2012 nr 1

Tijdschrift voor

Lichamelijke Opvoeding

Vakblad voor gekwalificeerden in de LO & Sport, trainers en jeugdsportbegeleiders

Met o.a.

Screening Topsportscholen 40 jaar Sport voor Allen

www.bvlo.be Bond voor Lichamelijke Opvoeding vzw BVLO

Trimestrieel tijdschrift nr. 1 - 2012 - januari - februari - maart - Aflevering 233 - Erkenningsnummer: P409677 - Afgiftekantoor Gent X

Ethias NV, rue des Croisiers 24, 4000 Luik. RPR Luik BTW BE 0404.484.654

Lig niet wakker van uw droomauto

2

Kies van Ethias, de meest complete verzekering voor nieuwe wagens.

Het gevoel met een nieuwe auto te rijden, is fantastisch. Maar tegelijk bent u op uw hoede. Da’s logisch: het gaat tenslotte om een dure aankoop. De Omnium+ van Ethias biedt uw auto de meest optimale bescherming: bij een ongeval betaalt u geen vrijstelling* en bij diefstal of een totaal verlies krijgt u een vervangwagen tot 30 dagen.

Zo kunt u zorgeloos genieten van uw nieuwe auto.

Ontdek de voordelen van Omnium+ : www.ethias.be, 0800 25 777 of in onze kantoren (adressen en openingsuren op www.ethias.be/kantoren of 0800 25 777)

* In geval van herstelling bij één van onze erkende herstellers

Woord vooraf

BVLO

In dit nummer

Theorie

Beste lezer

Woord Vooraf ..............................................................................................................3

2012 wordt een bijzonder jaar. Als we het over de temperatuur hebben, startten we uitzonderlijk zacht, maar al snel kregen we het hard te verduren. Minstens even hard als de pensioenhervormingen, de stakingen en de besparingsmaatregelen die we geserveerd kregen.

Hoe dan ook: 2012 wordt een jaar van de actie. Hoog tijd dat we kansen creĂŤren, dat we niet bij de pakken blijven zitten, dat we een visie ontwikkelen die perspectieven biedt en uitdagingen inhoudt waarvoor we willen gaan!

De Bond voor Lichamelijke Opvoeding vzw maakt in 2012 en nieuw beleidsplan op voor de komende vier jaar. Een belangrijke pijler in dat beleidsplan zal communicatie zijn. In deze moeilijke tijden willen wij er meer dan ooit staan voor onze leden.

We willen ook vaker en duidelijker communiceren waarmee we bezig zijn, waar we lobbyen, welke standpunten we verdedigen, hoe we met andere woorden mee helpen bouwen aan een toekomst van de Lichamelijke Opvoeding en de sport in de school, de club en de gemeente.

Als vakvereniging wil de BVLO meer dan ooit een houvast bieden voor LO-afgestudeerden en studenten, trainers, coaches en (jeugd)sportbegeleiders.

Meer LO op school? Het kan!....................................................................4 KAMSA Aarschot, een school die niet stil staat

Sophie Van Aelst De schoolse vorming in de Vlaamse topsportscholen.

Screening door de onderwijsinspectie ............................................8 Reginald Leper, Herman Ros, Jan Vermeylen en Walter Van den Brandt (onderwijsinspecteurs) Bewegingsrecreatie: verankerd in de lerarenopleiding.... 15 Standpunt van de werkgroep Lerarenopleidingen Lichamelijke Opvoeding en Bewegingsrecreatie van de School of Education, Associatie K.U.Leuven 40 jaar Sport voor Allen............................................................................. 17 Chris Schwartz Unesco beloont het Sportimonium met een erkenning als best practice....................................................................................................... 20 Sport anders na je 55ste............................................................................... 21 Edwin Timmers BVLO-Activiteiten. ............................................................................................... 25

Als erkende en gesubsidieerde omnisportfederatie verenigt en begeleidt de BVLO recreatieve sportclubs en hun sporters. Bovendien biedt de BVLO een uitgebreid kwaliteitsvol gamma van recreatieve en competitiegerichte bewegingsactiviteiten en sportkampen aan. De BVLO wil de komende jaren vooral meer recreatieve (omnisport)clubs en kleuterbeweegclubs helpen opstarten en/of ondersteunen.

En hier kan jij ons helpen! Ken je iemand in jouw netwerk die een lessenreeks of een club begeleidt of wil opstarten of deel uitmaakt van een groepje dat regelmatig samen sport, laat het ons zeker weten. WANT: Wie een club met minimum 10 clubleden aanbrengt die effectief aansluit, krijgt een verlenging van zijn lidmaatschap van 1 volledig jaar!

Bond voor Lichamelijke Opvoeding - voorstelling........ 29 BVLO-Partners........................................................................................................... 31

Praktijk Olympische Balspelen Elke Thomassen BALVAARDIGHEID 021-028 Floorball Emmeline Haek FLOORBALL 024-027

Veel leesgenot

De redactie Het Tijdschrift voor Lichamelijke Opvoeding is een vakblad voor gevormden in de LO, trainers en jeugdsportbegeleiders. Het verschijnt trimestrieel: 5 maart, 5 juni, 5 september en 5 december. Een abonnement op het Tijdschrift voor Lichamelijke Opvoeding is inbegrepen in het lidmaatschap van de BVLO. Alle individuele leden van de Bond voor Lichamelijke Opvoeding vzw krijgen het Tijdschrift voor Lichamelijke Opvoeding toegstuurd. Maar een BVLO-lidmaatschap is meer dan dat! Kijk voor alle mogelijke formules en voordelen op onze site: www.bvlo > LO & Sport > Lidmaatschap of bel de ledentelefoon 09- 218 91 23 (kantooruren).

NIEUW: het BVLO-lidmaatschap sluit je af voor 12 maanden of de volle 365 dagen. Alle info en online lid worden: www.bvlo.be

Publiciteit: Bond voor Lichamelijke Opvoeding vzw Tel. 09 218 91 20 - Fax 09 229 31 20 - email: info@bvlo.be Copyright: Het overnemen van artikels en foto's is zonder schriftelijke toestemming van de redactieraad niet toegelaten.

Iedere auteur is verantwoordelijk voor de inhoud van zijn/haar artikel.

Tijdschrift voor Lichamelijke Opvoeding is ondertekenaar van de Milieubeleidsovereenkomst Papier Vlaanderen en steunt de inspanningen van de Vlaamse regering i.v.m. papierrecuperatie.

Verantwoordelijke uitgever: E. De Boever Waterkluiskaai 16, 9040 Sint-Amandsberg/Gent

Lid van de Unie van de Uitgevers van de Periodieke Pers.

De redactieraad bestaat uit: Kristine De Martelaer, Eric De Boever, Sophie Van Aelst en wordt bijgestaan door een ruime adviesgroep en een reviewpanel.

drukkerij New Goff - Kaleweg 5 - 9030 Mariakerke(Gent) Tel 09 216 73 73 - fax 09 216 73 74 - info@newgoff.be

Bond voor Lichamelijke Opvoeding vzw - BONDSHUIS BVLO - Waterkluiskaai 16 - 9040 Sint-Amandsberg/Gent

Bond voor Lichamelijke Opvoeding Bankrekening BVLO: IBAN BE51 4469 7200 0162 BIC: KREDBEBB - Tel. (09) 218 91 20 - Fax (09) 229 31 20 - e-mail: info@bvlo.be - Openingsuren: 9 tot 13 uur & 14 tot 17 uur nr. 1 / 2012

3

BVLO

Meer LO op school? Het kan

Trefwoorden: ASO Sportwetenschappen, TSO LO & Sport, ingangsproef, vakgroep LO

Kamsa Aarschot een

school die niet stil staat

“Eigenaardig dat nog niemand onze school heeft opgegeven voor deze rubriek”, zo stelde Ellen Peeters in een mailtje naar de redactie. En zo kwam het dat ik onmiddellijk een uitstap plande vanuit Sint-Amandsberg naar het verre Aarschot. De verkeersgoden waren mij goed gezind, want de rit verliep onwaarschijnlijk vlot voor een maandagmorgen.

Na enig speurwerk van André De Bock, ICT- en PR-verantwoordelijke van de school, maak ik kennis met Ellen Peeters, een jonge en gedreven leerkracht LO van het Koninklijk Atheneum Aarschot. Mijnheer De Bock doet zijn werk prima, want tijdens de korte zoektocht bezorgde hij mij al een Kamsakrant en wist hij mij ook te vertellen dat ik op bezoek was in de strafste school van Vlaams-Brabant, maar hierover later meer.

Ellen Peeters werkte nog even een les gymnastiek af in het derde jaar vooraleer ze honderduit begon te vertellen over de Lichamelijke Opvoeding en sport op school en mij tegelijk rondleidde in de verschillende zalen van de sporthal.

Sterke groeicijfers en grote instroom “De richting ASO Sport bestaat hier al tientallen jaren, maar de TSO Sport is pas vier jaar geleden opgestart”, begint Ellen haar verhaal. “Samen maken onze sportleerlingen meer dan de helft van de schoolbevolking uit en we blijven groeien.” Waar hebben we dit nog gehoord? Inderdaad, waar de school resoluut de kaart trekt van meer LO en sport , zien we vaak een stijgend leerlingenaantal. Toch is het zo dat het Koninklijk Atheneum-MiddenSchool Aarschot, kortweg KAMSA, toeziet op de instroom van sportleerlingen.

“We proberen uiteraard elk leerling naar een

4

juiste richting te begeleiden. Het kan niet zijn dat iemand ASO Sportwetenschappen of TSO LO & Sport kiest omdat hij of zij simpelweg graag voetbalt of tennist, of nog erger, een negatieve keuze maakt omdat hij of zij niet houdt van economie of talen. En daarom werken we sinds vorig jaar met een soort van ingangsproef. De vakgroep LO en sport vond dit nodig om de kwaliteit te kunnen garanderen. Leerlingen die uit onze eigen middenschool komen weten doorgaans wel goed waar ze aan beginnen. Vaak zijn het trouwens die jongens en meisjes die in de eerste graad al bijkomende uren sport hebben gekozen die de sportrichting verder zetten. Maar leerlingen van elders weten vaak niet wat er van hen verwacht wordt”, klinkt het vastberaden.

Een ingangsproef De vakgroep LO organiseert elk jaar op het einde van augustus een kennismakingsdag met de richting LO & Sport of Sportwetenschappen. In KAMSA kozen ze er trouwens voor om aan een brede basis te werken in plaats van zich te specialiseren in bepaalde sporten.

“We hebben een onthaalbrochure uitgewerkt, een bundel waarin we de minimumvereisten voor de verschillende sporten, de conditie en de basis van sporttheorie hebben uitgeschreven.

De kandidaten weten dus perfect waar ze aan toe zijn en kunnen ook oefenen op de diverse onderdelen. Eind augustus kan iedereen de tests komen afleggen en elke deelnemer krijgt ook een rapport mee naar huis, met bijhorende conclusie. Iemand die niet slaagt, kunnen we wel niet verbieden om te starten, maar dan is hij of zij op zijn minst gewaarschuwd dat er nog werk aan de winkel is of dat het misschien niet zal lukken. Voor de testdagen doen we een beroep op vrijwilligers binnen het LO-korps, maar dat verloopt heel vlot. Leerlingen die eind augustus niet kunnen testen, mogen begin september nog hun kans wagen”, legt Ellen uit.

De strafste school van Vlaams-Brabant lijningen moeten kennen voor volleybal, basketbal, handbal, veldvoetbal en badminton evenals een aantal EHBO-beginselen.

ASO en TSO LO & Sport In de middenschool kan je in het KAMSA al opteren voor bijkomende uren sport. Naast de 2 uren Lichamelijke Opvoeding per week, wordt de mogelijkheid geboden dit uit te breiden tot 4 of zelfs 6 uren (via 2 of 4 uur keuzevak sport).

In deze extra uren maken de leerlingen kennis met ploeg- en individuele sporten die niet in het normale jaarprogramma voorkomen zoals tafeltennis, korfbal, badminton,... Leerlingen kunnen de basissporten en basisconditie verbeteren.

Daarnaast worden vakoverschrijdende projecten georganiseerd waarin sport een belangrijke plaats inneemt.

De minimumvereisten Qua conditie baseren de leerkrachten zich op de Légertest. In de tweede graad houden jongens die in minimaal 8 minuten vol, meisjes 6 minuten. In de derde graad is dat respectievelijk 10 en 8 minuten.

Op het gymnastiekprogramma staan voorwaartse rol, achterwaartse rol, opzwaaien tot handstand en terugkeren tot stand, radslag, spreidsprong over de bok en aan de rekstok moet men zich borstwaarts kunnen omtrekken tot streksteun. Voor atletiek zijn minimumtijden opgelegd voor de 60m sprint en minimum lengte voor de vertesprong zonder aanloop. De testen voor voetbal bestaan uit passen binnenkant voet tegen de muur, jongleren en het spelen van een spelsituatie 4 tegen 4; voor basketbal moet men een slalomdribbel kunnen afronden met een lay up en een spelsituatie 3 tegen 3. In volleybal zijn de basisvereisten bovenhands spelen tegen de muur, onderhands spelen voor jezelf en een onderhandse opslag; in badminton staan zowel lobservice als korte service op het programma en een spelsituatie backhand en forehand naar elkaar spelen. De praktijk wordt afgerond met zwemmen waarin de stijl van schoolslag en borstcrawl beoordeeld worden, evenals het onder water zwemmen en voldoen aan de tijdslimieten voor 200m vrije slag. Tot slot is er nog een stukje theorie waarbij de deelnemers de be-

Vanaf de tweede graad kan je de sport nog uitbreiden (zie figuur 1). In de TSO-afdeling LO & sport krijgen de leerlingen 12 uur lichamelijke opvoeding en sport (2u LO + 10 u sport), en daarnaast, wiskunde, wetenschappen, taalvakken en een paar uur economie.In de derde graad TSO LO & Sport gaat het aantal uren zelfs naar 16 (2 u LO + 14 u sport).

Voor de TSO-leerlingen maakt de geïntegreerde proef (of GIP) ook deel uit van het evaluatieproces en bijgevolg is het resultaat ervan mee bepalend voor het diploma.

De ASO-richting Sportwetenschappen biedt naast 5 uur sport (2 u LO + 3 u sport) ook een stevig pakket wiskunde en wetenschappen. Daardoor blijven in de derde graad nagenoeg alle studierichtingen mogelijk, hoewel de meeste leerlingen uit deze afdeling ook in de derde graad voor de richting sportwetenschappen kiezen (2 u LO + 4 u sport).

Toekomstmogelijkheden De toekomstmogelijkheden voor afgestudeerden uit de TSO-richting zijn zeer ruim: ze kunnen kiezen voor een voortgezette opleiding (lerarenopleiding, bewegingsleer, revalidatieleer, …). Maar ze kunnen ook meteen terecht op de arbeidsmarkt als medewerker in een sport- of fitnessclub, in gemeentelijke sportdiensten, sportzaken en ga zo maar door. Deze opleiding geeft ook toegang tot de zogenaamde geüniformeerde beroepen (politie, leger, brandweer). Kortom, het is een studierichting met heel wat toekomstperspectieven, zeker in onze moderne samenleving waarin gezondheid en beweging centraal staan.

ASO-leerlingen kiezen in het hoger onderwijs bv. voor een professionele bachelor of een master in de lichamelijke opvoeding (lerarenopleiding), revalidatiewetenschappen, verpleegkunde of kinesitherapie. Daarnaast blijven ook andere opties voor hen open dankzij hun degelijke algemene opleiding.

Wat zit er in onze kuip?

Niettegenstaande KAMSA breed gaat in het aanbieden van sport en zich dus niet richt op bepaalde sporttakken, zitten er natuurlijk wel een aantal toppers op school. “We hebben een aantal goede badmintonners, een Europees kampioen tumbling, een bronzen en zilveren medaillewinnaar op het WK kickboksen, een succevolle acrogymster (een niet sportleerlinge trouwens) en uiteraard ook een aantal voetballers die o.m. bij Westerlo, Lierse en Oud-Heverlee Leuven spelen. Met de voetbalclubs hebben we heel goede contacten en ik moet eerlijk zeggen dat ze qua begeleiding en niet in het minst qua motivatie voor de studies heel goed werk leveren. Als het fout gaat bij het studeren, dan heeft dat gevol-

Figuur 1 Overzicht aantal klassen en aantal uren in TSO LO & Sport en ASO Sportwetenschappen 3 TSO

2 klassen

2 u theorie van de sport + 10 sport

3 ASO

2 klassen

2 LO + 3 sport

4 TSO

1 klas

2 u theorie van de sport + 10 sport

4 ASO

1 klas

2 LO + 3 sport

5 TSO

2 klassen

2 u theorie van de sport + 14 sport

5 ASO

1 klas

2 LO + 4 sport

6 TSO

2 klassen

2 u theorie van de sport + 14 sport

6 ASO

1 klas

2 LO + 4 sport

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

5

De ingangsproef werkt kwaliteitsverhogend gen voor het voetbal. Die mannen zijn daar wel gevoelig voor”, stelt Ellen Peeters, “en soms is een harde hand wel nodig natuurlijk.”

De Vakgroep LO “Momenteel bestaat onze vakgroep uit 11 personen: 4 bachelors en 7 masters. In 2000 waren er slechts 3 LO-ers op school: 2 regenten en 1 licentiaat. Dit geeft al een duidelijk beeld van de groei nietwaar”, glimlacht Ellen.

“Wat leuk is, is dat elk van de leerkrachten zo’n beetje zijn eigen specialiteit kan geven en dat komt ook de leerlingen ten goede. Het is ook zo dat bijna iedereen ook een theorievak geeft gecombineerd met LO en sport, wat een enorm voordeel is. Zo geef ik zelf 4 uur biologie en 17 uur sport. De leerlingen gaan er niet vanuit dat bij ons alleen het sportieve belangrijk is, we staan ook in een andere hoedanigheid voor de klas en we hebben een belangrijke inbreng in de klassenraad.

Toch hebben we over het algemeen een speciale band met de sporters zoals we onze leerlingen noemen. Sommige klassen heb ik 6 uur per week, dan vertellen ze wel heel veel. Ook op de klassenraad zijn er telkens 3 of 4 sportleerkrachten aanwezig en bovendien houden we vaak samen een predeliberatie zodat we een gemeenschappelijk standpunt kunnen presenteren.”

De LO-ers vormen een jong en dynamisch team

en dat resulteert in veel activiteiten en veel extra inspanningen, maar we zijn ervan overtuigd dat dit loont.

Zo geven we tijdens de middagsport (waar o.a. volley, basket als tafeltennis aan bod komen) ook de mogelijkheid om bepaalde sporten bij te werken, bv. gym voor jongens en voetbal voor meisjes zijn vaak bijgewoonde bijlessen. Meestal zijn er tijdens de middagsport een vijftal leerkrachten bezig, met een beurtrol. Eerlijk gezegd genieten we er ook van hoor dat we tijdens de middag zelf wat kunnen meesporten”, geeft Ellen grif toe.

Extra sportactiviteiten Naast middagsport is er nog heel wat te beleven in KAMSA. “We zijn sowieso een heel actieve en dynamische school”, klinkt het. “We doen vaak mee met SVS-activiteiten op woensdagnamiddag. Lopen, zwemmen, volleybal, basketbal en voetbal staan heel regelmatig op het programma.

We werken ook met de SNS-pas (Sport Na School) waarmee onze leerlingen fitness en reddend zwemmen kunnen doen. Onze school doet ook altijd mee aan de Junior Trophy Aarschot die we altijd winnen en vaak zijn er nog losse initiatieven zoals bv. een interscholenkersttornooi volleybal of een marathon met leerkrachten die zich laten sponsoren. Deze organisaties kaderen vaak

Het startschot van de sponsorloop van KAMSA, met directeur Marleen De Smet in het rode T-shirt en schepen van Sport Christel Verlinden die ook op het secretariaat van de school werkt in het zwarte T-shirt.

6

in de GIP (geïntegreerde proef) die de leerlingen van TSO moeten afwerken. Ze leren ook echt ondernemen, iets op poten zetten. Dit jaar hebben we bv. een après skibar gehad op de kerstmarkt, maar zijn er ook lessenreeksen gymnastiek, dansen, voetbal en handbal.

Uiteraard doen wij als LO-team ook een aantal extra’s. Zo is er jaarlijks een bezoek van een bekende topsporter van telkens een andere sporttak. Eerder kwamen veldrijder Niels Albert en voetballer Frédéric Frans van SK Lierse langs.

Het sportieve karakter van de school straalt ook af op de niet-sporters, ja zelfs de directrice toont zich in sportoutfit. Zij gaat soms mee lopen langs de Demer – als de gelegenheid zich voordoet.

Accommodatie Zoveel activiteit vraagt natuurlijk ook redelijk wat accommodatie. De sporthal bestaat uit een groot sportterrein bestaande uit drie basketbalvelden, er is een polyvalente zaal en een spiegelzaal die ook gebruikt wordt als judolokaal.

“Gelukkig ligt onze school in een goede omgeving, dichtbij de Demer, waar we altijd gaan lopen. Voetbal en atletiek doen wij altijd buiten en het examen van atletiek vindt steeds plaats in Betekom, waar we dan met een busje van de school naartoe gaan. Twee leerkrachten LO hebben hun ‘busrijbewijs’ behaald, dus dat is makkelijk. Soms vragen we de leerlingen om met de

de Strafste School 2011 van Vlaams-Brabant fiets te komen als we op verplaatsing moeten en ook dat vormt geen probleem. De sporters worden trouwens verondersteld om toch een basisuitrusting te hebben. Zo heeft elke leerling een uniforme uitrusting bestaande uit een training en sportkledij van de school, en we vragen ook om een aantal materialen zelf aan te kopen, zoals bv. een badmintonracket, voetbalschoenen, enz. Er zijn uiteraard kluisjes waar ze deze zaken kunnen opbergen”, legt Ellen uit.

En soms gaat KAMSA echt op stap. De GWP (Geïntegreerde Werkperiode) voor de middenschool is telkens de week voor de krokusvakantie, de leerlingen van het atheneum hebben hun GWP de week voor de paasvakantie. Dan doen de sporters altijd verplicht een sportgerelateerde week, zoals bv. een watersportstage of teambuilding avontuur in de Ardennen. De 3e graad gaat om de 2 jaar skiën en krijgt daar ook de kans om een monitorbrevet te halen, toch een grote meerwaarde voor de jonge gasten. Je ziet het, onze school barst van de activiteiten!” besluit Ellen Peeters.

Meer info: KAMSA - Koninklijk Atheneum Middenschool Aarschot Behoort tot de Adite-Scholengroep 12 (AarschotDiest-Tessenderlo) Pastoor Dergentlaan 47, 3200 Aarschot tel. 016/55 34 03 info@kamsa.be - www.kamsa.be

“Alles begon eind april toen onze leerlingenraad de campus nomineerde op de website van MNM. Er werd massaal voor ons gestemd door leerlingen, leerkrachten & sympathisanten en zo werden we finalist voor de provincie Vlaams‐Brabant.

(Als je weet dat bijna een derde van alle Vlaamse en Brusselse (Nederlandstalige) middelbare scholen zich heeft geregistreerd op mnm.be, dan is dit toch al een succes, red.)

“Maar toen begon het werk pas. De uitdaging van MNM bestond erin om de jury in exact één uur te overdonderen met een straf onthaal, met sfeer, spektakel, muziek en culinaire traktaties. Het hele weekend werkten de leerlingenraders aan hun/ onze show: de hele campus werd in MNM‐kleuren gestoken en lokaal 058 werd als VIP‐lounge ingericht. Daar konden juryleden Kate Ryan, Tom De Cock en Mungu Cornelis even verpozen bij onze gezonde hapjes en lekkere taart. Ze genoten duidelijk van hun wandeling over de Wall of Fame!

Op de speelplaats werden ze vergast op een optreden van onze schoolband, Daydream Nation, op een modeshow en de uitreiking van de “Dot Award” aan onze Dubliners. De leerlingen van de sportafdeling zorgden voor spektakel met salto’s en schroeven… ook Kate Ryan en Tom De Cock waagden zich aan een karpersprong. Hilarisch!

We brachten de juryleden letterlijk in de zevende hemel met een hoogtewerker en dit op de tonen van “Je t’adore”. Het smachtende smeken van de

grote smurfen werd beloond met een kus van Kate. Hun dag kon niet meer stuk!

Als kers op de taart trakteerde Iris Van Bael de juryleden op een ritje op haar trike. De hele happening werd muzikaal omlijst door onze house dj’s Jo & Pieter – voor de gelegenheid met ontblote torso. Bij hen op het dak stond een groepje “groupies” mee te zingen en te dansen. En ook Tom De Cock kon de verleiding niet weerstaan en ging dat dak op! Hij verraste ons met een eerste prijs. Onze Jimmy werd uitgeroepen tot “De beste schoolmedewerker”en werd op massaal applaus onthaald. Je kan nog nagenieten van foto’s en filmpjes op www.kamsa.be.

Uiteindelijk streden vijf genomineerde scholen voor de titel ‘De Strafste School 2011’.

Naast het KA Aarschot ging het over Middenschool Anton Bergmann uit Lier, Virgo Sapientiae Instituut uit Maldegem, VIIO uit Borgloon en SintNiklaasinstituut uit Kortrijk dat uiteindelijk won.

Bron: de Kamsakrant

Sophie Van Aelst, Communicatie BVLO

PAST UW SCHOOL OOK IN DEZE RUBRIEK? Neem dan als de bliksem contact op met de redactie Sophie Van Aelst, sophie.vanaelst@bvlo.be

Wij brachten in deze rubriek al verslag uit over - Sportschool Gentbrugge - Vrij Landelijk Instituut Oudenaarde - MPI Zonnebos in ’s Gravenwezel - Atheneum Wispelberg Gent - Middenschool Maaseik - Basisschool De Reigers Zelzate - Maria-Boodschaplyceum Brussel - Sportbasisschool Heusden

- De Oester Oetingen/Strijland - Atheneum Avelgem - Basisschool Hof Pepijn Landen - KTA Jette - KTA De Beeltjens Westerlo - Universiteit Gent - Basisschool De Regenboog Ertvelde - De Meidoorn Eeklo

- Freinetschool De Boomgaard Gent - Middenschool Lyceum Hasselt - Koninklijk Atheneum Ninove - Basisschool De Beeltjens Westerlo - Middenschool Ieper - VLIO Oudenaarde

WIE PRIJKT HIER ALS VOLGENDE “GOEDE VOORBEELD” Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

7

Vermeylen en Walter Van den

s)

Brandt, (onderwijsinspecteur

g n i m r vo e s De school olen h c s t r o p s p o t e s m a a l in de V Screening tie

Reginald Leper, Herman Ros, J

an

ec p s in s ij w r e d n o e d r doo

© Jan Masyn, Bloso

In opdracht van de minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke kansen en Brussel voerde de onderwijsinspectie van 28 maart tot 26 mei 2011 een onderzoek uit naar de kwaliteit van de schoolse vorming in de zes Vlaamse topsportscholen. Het onderzoek had niet het statuut van een doorlichting en was niet bedoeld om een advies te formuleren over de erkenningsvoorwaarden. Om die reden werd het een ‘screening’ genoemd.

Bij de screening vormden de algemene onderwijsregelgeving en de specifieke bepalingen van het globaal en bijzonder topsportconvenant van 1 juni 2010 het reglementair kader en het CIPO-model (Context Input Process Output-model) het ordeningskader. Het onderzoek resulteerde in zes instellingsverslagen en één eindrapport.

Uitgangspunt voor de screening was de onderzoeksvraag: slagen de topsportscholen erin om binnen de contouren van het topsportconvenant (verkorte curriculumtijd, verminderde aanwezigheidsplicht) de onderwijsdoelen te realiseren die door de overheid zijn vooropgesteld? Krijgen de topsportleerlingen aan een topsportschool hetzelfde kwaliteitsvolle onderwijs als andere leerlingen zodat hun doorstromingmogelijkheden gegarandeerd blijven en ze met voldoende slaagkansen het vervolgonderwijs kunnen aanvatten?

Dit artikel dat een samenvatting is van het rapport, behandelt achtereenvolgens de kenmerken van de topsportscholen, de resultaten van de schoolse vorming, het algemene beleid en de kwaliteitsbewaking in de topsportscholen, een besluit en aanbevelingen.

8

1. Kenmerken van de topsportscholen Het onderzoek toont aan dat het onderwijsaanbod in de topsportscholen gefragmenteerd is.

Geen enkele topsportschool biedt een volledig studieaanbod Topsport aan (tabel 1). Hierdoor is een optimale leerlingenoriëntering onmogelijk.

De screening wijst verder uit dat een gering aantal topsportleerlingen (495 leerlingen) verspreid is over zes topsportscholen en dat de topsportleerlingen tegenover de totale schoolpopulatie een erg kleine groep vormen.

Het aandeel topsportleerlingen t.o.v. de totale schoolpopulatie ligt tussen 6 % en 17 % en schommelt in vier scholen rond 10 %. De keuze uit drie topsportstudierichtingen in de derde graad aso leidt tenslotte tot soms uiterst beperkte leerlingengroepen (tabel 1). Dit is een weinig efficiënte besteding van de beschikbare middelen.

In vijf scholen delen topsportleerlingen en niettopsportleerlingen de schoolcampus met elkaar. Slechts in één school zijn de topsportleerlingen gehuisvest op een afzonderlijke campus.

Dit is nochtans belangrijk om de identiteit van de topsportleerlingen en het profiel van de studierichtingen Topsport te versterken.

2. Welke resultaten boeken de topsportscholen?

die onvoldoende representatief is voor de leerplannen. Het verminderd aantal contacturen als gevolg van de reductie van de curriculumtijd en de topsportgerelateerde afwezigheden2 worden voldoende gecompenseerd. De bijdrage die de lesgevers in de sportspecifieke trainingsarbeid leveren bij het nastreven van de vakoverschrijdende eindtermen is echter niet altijd duidelijk.

In het specifieke gedeelte is de realisatie van de specifieke eindtermen Topsport – en meer bepaald die van de onderzoekscompetentie – vaak problematisch. De lesgevers van de sportspecifieke vorming nemen hierin weinig verantwoordelijkheid ondanks het feit dat het topsportconvenant expliciet aangeeft dat tijdens de trainingen de minimumdoelstellingen moeten worden gerealiseerd aan de hand van een goedgekeurd leerplan.

»» Studiebekrachtiging De resultaten van de topsportleerlingen wijken niet significant af van de resultaten in niet topsportstudierichtingen. Er zijn weinig tekorten en bijna geen hieraan gerelateerde B- of C-attesten. Het percentage topsportleerlingen met een A-attest ligt gevoelig hoger dan het Vlaamse gemiddelde. Tabel 3 toont de attesteringscijfers voor de schooljaren 2007-2008, 2008-2009 en 2009-2010 in het studiegebied Sport (61 scholen). Tabel 4 geeft voor de bovengenoemde schooljaren een overzicht van de attestering van leerlingen in alle Vlaamse topsportscholen per studierichting.

»» Studiepeil Om de onderwijsdoelstellingen in de topsportstudierichtingen te realiseren hanteren de topsportscholen voor nagenoeg alle vakken de goedgekeurde leerplannen van hun net of koepel die ze in analoge studierichtingen gebruiken. Deze leerplannen bevatten geen topsportspecifieke doelen, leerinhouden of pedagogisch-didactische wenken.

Tabel 2 geeft een overzicht van de leerplanrealisatie voor de onderzochte vakken in de derde graad aso en tso Topsport.

Globaal gezien realiseren de scholen de leerplannen voor de topsportrichtingen in voldoende mate en op een gepast niveau. Wanneer voor sommige vakken de leerplanrealisatie niet voldoet, is dit niet direct gerelateerd aan de topsportspecifieke context. De oorzaken zijn net dezelfde als zouden het niet-topsportstudierichtingen betreffen: gebrek aan leerplangerichtheid, het ontbreken van de minimaal vereiste leermiddelen of een evaluatiepraktijk

De gegevens in tabel 4 voor de studierichtingen aso Wetenschappen-topsport, tso Topsport en tso Lichamelijke opvoeding en sport gelden voor zowel de tweede als de derde graad. Dit verklaart het aantal B-attesten voor die studierichtingen.

»» Deelname aan hoger onderwijs en studiesucces Van de 181 abituriënten in topsportstudierichtingen die in de schooljaren 2006-2007 en 2007-2008 een diploma secundair onderwijs behaalden in de topsportscholen werd onderzocht in welke mate ze in het eerste daaropvolgende academiejaar deelnamen aan en resultaat behaalden in het Vlaamse hoger onderwijs. Deze resultaten werden vergeleken met referentiecijfers van de 11495 abituriënten in dezelfde schooljaren van alle Vlaamse scholen die het studiegebied Sport aanboden.

De participatiegraad van topsportabituriënten aan hoger onderwijs is hoger dan het Vlaams

gemiddelde (tabel 5). Hun studiesucces3 in het eerste jaar hoger onderwijs ligt echter significant lager dan dat van de Vlaamse gemiddelden (tabel 6).

3. Algemeen beleid van de topsportscholen De aansturing van de topsportschool gebeurt door de directie in samenwerking met de topsportschoolcoördinator en schoolafhankelijk met leden van het middenkader, adviesorganen en secretariaat. Tussen de directie en de topsportschoolcoördinator bestaat in alle scholen op één na een duidelijke taakverdeling, geënt op de generieke functiebeschrijving van de topsportschoolcoördinator. De reikwijdte van zijn coördinatieopdracht varieert van de eigen school tot een combinatie met een internaat en in voorkomend geval met een basis-, middenof secundaire school, die samen één topsportschoolentiteit vormen. De betrokkenheid van de schoolleiding is het grootst in de scholen met een zuiver topsportaanbod.

Op één na alle scholen hebben een visie uitgeschreven voor de topsportstudierichtingen.

Daaraan worden echter zelden operationele doelen gekoppeld op korte en lange termijn.

De beperkte concretisering van de visie biedt leraren weinig houvast voor hun pedagogischdidactisch handelen binnen de topsportspecifieke context en voor een toekomstgerichte uitbouw van de topsportschool.

Directie en topsportschoolcoördinator overleggen hoofdzakelijk informeel. In alle scholen worden de internaatsbeheerders intensief bij het besluitvormingsproces betrokken.

De kwaliteitsbewaking is in de meeste scholen niet gebaseerd op kwaliteitsdoelen die specifiek zijn uitgeschreven voor de topsportstudierichtingen. Daardoor ontbreekt het de vele ondersteunende initiatieven aan doelgerichtheid en is de doeltreffendheid ervan moeilijk meetbaar.

4. Bewaken de topsportscholen de kwaliteit? »» Personeelsbeheer en professionalisering Slechts in twee scholen zijn er specifieke functiebeschrijvingen voor de topsportschoolcoördinator en voor leraren die lesgeven in de topsportstudierichtingen. De meeste leraren zijn evenwel topsportvriendelijk en flexibel genoeg

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

9

»» Onderwijsaanbod

om te functioneren in de bijzondere context van topsportscholen. Zij ervaren echter een grote taakbelasting, vooral als hun opdracht gespreid is over topsportklassen en niet-topsportklassen.

Hun taak wordt eveneens verzwaard door de uiteenlopende afwezigheidperiodes van hun topsportleerlingen. Omwille van de kleinschaligheid kan in sommige scholen de continuïteit van hun opdracht in de topsportstudierichtingen niet gegarandeerd worden. Zo kunnen ze geen expertise opbouwen en worden ze weinig gemotiveerd om hun professionele ontwikkeling te richten op de specificiteit van hun opdracht.

Het onderwijsaanbod is doorstromingsgericht: leerlingen die hun topsportstatuut verliezen, kunnen doorgaans vlot overgaan naar een andere studierichting.

De meeste scholen voeren geen specifiek professionaliseringsbeleid dat afgestemd is op de pool Topsport.

Onderwijsaanbod/leerlingenaantal

De reductie van de curriculumtijd wordt gecompenseerd door een efficiënter gebruik van de lestijd zodat de onderwijsdoelen bij de meeste leerlingen gerealiseerd worden. De wijze waarop de scholen de reductie toepassen in hun lessentabellen is relatief gelijklopend. In de derde graad aso wordt in alle scholen het aantal lestijden in de basisvorming gereduceerd voor Nederlands en geschiedenis. In de specifieke vorming wordt doorgaans gesnoeid in het aantal lestijden voor aardrijkskunde, biologie, chemie, Frans en in mindere mate wiskunde. In de derde graad tso wordt het aantal lestijden voor vakken van de specifieke vorming verminderd.

In hun onderwijsaanbod maken de topsportscholen weloverwogen keuzes hoewel slechts twee scholen erin slagen dit te realiseren binnen de contouren van het topsportconvenant en de regelgeving. Het convenant stipuleert immers dat de school in het aso en tso 20 wekelijkse lesuren mag aanbieden voor de schoolse vorming en 12 lesuren voor sportspecifieke trainingsarbeid (inclusief twee lesuren lichamelijke opvoeding uit de basisvorming).

»» Onderwijsorganisatie De onderwijsorganisatie in een topsportschool wordt zwaar belast door o.m. de reductie van

O-L-Vrouwecollege Vilvoorde

KA II Hasselt

KA III Gent

KTA Brugge

Leonardo Lyceum/ Pestalozzi Antwerpen

KA Redingenhof Leuven

Topsport Eerste graad A-stroom

24 (33 %)

2de leerjaar Topsport

24 (33 %)

Aso 2 en 3 graad Wetenschappen-topsport

32 (68 %)

44 (76 %)

62 (54 %)

26 (36 %)

72 (64 %)

54 (59 %)

26 (36 %)

62 (55 %)

45 (49 %)

10 (9 %)

4 (4 %)

24 (51 %)

39 (67 %)

50 (44 %)

3de graad Moderne talen-topsport

3 (6 %)

5 (8 %)

12 (10 %)

3de graad Wiskunde-topsport

5 (11 %)

de

de

5 (5 %)

Bso 2 en 3 graad Topsport-sportinitiatie de

de

11 (15 %)

11 (10 %)

3 (3 %)

11 (15 %)

11 (10 %)

3 (3 %) (enkel 2de graad)

3de leerjaar 3de graad Topsport-sportinitiatie Tso

15 (32 %)

14 (24 %)

52 (46 %)

11 (15 %)

30 (26 %)

34 (37 %)

2de en 3de graad Topsport

15 (32 %)

14 (24 %)

52 (46 %)

11 (15 %)

30 (26 %)

34 (37 %)

Aantal topsportleerlingen

47

58

114

72

113

91

Totale schoolpopulatie

405

580

1130

1235

678

794

Aandeel topsportleerlingen t.o.v. schoolpopulatie

12%

10%

10%

6%

17%

11%

aso derde graad

basisvorming

Engels

et

2

6

4

6

6

Topsport-moderne talen

pool Moderne talen

Engels

5

2

3

Topsport-wetenschappen

pool Wetenschappen

biologie

6

3

3

chemie

6

3

3

fysica

6

3

3

Topsport-wiskunde

pool wiskunde

wiskunde

2

2

Tso derde graad Topsport

basisvorming

aardrijkskunde

6

6

Engels

6

3

ni

ld vo

1

Nederlands

oe t

oe t

ld

sc ho

5

wiskunde

3

Nederlands

6

4

2

wiskunde

6

4

2

Tabel 2 overzicht leerplanrealisatie in de derde graad aso en tso Topsport 10

6

vo

Vak

al

Basis-/specifieke vorming

aa nt

Onderwijsvorm/graad/ studierichting

le

n

Tabel 1 overzicht onderwijsaanbod Topsport en leerlingenaantallen in de zes topsportscholen voor 2010-2011

© Jan Masyn, Bloso

de lestijden, de uiteenlopende en lange afwezigheden van topsportleerlingen, de specifieke eisen bij het roosteren van de sportspecifieke vorming, de kleinschaligheid en het groot studieaanbod in het aso Topsport. Niettegenstaande deze complexiteit slagen alle scholen erin de meeste bepalingen van het topsportconvenant na te leven. Zoals hoger aangetoond hebben zij problemen met het respecteren van de curriculumtijd. Het aantal lestijden wordt soms voor schoolse vorming en/of sportspecifieke vorming overschreden, zodat ook de vigerende onderwijsregelgeving m.b.t. het maximum aantal lesuren per week wordt overschreden. Daarnaast gaan scholen vaak voorbij aan het engagement om topsportleerlingen zo min mogelijk samen te zetten met leerlingen van niet-topsportklassen. Deze samenzettingen leiden tot heterogene groepen die het voor de leraren lastig maakt om in te spelen op de individuele noden van de topsportleerlingen. Ook de leerlingen voelen zich minder effectief ondersteund in dergelijke lesgroepen.

Geïndividualiseerde leertrajecten of geïnformatiseerde studiepakketten op maat van de leerling werden in geen enkele school aangetroffen. In twee scholen zijn interessante experimenten aan de gang om de leerstof en/of de evaluatie modulair op te bouwen zodat ze beter tegemoet kunnen komen aan de soms volatiele topsportagenda in enkele sportdisciplines.

Alle scholen registreren zorgvuldig de afwezigheden van de topsportleerlingen (C-codes), maar de daarover verzamelde gegevens worden niet geanalyseerd met het oog op een effectieve studiebegeleiding.

»» Begeleiding

tenties worden echter niet in het systeem opgenomen. Scholen en sportfederaties laten hier kansen liggen om beschikbare informatie uit te wisselen.

Alle scholen voorzien in preventieve en curatieve maatregelen op het vlak van de studiebegeleiding. Deze wijken doorgaans niet af van de methodes die schoolbreed gebruikt worden: aanbod ‘leren leren’, structurele of vraaggestuurde inhaal- en remediëringslessen. Vaak berusten de begeleidingsinspanningen op de flexibiliteit en de bereidwilligheid van de leraren die over het algemeen een groot engagement betonen, maar niet alle beschikken over voldoende pedagogisch-didactische onderlegdheid om hun onderwijsaanpak af te stemmen op de specifieke doelgroep. Maximale differentiatie, de ontwikkeling van studiepakketten gericht op zelfstudie, het consecutief opbouwen van studievaardigheden die het zelfstandig leren ondersteunen zijn geschikte onderwijsstrategieën om in te spelen op de specifieke topsportcontext, maar die behoren niet tot het didactisch standaardrepertorium van de meeste leraren. Verspreid over verschillende topsportscholen zijn innovatieve impulsen aanwezig. In de scholen die werken aan de modulaire uitbouw van de leerstof zijn die het meest tastbaar.

»» Evaluatie In de meeste scholen verloopt de evaluatie volgens het klassieke patroon van examens en toetsen, die noch inhoudelijk noch vormelijk verschillen van de niet-topsportstudierichtingen. Wat de examen- en toetsplanning betreft, leggen de scholen wel een grote flexibiliteit aan de dag. De rapporteringspraktijk verschilt niet van deze in de niet-topsportrichtingen. De rapportcommentaren bevatten zelden leerbevorderende feedback. De kwaliteit van de rapportering over de sportspecifieke vorming is sporttakafhankelijk.

5. Besluit De versnippering van expertise en middelen (omkadering, nascholingsgelden) is een argument om ervoor te pleiten het aantal topsportscholen te beperken. Schaalvergroting kan leiden tot een bundeling van deskundigheid en meer stabiliteit in de opdrachten.

De internaten spelen in alle scholen een ondersteunende rol in de studiebegeleiding. Ze worden evenwel onvoldoende aangestuurd door de scholen zodat hun inspanningen niet steeds optimaal renderen.

Een ander argument om de topsportleerlingen samen te brengen in een beperkter aantal topsportscholen is een efficiëntere spreiding van de leerlingen. Nu zijn een aantal studierichtingen in sommige scholen zeer dun bevolkt. Die kleinschaligheid noopt hen tot samenzettingen die contraproductief zijn voor de specifieke studiebegeleiding en die de leerplanrealisatie compliceren. Grotere entiteiten kunnen samenzettingen overbodig maken en de kwaliteit van

Alle topsportscholen werken met een leerlingvolgsysteem dat informatie bevat over de cognitieve competenties, de socio-emotionele ontwikkeling en de afwezigheden ingevolge het topsportconvenant. De sportieve compe-

TOT

A

A%

B

B%

C

C%

Alle leerlingen

14336

11669

81,40%

1268

8,80%

1399

9,80%

Geen sportleerlingen

9395

7743

82,40%

841

9,00%

811

8,60%

Sportleerlingen, geen topsport

3654

2789

76,30%

346

9,50%

519

14,20%

Topsportleerlingen

1287

1137

88,30%

81

6,30%

69

5,40%

Tabel 3 attestering in het studiegebied Sport voor 2007-2008, 2008-2009 en 2009-2010 TOT

A

A%

aso Moderne talen-topsport

110

105

95,50%

aso Wetenschappen-topsport

676

600

88,80%

aso Wiskunde-topsport

24

24

100%

tso Topsport

465

396

85,30%

aso Wetenschappen-sport

425

374

88,00%

tso Lichameljke opvoeding en sport

2454

1807

73,60%

B

52

B%

C

C%

0

5

4,50%

7,70%

24

3,60%

0 28

6,00%

231

Tabel 4 attestering van leerlingen in alle Vlaamse topsportscholen per studierichting

0 40

8,60%

0

51

12,00%

9,40%

416

17,00%

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

11

de ondersteuning verhogen.

Als de schaalgrootte van de topsportscholen verhoogd wordt, kan in eenzelfde beweging de spreiding van sommige sportdisciplines over verschillende topsportscholen aangepakt worden. De concentratie van een sporttak in één of beperkt aantal scholen levert ook efficiëntiewinst op voor de sportspecifieke vorming en het gebruik van de sportaccommodatie. Door de schaalvergroting zouden internaten zich uitsluitend op topsportleerlingen kunnen toeleggen, wat het rendement van de samenwerking met de topsportscholen zou doen toenemen.

Meer leerlingen samenbrengen in een kleiner aantal topsportscholen zou niet alleen de efficiëntie verhogen, maar zou het ook rendabel maken om de topsportleerlingen op een afzonderlijke campus te huisvesten. Nu is dit slechts het geval in één school. Door de topsportklassen fysiek te scheiden van de niet-topsportklassen wordt het profiel en de identiteit van de topsportschool versterkt.

Efficiëntiewinst zou ook geboekt kunnen worden door de pool Topsport rationeler te organiseren. Dit kan al in de eerste graad gebeuren door de basisoptie Topsport – die meestal in afzonderlijke middenscholen aangeboden

Het topsportschoollandschap zou ook transparanter en doorstromingsgerichter worden, mochten de topsportscholen het volledige studiegebied Sport (ook de niet-topsportstudierichtingen) in hun aanbod opnemen. Hoe breder het aanbod binnen het studiegebied, hoe ruimer de doorstromingskansen indien een leerling zijn topsportstatuut verliest.

wordt – administratief en ook feitelijk aan de topsportschool toe te voegen. In de derde graad aso kunnen de bestaande tweepolige studierichtingen herleid worden tot een éénpolige studierichting aso Topsport (naar analogie van de pool Sportwetenschappen). De huidige studierichting Wiskunde-topsport kent immers weinig succes. De Moderne talen-topsport is eveneens dun bevolkt en mist bovendien profilering. De Wetenschappen-topsport trekt meer leerlingen aan, maar sluit inhoudelijk minder goed aan bij de studierichting Sportwetenschappen, wat de overgang bemoeilijkt als de leerling zijn topsportstatuut verliest.

Rekening houdend met de beschikbare studietijd betekent de huidige tweepoligheid in de derde graad aso een grote belasting voor de leerlingen. Een éénpolige studierichting zou de studiedruk beheersbaar houden en het mogelijk maken de schoolse vorming beter te laten aansluiten bij de specifieke leefwereld van de leerlingen. In geval van éénpoligheid kan zowel de basisvorming als het specifiek gedeelte meer topsportspecifiek ingekleurd worden, wat nu te weinig het geval is. Een éénpolige studierichting aso Topsport veronderstelt wel een solide basisvorming met een curriculum dat de doorstroming naar een brede waaier aan opleidingen in het hoger onderwijs mogelijk maakt.

Geen Hoger Onderwijs

Academisch gerichte bachelor in hogeschool

Academisch gerichte bachelor in universiteit

Momenteel kent de overheid aan de scholen veel middelen toe voor relatief weinig leerlingen in een onstabiele omgeving. De samenwerking met de federaties is onderhevig aan schommelingen. Bijzondere convenanten zijn immers in principe jaarlijks opzegbaar. De onzekerheid over langdurige engagementen belemmert scholen om een toekomstgericht topsportbeleid te voeren.

Het is merkwaardig vast te stellen dat de bevindingen in dit rapport en de daaraan gekoppelde aanbevelingen reeds aan de orde gesteld werden in vorige onderzoeksrapporten. Met name de beperking van het aantal topsportscholen, de reductie van het aantal studierichtingen in het aso en de noodzaak om topsportspecifieke onderwijs- en begeleidingsstrategieën te ontwikkelen werden vanuit verschillende invalshoeken als verbeterpunten gesuggereerd.

Professioneel gerichte bachelor

Hele Hoger Onderwijs

#

%

#

%

#

%

#

%

#

%

Alle leerlingen

2958

25,70%

872

7,60%

2989

26,00%

4676

40,70%

11495

74,30%

Geen sportleerlingen

2297

26,80%

658

7,70%

2422

28,20%

3203

37,30%

8580

73,20%

Sportleerlingen, geen topsport

624

22,80%

202

7,40%

517

18,90%

1391

50,90%

2734

77,20%

Topsportleerlingen

37

20,40%

12

6,60%

50

27,60%

82

45,30%

181

79,60%

%

%

#

% 7,90%

SS

SS =0

#

SS %

=0

>5 0

0 SS >5 0

=1 0

%

SS

#

st

%

G e ud mi ie dd su el cc d A es an (S ta ls S) tu de nt SS en =1 00

Tabel 5 participatiegraad abituriënten uit Vlaamse scholen die het studiegebied Sport aanboden voor de schooljaren 2006-2007 en 2007-2008

Alle studenten

64,9

8537

2295

26,90%

5674

66,50%

671

Studenten niet uit Sport

67,5

6283

1866

29,70%

4347

69,20%

411

6,50%

Studenten uit Sport, niet Topsport

58,1

2110

405

19,20%

1250

59,20%

236

11,20%

Studenten uit Topsport

53,2

144

24

16,70%

77

53,50%

24

16,70%

Tabel 6 studiesucces van leerlingen uit het studiegebied Sport voor de schooljaren 2006 2007 en 2007-2008

12

Het zou onterecht zijn alleen de topsportscholen zelf verantwoordelijk te houden voor het uitblijven van de noodzakelijke hervormingen.

Tijdens de screening van de zes Vlaamse topsportscholen is duidelijk geworden dat de inzet en het engagement van alle betrokkenen zeer groot is en dat de scholen binnen het door de overheid geschetste kader de schoolse vorming naar hun beste vermogen proberen te combineren met de topsportspecifieke vorming. Deze vaststelling wordt ook gestaafd door de globale tevredenheid van de leerlingen. Een rationelere inzet van de middelen kan de geleverde inspanningen alleen maar beter laten renderen.

6. Aanbevelingen Op basis van de conclusies van dit rapport formuleert de onderwijsinspectie volgende aanbevelingen aan de betrokken stakeholders:

»» Overheid • De bestaande versnippering in de topsportstudierichtingen ongedaan maken door - een minimale schaalgrootte voor het topsportaanbod en de leerlingenaantallen voorop te stellen om tot werkbare entiteiten te komen;

- de basisoptie Topsport van de eerste graad administratief en feitelijk toe te voegen aan een topsportschool; - de onduidelijke situatie uit te klaren waarbij niet-topsportscholen toch topsportstudierichtingen mogen inrichten in het aso en het tso.

• De bestaande aso-studierichtingen Topsport vervangen door een éénpolige studierichting aso Topsport met een solide basisvorming die een brede opleidingskeuze in het hoger onderwijs mogelijk maakt.

• Het topsportconvenant aanpassen op volgende punten: - de ontwikkeling van aangepaste leermethodes explicieter de verantwoordelijkheid maken van de onderwijsverstrekkers omdat scholen en individuele leraren hier op eigen kracht niet of zeer moeizaam toe komen; - de lesgever van de sportspecifieke trainingsarbeid stemgerechtigd lid maken van de klassenraden; - de opzegprocedure aanpassen zodat bijzondere topsportconvenanten voor langere periodes afgesloten worden (bv. vijf jaar).

»» BLOSO • De sportspecifieke vorming die voor sommige sportdisciplines (o.a. atletiek, voetbal,…) verspreid is over verschillende topsportscholen, bundelen op één of een beperkt aantal locatie(s).

»» Onderwijsverstrekkers • De topsportscholen ondersteunen door aangepaste leermethodes te ontwikkelen.

• In de leerplannen voor topsportstudierichtingen specifieke pedagogisch-didactische wenken en leerinhouden opnemen.

• OVSG: het curriculumaanbod in tso Topsport afstemmen op de studierichting tso Lichamelijke opvoeding en sport om een eventuele overgang te vergemakkelijken voor topsportleerlingen die hun topsportstatuut verliezen.

• VVKSO: de topsportstudierichtingen formeel vermelden als doelgroep in de leerplannen, waar dit momenteel niet het geval is.

»» Sportfederaties • De sportspecifieke vorming die voor sommige sportdisciplines verspreid is over verschillende topsportscholen, bundelen op

Bond voor Lichamelijke Opvoeding 13 © Christophe Delecluse nr. 1 / 2012

één of een beperkt aantal locaties.

• Alle engagementen van het topsportconvenant i.v.m. het inrichten van de sportspecifieke vorming naleven.

• Gegevens over sportieve competenties invoeren in het leerlingvolgsysteem van de school.

»» Lesgevers topsportspecifieke vorming • Meewerken aan het nastreven van de vakoverschrijdende eindtermen.

• De SET Topsport (o.m. onderzoekscompetentie) realiseren binnen de sportspecifieke vorming.

• De kwaliteit van de rapportering aan ouders en leerlingen over de sportspecifieke vorming bewaken en/of optimaliseren.

»» Topsportscholen • De identiteit van de topsportschool versterken in de benaming en de externe communicatie.

• De profilering en de identiteit versterken door topsportleerlingen samen te brengen op afzonderlijke campussen.

• Een visie op topsportonderwijs uitwerken en ze omzetten in operationele doelen.

• Het personeelsbeleid explicieter afstemmen op de topsportspecifieke context door - te werken met specifieke en geïndividualiseerde functiebeschrijvingen voor de topsportschoolcoördinator en leraren die in de pool Topsport lesgeven; - te werken met een vast team van leraren met een betekenisvolle opdracht binnen de pool Topsport.

• Een operationeel nascholingsplan voor de pool Topsport uitwerken.

• De afspraken en regelgeving i.v.m. de curriculumtijd naleven (20 lesuren schoolse vorming en 12 lesuren sportspecifieke vorming op weekbasis).

• De aanbeveling van het topsportconvenant naleven om samenzettingen met niet topsportklassen te vermijden.

• Een flexibele en geïndividualiseerde onderwijsaanpak uitwerken op basis van de - individuele noden van de topsportleerling; - gereduceerde curriculumtijd van de vak-

ken; - analyses van de afwezigheden voor de onderscheiden sportdisciplines en topsportstatuten.

• Topsportleerlingen doelgerichter voorbereiden op zelfgestuurd leren op basis van de vakoverschrijdende eindtermen ‘leren leren’.

• De studiebegeleiding in de internaten aansturen.

• Ook de gegevens over de sportieve competenties opnemen in het leerlingvolgsysteem.

• Een specifieke evaluatiepraktijk voor topsportleerlingen uitwerken.

• De vakoverschrijdende eindtermen nastreven in samenhang met de sportspecifieke vorming.

• De specifieke eindtermen i.v.m. onderzoekscompetentie realiseren in het tso en in beide polen van het aso.

»» Internaten • De studiebegeleiding afstemmen op richtlijnen van de topsportschool.

Trefwoorden: curriculumtijd – deelname aan hoger onderwijs – evaluatie – internaten – kwaliteitsbewaking – leerplanrealisatie – onderwijsorganisatie – personeelsbeheer – pool Topsport – professionalisering – samenzettingen – schoolse vorming – screening – sportspecifieke vorming – studiebegeleiding – studiebekrachtiging – studiepeil – studiesucces – topsportconvenant – topsportleerlingen –topsportschool – topsportschoolcoördinator 14

© Jan Masyn, Bloso

Bewegingsrecreatie: verankerd in de lerarenopleiding

Standpunt van de werkgroep Lerarenopleidingen Lichamelijke Opvoeding en Bewegingsrecreatie van de School of Education, Associatie K.U. Leuven Recent werd binnen School of Education van de associatie K.U. Leuven de werkgroep Lerarenopleidingen Lichamelijke Opvoeding en Bewegingsrecreatie opgericht. De associatie K.U. Leuven is een samenwerkingsverband tussen K.U. Leuven en 12 hogescholen. De lerarenopleidingen worden samengebracht in de School of Education. Het doel van de werkgroep is de verschillende opleidingen lichamelijke opvoeding en bewegingsrecreatie samen te brengen om gezamenlijke visie en standpunten te ontwikkelen. Partners in deze werkgroep zijn: GroepT, HUBrussel, KAHO Sint-Lieven, KATHO, KHKempen, KHLeuven, KHLimburg en KU Leuven. In dit artikel wordt het standpunt over bewegingsrecreatie als onderdeel van de lerarenopleiding toegelicht.

Alle partners leiden leraren lichamelijke opvoeding op, maar in de hogescholen wordt ook

bewegingsrecreatie aangeboden als mogelijk onderwijsvak. In bewegingsrecreatie worden studenten opgeleid om sportieve activiteiten te begeleiden in de vrijetijdssector aan verschillende doelgroepen. Denk hierbij aan trainingen in sportclubs, outdooractiviteiten en begeleiding in het fitnesscentrum. Daarnaast worden ze ook opgeleid om op beleidsniveau taken uit te voeren, bijvoorbeeld in een gemeentelijke sportdienst of een sportfederatie.

Voor we de specifieke inhoud van bewegingsrecreatie kunnen bespreken, dienen we kort de ontstaansgeschiedenis van bewegingsrecreatie te schetsen.

Ontstaansgeschiedenis bewegingsrecreatie Sinds de oprichting van de eerste regentaten li-

chamelijke opvoeding in de jaren ’50, werd het onderwijsvak lichamelijke opvoeding gecombineerd met het onderwijsvak biologie. Dit bleef zo tot in 1984 toen de tweejarige regentaatsopleiding werd hervormd tot een driejarige opleiding. Tijdens die hervorming werd naast biologie, ook bewegingsrecreatie ingericht als keuzevak bij lichamelijke opvoeding. Van bij de start was bewegingsrecreatie gericht op het leiden en begeleiden van sportieve activiteiten buiten de onderwijscontext. Er was immers een hoge nood aan pedagogisch opgeleide lesgevers in de sportieve vrijetijdssector. In 1997 was er een nieuwe hervorming die de keuzemogelijkheden voor de leraar lichamelijke opvoeding sterk deed toenemen. Naast biologie en bewegingsrecreatie kon men nu ook kiezen voor andere onderwijsvakken zoals aardrijkskunde, informatica, Engels, geschiedenis,‌ Tijdens de laatste hervorming in 2006-2007 werd de moBond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

15

gelijkheid gecreëerd om bewegingsrecreatie te combineren met een ander onderwijsvak dan lichamelijke opvoeding (bv. bewegingsrecreatie – fysica), maar bewegingsrecreatie heeft geen onderwijsbevoegdheid. Niet alle opleidingsinstituten bieden deze keuzemogelijkheid aan en de meeste studenten combineren bewegingsrecreatie met lichamelijke opvoeding.

Vakinhouden bewegingsrecreatie Bewegingsrecreatie is gericht op het leiden en begeleiden van sportieve activiteiten in de vrijetijdssector. De nadruk ligt op het animeren en deskundig begeleiden van personen (van kleuters tot senioren) bij allerhande sportactiviteiten en het organiseren van sportieve evenementen.

Hoewel elke hogeschool de vakinhouden zelf kan bepalen, kan men vier tewerkstellingsdomeinen onderscheiden:

1 Sportclubs Studenten worden opgeleid om in een sportclub trainingen te geven op verschillende niveaus. Hierbij wordt intensief samengewerkt met de Vlaamse Trainersschool.

2 Outdoororganisaties Hier ligt de nadruk op het begeleiden tijdens avontuurlijke buitensportactiviteiten. Denk hierbij aan watersporten, klimmen, mountainbiken,…

Verankering van bewegingsrecreatie in de lerarenopleiding Bewegingsrecreatie heeft zich sinds de oprichting in 1984 gericht op het leiden en begeleiden van sportieve activiteiten in de vrijetijdssector. Tot op vandaag is de vraag van het werkveld naar pedagogische geschoolde krachten erg groot en biedt de verankering in de lerarenopleiding de garantie dat de begeleiding op methodisch en didactisch vlak optimaal verloopt. In de lerarenopleiding is er immers veel aandacht voor opvoedkunde, psychologie, agogische vaardigheden en zijn er ruime stagekansen bij verschillende doelgroepen. De verdere uitdieping in de verschillende keuzetrajecten zorgt voor een verregaande professionalisering.

Het belang van de pedagogische component buiten het onderwijs wordt binnen de academische wereld gedemonstreerd door het ontstaan van het nieuwe onderzoeksgebied ‘Sport and Exercise Pedagogy’. Recent werd binnen de European Educational Research Association (EERA) de nieuwe werkgroep ‘Sport and Exercise Pedagogy’ voorgesteld en ook binnen de International Association for Physical Education in Higher Education(AIESEP) is er een specifiek

symposium over dit thema.Het uitgangspunt is dat de begeleiding van sportactiviteiten in de vrije tijd van het zelfde hoogstaande niveau moet zijn als de bewegingslessen in de scholen. De noodzakelijke competenties worden, meer dan in andere studiegebieden, verworven in de lerarenopleiding.

Besluit Bewegingsrecreatie is binnen de lerarenopleiding gegroeid om een antwoord te bieden op de vraag naar pedagogisch geschoolde lesgevers binnen de sportieve vrijetijdssector. Deze verankering in de lerarenopleiding biedt de garantie dat ook buiten het onderwijs sportieve activiteiten op een deskundige wijze worden aangeboden.

School of Education, Associatie K.U. Leuven Werkgroep Lerarenopleidingen Lichamelijke Opvoeding en Bewegingsrecreatie Contactpersoon: Jorge Cottyn, voorzitter (jorge.cottyn@katho.be) Jorge Cottyn is ook BVLO-bestuurder en voorzitter BVLO West-Vlaanderen vzw

Tabel 1 Overzicht van keuzetrajecten bij de partners van de werkgroep lerarenopleidingen lichamelijke opvoeding en bewegingsrecreatie binnen School of Education van de Associatie K.U. Leuven.

Contactgegevens

Keuzetrajecten

3 Fitnesscentra

Leuven Education College Tiensevest 60, 3000 Leuven www.group-t.com

Geen keuzetrajecten

In het keuzetraject fitness wordt de nadruk gelegd op zowel individuele als groepsfitness.

Er wordt geleerd hoe individuele fitnessprogramma’s worden opgesteld en hoe groepslessen zoals zumba en spinning gegeven worden.

Tenslotte is er ook aandacht voor massage- en relaxatietechnieken.

Campus Parnas Stationsstraat 301, 1700 Dilbeek www.hubrussel.be

• Wedstrijdsport • Natuursport • Fitness • Recreatiesport

Campus Waas Hospitaalstraat 23, 9100 Sint-Niklaas www.kahosl.be

Geen keuzetrajecten

Departement RENO Sint-Jozefstraat 1, 8820 Torhout www.katho.be

• Fitness & Wellness • Training & Coaching • Outdoor & Coast

Campus Turnhout Campus Blairon 800, 2300 Turnhout www.khk.be

• Indoor (fitness & wellness) • Outdoor en Event • Recreatie - entertainment

Campus Hertogstraat Hertogstraat 178, 3001 Heverlee www.khleuven.be

• Sportmanagement • Outdoor bewegingsactiviteit • Fitness & Gezondheid • Training & Coaching

4 Sportbeleid Hier ligt het accent op sportmanagement (leiding geven en organiseren). Afgestudeerden kunnen aan de slag in een gemeentelijke sportdienst of op beleidsfuncties bij sportfederaties en grote sportclubs.

In sommige hogescholen wordt ook het begeleiden van doelgroepen (bv. senioren, personen met een beperking,…) aangeboden als uitdieping.

16

In tabel 1 kan je een overzicht vinden van de concrete keuzetrajecten per hogeschool die lid zijn van de werkgroep.

Hogeschool

Campus Diepenbeek Geen keuzetrajecten Agoralaan Gebouw B4, 3590 Diepenbeek www.khlim.be

jajaaarr Sport voor Allen Dit artikel is een neerslag van een voordracht door Chris Schwartz tijdens het Congres ‘ Sport Beweegt’ van 6 december 2011 in Brussel.

Chris Schwartz, Wetenschappelijk medewerker Sportimonium vzw

Enige tijd geleden trok Prinses Astrid haar loopschoenen aan om deel te nemen aan de New York City Marathon. Hare Koninklijke Hoogheid was bij deze sportieve missie goed omringd. Naast haar echtgenoot Lorenz en zoon Amedeo voltooiden maar liefst 37.000 andere jonge en minder jonge sportievelingen deze uithoudingsproef. De ene al wat sneller en competitiever ingesteld dan de andere weliswaar. Onder hen ook een aantal rolstoel- en handbikeatleten trouwens.

Knap werk maar verder niets bijzonders zegt u?

Bedenk dan even dat bij de eerste editie van deze marathon in 1970 slechts 55 atleten de eindmeet haalden. Allemaal mannen wel te verstaan, want langeafstandswedstrijden waren – net zoals een aantal andere sporten – nog steeds geen zaak voor vrouwen.

Dit is slechts één voorbeeld om aan te tonen dat de actieve sportbeoefening de jongste decennia een enorme vlucht heeft genomen.

Sport is ‘in’. Of het nu om hardlopen gaat of om fietsen, om zwemmen of om tennissen, en of we nu een kwieke tiener zijn of een krakende senior, man of vrouw, … sport beweegt kennelijk niet alleen een sportieve elite.

Een recent participatiesurvey uitgevoerd door onderzoekers aan de universiteit van Leuven, Brussel en Gent, toont aan dat vandaag 63 % van de Vlaamse bevolking tussen 14 en 85 jaar één of meerdere sporten beoefent, terwijl in 1969 slechts 22% van de Vlamingen aan sport deed.

Wij willen dan ook even stil staan bij de vragen ‘Hoe is het zo ver kunnen komen?’ en ‘Waar gaat dat naartoe?’

Een kritische bedenking daarbij is hoe het concept ‘sport’ mee geëvolueerd is. Dekte de term ‘sport’ in 1969 dezelfde lading als in 2011?

Het prille begin Voor de eerste sporen van sportbeoefening in ons land moeten we zo’n 150 jaar teruggaan.

Voor zover bekend beten de Cercle des Regates d’Ostende en de Cercle des Regates de Gand in 1845 de spits af als oudste Belgische sportclubs.

In het zog van deze zeil- en roeiclubs ontstonden enige tijd nadien tal van andere sportclubs zoals de Veloce Club Bruxellois, de Cercle d’Escrime de Liège of de Great Old Antwerp Football Club die in 1880 als eerste amateurvoetbalclub boven de doopvont werd gehouden.

Roeien, wielrennen, schermen en voetbal waren samen met andere mondaine sporten zoals paardrijden nieuwe en modieuze vormen van vrijetijdsbesteding die vanuit Groot-Brittannië naar ons land waren overgewaaid.

Vooral de ‘nouveaux riches’ uit het industriële tijdperk lustten er pap van. Voor de toenmalige yuppies was het amateurisme immers een statussymbool, waarmee ze hun overvloed aan geld en vrije tijd konden etaleren.

De gewone man had noch tijd, noch geld, noch lichaamsenergie om zich na zijn dagtaak fysiek en ‘voor de lol’ uit te sloven.

Ook de dames ontbraken aanvankelijk op het sporttoneel, wat uiteraard totaal in overeenstemming was met de victoriaanse cultuur waarin het zwakke geslacht zich alleen mocht vertonen in aangesnoerde corsetten, enkellange rokken en hoeden die vaak waren voorzien van volledige fruitkorven.

Wie het zich kon permitteren om als amateur aan sport te doen, beperkte zich vaak niet tot één sporttak, maar beoefende verschillende disciplines. Een typisch voorbeeld van zo’n sportieve allrounder was Victor Boin, een Brus-

selse sportpionier die vooral bekend staat als allereerste eedaflegger in de Olympische geschiedenis tijdens de Spelen van Antwerpen in 1920.

Naast schermen en waterpolo die hem meerdere Olympische medailles opleverden, behoorden ook zwemmen, boksen, schaatsen en zelfs jiu jitsu tot zijn sportief palmares.

Voorzichtige democratisering Als gevolg van de humanisering van de arbeid die onder meer leidde tot de invoering van de ‘congé payé’ en als gevolg van de emancipatie van de vrouw, kwam na 1920 een voorzichtige democratisering van de sport op gang.

Sport was niet langer een luxeproduct van rijkeluis zoontjes en overal verschenen nieuwe, meer volksgerichte sportclubs.

De stijging van het aantal clubs en de komst van een aantal nieuwe sporttakken, kon helaas niet beletten dat sportbeoefening tot ver in de 20ste eeuw beperkt bleef tot een sportieve – vooral mannelijke – elite die het ‘citius altius fortius’-principe huldigde.

Sport was en bleef immers een prestatiegerichte aangelegenheid die in handen was van particuliere clubs waartoe de meeste burgers zich nog steeds niet echt aangetrokken voelden.

Pas op het einde van de woelige jaren zestig keerde het tij en brak voor de sport een nieuw Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

17

tijdperk aan.

In een tijdsgeest waarin nieuwe maatschappelijke waarden als democratie, creativiteit en onafhankelijkheid werden gepredikt, groeide ook in de sportwereld een drang naar vernieuwing en verruiming.

“Actieve sportbeoefening mag niet langer het privilege zijn van een sportieve elite, maar moet worden opengetrokken naar een breed publiek”, zo luidde het.

Bovendien werd alsmaar duidelijker dat de toenemende sedentaire levensstijl tot een bewegingsarmoede leidde die nefast was voor de gezondheid en voor het algemeen welzijn van de mens. Sport kon een compensatie zijn voor de immobiliteit die het gevolg was van de komst van de auto, de TV, wasmachines, liften, roltrappen en andere industriële uitvindingen die een bedreiging vormen voor de ‘homo movens’.

ting van Bloso in 1969, stond het Vlaamse sportbeleid van meet af aan in het teken van de Sport voor Allen-ideologie.

Als lid van de Raad van Europa was de kersverse Bloso-directeur Armand Lams immers een vurig pleitbezorger van een actieve laagdrempelige sportbeoefening voor en door iedereen. Doordat hij cultuurminister professor Frans Van Mechelen al vlug wist te overtuigen van een doorgedreven Sport voor Allen-beleid, werd reeds in 1970 een eerste sportpromotiecampagne te water gelaten onder de noemer ‘Sportbiënnale I’ of ‘Sportbiënnale 70’.

Terwijl Louis Neefs – op vraag van de overheid – ‘Trim, trot, loop je kapot’ zong en radioreporter Piet Theys de luisteraars van Radio 1 dagelijks onderhield met informatie omtrent Sport voor Allen, nam het Bloso verschillende initiatieven om jong en oud te sensibiliseren tot sportbeoefening.

Sport voor Allen-ideologie Als gevolg van deze ideeën, lanceerde de Raad van Europa in 1966 het SPORT voor ALLEN-beginsel waarin werd benadrukt dat elke burger het recht en de kans moet hebben om aan sport te doen, ongeacht leeftijd, geslacht en financiële middelen.

Deze ideologie impliceerde een sportbeleid dat zo veel mogelijk mensen kon overtuigen van de waarden van de sport en dat ook voldoende mogelijkheden bood voor een recreatieve sportbeoefening waarin de nadruk ligt op participatie in plaats van op prestatie.

DEMOCRATISERING EN VERBREDING VAN DE SPORT was het doel, RECREATIESPORT het toverwoord, DEELNEMEN IS BELANGRIJKER DAN WINNEN de slogan!

Vermits deze koersverruiming in het Europese sportlandschap parallel verliep met de oprich-

Velen onder u herinneren zich ongetwijfeld de competitie om als sportiefste gezin gelauwerd te worden na het afleggen van de zogenaamde Gezinskilometer in estafettevorm. Ook de Fit-ometer die ondertussen een begrip is geworden en enkele jaren geleden in een hedendaags kleedje werd gestoken, was een product van Sportbiënnale 70.

Omdat de sportparticipatiebalans ook in het begin van de jaren 70 nog steeds veel te veel overhelde naar de mannenzijde en omdat men ervan overtuigd was dat vrouwen een belangrijke rol konden spelen als sportgangmaker van het gezin, werd – onder de noemer ‘Sportiva 71’ - de sportpromotie in dat jaar toegespitst op vrouwen.

Het succes van de ‘Sportbiënnale I’ leidde in 1972 tot ‘Sportbiënnale II’.

Eén van de initiatieven die kaderden in deze

jajaaarr

Sport voor Allen

18

sensibilisatiecampagne was het aanstellen van gemeentelijke vrijwilligers, gangmakers genoemd, die instonden voor de promotie, de organisatie en de begeleiding van plaatselijke sportactiviteiten. Om bij deze lokale sportinitiatieven logistieke en organisatorische hulp te verlenen werden de befaamde volks-sportwagens ingezet, door Volkswagen gesponsorde bestelwagens gevuld met allerhande recreatiesportmateriaal waarmee de zogenaamde mobiele sportploegen Vlaanderen tot sport trachtten te bekeren.

Om ervoor te zorgen dat de mensen die zich tot sport hadden bekeerd ook blijvend aan sport zouden doen, werd in 1973 de SPORT + campagne in het leven geroepen.

Het devies van deze campagne luidde ‘meer mensen moeten op meer plaatsen meer aan sport doen’. Om deze doelstelling te bereiken stimuleerde de overheid de oprichting van laagdrempelige locale Sport + clubs en ondersteunde ze de organisatie van allerhande Sport + activiteiten waarbij participatie en recreatie de overhand had op prestatie.

Omdat aangepaste sportinfrastructuur een conditio sine qua non is om zoveel mogelijk mensen in beweging te zetten, stimuleerde de overheid ook van meet af aan de bouw van goede, laagdrempelige en adequate sporthallen en sportterreinen.

Tijdens het eerste decennium van het Sport voor Allen-beleid werden naar schatting 350 nieuwe instructiezwembaden, 400 sporthallen en sportschuren en maar liefst 2.000 tennisterreinen gebouwd.

Op het einde van de jaren zeventig greep er een belangrijke koerswijziging plaats in het Sport voor Allen-beleid.

Uit een sociologische studie van Urbain Claeys en medewerkers aan de K.U.Leuven, bleek

dat er nood was aan gerichte campagnes voor verschillende sportarme doelgroepen: zoals ouderen, gezinnen met kinderen enz … . Als gevolg hiervan werden een aantal jaarcampagnes gelanceerd voor specifieke doelgroepen.

Voorbeelden hiervan zijn de campagne ‘Sport + want leeftijd is belangrijker dan leeftijd’, die zich richtte tot 50-plussers. Of de campagne ‘Sport zonder drempels’, een campagne die mensen met een fysieke beperking wilde aanspreken.

Na een periode van consolidatie die het gevolg was van de financiële crisis in de jaren tachtig kreeg de ‘Sport voor Allen’ opnieuw een flinke duw in de rug dankzij de bekende sportkriebelcampagne. Deze campagne was het gevolg van alarmerende studieresultaten over de belabberde fysieke conditie van de jeugd en over de dalende sportparticipatie bij jongeren tussen 12 en 18 jaar. Met de slogan ‘ALS HET KRIEBELT MOET JE SPORTEN’ wilde men zoveel mogelijk jongeren tot sport aanzetten en hen bewust maken van het belang van lifetime sportbeoefening voor een goede conditie.

En omdat sporten in clubverband de beste garantie biedt voor een regelmatige en langdurige sportbeoefening, werd in de campagne sterk de nadruk gelegd op het belang van de sportclub.

Onder het motto ‘ZOALS HET IN DE SPORTCLUB KRIEBELT, KRIEBELT HET NERGENS’, werden sportclubs en federaties aangemoedigd om zoveel mogelijk jeugdvriendelijke initiatieven te nemen. En vermits een gevarieerd en kwaliteitsvol sportaanbod een belangrijke vereiste is om bij een club aan te sluiten, was ook een verruiming van het aanbod met recreatieve sportactiviteiten een belangrijk actiepunt.

De Sportelcampagne voor 50-plussers is voorlopig de laatste in een reeks van breedtesportcampagnes die de overheid reeds 40 jaar lang

voert om met een ruim en gevarieerd sport- en bewegingsaanbod zoveel mogelijk mensen in beweging te zetten.

Voor elk wat wils Als we teruggrijpen naar het eerder vermelde sportparticipatieonderzoek van Scheerder, Vos, Pabian, De Martelaer, Lefevre en Philippaerts dan stellen we vast dat de geleidelijke democratisering van de actieve sportbeoefening parallel verloopt met deze sportpromotiecampagnes.

In het onderzoek werd overigens niet alleen aangetoond dat de sportparticipatiegraad in de afgelopen 40 jaar nagenoeg verdrievoudigd is, maar ook dat vooral volwassenen en ouderen een serieus inhaalmanoeuvre hebben uitgevoerd en dat tegenwoordig bijna evenveel mannen als vrouwen aan sport doen.

Jong en oud is zich kennelijk meer en meer bewust van de waarden van actieve sportbeoefening en dankzij het gerichte doelgroepenbeleid en de verrijking en diversificatie van het sportaanbod, komt tegenwoordig iedereen aan zijn trekken.

Of je nu kiest voor klassieke clubsporten zoals voetbal, handbal of judo of voor exotische bewegingsvormen zoals kendo of salsa, of je nu liefhebber bent van spannende bewegingservaringen zoals skydiven of kitesurfen of eerder de voorkeur geeft aan gezondheids- en fitnessbevorderende activiteiten zoals fietsen, zumba of nordic-walking, het huidige sportaanbod bevat voor elk wat wils.

Een belangrijke vaststelling is dan ook dat de meeste sport-actieve Vlamingen niet één maar verschillende sporten beoefenen en dat de toename van de sportparticipatie vanaf de jaren negentig hoofdzakelijk moet worden toegeschreven aan ontwikkelingen buiten het traditionele clubgebonden sportaanbod.

Top 10 Het is dan ook niet verwonderlijk dat bijna alle sporten die tot de top 10 van de meest beoefende sporten behoren, bewegingsactiviteiten zijn die niet noodzakelijk in clubverband moeten worden uitgevoerd, maar die – in recreatief verband – alleen, samen met vrienden of met familie – en bovendien bij voorkeur in openlucht – kunnen worden beoefend zoals recreatief fietsen, recreatief wandelen, joggen, recreatief zwemmen, skiën of mountainbiken, …

De postmoderne mens geeft blijkbaar de voorkeur aan bewegingsactiviteiten die zowel op een systematische en gestructureerde manier kunnen worden beoefend als op een eerder vluchtige wijze zonder al te veel organisatorische bindingen en engagementen.

Kort gezegd, de moderne bewegingsenthousiasteling stelt zijn persoonlijke activiteitennmix samen en zapt als het ware van de ene naar de andere bewegingsvorm, al naargelang zijn mogelijkheden, zijn tijdsbudget, zijn persoonlijke behoefte en het aanbod.

Met de diversificatie van het sport- en bewegingsaanbod heeft er ook duidelijk een verruiming plaatsgevonden van het begrip ‘sport’. De term ‘sport’ evolueert of ‘beweegt’ continue als gevolg van de ethiek van de nieuwe bewegingscultuur. Deze maakt schijnbaar steeds meer komaf met het traditionele ‘citius altius fortius’-prestatieprincipe en vervangt deze wat ouderwetse en versleten sportideologie door een moderne ideologie die gebaseerd is op hedendaagse waarden en behoeften zoals plezier, gezelligheid, lichamelijk en geestelijk welzijn, drang naar uitdagingen en avontuur ….

Los van de twijfel of we deze nieuwe bewegingstrends moeten bejubelen of moeten verwerpen als heidense en subversieve vor-

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

19

men van fysieke activiteit die de traditionele sportreligie op termijn misschien zullen ondermijnen, vragen de behoeften van de ‘moderne homo zappiens’ een voortdurende aandacht en reflectie.

Sport – en bewegingscultuur in het algemeen – is en blijft een kind van zijn tijd.

‘Panta rhei’, ‘alles beweegt voortdurend’ stelde de Griekse filosoof Heraklitos al in de 6de eeuw vóór onze tijdrekening.

Dit geldt zeker ook voor de inhoud en de omvang van de sport en bewegingscultuur.

Een grote uitdaging blijft echter om meer bewegingsmomenten in te bouwen in het dagdagelijkse leven, waarin de technologie zowat alles heeft gedaan om er elke vorm van fysieke inspanning uit te weren.

In fitnesscentra wordt naar TV gekeken tijdens het pedaleren op een ergometerfiets. Misschien moeten wij ook ergometerpedalen aan onze TV-toestellen koppelen? Niet trappen ... geen ‘Thuis’, geen ‘Pappenheimers’, geen ‘Man bijt Hond’…

Hoe voeren wij met creativiteit de strijd tegen de nog steeds toenemende sedentariteit?

Dat is ongetwijfeld de nieuwe uitdaging voor de ‘Bewegen voor Allen-beweging’ van de toekomst!

Want ‘Ons lijf is gemaakt om te bewegen: mensen zijn homobielen’.

Trefwoorden: Sport voor Allen, Bloso, recreatiesport, doelgroepen

Sportimonium

UNESCO beloont het

Sportimonium met een erkenning als ‘best practice’ Zoals bekend, stimuleert UNESCO reeds enige tijd de bescherming van het materieel en immaterieel werelderfgoed. In deze context stelt UNESCO ook een lijst samen van ‘best practices’ of met andere woorden projecten die als voorbeeld en inspiratiebron kunnen dienen bij het omgaan met immaterieel erfgoed. Om een plaats te veroveren op deze prestigieuze lijst, diende het Sportimonium een dossier in waarin werd toegelicht hoe dit museum te werk gaat bij het bestuderen, het bewaren, het beschermen en het promoten van de traditionele spelcultuur als volwaardig onderdeel van de wereldwijde sportscène.

In zijn zorg om het sportieve erfgoed, heeft het Sportimonium immers niet alleen oog voor de moderne en internationaal erkende wedstrijdsporten zoals voetbal, wielrennen, tennis, kano…, maar ook voor regionale volkssporttradities.

De aandacht voor de traditionele spelcultuur ontstond als gevolg van een wetenschappelijk onderzoeksproject dat sinds 1973 wordt uitge20

voerd aan de K.U. Leuven en waaruit bleek dat Vlaanderen een levend museum is van nog bestaande en actief beoefende volkssporten. In het verlengde van de inventarisatie, het onderzoek en de documentatie van deze volkssporten werden door het Sportimonium reeds allerlei acties ondernomen om het bedreigde spelerfgoed onder de aandacht van het brede publiek te brengen. In het Sportimonium worden niet alleen talloze voorwerpen rond volkssporten in Vlaanderen en elders tentoongesteld, maar worden ook initiatieven genomen om het publiek actief te laten kennismaken met deze verdoken spelcultuur. Het aanleggen van de volkssporttuin en het ter beschikking stellen van volkssportmateriaal door middel van een uitleensysteem, zijn hiervan slechts enkele voorbeelden. Bovendien bevat het documentatiecentrum van het museum een schat aan informatie over volkssporten van bij ons en van elders in de wereld. Ook werd een samenwerking tot stand gebracht met de volkssportbeoefenaars zelf, wat resulteerde in de oprichting van de Vlaamse Traditionele Sporten vzw die intussen 12.000 leden uit 23 volksdisciplines telt.

Het comité van Unesco dat de dossiers streng beoordeelde, was bijzonder gecharmeerd door deze aandacht voor de wereldwijde ludo-diversiteit of spelverscheidenheid en had vooral felicitaties over voor de voorbeeldige omgang met het immaterieel cultureel spelerfgoed in Vlaanderen.

Hierdoor werd het dossier door het ‘Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Heritage’ op vrijdag 25 november 2011 in Bali (Indonesië) unaniem geselecteerd voor het register van ‘best practices’.

Als gevolg van deze erkenning prijkt het Sportimonium vanaf nu op de prestigieuze lijst van immaterieel werelderfgoed.

Sportimonium vzw Bloso-domein Hofstade Trianondreef 19 1981 Hofstade-Zemst www.sportimonium.be

Sport anders ste na je 55 Doe het zelf, samen en op maat Edwin Timmers Instituut voor Sportstudies van de Hanzehogeschool te Groningen

Trefwoorden: Sport, actieve levensstijl, 50-55-plus, recreatie, op maat, leeftijd Eén van de kenmerken van de nieuwe generatie ouderen, geboren in de jaren veertig, vijftig en begin zestig, is dat ze graag een mentaal en fysiek actieve leefstijl etaleren. Daarin spelen het levenslang bewegen, spelen of sporten én zelfontwikkeling een essentiële rol. Het is de generatie die, hoewel ouder wordend, steeds midden in de samenleving wil staan en zich alleen en samen met anderen in netwerken of ‘clubs’ wil ontwikkelen. Het is ook de generatie die de sport heeft zien ontwikkelen tot een veelvormig en veelzijdig gebeuren (Timmers, 2010; 2012).

Sinds 2009 bestaat het project ‘FitforLife Nederland’ waarin diverse partners participeren, zoals overheid, NOC.NSF, sportbonden, ouderenbonden, universiteiten en hogescholen, uitgevers en ziektekostenverzekeraars. Hun doel is het creëren van meer aandacht voor en het stimuleren van beleid gericht op het sporten en bewegen van de 50-55-plusser. Onder meer het Mulierinstituut in ’s Hertogenbosch, TNO in Leiden, LaTrobe University in Melbourne en de Radboud Universiteit in Nijmegen doen onderzoek naar het bewegen in relatie met gezondheid van ouderen. Met ingang van 2012 begint het Europese jaar van ‘actieve leefstijlontwikkeling’ door de 50-55-plusser. Binnen dit the-

ma is sport en vooral het gevarieerd sporten op maat een belangrijk aspect. Hier is sprake van ‘anders’ (gaan) sporten. Maar hoe anders?

Sport in ontwikkeling De sport in Nederland heeft zich vanaf het midden van de jaren zeventig sterk ontwikkeld (Timmers, 2009). Aanvankelijk konden we de sport typeren als eenvormig, in de zin van competitie- en wedstrijdgericht, plaatselijk beperkt in aanbod en voornamelijk op de valide mannelijke jeugd gericht. Sport van nú is te typeren als veelvormig: zowel gericht op prestatie als op recreatie en beleving, met een ruim plaatselijk aanbod en gericht op meerdere doelgroepen (mannen en vrouwen, jong en oud, valide en minder valide sporters) (Van Lindert, 2009; Rademakers, 2003).

De sport is daarnaast ook meer veelzijdig geworden en kan vaak op verschillende manieren worden beoefend. Dat geldt overigens niet voor elke sportvorm. Een heel aantal sporten zijn bijvoorbeeld nog steeds uitsluitend in competitieverband te beoefenen en steunen op vrijwel onveranderbare spelregels en vaste organisatievormen. Vreemd genoeg geldt dit ook nog als er een indeling naar leeftijdsgroepen

bestaat. De KNVB bijvoorbeeld organiseert 35+ of 45+ (zeven tegen zeven)-voetbalcompetities. Alleen voor die laatste categorie gelden enkele afwijkende spelregels, maar die zijn dan wel weer voor alle wedstrijden dezelfde.

Binnen spelsporten kunnen veteranen probleemloos meedoen in competitieverband.

Maar als je minder ervaren bent, dan vormt de op winnen gerichte instelling een drempel om mee te doen. Ben je wel ervaren dan vraag je jou als speler misschien af of je nog wel voldoende verantwoord sport.

Het is steeds wenselijk met gelijkaardige spelers te sporten en de spelregels meer af te stemmen op het niveau van de groep, of eventueel zelfs op de individuele deelnemer.

Dit biedt ook een liefhebber de kans om op latere leeftijd een sport alsnog (beter) te leren. Door het creëren van leeftijdscategorieën hou je ook rekening met verschillen in sporten conditieniveau en met de manier waarop de deelnemers willen sporten. Die verschillen nemen toe als mannen en vrouwen, beginners en gevorderden, gezonde sporters en sporters met fysieke beperkingen samen willen sporten. Door het afstemmen van regels op de mogelijkheden van al die deelnemers, is optimale deelname van iedereen gegarandeerd. Sporten

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

21

ten grondslag dat bewegen, spelen of sporten een voor de mens fundamentele bezigheid is (Huizinga, 1938, 2008; Mulder, 2009; Sloterdijk, 2011).

Leren het sporten te ontwikkelen

tot je honderdste is, bij wijze van spreken, dan een mogelijkheid.

Een sportvorm kies je omdat de activiteit je aanspreekt. Maar elke sportvorm stelt andere fysieke en mentale eisen aan de deelnemers.

Daarom kun je voetbal toch minder lang beoefenen dan volleybal of (uni)hockey. Een sportvorm kies je ook vanwege de mogelijkheid jezelf optimaal te belasten en erdoor fit te blijven. De 70- of 75-plussers denken dan weer minder sportgericht en meer bewegingsgericht. Een activiteit is vooral bedoeld om gezellig samen bezig te zijn en daarbij ook wat te bewegen. Veel inspanning hoeft niet.

Naar optimaal maatwerk Voor veilig en verantwoord sporten is regelmatige reflectie op dat gebeuren nodig. Dat geldt al vanaf je 30-35e en zeker vanaf je 50-55e.

Om optimaal te sporten is maatwerk nodig. Je fysieke mogelijkheden worden minder en dat heeft invloed op je manier van sporten of de keuze van je sportvorm. Maatwerk zorgt hier voor afstemming op sport- en inspanningsniveau en de manier waarop je wilt sporten. Bijvoorbeeld door meer nadruk te leggen op het fit willen blijven in plaats van het willen winnen. Vrij, onderling en niet-competitief te sporten maakt afstemming gemakkelijker door in overleg de spel- en speelregels aan te passen.

Voor zelfstandig samen sporten heb je geen trainer nodig. Dat sporten kunnen we best samen regelen en we kunnen elkaar ook coachen. Een kartrekker, een medesporter met de

22

meeste sportervaring, kan overigens wel een stimulerende bijdrage leveren. Dit zelf samen organiseren, leren en ontwikkelen werkt motiveert. Je moet wel weten hoe je een sport leert en ontwikkelt (Timmers, 2010; 2012).

Sporten vraagt inspanning en voor een 50-55-plusser is vooral een effect op coördinatie en uithoudingsvermogen van belang.

Dat stelt eisen aan de keuze en de uitvoering van een sportvorm. Voor ieder individu is de optimale belasting anders. Voor iemand van tachtig, met een slechte conditie, is tai chi een optimale activiteit. Heeft deze een goede conditie, dan is ‘matig intensief bewegen’ of twee tot drie uur fietsen of wandelen, meer aan te bevelen. Matig intensief bewegen betekent dat je gedurende een bepaalde tijd, gemiddeld een activiteit op 75% van je persoonlijk maximaal vermogen kan volhouden (Denk et al., 2003). Bij duursporten als fietsen of nordic walking, betekent dat een fitte zestigjarige een hartslag van 75% van (220 minus de leeftijd) ofwel 120 slagen per minuut, als gemiddelde belasting over bijvoorbeeld één uur heeft. Dat mag met een marge naar boven van ongeveer tien hartslagen (Denk et al., 2003). Conditiebeïnvloeding verschilt per persoon omdat ‘matig intensief’ voor iedereen anders is.

Voor een fysiek actieve leefstijl geldt als kernvuistregel: ‘Belast je dagelijks en, afhankelijk van de activiteit, een tot drie uur. Varieer de duur van de inspanning per dag en ook de mate waarin een sportvorm een beroep doet op je coördinatie en/of je uithoudingsvermogen. Ga na wat je eigen optimale belasting inhoudt.’ Aan deze vuistregel ligt de opvatting

Sporten is een activiteit die je levenslang kunt blijven doen, mits de sportvorm is afgestemd op de eigen mogelijkheden en die van een groep 50-55-plussers. Sporten betekent beleven, leren en leren hoe te leren en die ervaringen hebben we eerder gehad. Daaraan terugdenkend kun je bedenken hoe een andere sportvorm is aan te leren en te ontwikkelen.

Niet elke sportvorm is geschikt om voldoende beleving op te roepen en/of voldoende leerervaring te geven. Vergelijk knotshockey maar eens met unihockey. De hockeybond in Nederland (KNHB) beveelt knotshockey aan voor 50-55-plussers zonder hockeyervaring. De bal wordt gespeeld met een ronde stok met een schuimrubberen omhulsel aan het eind. Een bal die je slaat gaat in elke willekeurige richting.

Dat geeft wel even plezier, maar niet tot spelontwikkeling. Bij unihockey, speel je vijf tegen vijf en met een stick waarmee je een bal met beide kanten kunt spelen. Zo’n sportvorm geeft meer beleving én stimuleert het technisch en tactisch beter spelen. Vooral als je elkaar daarbij coacht.

Sporten in leeftijdsgroepen, zoals 55+ of 65+, is aan te bevelen omdat de relatie tussen leeftijd en fysieke mogelijkheden sterker gaat samenhangen. Vaak is het creëren van voldoende grote leeftijdsgroep een probleem. Een samenwerking tussen meerdere lokale sportverenigingen is dan wenselijk. De interesse voor balsporten is dan belangrijker dan bijvoorbeeld voor specifiek voetbal. Een voetballer of korfballer wil vast ook wel basketballen. Het is zoeken naar welke sportvorm lokaal de meeste aandacht uitgaat. Omdat sportorganisaties kartrekkers, accommodatie en materiaal kunnen leveren is een lokaal samenwerkingsverband met welzijnsorganisaties nodig. Dat zorg voor een structureel aanbod. Een coördinator namens dit samenwerkingsverband coacht de kartrekkers en de deelnemers in het creëren van maatwerk. Leerkrachten Lichamelijke Opvoeding hebben in hun werk met die verschillen tussen leerlingen leren omgaan en zijn voor zo’n begeleidingsrol het meest geschikt.

Voor een mentaal actieve leefstijl is de volgende kernvuistregel van belang. ‘Verdeeld over een dag wordt – afhankelijk van de eigen mo-

gelijkheden – diepgaand nagedacht over één of meer onderwerpen, thema’s, problemen of uitdagingen. Dat duurt in totaal één tot twee uur.

Er wordt geprobeerd een totaalplaatje van een probleem of uitdaging te maken. Er worden verbanden gelegd, naar een context gezocht en alternatieven worden op voor- en nadelen beoordeeld. Het gaat om het begrijpen van principes, vuistregels of opvattingen, die daarbij naar eigen idee een belangrijke rol spelen. Theorie en praktijk worden aan elkaar gekoppeld’. Dat betekent het nastreven van een levenslange mentale coördinatieontwikkeling op elk gebied dat je interesseert (Damasio , 2010; Goldberg, 2007). De twee kernvuistregels staan centraal bij de ontwikkeling van een actieve leefstijl. Samen met gezond en zinvol leven geeft het een belangrijke bijdrage aan de levenskunst van de nieuwe generatie ouderen.

sparrend boksen en karate in een rustige en/of ontspannen uitvoering.

»» Sportgymnastiek een combinatie van conditiegymnastiek met nadruk op coördinatie en lenigheid; spelgymnastiek met nadruk op spelen met en zonder bal en gericht op samenwerken; gymnastiek op muziek met nadruk op jazz, rock and roll en aerobic; toestel- of acrogymnastiek met nadruk op zwaaien, draaien, balanceren; jongleren en ontspanningsgymnastiek met nadruk op bewust en ontspannen aannemen van houdingen

en het bewust gecontroleerd uitvoeren van bewegingen. Veel vormen hiervan zijn ook thuis individueel uitvoerbaar.

»» Zwemmen in de zin van banen zwemmen en balspelen als waterbasketbal.

Zo krijgt het ‘anders sporten’ vorm en inhoud.

Regel het zelf, samen met anderen en vooral afgestemd op de eigen mogelijkheden. Dan kun je hiermee honderd worden.

Een breed sportprogramma op maat Het wekelijks gevarieerd sporten - dat je ook omnisporten kunt noemen - is aan te bevelen.

Een sportclub van 50-55-plussers kan een activiteit in twee perioden van elk drie maanden aan bod laten komen of doorlopend aanbieden.

Een programma kan uit de volgende onderdelen bestaan.

»» Duursporten Duur- en oriëntatielopen, nordic walking, baantjes zwemmen, sportief wandelen in groepen die verschillen in looptempo en afstanden en fietsen op diverse niveaus, bv. (a) met racefietsen, afstand 60-100 km en gemiddelde snelheid van 28 km/u; (b) met racefietsen; afstand 40-60 km en gemiddelde snelheid van 25 km/u; (c) op gewone of elektrische fietsen, afstand 35-45 km en gemiddelde snelheid van 19-20 m/u en (d) op gewone of elektrische fietsen, afstand 25-35 km en gemiddelde snelheid van 15-16 km/u.

»» Balsporten Badminton, korfbal als vier tegen vier zaal- of monokorfbal al of niet samen met vier tegen vier streetbasketbal (spel op een basket), kleinterreinvoetbal (vier tegen vier), waterbasketbal en waterpolo in de breedte van het zwembad, unihockey/floorball en indoorsoftbal in een sporthal, in zestallen met drie honken.

»» Omnizelfverdedigingssport met kata, demovormen of sparren. Deze sportvorm bestaat uit combinaties van judo, jiujitsu en zelfverdediging voor mannen en vrouwen,

Bronnen Damasio, A. (2010). Het zelf wordt zich bewust.

Hersenen, bewustzijn, ik. Amsterdam: Wereldbibliotheek.

Denk, H., Pasche, D. & Schaller, H-J. (2003).

Handbuch Alterssport. Schorndorf: Hofmann Verlag.

Goldberg. E. (2007) De wijsheidparadox. Hoe het verstand groeit terwijl de hersenen ouder worden. Amsterdam: Wereldbibliotheek.

Huizinga, J. (1938; 2008). Homo Ludens. Proeve ener bepaling van het spelelement der cultuur.

Amsterdam: University Press.

Lindert, C. van (Red.) (2009). Fit for Life: (on) bereikbaar doel? s‘-Hertogenbosch: W.J.H. Mulder,T.(2009), De geboren aanpasser. Over hersenen, beweging en verandering. Utgever: Contact-Olympus.

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

23

Info en bestellen via ISB www.isbvzw.be of 03/780.91.00

24

BVLO

BVLO-activiteiten Ook getest op mensen

Op 16 en 21 december 2011 namen drie BVLO-stafleden, nl. Hanne Gyselbrecht, Tom De Clerck en Emmeline Haek, deel aan de opnames van 'Ook getest op mensen'. De opnames hadden als doel na te gaan wat het effect van muziek is op je loopprestaties.

Op woensdag 18 januari werden op VRT Eén de testresultaten bekendgemaakt.

Benieuwd? Je kan het filmpje herbekijken op de Mediatheek van www.ookgetestopmensen.be

Succesvolle BVLO-bijscholingen Misschien was je wel aanwezig op één van de recentste BVLO-bijscholingen, we hebben er een heel aantal achter de rug: Na de 37e BVLO-studiedag van 10 november 2011, hadden we de tweedaagse nascholing ‘Handbal’ in Limburg en in dezelfde provincie was er een avond rond ‘Observatie van motorische vaardigheden bij jonge kinderen’.

In Melsele kon je in december de ‘Bijscholing voor Bijzondere Personen’ en ‘Kleuters staan niet stil’ volgen, twee drukbijgewoonde voormiddagen.

Uiteraard was de Winterstage van BVLO-West-Vlaanderen vzw ook opnieuw een bijscholingshoogdag, traditioneel midden december 2011.

BVLO Limburg vzw organiseerde in januari 2012 twee dagen ‘Jazzdans’ in Hasselt. En er was de avond ‘Hippe promotietechnieken voor dummies’ waar de deelnemers leerden folders en affiches ontwerpen.

In BVLO-Antwerpen vzw stond begin februari ‘Gymnastiek en Atletiek’ op het programma.

En heel recent nog was er de sessie ‘Omgang met maatschappij moeilijke jongeren’ in Gent, binnen het project van BVLO 'Toeleiding van kansarmen naar sportkampen'.

Heb je deze activiteiten gemist?

Niet getreurd: er staan nog heel wat activiteiten en nascholingen op onze planning. Je vindt alle info op www.bvlo.be

data om bij te houden Ekiden Gent Zaterdag 17 maart 2012 – m.m.v. BVLO – Gent Watersportbaan Een Ekiden is een aflossingsmarathon die zijn oorsprong vindt in Japan. Elk team telt zes deelnemers die afwisselend een verschillende afstand van 5 tot 10 km lopen en zo samen 42,195 km afleggen. BVLO doet mee met 5 teams!

Info: www.sfinxekidengent.be

Dans, Voetbal & Rugby Op woensdagvoormiddag 21 maart organiseert de BVLO vzw in samenwerking met de Voetbalfederatie Vlaanderen vzw (VFV) een navorming 'Dans, Voetbal & Rugby. Je kiest in de voormiddag 2 van de 8 aangeboden workshops. Na afloop ga je naar huis met kant-en-klare dansjes en een basispakket met nieuwe ideeën rond uitdagende oefen- en spelvormen voor voetbal en rugby.

Datum: woensdagvoormiddag 21 maart 2012 van 9u tot 12u15 Plaats: Sporthal ’t Wit Zand in Melsele, Rodenbachlaan 23,9120 Melsele Doelgroep: Sportmonitoren, trainers en sportfunctionarissen, leerkrachten en studenten Lichamelijke Opvoeding Info: www.bvlo.be

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

25

Nascholing Oriënteren Op maandag 26 maart en dinsdag 17 april 2012 worden 2 avondnascholingen rond 'oriënteren' georganiseerd door BVLO Limburg vzw. Van kleine oefeningen binnen, tot oriëntatie op losse en vaste ondergrond buiten.

Maandag 26 maart 2012 en dinsdag 17 april 2012: 17u30 - 20u30 Sportcentrum Kiewit

BVLO-Toert met Sneukeltoer

ZORG DAT JE ERBIJ BENT

Op zondag 22 april 2012 organiseert BVLO vzw i.s.m. de Belseelse trappers de vierde editie van BVLO Toert! We bieden dit jaar twee sportieve formules aan.

Als eerste is er de sneukelfietstocht, een fietsactiviteit die geschikt is voor zowel de actieve als de iets minder actieve fietsers onder ons. De route van 30 km voert de deelnemers langs de mooiste plekjes van Belsele, Sinaai en Stekene. Op de tocht komen de deelnemers langs zorgvuldig uitgekozen sneukelposten waar ze ruimschoots tijd krijgen voor een smakelijk rustmoment met een fijne knabbel en babbel.

Dit recreatieve sportevenement geeft iedereen de mogelijkheid om op een toffe en aangename manier aan sport te doen. De sneukeltocht is met andere woorden een sportieve activiteit voor het volledige gezin!

Wie de uitdaging durft aangaan kan de wielerroute van 70 km afleggen i.s.m. de Belseelse trappers. Zij nemen de deelnemers mee langs een zelfuitgestippelde route in en rond Sint-Niklaas. Wil je deze route liever op eigen tempo verkennen dan is dit geen probleem! Dankzij de overzichtelijke wegbewijzering is dit zeker mogelijk.

Stedelijke Basisschool Belsele, Gavertje Vier, Gavermolenstraat 83, 9111 Belsele Iedereen is welkom!

Kostprijs? BVLO-leden: 12euro; BVLO-leden -12j: 7euro - Niet-leden: 15euro; Niet-leden - 12j: 9euro Website: www.bvlotoert.be

SPORTSTAGE VOOR STUDENTEN LO i.s.m. UGent BVLO Oost-Vlaanderen vzw organiseert deze zomer opnieuw een sportkamp om studenten 2de zit en toekomstige studenten LO klaar te stomen voor het nieuwe academiejaar. Een perfecte gelegenheid om opnieuw in vorm te komen en tekorten weg te werken onder leiding van gespecialiseerde lesgevers.

Gedurende 4 dagen kan je jouw technische vaardigheden per specifieke sport bijschaven.

Dinsdag 31 juli tot en met vrijdag 3 augustus 2012 Locatie: sportaccommodaties UGent (HILO en zwembad G.U.S.B)

Nascholingsweek i.s.m. UGent BVLO Oost-Vlaanderen vzw organiseert in 2012 opnieuw zijn jaarlijkse nascholingsweek. Trainers, sportmonitoren, sportfunctionarissen, leerkrachten en studenten LO kunnen zich gedurende een volledige week bijscholen in verschillende sportdisciplines onder leiding van vakspecialisten.

Voor het eerst werken we tijdens de nascholingsweek met een centraal thema. Dit jaar staat het thema ‘Evaluatie binnen de les LO’ centraal, met in het bijzonder aandacht voor de persoongebonden doelen uit het leerplan. Naast heel wat praktische sessies, verzorgt universiteit Gent ook enkele interessante onderwerpen.

Terwijl je zelf de nascholingsweek volgt, kan je jouw kleuters en kinderen een onvergetelijke sportieve week bezorgen! De kleuter- en omnisportkampen in het GUSB zijn reeds volzet, maar voor kinderen van de deelnemers van de nascholingsweek maken nog een uitzondering. Stuur hiervoor een mailtje naar nele.vanrie@bvlo.be.

Maandag 20 tot en met vrijdag 24 augustus 2012 Locatie: sportaccommodaties UGent (HILO en G.U.S.B)

38e BVLO-Studiedag i.s.m. UGent Zal plaatsvinden op donderdag 15 november 2012, in Gent.

Locatie: sportaccommodaties UGent (HILO en G.U.S.B), FPPW 26

BVLO Sportkampen veroveren Vlaanderen Kleuters, musicalsterren, balsporters allerhande, ruiters, omnisporters, skippers,‌ ze vinden allemaal hun ideaal sportkamp bij de Bond voor Lichamelijke Opvoeding – BVLO. Ook voor de allerkleinsten Kleine ukjes vanaf 3 jaar zijn al welkom op de kleuterbewegingskampen.

De BVLO heeft een ijzersterke traditie in het organiseren van kampen voor de allerkleinsten en laat hen kennismaken met een breed bewegingsaanbod. Een sportieve en speelse ontdekkingstocht onder leiding van ervaren kleuterleid(st)ers. Uniek in Vlaanderen!

Kinderen en jongeren van 6 tot 18 Zij hebben de keuze uit een heel aantal sportkampen, zowel omnisport als unisport, van recreatie tot vervolmaking. De kampen zijn verspreid over heel Vlaanderen en zijn zowel in externaat- als internaatformules.

De BVLO-kampen zijn de ideale manier om een kind al spelend een sport te leren kennen. Ieder kind wordt op een speelse manier uitgedaagd en professioneel begeleid door gekwalificeerde lesgevers. Ons enthousiast team bezorgt de kinderen een onvergetelijke sportweek.

Uiteraard zijn deze sportkampen erkend door Bloso en voldoen ze aan de voorwaarden voor fiscale aftrek van sportieve kinderopvang.

Wil je meer weten over ons aanbod in de vakanties van 2012? www.bvlosportkampen.be of raadpleeg de folder die meegestuurd werd met dit tijdschrift.

Wens je meer folders om uit te delen, geeft ons een seintje!

Meer info of meer folders?

Mail naar sportkampen@bvlo.be of nele.vanrie@bvlo.be Bel naar 09/ 218 91 20

Fotowedstrijd Panathlon Stipendium 2012 Thema "Samen sporten" Het Panathlon Stipendium 2012 is een fotowedstrijd georganiseerd door Panathlon Vlaanderen vzw, in samenwerking met de Nationale Loterij, de Stichting Vlaamse Schoolsport - SVS en de Bond voor Lichamelijke Opvoeding - BVLO vzw.

De fotowedstrijd is gericht naar de leerlingen van het buitengewoon secundair onderwijs, de eerste vier jaren van het secundair onderwijs en naar de jongeren (12/16 jarigen) van Vlaamse sportclubs.

Het thema van de fotowedstrijd is "SAMEN SPORTEN". Met je foto('s) toon je op een attractieve manier hoe men in de sport respectvol omgaat met de rijkdom aan diversiteit: het samen sporten van jong en oud, groot en klein, jongens en meisjes, toppers en minder talentvolle sporters, samen sporten met obese jongeren, met personen met een handicap, met jongeren van vreemde origine, m.a.w. de foto's illustreren hoe er in de sport geen plaats is voor discriminatie. De foto kan overal genomen worden waar jongeren sporten: bv. tijdens de les lichamelijke opvoeding, sport op school, trainingen en sportwedstrijden.

Deadline voor het indienen van de foto's: 15/05/2012.

Per categorie wordt een waardebon voor sportmateriaal van 1000 euro toegekend.

Meer details op www.panathlonvlaanderen.be-

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

27

Door het Lissabonverdrag wordt ook een educatieve rol van sport promoten (genBVLO in Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen

dergelijkheid, mensen met een handiFormele Europese Raad van de ministers In december 2011 ging BVLO-staflid Emmeline Haek langs in Karel de cap, bescherming van jongeren,…) van Sport opgericht, waar de lidstaten in Antwerpen.

Zij goed gaf er informatie rond deengagement missie en op het vlak • Grote-Hogeschool uitwisseling van kennis, dialoog en hun concreet doelstellingen van de Bond voor Lichamelijke Opvoeding. beheer van de sportorganisaties bevorvan sport uitspreken en gezamenlijk een deren (licentiesystemen, mobiliteit Studenten LO kunnen lid worden van devan BVLO aan studententarief en woraantal prioriteiten stellen. sporters/trainers,..) den op die manier geïntroduceerd in de wereld van LO en de sport. Ze kun• projecten die bijdragen tot een gezonde nen de BVLO-nascholingen volgen en genieten van alle andere voordelenvan de België voorzitter levensstijl door middel van sport die de BVLO biedt.

Europese Unie in 2010 • samenwerking met andere Europese De KdG-studenten zagen het alleszins zitten! landen en internationale organisaties Vanaf 1 juli 2010 tot het einde van op BVLO-coördinator het vlak van sport De van de KdG, Luk Van Haelst, was fotograaf van dienst dat jaar zal België voorzitter zijn van de en zag dat het goed was.

Europese Unie. Voor materies waarvoor de

Tijd voor actie!

Gemeenschappen bevoegd zijn, werden gemaakt welke Gemeenschap u ook een bezoek van een BVLO-staflid afspraken of –bestuurslid, contacteer InWilt 2010 wordt een oproep gelanceerd België zal vertegenwoordigen. voor een voorbereidende ons op tel.aantal 09/ 218 91 20 of e-mail:acties, info@bvlo.be. waarna een Europees Sport Programma Zo zal Vlaanderen met betrekking tot sport uitgewerkt zal worden in de periode 2010 België vertegenwoordigen en is Vlaanderen – 2012, dat actief zal zijn vanaf 2014. verantwoordelijk voor het coördineren van Ook Vlaamse sportfederaties, sportclubs het Belgisch EU-voorzitterschap Sport. en sportorganisaties zullen projecten die beantwoorden aan de criteria kunnen Dat betekent niet alleen de praktisch indienen en hun expertise kunnen delen organisatie van de verschillende evenemet Europese partners. Daarnaast zullen menten, maar ook de inhoudelijke voordie Vlaamse actoren ook kunnen leren van de kennis en ervaring uit andere bereiding van de agenda, het uitwerken Europese landen en op die manier hun van de thema’s en documenten en dat eigen werking en projecten verbeteren. allemaal in overleg met de verschillen-

de partners in eigen land, maar ook met de Europese instellingen (Europese Commissie, Europees Parlement) en de andere Europese lidstaten.

De Vlaams minister van Sport Philippe Muyters zal die Europese vergaderingen voorzitten en heeft dus een belangrijke rol op het internationale toneel te spelen in 2010.

Meer informatie over het Belgische EU-voorzitterschap sport wordt later bekendgemaakt, maar de voorbereidingen zijn al in volle gang binnen het departement CJSM van de Vlaamse overheid.

Meer weten?

Neem een kijkje op: http://ec.europa.eu/sport. Maar ook via www.vlaanderen.be/sport kan je in 2010 berichtgeving rond sport en Europa opvolgen.

Bron: VSFmagazine 4. 2009, pp. 23-24

ZEEZEILEN

Ook voor uw sportdagen of sportkampen Sterk gereduceerde all-in prijzen voor scholen 1 dagreis, of meerdere dagen met overnachting mogelijk INFO: CHANNEL SAILING - Koestraat 1, 8490 Jabbeke - Tel. 050/81.53.40 - Fax 050/81.53.50 e-mail: info@channelsailing.be website: www.channelsailing.be CHANNEL SAILING: JACHTVERHUUR - JACHTCHARTER

SPORTDAG-FORMULE: 40 euro/leerling/dag - incl. verzekering, schipper, waarborg per jacht mag één begeleider gratis mee - vanaf 4 dagen: 30 euro/leerling/dag 28

Tijdschrift voor Lichamelijke Opvoeding 2010/1

23

BVLO

BVLO

“DYNAMISCHE JONGE STAF” Het BVLO-Secretariaat is open alle werkdagen van 9u tot 13u en van 14u tot 17u.

Onze algemene gegevens: tel. 09 218 91 20 – fax 09 229 31 20 - E-mail: info@bvlo.be

We stellen ons even voor: STEPHANIE COPPENS (1) – bijgestaan door KIRSTEN BOGAERTS (2) als je iets wil weten of melden i.v.m. “Ledenadministratie: databeheer, verzekeringen”: tel. 09 218 91 23 TOM DE CLERCK (3) de man van de “Facturatie & Bestellingen”: tel. 09 218 91 21 LINE DUMOULIN (4) dagelijkse leiding BVLO: tel. 09 218 91 27

HANNE GYSELBRECHT (5) voor alle informatie over “Nascholingen & Studiedagen”: tel. 09 218 91 29 EMMELINE HAEK (6) weet u alles te vertellen over “Clubinfo, Activiteiten & Sportkampen”: tel. 09 218 91 25 SOPHIE VAN AELST (7) het adres voor “Publicaties, Persrelaties, Communicatie”: tel. 09 218 91 22 NELE VAN RIE (8) houdt zich bezig met de organisatie van “Sportkampen en de Clubwerking”: tel. 09 218 91 20

(1)

(2)

(3)

(4)

(5)

(6)

(7)

(7)

DAGELIJKSE LEIDING EN BESTUREN Dagelijks Bestuur • ERIC DE BOEVER (1), Voorzitter, Ter Rivieren 11, 9031 Gent/Drongen, tel. 09 282 66 96, eric.deboever@bvlo.be • PATRICK DE POORTER (2), Financieel Directeur, Monterreystraat 51, 9000 Gent, depoorterpatrick@live.be • LINE DUMOULIN (3), Secretaris-Generaal, Fraterstraat 96, 9820 Merelbeke, tel. 09 230 59 98, line.dumoulin@bvlo.be • JOSSE LAMBRIX (4), Voorzitter BVLO Limburg, Eerste Ondervoorzitter, Maastrichtersteenweg 202, 3700 Tongeren, tel. 012 23 38 01, josse.lambrix@telenet.be • ANNY DEVREKER (5), Draverstraat 5, 9810 Nazareth, tel. 09 385 52 55, anny.devreker@edpnet.be • STEPH STORME (6), Slodelwiezeweg 9, 9890 Vurste, stesto@telenet.be BVLO Adviescomité • KRISTINE DE MARTELAER (7), Voorzitter, kdmartel@vub.ac.be • JORGE COTTYN (8), jorge.cottyn@katho.be • ANNY DEVREKER (5), anny.devreker@edpnet.be • LEEN HAERENS (9), leen.haerens@ugent.be • JOSSE LAMBRIX (4), josse.lambrix@telenet.be • JAN SEGHERS (10), jan.seghers@faber.kuleuven.be • LIEVE VAN LANCKER (11), lieve.vanlancker@vsko.be

• LINDA VAN PUYMBROECK (12), linda.vanpuymbroeck@artesis.be RAAD VAN BESTUUR BVLO Jan Boutmans, Jorge Cottyn, Eric De Boever, Dirk De Clercq, Mario De Jans, Kristine De Martelaer, Patrick De Poorter, Anny Devreker, Jan Dumon, Freddy Gatz, Eveline Lagae, Josse Lambrix, Johan Lefevre, Eric Leijnen, Jan Seghers, Steph Storme, Linda Van Puymbroeck, Johan Vanthournout, Wim Verbessem & Line Dumoulin, gemachtigd lid SENAAT BVLO Gerda Billiauws, Jean-Pierre Bormans, René Goossens, Jan Priem, Philippe Storme, Georgette Swinnen, Guy Van der Marlière

(1)

(2)

(3)

(4)

(9)

(10)

(11)

(12)

(5)

(6)

(7)

(8)

"PROVINCIAAL UITGEBOUWD" BVLO is nooit veraf. Neem gerust contact op met jouw provinciale afdeling: BVLO ANTWERPEN vzw • VOORZITTER: Linda Van Puymbroeck • SECRETARIS: Geoffrey Hermes • PENNINGMEESTER: Joeri Clerckx CORRESPONDENTIEADRES: Huis van de Sport, Boomgaardstraat 22 bus 32, 2600 Berchem BVLO LIMBURG vzw • VOORZITTER: Josse Lambrix, Maastrichtersteenweg 202, 3700 Tongeren, tel. 012 23 38 01, josse.lambrix@telenet.be • SECRETARIS: Sonia Meurant, Nieuwe Steenweg 3A bus 201, 3850 Nieuwerkerke, tel.

011 48.72.13, sonia.meurant@scarlet.be • PENNINGMEESTER: Marc Broeks, Heidestraat 112, 3500 Hasselt, tel. 011 22.96.41, marcbroeks@telenet.be BVLO OOST-VLAANDEREN vzw • VOORZITTER: Steve Storme, Slodelwiezeweg 9, 9890 Vurste, tel. 09 363 04 82, stesto@telenet.be • ONDERVOORZITTERS: Marie-Anne De Pape, Patronagiestraat 7, 9950 Waarschoot, marieannedepape@hotmail.com Hanne Gyselbrecht, Meienbroek 43, 9920 Lovendegem, hannegyselbrecht@hotmail.com

• SECRETARIS: Sofie Meneve, Bekemolen 1, 9700 Oudenaarde, sofie.meneve@vlg.be • PENNINGMEESTER: Eveline Lagae, Keizer Karelstraat 14, 9700 Oudenaarde, eveline.lagae@westvl.schoolsport.be BVLO VLAAMS-BRABANT • VOORZITTER: Kristine De Martelaer, Smalle Heerweg 211, 9080 Lochristi kdmartel@vub.ac.be • SECRETARIS: Thomas Doms, Motstraat 10, 1980 Eppegem, thomasdoms@gmail.com • PENNINGMEESTER: Steve De Decker, Rode Kruisstraat 13, 2830 Willebroek, tel. 02 629.37.56 BVLO WEST-VLAANDEREN • VOORZITTER: Jorge Cottyn, Goedendaglaan 106, 8500 Kortrijk, tel. 056 21 20 23, JorgeCottyn@katho.be • SECRETARIS: Michel Rys, E. Ronselaan 10, 8630 Veurne, tel. 058 31.20.87, rysdeb@hotmail.com • PENNINGMEESTER: Ruben Ost, Begoniastraat 25, 8310 Assebroek, tel. 0473 676 960, Ruben.Ost@hotmail.com

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

29

ONTDEK DE LENTE- EN ZOMERCOLLECTIE BIJ BRANTANO Bekijk onze collectie op www.brantano.be

V.U. Elisabeth Verhaeghe - Brantano NV - Kwadelapstraat 2 - 9320 Erembodegem.

BESTE BVLO-LEDEN Bij deze uitgave ontvangt u kortingbonnen van Brantano. Per aankoopschijf van €40 kan u een kortingbon gebruiken van €8. Geldig in alle Brantano winkels (in België en Groothertogdom Luxemburg).

Deze bonnen zijn geldig op de volledige collectie van Brantano. Meer info op de bon. Voor de adressenlijst van de winkels kan u terecht op de website van Brantano: www.brantano.be

30

Voordelen met je BVLO-lidkaart!

De Bond voor Lichamelijke Opvoeding vzw wil zijn leden graag nog meer voordelen aanbieden en gaat actief op zoek naar partnerships. We onderhandelen druk verder, maar intussen kunnen wij jou al volgende voordelen aanbieden:

BVLO

NIEUW

BRANTANO BONNEN Brantano schenkt elk BVLO-lid 2 kortingsbonnen van 8 euro (meegestuurd met dit tijdschrift).

Maak er gebruik van tot 5 juni 2012. Je krijgt een korting van 8 euro per aankoopschijf van minstens 40 euro. De kortingbonnen zijn onderling cumuleerbaar, doch met dien verstande dat er enkel meerdere bonnen geruild kunnen worden telkens een aankoopschijf van 40 euro wordt overschreden. De kortingbonnen zijn geldig op alle producten van

Running Gent Op vertoon van je BVLO-lidkaart krijg je 10% korting op het volledige gamma. Running Gent is dé specialist in loopschoenen. Je krijgt een gratis loopanalyse en wordt professioneel geholpen. Bij een aankoop krijg je tevens een kortingsbon van 10 euro voor vrienden of familie.

Adres: Kortrijksepoortstraat 19, 9000 Gent Website: www.runninggent.be Intersport Gent Op vertoon van je BVLO-lidkaart krijg je: • 10 % korting op het hele gamma voor alle leden + een extra korting van 5% vanaf een 4e aankoop • Ben je BVLO-lid én leerkracht LO dan krijg je 15% korting Adres: Wijmenstraat 1a, 9030 Mariakerke Website: www.intersportgent.be Channel Sailing Channel Sailing schenkt een zeiltocht met schipper, elke eerste maandag en dinsdag van juli, voor in totaal 14 BVLO-leden. Wil je ook kans maken, stuur een mail naar info@bvlo. be. In de loop van juni trekt een onschuldige hand de gelukkige zeilers.

Adres: Koestraat 1, 8490 Jabbeke & Rederskaai 52 Westhinder Marina, Zeebrugge Website: www.channelsailing.be

Brantano: geklede schoenen, vrijetijdsschoenen, sportschoenen voor dames, heren en kinderen, textiel, handtassen, accessoires,… De kortingbonnen zijn niet van toepassing op solden, promoties en zijn niet cumuleerbaar met andere kortingen.

GELDIG IN ALLE BRANTANO-vestigingen www.brantano.be

Intersport Lanaken Op vertoon van je BVLO-lidkaart krijg je 20% op alle sportschoenen 10% op alle sportkledij Adres: Nijverheidslaan 156, 3620 Lanaken Website: www.intersportlanaken.be

Polar Polar stelt hartslagmeters ter beschikking die wij kunnen uitlenen aan BVLO-leden voor hun klassen of clubs. Wil je graag een pakket hartslagmeters uitlenen (tot max. 20) voor een bepaalde duur, neem contact op met het BVLO-secretariaat of vul het aanvraagformulier in op de website: www.bvlo.be.

VAB Als BVLO-lid krijg je een korting van +/- 10% bij het afsluiten van een VAB verzekering ‘pechservice benelux' en/of ‘reisbijstand buitenland'.

Neem contact op met het BVLO-secretariaat of vul het aanvraagformulier in op de website: www.bvlo.be.

Mars Actie Stap en blijf fit (i.s.m. Mars) - zie ook www.stapenblijffit.be, Gratis stappentellers Stap en Blijf Fit, is een project van de firma Mars, gericht naar jongeren van 12 tot 18 jaar met als doel hen zowel binnen als buiten de school meer te laten bewegen.

Breng een goed idee aan om je leerlingen meer te laten bewegen door het gebruik van stappentellers en je krijgt een pakket stappentellers cadeau!

Stuur je idee op naar het BVLO-secretariaat via e-mail info@bvlo.be

MBT Store Gent De positieve effecten van MBT blijven ook bij veel medisch specialisten niet onopgemerkt.

Steeds meer artsen en fysiotherapeuten zetten MBT dan ook in bij de behandeling van rugpijn, spierblessures en andere lichamelijke klachten.

Op vertoon van je BVLO-lidkaart verkrijg je 15% korting op het volledige MBT-gamma.

Adres: Limburgstraat 24, 9000 Gent www.mbtstores.be

Heb je ideeën voor nieuwe partnerships en voordelen voor BVLO-leden? Breng zelf een partner aan en krijg je lidmaatschap cadeau! *Neem contact op met Emmeline Haek, tel. 09/ 218 91 25 of Emmeline.Haek@bvlo.be Uiteraard willen we hier ook onze hoofdsponsors vermelden Ethias www.ethias.be

Janssen en Fritsen www.janssen-fritsen.be

Bond voor Lichamelijke Opvoeding nr. 1 / 2012

31

Voorjaarsactie tot 1 april

• BEZ .BE OE EN

Vraag de actiebon en de nieuwe catalogus 2012 www.janssen-fritsen.be

Janssen-Fritsen n.v.

32

Klaverbladstraat 2 • 3560 Lummen • Tel: 013/53.15.07 • Fax: 013/53.15.10 info@janssen-fritsen.be • www.janssen-fritsen.be

SSEN-FRITS AN

Voordelig investeren in kwaliteit

ZE WEB ON S

• WWW P! .J HO

K

Balspelen

BVLO

Mijn eerste Olympische ervaring Balspelen (deel 2 en slot) Elke Thomassen, Bachelor Lichamelijke Opvoeding

Olympische balspelen

Leeftijd: 5 jaar - derde kleuterklas

SUBDOELEN

BEWEGINGSINHOUDEN, WERKVORMEN EN DIDACTISCHE AANPAK

ORGANISATIE EN MATERIAAL

Inleiding

OPWARMINGSFASE Binnenkort zijn er weer de Olympische Spelen! Weet iemand wat dat is? Het is een héél groot sportevenement dat plaats vindt in een bepaald land en waar sportmensen van over de hele wereld naartoe komen. Je kan er alleen aan deelnemen als je bij de beste hoort van je land. Die mensen moeten ook héél veel oefenen en trainen, eigenlijk is dat hun werk. Wie wil er later ook zo een grote sportman/sportvrouw worden zoals Justine Henin of Kim Clijsters? Gaan we dan alvast wat oefenen?

Materiaal: - rode en groene prent - ballen

Goed of fout? leerkracht zegt een woord, de leerlingen reageren hierop. Als het een woord is dat een negatieve betekenis heeft, dribbelen ze naar de rode prent. Is het een positief woord in verband met de Olympische Spelen, dan dribbelen ze naar de groene prent. naar de groene prent.

Voorbeelden: lachen, gevecht, rode kaart, bijten, wenen van pijn, wenen omdat hij gewonnen heeft, spuwen op de grond, iemand slaan, plezier maken, elkaar een hand geven na de wedstrijd,…

Varianten (richting prent): - Dribbelen met de bal aan de hand - Dribbelen met de bal aan de voet - Bal opwaarts werpen en weer vangen - Pas geven per 2 - Bal tussen benen

Balvaardigheid 021

Cardiovasculaire prikkel

Bond voor Lichamelijke Opvoeding 1

BEWEGINGSACTIVITEITEN Balvaardigheden Dribbelvaardigheid Oog-handcoördinatie

Spelvormen

1. Dribbelvaardigheid - bal duwen uit de handen van de partner - bal slaan uit de handen van de partner (duidelijk maken dat dit niet mag als het om dribbelen gaat) - stuiten, bal pakken met twee handen, stuiten - 2 maal tikken op de bal en weer vangen - stilaan overgaan naar meerdere keren dribbelen met de bal. Gaat de bal uit de richting, dan de bal pakken met 2 handen - zich al dribbelend verplaatsen

Organisatie dribbelvaardigheid: - klassikaal Materiaal: - hoepels - ballen die goed stuiten

spel 1: verschillende hoepels liggen verspreid in de zaal. Alle kleuters moeten 1 maal dribbelen in de hoepel - aantal dribbels opvoeren per hoepel spel 2: de helft van de kleuters staan in een hoepel (zonder bal en mogen er niet uitstappen). De andere helft start aan één zijde van de zaal.

Ze dribbelen naar de overzijde. De kleuters die in de hoepels staan, trachten de bal weg te tikken.

- Wijzen op het wegtikken van de bal - Ze mogen dribbelen, bal pakken en weer verder dribbelen. Proberen zelf zoveel mogelijk keer achter elkaar te dribbelen.

- Wijzen op “wisselen van dribbelhand” (te gebruiken als uitbreiding)

Balvaardigheid 022

Werpvaardigheid

2

2. Werpvaardigheid - een plasticfles gevuld met zand. Men tracht deze fles van een bepaalde afstand om te werpen. Dit kan ook met lege blikken (koffieblik of dergelijke) - een doek met gaten in geknipt, ophangen in een doel. De kleuters werpen van ongeveer 2 meter afstand door de gaten. Boven elk gat staan bolletjes getekend. Hoe kleiner het gat, hoe meer bolletjes (punten) - over een net, de bal naar elkaar werpen/ kranten afwerpen (met tennisbal tegen de kranten werpen zodat deze scheuren of afvallen). De kranten hangen op 2m hoogte op aan de wasdraad.

Oog-handcoördinatie Vangen van de bal

3. Strandbal - strandbal in de lucht houden - strandbal naar elkaar slaan - strandbal naar elkaar gooien - strandbal naar elkaar rollen - strandbal over net werpen - strandbal over net naar elkaar werpen - wedstrijdvorm: de strandbal over het net op het plein van de andere krijgen

Tegen winst en verlies kunnen

4. Spelvormen - spelvormen ‘om het langst’ (dribbelen, strandbal in de lucht houden,…)

- spelvormen ‘om het snelst, om het hoogst, om het verst)

Organisatie werpvaardigheid: - standenwerk Materiaal: - plastic flessen gevuld met zand - gatendoek - kranten + wasdraad - tennisballen - strandballen - net (hoogte 1m80)

Jump-shot aanleren

Specifieke oefeningen 1. Basketbal a. Kinderen springen van hoepel naar hoepel met 2 voeten samen.

In de laatste hoepel landen ze met het gezicht naar de basketbalring.

Vandaaruit werpen ze op de ring.

Tip: Prent van 2 voeten plakken in de laatste hoepel. Zo leren ze hun voeten correct plaatsen.

Basketbal: hier starten wij met sofballen of plastic ballen zodat de schrik voor de bal volledig naar een minimum wordt herleid.

Als een kind heel balvaardig is en absoluut geen schrik meer heeft van de bal, kan men overschakelen naar een minibasketbal. a.

Materiaal: - hoepels + mini basketbalring - ballen b. Lopen naar de doos met ballen, op 2 voeten landen (op de geplakte voetjes), een bal uit de doos nemen, springen met 2 voeten samen in de hoepel. Terug naar startplaats lopen (bal in lege doos leggen). Oefening stopt als alle ballen uit de doos zijn.

Op de terugweg kunnen ze verschillende balvaardigheden uitvoeren (bal rond lichaam draaien, dribbelen, opwerpen en vangen, ‌) Variant: na de bal te hebben genomen, werpen op de ring.

b. Startplaats, 7 meter verder plakken 2 voetjes op de grond gevolgd door een hoepel. De doos met ballen staat vlakbij de voetjes.

Materiaal: - 2 voetjes - doos met ballen - lege doos - hoepel

Leren omgaan met spelregels Tegen winst en verlies kunnen

Eerlijk zijn

Voetbal: de kleuters wijzen op het gebruik van de binnenzijde van de voet en de buitenzijde van de voet.

De Olympische Spelen in de school

Organisatie Olympische Spelen in de school De kinderen voeren verschillende Olympische sporttakken uit (bv. wedstrijd basketbal, handbal, voetbal, tennis, spurt). Na de wedstrijden worden er steeds 3 winnaars gelauwerd.

Ze gaan dan ook op het podium staan voor de 1e, 2e en 3e plaats. Alle drie krijgen ze een medaille (goud, zilver, brons). Deze medailles kan je gemakkelijk zelf maken rond stukje karton met verf (goudkleurig, zilverkleurig, bronskleurig) bespuiten. Als afwerking eventueel de sporttak erop plakken aan de achterzijde.

1. Handbal De kleuter loopt met bal naar de kast en tracht een kegel af te werpen.

Indien dit gelukt is, laat hij de kegel liggen op de grond en heeft deze ploeg 1 punt.

De verdedigende ploeg krijgt de bal en tracht aan de overzijde een kegel af te werpen.

Er staat telkens 4 – 5 kegels op de kast.

Regels: a. je mag zoveel passen maken met de bal als je wil b. als je niet kan werpen op een kegel, geef je de bal aan iemand anders van je ploeg c. de verdediger mag de bal niet uit iemand anders handen trekken d. de verdediger tracht tussen de man met bal en de kast te blijven (geen contact maken)

Materiaal: - poortjes - kegels - ballen (iets zwaarder zodat ze gemakkelijk hanteerbaar zijn).

Bond voor Lichamelijke Opvoeding

Balvaardigheid 023

Dribbelvaardigheid Oog-voetcoĂśrdinatie

2. Voetbal a. de kegels staan verspreid in de zaal. De kleuters dribbelen met de bal aan de voet door de zaal zonder de kegels te raken b. idem a, maar nu gaan ze met de bal aan de voet rond iedere kegel draaien c. trappen op doel: de kegels blijven staan in het speelveld. Er staan 10 poortjes opgesteld in het speelveld. De kleuters dribbelen met de bal aan de voet naar de poortjes en trappen de bal door het poortje. Ze nemen de bal weer mee aan de voet als ze de bal door het poortje hebben getrapt.

3

2. Voetbal 2 ploegen spelen tegen elkaar. Bij geen enkele ploeg mag een keeper vast in het doel staan. Ze spelen 4 tegen 4 (kleine groepen zodat iedereen kan deelnemen aan het spel) zorg dat het doel groot genoeg is zodat scoren vlot haalbaar is (succesbeleving) 3. Basketbal De kleuter met bal mag naar de basketbalring lopen en tracht de bal door de ring te werpen. Indien dit lukt, krijgt deze ploeg 1 punt.

Regels: a. je mag zoveel passen maken met de bal als je wil b. als je niet kan werpen op de ring, pas je naar iemand anders van je ploeg c. de verdedigers mogen de handen niet boven de basketbalring houden d. de verdediger mag geen contact maken, enkel hinderen met de handen Fairplay

4. Hockey

Eerst spelen al de kleuters/leerlingen een spel tegen elkaar. Dit kan in ploegvorm, maar ook in partnervorm.

Telkens met winnen en verliezen. Na ieder spel geven ze elkaar de hand en feliciteert de verliezer de winnaar. De winnaar toont respect voor de verliezer.

Materiaal: - kast - kegels - iets zwaardere bal - partijvestjes - minibasketbalpalen - minibasketbal of zachte grote foambal - hockeysticks + balletje of puck - hockeydoelen

Regels: - stick mag niet hoger dat de knie komen (de stick moet op de grond blijven) - de bal mag niet met de voeten of de handen worden aangeraakt - bal uit, bal voor de tegenstander

Doping gebruikt

Wat is doping?

Wat is het gevolg van dopinggebruik?

Inleiding weten jullie, sommige van die sporters die nemen ook doping. Weet je wat dat is? Dat is een product/methode waarvan de sporters net een tikkeltje beter kunnen presteren dan ze normaal kunnen. Bijvoorbeeld een wielrenner die gaat de fietstocht net iets sneller kunnen uitfietsen, of net langer volhouden. Mag dit? Nee, want dit is slecht voor het lichaam (je kan eraan sterven) en het is niet eerlijk tegenover de andere sporters die het niet nemen! Daarom is doping dus verboden!!! Wie het toch neemt en tevens betrapt wordt, mag niet meer meedoen en verliest zelfs zijn medaille als hij deze gewonnen heeft!

Balvaardigheid 024

Spel: - om het snelst spurten (per 4, van kegel tot kegel) - eerst mag iedereen wat oefenen. Tijdens deze oefenronde stapt de leerkracht rond en geeft enkele kinderen doping (een snoepje). De leerkracht overtuigt enkele kinderen dat ze het moeten nemen, want ze gaan er echt sneller van lopen!

- OfficiĂŤle wedstrijd van lopen volgt.

- Dopingcontrole? Ruiken aan de kinderen hun mond, wie heeft de snoepgeur of een gekleurde tong?

- De eerste drie mogen op het podium plaatsnemen en krijgen een medaille.

4

Tip dopingspel: - Vertel de kinderen erbij dat dit een spelletje is en vertel hen ook wat er gaat volgen (dat ze dus het snoepje mogen opeten, dat de leerkracht voor de wedstrijd komt controleren wie doping (snoepje) heeft genomen en dat ze dus de wedstrijd niet mogen meedoen. Enkele leerlingen controleer je niet en laat je winnen. Vraag aan de rest of het eerlijk is dat zij gewonnen hebben...

Materiaal: - snoepjes (die kleur en geur afgeven) - medailles

Olympische balspelen

Leeftijd: 6-7 JAAR - eerste graad lager onderwijs

SUBDOELEN

BEWEGINGSINHOUDEN, WERKVORMEN EN DIDACTISCHE AANPAK

ORGANISATIE EN MATERIAAL

OPWARMINGSFASE Inleiding De Olympische Spelen is een internationaal gebeuren. Het draait niet alleen om winnaars en verliezers, maar ook vrede, vriendschap en verdraagzaamheid zijn belangrijke aspecten! Bij de Olympische Spelen controleren ze ook heel fel op doping. Wat is dat? (iets nemen om beter te presteren). Dit doen ze om de gezondheid van de sporter te beschermen. Ook je aan de regels houden is hier heel belangrijk. Niet vals spelen, niet vechten (respect voor de tegenstander), tegen winst en verlies kunnen. Wij gaan deze week de Olympische Spelen organiseren in onze school!

Kennis opdoen in verband met de Olympische Spelen

Opwarming leerkracht zegt een sporttak, de leerlingen reageren hierop. Als het overeenstemt met een Olympische sport, dan lopen ze naar de groene prent. Is het geen Olympische sport, dan lopen ze naar de rode prent.

Voorbeelden: WEL - Voetbal - Zwemmen - Turnen NIET

- Golf - Rugby - Waterskiën

- Atletiek (lopen, hoogspringen,…)

- Judo

- Hockey - Boksen - Zeilen

- Om het verst met krantenproppen werpen

- Tikspelletjes - Vissen - Rolschaatsen

Variant: - Bal naar de prent werpen - Bal op de prent werpen - Wedstrijdvorm: wie werpt er het eerste zijn bal tegen de prent? (winnaar) - Verschillende soorten ballen gebruiken.

BEWEGINGSACTIVITEITEN Balvaardigheden en voorbereiding op de verschillende sporten Dribbelvaardigheid

1. Dribbelvaardigheid - bal dribbelen op de bank - bal dribbelen in hoepels - slalom dribbelen - wisselen van dribbelhand - op aangegeven ritme dribbelen - dribbelen tussen hindernissen door (over, onder, tussen)

Tip: - Je kunt de prenten ook vervangen door een duim die omhoog of omlaag staat Materiaal: - rode en groene prent met duim omhoog/ omlaag op getekend Organisatie opwarming: - alle leerlingen staan in het midden van de turnzaal.

- Aan weerszijden van de turnzaal hangt een rode prent (duim omlaag) en een groene prent (duim omhoog).

- Iedereen heeft een bal (verplaatsen zich met de bal).

Tips dribbelvaardigheid - de kinderen die nog angst vertonen voor een bal, laat je het best werken met zachte (plastic of foam) ballen.

- Differentiatie-oefeningen: kinderen die enorm vaardig zijn met dribbelen, kan je kleinere of moeilijker hanteerbare ballen aanbieden.

Balvaardigheid 025

Cardiovasculaire prikkel Indien ze dit nog niet geleerd hebben in de klas, neem je duidelijker sporten die zeker niet Olympisch zijn zoals dikke berta, jagerbal…

Bond voor Lichamelijke Opvoeding

5

Per twee kunnen werken

per twee (werken van kegel tot kegel, elke leerlinge start aan een kegel): - Met de bal stappend dribbelen naar de partner, daar de bal doorgeven zodat de partner kan vertrekken. (2x) - Met de bal, lopend naar de partner dribbelen, daar de bal stoppen en aan de partner doorgeven.

- Met de bal stappend naar de kegel dribbelen, daar rond de kegel draaien en verder stappen, dribbelend tot bij de partner. (2x) - Met de bal lopend naar de kegel dribbelen, daar rond de kegel draaien en verder lopen, dribbelend tot bij de partner. (2x) - Met de bal naar de kegel dribbelen en hem van daar gericht naar de partner werpen (2x) De partner vangt hem op met twee handen, om de veiligheid te verhogen.

- Met de bal naar de kegel dribbelen, rond de kegel dribbelen en hem van daar gericht naar de partner werpen (2x) De partner vangt hem op met twee handen, om de veiligheid te verhogen

Materiaal: - ballen (die goed dribbelen) - hoepels (20) - banken (2) - handtrom - kegels

Slagvaardigheid

2. Tennis - onderhands werpen naar elkaar over het net (bal laten botsen) - 1 werpt onderhands over het net, de andere slaat terug met het tennisracket (bal laten botsen) - idem: de andere tracht gericht terug te slaan (in een doos, de andere mag bewegen met de doos om de uitvoerder te helpen) - wie behendig is, mag naar elkaar slaan met het tennisracket

Tips Tennis - werk met foamballen of softballen - je kan het ook eens plezant maken door gebruik te maken van ‘koekenpannen - eerst starten met forehand, nadien backhand toevoegen (als forehand lukt) Materiaal: - tennisrackets - tennisballen (foam, soft, normaal) - net (of lint gespannen op 80 cm hoogte) - dozen (copydozen)

Werpvaardigheid

Balvaardigheid 026

Werpvaardigheid

6

3. Handbal a.

- Loop naar voren en probeer vanaf de lijn een doelpunt te maken.

- je mag niet meer dan 3 stappen zetten - je haalt je eigen bal op en geeft deze door aan de volgende speler - als de keeper de bal heeft, geeft deze hem terug aan de speler - als iedereen twee keer is geweest, wisselen van keeper b.

Probeer via samenspel vanuit het speelveld een van de kegels om te gooien.

- Je speelt met beschermd balbezit (= zonder contact en op 1 meter afstand) - De keeper mag bij balbezit van De eigen partij meespelen in het speelveld en moet bij balbezit van De tegenpartij terug naar het eigen doelgebied - Je mag 3 stappen zetten met bal

Organisatie handbal: a.

- Groep van 10 kinderen - Kinderen verdelen in twee groepen van 5 spelers, waarvan 1 keeper Materiaal: - foamballen handbalformaat - 2x2 matten tegen muur als doel (ongeveer 3m bij 1,2m) - lijn op 5 meter van doel - voorste twee kinderen met bal b.

- 10 kinderen - Drie groepen van 3 spelers waarbij ĂŠĂŠn van de spelers mag keepen vanuit het doelgebied.

Materiaal: - kegels - partijvestjes - lijn op 4m van kegels - foambal

Werpvaardigheid Oog-handcoördinatie

4. Basketbal a. Dribbelen met de bal naar de hoepel. In de hoepel springen, landen op 2 voeten. Werpen op ring.

Organisatie Basketbal: a.

b. Springen met 1 voet in de hoepels. In de laatste hoepels (2 hoepels naast elkaar) werpt men op de ring.

b. Hoepels achter elkaar leggen: enkel, dubbel, enkel, dubbel,…

c. Dribbelen tot aan de hoepel, landen met 2 voeten samen in de hoepel, omhoog springen en met de bal het belletje raken.

Materiaal: - Basketbalringen (kleine) - hoepels c. Startplaats, hoepel, belletje schuin boven hoepel. Het belletje wordt boven de hoepel opgehangen aan een draad (wasdraad gespannen tussen 2 staanders).

Oog-voetcoördinatie

5. Voetbal Estafettevormen: - Bal met de hand drijven - Met bal aan de voet dribbelen - Idem, maar niemand mag met de handen aan de bal komen - Met de bal dribbelen tot aan de kegel, er rond draaien en verder dribbelen - Met de bal dribbelen tot aan de kegel, er rond draaien en dribbelen tot de volgende kegel. Daar de bal stil leggen met de voet en de bal trappen in het doel (3-4 m afstand). Daarna de bal pakken met de handen en aan de volgende geven.

Olympische Spelen in de school

Je maakt er een Olympische les van. Na ieder spel huldig je de winnende ploeg. Ze gaan op een podium staan en krijgen elk een medaille overhandigd. Nadien wordt er een foto van gemaakt. Deze hangt de volgende dag uit in de school.

1. Handbal Elke ploeg verdedigt zijn doel. In elk doel staat een keeper. Het doelgebied is duidelijk afgebakend (met kegels). Elke ploeg tracht bij de keeper van de tegenstander een doelpunt te maken d.m.v. de bal in het doel te werpen met één hand. De tegenstanders proberen dit te verhinderen. Alleen de keeper mag in het doelgebied komen. Wie het meeste doelpunten maakt, wint.

Tegen zijn verlies kunnen

Organisatie “Olympische Spelen in de school”: - sporthal in verschillende velden splitsen, zo kan je op elk deel een andere sport beoefenen /of - de kinderen spelen een tornooitje (gebruik maken van verschillende velden waarbij dezelfde sporttak uitgevoerd wordt) /of - de kinderen kiezen welke sport ze willen uitvoeren (verschillende sporten op verschillende pleintjes) /dit alles hangt af van hoe groot je beschikbare ruimte is.

Regels: a. je mag zoveel stappen maken met de bal als je wil (nadien kan je dit beperken) b. als je niet kan werpen op doel, geef je de bal aan iemand anders van je ploeg c. de verdediger mag niet de bal uit iemand anders zijn handen trekken d. de verdediger tracht tussen de man met bal en het doelgebied te blijven (geen contact maken!!!)

Elk spel spelen we maximum 10 minuten.

2. voetbal In elk doel staat een keeper De bal mag nooit met de handen worden aangeraakt (ook niet door de keeper!)

Men tracht de bal in het doel van de tegenstander te trappen.

Materiaal: - voetbal

Materiaal Olympische Spelen in de school: - foamballen - 2 plinten met elk 4 kegels op - kegels

Balvaardigheid 027

Fair play Zich aan meerdere regels kunnen houden Eerlijkheid Samen kunnen spelen

Bond voor Lichamelijke Opvoeding

7

Punten eerlijk bijhouden

3. Basketbal men mag met bal naar de basketbalring lopen en tracht de bal door de ring te werpen Indien dit lukt, krijgt deze ploeg 1 punt.

Materiaal: - mini basketballen of plastic ballen - mini basketbalring

Regels: e. je mag zoveel passen maken met de bal als je wil (je kan nadien deze regel aanpassen als ze het spel snappen) f. als je niet kan werpen op de ring, pas je naar iemand anders van je ploeg g. de verdedigers mogen de handen niet boven de basketbalring houden h. de verdediger mag geen contact maken, enkel hinderen met de handen Respect voor de tegenstander en zichzelf

Kracht

Oog-handcoĂśrdinatie Samen kunnen spelen

4. Hockey Regels: - stick mag niet hoger dat de knie komen - de bal mag niet met de voeten of de handen worden aangeraakt - zorg dat het hockeyplein afgebakend is met een muur of banken zodat ze kunnen spelen zonder een “uit�.

Materiaal: - hockeysticks - hockeyballetjes of pucks - klein doel

5. Kogelstoten - om het verst werpen - werpen vanuit de schouder - per 6 laten werpen en de 3 eerste mogen door naar de volgende ronde

Materiaal: - tennisballen - tennisrackets - softballen of mousse tennisballen - net of lint op 80cm hoogte

6. Tennis - wedstrijdje: spelen met een softbal, mousse bal of een andere kleine bal met een trage vlucht

Materiaal: - podium - medailles - fototoestel

Balvaardigheid 028

specifieke oefening - de racket iets achter houden waar ze de bal moeten raken, bal aangooien en dan tikken tegen de bal - is het begin heel veel tikken, daarna een kleine voorbereiding

8

Bond voor Lichamelijke Opvoeding

9

BVLO

Floorball 024

PM/R: Lln knn de afstand van het terrein inschatten.

LESDOELEN

Materiaal: - floorballen - sticks - kegels - doeltjes - lintjes om doelgebied af te bakenen - partijvestjes

Er wordt gescoord wanneer speler A de bal d.m.v. een sweepslag doorheen het doeltje speelt naar speler B.

Variatie: - Passing: Terugpassing is niet toegelaten - Beperking: Verplicht 3 passen geven binnen groep vooraleer je kan scoren - Scoren: Bij scoren is het doeltje dat zich diagonaal over het andere doeltje bevindt, uitgeschakeld

Regels: - Alleen passen en doelen door sweepslag - Recht van aanval verkrijgen aan de middenlijn - Beschermd balbezit

Organisatie: - Lln verdelen zich in groepen van 6 lln – 2 teams van 3 personen - Bij oneven aantal – 1 lln speelt kameleon

Lesbegin

WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE

Emmeline Haek, Bachelor LO

Omschrijving: We spelen GV1 op 1/2 BB terrein met 4 minidoeltjes. Het doel is om te scoren in één van de vier doeltjes die aanwezig zijn op het terrein.

Opwarming: Verkenning terrein en spelidee

LEERINHOUD

LEERPLANDOEL(EN): · 2.1 deelnemen aan een vorm van een doelsport · 2.3 verschillende rollen vervullen tijdens de spelsituaties · 2.5 na samenspel een doelpoging ondernemen

ALGEMENE VAARDIGHEDEN EN ATTITUDES • 16 omgaan met elementen als spanning, verlies, winst en fair play • 13 oorzaken van lukken en mislukken van bewegingen aangeven • 9 hygiënische regels toepassen voor en na bewegingsactiviteiten

Beginsituatie De leerlingen hebben vorige jaren reeds kennis gemaakt met floorbal. Zij beheersen de algemene basisvaardigheden.

Ze kennen de basis spelregels om het spel te kunnen spelen

Herhalen basisvaardigheden – aannemen en wegspelen, nadruk op scoren

Floorball

5’

TIJD

10

PM/R: lln leren de bewegingslijn van hun medestudent inschatten.

Cognitief: lln krijgen inzicht in de basisregels van het spel

Floorball 025

Belangrijk: Let op aandachtspunten die vooraf besproken zijn.

Vraag aandacht voor één aandachtspunt. Wanneer dit beter wordt uitgevoerd, ga over tot een ander aandachtspunt dat besproken is.

Variatie: - Vrijlopen: Individuele telling -> individueel naar 5 aannames -> stimulering van vrijlopen!

- Scoren: na elke pas voeren de lln een na-actie uit o Drijven met de stick tussen kegels o Scoren in doeltje d.m.v. sweepslag

Omschrijving: De lln worden verdeelt in 4 groepen – 4 lln per groep. De groepen spelen tegen elkaar (4-4) en proberen per groep 5 passen na elkaar te geven. Wanneer zij 5 passen hebben gegeven krijgt men een vrije doelpoging. Per geslaagde doelpoging krijgen zij 1 punt. De groep die als eerste 3 punten verzameld heeft, wint het spel.

Oefenvorm: 5-passingenspel

- Niet blijven staan maar door tempowisselingen en schijnbewegingen vrijlopen - Bij reële doelkans een poging ondernemen – verantwoordelijkheid

- Bij balaanname blijft de bal niet bij de balbezitter o Oplossing: ontspannen houding aannemen en de snelheid van de bal afremmen door de beweging mee te volgen

OLG: wat loopt er fout?

- Onze passen komen niet uit omdat we problemen hebben met het geven van een gerichte pas o Oplossing: vanuit een goede body controle een sweepslag uitvoeren.

lesuitwerking

Materiaal: - floorballen - sticks - kegels - doeltjes - partijvestjes

Organisatie: - 4 groepen van 4 lln - 1 lln = kameleon of scheidsrechter

HALTMOMENT: OLG Organisatie: - De lln verzamelen bij de lkr - Sticks en balletjes worden stil gehouden door deze tussen de benen te plaatsen 3’

Bond voor Lichamelijke Opvoeding

11

Floorball 026

PM/L: lln kunnen de correcte lichaamshoudingen aannemen

Oogcontact en gecontroleerde pas geven en bal aannemen

Aandachtspunt: - Oogcontact en gecontroleerde pas geven bij balaanname

Variatie: - Verdediging: Plaats een passieve verdediger die alleen mag storen - Verdediging: Plaats een actieve verdediger die alleen de bal mag onderscheppen bij een pasbeweging - Vrijlopen: je mag je steeds in functie van de balbezitter verplaatsen zonder de bal vooraf te hebben aangeraakt

Oefenvorm: 3 tegen 0 of 1 Omschrijving: Wanneer je opmerkt dat de passing en verdediging bij de vorige oefenvorm moeizaam verliep, neem dan even de tijd op deze oefening aan te brengen.

Plaats 4 spots in de vorm van een vierhoek. Plaats aan 3 spots een lln. Er is dus 1 vrije spot. Eén lln is balbezitter. In groep moeten ze proberen om de spots op te vullen maar ze moeten steeds 2 paslijnen creëren voor de bbz.

Aandachtspunt: - Oogcontact en gecontroleerde pas geven en bal aannemen

Aandachtspunt:

Variatie: Er - Doelen: Minstens 5 passen vooraf laten gaan aan een doelpoging/ actieve verdediging.

Omschrijving:

Regels: - Beschermd balbezit: de balbezitter krijgt beschermd balbezit Oefenvorm: werken in golven (3‐3) passieve verdediging - Verdediging: alleen bij het geven van een pass mag de bal onderschept worden.

- Scoren: de vrije zone mag enkel betreden worden door 1 speler tegelijk – aanname bal in vrije zone

Na een geslaagde doelpoging wordt het spel opnieuw opgestart ter hoogte van de middellijn.

Omschrijving: PM/ R: lln leren afstand tot verde- Er wordt gewerkt in groepjes van 6 lln. In groep probeer je je d.m.v. vlotte passing en balaanname meer diger inschatten. naar de vrije zone te verplaatsen. Zorg ervoor dat iedereen minstens 1 keer aan de beurt komt. Hierna mag je de bal in de vrije zone proberen te spelen. Wanneer je als groep hierin slaagt verdien je één punt.

Oefenvorm: werken in golven (3-3) passieve verdediging

-

2 groepen van 3 lln

O

verdediger

aanvaller

Legende

Opstelling:

Materiaal: - floorballen - sticks - kegels

looplijn

paslijn

Legende

Organisatie: - 5 groepen van 3 lln

- 2 lln geven richtlijnen = coach-functie OF

- 2 lln werken samen met lkr

- Lkr verplaatst zich zodat iedereen eens kans krijgt tot correcte inzichten

Legende

Opstelling: - 2 lln werken als invaller of scheidsrechters‐functie

materiaal: - floorballen - sticks - kegels - doeltjes organisatie: - partijvestjes

Organisatie: - 2 groepen van 3 lln - 2 lln werken als invaller of scheidsrechtersfunctie

10’

10’

12

lln krijgen inzicht in de techniek en tactiek van het floorball

PM/ L: lln kunnen zich goed positioneren op het terrein t.o.v. bbz en nbz

Floorball 027

lesafsluiting

- Welke pas hebben wij vandaag ingeoefend en wat zijn de kenmerken o Sweepslag

- Wat dient een balbezitter steeds te hebben o 2 paslijnen creëren

Slot: OLG Vraagstelling i.v.m. techniek en tactiek die de lln hebben toegepast tijdens de les.

- Wat gaat vooraf bij een goede balaanname o Oogcontact o Gecontroleerde pass o Ontspannen houding

Aandachtspunt: - Oogcontact en gecontroleerde pas geven en bal aannemen

Spelregels: - Verplicht 3 passen geven voordat er gescoord wordt - Scoren vanuit sweepslag

PGV 3-3+K op een volledig BB terrein Omschrijving: Er worden groepen van 3 lln gevormd. Er zijn telkens 2 lln die samen als scheidsrechter functioneren. Er zijn lln die instaan ter vervanging voor beide groepen en ook de taak van scorebord op zich nemen.

Organisatie: - Lln verzamelen en plaatsen materiaal weg

Opstelling: X X O X

Materiaal: - Floorballen - sticks - kegels - doeltjes - partijvestjes

Organisatie: - groepen van 3 lln - 2 lln nemen scheidsrechtersfunctie op zich

3’

10’