giel Louws Dani Ploeger teksten ©Giel Louws | Hans Overvliet | ©Dani Ploeger foto’s ©Giel Louws | Hans Overvliet | ©Dani Ploeger ©Willy van Houtum logo: ©Niek Hendrix lay-out: ©Hans Overvliet | tevens beeldselectie
45
met dank aan particulieren de vrolijke aandeelhouders & dito vrienden van CAESUUR subsidie de gemeente Middelburg fondsen Kattendijke / Drucker Stichting Familiefonds Hurgronje de Frits Lensvelt Stichting bedrijven studio ZagaZ belettering Snowball Lab4Arch
46
47
JAARVERSLAG 2018 ruimteCAESUUR | Lange Noordstraat 67 | 4331 CC Middelburg www.caesuur.nu | caesuur@zeelandnet.nl K.v.K. 4111439 | NL43 INGB 0002 6695 59 48