Business Energy MAG 44 by businessenergy.gr

ΤΕΥΧΟΣ 44 • ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022 • TIMH: 3 €

www.businessenergy.gr

ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ

Ενεργειακή ασπίδα ΗΠΑ από Θράκη μέχρι Κρήτη Τι σημαίνει η συμμαχία ΕΛΠΕ - ExxonMobil Τον Οκτώβριο η απόφαση του ΣτΕ

 Τιμολόγια: Μεταξύ 15 -17 λεπτά το κόστος ανά kWh στα νοικοκυριά τον Αύγουστο  Το rebound της ΔΕΗ και η Mytilineos που κοιτάζει ξένο χρηματιστήριο  Τράπεζες: Με νέους λογαριασμούς οι δικαιούχοι του Ταμείου Ανάκαμψης  Το σενάριο για εκλογές μετά την επενδυτική βαθμίδα

index

editorial Όταν οι «φτωχοί» αποταμιεύουν 721 εκατ. ευρώ… Σελ. 4

Macquarie στη Δράμα αλλάζει το τοπίο στην αγορά ηλεκτρισμού στην Ελλάδα Σελ. 14

Βασίλησ Κορκίδησ Στάση στήριξης της οικονομίας η απόφαση για εκλογές στην τετραετία Σελ. 26

Μανταλένα Πίου Συμφωνία με το ζόρι Σελ. 6

Γιάννησ Κανουπάκησ Θερινές ιστορίες χωρίς φόβο και πάθος… Σελ. 8

ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ Πιθανότητα ύφεσης 30% στην Ευρώπη από φέτος Σελ. 10

ΑΝΑΛΥΣΗ Τι σημαίνει η πτώση της ισοτιμίας του ευρώ σε σχέση με το δολάριο Σελ. 12

θεμα Πώς η επένδυση της

Μηνιαίο περιοδικό για την ενέργεια, την οικομομία, τις επιχειρήσεις. Κυκλοφορεί κάθε 1η του μήνα. Η ψηφιακή έκδοση είναι διαθέσιμη στο site businessenergy.gr

τραπεζεσ Ξεκλειδώνει το Ταμείο Ανάκαμψης για φυσικά πρόσωπα και ιδιώτες

θεμα Μήλον της έριδος ο νέος μηχανισμός της ΕΚΤ

Σελ. 16

ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι όμιλοι που διεκδικούν τα οικόπεδα του «Αιγαίου» Σελ. 20

Σελ. 27

Μέσω της ExxonMobil Οι ΗΠΑ στήνουν βάσεις και στα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης Σελ. 30

θεμα Πόσο κοντά είναι το ενδεχόμενο για δελτίο σε αέριο και καύσιμα από τον Σεπτέμβριο στην Ευρώπη Σελ. 22

Ευ. Λουροπούλου (Κλιματική) Αλλαγή τρόπου σκέψης!

Press Button Mικρές ειδήσεις και παρασκήνια από τον χώρο της ενέργειας και της οικονομίας: Σελ. 44-45

Σελ. 34

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ Ο Μπόρις Τζόνσον φεύγει και το Brexit… πεθαίνει

ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Στα 15 λεπτά κατά μέσο όρο το κόστος ανά κιλοβατώρα για τα νοικοκυριά

Σελ. 24

Σελ. 37

Εκδότης: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜOTORI ΕΠΕ Συντακτική ομάδα: Γιάννης Κανουπάκης, Έλενα Σκιαθίτη, Αγγελική Μαρίνου, Μανταλένα Πίου, Γιάννης Σταυρόπουλος, Έφη Τσιβίκα, Χάρης Φλουδόπουλος, Τάσος Φραγκούλης, Σταύρος Χαρίτος

Σχεδίαση: Αλίκη Χατζημιχαήλ Ιδιοκτήτης: Εκδόσεις Μotori ΕΠΕ Δημ.Σούτσου 24Α, 11521 Αθήνα, Τηλ: 2106400281 info@businessenergy.gr ΕΚΤΥΠΩΣΗ: ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΕ

•editorial

Όταν οι «φτωχοί» αποταμιεύουν 721 εκατ. ευρώ…

πό τη μία έχουμε αύξηση καταθέσεων των νοικοκυριών 721 εκατ. ευρώ μέσα σε μία λαίλαπα ενεργειακής κρίσεως και από την άλλη έχουμε αύξηση του ποσοστού φτώχειας! Κοινωνία των αντιφάσεων, πράγματι, η ελληνική. Αλλά δεν είναι αυτή η αλήθεια. Βεβαίως και δεν τρέφουμε αυταπάτες ότι έπειτα από 10 χρόνια μνημονίων και αλλοπρόσαλλων κυβερνητικών επιλογών την περασμένη 10ετία, ξαφνικά οι Έλληνες τρώνε με χρυσά κουτάλια. Όμως, η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Καταρχάς, λόγω της πανδημίας και των μέτρων προφύλαξης που έλαβε η κυβέρνηση το 2020 ήταν μία εντελώς ασυνήθιστη χρονιά, που δεν προσφέρεται για διαχρονικές συγκρίσεις. Το πρώτο συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι, παρά τη μεγάλη πτώση του ΑΕΠ κατά 9,%, τα μέτρα στήριξης του εισοδήματος των νοικοκυριών φαίνεται ότι ήταν αποτελεσματικά και στήριξαν σχεδόν απόλυτα το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών (μείωση μόλις 0,9%). Κάτι που ενδεχομένως εξηγεί ότι, παρά τις απανωτές φορολογικές υποχρεώσεις, έμεινε και κάτι στην… άκρη. Σε ό,τι αφορά την αύξηση των δεικτών φτώχειας και ανισότητας που καταγράφεται για το έτος 2020, αυτή είναι συγκυριακή και οφείλεται στη δομή της ελληνικής οικονομίας. Αντανακλά το σημαντικό ποσοστό απασχόλησης σε κλάδους υπηρεσιών με υψηλό βαθμό κοινωνικής επαφής, οι οποίοι, λόγω της πανδημίας, παρέμειναν κλειστοί για μεγάλο χρονικό διάστημα κατά το έτος 2020. Ως αποτέλεσμα, το 2020 στους κλάδους αυτούς χάθηκαν σημαντικά εισοδήματα. Λόγω της οριζόντιας παροχής οικονομικής βοήθειας ύψους 534 ευρώ τον μήνα σε μεγάλο αριθμό εργαζομένων οι οποίοι τέθηκαν σε αναστολή, τα εισοδήματα μίας σχετικά μικρής

ομάδας νοικοκυριών που ήταν κοντά στη γραμμή φτώχειας υποχώρησαν κάτω από αυτή, αυξάνοντας το ποσοστό φτώχειας. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σημαντική εξάρτηση από τον κλάδο των υπηρεσιών υψηλής κοινωνικής επαφής, όπως στην Ισπανία, στην Ιταλία και την Αυστρία. Ταυτόχρονα, όμως, η οριζόντια αυτή παροχή ωφέλησε πολλούς εργαζομένους -ιδιαιτέρα μερικής απασχόλησηςτων οποίων τα μηνιαία εισοδήματα πριν από την πανδημία ήταν χαμηλότερα της παροχής. Ως αποτέλεσμα, το χάσμα φτώχειας, δηλαδή η μέση απόσταση των φτωχών από τη γραμμή φτώχειας μειώθηκε από 27,3% σε 26,4%. Το 2021 η ελληνική οικονομία ανέκαμψε εντυπωσιακά. Ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν 8,3% και η απασχόληση αυξήθηκε κατά περίπου 200.000, ξεπερνώντας για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια το φράγμα των 4 εκατομμυρίων. Αυτό βοήθησε στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των νοικοκυριών: Σύμφωνα με την έρευνα, και με έτος αναφοράς πλέον το 2021, το ποσοστό του πληθυσμού σε υλική στέρηση που είχε αυξηθεί ελαφρά από 16,2% το 2019 σε 16,6% το 2020, το 2021 καταγράφει σημαντική μείωση σε 14,8%. Αυτή η εξέλιξη προδικάζει και την πλήρη αναστροφή της αύξησης των δεικτών φτώχειας και ανισότητας που καταγράφηκε το 2020, για το έτος 2021, όταν τα σχετικά στοιχεία εισοδήματος γίνουν διαθέσιμα. ΥΓ.: Eπί του πιεστηρίου… Εντυπωσιακά υψηλά τα αποτελέσματα της Mytilineos για το α’ 6μηνο. Σημειώνουμε μόνο το εξής: Αύξηση 116% στα καθαρά κέρδη μετά από δικαιώματα μειοψηφίας που ανήλθαν σε 166 εκατ. έναντι 77 εκατ. το α’ εξάμηνο του 2021.

•Άρθρo

Συμφωνία με το ζόρι

Σ Της Μανταλένας Πίου

ε συμφωνία… με το ζόρι φάνηκαν να σύρονται οι χώρες της Ε.Ε. για την περικοπή της κατανάλωσης φυσικού αερίου όταν σημάνει ο συναγερμός στην Ευρώπη, μια συμφωνία που μοιάζει περισσότερο σαν να επιτεύχθηκε για το θεαθήναι παρά για την ουσία. Είναι τόσες πολλές οι εξαιρέσεις και οι παρεκκλίσεις, σχεδόν από μία για κάθε χώρα-μέλος, που θέτουν σε αμφιβολία την επίτευξη του στόχου, δηλαδή την εξασφάλιση στοιχειώδους επάρκειας αερίου σε περίπτωση πλήρους διακοπής των εξαγωγών ρωσικού αερίου προς την Ε.Ε. Για άλλη μία φορά η Ευρώπη φάνηκε να πυροβολεί τα πόδια της στην προσπάθειά της να αντιτάξει μια ισχυρή αποτρεπτική συμμαχία κατά της Μόσχας. Εύλογα αναρωτιέται κανείς γιατί οι Βρυξέλλες σε όλη τη διάρκεια αυτής της περιπέτειας που ζούμε και η οποία έχει ξεκινήσει πολύ πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, δεν έλαβαν αποφάσεις λιγότερο καταστροφικές για την ευρωπαϊκή οικονομία και πιο αποτελεσματικές στο ίδιο το μέτωπο Ρωσίας - Ουκρανίας. Γιατί το φυσικό αέριο δεν είναι το μόνον «όπλο» με το οποίο το Κρεμλίνο πιέζει την Ευρώπη να χαλαρώσει τις κυρώσεις κατά της Μόσχας. Είναι και οι ίδιες οι εσωτερικές αδυναμίες, οι αστοχίες και οι αβελτηρίες των Βρυξελλών που χαρίζουν «όπλα» στη Μόσχα σε αυτόν τον κλιμακούμενο οικονομικό πόλεμο, που ξεκίνησε με τις κυρώσεις της Δύσης κατά του Κρεμλίνου ως απάντηση στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σήμερα η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με τη διπλή απειλή των πολύ υψηλών τιμών του φυσικού αερίου αλλά και της προοπτικής έλλειψης αερίου τον χειμώνα. Πρόκειται για ένα εκρηκτικό μείγμα, ικανό να καταφέρει ένα βαρύ πλήγμα στην οικονομία, βυθίζοντάς την και πάλι στην ύφεση. Τα πρώιμα σημάδια, που φάνηκαν και από τις αντιδράσεις των χωρών-μελών στο αρχικό σχέδιο της Κομισιόν για την υποχρεωτική περικοπή της κατανάλωσης αερίου, δείχνουν ότι ήδη δοκιμάζονται τόσο η ενότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και οι αντοχές κάθε χώρας ξεχωριστά. Δεν είναι τυχαίο που χαρακτηρίστηκε ως «γερμανική πρόταση» το πρώτο σχέδιο της Κομισιόν για τις περικοπές. Η Γερμανία είναι η πιο εκτεθειμένη χώρα στο ρωσικό αέριο, πλήτ-

τεται ήδη από την πολύ μεγάλη μείωση των ροών από τον αγωγό Nord Stream 1 και με την υποχρεωτική περικοπή της κατανάλωσης σε όλες τις χώρες-μέλη σε συνδυασμό με την υποχρεωτική διακίνηση αερίου αγωγών και φορτίων υγροποιημένου αερίου (LNG) από τη μία χώρα στην άλλη θα μπορούσε να εξασφαλίσει κάποιες πρόσθετες ποσότητες. Το θέμα είναι ότι υπάρχουν και άλλες επιλογές, που όσο το Βερολίνο αρνείται να συζητήσει, δεν συζητούν ούτε οι Βρυξέλλες. Οι διάφορες προτάσεις, συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής, όπως π.χ. για τις αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρισμού ή στην επιβολή πλαφόν στην τιμή του αερίου ή/και του ηλεκτρισμού, προκειμένου να πέσουν οι τιμές, «αξιολογούνται» επ’ αόριστον από την Κομισιόν, χωρίς καμία κατάληξη μέχρι στιγμής. Η Γερμανία έχει επίσης τη δυνατότητα να παρατείνει τη διάρκεια λειτουργίας των τριών πυρηνικών της μονάδων -πράγμα που μάλλον θα πράξει κάποια στιγμή-, απελευθερώνοντας αέριο ηλεκτροπαραγωγής για άλλες χρήσεις και αμβλύνοντας το πρόβλημα. Οι τρεις τελευταίες πυρηνικές μονάδες της Γερμανίας έχει προγραμματιστεί να αποσυρθούν στο τέλος του 2022. Η κλιμάκωση της ενεργειακής κρίσης φέρνει αλυσιδωτές αρνητικές συνέπειες στην οικονομία. Το δημοσιονομικό της αποτέλεσμα θα αρχίσει σύντομα να γίνεται αντιληπτό, όσο αυξάνουν οι δαπάνες του ελληνικού προϋπολογισμού για τις επιδοτήσεις στα τιμολόγια ρεύματος, φυσικού αερίου και λοιπών καυσίμων. Η λήξη της τουριστικής σαιζόν πιθανότατα θα σημάνει και τη μείωση των κρατικών εσόδων από τον ΦΠΑ στα καύσιμα κ.λπ., αφού η εγχώρια κατανάλωση αναμένεται να περιοριστεί αισθητά. Ήδη η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκε λόγω της αύξησης των τιμών, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ο οποίος προβλέπει περαιτέρω μείωση στο επόμενο χρονικό διάστημα, όσο διαρκεί το ενεργειακό. Οι επιδοτήσεις δεν είναι η λύση στο πρόβλημα. Πρέπει να βρεθούν ισχυροί μηχανισμοί αντιστάθμισης τόσο για το 2022 όσο και για το 2023, το οποίο επίσης προβλέπεται εξαιρετικά δύσκολο. Η ευρωπαϊκή ηγεσία οφείλει επιτέλους να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.

CAT ® ΠΟΙΟΤΗΤΑ ® CAT ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΞΙΑ

Τα Νέα μοντέλα Cat GC είναι σχεδιασμένα για εφαρμογές Εφεδρικής Λειτουργίας και έχουν κατασκευαστεί ώστε να παρέχουν μια ισχυρή και αξιόπιστη λύση για οικιακή ή επαγγελματική χρήση, για πελάτες που αναζητούν προσιτή ενέργεια.

•Άρθρo

Θερινές ιστορίες χωρίς φόβο και πάθος…

Ο Τoυ Γιάννη Κανουπάκη

Αύγουστος είναι ο μήνας της «κάθαρσης», τουλάχιστον, στα μέρη μας. Ό,τι και να συμβαίνει στον κόσμο, εμείς είμαστε στον… δικό μας. Δεν μας αφορά τι έγινε, τι θα συμβεί από δω και πέρα, αρκεί να βλέπουμε μια θάλασσα μικρή -που λέει κι ο Νιόνιος-, η οποία πάντα απειλείται να γίνει μικρότερη από τον εξ Ανατολών γείτονά μας, και να ξεπλένουμε σ’ αυτήν σώματα και αμαρτίες. Ενίοτε, κοιτάζουμε πίσω μας τρομαγμένοι μήπως κατεβαίνει καμιά πυρκαγιά, αφού τα τελευταία χρόνια καταντήσαμε να καίγονται μέχρι και beach bars και οι ξαπλώστρες ως το κύμα… Ο φετινός Αύγουστος, όπως μας προετοίμασαν, θα είναι και οικονομικά καυτός με το ενεργειακό σκέτη ωρολογιακή βόμβα και την ακρίβεια στα ύψη. Τη ματιά στη θάλασσα εμείς, ας μην πτοούμαστε. Κι ας επιστρέψουμε με άδειες τσέπες κι ας… σωθεί το fuel pass no X (σαν τα αρώματα της Chanel θα γίνει, στο τέλος, με τη διαχρονική αρίθμηση) έως την τελευταία σταγόνα καυσίμου κι ας μην περισσεύουν τα λεφτά για πανάκριβο πετρέλαιο ή φυσικό αέριο τον Οκτώβρη κι ας αρχίσουν οι μειώσεις κατανάλωσης ενέργειας, τα πλαφόν κ.λπ. κ.λπ. Οι πάροχοι ως κύμβαλα αλαλάζοντα θα λένε «κατεδαφιζόμεθα», η κυβέρνηση θα επιχειρεί να ράβει σταυροβελονιά μέτρα, αντίμετρα και επιδοτήσεις για να κρατήσει τα μπόσικα υπέρ των πιο αδύναμων στη γενικότητα πια της δυσπραγίας (αυτό είναι δύσκολα διαχειρίσιμο). Επειδή, την ίδια ώρα, ο πόλεμος λίγο πιο πάνω συνεχίζεται και θα πάει μακριά, καταπώς φαίνεται, κλονίζοντας οικονομίες, κοινωνίες, πολιτισμούς ή «εθνικές κυριαρχίες», ας προβληματιστούμε λίγο παραπάνω αυτή τη φορά, στην ξαπλώστρα. Ανάμεσα στα βιβλία που διαβάζουμε ας δούμε, μεταξύ άλλων, δύο συναφή: «Οι Πύλες της Ευρώπης: Μια Ιστορία της Ουκρανίας», «Borderland: A Journey Through the History of Ukraine». Βλέπετε, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει περιορισμένη αντίληψη της ουκρανικής κουλτούρας - μάλιστα, φαίνεται να αρνείται ότι υπάρχει. Η Ουκρανία κέρδισε την ανεξαρτησία μόνο το 1991. Όμως, η πολιτιστική της κληρονομιά είναι πολύ πιο πλούσια από ό,τι θεωρεί ο κ. Πούτιν. Είναι μια πολύγλωσση χώρα με ζωντανή καλλιτεχνική σκηνή και ισχυρή κοινωνία των πολιτών. Λοιπόν, ας είμαστε ρεαλιστές: ο χειμώνας έρχεται και υπόσχεται να είναι βάναυσος και διχαστικός λόγω μιας ενεργειακής κρίσης που επιδεινώνεται ταχύτατα καθώς ο Ρώσος εισβολέας στραγγαλίζει τις προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου. Αρκετές καταστροφές την περασμένη δεκαετία πλησίασαν να διαλύσουν την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της κρίσης του ευρώ στις αρχές της δεκαετίας του 2010 και της μεταναστευτικής κρίσης το 2015. Το χειμερινό ενεργειακό σοκ του 2022 θα μπορούσε ακόμη να την ενώσει. Για άλλη μια

φορά, η ενότητα και η αποφασιστικότητα της ηπείρου πρόκειται να δοκιμαστούν. Την ίδια ώρα, τα υπερατλαντικά σημάδια είναι ανησυχητικά κι αυτά. H οικονομία των ΗΠΑ κατέγραψε δύο συνεχόμενα τρίμηνα αρνητικής ανάπτυξης. Το δεύτερο τρίμηνο του 2022 το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 0,2% σε σχέση με τους προηγούμενους τρεις μήνες, ή 0,9% με ετήσιο ρυθμό. Ο Λευκός Οίκος τήρησε αμυντική στάση, επιθυμώντας να ηρεμήσει τους ψηφοφόρους εν όψει των κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Ο επίσημος προσδιορισμός του εάν η Αμερική βρίσκεται σε ύφεση γίνεται από το Εθνικό Γραφείο Οικονομικών Ερευνών, αλλά οι Αμερικανοί παρουσιάζονταν, ήδη, μελαγχολικοί για την κατάσταση της οικονομίας. Ένας δείκτης που δημοσιεύτηκε από το Conference Board, μια εταιρεία οικονομικών ερευνών, στις 26 Ιουλίου, έδειξε ότι η εμπιστοσύνη των καταναλωτών έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο από την ηρεμία που προκλήθηκε από την πανδημία του Covid-19… Η υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, ωστόσο, Τζάνετ Γέλεν, δήλωσε ούτε λίγο ούτε πολύ το γνωστό «δεν είναι… αυτό που νομίζετε», υποστηρίζοντας ότι τα στοιχεία που δείχνουν δύο συνεχόμενες μειώσεις στο αμερικανικό ΑΕΠ δεν αποδεικνύουν ότι η χώρα βρίσκεται τώρα σε ύφεση. Ποιον να πιστέψεις, τελικά; Για κλείσιμο, ένας πικρός αποχαιρετισμός, που δεν είναι άσχετος με όσα δεινά μας τριγυρίζουν, ιδιαιτέρως δε αυτό της κλιματικής αλλαγής, την οποία προφήτεψε, κυριολεκτικά, ο αείμνηστος Τζέιμς Λάβλοκ (καημένη influencer, πού να ξέρεις ποιος ήταν…). Το 2020, ο Τζέιμς Λάβλοκ είπε στον Observer ότι «η βιόσφαιρα και εγώ είμαστε και οι δύο στο τελευταίο 1% της ζωής μας». Έκανε λάθος με τον εαυτό του, κατά δύο περίπου: πέθανε στις 26 Ιουλίου, στα 103α γενέθλιά του. Ο δρ Λάβλοκ ήταν ένα από τα επιστημονικά μυαλά με τη μεγαλύτερη επιρροή του 20ού και του 21ου αιώνα. Ήταν περισσότερο γνωστός για την υπόθεση της Γαίας, που αιχμαλώτισε τη φαντασία των επιστημονικά σκεπτόμενων και των μυστικιστικών με την πρότασή του ότι η ζωή στη Γη συμπεριφέρεται σαν μεγα-οργανισμός. Υποστήριξε ότι όλα τα έμβια όντα συνδυάζονται, μέσω των αλληλεπιδράσεών τους μεταξύ τους και των φυσικών συστημάτων γύρω τους, για να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία και τη χημεία του πλανήτη με τέτοιο τρόπο που να διατηρεί τις συνθήκες σχετικά σταθερές και κατάλληλες για την επιμονή τους. «Η ζωή σε πρώιμο στάδιο της εξέλιξής της απέκτησε την ικανότητα να ελέγχει το παγκόσμιο περιβάλλον για να ταιριάζει στις ανάγκες της» έγραψε σε ένα σύντομο σημείωμα που δημοσιεύτηκε το 1972, στο οποίο περιέγραψε «το σύνολο των ειδών» ως «ένα μεγάλο πλάσμα» που κατέχει «ιδιότητες μεγαλύτερες από το απλό άθροισμα των μερών του»…

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και της ΔEH

νημόνιο Συνεργασίας μεταξύ του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και του Ομίλου ΔΕΗ υπέγραψαν ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Νικόλαος Χαρδαλιάς και ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΗ Α.Ε. Γεώργιος Στάσσης. Με το υπογραφέν Μνημόνιο, τα δύο μέρη προχωρούν σε μεταξύ τους κοινωφελή και αμοιβαίως επωφελή συνεργασία με σκοπό την από κοινού συμβολή αμφοτέρων στην προαγωγή και προώθηση αντικειμένων και τομέων αμοιβαίου ενδιαφέροντος στο γενικότερο πλαίσιο της αποστολής τους, με έμφαση στην επιστημονική έρευνα και την καινοτόμο ανάπτυξη, καθώς και στο πεδίο διασφάλισης της ποιότητας των εγκαταστάσεων, υλικών και εξοπλισμού που σχετίζονται με τις λειτουργικές ανάγκες των δύο φορέων. Στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής, τα δύο μέρη, αξιοποιώντας αμοιβαία και αμφίδρομα την υφιστάμενη τεχνογνωσία και τις δυνατότητές τους, θα προβούν εκατέρωθεν σε σειρά ενεργειών και πρωτοβουλιών για την επίτευξη των στόχων του υπογραφέντος Μνημονίου. Το Μνημόνιο Συνεργασίας τέθηκε σε ισχύ από την Τετάρτη 3 Αυγούστου, με την υπογραφή του από τους εκπροσώπους των δύο Μερών. Ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Νικόλαος Χαρδαλιάς, μετά την υπογραφή του Μνημονίου, δήλωσε: «Η υπογραφή του παρόντος Μνημονίου μεταξύ του υπουργείου Εθνικής Άμυνας και της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού επιβεβαιώνει την κοινή μας βούληση να προχωρήσουμε σε μια κοινωφελή και αμοιβαίως επωφελή συνεργασία, δίνοντας έμφαση στους τομείς της επιστημονικής έρευνας και της καινοτόμου ανάπτυξης, καθώς και στο πεδίο διασφάλισης της ποιότητας των εγκαταστάσεων, υλικών και εξοπλισμού

που σχετίζονται με τις λειτουργικές ανάγκες των δύο φορέων. Είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι μέσω της εφαρμογής του παρόντος Μνημονίου η σύμπλευση της αμυντικής τεχνογνωσίας των Ενόπλων Δυνάμεων με τις κατεχόμενες από τη ΔΕΗ καινοτόμες ενεργειακές και εφαρμοσμένες τεχνολογίες μπορεί να προσφέρει πρότυπες λύσεις σε θέματα που αφορούν στο αμυντικό και ενεργειακό ζητούμενο, αλλά και να αποτελέσει ταυτόχρονα υπόδειγμα αειφόρου ανάπτυξης και γεωπολιτικής ανέλιξης της χώρας. Η καινοτομία και η τεχνολογία αιχμής αποτελούν σημαντικά και αποτελεσματικά “όπλα” αντιμετώπισης των συγχρόνων διεθνών προκλήσεων, ενώ παράλληλα υλοποιούμε την κυβερνητική πολιτική για την ψηφιακή και τεχνολογική μετάβαση, καθιστώντας τη χώρα μας κόμβο αμυντικής και ενεργειακής ανάπτυξης στον ευρύτερο

χώρο της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, των Βαλκανίων και της Ευρώπης». Ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΗ Γεώργιος Στάσσης δήλωσε σχετικά: «Προχωρούμε σε μια αμοιβαία επωφελή συνεργασία για την αξιοποίηση των τεχνολογικών υποδομών και του τεχνογνωσιακού momentum που διαθέτει τόσο η ΔΕΗ όσο και το ΥΠΕΘΑ. Πρόκειται για μια συνεργασία εθνικού χαρακτήρα, επείγουσα για τη μεγιστοποίηση της αξίας τεχνολογικών και καινοτόμων λύσεων και αναγκαία για την αντιμετώπιση ενός ιδιαίτερα δυναμικού οικονομικού και γεωπολιτικού περιβάλλοντος. Δεσμευόμαστε σήμερα να υπηρετήσουμε αυτούς τους στόχους από κοινού, αξιοποιώντας τα ανταγωνιστικά μας πλεονεκτήματα ως φυσικές πύλες εισόδου, επιλογής και υιοθέτησης των πλέον σύγχρονων τεχνολογιών, στηρίζοντας με όλες μας τις δυνάμεις τη σημαντική αυτή πρωτοβουλία».

ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Πιθανότητα ύφεσης 30% στην Ευρώπη από φέτος Το χαρτοφυλάκιο της Goldman Sachs για κινήσεις μέχρι τέλος του 2023

Της ΕΛΕΝΑΣ ΣΚΙΑΘΙΤΗ

UBS και ο αναλυτής Arend Kapteyn εξετάζουν τα πιο πιθανά σενάρια ύφεσης για ΗΠΑ και Ευρώπη, συγκρίνουν το βάθος και τη διάρκειά τους με άλλες υφέσεις και ταυτόχρονα αναλύουν τις πιθανές επιπτώσεις στην αγορά. Για την Ευρώπη, η πιθανότητα ύφεσης είναι στο 30%. «Οι κίνδυνοι ύφεσης για τις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη αυξάνονται. Με τα επιμέρους στοιχεία του Ιουνίου, στις ΗΠΑ η πιθανότητα για ύφεση έχει πλέον αυξηθεί περαιτέρω στο 96%, αφού εκτοξεύτηκε από το 11% τον Απρίλιο σε 89% τον Μάιο. Για την Ευρώπη, η πιθανότητα ύφεσης είναι στο 30%», εξηγεί ο Kapteyn.

Το πρώτο σενάριο Το πρώτο σενάριο είναι η ύφεση εξαιτίας των καταναλωτών. Σε αυτό το σενάριο, η ζήτηση για υπηρεσίες και οι αποταμιεύσεις διαλύονται, και η κατανάλωση ευθυγραμμίζεται με την αρνητική αύξηση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδή-

ματος. Το ΑΕΠ συρρικνώνεται για 6-8 μήνες και μετατοπίζεται κατά 0,5-0,7% χαμηλότερα στις ΗΠΑ και στην Ευρωζώνη. Η ρηχή αυτή ύφεση επιδρά στον δείκτη S&P500 με μέση πτώση μόλις 11% και η αγορά έχει συνήθως «δει τα χαμηλά της» τέσσερις μήνες από την έναρξη της ύφεσης. «Καθώς η Fed μειώνει ξανά τα επιτόκια στο μηδέν, βλέπουμε ότι οι μετοχές των ΗΠΑ θα επωφεληθούν δυσανάλογα περισσότερο από άλλες περιοχές το 2023. Βλέπουμε τον δείκτη S&P 500 να κλείνει το 2023 υψηλότερα στις 4.500 μονάδες σε αυτό το σενάριο από ό,τι στο βασικό μας σενάριο για 4.400 μονάδες. Η έλλειψη σημαντικής αλλαγής πολιτικής από την ΕΚΤ συνεπάγεται ότι ο Stoxx 600 δεν απολαμβάνει τα ίδια οφέλη», διευκρινίζει η ομάδα ανάλυσης του Kapteyn.

Tο δεύτερο σενάριο Στο δεύτερο σενάριο η Fed και η ΕΚΤ περιστέλλουν περισσότερο την πολιτική τους. «Σε αυτό το σενάριο, τόσο η Fed όσο και η ΕΚΤ σφίγγουν κατά 100 μ.β. περισσότερο τα επιτόκια από αυτό που πιστεύει η αγορά. Η υπερβολική σύσφιξη της πολιτικής οδηγεί σε σημαντική πτώση των κερδών

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

που θα πρέπει να προκαλέσει την πτώση του δείκτη S&P 500 στις 3.100 μονάδες έως το πρώτο τρίμηνο του 2023, προτού ανακάμψει στις 3.900 μονάδες έως το τέλος του 2023. Αυτό είναι το χειρότερο αποτέλεσμα για τον δείκτη S&P 500 από όλα τα σενάρια. Ο δείκτης Stoxx 600 ακολουθεί με παρόμοιο βηματισμό, με πυθμένα στις 330 μονάδες το πρώτο τρίμηνο του 2023 προτού ανακάμψει στις 410 μονάδες έως το τέλος του 2023», εκτιμά η UBS.

Το σενάριο 3α Το σενάριο 3α είναι μια εθελοντική κατανομή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη. «Σε αυτό το σενάριο, η Ευρώπη αρχίζει προληπτικά να τιμολογεί την ενέργεια για να γεμίσει τις αποθήκες φυσικού αερίου. Το φτωχό μείγμα ανάπτυξης - πληθωρισμού της Ευρώπης προκαλεί περαιτέρω πτώση του δείκτη Stoxx 600 κατά 15%, ακόμη και όταν ο S&P 500 σημειώνει μέτρια ανάκαμψη. Ο δείκτης Stoxx 600 μειώνεται στις 350 μονάδες στο τέλος του 2022 και επιστρέφει στις 430 μονάδες στο τέλος του 2023, πολύ κάτω από το βασικό επίπεδο του 2022. Ο S&P 500 βρίσκεται στις 4.000 μονάδες στο τέλος του 2022 και στις 4.350 μονάδες στο τέλος του 2023, όχι πολύ μακριά από το βασικό επίπεδο και στα δύο έτη», επισημαίνει η τράπεζα.

Το σενάριο 3β Το σενάριο 3β προβλέπει ότι Ρωσία διακόπτει όλες τις παραδόσεις φυσικού αερίου στην Ευρώπη. «Εάν η Ρωσία σταματήσει όλες τις παραδόσεις φυσικού αερίου στην Ευρώπη (6% της συνολικής ευρωπαϊκής κατανάλωσης ενέργειας), αναμένεται πτώση 4 ποσοστιαίων μονάδων στο επίπεδο του ΑΕΠ. Οι ήδη αυξημένες στασιμοπληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη επιδεινώνονται σημαντικά, καθιστώντας αυτό το σενάριο το πιο δυσμενές για τον δείκτη Stoxx 600, πιέζοντάς τον χαμηλότερα κατά περισσότερο από 20% στις 325 μονάδες στο τέλος του έτους. Τα κέρδη διολισθαίνουν περισσότερο από 15% και οι πολλαπλασιαστές αποτίμησης επίσης συρρικνώνονται χαμηλότερα από 12 φορές τα κέρδη. Το 2023 ολοκληρώνεται στις 400 μονάδες, ελαφρώς κάτω από τα σημερινά επίπεδα. Ο S&P500 αδυνατεί να αγνοήσει αυτή την ύφεση και κινείται επίσης χαμηλότερα προς τις 3.500 μονάδες προτού ανακάμψει γρήγορα το 2023. Το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα διολισθαίνει απότομα προς το 0,90 σε σχέση με το δολάριο και οι αποδόσεις των γερμανικών Bunds επιστρέφουν στο 0, ενώ τα spreads των ιταλικών ομολόγων αυξάνονται σχεδόν στις 400 μονάδες βάσης προς το τέλος του 2022, προτού σημειώσουν μια μέτρια ανάκαμψη το 2023», καταλήγει η ελβετική τράπεζα.

Goldman Sachs Άκρως επιφυλακτική παραμένει η Goldman Sachs για τις αγορές και συστήνει αυξημένες θέσεις σε μετρητά, πετρέλαιο και χρυσό, ενώ παραμένει ουδέτερη για μετοχές και ομόλογα και αρνητική για τα εταιρικά ομόλογα. Η ομάδα στρατηγικής

ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ 11

ανάλυσης των αγορών της τράπεζας εμμένει σαφώς σε θέσεις «άμυνας» για το επόμενο τρίμηνο και από τις μετοχές προτιμά την περιοχή της Ασίας και αποφεύγει ΗΠΑ και Ευρώπη για το επόμενο διάστημα. Το φυσικό αέριο και οι ροές του αποτελούν ένα σημαντικό θέμα για την αμερικανική τράπεζα που βλέπει ότι οι εισροές του αερίου στην Ευρώπη θα επανέλθουν σε ποσοστό μόλις 40%. Η πλήρης διακοπή ροής είναι το λιγότερο πιθανό σενάριο, μετά την ολοκλήρωση της προγραμματισμένης συντήρησης του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 1 στις 21 Ιουλίου. Σε περίπτωση που οι ροές του αγωγού NS1 σταματήσουν εντελώς, όμως, το ΑΕΠ της Ευρωζώνης θα μπορούσε να μειωθεί από 1,2%-2,7%, με τη Γερμανία και την Ιταλία να εισέρχονται σε ύφεση και την Ευρώπη σε τεχνητή ύφεση. «Οι ελλείψεις στην προμήθεια φυσικού αερίου, όπως τα σοκ του πετρελαίου της δεκαετίας του 1970, θέτουν ένα δύσκολο δίλημμα για την ΕΚΤ για το τι να κάνει με τα επιτόκια με την αδύναμη ανάπτυξη και τον υψηλό πληθωρισμό» συμπεραίνει η Goldman Sachs. Η τράπεζα αφήνει αμετάβλητη την πρόβλεψή της για την πορεία του επιτοκίου αναφοράς της ΕΚΤ, η οποία περιλαμβάνει αύξηση κατά 25 μ.β. τον Ιούλιο, αυξήσεις κατά 50 μ.β. τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο και κατά 25 μ.β. τον Δεκέμβριο για τελικό επιτόκιο 1,75%.

Οι συστάσεις και οι τιμές στόχοι σε μετοχές και εμπορεύματα Οι συστάσεις για τον δείκτη S&P 500 είναι underweight για το επόμενο τρίμηνο και το δωδεκάμηνο, με στόχο τιμής στις 4.000 μονάδες και 4.500 μονάδες ή περιθώριο ανόδου 17%. Για τις ευρωπαϊκές μετοχές και για τον δείκτη Stoxx Europe 600, οι συστάσεις είναι συστάσεις υποαπόδοσης για το επόμενο τρίμηνο, αλλά overweight για το επόμενο δωδεκάμηνο, με στόχους τιμής στις 390 και τις 460 μονάδες και περιθώρια -6% και 14%, αντίστοιχα.Ο χρυσός μαζί με το πετρέλαιο είναι οι πλέον θετικές συστάσεις της αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας, καθώς τα περιθώρια ανόδου είναι ιδιαίτερα υψηλά τόσο στο τρίμηνο όσο και στους δώδεκα μήνες. Για το πετρέλαιο τύπου brent, από τα 107 δολάρια το βαρέλι που είναι η τρέχουσα τιμή του εμπορεύματος, η εκτίμησή της είναι στα 140 δολάρια στο επόμενο τρίμηνο ή άνοδος άνω του 30% και στα 130 δολάρια το βαρέλι στο δωδεκάμηνο. Για τον χρυσό, η Goldman Sachs προσδοκά σημαντική άνοδο στην τιμή του το επόμενο διάστημα, αφού προβλέπει ότι από τα 1.746 δολάρια ανά ουγγιά θα κινηθεί προς τα 2.100 δολάρια και 20% υψηλότερα. Εν συνεχεία, η άνοδος θα ενδυναμωθεί στα 2.500 δολάρια στο δωδεκάμηνο και αναμένεται να παραμείνει εκεί. Το περιθώριο από τα τρέχοντα επίπεδα είναι 43%. Τέλος, για τον χαλκό οι συνθήκες είναι ιδιαίτερα περίπλοκες, αφού η τράπεζα βλέπει ότι από την τρέχουσα τιμή των 7.795 δολαρίων ανά μετρικό τόνο θα κινηθεί 1.200 δολάρια περίπου χαμηλότερα, στα 6.700 δολάρια, εμφανίζοντας πτώση 14% και, αντίθετα, ο στόχος τιμής τοποθετείται στα 9.000 δολάρια ο μετρικός τόνος σε 12 μήνες ή +16%.

ΑΝΑΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Τι σημαίνει η πτώση της ισοτιμίας του ευρώ σε σχέση με το δολάριο Η πτώση του ενιαίου νομίσματος δείχνει περισσότερο τον κίνδυνο ύφεσης παρά δημιουργεί ερωτήματα για το μέλλον του Της ΕΛΕΝΑΣ ΣΚΙΑΘΙΤΗ

αράς ευαγγέλια για τους… Αμερικανούς τουρίστες! Η διολίσθηση του ευρώ θα επιβαρύνει τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που ήδη ταλαιπωρούνται από τον υψηλό πληθωρισμό, σύμφωνα με το δημοσίευμα. Ένα ασθενέστερο νόμισμα θα έκανε τις εισαγωγές, οι οποίες εκφράζονται κυρίως σε δολάρια, πιο ακριβές. Όταν αυτά τα είδη είναι πρώτες ύλες ή ενδιάμεσα αγαθά, το υψηλότερο κόστος μπορεί να ανεβάσει περαιτέρω τις τιμές. Σε «κανονικούς» καιρούς, ένα αδύναμο νόμισμα θεωρείται «καλά νέα» για τους εξαγωγείς και οικονομίες όπως της Γερμανίας, επειδή ενισχύει τις εξαγωγές καθιστώντας τες φθηνότερες σε όρους δολαρίου. «Στην τρέχουσα κατάσταση με τις γεωπολιτικές εντάσεις, νομίζω ότι τα οφέλη από ένα αδύναμο νό-

μισμα είναι μικρότερα από τα μειονεκτήματα» είπε ο Μπρζέσκι. Ωστόσο, για τους Αμερικανούς ταξιδιώτες που κατευθύνονται προς την Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι, ένα αδύναμο ευρώ είναι μια ευλογία. Για παράδειγμα, σε επίπεδο ισοτιμίας, θεωρητικά θα μπορούσαν να ανταλλάξουν τα 1.000 δολάριά τους με 1.000 ευρώ αντί για λιγότερα από 900 ευρώ τον Φεβρουάριο. Για τις επιχειρήσεις που εισάγουν ευρωπαϊκά προϊόντα, τα πράγματα θα είναι φθηνότερα σε όρους δολαρίου. Μάλιστα, τα στοιχήματα ότι το ευρώ θα συνεχίσει να πέφτει κάτω από την ισοτιμία έχουν αυξηθεί τις τελευταίες ημέρες καθώς επιδεινώνεται η ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη. Οι αναλυτές στρατηγικής της Nomura International προβλέπουν ότι το ευρώ θα μπορούσε να πέσει έως και 0,95 δολάρια. Πάντως, στις 12/7 η Κροατία ξεπέρασε

το τελευταίο εμπόδιο για την επίτευξη της μακροχρόνιας φιλοδοξίας της να γίνει το 20ό μέλος της ζώνης ενιαίου νομίσματος - μια κίνηση που ο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της χώρας Μπόρις Βούιτσιτς είπε ότι θα φέρει «περισσότερη ασφάλεια» και «αυξάνει το βιοτικό επίπεδο για τους πολίτες μας». Αλλά ενώ το Ζάγκρεμπ θέλει να μπει στο ευρώ, οι επενδυτές στις αγορές συναλλάγματος θέλουν να βγουν από αυτό. Το ευρώ αξίζει τώρα μόλις ένα κλάσμα πάνω από ένα δολάριο για πρώτη φορά από το 2002, φέρνοντας πίσω μνήμες από τα δύσκολα πρώτα χρόνια του, όταν έπεσε τόσο χαμηλά και οι επενδυτές το ονόμασαν «νόμισμα της τουαλέτας» («toilet currency») και οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες ξεκίνησαν μια συντονισμένη παρέμβαση για να ενσταλάξουν πίστη σε αυτό. Αποτελώντας πλέον το ένα πέμπτο των παγκόσμιων συναλλαγματικών

ΑΝΑΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

αποθεμάτων και το ένα τέταρτο της παγκόσμιας έκδοσης ομολόγων, το ευρώ δεν θεωρείται πια ως καταδικασμένη προσπάθεια. Ωστόσο, η ισοτιμία με το δολάριο υπογραμμίζει το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των οικονομικών προοπτικών των ΗΠΑ και της Ευρωζώνης, η οποία είναι περισσότερο εκτεθειμένη στις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία. Η αδυναμία του ευρώ, η οποία θα αυξήσει την τιμή των εισαγωγών, θα ανησυχήσει τους πολιτικούς που ήδη παλεύουν με πληθωρισμό-ρεκόρ. «Υπάρχει η αίσθηση ότι η οικονομία της Ευρωζώνης δεν θα είναι αρκετά εύρωστη και θα είναι μέρος της παγκόσμιας επιβράδυνσης» δήλωσε ο Άλαν Ράσκιν, επικεφαλής διεθνούς στρατηγικής της Deutsche Bank. Η ραγδαία πτώση του ευρώ, από 1,19 δολάρια τέτοια εποχή πέρυσι σε 1,0057 δολάρια, έρχεται εν μέσω φόβων ότι η Ρωσία μπορεί να διακόψει την ήδη μειωμένη προμήθεια φυσικού αερίου στην Ευρώπη, αναγκάζοντας την ενέργεια να διανεμηθεί με δελτίο και προκαλώντας μια οδυνηρή ύφεση σε ολόκληρη την περιοχή. «Συνεχίσαμε να αγοράζουμε το δολάριο όταν αρχίσαμε να ανησυχούμε ότι η παγκόσμια οικονομική προσγείωση μπορεί να είναι πιο δύσκολη, όχι πιο ήπια», δήλωσε ο Κιτ Τζουκς, υπεύθυνος στρατηγικής νομισμάτων στη γαλλική τράπεζα Société Générale. «Το άλλο κύριο νόμισμα στον κόσμο (το ευρώ) έχει μαζικό μειονέκτημα από το γεγονός ότι η ενεργειακή κρίση (στην Ευρωζώνη) είναι δυνητικά εντελώς διαφορετικού μεγέθους».Το δολάριο έχει εκτοξευθεί στα ύψη έναντι των περισσότερων νομισμάτων -όχι μόνο του ευρώ- λόγω σειράς αυξήσεων επιτοκίων από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα, με αποκορύφωμα την αύξηση κατά 75 μονάδες βάσης τον περασμένο μήνα, που οδήγησε το εύρος στόχου της FED μεταξύ 1,5% και 1,75%. «Η νομισματική πολιτική στις ΗΠΑ εξακολουθεί να κατευθύνει το ευρώ περισσότερο σε αυτό το στάδιο από ό,τι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα», δήλωσε ο Ντιρκ Σουμάχερ, επικεφαλής μακροοικονομικής έρευνας για την Ευρώπη στη Natixis. «Η Fed είναι ο κύριος μοχλός του ευρώ». Το ευρώ έχει καλύτερες επιδόσεις σε σταθμισμένη βάση, όπου μετράται έναντι

ενός καλαθιού 42 νομισμάτων - υποχωρώντας μόνο κατά 1,6% από την αλλαγή του έτους, σε σύγκριση με 11% έναντι του δολαρίου. Η ΕΚΤ δεν έχει ακόμη αυξήσει τα επιτόκια από το ιστορικό χαμηλό επίπεδο του -0,5%, αλλά αναμένεται να το κάνει σύντομα με μέτρια αύξηση 0,25%. Σειρά αυξήσεων από την Τράπεζα της Αγγλίας δεν προστατεύει τη στερλίνα από την ισχύ του δολαρίου. «Η λίρα υποτιμήθηκε επίσης 11% έναντι του δολαρίου από τα τέλη του περασμένου έτους», δήλωσε ο Βίτορ Κονστάνσιο, πρώην αντιπρόεδρος της ΕΚΤ. Ο Ρόμπιν Μπρουκς, επικεφαλής οικονομολόγος στο Institute for International Finance, τον τραπεζικό κλαδικό φορέα, είπε ότι οι επενδυτές νομισμάτων στοιχηματίζουν ότι μια σοβαρή ύφεση αργότερα φέτος θα εμπόδιζε την ΕΚΤ να αυξήσει τα επιτόκια πολύ πάνω από το μηδέν. «Η σωρευτική ζημιά στην Ευρωζώνη είναι ήδη μεγάλη», δήλωσε ο Μπρουκς, πρώην ειδικός νομισμάτων στην Goldman Sachs. Υπογραμμίζοντας τις ζοφερές προοπτικές, ο μηνιαίος δείκτης προσδοκιών των επενδυτών για τη γερμανική οικονομία της δεξαμενής σκέψης ZEW έπεσε τον Ιούνιο στο χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη της κρίσης δημόσιου χρέους της Ευρωζώνης το 2011. Ο αντίκτυπος του ισχυρού δολαρίου είναι ιδιαίτερα μεγάλος σε μια περίοδο που το κόστος της ενέργειας, που αποτιμάται σε δολάρια στις διεθνείς αγορές, εκτινάσσεται στα ύψη. Η Deutsche Bank εκτίμησε ότι η Ευρωζώνη θα υποστεί αρνητικό πλήγμα 400 δισ. ευρώ στο εμπορικό της ισοζύγιο φέτος, εάν οι τιμές παραμείνουν στα τρέχοντα υψηλά επίπεδα. Η πτώση του ενιαίου νομίσματος ενισχύει επίσης τον πληθωρισμό, ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές των εισαγωγών και συμβάλλοντας σε ετήσια άνοδο ρεκόρ 8,6% στις τιμές καταναλωτή τον Ιούνιο. Για κάθε υποτίμηση 10% του ευρώ έναντι του δολαρίου, θα προστίθενται επιπλέον 0,2 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό της Ευρωζώνης το επόμενο έτος, εκτίμησε ο Σουμάχερ. «Δεν αλλάζει τα πάντα, αλλά βοηθάει, και είμαι σίγουρος ότι θα ήταν ευπρόσδεκτο για την ΕΚΤ αν το ευρώ ανακάμψει», πρόσθεσε. Ενώ η πτώση του ευρώ έναντι του δολαρίου

αντανακλά ως επί το πλείστον κυκλικές αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία και όχι διαρθρωτικές αλλαγές, ορισμένοι οικονομολόγοι ανησυχούν ότι η ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να έχει διαρκή αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Η Μαρία Δεμερτζή, αναπληρώτρια επικεφαλής της δεξαμενής σκέψης των Βρυξελλών, Bruegel, δήλωσε: «Αν η αλλαγή στο ενεργειακό μείγμα που αντιμετωπίζει η Ε.Ε. αλλάξει την ανταγωνιστικότητά της, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι το ευρώ θα αρχίσει να πέφτει και αυτό πρέπει να προσέξουμε». Προτού ο πληθωρισμός φτάσει στα υψηλά των 40 ετών σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, ένα ασθενέστερο νόμισμα θεωρούνταν πλεονέκτημα για την οικονομία. Μόλις πριν από τρία χρόνια, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε την ΕΚΤ ότι χειραγωγεί με λεκτικές παρεμβάσεις το ευρώ προς τα κάτω για να ενισχύσει τους εξαγωγείς της Ευρωζώνης. Με τις πιέσεις των τιμών στα ύψη, αυτό δεν ισχύει πλέον. «Δεν είναι καθόλου προφανές ότι οι ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα δυσαρεστημένες με το επίπεδο του δολαρίου», δήλωσε η Φραντζέσκα Φορνασάρι, επικεφαλής νομισματικών λύσεων στην Insight Investment. Η Κροατία θα ενταχθεί στο ενιαίο νόμισμα στις αρχές του επόμενου έτους. Σε κάθε περίπτωση η επικείμενη άνοδος των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και τη Fed, σε συνδυασμό με τους κινδύνους που διαφαίνονται στο μέτωπο της ανάπτυξης, διαμορφώνουν ένα αρνητικό κλίμα στις αγορές. Είναι ενδεικτικό ότι η Nomura σε ανάλυσή της «ανατρέπει» τις προσδοκίες που έχουν καλλιεργηθεί για την πορεία των επιτοκίων, προβλέποντας ότι οι Κεντρικές Τράπεζες θα αναγκαστούν από την επόμενη χρονιά να προχωρήσουν σε μειώσεις των επιτοκίων τους. Αφού πρώτα τα αυξήσουν έως το 1,75% η ΕΚΤ (έως τον Μάρτιο του 2023) και στο 3,5%-3,75% η Fed (μέχρι τον Φεβρουάριο 2023). Συγκεκριμένα, προβλέπει έξι διαδοχικές αυξήσεις για τα επιτόκια της ΕΚΤ, για να ξεκινήσει η αντίστροφη πορεία τους από τον Ιούνιο του 2023 με μία πρώτη μείωση του επιτοκίου κατά 0,25%.

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Του ΤΑΣΟΥ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ

έα δεδομένα για την ελληνική αγορά ηλεκτρισμού δημιουργεί το φωτοβολταϊκό Delfini Project της εταιρείας Cero, που ξεκίνησε να κατασκευάζεται στην Προσοτσάνη Δράμας και αναμένεται να είναι έτοιμο το καλοκαίρι του 2023. Πρόκειται για ένα μεγάλο πρότζεκτ με ισχύ 100 MW και προβλεπόμενο ύψος επένδυσης τα 80 εκατ. ευρώ, που χρηματοδοτείται από την Τράπεζα Πειραιώς. Στο έργο συμμετέχει ως μέτοχος η αυστραλιανή εταιρεία Macquarie, γνωστή από την εξαγορά του 49% του ΔΕΔΔΗΕ από τη ΔΕΗ. Τι καινούριο, λοιπόν, κομίζει η συγκεκριμένη επένδυση στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού; Το συγκεκριμένο πρότζεκτ είναι το πρώτο στην Ελλάδα που χρηματοδοτείται και κατασκευάζεται χωρίς να έχει εξασφαλισμένη τιμή πώλησης της παραγόμενης ενέργειας. Μέχρι σήμερα τα έργα που κατασκευάζονταν είχαν εξασφαλισμένη τιμή και με αυτήν τη σύμβαση που είχαν εξασφαλίσει, απευθύνονταν στις τράπεζες για τη χρηματοδότηση του έργου τους. Το Delfini Project αντίθετα, υπέγραψε corporate PPA, δηλαδή ιδιωτική σύμβαση αγοραπωλησίας της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας με την ελβετική εταιρεία AXPO. Με αυτή τη σύμβαση η AXPO δεσμεύεται να αγοράζει την παραγόμενη ενέργεια από το φωτοβολταϊκό σε συγκεκριμένη τιμή. Μέσω αυτού του corporate PPA, το οποίο θα ξεκινήσει στις αρχές του 2024, η εταιρεία Cero εξασφάλισε από την Τράπεζα Πειραιώς τη χρηματοδότηση του κόστους κατασκευής του φωτοβολταϊκού. Από την πλευρά της η AXPO θα μπορεί να μεταπωλεί την ενέργεια του φωτοβολταϊκού συνάπτοντας και εκείνη με τη σειρά της συμβάσεις αγοραπωλησίας με μεγάλους βιομηχανικούς πελάτες ή με εταιρείες προμήθειας, αποκομίζοντας όφελος από τη διαφορά της τιμής. «Θέλουμε να δούμε στο μέλλον περισσότερες τέτοιες επενδύσεις» ανέφερε σχετικά ο αρμόδιος υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κ. Σκρέκας. Η παρότρυνση του υπουργού μόνο τυχαία δεν είναι, καθώς όσο περισσό-

τερα έργα ΑΠΕ ξεκινήσουν να κατασκευάζονται με αυτή τη μέθοδο, δηλαδή χωρίς φιξαρισμένη τιμή από διαγωνισμό, αλλά με corporate PPAs, τόσο θα ωριμάζει η αγορά ηλεκτρισμού και θα πολλαπλασιάζονται τα οφέλη από

τη λειτουργία νέων ΑΠΕ. Ταυτόχρονα, το ΥΠΕΝ έχει επενδύσει στην ανάπτυξη των corporate PPAs προκειμένου να δημιουργηθούν οι συνθήκες για την ανταγωνιστική ηλεκτροδότηση των ενεργοβόρων βιομηχανιών. Σημειώ-

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Πώς η επένδυση της Macquarie στη Δράμα αλλάζει το τοπίο στην αγορά ηλεκτρισμού στην Ελλάδα Το πρώτο project χωρίς να έχει εξασφαλισμένη τιμή πώλησης της παραγόμενης ενέργειας

νεται, τέλος, ότι οι σχετικές προετοιμασίες και τα κίνητρα για την προώθηση του μέτρου βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο από πλευράς κυβέρνησης. Στόχος της Cero είναι όλα τα έργα στην Ελλάδα να γίνουν με ΡΡΑs, χωρίς επι-

δοτήσεις και χωρίς να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς για την εξασφάλιση της τιμής πώλησης της ενέργειας που θα παράγουν. Κατά τις ίδιες πηγές, το PPA της Cero με την AXPO Energy έχει 10ετή διάρ-

κεια και η συμφωνία έχει κλείσει σε φθηνές τιμές για τον τελικό καταναλωτή, που προσεγγίζουν στα επίπεδα του τελευταίου διαγωνισμού για ΑΠΕ που είχε διεξαχθεί τον Μάιο του 2021. Η διάρκεια ζωής της νέας μονάδας είναι 35 χρόνια και το έργο συγχρηματοδοτείται από την Τράπεζα Πειραιώς, με βάση το εταιρικό PPA, καθώς και με δάνειο από το Ταμείο Ανάκαμψης (RFF). Εξάλλου, η εταιρία CORIO, που είναι το όχημα ειδικού σκοπού (SPV) της Macquarie για offshore αιολικά, βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με ελληνικές εταιρείες για δραστηριοποίηση στην εγχώρια αγορά. Ας σημειωθεί ότι ο όμιλος της Macquarie, της εταιρείας που αγόρασε το 49% του ΔΕΔΔΗΕ, έχει προγραμματίσει κεφάλαια της τάξης των 12-15 δισ. ευρώ για μία σειρά επενδύσεων στην ελληνική αγορά που δεν αφορούν μόνον στην ενέργεια, αλλά και στις τηλεπικοινωνίες, στις υποδομές (Αττική Οδός), στην ηλεκτροκίνηση κ.λπ. Όταν η χώρα αποκτήσει επενδυτική βαθμίδα εκτιμάται ότι θα ενταθεί το ήδη ισχυρό επενδυτικό ενδιαφέρον του ομίλου για την Ελλάδα. Τα έργα AΠΕ, συνολικής ισχύος 1 GW -που θα αρχίσουν να κατασκευάζονται το 2023-, αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία σταδιακά από το δεύτερο εξάμηνο του 2024 ως το τέλος του 2025. Για όλα τα έργα έχουν ήδη «κλειδώσει» PPA, δηλαδή μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας ενέργειας με ελληνικές και ξένες εταιρείες. Συνολικά έχουν «κλειδώσει» με συμβάσεις περί τις 2 τεραβατώρες για την περίοδο 20252026 και ανάμεσα στους εγχώριους πελάτες είναι μία μεγάλη ενεργοβόρος βιομηχανία αλλά και άλλες εταιρείες. Όσον αφορά τις τιμές αποζημίωσης σε αυτά τα PPAs, σύμφωνα με πληροφορίες, κυμαίνονται στα 38-45 ευρώ/MWh για την πρώτη δεκαετία και από 28 ως 38 ευρώ/MWh τα επόμενα χρόνια. Πρόθεση της Cero, η οποία δραστηριοποιείται σε επτά χώρες της δυτικής Ευρώπης, είναι να καταστήσει την Ελλάδα hub στη νοτιοανατολική Ευρώπη, χρησιμοποιώντας την ως βάση για επέκταση και σε άλλες χώρες των Βαλκανίων όπου δεν έχει παρουσία ως τώρα.

τραπεζεσ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Ξεκλειδώνει το Ταμείο Ανάκαμψης για φυσικά πρόσωπα και ιδιώτες 18 δισ. ευρώ περνούν από τις τράπεζες και θα πιστωθούν ως επιδοτήσεις Θα ανοίγει νέος τραπεζικός λογαριασμός Του ΣΤ. Κ. ΧΑΡΙΤΟΥ

«Α

νοίγει ο δρόμος» για τη ροή επιδοτήσεων συνολικού ύψους 18 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης στους δικαιούχους (φυσικά και νομικά πρόσωπα). Η διαδικασία για την ενεργοποίηση του πυλώνα αυτού είναι σε εξέλιξη και για πρώτη φορά το «φως» πέφτει στο πώς, από πρακτικής απόψεως, θα πιστωθούν οι επιδοτήσεις. «Η διαδικασία προβλέπει την πίστωση της επιχορήγησης σε καινούργιο τραπεζικό λογαριασμό που θα ανοίξει η τράπεζα επιλογής του δικαιούχου, κα-

τόπιν δικού του αιτήματος. Ο λογαριασμός αυτός, που θα εμφανίζεται στην πλατφόρμα, κατόπιν ελέγχου των στοιχείων του πελάτη, θα είναι αδέσμευτος και ακατάσχετος. Η πίστωση θα γίνεται αυτόματα και θα είναι εφάπαξ, ακόμη και αν οι αποδεσμεύσεις γίνονται σταδιακά» εξηγεί στο powergame.gr παράγοντας που εμπλέκεται στη διαδικασία. Τώρα, όσο και αν η πίστωση γίνεται αυτόματα και εφάπαξ, η αποδέσμευση των ποσών μπορεί να γίνεται σταδιακά. «Για παράδειγμα, αν κάποια επιχείρηση χρησιμοποιήσει την επιδότηση για πληρωμή προμηθευτών βάσει τιμολο-

γίων που θα αναρτά στην πλατφόρμα, η επιδότηση θα καταβάλλεται τμηματικά. Αναλόγως της αξίας των τιμολογίων θα αποδεσμεύεται τμήμα της δικαιούμενης επιδότησης» διευκρινίζει ο ίδιος παράγοντας. Στην παρούσα φάση, ομάδες εργασίας τραπεζικών στελεχών, σε συνεργασία με την Grant Thornton, που είναι ο σύμβουλος για το έργο, προσπαθούν να συμφωνήσουν στη διαδικασία που θα ακολουθηθεί βάσει του αρχικού σχεδιασμού και να εξασφαλίσουν τον τρόπο που θα γίνει η ροή των πιστώσεων στους δικαιούχους, κατόπιν πάντα αιτήσεών τους σε ειδική εφαρμογή

τραπεζεσ 17

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

της υπάρχουσας πλατφόρμας για το ΤΑΑ.

Επιταχύνονται οι ρυθμοί Από πλευράς του, το υπουργείο Οικονομικών φέρεται να πιέζει τις τράπεζες να επιταχύνουν τους ρυθμούς τους για την υλοποίηση του σχεδιασμού και να συμφωνήσουν στα διαδικαστικά για το πλαίσιο που θα τηρηθεί. Στόχος είναι η ηλεκτρονική πλατφόρμα να μπορεί να υποδεχθεί άμεσα τις αιτήσεις των ενδιαφερομένων ώστε από τα μέσα Σεπτεμβρίου να λειτουργούν όλα κανονικά και να υπάρχει άνεση χρόνου για να αξιοποιηθούν στο μέγιστο τα κονδύλια αυτά. Όπως και με το χρηματοδοτικό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, ημερομηνία λήξης για την απορρόφηση των πόρων είναι το τέλος του 2025. Να σημειωθεί δε ότι ο πυλώνας των επιχορηγήσεων, ύψους 18,4 δισ. ευρώ, αντιστοιχεί στο 60% των συνολικών πόρων του Ταμείου - το δανειακό σκέλος είναι 12 δισ. ευρώ. Η ενεργοποίηση του σκέλους αυτού θεωρείται κομβικής σημασίας για την πραγματοποίηση επενδυτικών πρωτοβουλιών από ιδιώτες και εταιρείες.

Και δάνειο και επιδότηση Αυτό που έχει ενδιαφέρον να διευκρινιστεί, καθώς αποτελεί συχνό ερώτημα από υποψήφιους επενδυτές, είναι ότι η συμμετοχή στο κομμάτι των δανείων και στο κομμάτι των επιδοτήσεων που προβλέπει το RRF είναι εντελώς ανεξάρτητη. Πράγμα που σημαίνει ότι κάποιο φυσικό πρόσωπο ή κάποια εταιρεία που έχει υποβάλει αίτηση για δανειοδότηση με τους ευνοϊκούς όρους του Ταμείου (όπως π.χ. το εξαιρετικά χαμηλό σταθερό επιτόκιο του 0,35% τουλάχιστον για όσους προλάβουν τα δάνεια της πρώτης δόσης) μπορεί να υποβάλει αίτηση και για επιδότηση, αν πιστεύει ότι έχει τα κριτήρια και ότι δικαιούται. Από την άλλη πλευρά, φυσικό και νομικό πρόσωπο που δεν επιθυμεί δανεισμό από τα 12 δισ. ευρώ του χρηματοδοτικού σκέλους του Ταμείου, μπορεί να υποβάλει αίτηση για να λάβει μόνο επιδότηση.

Δάνεια Την ίδια ώρα, σκεπτικισμός επικρατεί στα επιτελεία των τραπεζών για την πορεία των δανείων τα επόμενα τρίμηνα. Μέχρι τώρα, οι ενδείξεις είναι καθησυχαστικές, εξ ου και εν πολλοίς οι τραπεζίτες συμφωνούν ότι δεν τίθεται θέμα μιας νέας γενιάς κόκκινων δανείων, ως αποτέλεσμα της τρέχουσας κρίσης και του αυξημένου κόστους διαβίωσης των νοικοκυριών. Το ερώτημα, όμως, που προκύπτει και που επικρατεί στους τραπεζικούς κύκλους είναι πώς θα διαμορφωθούν τα defaults προς το τέλος του έτους. «Θα τα καταφέρουν τα μεσαίου εισοδήματος νοικοκυριά με την έστω και μικρής κλίμακος άνοδο στα επιτόκια των στεγαστικών δανείων ή θα βρεθούν σε αδυναμία εξυπηρέτησης, λόγω και του αυξημένου κόστους ζωής;» αναρωτιούνται τραπεζικοί παράγοντες. Όσο κι αν ο προβληματισμός είναι στο τραπέζι, θυμίζοντας στις τράπεζες να μην εφησυχάζουν, δεν υπάρχουν σήμερα σοβαρές ενδείξεις ανησυχίας, λένε χαρακτηριστικά πηγές της αγοράς. Μάλιστα, πολύ πρόσφατα, ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας, καθηγητής κ. Γκίκας Χαρδούβελης, πήρε σαφώς αρνητική θέση υπέρ της πιθανότητας ενός

Τα κριτήρια των επιδοτήσεων και τα προγράμματα Προς το παρόν δεν έχει γνωστοποιηθεί όλο το φάσμα των προγραμμάτων που θα αφορούν τις επιδοτήσεις από το αντίστοιχο σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης , ούτε όλα τα ακριβή κριτήρια και οι προϋποθέσεις για τους δικαιούχους ανά πρόγραμμα. Για την ακρίβεια, έχει ξεκινήσει η δημοσιοποίηση κάποιων προγραμμάτων, όπως αυτά της ψηφιακής μετάβασης που δίνει επιδότηση έως 90% και του αγροτοτουρισμού. Η μεγάλη πλειονότητα, όμως, των προγραμμάτων τώρα στήνεται. Θεωρείται βέβαιο ότι σε πολύ σύντομο χρόνο κάθε υπουργείο θα ανακοινώσει το δικό του πλαίσιο για τα προγράμματα

νέου κύματος κόκκινων δανείων, τεκμηριώνοντας μάλιστα την άποψή του (επί του παρόντος πάντα) ότι δεν υπάρχει κανένα σημάδι ανησυχίας από εκτροπές στην αποπληρωμή των δανείων, στην εβδομαδιαία, αν όχι και καθημερινή, λεπτομερή απεικόνιση της ροής και της εξυπηρέτησης των δανειακών χαρτοφυλακίων. Με βάση αυτά, το μήνυμα των τραπεζιτών είναι «παρατηρούμε, δεν ανησυχούμε, αλλά και δεν εφησυχάζουμε», κάτι που όπως αποδεικνύεται αποτυπώνεται στις εκτιμήσεις ακόμη και των πιο συντηρητικών της αγοράς. Από την άλλη πλευρά, η επαγρύπνηση είναι απολύτως αναγκαία, όταν έχει ανοίξει ο χορός των σταδιακών μεν, σταθερών δε, αυξήσεων στα επιτόκια των δανείων. Με μικρές παρεμβάσεις της κλίμακας του 0,25%, με τις προβλέψεις για την Ελλάδα να μη θέλουν το κόστος να αυξάνεται πάνω από 1,5% ως το τέλος του 2023, με την πεποίθηση ότι «χώρος για αύξηση επιτοκίων χωρίς επικίνδυνες ανατροπές υπάρχει» δεδομένου ότι το σύνολο της δόσης δεν επηρεάζεται αισθητά με το 0,25-0,5%, θεωρητικά μιλώντας πάντα, δεν θα υπάρξει πρόβλημα ικανό να δυναμιτίσει την πορεία αποπληρωμών. που θα τρέξουν και για τις προϋποθέσεις που απαιτούνται. Το σίγουρο είναι ότι παρά τη θερινή ραστώνη, όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές έχουν κινητοποιηθεί ώστε αρχές φθινοπώρου να ανοίξει «η αυλαία» για τις επιδοτήσεις. Εδώ να διευκρινίσουμε ότι τα 18 δισ. ευρώ δεν αφορούν όλα τον ιδιωτικό τομέα, φυσικά και νομικά πρόσωπα. Πολλά εξ αυτών, αν όχι τα περισσότερα, θα κατευθυνθούν σε προγράμματα ψηφιακής και πράσινης μετάβασης δημοσίου συμφέροντος.

Στα επόμενα τρίμηνα Η προσοχή είναι έτσι στραμμένη στα επόμενα τρίμηνα, ειδικά προς το τέλος του έτους που η συνισταμένη του κόστους ενέργειας θα έχει αποτυπωθεί στους οικιακούς λογαριασμούς και

τραπεζεσ

που οι αυξήσεις θα έχουν πάει περίπου στη μισή ποσοστιαία μονάδα. Κάτι που έχει αρχίσει ήδη και φαίνεται στα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, όχι μόνο στο άμεσα επηρεαζόμενο από τις συνθήκες στην αγορά κυμαινόμενο επιτόκιο, αλλά και στα επιτόκια σταθερής περιόδου. Εκεί, η ανατιμολόγηση έχει αρχίσει και γίνεται αντιληπτή από το σύνολο των τραπεζών. Γι’ αυτό και εξηγείται η εσπευσμένη κινητικότητα όσων νοικοκυριών είχαν έτοιμα τα πλάνα για λήψη στεγαστικού δανείου, να υπογράψουν τάχιστα τις δανειακές συμβάσεις, με όσο το δυνατόν ακόμη ευνοϊκούς, δηλαδή χαμηλούς, όρους επιτοκιακού κόστους.

Στεγαστικά Στο μεταξύ, «τρέχουν» να προλάβουν να κλειδώσουν στεγαστικά δάνεια με σταθερό επιτόκιο οι καταναλωτές, που είναι αποφασισμένοι να πάρουν δάνειο για να καλύψουν ή να… επεκτείνουν τις στεγαστικές τους ανάγκες. Η στροφή προς τα δάνεια σταθερού επιτοκίου, που συνήθως ακολουθεί,

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

αν δεν προηγείται, του περιβάλλοντος ανοδικών επιτοκίων, δικαιολογείται σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς τόσο για ψυχολογικούς όσο και για πρακτικούς λόγους. Όπως και στη συμπεριφορά του μικροεπενδυτή στο Χρηματιστήριο που πωλεί όταν πέφτει ο δείκτης και αγοράζει όταν ανεβαίνει, έτσι κάπως επηρεάζεται το κοινό και όταν σχεδιάζει να πάρει δάνειο. Η πληροφορία και το στίγμα της αγοράς ότι τα επιτόκια θα ανέβουν μπορεί να αναστείλει για κάποιους το άνοιγμα στη χρηματοδότηση, από την άλλη πλευρά όμως μπορεί να ωθήσει κάποιους άλλους να υπογράψουν τη σύμβαση με πιο γρήγορους ρυθμούς. Ειδικότερα, αυτό ισχύει για όσους έχουν αποφασίσει τη λήψη στεγαστικού δανείου και έχουν κάνει τον οικονομικό τους προγραμματισμό. Για πολλούς μάλιστα, το δίλημμα «κυμαινόμενο ή σταθερό» λύθηκε ως διά μαγείας, όταν άκουσαν ότι τα επιτόκια παίρνουν για τα καλά τον ανήφορο. Η ζυγαριά σε ένα περιβάλλον ανοδικών επιτοκίων γέρνει περισσότερο προς τα σταθερά για όσους αντιπαθούν

το ρίσκο, το απρόοπτο και, τελικά, το κυμαινόμενο (ακόμη και αν γνωρίζουν ότι ένα κυμαινόμενο επιτόκιο κάποια στιγμή που η τάση θα είναι πτωτική, θα ακολουθήσει και αυτό καθοδική πορεία). Ο δεύτερος λόγος που οι καταναλωτές σπεύδουν να μπουν σε ένα μακροχρόνιο στεγαστικό δάνειο σταθερής διάρκειας είναι πιο ουσιαστικός. «Κλειδώνουν» σήμερα ένα επιτόκιο ακόμη χαμηλό, προλαβαίνοντας έναν νέο γύρο αύξησης και στα σταθερής διάρκειας επιτόκια. Ήδη, οι τράπεζες έχουν αρχίσει και δίνουν τον τόνο και προς αυτή την κατεύθυνση, αναπροσαρμόζοντας ανοδικά, έστω και ακόμη με μικρά βήματα, την τιμολόγηση στα σταθερής διάρκειας στεγαστικά. «Γιατί να μην τρέξει να προλάβει μια ανατίμηση το νοικοκυριό που ήδη σκεφτόταν να υποβάλει αίτηση δανείου;» διερωτάται τραπεζικό στέλεχος που υπογραμμίζει ότι δέχεται «βροχή» τηλεφωνημάτων για να προχωρήσει ο φάκελος της αίτησης. Στεγαστικό δάνειο για πρώτη κατοικία, για ένα μέσο διαμέρισμα

τραπεζεσ 19

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

80-100 τ.μ. είναι ένα κοινό παράδειγμα. Δεν είναι λίγοι, πάντως, εκείνοι που «ανοίγουν τα πανιά τους» για μεγαλύτερης αξίας κατοικίες ή για εξοχικά σπίτια. Την ίδια στιγμή, έντονο είναι το ενδιαφέρον για ανακαίνιση παλαιών κατοικιών, ειδικά με αφορμή τα προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ», που, παρέχοντας τη δυνατότητα αναμόρφωσης της κατοικίας σε ένα βιοκλιματικό σπίτι, μπορεί να «ανοίξουν» την όρεξη και για άλλες εργασίες.

Ακριβαίνει το κόστος δανεισμού

Αύξηση επιτοκίων Στις επιπτώσεις που θα έχει η άνοδος των ευρωπαϊκών επιτοκίων στις τράπεζες, στο πόσο θα επηρεαστεί από αυτό η οργανική τους κερδοφορία και τι προβλέψεις έχουν κάνει σχετικά, στέκονται οι αναλυτές ξένων οίκων, στις επαφές τους με τις διοικήσεις των ελληνικών τραπεζών. Είναι εύλογο με την προοπτική, ή καλύτερα τη βεβαιότητα της αύξησης των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε πρώτη φάση από φέτος, να επανέρχεται στην επικαιρότητα τι μπορεί να σημαίνει η άνοδος αυτή για τις τράπεζες αλλά και για τους δανειολήπτες και τους καταθέτες.

Ξανά αποδόσεις στις καταθέσεις, έστω και με το σταγονόμετρο Ξεκινώντας από τους τελευταίους, τα νέα της σταδιακής αύξησης των επιτοκίων είναι σαφώς προς όφελός τους, καθώς τα αρνητικά, κάτω του μηδενός επιτόκια (-0,50% σήμερα) που χαρακτηρίζουν την αγορά θα αποτελέσουν σταδιακά παρελθόν. Όχι ότι ξαφνικά θα δούμε τις υψηλές αποδόσεις που ίσχυαν 15 χρόνια πριν, αλλά τουλάχιστον θα υπάρχει μία ομαλή μετάβαση σε υψηλότερα επίπεδα. Έτσι, θα μπορεί το αποταμιευτικό κοινό να ξαναβρεί αποδόσεις της τάξεως του 0,20%, 030%, τουλάχιστον σε συγκεκριμένους λογαριασμούς καταθέσεων. Λόγω πληθωρισμού και άλλων παραμέτρων, η ΕΚΤ έχει διαμηνύσει ότι έως και το 2023 θα ανεβάσει σταδιακά τα επιτόκιά της από το -0,50% στο +1,50%.

Βέβαια, η αύξηση των εσόδων από τόκους, ένας θετικός παράγοντας για την κερδοφορία των τραπεζών και για τους μετόχους τους (που θα μπορέσουν ενδεχομένως από το 2023 να ξαναθυμηθούν… τι ήταν το μέρισμα) θα φέρει πρόσθετες επιβαρύνσεις στους δανειολήπτες. Εκεί ήδη η άνοδος των επιτοκίων, μέσω του euribor, είναι αναπόφευκτη και προδιαγεγραμμένη για τα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου. Είναι το τίμημα του κυμαινόμενου επιτοκίου, που μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες και άλλοτε είναι χαμηλότερο έναντι των σταθερών και άλλοτε υψηλότερο. Λόγω, λοιπόν, της συγκυρίας, το κό-

Οργανική κερδοφορία και ενισχυμένα έσοδα από τόκους Οι τράπεζες έχουν ήδη κάνει ασκήσεις επί χάρτου του τι θα σημαίνει κάθε βήμα αύξησης της τάξεως των 50 μονάδων βάσης, σε μία από τις βασικές τους πηγές οργανικής κερδοφορίας: Τα έσοδα από τόκους. Μία πρώτη γεύση προς την κατεύθυνση αυτή φάνηκε στις λογιστικές καταστάσεις του πρώτου τριμήνου, όπου τα έσοδα από τόκους είχαν θετικές προοπτικές (υπήρξε σημαντική βελτίωση από πέρυσι,

στος δανεισμού θα καταστεί ακριβότερο. Αυτό θα αρχίσει να αποτυπώνεται πολύ σύντομα στα νέα δάνεια σταθερού επιτοκίου - εννοείται ότι για τα παλαιά δάνεια δεν θα υπάρξει καμία επίπτωση (αυτό άλλωστε εξασφάλισαν όσοι επέλεξαν τη δεδομένη στιγμή τη λήψη του δανείου τους με σταθερό επιτόκιο). Εν όψει των αλλαγών στα επιτόκια των δανείων, στεγαστικά, καταναλωτικά, αυτοκινήτου, επιχειρηματικά και ανοιχτά δάνεια, οι καταναλωτές θα πρέπει να ενημερωθούν σωστά και εγκαίρως και να επιλέξουν το δάνειο που ταιριάζει στα μέτρα τους και στο προφίλ τους. απλώς στο καθαρό αποτέλεσμα υπήρξε κατά περιπτώσεις μείωση, λόγω της παύσης εκτοκισμού κόκκινων δανείων που τιτλοποιήθηκαν). Χοντρικά, καθένας από τους μεγάλους συστημικούς ομίλους προσβλέπει σε βελτίωση των εσόδων από τόκους, κατά 280 εκατ. ευρώ κατά μέσο όρο, στοιχείο που κάνει ακόμη και τις πιο συντηρητικές εκτιμήσεις να οριοθετούν το σύνολο των εσόδων από τόκους στο 1,2 δισ. ευρώ, στο διάστημα από σήμερα έως την αύξηση του επιτοκίου της ΕΚΤ κατά 150 μονάδες βάσης.

ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

Της ΜΑΝΤΑΛΕΝΑΣ ΠΙΟΥ

ον Σεπτέμβριο αναμένεται να διεξαχθεί ο διαγωνισμός για την εγκατάσταση ΑΠΕ, συνολικής ισχύος 1.000 MW, ενώ έως το τέλος του χρόνου θα προκηρυχθεί ο πρώτος διαγωνισμός για την εγκατάσταση μονάδων αποθήκευσης ενέργειας, με πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης. Έπειτα από αρκετές καθυστερήσεις, δεδομένου ότι η προηγούμενη ανάλογη διαδικασία είχε πραγματοποιηθεί τον Μάιο του 2021, το υπουργείο Περιβάλλοντος - Ενέργειας έσπευσε μέσα στον Ιούλιο να προετοιμάσει τις σχετικές διαδικασίες, προκειμένου εντός του πρώτου δεκαημέρου του Αυγούστου οι υποψήφιοι επενδυτές να υποβάλουν τις αιτήσεις συμμετοχής τους. Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής του διαγωνισμού δεν αναμένονται, καθώς, σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπήρχαν όταν γράφονταν αυτές οι γραμμές, θα ακολουθηθεί η «πεπατημένη» μεθοδολογία των προηγούμενων αντίστοιχων δημοπρασιών, κατά την οποία οι συμμετέχοντες θα μπορούν να υποβάλλουν συνεχείς και διαρκώς μειούμενες προσφορές. Θα συμμετέχουν φωτοβολταϊκά και αιολικά. Η μόνη τροποποίηση που φαίνεται ότι θα γίνει είναι στον αλγόριθμο της δημοπρασίας, ο οποίος θα προσαρμοστεί κατά τρόπο που η καθεμία από τις δύο τεχνολογίες να «κλειδώσει» τουλάχιστον το 30% της δημοπρατούμενης δυναμικότητας, ώστε να εξασφαλιστεί η ελάχιστη συμμετοχή κάθε τεχνολογίας. Ας σημειωθεί ότι οι φορείς των αιολικών είχαν ζητήσει ξεχωριστό διαγωνισμό, θεωρώντας ότι υπάρχει κίνδυνος το αποτέλεσμα να ευνοήσει μονομερώς τα φωτοβολταϊκά. Επίσης, προβλέπεται διαφορετική τιμή εκκίνησης για τα φωτοβολταϊκά και άλλη για τα αιολικά. Την τιμή εκκίνησης ορίζει ειδική επιτροπή, η οποία έχει συγκροτηθεί στο υπουργείο Περιβάλλοντος - Ενέργειας και η οποία αποφασίζει το αποδεκτό IRR των μονάδων. Ένα IRR της τάξης του 5,5%-6% θα ήταν το πιο κατάλληλο υπό τις παρούσες συνθήκες, όπως είχε δηλώσει πρόσφατα ο πρόεδρος της ΡΑΕ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Οι όμιλοι που διεκδικούν τα οικόπεδα του «Αιγαίου» Τον Σεπτέμβριο ο διαγωνισμός για εγκατάσταση ΑΠΕ 1.000 MW Στο παιχνίδι αιολικά και φωτοβολταϊκά

Θανάσης Δαγούμας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πάντως, θεωρεί αποδεκτό IRR το 8%-10%. Δεδομένης της αύξησης των τιμών των πρώτων υλών, ειδικά στα φωτοβολταϊκά, και της γενικότερης ανατιμητικής

ψυχολογίας, θεωρείται αρκετά δύσκολο να επαναληφθούν τα επίπεδα -χωρίς να αποκλείεται, βέβαια- του Μαΐου 2021, όταν είχε γίνει η τελευταία δημοπρασία. Εκείνη η διαδικασία αφορούσε μόνον φωτοβολταϊκά, είχε τιμή

ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

εκκίνησης τα 53,86 ευρώ/MWh, με τα 32,97 ευρώ/ΜWh να είναι η χαμηλότερη τιμή προσφοράς στην οποία «κλείδωσε» έργο. Το ενδιαφέρον των επενδυτών, πάντως, για τα έργα ΑΠΕ είναι ιδιαίτερα έντονο, όπως δείχνει και η επιτυχία αντίστοιχων διαγωνιστικών διαδικασιών σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Στις αρχές Ιουλίου, παρεμφερής δημοπρασία στη Βρετανία «κλείδωσε» τιμές για έργα ΑΠΕ διαφόρων τεχνολογιών, συνολικής ισχύος 11 GW. Πρόκειται για έργα σχεδόν διπλάσιας ισχύος σε σχέση με τον προηγούμενο γύρο δημοπρασιών στις αρχές του χρόνου. Οι δημοπρασίες στη Βρετανία αφορούν τα λεγόμενα contracts for difference (CfD), δηλαδή μία ελάχιστη εγγυημένη από κράτος τιμή για τους παραγωγούς ΑΠΕ που κερδίζουν συμβόλαια στη δημοπρασία. Οι τιμές clearing για τις διάφορες τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας διαμορφώθηκαν στη βρετανική δημοπρασία ως εξής: Για φωτοβολταϊκά ισχύος μικρότερης των 5ΜW στις 45,99 στερλίνες ανά ΜWh, για υπεράκτια αιολικά κάτω των 5 MW στις 42,47 στερλίνες ανά ΜWh, για ενέργεια από απορρίμματα (με συνδυασμό παραγωγής θερμότητας και ηλεκτρισμού) στις 45,99 στερλίνες ανά ΜWh, για υπεράκτια αιολικά στις 37,35 στερλίνες ανά ΜWh, και για τα θαλάσσια αιολικά που είναι εγκατεστημένα σε απόσταση τουλάχιστον 10 χλμ. από την ηπειρωτική χώρα στις 46,39 στερλίνες ανά ΜWh. Το μεγαλύτερο «κομμάτι της πίτας», περίπου 7 GW, αφορούσε σε νέα υπέρακτια αιολικά πάρκα. Μάλιστα, σύμφωνα με τη βρετανική κυβέρνηση, η τιμή στην οποία κλείδωσε η ενέργεια από τα υπεράκτια αιολικά ήταν περίπου 70% χαμηλότερη από τον πρώτο γύρο των δημοπρασιών του 2015. Στη χώρα μας, το νομοσχέδιο με το θεσμικό πλαίσιο για τα θαλάσσια αιολικά πάρκα κατατέθηκε στη Βουλή στις αρχές Ιουλίου. Πρόκειται για έναν τομέα ο οποίος συγκεντρώνει το ενδιαφέρον πολλών επενδυτών, κυρίως μεγάλων ενεργειακών ομίλων. Ο άλλος πόλος που πρέπει να αναπτυχθεί για να επιτευχθούν οι στόχοι της πράσινης μετάβασης είναι η αποθήκευση ενέργειας, με την ανάπτυξη έρ-

γων συστοιχίας μπαταριών καθώς και με αντλησιοταμίευση. Όπως έχει δηλώσει η γενική γραμματέας του υπουργείου Περιβάλλοντος - Ενέργειας κυρία Αλεξάνδρα Σδούκου, στόχος είναι να έχουν εγκατασταθεί μονάδες αποθήκευσης 1.500 MW ως το 2025 και 3.000 MW ως το 2030. Εξάλλου, ο στόχος που είχε τεθεί για εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ ίση με 19 GW ως το 2030 αναμένεται να επιτευχθεί πιο γρήγορα και το 2030 η συνολική εγκατεστημένη ισχύς των ΑΠΕ να έχει αυξηθεί στα 25 GW. Αν οι προβλέψεις αυτές επαληθευτούν, τότε η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό ισοζύγιο θα φθάσει στο 40 % και στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στο 70%. Οι αναβαθμισμένοι στόχοι για τη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ηλεκτροπαραγωγικό μείγμα αναμένεται να αποτυπωθούν στο νέο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), το οποίο καταρτίζεται την περίοδο αυτή. Η αύξηση του μεριδίου των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας συνοδεύεται με έργα για την ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς και διανομής και, βέβαια, έργα αποθήκευσης ενέργειας. Σύμφωνα με στοιχεία που παρέθεσε ο υπουργός Περιβάλλοντος - Ενέργειας Κώστας Σκρέκας πρόσφατα στη Βουλή, κατά τη συζήτηση επί του νομοσχεδίου για την επιτάχυνση της αδειοδότησης των ΑΠΕ, την τελευταία τετραετία έχουν εγκατασταθεί στη χώρα 5 GW νέων ΑΠΕ.

Παράκτια αιολικά Στο μεταξύ, ο διακηρυγμένος εθνικός στόχος για την εγκατάσταση υπεράκτιων αιολικών πάρκων ισχύος 2 GW έως το 2030 έχει κινητοποιήσει το ενδιαφέρον επενδυτών διεθνούς εμβέλειας, όπως και των μεγαλύτερων ενεργειακών ομίλων της χώρας. Τα νερά του Αιγαίου, σύμφωνα με τη στρατηγική μελέτη που έχει καταρτίσει το ΥΠΕΝ, μπορούν να φιλοξενήσουν ένα δυναμικό περίπου 10 GW υπεράκτιων αιολικών σταθερής έδρασης και 30 έως 40 GW πλωτής έδρασης. Οι ιδανικές περιοχές για πλωτά αιολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΕΝ, εντοπίζονται στις Κυκλάδες, στο Βόρειο Αιγαίο (μεταξύ Λήμνου και Αγίου Ευ-

στρατίου), στα Δωδεκάνησα (στον άξονα Ικαρίας - Πάτμου - Λέρου), καθώς και μεταξύ Κρήτης και Καρπάθου. Στον καθορισμό των περιοχών ελήφθησαν υπόψη το αιολικό δυναμικό, ο κυματισμός, η σεισμική δραστηριότητα, η κλίση του πυθμένα, τα βάθη κοντά στις ακτές, οι γεωπολιτικές συνθήκες και το εγκεκριμένο δεκαετές πρόγραμμα διασύνδεσης του ΑΔΜΗΕ. Διεύρυνση των δραστηριοτήτων τους στις ελληνικές θάλασσες βλέπουν οι πρωταγωνιστές διεθνώς του κλάδου που έχουν συμπράξει με ελληνικούς ενεργειακούς ομίλους. Η νορβηγική Equinor, η μεγαλύτερη εταιρεία ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στον κόσμο, που έχει στρέψει το ενδιαφέρον της όπου υπάρχει θάλασσα -από τη Σκωτία, τη Βρετανία και τη Γαλλία μέχρι τα Κανάρια Νησιά και την Κορέα- ήταν από τις πρώτες που εκδήλωσαν ενδιαφέρον και για την Ελλάδα. Πρότεινε, μάλιστα, στο ΥΠΕΝ συγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο για την ανάπτυξη πλωτού αιολικού πάρκου στην περιοχή των Κυκλάδων μεταξύ Τήνου, Σύρου και Μυκόνου. Η ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή έχει έρθει σε συμφωνία με την Ocean Winds (OW), που αποτελεί τη σύμπραξη των εταιρειών EDP Renewables και ENGIE, για την από κοινού ανάπτυξη πλωτών υπεράκτιων αιολικών πάρκων ισχύος 1,5 GW, και η Mytilineos με τη δανέζικη Copenhagen Offshore Partners. Την αγορά των υπεράκτιων αιολικών βλέπουν και τα ΕΛΠΕ, που βρίσκονται σε συζητήσεις με μεγάλη ξένη εταιρεία, ενώ η Motor Oil υπέγραψε στο Αμπου Ντάμπι MOU με την Abu Dhabi Future Energy Company (Masdar). Η ΔΕΗ συζητάει τουλάχιστον με πέντε ξένες εταιρείες, μεταξύ των οποίων και το αυστραλιανό fund Macquarie, που πρόσφατα απέκτησε το 49% των μετοχών του ΔΕΔΔΗΕ. Πληροφορίες θέλουν επίσης τη ΔΕΗ να συζητάει για σύμπραξη με το αμερικανικό fund Quadum, που συνεργάζεται ήδη με την εταιρεία ΕΝΤΕΚΑ. Αλλά και ο όμιλος Κοπελούζου και η RF Energy (συμφερόντων Φειδάκη και Ρέστη) με όχημα μια νέα κοινή εταιρεία, την Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα Αιγαίου Α.Ε., σχεδιάζουν να αναπτύξουν θαλάσσια πάρκα 850 MW.

θεμα

Της ΕΛΕΝΑΣ ΣΚΙΑΘΙΤΗ

«A

ν δεν ξεκινήσουν εκ νέου οι ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδέχεται να αναγκαστούν να ενεργοποιήσουν έκτακτα σχέδια χορήγησης ποσοτήτων φυσικού αερίου όπως π.χ. δελτία διανομής, αφού χωρίς τη μείωση της κατανάλωσης ενδέχεται να μην υπάρχει αρκετό αέριο για τη θέρμανση των σπιτιών τον χειμώνα και θα περιμέναμε ότι ο τερματισμός των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου θα ανατρέψει την Ευρωζώνη από τη στασιμότητα στην ήπια ύφεση» προβλέπει η Citigroup. Μαζί με τον αντίκτυπο των δελτίων, θα μείωνε τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη κατά 1,5% για τη Γερμανία και την Ιταλία και κατά 1% για τη ζώνη του ευρώ. Το φυσικό αέριο είναι ήδη ο μεγαλύτερος παράγοντας πληθωρισμού στην Ευρώπη και η Citigroup περιμένει διψήφιο πληθωρισμό, που θα διαβρώσει ακόμη περισσότερο τα εισοδήματα των νοικοκυριών. Ο περιορισμός θα μπορούσε να ξεκινήσει γρήγορα, αν και τα ποσοστά αποθήκευσης φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί και η εξάρτηση από τις ρωσικές εισαγωγές φυσικού αερίου έχει μειωθεί, αλλά μια διακοπή των προμηθειών κατά 100% θα εξακολουθούσε να επιβάλλει τον περιορισμό των ποσοτήτων, και μάλιστα γρήγορα.

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Πόσο κοντά είναι το ενδεχόμενο για δελτίο σε αέριο και καύσιμα από τον Σεπτέμβριο στην Ευρώπη Αποκαλυπτική έκθεση της Citigroup

Τα τρία σενάρια για το φυσικό αέριο Με βάση τα μηνιαία στοιχεία της Eurostat και της Gas in Europe, η Citigroup αναλύει σενάρια για την πορεία των αποθεμάτων φυσικού αερίου, ειδικά για την Ιταλία και τη Γερμανία, ως τις δύο μεγάλες οικονομίες που εξαρτώνται περισσότερο από τις εισαγωγές ρωσι-

κού φυσικού αερίου. Εξετάζει τρία σενάρια: (1) η προμήθεια ρωσικού αερίου από αγωγούς συνεχίζεται κανονικά, (2) η προμήθεια ρωσικού αερίου από αγωγούς μειώνεται κατά 50% από τον Ιούλιο και (3) η προμήθεια ρωσικού αερίου μειώνεται κατά 100%. Σε όλες τις περιπτώσεις υποθέτει ότι η κατανάλωση φυσικού αερίου κάθε μήνα συ-

Citi: Οι χώρες να μειώσουν τη χρήση και οι πελάτες την Υπάρχουν τουλάχιστον δύο επιλογές: Μείωση της χρήσης φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας: Το 2019, το 25% της συνολικής κατανάλωσης φυσικού αερίου στη Γερμανία και το 41% της συνολικής κατανάλωσης φυσικού αερίου στην Ιταλία, δηλαδή 23 δισ. κυβικά μέτρα και 31 δισ. κυβικά μέτρα αντίστοιχα, χρησιμοποιήθηκαν από τον ενεργειακό τομέα για την παραγωγή ενέργειας, θερμότητας και ηλεκτρισμού. Θεωρητικά, για να εξοικονομηθούν 9 bcm στη Γερμανία, η παραγωγή ενέργειας με χρήση φυσικού αερίου θα πρέπει να μηδενιστεί για 4,5 μήνες. Στην Ιταλία, για να εξοικονομηθούν 4 bcm, θα αρκούσε να σταματήσει η χρήση φυσικού

αερίου για ενέργεια για 1,5 μήνα. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος της χρήσης ενέργειας προορίζεται για θέρμανση ή για συνδυασμένη ηλεκτρική ενέργεια και θέρμανση, η οποία θερμαίνει τα σπίτια τον χειμώνα και επομένως είναι πιθανό να προστατευθεί από τη διανομή. Η καθαρή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας χρησιμοποιεί μόνο 0,5 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου κατά μέσο όρο τον μήνα στη Γερμανία και 1 δισ. κυβικό μέτρο τον μήνα στην Ιταλία. Και στις δύο χώρες, κάποια αντικατάσταση μπορεί να είναι δυνατή, αλλά ειδικά τον χειμώνα, όταν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συμβάλλουν λιγότερο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η μείωση της χρήσης φυσικού αερίου για την παραγωγή ενέργειας είναι πιθανό να

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

μπεριφέρεται σύμφωνα με τον μέσο όρο των τελευταίων τεσσάρων ετών, οι προμήθειες από άλλες πηγές και οι όγκοι ιδίας παραγωγής παραμένουν στα επίπεδα του Απριλίου 2022 και οι επανεξαγωγές φυσικού αερίου κυμαίνονται σύμφωνα με την αύξηση των εισαγωγών. Σενάρια 1 και 2: Αν οι ρωσικές προμή-

θειες φυσικού αερίου συνεχίζονταν κανονικά, τόσο η Ιταλία όσο και η Γερμανία δεν θα είχαν κανένα πρόβλημα να διατηρήσουν σχετικά καλά γεμάτες τις αποθήκες φυσικού αερίου καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα. Ακόμη και αν οι ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου μειωθούν στο μισό από τον Ιούλιο, οι γερμανικές και ιταλικές αποθήκες

δεν θα έπεφταν κάτω από 4 bcm η καθεμία, σε σύγκριση με τη μέγιστη μηνιαία κατανάλωση τον Ιανουάριο των 12,5 bcm στη Γερμανία και των 10 bcm στην Ιταλία, δηλαδή η κατανάλωση θα έπρεπε να είναι 30-40% υψηλότερη από τη συνήθη για να δημιουργηθεί πρόβλημα. Καμία από τις δύο χώρες δεν έχει βιώσει τόσο υψηλή χρήση τα τελευταία δέκα χρόνια. Σενάριο 3: Μια πλήρης διακοπή της προμήθειας ρωσικού φυσικού αερίου (για τη Γερμανία απευθείας και μέσω της Πολωνίας και για την Ιταλία μέσω της Αυστρίας) θα εξαντλούσε τις αποθήκες της Γερμανίας τον Φεβρουάριο και της Ιταλίας τον Ιανουάριο. Μέχρι τον Μάιο του 2023, δηλαδή μετά την περίοδο θέρμανσης, η σωρευτική έλλειψη θα ήταν 9 δισ. κυβικά μέτρα στη Γερμανία και 4 δισ. κυβικά μέτρα στην Ιταλία. Αυτό θα ήταν το 30% της κανονικής κατανάλωσης Φεβρουαρίου Απριλίου για τη Γερμανία και το 10% της κατανάλωσης Ιανουαρίου - Απριλίου για την Ιταλία. Υποθέτοντας ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει από την πλευρά των εισαγωγών ή των εξαγωγών (σε αντίθεση με την Ιταλία, η Γερμανία είναι μια σημαντική χώρα διαμετακόμισης και θα μπορούσε θεωρητικά να εξοικονομήσει αέριο σταματώντας τις επανεξαγωγές), οι περικοπές κατά 100% στις παραδόσεις ρωσικού αερίου θα οδηγούσαν έτσι αναπόφευκτα σε δελτίο κατανάλωσης.

κατανάλωση είναι δύσκολη. Μέχρι τον Απρίλιο δεν υπήρχαν ενδείξεις στην Ιταλία ή στη Γερμανία για ουσιαστική μείωση της χρήσης φυσικού αερίου για την παραγωγή ενέργειας, αντιθέτως. Μείωση της τελικής κατανάλωσης φυσικού αερίου: Η πλειονότητα του φυσικού αερίου χρησιμοποιείται άμεσα από τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και τους δημόσιους φορείς για την παραγωγή θερμότητας και ενέργειας ή απευθείας ως εισροή σε παραγωγικές διαδικασίες. Στη Γερμανία -και σε άλλες χώρες- τα νοικοκυριά και οι κοινωνικές υπηρεσίες προστατεύονται από τη διανομή με βάση τον νόμο, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε έλλειψη εφοδιασμού πρέπει να καλύπτεται από τους κρατικούς και

εμπορικούς χρήστες. Αυτοί αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ της τελικής κατανάλωσης φυσικού αερίου (δηλ. εξαιρουμένου του ενεργειακού τομέα) τόσο στη Γερμανία όσο και στην Ιταλία. Στην Ιταλία, αυτό θα άφηνε μόλις 0,9 δισ. κυβικά μέτρα μηνιαίας χρήσης, δηλαδή η χρήση φυσικού αερίου θα έπρεπε να διακοπεί για περισσότερους από 4 μήνες για να εξοικονομηθούν τα απαραίτητα 4 δισ. κυβικά μέτρα. Στη Γερμανία, ένα παρόμοιο ποσό θα μπορούσε να επιτευχθεί με τη διακοπή της χρήσης φυσικού αερίου στις βιομηχανίες χημικών προϊόντων και μετάλλων, αλλά αυτό θα έπρεπε να διαρκέσει για 10 μήνες, δηλαδή σχεδόν ολόκληρο το έτος.

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Ο Μπόρις Τζόνσον φεύγει και το Brexit… πεθαίνει Νέο δημοψήφισμα για την αυτονομία στη Σκωτία Της ΕΛΕΝαΣ ΣΚΙΑΘΙΤΗ

νατρεπτική η αρθρογραφία του ξένου Τύπου για την παραίτηση του Μπόρις Τζόνσον από την πρωθυπουργία, ο οποίος σκοπεύει να παραμείνει ένας απλός βουλευτής. Αυτά, ενώ στο διάγγελμά του μιλούσε για την απορρόφηση των κραδασμών του Brexit, και η Σκωτία ανακοίνωνε ότι το 2023 θα είναι μία ακόμα χρονιά διεξαγωγής δημοψηφίσματος εξόδου της χώρας από την αγκαλιά της βασίλισσας Ελισάβετ. Σε κάθε περίπτωση, όπως γράφει το Reuters, το Brexit βοήθησε τον Μπόρις

Τζόνσον να αναλάβει το υψηλότερο αξίωμα της Βρετανίας. Ωστόσο, τα τρία ταραχώδη χρόνια πρωθυπουργίας του αποκάλυψαν το κόστος της απόφασης αυτής. Η αποχώρηση, όμως, της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προκαλέσει τέτοια οικονομική και διπλωματική ζημία στη χώρα, που δεν είναι εύκολο να «ξεχαστούν» με την παραίτησή του. Η ιδέα, όμως, του Brexit ως η «κινητήριος δύναμη» για την αναδιάταξη της βρετανικής κοινωνίας έληξε μόλις ο Τζόνσον ανακοίνωσε την παραίτησή του. Κάποιοι από τους παλιούς υποστηρικτές του πρωθυπουργού διαισθάνθηκαν αυτή την αλλαγή του πολιτικού

κλίματος. Αποχωρώντας από την καγκελαρία, ο Ρίσι Σουνάκ έγραψε ότι «ο λαός μας πρέπει να γνωρίζει ότι, εάν κάτι είναι πολύ καλό για να είναι αληθινό, τότε δεν είναι αληθινό». Η δήλωση αυτή είναι εντυπωσιακή για έναν πολιτικό, ο οποίος πέρασε το μεγάλο μέρος των τελευταίων έξι ετών εκθειάζοντας τις ευκαιρίες που προσφέρει στη Βρετανία το «διαζύγιό» της με τον μεγαλύτερο εμπορικό της εταίρο, υποβαθμίζοντας, παράλληλα, το κόστος της απόφασης αυτής. Πράγματι, το κίνημα του Brexit βασίστηκε στο να λέει στον κόσμο πράγματα που, ακόμη και τότε, ήταν πολύ καλά για να είναι αληθινά. Η εκστρα-

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

τεία για το δημοψήφισμα του 2016 περιελάμβανε απλοϊκά συνθήματα σχετικά με τα μετρητά για την Εθνική Υπηρεσία Υγείας, απορρίπτοντας τις ανησυχίες που προέκυπταν με τη δικαιολογία ότι έχουν ως σκοπό να «προκαλέσουν φόβο». Μετά την ψηφοφορία, οι υποστηρικτές του Brexit πίεζαν για τον σκληρότερο δυνατό χωρισμό, ενώ επιτίθεντο σε όσους υποπτεύονταν ότι εμπόδιζαν τους στόχους τους: όχι μόνο αντίπαλους πολιτικούς, αλλά και δημόσιους υπαλλήλους, διπλωμάτες, δικαστές, στελέχη επιχειρήσεων, επενδυτές, ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους. Κι ενώ το κόστος του διαζυγίου του Brexit δεν ήταν εύκολο να αγνοηθεί, οι υποστηρικτές του επέρριπταν ευθύνες σε διάφορους άλλους παράγοντες, όπως η πανδημία του κορωνοϊού και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Για να είμαστε ξεκάθαροι, το Brexit δεν είναι ο λόγος που ο Τζόνσον αναγκάστηκε να παραιτηθεί μόλις δυόμισι χρόνια μετά την ηχηρή εκλογική του νίκη. Το φταίξιμο ανήκει εξ ολοκλήρου στον πρώην δήμαρχο του Λονδίνου και στον χαοτικό τρόπο διακυβέρνησής του. Οργάνωσε πάρτι στο γραφείο του, τα οποία παραβίαζαν τους κανόνες lockdown για τον περιορισμό του κορωνοϊού στη χώρα -κανόνες που η ίδια η κυβέρνηση είχε καταρτίσει- και προώθησε σύμμαχό του ο οποίος αντιμετώπιζε κατηγορίες για σεξουαλική παρενόχληση - κατηγορίες που ο Τζόνσον γνώριζε πολύ καλά. Τα σκάνδαλα αυτά συνέβαλαν στο να χάσει ο Τζόνσον το μεγαλύτερο πολιτικό του πλεονέκτημα: τη δημοτικότητά του στους ψηφοφόρους. Tο Brexit ενίσχυσε το αίσθημα δυσφορίας. Οι εμπορικές διαφορές έφεραν τη Βρετανία αντιμέτωπη με πολύ υψηλότερο πληθωρισμό και βραδύτερη οικονομική ανάπτυξη σε σχέση με άλλες ανεπτυγμένες χώρες - το Γραφείο Ευθύνης του Προϋπολογισμού του Ηνωμένου Βασιλείου εκτιμά ότι οι βρετανικές εισαγωγές και εξαγωγές θα μειωθούν, μακροπρόθεσμα, κατά 15%. Η κυβέρνηση ξεκίνησε να καταρτίζει νόμους, με σκοπό να ακυρώσει τμήματα της εμπορικής συμφωνίας με την Ε.Ε., μόλις 18 μήνες μετά την υπο-

γραφή της συμφωνίας από τον Τζόνσον. Όσοι ευελπιστούν ότι θα πάρουν τη θέση του Τζόνσον θα πρέπει να προσπαθήσουν σήμερα πολύ σκληρά, ώστε να αποταχθούν αυτής της υστεροφημίας. Η επιστολή παραίτησης του Σουνάκ προσφέρει ορισμένα σχετικά με τις αξίες που ο ίδιος και οι αντίπαλοί του θα ενστερνιστούν: σοβαρότητα, ικανότητα, ειλικρίνεια. Παρόλο που ορισμένοι πραγματικοί υποστηρικτές του Brexit ίσως συνεχίσουν τις εκστρατείες για το όραμα του Τζόνσον, δύσκολα θα δούμε κάποιον από τους επίδοξους πρωθυπουργούς να καυχιέται ότι βοήθησε να «πραγματοποιηθεί το Brexit». Αντ’ αυτού, ο επόμενος ηγέτης θα πρέπει να «παλέψει» με τα δύσκολα ερωτήματα που ο Τζόνσον προσπαθούσε με κάθε τρόπο να αποφύγει: πώς να επιλύσει το αδιέξοδο σχετικά με τη Βόρεια Ιρλανδία, εάν θα παρεκκλίνει περαιτέρω από τους κανονισμούς της Ε.Ε., εάν θα μειώσει τους φόρους ή θα αυξήσει τις δαπάνες. Εν τω μεταξύ, ο εκλογικός συνασπισμός που συγκρότησε ο Τζόνσον, το 2019, ίσως και να κατακερματιστεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μελλοντική

βρετανική κυβέρνηση θα επιδιώξει να ανατρέψει το Brexit. Ακόμη και το Εργατικό Κόμμα της αντιπολίτευσης έχει αποκλείσει την επανένταξη της χώρας στην Ε.Ε. Η Βρετανία θα πρέπει να μάθει να ζει με τις οικονομικές συνέπειες της αποχώρησής της, η παραγωγικότητα της οποίας, μέχρι το τέλος του 2021, είχε ήδη μειωθεί κατά 5% και οι επενδύσεις της κατά 14%, σύμφωνα με τον Τζον Σπρίνγκφορντ από το Κέντρο Ευρωπαϊκής Μεταρρύθμισης. Το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι το Brexit θα αποτελέσει μία δυσάρεστη πραγματικότητα που θα πρέπει να διαχειριστεί, όπως συμβαίνει με την ατμοσφαιρική ρύπανση ή το παράνομο εμπόριο ναρκωτικών. Η πολιτική ιδέα του Brexit, ωστόσο, δεν υφίσταται πια. Η παρέμβαση του Τζόνσον στο δημοψήφισμα ήταν καταλυτική στο να επιτευχθεί όλη αυτή η υποστήριξη του λαού στην αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ε.Ε. Η χαοτική θητεία του, όμως, υποβάθμισε την ιδέα του Brexit ως την ενιαία αυτή δύναμη για την αλλαγή της Βρετανίας. Η παραίτηση του Τζόνσον από το αξίωμα του πρωθυπουργού αποτελεί την αρχή του τέλους του Brexit.

•Άρθρo

Στάση στήριξης της οικονομίας η απόφαση για εκλογές στην τετραετία

Ε Του Βασίλη Κορκίδη*

ίναι γνωστή και πάγια η θέση του επιχειρηματικού κόσμου για πολιτική και οικονομική σταθερότητα, καθώς και η άποψη που διαχρονικά διατυπώνουμε στην εκάστοτε κυβέρνηση, να εξαντλεί την τετραετία και να κρίνεται στο τέλος της θητείας της. Συμφωνούμε, λοιπόν, απόλυτα και επιδοκιμάζουμε την απόφαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να σταματήσει την εκλογολογία και να βάλει τέλος σε όλα τα σενάρια πρόωρης προσφυγής στις κάλπες, ξεκαθαρίζοντας ότι ο χρονικός ορίζοντας των εθνικών εκλογών είναι το 2023. Η «εκλογική γυμναστική» και τα μετεκλογικά σενάρια σχηματισμού κυβέρνησης σταμάτησαν επιτέλους να προξενούν προβληματισμό στην επιχειρηματικότητα του τόπου και επανέφεραν ηρεμία και μια καλύτερη ψυχολογία στην αγορά. Η επιλογή της οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας στη χώρα μας, σε μια περίπλοκη παγκόσμια κατάσταση, υπό την απειλή μάλιστα της ενεργειακής αβεβαιότητας και εν όψει ενός δύσκολου χειμώνα στην Ε.Ε., είναι μια πράξη πολιτικής ευθύνης και συνέπειας που πρέπει να αναγνωρίσουμε στον πρωθυπουργό. Οι πρόωρες εκλογές το φετινό φθινόπωρο θα άφηναν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απροστάτευτες στο έλεος του ευρωπληθωρισμού, τη χώρα με υπηρεσιακή κυβέρνηση στις απρόβλεπτες προκλήσεις της Τουρκίας, ενώ το χρονικό διάστημα της διπλής

εκλογικής διαδικασίας της απλής αναλογικής θα «πάγωναν» αγορά και επενδύσεις. Η επιβράδυνση της πορείας ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας, θα καθυστερούσε και την επιστροφή μας σε επενδυτική βαθμίδα. Η απόφαση για εκλογές στην ώρα τους βάζει μπροστά τα μέτρα και αφήνει πίσω τις κάλπες. Το ρίσκο της σταθερότητας επικράτησε του εκλογικού ρίσκου, με τον πρωθυπουργό να βγαίνει μπροστά από το πολιτικό κόστος της ακρίβειας, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες για νέα πρόσθετα μέτρα επιδοτήσεων το 2022, αλλά και καθορίζοντας το προγραμματικό οικονομικό σχέδιο του 2023. Ήδη στις αποφάσεις του καλοκαιριού για την αντιμετώπιση του χειμώνα δρομολογούνται επιπλέον 1 δισ. ευρώ οριζόντιες επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος τον Αύγουστο για όλους τους καταναλωτές. Στη συνέχεια θα διατεθούν άλλα 2 δισ. ευρώ για την κατάργηση της εισφοράς αλληλεγγύης, του τέλους επιτηδεύματος, το ξεπάγωμα στις αυξήσεις και τα αναδρομικά των συντάξεων, τις παρεμβάσεις στους συντελεστές ΦΠΑ σε συγκεκριμένες κατηγορίες, την επαναφορά του κατώτατου μισθού στα 751 ευρώ, αλλά και τη μετατροπή των προσωρινών επιδομάτων σε μόνιμες μειώσεων φόρων.

*Ο Β. Κορκίδης είναι πρόεδρος του ΕΒΕΠ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

θεμα

Μήλον της έριδος ο νέος μηχανισμός της ΕΚΤ

Toυ Χαράλαμπου Γκότση*

Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται το τελευταίο χρονικό διάστημα εν μέσω διασταυρούμενων πυρών σχετικά με την αναμενόμενη αλλαγή στρατηγικής στη νομισματική της πολιτική. Για άλλη μια φορά η Ευρωζώνη παρουσιάζει φαινόμενα διάσπασης, με τους φειδωλούς να απαιτούν εδώ και πολύ καιρό τη λήψη μέτρων αυστηρής περιοριστικής πολιτικής, ενώ οι χώρες του Νότου, χωρίς βασικά να αντιτίθενται στην απόφαση για αλλαγή πλεύσης, εκφράζουν επιφυλάξεις, όχι μόνο σε ό,τι αφορά την επιδιωκόμενη αποτελεσματικότητα των μέτρων, όσο και για τις αναμενόμενες παρενέργειες. Τελικά το Διοικητικό της Συμβούλιο έπειτα από πολύμηνες αμφιταλαντεύ-

σεις αποφάσισε να προχωρήσει στη χρησιμοποίηση, μέσα στον Ιούλιο, των δύο βασικών εργαλείων που έχει στη διάθεσή του για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού. Αφενός στη μείωση της ρευστότητας μέσω του τερματισμού του έκτακτου προγράμματος αγοράς ομολόγων (PEPP) για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας και αφετέρου στη σταδιακή αύξηση του επιτοκίου αναφοράς από -0,5% που είναι τώρα, πιθανώς στο 0,75% μέχρι τα τέλη του έτους. Όταν ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη τρέχει με 8,1% ενώ με βάση τον στόχο της Τράπεζας δεν πρέπει να ξεφεύγει από την περιοχή του 2%, τότε είναι εύλογο ότι η ΕΚΤ, για να είναι συνεπής στην αποστολή της, πρέπει να δράσει, αφού η καταπολέμηση του πληθωρισμού είναι δική της αρμοδιότητα. Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα PEPP, η

διακοπή του ήδη ολοκληρώνεται σύντομα. Εκείνο που αποτελεί σημείο τριβής είναι η αύξηση του επιτοκίου αναφοράς, κυρίως δε τα συνοδευτικά μέτρα που θα ακολουθήσουν κατά την εφαρμογή του. Ας δούμε, όμως, πρώτα πώς μεταφέρεται μια αύξηση του επιτοκίου αναφοράς της ΕΚΤ στην πραγματική οικονομία, ώστε τελικά να επιδράσει ανασχετικά και στην πορεία του πληθωρισμού.

Πώς επιδρά η αύξηση του επιτοκίου αναφοράς στον πληθωρισμό Τα βασικά κανάλια μετάδοσης είναι δύο. Πρώτον, μέσω της επίδρασης στις μελλοντικές προσδοκίες, ιδιωτών και επιχειρήσεων, κυρίως σε ό,τι αφορά αποφάσεις για επενδύσεις, αγορές ή απαιτήσεις για μισθολογικές αυξήσεις. Η επίδραση στις προσδοκίες, πέρα από

θεμα την κατεύθυνση, είναι δύσκολο να προβλεφθεί, επειδή πρόκειται για ένα μέγεθος το οποίο εξαρτάται κυρίως από πολλούς παράγοντες, συχνά μάλιστα εξωοικονομικούς. Δεύτερον, μέσω της αύξησης των επιτοκίων χορηγήσεων. Η Κεντρική Τράπεζα πληρώνει τόκους για τις καταθέσεις των εμπορικών τραπεζών, ενώ χρεώνει άλλες τράπεζες που χρειάζονται ρευστότητα με δάνεια μιας ημέρας. Επίσης, χρεώνει επιτόκιο για τις πράξεις κύριας χρηματοδότησης των εμπορικών τραπεζών ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Οι τράπεζες μετακυλούν το αυξημένο κόστος στα επιτόκια χορηγήσεων για δάνεια ιδιωτών και επιχειρήσεων. Αποτέλεσμα να μειώνεται ο δανεισμός με σκοπό τη διενέργεια επενδύσεων και ταυτόχρονα και η ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες στην πραγματική οικονομία. Η πτώση της ζήτησης οδηγεί και σε αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, επειδή αφενός οι επιχειρήσεις για να πουλήσουν τα αποθέματά τους αναγκάζονται να μειώσουν τις τιμές και αφετέρου από τη μείωση των εισοδημάτων των εργαζόμενων οι οποίοι λόγω της ύφεσης έχασαν την εργασία τους. Η αύξηση των επιτοκίων αναφοράς της Κεντρικής Τράπεζας αποτελεί μέτρο ποσοτικού περιορισμού της ρευστότητας, η οποία πλήττει τη ζήτηση και κατ’ επέκταση την οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από τις πηγές που προκαλούν τις πληθωριστικές πιέσεις. Αυτό στην παρούσα συγκυρία είναι πολύ σημαντικό σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Γνωρίζουμε, άλλωστε, ότι το σημαντικότερο τμήμα των πιέσεων προέρχεται από τις αυξήσεις των ενεργειακών προϊόντων και των πρώτων υλών, οι οποίες εισχωρούν ως στοιχεία κόστους στις τελικές τιμές των προϊόντων. Εξάλλου, η καταπολέμηση του πληθωρισμού μέσω της μείωσης της ενεργού συνολικής ζήτησης έχει επίδραση στη βασική της στόχευση, που είναι η μειωμένη οικονομική δραστηριότητα, αλλά και παράπλευρες απώλειες, όπως η αύξηση της ανεργίας, η οποία με τη σειρά της λειτουργεί ανασχετικά της ζήτησης. Επίσης, στην παρούσα συγκυρία θα δημιουργήσει σημαντικό

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

πρόβλημα στην εξυπηρέτηση των υποχρεώσεων των υπερχρεωμένων χωρών του Νότου της Ευρώπης, κάτι που αποτυπώθηκε, αμέσως από το ξεκίνημα της ενεργειακής κρίσης, με την απότομη αύξηση των αποδόσεων των 10ετών ομολόγων σε απαγορευτικά επίπεδα. Επανεμφανίστηκε, δηλαδή, το λεγόμενο φαινόμενο του κατακερματισμού (fragmentation) της ευρωπαϊκής αγοράς. Οι υφεσιακές επιπτώσεις στις οικονομίες των ευρωπαϊκών χωρών καθώς και τα προβλήματα του εξωτερικού χρέους που έχουν κυρίως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία, θεωρώ ότι είναι οι λόγοι της καθυστέρησης της ΕΚΤ για την ανάληψη δράσης ενάντια στον καλπάζοντα πληθωρισμό, με πρώτο αποτέλεσμα βέβαια τη συμβολή της στη βύθιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ έναντι του δολαρίου, η οποία βρίσκεται ήδη

στην περιοχή της πλήρους εξίσωσης 1 δολάριο προς 1 ευρώ έπειτα από 20 χρόνια. Όμως, η ανάγκη να λυθεί πρώτα το θέμα της αναχρηματοδότησης των χρεών των χωρών του Νότου με χαμηλό κόστος ήταν και είναι πολύ μεγάλη για να αγνοηθεί και να προχωρήσει σε αύξηση των επιτοκίων αναφοράς σε θολό τοπίο. Η υπόσχεση απλώς ότι θα υπάρξει λύση μέσω της επαναγοράς ομολόγων που λήγουν φαίνεται ότι δεν έπεισε τις αγορές, οι οποίες συνεχίζουν να απαιτούν υψηλές αποδόσεις από τις συγκεκριμένες χώρες. Ο μηχανισμός βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο στάδιο της διαμόρφωσης με προτάσεις, οι οποίες εκτείνονται από την πλήρη απόρριψη μέχρι της άνευ όρων αποδοχής ενός νέου σχεδίου με τα χαρακτηριστικά του PEPP με στόχο τον δραστικό περιορισμό της διαφοράς επιτοκίων (spreads) μεταξύ των χωρών.

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

θεμα χώρου. Αυτό ανταποκρίνεται στον πυρήνα της αποστολής μας (mandate)».

Μερικές παρατηρήσεις αντί επιλόγου

Οι αντιδράσεις των φειδωλών Οι σημαντικότερες αντιδράσεις προέρχονται από τη γερμανική πλευρά. Ο διοικητής της Bundesbank κ. Joachim Nagel σε πρόσφατη τοποθέτησή του στο Frankfurt Euro Finance Summit ανέφερε ότι η χρήση ενός τέτοιου μηχανισμού «δικαιολογείται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις εμφάνισης νομισματικών προβλημάτων και μόνο με καθαρά προσδιορισμένους περιορισμούς». Αναφέρθηκε κυρίως στο μέγεθος της παρέμβασης και τη χρονική διάρκεια, η οποία απέχει πολύ από το «whateverittakes» του κ. Draghi. Τη σκυτάλη πήρε στη συνέχεια ο νεοφιλελεύθερος καθηγητής Ronald Vaubel, γνωστός για τους αγώνες του κατά της αμοιβαιοποίησης των χρεών στην Ευρώπη, ο οποίος προτείνει π.χ.

για να λύσει η Ιταλία τα προβλήματά της με το χρέος, αλλά και τη διαφορά επιτοκίων (spreads), την προσφυγή στον ESM, ο οποίος με την αγορά ομολόγων θα επιβάλει και συγκεκριμένες οικονομικοπολιτικές υποχρεώσεις και δεσμεύσεις. Επικαλείται το άρθρο 123 AEUV της «Σύμβασης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης» που απαγορεύει την απευθείας αγορά τίτλων χωρών από τη δευτερογενή αγορά. Παραβλέπει, όμως, να αναφερθεί στην εξαίρεση, η οποία επιτρέπει την αγορά «όταν οι αγορές ομολόγων της ΕΚΤ εξυπηρετούν τη νομισματική της πολιτική». Άλλωστε και η πρόεδρος της ΕΚΤ κ. Lagarde στην παραπάνω αναφερθείσα συνάντηση της Φρανκφούρτης πήρε ξεκάθαρη θέση ως προς το θέμα. «Πρέπει να είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι οι νομισματικές μας επιλογές θα μεταφέρονται σε όλες χώρες του ευρω-

Η δημιουργία ενός νέου μηχανισμού αποφυγής του κατακερματισμού της ευρωπαϊκής αγοράς σε ζώνη υψηλών επιτοκίων και εκείνης χαμηλών είναι επιβεβλημένη επειδή: - Θα πρόκειται για επαναγορά ομολόγων που έχει στην κατοχή της η ΕΚΤ μετά τη λήξη τους. Άρα, δεν αυξάνεται η κυκλοφορούσα ποσότητα του χρήματος, ώστε να ασκηθούν νέες πληθωριστικές πιέσεις. - Η διαφορά επιτοκίων δεν προέκυψε από πράξεις ή παραλείψεις στο εσωτερικό των χωρών όπου ανεβαίνουν τα spreads. Είναι γνωστό ότι οι πιέσεις είναι εισαγόμενες, προέρχονται από παράγοντες που βρίσκονται έξω από τις δυνατότητες παρέμβασης μιας τοπικής κυβέρνησης και συνεπώς η μεσολάβηση μιας υπερεθνικής οντότητας όπως είναι η ΕΚΤ θεωρείται επιβεβλημένη. - Οι διαφορές επιτοκίων στη χρηματοδότηση των χωρών, πέραν του αυξημένου κόστους για τις ίδιες, μεταφέρονται και στο κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών και των επιχειρήσεων. Είναι δε άδικο να εξαρτάται το χρηματοδοτικό κόστος μιας επιχείρησης από τον τόπο εγκατάστασης εντός του χώρου της Ευρωζώνης. Όταν συμβαίνει αυτό για ομοειδείς επιχειρήσεις με το ίδιο επίπεδο παραγωγικότητας, δημιουργούνται ανεπίτρεπτα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της μιας έναντι της άλλης, τα οποία όμως δεν προέρχονται από τη βελτίωση της παραγωγικότητάς της, με αποτέλεσμα τα προϊόντα της πρώτης να εξωθούνται από την αγορά ή να εξαφανίζεται η κερδοφορία της. - Τέλος, είναι εξόχως υποκριτικό, εκείνοι που επίμονα πιέζουν την ΕΚΤ εδώ και πολύ καιρό να πάρει μέτρα συσταλτικής πολιτικής, τώρα να αντιδρούν επειδή προσπαθεί να αμβλύνει τις παρενέργειες αυτών των αποφάσεων.

*Ο Χαράλαμπος Γκότσης είναι καθηγητής Οικονομικών, τ. πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

30 Υδρογονάνθρακες

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Μέσω της ExxonMobil

Οι ΗΠΑ στήνουν βάσεις και στα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης Tον Οκτώβριο η απόφαση του ΣτΕ Τα επόμενα βήματα: Σεισμικά, επενδυτική απόφαση, γεώτρηση Του ΣΤ. Κ. ΧΑΡΙΤΟΥ

την επικαιρότητα επανέρχεται η έκθεση του ΙΕΝΕ για την έρευνα των υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, σύμφωνα με την οποία η χώρα διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου σε θαλάσσιες και χερσαίες περιοχές, δυνητικής αξίας 250 δισ. ευρώ, μετά την είσοδο της ΕxxonMobil στο «οικόπεδο» των ΕΛΠΕ στην Κρήτη. Σύμφωνα με την έρευνα, στις θαλάσ-

σιες περιοχές όπου έχουν διεξαχθεί αναγνωριστικές σεισμικές έρευνες έχουν ήδη προδιαγραφεί περισσότεροι από 30 πιθανοί ερευνητικοί στόχοι, οι οποίοι με συμπληρωματικές έρευνες θα μπορούσαν να αναδειχθούν σε στόχους ερευνητικών γεωτρήσεων για ανακάλυψη κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Λαμβάνοντας υπόψη ότι θα είναι επιτυχημένο το 1/4 των γεωτρήσεων στις γεωλογικές δομές που έχουν εντοπιστεί στις θαλάσσιες περιοχές του Ιονίου και νοτίως και δυτικώς της

Κρήτης, υπολογίζεται πως οι δομές αυτές θα μπορούσαν να φιλοξενούν δυνητικά αποθέματα της τάξης των 70-90 τρισ. κυβικών ποδιών αερίου, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΔΕΥ, ικανών να καλύψουν το 15%-20% των καταναλώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, από τις υπάρχουσες σεισμικές καταγραφές στον ελλαδικό χώρο είναι χαρτογραφημένες περίπου 40 γεωλογικές δομές, οι οποίες χρήζουν περαιτέρω γεωφυσικών και γεωτρητικών μελετών για την πιστοποί-

Υδρογονάνθρακες

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

ηση κοιτασμάτων φυσικού αερίου.

Τι δείχνει η έκθεση Σύμφωνα με την έκθεση, τα αποτελέσματα των μέχρι σήμερα επιστημονικών ερευνών υποδεικνύουν ότι στην Ελλάδα υπάρχουν περιοχές που παρουσιάζουν επιχειρηματικό ενδιαφέρον για την πιθανή ανακάλυψη υδρογονανθράκων, χωρίς όμως να παραβλέπεται το γεγονός ότι οι γεωλογικοί κίνδυνοι αποτυχίας δεν είναι αμελητέοι. Σε περιοχές με αποδεδειγμένη την ύπαρξη πετρελαϊκού συστήματος (π.χ. Ήπειρος, Β. Ιόνιο, Πατραϊκός, Κυπαρισσιακός, ΒΔ Πελοπόννησος, Θερμαϊκός, Ορφανός, Θρακικό Πέλαγο, κ.λπ.), οι μέχρι σήμερα έρευνες είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικές, αλλά απαιτείται περαιτέρω συστηματική γεωφυσική και γεωτρητική έρευνα για τον εντοπισμό πιθανών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων φυσικού αερίου. Σε άλλες περιοχές της χώρας (π.χ. Γρεβενά), παρά την ύπαρξη κάποιων ενθαρρυντικών γεωλογικών στοιχείων, τις θεωρίες και τις επιμέρους απόψεις που κατά καιρούς ακούγονται έντονα, τα μέχρι στιγμής υπάρχοντα ερευνητικά δεδομένα είναι περιορισμένα και ανώριμα, μη επιβεβαιώνοντας, προς το παρόν τουλάχιστον, την ύπαρξη πετρελαϊκού συστήματος, οπότε σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες επιχειρησιακές δυσκολίες (έντονο τοπογραφικό ανάγλυφο) καθιστούν δύσκολη την ανάληψη επιχειρηματικής δραστηριότητας. Ορισμένες θαλάσσιες περιοχές στο νότια του Ιονίου Πελάγους και μέχρι το Αιγαίο Πέλαγος (θαλάσσιος χώρος της Κρήτης, μεταξύ Ρόδου - Κύπρου) είναι σε γενικές γραμμές ανεξερεύνητες, αλλά έχουν εν δυνάμει ιδιαίτερο γεωλογικό ενδιαφέρον (επιπρόσθετα από συμβατικούς υδρογονάνθρακες είναι πιθανή η ύπαρξη κοιτασμάτων υδριτών). Σύμφωνα με τους περισσότερους έγκριτους μελετητές, οι πετρελαιοπιθανές λεκάνες της χώρας εντοπίζονται σε τρεις ευρείες γεωγραφικές περιοχές:  Σε αυτές της Δυτικής Ελλάδας, οι οποίες περιλαμβάνουν τις γεωτεκτονικές ζώνες του Γαβρόβου, της Ιόνιας

και της Προαπούλιας (ή ζώνη Παξών), καθώς και τις υπερκείμενες μεταλπικές λεκάνες με κλαστικά ιζήματα του Νεογενούς και Τεταρτογενούς. Όσον αφορά τις χερσαίες γεωλογικές λεκάνες πετρελαιοπιθανού ενδιαφέροντος, η πρώτη εντοπίζεται στη Δυτική Ελλάδα σε περιοχή που εκτείνεται από τα αλβανικά σύνορα κατά μήκος της Ηπείρου, της Αιτωλοακαρνανίας, της βορειοδυτικής Πελοποννήσου μέχρι τον Μεσσηνιακό Κόλπο. Μια δεύτερη περιοχή διαγράφεται δυτικά των Γρεβενών από τα σύνορα της Βόρειας Μακεδονίας μέχρι και τη Θεσσαλία. Η συνολική έκταση των πετρελαιοπιθανών αυτών χερσαίων περιοχών είναι της τάξης των 40,000 τετραγωνικών χιλιομέτρων.  Στις λεκάνες της Ανατολικής Ελλάδας με μεταλπικά ιζήματα του Τριτογενούς Ηώκαινο - Ολιγόκαινο και Μειόκεινο - Πλειόκαινο και του Τεταρτογενούς. Οι λεκάνες αυτές συναντώνται στη Χαλκιδική, στη Δυτική Μακεδονία, στη Θράκη, στο Θρακικό Πέλαγος. Ενώ έχουμε και τις υποθαλάσσιες γεωλογικές λεκάνες στο Αιγαίο Πέλαγος που παρουσιάζουν πετρελαιοπιθανό ενδιαφέρον. Aυτές εντοπίζονται στο βόρειο Αιγαίο Πέλαγος, από τις ακτές της Θράκης, γύρω από τη νήσο Θάσο μέχρι και τον Θερμαϊκό Κόλπο. Επίσης, υπάρχουν ορισμένες μικρές περιοχές ενδιαφέροντος στο κεντρικό και νότιο Αιγαίο, αλλά ιδιαίτερα στον θαλάσσιο χώρο βόρεια της Κρήτης. Η συνολική έκταση των θαλάσσιων αυτών περιοχών του Αιγαίου Πελάγους είναι της τάξης των 25,000 χλμ2.  Στις υποθαλάσσιες πετρελαιοπιθανές ιζηματογενείς γεωλογικές λεκάνες στο Ιόνιο Πέλαγος και νότια και ΝΔ της Κρήτης που καλύπτουν όλο σχεδόν τον θαλάσσιο χώρο της ελληνικής θαλάσσιας επικράτειας, όπως αυτή ορίζεται από τα ισχύοντα θαλάσσια όρια με την Ιταλία ή βάσει του ισχύοντος διεθνούς δικαίου με τις Αλβανία, Αίγυπτο, Λιβύη, Κύπρο και Τουρκία. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η τεχνολογία έρευνας και παραγωγής κοιτασμάτων υδρογονανθράκων περιορίζεται σήμερα σε θαλάσσια βάθη μικρότερα των 3,500 μέτρων ύδατος, οι περιοχές αυ-

τές δεν υπολογίζονται στην αξιολόγηση και στις εκτιμήσεις για το μέγεθος των αναμενομένων εγχώριων πόρων υδρογονανθράκων. Η συνολική ερευνητικά ωφέλιμη έκταση ιζηματογενών πετρελαιοπιθανών λεκανών του Ιονίου Πελάγους και νότια της Κρήτης ανέρχεται συνολικά σε 340,000 χλμ2. Με βάση τα παραπάνω, η συνολική εγχώρια έκταση ιζηματογενών πετρελαιοπιθανών λεκανών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 410,000 χλμ2. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες επιστημονικές ανακοινώσεις, η Ελλάδα διαθέτει επτά βεβαιωμένα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, σε Πρίνο, Βόρειο Πρίνο, Νότια Καβάλα, Έψιλον, Επανομή, Δυτικό Κατάκολο και Αλυκές Ζακύνθου. Υπάρχουν, επίσης, ισχυρές ενδείξεις για ύπαρξη υδρογονανθράκων σε Ήπειρο, Αιτωλοακαρνανία, ΒΔ Πελοπόννησο, Ιόνιο Πέλαγος, δυτικά, νοτιοδυτικά και νότια της Κρήτης, σε περιοχές του Θερμαϊκού και του Βόρειου Αιγαίου και στην ελληνική υφαλοκρηπίδα της Ανατολικής Μεσογείου.

ΕΛΠΕ Με την αμερικανική ExxonMobil στη θέση του επικεφαλής της κοινοπραξίας με τα ΕΛΠΕ ενισχύονται η δυναμική και το ενδιαφέρον των δύο εταιρειών για την έρευνα υδρογονανθράκων δυτικά της Κρήτης και δημιουργούνται καλύτερες συνθήκες για την επιτυχή υλοποίηση των ερευνών. Η αύξηση της συμμετοχής της ExxonMobil στο 70% της κοινοπραξίας αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης στα ελληνικά σχέδια αξιοποίησης υδρογονανθράκων και ταυτόχρονα τη σημαντικότερη εγγύηση για τη γρήγορη υλοποίηση του project. Τα ΕΛΠΕ παράλληλα αυξάνουν τη συμμετοχή τους με επιπλέον 10%, φθάνοντας στο 30% στην κοινοπραξία χωρίς επιβάρυνση, σε μια περίοδο που οι υδρογονάνθρακες έχουν ξαναμπεί στο επίκεντρο, εδραιώνοντας ταυτόχρονα τη σχέση τους με την πανίσχυρη EXXON σε κεφάλαια και τεχνογνωσία. Πλέον η κρίσιμη ημερομηνία είναι ο Οκτώβριος, όταν και αναμένεται η απόφαση του ΣτΕ, στο οποίο έγινε προσφυγή κατά των περιβαλλοντικών

Υδρογονάνθρακες

μελετών που, αν απορριφθεί, θα απελευθερώσει τις εταιρείες από το τελευταίο εμπόδιο για να προχωρήσουν άμεσα τις σεισμικές έρευνες. Σημειώνεται ότι ο κύριος όγκος κεφαλαίων απαιτείται κατά την περίοδο των εξορύξεων, ενώ η αρχική φάση των ερευνών είναι λελογισμένη από πλευράς δαπανών και δεν αλλάζει κάτι όσον αφορά τον όμιλο των ΕΛΠΕ. Υπενθυμίζεται ότι σε πρόσφατες δηλώσεις του ο διευθύνων σύμβουλος των ΕΛΠΕ κ. Ανδρέας Σιάμισιης είχε τονίσει τη σημασία που έχει η τεχνογνωσία σε αυτές τις περιοχές όπου τα θαλάσσια βάθη είναι μεγάλα. Σημείωσε, ωστόσο, ότι η ευρύτερη περιοχή παρουσιάζει μεγάλες προοπτικές λόγω των σημαντικών ανακαλύψεων που προηγήθηκαν σε Αίγυπτο και ανατολική Μεσόγειο. Ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου τόνισε ότι, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου θα λειτουργούν ως μονάδες βάσης, είναι σωστή η πολιτική να μην υπάρχει εξάρτηση από συγκεκριμένους παραγωγούς. «Αντί να εισάγουμε φυσικό αέριο για να παράγουμε ηλεκτρική

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

ενέργεια, θα αξιοποιούμε τα εγχώρια κοιτάσματα» είπε.

Γεωπολιτική αξία η παρουσία της ExxonMobil Η παρουσία της ExxonMobil έχει και γεωπολιτική σημασία, καθώς η μεγάλη συμμετοχή κατά 70% αποδεικνύει το αμερικανικό ενδιαφέρον για την ολοκλήρωση των ερευνών και την ψήφο εμπιστοσύνης που δίνουν στην ανάπτυξη των υδρογονανθράκων στην Ελλάδα και ειδικά δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Το κίνητρο πλέον της EXXΟΝ είναι μεγάλο, να προχωρήσει με αποφασιστικότητα κάθε διαδικασία που απαιτείται για να προχωρήσουν οι σεισμικές έρευνες το ταχύτερο δυνατό. Υπενθυμίζεται ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ζητήσει σε πρόσφατη σύσκεψη προ ολίγων μηνών από τον όμιλο των ΕΛΠΕ να πρωτοστατήσει στην ελληνική προσπάθεια των ερευνών για τους υδρογονάνθρακες. Ωστόσο, τροχοπέδη στην προσπάθεια αποτελούσε η αναποφασιστικότητα της TOTAL, που

συζητούσε την αποχώρησή της. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των μελών της κοινοπραξίας ολοκληρώθηκαν και η TOTAL Energies αποχώρησε και από το ποσοστό της, που ήταν 40%, έλαβε το 30% η EXXON φθάνοντας το 70%, και το 10% τα ΕΛΠΕ φθάνοντας το 30%, από 20% πριν.

Τα επόμενα βήματα: Σεισμικά, επενδυτική απόφαση, γεώτρηση Εφόσον προσπεραστεί το εμπόδιο που έχουν δημιουργήσει οι προσφυγές στο ΣτΕ, μετά την απόφαση που αναμένεται τον Οκτώβριο, θα μπορούν άμεσα να ξεκινήσουν τα σεισμικά. Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάστηκαν οι εταιρείες που ενδιαφέρθηκαν για την περιοχή αυτή το 2015, με βάση τα αποτελέσματα των σεισμικών ερευνών της PGS κατά τη διετία 2012 - 2013 έκαναν λόγο για γεωλογική δομή όμοια με εκείνη του Ζορ της Αιγύπτου. Η ανάλυσή τους από τους ειδικούς οδηγεί σε εκτιμήσεις, που θέλουν να κρύβονται στα «οικόπεδα» αυτά αποθέματα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Υδρογονάνθρακες

της τάξης των 10 τρισ. κυβικών ποδιών ή 280 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Τα ακριβή νούμερα όπως θα επιβεβαιωθούν μετά την πάροδο μίας οκταετίας, οπότε και η κοινοπραξία των εταιρειών ExxonMobil - ΕΛΠΕ θα έχει ολοκληρώσει το πρόγραμμα των σεισμικών ερευνών. Αφού προχωρήσει στην ανάκτηση κι άλλων σεισμογραφικών δεδομένων κι εφόσον αυτά οδηγούν σε ασφαλέστερα συμπεράσματα, τότε θα ληφθεί η επενδυτική απόφαση για την πραγματοποίηση της πρώτης γεώτρησης.

Ο όμιλος ExxonMobil Η Exxon πρωτοστατεί στις επενδύσεις στην αύξηση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου και επένδυσε σχεδόν 120 δισ. δολάρια σε επενδύσεις μεταξύ 2017 και 2021. Το α’ τρίμηνο του 2022 κινήθηκαν ανοδικά τα κέρδη της ExxonMobil, αν και επηρεάστηκε αρνητικά από τη μονάδα παραγωγής πετρελαίου που διατηρεί στην Άπω Ανατολή της Ρωσίας, λόγω των κυρώσεων από τις χώρες της Δύσης στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τα κέρδη της ExxonMobil διαμορφώθηκαν σε 5,5 δισ. δολάρια έναντι 2,7 δισ. δολαρίων στο α’ τρίμηνο του 2022, αλλά και μειωμένα σε σχέση με τα 8,87 δισ. δολάρια που κέρδισε η εταιρεία στο δ’ τρίμηνο του 2021.

Η ανακοίνωση των ΕΛΠΕ Η «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΩΝ Α.Ε.» σε συνέχεια της από 24/5/2022 ανακοίνωσης, ενημερώνει το επενδυτικό κοινό για τα εξής: Μετά την ενημέρωση για την απόφαση απόσυρσης της ΤOTAL Energies, οι ανάδοχοι των συμβάσεων μίσθωσης του δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη θαλάσσια περιοχή «Δυτικά Κρήτης» (Ν.4631/2019) και στη θαλάσσια περιοχή «Νοτιοδυτικά Κρήτης» (Ν.4628/2019) διαπραγματεύτηκαν για τη διευθέτηση των σχετικών θεμάτων που προκύπτουν από την εν λόγω αποχώρηση. Ήδη τα μέρη συμφώνησαν όπως το ποσοστό της ΤOTAL Energies EP Greece B.V. (40%) στις συμβάσεις μίσθωσης θα αναλάβουν η ExxonMobil Exploration and Production Greece (Crete) B.V. (κατά ποσοστό 75% του 40%) και οι θυγατρικές της εταιρείας «ΕΛ-

ΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΔΥΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» και «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» (κατά ποσοστό 25% του 40%), με την εκπλήρωση των σχετικών οικονομικών και λοιπών υποχρεώσεων της TOTAL Energies EP Greece B.V. Ως εκ τούτου, το ποσοστό της ExxonMobil Exploration and Production Greece (Crete) B.V., η οποία θα αναλάβει και τα καθήκοντα του Εντολοδόχου, θα ανέλθει σε 70% και το ποσοστό των θυγατρικών της εταιρείας σε 30%, σε καθεμία από τις εν λόγω συμβάσεις. Σημειωτέον ότι η συναλλαγή, η οποία τελεί υπό την έγκριση των αρμοδίων Αρχών, δεν αναμένεται να έχει ουσιώδη επίπτωση στα οικονομικά μεγέθη της εταιρείας.

ΑΡΘΡΟ

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

(Κλιματική) Αλλαγή τρόπου σκέψης! υγρασία, καθώς και παραμέτρους που επηρεάκλιματική αλλαγή είναι απώτατο μαζουν αυτές τις μεταβλητές (π.χ. συγκεντρώσεις αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, ενερκροχρόνιο ζήτημα. Αφορά το 2050 και το 2100. Οι επιχειρήσεις δεν έχουν γειακό μείγμα, κοινωνικές και οικονομικές μεμάθει να σκέπτονται για το 2050, πόσω ταβλητές). Τα μοντέλα συνυπολογίζουν αυτές μάλλον για το 2100. Τα στελέχη Διοίκησης έχουν τις μεταβλητές για χιλιάδες διαφορετικά σημεία μάθει από τα Business Schools να ενεργούν μεπάνω στον πλανήτη, σε ένα τρισδιάστατο πλέγσοπρόθεσμα, μέχρι την επόμενη πενταετία. Τα μα, δίνοντας τελικά τις προβλέψεις (projections). δε μοντέλα κλιματικής αλλαγής, στα οποία βαΗ επιφανειακή κάλυψη (resolution) ενός μοντέσίζονται σε μεγάλο βαθμό οι κρίσεις και οι απο- Tης Ευαγγελίας λου ποικίλλει και, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να φτάσει τα μερικά χιλιόμετρα. Όπως φάσεις για το μέλλον του πλανήτη, δεν πηγαί- Λουροπούλου* πολλές πτυχές της επιστήμης, τα κλιματικά μονουν παράλληλα με τα επιχειρηματικά δρώμενα. Τι κάνουμε και από πού αρχίζουμε; ντέλα βελτιώνονται συνεχώς, αλλά συχνά υπάρΤι είναι ένα κλιματικό μοντέλο; Είναι μια προσομοίωση χει ένα μικρό περιθώριο λάθους στα αποτελέσματά τους. του κλιματικού συστήματος της Γης η οποία γίνεται με Κανένα κλιματικό μοντέλο δεν είναι τέλειο, αλλά οι επιχρήση υπολογιστικών συστημάτων και συμπεριλαμβάνει στήμονες εργάζονται σκληρά για να εντοπίσουν τυχόν τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ατμόσφαιρας, ωκεανών και αδυναμίες στο μοντέλο τους και να επικοινωνήσουν την χέρσου. Τα μοντέλα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν αξιοπιστία διαφορετικών κλιματικών μοντέλων όταν δηγια την αναδημιουργία του παρελθόντος κλίματος ή την μοσιεύουν αποτελέσματα. Επομένως, σήμερα η επιστημοπρόβλεψη του μελλοντικού κλίματος. Τα κλιματικά μο- νική κοινότητα προσπαθεί να βελτιώσει τα μοντέλα ώστε ντέλα έχουν ως παραμέτρους (στοιχεία εισόδου) πολλές να μπορέσει να δώσει απαντήσεις στο τι θα συμβεί σε τοδιαφορετικές ιδιότητες και μεταβλητές του κλίματος, όπως πικό επίπεδο για τις περιοχές που μας ενδιαφέρουν (π.χ. η ατμοσφαιρική θερμοκρασία, η πίεση, ο άνεμος και η για τον Νομό Ιωαννίνων), αποτελέσματα που μπορούν

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

ασφαλώς να χρησιμοποιηθούν από επιχειρήσεις και άλλους οργανισμούς για την περιοχή στην οποία δραστηριοποιούνται. Σε κάθε περίπτωση ένα γενικό κλιματικό μοντέλο πρέπει να προσαρμοστεί για μια επιχείρηση με βάση τις δικές της συνθήκες, αν θέλει να προβλέψει το δικό της κλιματικό μέλλον. Όμως, παρουσιάζεται το εξής παράδοξο. Ενώ έχουμε στη διάθεσή μας πληθώρα μοντέλων από δεκάδες Οργανισμούς με κύρος, τα οποία μπορούν να μας βοηθήσουν να χαράξουμε στρατηγική, η χρήση τους δεν έχει ακόμη εισαχθεί στην «καθημερινότητα» των επιχειρήσεων και των οργανισμών που δραστηριοποιούνται στην Οικονομία. Προς το παρόν φαίνεται ότι τα κλιματικά μοντέλα βοηθούν κατά κανόνα τους επιστήμονες να δοκιμάσουν την κατανόησή τους για το κλιματικό μας σύστημα και να προβλέψουν μελλοντικές αλλαγές στον πλανήτη. Η IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), δηλαδή η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, διερεύνησε πρόσφατα τις επιπτώσεις της θέρμανσης κατά 1,5°C πάνω από τις προβιομηχανικές θερμοκρασίες χρησιμοποιώντας κλιματικά μοντέλα. Σαν αποτέλεσμα αυτού, εξέδωσε οδηγίες και προτάσεις για μη-χρηματοοικονομικές δημοσιοποιήσεις (Non-financial disclosures) επί κλιματικών ζητημάτων. Οι δημοσιοποιήσεις αυτές είναι κάτι καινούργιο για τις επιχειρήσεις και ενδεχομένως πολλά από αυτά τα ζητήματα να μην μπορούν να αποτυπωθούν με ασφάλεια και ακρίβεια. Ποιος ο ρόλος των επιχειρήσεων και άλλων οργανισμών; Είναι τα κύτταρα της οικονομίας. Αυτά τα κύτταρα, με τις ενέργειές τους, θα πετύχουν ή θα αποτύχουν στη διαδικασία αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Συναλλάσσονται κάθε μέρα εκτελώντας δισεκατομμύρια συναλλαγές κάθε είδους. Μέχρι σήμερα, οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί δεν έχουν την κλιματική αλλαγή στον «εργαλειοφόρο» της Διοίκησης. Για παράδειγμα, ενώ κάνουν πιστωτικό έλεγχο των πελατών τους πριν εκδώσουν ένα τιμολόγιο πώλησης, ή ενώ κάνουν ποιοτικό έλεγχο στις πρώτες ύλες και τα προϊόντα τους, δεν κάνουν έλεγχο συμμόρφωσης των συναλλαγών τους προς τους κλιματικούς κινδύνους με βάση αυτά που προβλέπουν τα κλιματικά μοντέλα. Τώρα αρχίζει να φαίνεται η «ανάγκη» ελέγχου των ζητημάτων της κλιματικής κρίσης, αλλά και πάλι η (νέα) διαδικασία θεωρείται και γίνεται ως batch, δηλαδή «μία φορά στο τόσο» να τσεκάρουμε τη θέση μας. Να τσεκάρουμε ενδεχομένως τους προμηθευτές και τους πελάτες μας και να εξετάσουμε τις συνθήκες της εσωτερικής μας λειτουργίας. Έτσι, ενώ επιχειρήσεις γνωρίζουν στοιχεία και έχουν πληροφορίες «από κάτω προς τα επάνω», δηλαδή για το τι συμβαίνει μέσα σε αυτές και με κατεύθυνση το σύνολο της Οικονομίας, τώρα καλούνται να ενταχθούν σε ευρύτερες κατηγορίες νέων συνθηκών προκειμένου να σχεδιάσουν το μέλλον τους. Αυτό, εκτός από τις γενικότερες κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες στις οποίες καλούνται να τοποθετηθούν, ισχύει και για το ανθρακικό τους απο-

ΑΡΘΡΟ

τύπωμα, το οποίο αποτελεί κύριο στοιχείο συζήτησης για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Δηλαδή οι 51 δισ. τόνοι εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, που δεν θα μειωθούν ή εξαλειφθούν με μαγικό τρόπο. Καθεμία επιχείρηση καλείται να μειώσει το δικό της και όλες μαζί συνολικά. Άρα, ενώ μία επιχείρηση μέχρι τώρα ασχολούνταν μόνο με τον εαυτό της στον μεγαλύτερο βαθμό, από τώρα και στο εξής τόσο η ίδια όσο και οι γύρω της stakeholders, τη «μετράνε» σαν μερίδιο σε αυτόν τον τεράστιο παγκόσμιο αριθμό. Και δεν μπορεί κανείς να ισχυρίζεται «εγώ έκανα ό,τι μπορούσα, ας μειώσουν και οι άλλοι». Για παράδειγμα, οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί, καταρτίζοντας ένα μεσο-μακροχρόνιο πλάνο, καλούνται να επανεξετάσουν ζητήματα π.χ. πώς χτίζουν νέες εγκαταστάσεις, πώς ανανεώνουν και συντηρούν τις ήδη υφιστάμενες, με τι υλικά, πώς μετακινούν τα εμπορεύματα και τους ανθρώπους τους, τι πρώτες ύλες χρειάζονται και από πού προέρχονται αυτές, και εν γένει όλες τις πτυχές της εφοδιαστικής αλυσίδας σε έναν ορίζοντα μέχρι το 2050! Τα σχολεία Business διδάσκουν χρηματοοικονομικά μοντέλα για χρήση σε ετήσια πλάνα και πενταετή. Δεν διδάσκουν πώς να ετοιμάζουμε καταστάσεις για 30 χρόνια μετά! Το πρόβλημα των προβλέψεων στον επιχειρησιακό χώρο είναι ένα παλιό πρόβλημα που προσεγγίζεται με βάση παραδοχές, σημειώσεις (disclosures) εν γένει πάνω σε παραδεκτές λογιστικές αρχές και μεθοδολογίες χρηματοοικονομικών αναφορών. Ένα χρηματοοικονομικό μοντέλο λαμβάνει υπόψη του επιτόκια, μακροοικονομικές

ΑΡΘΡΟ

παραδοχές, τιμές πρώτων υλών και άλλων εμπορευμάτων. Φαίνεται ότι τα χρηματοοικονομικά μοντέλα μόλις τώρα αρχίζουν να «βλέπουν» τις ελλείψεις τους ως προς την κλιματική διάσταση, αλλά ακόμη απέχουν πολύ από το να προβλέπουν κλιματικά ζητήματα! Είναι βέβαιο επίσης ότι τόσο τα μάκρο- όσο και τα μικρο-οικονομικά μοντέλα δεν φτάνουν στο 2050! Αντίθετα, όπως διαπιστώνουν οι οικονομολόγοι, είναι άκρως βραχυπρόθεσμα. Ίσως οι Οδηγίες, όπως η TCFD (Task Force on Climate Change Financial Disclosures), συμβάλλουν ώστε να αυξηθεί η πίεση για παραγωγή προβλέψεων πάνω σε κλιματικές μεταβλητές (φυσικές ή κοινωνικο-οικονομικές) και ποσοτικοποιήσεις ζητημάτων κλιματικής κρίσης για τις επιχειρήσεις αλλά και οργανισμούς και υπηρεσίες του δημοσίου τομέα. Σημασία έχει, εν τέλει, ότι οι παραδοχές αυτού του είδους, π.χ. επιτόκια, δεν μπορεί να φτάσουν μέχρι το 2050. Ο βαθμός αυθαιρεσίας τέτοιων παραδοχών θα είναι τεράστιος αν κάποιος επιχειρήσει να κατασκευάσει ένα business plan μέχρι το 2050, για κλιματικούς σκοπούς. Δεν πρέπει επίσης να παραλείψουμε ότι τα Στελέχη και οι Διοικήσεις εμφορούνται από διάθεση βραχυχρόνιων θετικών αποτελεσμάτων, αυτών που θα δείξουν στον ετήσιο απολογισμό τους (Annual Report) για να μοιράσουν μερίσματα στους μετόχους. Ας το πούμε χοντρά: «Ποιος ζει ποιος πεθαίνει μέχρι το 2050» στο μυαλό Διοικήσεων που έχουν ορίζοντα δράσης 2-3 χρόνια από σήμερα. Βέβαια, δεν ξεχνάμε να σημειώσουμε ότι οι Ανώνυμες Εταιρείες μπορεί να έχουν ορίζοντα ζωής δεκάδες χρόνια, άρα εκ του καταστατικού τους έχουν κάθε λόγο να νοιάζονται για τη βιωσιμότητά τους μακροπρόθεσμα. Μόνο οι επιχειρήσεις; Όσα είπαμε παραπάνω για τις επιχειρήσεις ισχύουν και για το κράτος, εφόσον αυτό αποτελεί ένα μεγάλο μέρος (το μισό περίπου) της οικονομικής δραστηριότητας σχεδόν κάθε χώρας. Το κράτος αγοράζει πράγματα, αγαθά και υλικά, χτίζει υποδομές, καταλαμβάνει κτίρια, παρέχει υπηρεσίες Προστασίας του Πολίτη, Άμυνας, Παιδείας και Υγείας, συντηρεί στρατόπεδα, νοσοκομεία και σχολεία, και γενικά έχει τις ίδιες ανάγκες και την ίδια επίπτωση στο περιβάλλον όπως κάθε ιδιωτική επιχείρηση. Το κράτος, ταυτόχρονα, είναι και ο καταλύτης των αλλαγών, με τις ρυθμιστικές του παρεμβάσεις ως επίσης και με την τοποθέτηση (πολλές φορές) νέων κεφαλαίων - επενδύσεων όπου διστάζουν οι ιδιώτες. Ένα για παράδειγμα είναι οι ποσοτικές κεφαλαιακές ανάγκες για την κλιματική αλλαγή, που ανέρχονται ως επένδυση σε 24 τρισ. δολάρια ΗΠΑ, για να έχουμε μέχρι το 2050 οφέλη της τάξεως των 147 τρισ. δολαρίων, στο σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας, μειώνοντας 51 δισ. τόνους αερίων θερμοκηπίου. Αλλά πρέπει να τονίσουμε εδώ πως η παρεμβατική λειτουργία του κράτους είναι δευτερεύουσας σημασίας, αν οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί, ατομικά ο καθένας, δεν αλλάξουν τρόπο συμπεριφοράς ως προς τα ζητήματα κλιματικής αλλαγής. Πρακτικό παράδειγμα η πρόσφατη επανενεργοποίηση των μονάδων λιγνίτη. «Αναγκαίο κακό», θα πει κανείς. Αλλά δεν παύει να είναι οπισθοδρόμηση πολλών ετών στην πορεία μείωσης των αε-

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

ρίων. Άρα με βάση τα παραπάνω προκύπτει σαφώς ότι για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση και αλλαγή, πρώτα πρέπει να αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι. Όχι μόνο ως καταναλωτές, αυτό ίσως είναι το λιγότερο. Αλλά ως Διοικήσεις που κρατάνε το τιμόνι των οικονομικών μονάδων τους. Η βραχυχρόνια θεώρηση και ενασχόληση είναι συνταγή καταστροφής. Ταυτόχρονα, τα χρηματοοικονομικά μοντέλα χρειάζεται να «μιλήσουν» με τα κλιματικά, έτσι ώστε οι οικονομικές παραδοχές να συμπληρώσουν τις κλιματικές. Μπορεί να μη χρειάζεται να προβλέψουμε τα επιτόκια του 2050, αλλά σίγουρα μπορούμε να εντοπίσουμε, μέσω των κλιματικών μοντέλων, ποια υλικά και ποια ανθρώπινη δραστηριότητα συμβάλλει περισσότερο στην άνοδο της θερμοκρασίας, ποιες δραστηριότητες κινδυνεύουν περισσότερο, και άλλα καίρια ερωτήματα, και να αναπροσαρμόσουμε τις συναλλαγές μας ανάλογα.

* Η κυρία Λουροπούλου είναι Διδάκτωρ Φυσικών Επιστημών (BIOGEOCHEMISTRY), CHRISTIANALBRECHTS UNIVERSITY OF KIEL (Γερμανία), Επικεφαλής Υπηρεσιών Βιωσιμότητας E - ON INTEGRATION A.E.

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Στα 15 λεπτά κατά μέσο όρο το κόστος ανά κιλοβατώρα για τα νοικοκυριά Η νέα τιμή διαμορφώνεται μετά την επιδότηση κατά 33,7 λεπτά/kWh

Της ΜΑΝΤΑΛΕΝΑΣ ΠΙΟΥ

ε τη ΔΕΗ να ανεβάζει τη χρέωση στο βασικό κυμαινόμενο τιμολόγιο για τα νοικοκυριά στα 48,6 λεπτά/ kWh και την επιδότηση από το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης να φθάνει στα 33,7 λεπτά/ kWh, που σημαίνει ότι για τον οικιακό καταναλωτή το τελικό πληρωτέο πρέπει να φθάνει στα 14,9 λεπτά/ΚWh, διαμορφώνονται τον Αύγουστο τα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος

της εταιρείας. Κοντά στα επίπεδα αυτά, δηλαδή λίγο υψηλότερα ή κάπως χαμηλότερα από τα 50 λεπτά/kWh, κινούνται και τα οικιακά τιμολόγια των άλλων προμηθευτών, με τον υπουργό Περιβάλλοντος - Ενέργειας Κώστα Σκρέκα να δηλώνει, όταν ανακοίνωσε το ύψος της επιδότησης για τον Αύγουστο, ότι η τελική χρέωση για τον οικιακό καταναλωτή θα κινηθεί κατά μέσον όρο μεταξύ 15-17 λεπτά/MWh. Ο Αύγουστος είναι ο πρώτος μήνας κατά τον οποίο εφαρμόζεται ο νέος

νόμος για τη διαμόρφωση των τιμολογίων ρεύματος. Ένας νόμος που χρειάστηκε να αλλάξει δύο φορές, αφού ψηφίστηκε στις αρχές Ιουλίου αλλά τελικά τροποποιήθηκε, με νομοθετική ρύθμιση που περιελήφθη στο νομοσχέδιο για τα θαλάσσια αιολικά, το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή στις 22 Ιουλίου. Μία από τις πιο σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διαμόρφωσης των νέων τιμολογίων ρεύματος είναι ότι στηρίζονται στην πρόβλεψη. Με τον αρχικό

θεμα

νόμο ο κάθε προμηθευτής θα έπρεπε να προβλέψει τη χονδρική τιμή αγοράς για τους επόμενους δύο μήνες, τώρα μετά την αλλαγή του νόμου κάθε εταιρεία υπολογίζει την τιμή ανά κιλοβατώρα για τον επόμενο μήνα. Πρόκειται για μία δύσκολη και αρκετά παρακινδυνευμένη άσκηση, αφού πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον εξαιρετικής αβεβαιότητας και μεγάλης αστάθειας, κυρίως λόγω της έλλειψης ορατότητας για τις γεωπολιτικές εξελίξεις, που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή χρηματιστηριακή τιμή του φυσικού αερίου. Και τούτο γιατί η ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, που συμμετέχει κατά περίπου 40% στο ηλεκτροπαραγωγικό μείγμα της χώρας και μάλιστα η παραγωγή της ακριβότερης μονάδας αερίου, είναι εκείνη που καθορίζει την τιμή στη χονδρική αγορά ηλεκτρισμού. Ειδικά για τον Αύγουστο, και μόνον η εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου τον Ιούλιο σε συνδυ-

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

ασμό με τις κλιματολογικές συνθήκες δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα, καθώς ένας συνδυασμός παρατεταμένου καύσωνα και άπνοιας θα μπορούσε να καταστήσει ζημιογόνα πολλά από τα τιμολόγια που ανακοίνωσαν οι εταιρείες για τον τρέχοντα μήνα. «Για να έχουμε κάλυψη κινδύνου στο 95% θα πρέπει να ανεβάσουμε τις τιμές κοντά στα 1.000 ευρώ/MWh και όχι στα 500 ευρώ/MWh» δήλωνε χαρακτηριστικά στέλεχος της αγοράς. Τις τελευταίες ημέρες του Ιουλίου, με τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες, οι τιμές στη χονδρική έδειχναν τάσεις ανόδου πάνω από τα 500 ευρώ/MWh, μία κλίμακα στην οποία κινήθηκαν οι τιμές χονδρικής ηλεκτρισμού σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες τον Ιούλιο. Εκτός από τον καύσωνα που έπληξε τη δυτική Ευρώπη τον προηγούμενο μήνα, ένας βασικός λόγος της αύξησης της χονδρική τιμής του ρεύματος ήταν η εκτίναξη των τιμών του αερίου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του οίκου ICIS, η μέση τιμή αερίου ΤΤF διαμορφώθηκε στο διάστημα από 1-18 Ιουλίου στα 169,009 ευρώ/MWh, έναντι 109,911 ευρώ/MWh τον Ιούνιο. Ας σημειωθεί δε ότι περίπου ως τα μέσα Ιουνίου η τιμή TTF κυμαινόταν μεταξύ 80-90 ευρώ/MWh, για να εκτοξευτεί στα ύψη στη συνέχεια. Η Ρωσία περιέκοψε τις ροές αερίου προς τη Γερμανία μέσω του αγωγού Nord Stream 1 κατά 60%. Με τον αγωγό να λειτουργεί στο 40% της δυναμικότητάς του, οι ροές ρωσικού αερίου μειώθηκαν και σε μία σειρά από χώρες της κεντρικής Ευρώπης καθώς και της Ιταλίας, που προμηθεύονταν αέριο από τον εν λόγω αγωγό. Η Ρωσία επικαλέστηκε τεχνικούς λόγους και συγκεκριμένα την καθυστέρηση της επιστροφής μίας τουρμπίνας του αγωγού, που είχε σταλεί στον Καναδά για επισκευή. Η τουρμπίνα «αποκλείστηκε» στον Καναδά λόγω των κυρώσεων κατά της Μόσχας. Η υπόθεση,

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

που έφθασε να συζητηθεί σε επίπεδο G7, ξεμπλόκαρε έπειτα από σχετική εξαίρεση που έδωσε η κυβέρνηση της Οτάβα για την επιστροφή της τουρμπίνας στη Ρωσία. Για τις Βρυξέλλες, η περικοπή της ροής φυσικού αερίου από τον Nord Stream 1 ήταν άλλη μία απόδειξη ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί το φυσικό αέριο σαν «όπλο» για να πιέσει την Ευρώπη. Η Γερμανία, έχοντας τη μεγαλύτερη έκθεση στο ρωσικό αέριο, δέχθηκε το μεγαλύτερο πλήγμα από τη μείωση της ποσότητας, με αποτέλεσμα να κινητοποιεί διάφορα επίπεδα συναγερμού για μείωση της κατανάλωσης. Ταυτόχρονα σε όλη την Ευρώπη καλλιεργή-

θηκαν φόβοι ότι η Ρωσία μπορεί να διακόψει ολοκληρωτικά τις ροές αερίου. Το αποτέλεσμα είναι η χρηματιστηριακή τιμή του αερίου να διαμορφωθεί τον Ιούλιο σε πολύ υψηλά επίπεδα, με έντονες τις ανησυχίες για περαιτέρω αύξηση όσο υπολειτουργεί ο Nord Stream 1 και πλησιάζει η νέα χειμερινή περίοδος, με τις αποθήκες αερίου της Ευρώπης σε επίπεδα πληρότητας κάτω του στόχου και πλήρη αβεβαιότητα για τις μελλοντικές κινήσεις της Μόσχας. Το τιμολόγιο ρεύματος για τον Σεπτέμβριο θα ανακοινωθεί στις 20 Αυγούστου, σύμφωνα με τον τελευταίο νόμο του υπουργείου Περιβάλλο-

ντος - Ενέργειας. Η σχετική διάταξη, που περιλαμβάνεται στον νέο νόμο για τα θαλάσσια αιολικά πάρκα, προβλέπει ότι οι προμηθευτές θα ανακοινώνουν στις 20 κάθε μήνα τα τιμολόγια του επόμενου μήνα. Η δεύτερη σημαντική αλλαγή που επέφερε ο ίδιος νόμος είναι ότι η τιμολόγηση δεν θα γίνεται δύο μήνες πριν από την εφαρμογή (Μ-2) όπως προέβλεπε ο νόμος που ψηφίστηκε στις αρχές Ιουλίου, αλλά ότι η τιμολόγηση θα γίνεται έναν μήνα πριν (Μ-1) και στην πραγματικότητα 10 ημέρες πριν από τη λήξη του μήνα, αφού η ανακοίνωση των τιμολογίων θα γίνεται στις 20 κάθε μήνα.

προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας και η περ. (β) διαμορφώνεται ως εξής: «(β) Δεν ισχύει το άρθρο 30 του Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες (Β’ 832/2013) ως προς τον χρόνο, την υποχρέωση ατομικής ενημέρωσης των πελατών και την έναρξη ισχύος τροποποίησης όρων της σύμβασης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Ειδικότερα για την πρώτη περίοδο εφαρμογής, η ανακοίνωση των χρεώσεων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας διενεργείται έως την 25η Ιουλίου 2022». 3. Στην παρ. 4 του άρθρου 138 του ν. 4951/2022 προστίθεται περ. (στ) ως εξής: «στ) Αναστέλλεται η εφαρμογή του άρθρου 6Α της υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ ΓΔΕ/57469/2612/17.6.2020 απόφασης του Υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από την 1η Αυγούστου 2022 έως την 1η Ιουλίου 2023, εκτός αν η περίοδος αυτή οριστεί άλλως δυνάμει του παρόντος άρθρου». 4. Στο άρθρο 138 του ν. 4951/2022 προστίθεται η παρ. 6 ως εξής: «6. Κατά την περίοδο εφαρμογής του πρώτου εδαφίου της παρ. 1 για τον προσδιορισμό των χρεώσεων προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας των προμηθευτών καθολικής υπηρεσίας,

λαμβάνονται υπόψη τα τιμολόγια προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας των ανωτέρω προμηθευτών ανά κατηγορία πελατών και επιλέγεται το τιμολόγιο με την ανώτερη τιμή χρέωσης προμήθειας, εκπεφρασμένη σε ευρώ ανά μεγαβατώρα (€/MWh) σε κλίμακα κατανάλωσης από μηδέν (0) έως δύο (2) ΜWh. Για την εφαρμογή του πρώτου εδαφίου η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας δημοσιεύει μηνιαίως στην ιστοσελίδα της, υπό τη μορφή πίνακα και έως την εικοστή έβδομη (27η) ημέρα του μήνα (Μ-1), πριν από τον μήνα εφαρμογής (Μ), τις πάγιες χρεώσεις και τις χρεώσεις προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας για το σκέλος ισχύος και ενέργειας, τις οποίες ανακοινώνουν οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας και εφαρμόζονται στα τιμολόγια προμήθειας κατά την παρ. 1. Εφόσον στο προκρινόμενο τιμολόγιο, το οποίο εφεξής καλείται “Τιμολόγιο Αναφοράς”, περιλαμβάνονται επιπλέον είτε πάγιες χρεώσεις είτε χρεώσεις νυχτερινής κατανάλωσης, τότε οι χρεώσεις αυτές μεταφέρονται και στο τιμολόγιο προμήθειας καθολικής υπηρεσίας. Οι εφαρμοζόμενες χρεώσεις προμήθειας καθολικής υπηρεσίας υπολογίζονται με βάση το “Τιμολόγιο Αναφοράς”, προσαυξημένο κατά πέντε τοις εκατό (5%), ανά κατηγορία πελατών».

Νέες διατάξεις Αναλυτικά, οι συγκεκριμένες διατάξεις του νομοσχεδίου, όπως κατατέθηκε στη Βουλή, προβλέπει τα εξής: Ρήτρα αναπροσαρμογής - Τροποποίηση άρθρου 138 ν. 4951/2022 1. Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 138 του ν. 951/2022 (Α’ 129) τροποποιείται το ορόσημο ανακοίνωσης μηνιαίας βάσης των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας, και η παρ. 2 διαμορφώνεται ως εξής: «2. Οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας ανακοινώνουν σε μηνιαία βάση και σε ευδιάκριτο σημείο στην ιστοσελίδα τους, έως την εικοστή ημέρα (20ή) ημέρα του προηγουμένου μήνα (Μ-1), πριν από τον μήνα εφαρμογής (Μ), τις πάγιες χρεώσεις και τις χρεώσεις προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας για το σκέλος ισχύος και ενέργειας που εφαρμόζονται στα τιμολόγια προμήθειας της παρ. 1. Ειδικώς ενημερώνουν με ατομική ενημέρωση τους πελάτες με σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας με εξειδικευμένες χρεώσεις τιμολογίου προμήθειας που διαμορφώνονται κατόπιν διαπραγμάτευσης με τον προμηθευτή, σύμφωνα με τον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας σε Πελάτες (Β’ 832/2013)». 2. Στο τελευταίο εδάφιο της περ. (β) της παρ. 4 τροποποιείται το ορόσημο ανακοίνωσης μηνιαίας βάσης των

AUTO

BUSINESS ENERGY I ΑΠΡΙΛΙΟΣ2022 2021 BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

Επιμέλεια: ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ, Φωτογραφίες: PEUGEOT

Το Peugeot 5008 του Εμανουέλ Μακρόν.

Peugeot

To αυτοκίνητο των Προέδρων της Γαλλίας Από το 1920 έως και τις μέρες μας η Peugeot είναι η μάρκα που μετακινεί το πιο σημαντικό πρόσωπο της Γαλλίας!

ι κοινό έχουν οι Αλεξάντρ Μιλεράν (ο τρίτος Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας), Σαρλ ντε Γκολ, Ζορζ Πομπιντού, Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, Φρανσουά Μιτεράν, Ζακ Σιράκ, Νικολά Σαρκοζί και Εμανουέλ Μακρόν. Όλοι χρησιμοποιούσαν (και ο Μακρόν χρησιμοποιεί σήμερα ως Πρόεδρος) ως επίσημο αυτοκίνητο κάποιο

μοντέλο της Peugeot, ειδικά κατασκευασμένο για να «δεχτεί» τον πρώτο πολίτη της Γαλλίας. Τα αυτοκίνητα φέρουν ενισχύσεις του αμαξώματος (θωρακισμένα), οι οποίες έχουν γίνει σε ειδικά εργαστήρια, χωρίς να ανακοινώνονται τα τεχνικά χαρακτηριστικά (και τι νόημα έχουν τα τεχνικά χαρακτηριστικά σε ένα προεδρικό αυτοκίνητο!), με διαφορετικές

διατάξεις των πίσω καθισμάτων, όλα τα συστήματα επικοινωνίας, ενώ έχουν γίνει και ειδικές τροποποιήσεις στο κιβώτιο ώστε να κινούνται με σταθερές ταχύτητες κατά τη διάρκεια των εορτασμών της Γαλλικής Δημοκρατίας και αντίστοιχων θεσμών. Φυσικά, σε όλα τα μοντέλα στο μπροστινό μέρος υπάρχει το έμβλημα της Γαλλικής Δημοκρατίας.

motori.gr όλος ο κόσμος του

AUTO 41

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Peugeot Type 156 που χρησιμοποιούσε ο Αλεξάντρ Μιλεράν.

Το θωρακισμένο 604 του Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν.

Το πιο εντυπωσιακό, το Peugeot 607 του Νικολά Σαρκοζί. Μια εντυπωσιακή λιμουζίνα μήκους άνω των 5 μέτρων, με αποσπώμενη γυάλινη οροφή πάνω από τα πίσω καθίσματα.

αυτοκινήτου στην οθόνη σας

texnoλογια

BUSINESS ENERGY I ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2021 BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Ταξιδέψτε... έξυπνα! Το φετινό καλοκαίρι είναι ίσως το πρώτο έπειτα από καιρό που νιώθουμε και πάλι έτοιμοι να ταξιδέψουμε... σαν άλλοτε, προς τους αγαπημένους μας προορισμούς, εντός ή εκτός Ελλάδας. Kείμενο: Δημήτρης Σκιάννης-GETELECTRIC.GR

Με το αυτοκίνητο... (Baseus 4-in-1 USB charger) Για road trips ή μεγάλα ταξίδια εν γένει, όπως και για να «οργώσετε» όλα τα σημεία ενδιαφέροντος στον τόπο όπου θα βρεθείτε, μάλλον θα περάσετε αρκετές ώρες μέσα στο αυτοκίνητο. Τις οποίες, βέβαια, δύσκολα θα αντέξετε χωρίς να δείτε κάποιο video στο κινητό, ενώ σίγουρα θα χρειαστεί να πλοηγηθείτε μέσω των Maps ή να ψάξετε για κάποιο αξιοθέατο, εστιατόριο κ.λπ. Όλα αυτά απαιτούν φορτισμένα κινητά και

tables, οπότε ένας ποιοτικός και γρήγορος φορτιστής αυτοκινήτου είναι εκ των ων ουκ άνευ! Ο φορτιστής αναπτήρα της Baseus δεν σας προσφέρει απλά 4 θύρες φόρτισης (2 x USB και 2 x USB-C, η μία πάνω στο βύσμα «αναπτήρα»), αλλά έχει και ενσωματωμένο καλώδιο επέκτασης ώστε να εξυπηρετεί όλους τους επιβάτες του οχήματος, εμπρός και πίσω! Επιπλέον μπορεί να αποδώσει συνολικά έως και 120W σε τέσσερις συσκευές, για ταχεία φόρτιση όλων, ταυτόχρονα!

texnoλογια

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

σως χρειαστούμε μια περίοδο προσαρμογής, καθώς οι πάσης φύσεως «κρίσεις» μας επηρεάζουν σημαντικά, αλλά εν όψει ενός ακόμα απρόβλεπτου χειμώνα εμείς λέμε... just travel! Ας εκμεταλλευτούμε τις ευκαιρίες μας για νέα ταξίδια και εμπειρίες, αλλά βέβαια χρειάζεται και ο κατάλληλος εξοπλισμός, ο οποίος ίσως θέλει ανανέωση, έχοντας «ξεμείνει» από το 2019. Έτσι, συγκεντρώσαμε έξυπνα gadgets που θα βρείτε πολύ χρήσιμα τόσο στη διαδρομή όσο και στον προορισμό σας, αλλά αυτή τη φορά τα κατηγοριοποιήσαμε διαφορετικά, ανάλογα με τον τρόπο που θα ταξιδέψετε!

Με το ηλεκτρικό αυτοκίνητο... (Schneider Electric EVlink Type 2) Κακά τα ψέματα, το ταξίδι με EV έχει ιδιαιτερότητες και θέλει επιπλέον προετοιμασία και εξοπλισμό. Το πλέον βασικό αξεσουάρ, όμως, είναι ένα καλώδιο Type 2 σε Type-2 ώστε να εκμεταλλεύεστε και τον AC φορτιστή που σίγουρα θα χρειαστείτε στις διακοπές και στις εξορμήσεις σας! Το καλώδιο της Schneider Electric είναι εξαιρετικής ποιότητας, πιστοποιημένο όσον αφορά την ασφάλειά του και κατασκευασμένο με αυστηρές προδιαγραφές. Έχει μήκος 5 μέτρα, υποστηρίζει έως 32A έντασης ρεύματος (τριφασικό) και θα σας επιτρέψει να αντλήσετε τη μέγιστη δυνατή ισχύ από το σημείο φόρτισης που θα επιλέξετε!

Με τη μοτοσικλέτα... (Midland BT Mini Dual) Το ταξίδι με μοτοσικλέτα είναι πολύ πιο ωραίο όταν μοιράζεστε τη διαδρομή με κάποιον, είτε συναναβάτη είτε έτερο αναβάτη με το δικό του «καμάρι». Απαραίτητη προϋπόθεση, όμως, είναι η δυνατότητα ενδοεπικοινωνίας, τόσο για λόγους ασφάλειας όσο και για λόγους... επικοινωνίας, η οποία είναι αδύνατη χωρίς ειδικό εξοπλισμό, σε υψηλές ταχύτητες. Ακόμα κι αν ταξιδεύετε μόνος, όμως, το να μπορείτε να απαντήσετε σε μια κλήση αν χρειαστεί, ή να ακούσετε τις οδηγίες του GPS σας, απαιτεί ένα Bluetooth ακουστικό κράνους. Το Midland BT Mini συνδυάζει συνδεσιμότητα Bluetooth με το κινητό σας και λειτουργία intercom για έως δύο χρήστες, με μέγιστη εμβέλεια τα 200 μέτρα. Είναι αδιάβροχο με βάση το πρότυπο IPX6, έχει αυτονομία έως 8 ώρες και προσφέρει στερεοφωνικό ήχο με DSP για μείωση εξωτερικών θορύβων!

Με το πλοίο... (Anker Soundcore Rave Neo) Αν επιλέξετε νησί και θέλετε να πάρετε μαζί σας το αυτοκίνητο, τότε δεν θα αποφύγετε τη... θάλασσα! Οι ώρες μέσα στο πλοίο μπορεί να είναι ατελείωτες, ειδικά αν ο προορισμός είναι μακριά ή περιλαμβάνει πολλές στάσεις. Σήμα μπορεί να μην έχετε, το Wi-Fi του πλοίου ίσως είναι ανεπαρκές, αλλά δεν υπάρχει κανένας λόγος να στερηθείτε την αγαπημένη σας μουσική, μόνος ή με παρέα! Αρκεί να μην ενοχλείτε τους γύρω σας, φυσικά... Το Anker Soundcore Rave Neo είναι compact, φορητό και σχετικά ελαφρύ (6 Kg), αποδίδει 50W και τα εντυπωσιακά LEDs στο εμπρός μέρος του ζωντανεύουν την ατμόσφαιρα! Έχει ενσωματωμένη θύρα USB και έτσι μπορεί να λειτουργήσει ως ένα μεγάλο powerbank για τις υπόλοιπες συσκευές σας, είναι αδιάβροχο με βάση το πρότυπο IPX7 (χρήσιμο όταν βρίσκεστε στο κατάστρωμα) και προσφέρει έως 18 ώρες αναπαραγωγής, που... ελπίζουμε ότι θα είναι αρκετές για να «δέσετε» στο λιμάνι που θέλετε!

Με το αεροπλάνο... (JBL Live Free NC+ TWS) Για ταξίδια εκτός συνόρων, η πιο πιθανή σας επιλογή είναι η αερομεταφορά και, ως γνωστόν, οι δυνατότητές σας είναι σαφώς περιορισμένες στο αεροπλάνο. Μπορείτε να κοιμηθείτε, να διαβάσετε ένα βιβλίο, να παίξετε ένα game ή να δείτε μια ταινία στο κινητό ή το tablet σας, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, όμως, θα διαπιστώσετε πόσο χρήσιμα είναι τα true-wireless ακουστικά! Μπορούν σχεδόν να εκμηδενίσουν τους θορύβους περιβάλλοντος για να απομονωθείτε και να χαλαρώσετε, να συγκεντρωθείτε ή απλώς να απολαύσετε τα ηχητικά εφέ της ταινίας ή του παιχνιδιού σας σε υψηλή ένταση, χωρίς να ενοχλείτε τους διπλανούς σας. Τα JBL Live Free NC+ είναι μικρά αλλά θαυματουργά, φυσικά διαθέτουν Active Noise Cancelling αλλά και Ambient mode/TalkThru, για να συνομιλήσετε άνετα με τον/την αεροσυνοδό όταν χρειαστεί, χωρίς να τα βγάλετε! Αποδίδουν εξαιρετικής ποιότητας ήχο, είναι αδιάβροχα (IPX7) και προσφέρουν αυτονομία έως 7 ωρών μόνα τους και 14 ωρών μέσω της θήκης φόρτισής τους!

press button

BUSINESS ENERGY I ΑΠΡΙΛΙΟΣ2022 2021 BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

Rebound

Έξυπνες τοποθετήσεις μέσα στο καλοκαίρι, στοχεύοντας στις καλύτερες κατά το δυνατόν αποδόσεις μέχρι το τέλος της χρονιάς. Με απλά λόγια, επιχείρηση για να... ρεφάρουν θα επιχειρήσουν τόσο ξένοι επενδυτές όσο και οι Ελληνες, που συνήθως έπονται, τελευταίοι και καταϊδρωμένοι. Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν άμεσο rebound, το οποίο συνετελέσθη μέσα σε έξι συνεδριάσεις, ειδικά μετά τις 19 Ιουλίου, βγάζοντας... πρωταθλήτρια τη ΔΕΗ με κέρδη 18%, ενώ ακολουθεί ο Μυτιληναίος με άνοδο πάνω από 15% και τελευταί-

Βασίλης Ψάλτης Στην ετήσια τακτική γενική συνέλευση των μετόχων της Alpha Bank ο Βασίλης Ψάλτης, CEO της τράπεζας, υποστήριξε με πειστικότητα ότι πλέον η τράπεζα άλλαξε πίστα και πέρασε στο επίπεδο της σταθερής και υψηλής κερδοφορίας. Μόνο που σε μια δύσκολη χρονιά για τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να επανακαθορίζει την ενεργειακή ταυτότητα της Ευρώπης και τις διατροφικές αλλαγές (λόγω μη εξαγωγής των σιτηρών παρά την τριμερή Ρωσίας, Ουκρανίας,

ες οι τράπεζες με κέρδη σχεδόν 11%-12%. Όσο κι αν οι συναλλαγές υπολείπονται του πρώτου εξαμήνου (σ.σ.: μέσος όρος 91 εκατ. ευρώ), πλέον διαμορφώνονται στα επίπεδα των 50-60 εκατ. ευρώ, αλλά κατευθύνονται στοχευμένα σε μετοχές. Πάρτε για παράδειγμα την Alpha. Στη συνεδρίαση της Δευτέρας 25 Ιουλίου, όπου στο Χ.Α. σημειώθηκε ο δεύτερος πιο χαμηλός τζίρος του έτους, στην Alpha άλλαξαν χέρια πάνω από 5 εκατ. τεμάχια. Ίσως γιατί τρεις ημέρες πριν, είχε σημειωθεί τιμή στόχος. Τουρκίας) του πλανήτη, έχουμε ελληνικές εταιρείες που σημειώνουν ρεκόρ στα αποτελέσματά τους. Όπως αυτά που ανακοίνωσε ο Μυτιληναίος, και με τη Citigroup να επικαλείται το καλό σενάριο που έχει υιοθετήσει για τη μετοχή, τα 33 ευρώ ως τιμή στόχος.

Mαρινάκης Ή μήπως να μιλήσουμε για τα deals; Ή για την εμπιστοσύνη των ξένων στις ελληνικές εταιρικές εκδόσεις; Η υπερκάλυψη στο ομόλογο της Capital (Ε. Μαρινάκης) κατά 3,6 φορές επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές και μάλιστα με τις προσφορές να αφορούν το κάτω εύρος του επιτοκίου, 4,40%.

Επιτόκιο Εξέλιξη που συνέπεσε με τον μηχανισμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που θέλει να κλείσει την ψαλίδα στις διαφορές των επιτοκίων μεταξύ των κρατών της Ευρωζώνης. Θέλει... Όμως, όπως παρατηρούν Έλληνες διαχειριστές, η Ελλάδα μόνο να ευνοηθεί έχει από την εξέλιξη αυτή. Ήδη το ελληνικό 10ετές υποχωρεί στα όρια του 3% από 3,7% πριν από έναν μήνα! Το γερμανικό bund βρίσκεται στα όρια του 1%, σαφώς σε φάση αποκλιμάκωσης, εκεί που ήταν αρνητικό πριν από επτά μήνες, και το αντίστοιχο ιταλικό μένει στο 3,4% να θυμίζει στους επενδυτές ότι πρέπει άμεσα να βρεθεί λύση για το χρέος του 1,5 τρισ. ευρώ, αλλά και για τις τράπεζες, που βρίσκονται σε χειρότερη μοίρα από τις ελληνικές.

press button

BUSINESS ENERGY I ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2022

Ρεφάρει «Αν αυτοί δεν είναι λόγοι για να έχει κανείς στο μυαλό του το πώς θα... ρεφάρει ή τουλάχιστον θα φέρει το χαρτοφυλάκιό του σε κάποια ισορροπία, τότε τι;» διερωτώνται Έλληνες διαχειριστές σε οίκους του Λονδίνου και προκρίνουν ως ασφαλέστερη επενδυτική επιλογή σε συνθήκες κρίσης, όπως η τωρινή, το stock picking.

Ξένοι Βγάζουν μάτι οι αποτιμήσεις των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο της Αθήνας και ειδικά τα blue chips. JP Morgan και Citigroup εκθειάζουν τις μερισματικές αποδόσεις και τις προσδοκίες για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας φέτος, κάτι που δεν γίνεται να περάσει απαρατήρητο από τις αγορές. Οι οποίες, μέχρι στιγμής, αποτιμούν το κόστος από τις συνέπειες της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, όπως η αγωνία να διακοπούν οριστικά οι ροές του ρωσικού φυσικού αερίου προς τη δυτική Ευρώπη.

Morgan Stanley

ΔΕΗ Στα 4,74 ευρώ ήταν τα χαμηλά που έγραψε η ΔΕΗ εδώ και 2,5 χρόνια και πλέον ατενίζει τα 6 ευρώ, όσο συνεχίζονται οι αγορές από Helikon και BCB, που θέλουν να μειώσουν τη μέση τιμή κτήσης μετά τη βουτιά της μετοχής από την τιμή της αύξησης κεφαλαίου στα 9 ευρώ τον περασμένο Δεκέμβριο. Και όχι μόνο αυτό, αλλά συγκαλείται έκτακτη γενική συνέλευση για την επαναγορά ιδίων μετοχών από 2,4-17 ευρώ, για να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος...

Μεγάλα πορτοφόλια Μισογεμάτο βλέπει το ποτήρι και η τεχνική ανάλυση, παρά τις όποιες διακυμάνσεις μπορεί να έχει η αγορά. Σύμφωνα με τον κ. Τάκη Ζαμάνη της Beta ΑΧΕΠΕΥ, δεν μπορεί να πει κανείς με ασφάλεια τι πραγματικά επιφυλάσσει η αγορά, αλλά τα μέχρι στιγμής δεδομένα θα μπορούσαν να καταστήσουν τις ελληνικές μετοχές πραγματικά ελκυστικές για το ξένο block των θεσμικών. Διάσπαση και συνάμα διατήρηση άνω των 836 μονάδων θα μπορούσε να δικαιολογήσει επαναφορά στη ζώνη των 860-870 μονάδων. Όσο για τις 1.175 μονάδες της Goldman Sachs; Η αγορά υποστηρίζει ότι καμιά φορά χρειάζεται αυτοκριτική και από τα «μεγάλα πορτοφόλια»...

Σύμφωνα με τη Morgan Stanley, οι δείκτες που αφορούν την Ελλάδα και τις εγχώριες μετοχές (Γενικός Δείκτης, FTSE/Athex Large Cap, MSCI Greece) είναι οι πιο ελκυστικοί στον χάρτη των ευρωπαϊκών αποτιμήσεων. Οι επενδυτές, πάντως, στο Χ.Α. ρευστοποιούν μετοχές ανεξάρτητα από το αν αυτές έχουν μονοψήφιο δείκτη P/E, ανεξάρτητα από το αν ανακοινώνουν θετικές ειδήσεις ή από το αν βρίσκονται 30% ή και 40% χαμηλότερα από τα υψηλά του έτους.

JP Morgan Σύμφωνα με τη JP Morgan, ο δείκτης τιμής προς κέρδη (forward P/E) για τον δείκτη MSCI Greece, ο οποίος αφορά αποκλειστικά τις μετοχές των ΟΤΕ, ΟΠΑΠ, ΔΕΗ, Jumbo, ETE, Alpha Bank, Eurobank και Mytilineos, εκτιμάται στις 9,3 φορές για φέτος και είναι 28% χαμηλότερα από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο του.

Ελκυστική Επίσης, ο αμερικανικός οίκος, σύμφωνα με τις συγκλίνουσες εκτιμήσεις, υπολογίζει ότι ο δείκτης P/E των ευρωπαϊκών μετοχών θα κυμανθεί στις 14,3 φορές, καθιστώντας την εγχώρια αγορά αρκετά πιο ελκυστική σε σχέση με την Ευρώπη, αλλά και τις ΗΠΑ, όπου παρά την πτώση είναι διαπραγματεύσιμες με δείκτη 16,3 φορές και στα ίδια επίπεδα με τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο της.

Quiz: Τι κρύβει το πρόστιμο των 240.000 ευρώ του Άδωνη Γεωργιάδη στον Αποστολόπουλο του Ιατρικού; Quiz: Είναι αλήθεια ότι γνωστό ψώνιο της αγοράς ενέργειας, από Χαϊδάρι μεριά, αυτοπροτείνεται για νέος CEO του Χρηματιστηρίου Ενέργειας;

• τελευταία λέξη BUSINESS ENERGYI ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ I ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2021 BUSINESS ENERGY

Χρηματιστήριο

Rebound 18,7% για τη ΔΕΗ μέσα στον Ιούλιο, αποτελέσματα-μαμούθ στο 6μηνο ο Μυτιληναίος Τι συμβαίνει στην Ελλάκτωρ

Του Στ. Κ. Χαρίτου

ΔΕΗ και Μυτιληναίος είναι οι πρωταγωνιστές στο rebound του κλάδου της ενέργειας από τα χαμηλά που σημείωσαν νωρίτερα μέσα στον μήνα. Πλην, όμως, δεν υπάρχει ούτε μία ενεργειακή μετοχή του κλάδου, για την ίδια χρονική περίοδο, που να γράφει απώλειες. Τα κέρδη για τη ΔΕΗ ανέρχονται σε 18,7% και ακολουθεί ο Μυτιληναίος με 12,5%. Η ΔΕΗ έχει μπροστά της την κρίσιμη γενική συνέλευση της 3ης Αυγούστου, η οποία θα κληθεί να αποφασίσει επαναγορά ιδίων μετοχών μεταξύ 2,48 έως 17 ευρώ. Ήδη, κάτω από τα 5 ευρώ που βρέθηκε η ΔΕΗ μέσα στον μήνα, 4,76 ευρώ, ως αποτέλεσμα άγριου short selling, τόσο από funds όσο και από Έλληνες παίκτες, ή ως αποτέλεσμα stop loss από την πληθώρα των funds που συμμετείχαν στην πρόσφατη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου των 9 ευρώ, ενεργοποιήθηκαν εντολές αγορών για τη μείωση της μέσης τιμής κόστους. Μέση τιμή κόστους με βάση τη συμμετοχή στην αύξηση κεφαλαίου των 9 ευρώ. Από εκεί και πέρα, ο Μυτιληναίος ανακοίνωσε αποτελέσματα β’ 3μήνου και 6μήνου της τρέχουσας χρήσης, τα οποία ήταν έκπληξη. Σε πρόσφατο report της η Citigroup προέβλεπε για το 2022 EBITDA 570 εκατ. ευρώ, το οποίο εκτιμάται πως θα αυξηθεί σημαντικά για ακόμα μία χρονιά, φτάνοντας τα 725 εκατ. ευρώ το 2023 και τα 790 εκατ. ευρώ το 2024. Η δε Eurobank Εquities, από την πλευρά της, αναβάθμισε τον στόχο για τα EBITDA του 2022 και του

2023 κατά 20% και κατά 14%, αντίστοιχα. Αυτό σημαίνει ότι θα διαμορφωθούν στα 590 εκατ. ευρώ φέτος και τουλάχιστον 660 εκατ. ευρώ το επόμενο έτος. Μάλιστα, όρισε τιμή-στόχο στα 24,8 ευρώ. Από εκεί και πέρα, ισχυρή αντίδραση πραγματοποίησε η Μότορ Όιλ με κέρδη 7,10%, η οποία επιταχύνει τη διείσδυση στον τομέα, μετά το πρόσφατο deal με την Ελλάκτωρ. Σημειωτέον ότι στις 26/7 έληξε η δημόσια πρόταση στην Ελλάκτωρ, εξέλιξη η οποία είχε σαν αποτέλεσμα το γύρισμα της μετοχής. Κατά τα άλλα, τόσο η Μότορ Όιλ όσο και τα ΕΛΠΕ, σύμφωνα με την Eurobank, διάγουν χρυσή εποχή. Τα ισχυρά θεμελιώδη δεδομένα αναμένεται να οδηγήσουν σε ρεκόρ κερδοφορίας το 2022 αλλά και σε μια αναδιάρθρωση της επαναλαμβανόμενης κερδοφορίας τα επόμενα χρόνια, παρά το γεγονός ότι τα περιθώρια διύλισης αναμένεται να είναι χαμηλότερα. Επίσης, η τιμή των μετοχών βρίσκεται στο όριο της ανάκαμψης από την εποχή του Covid, ενώ το θετικό περιθώριο διύλισης θα συνεχιστεί το επόμενο 12μηνο. Σημειωτέον ότι τα κέρδη για τα ΕΛΠΕ από τα χαμηλά που έγραψαν μέσα στον μήνα είναι 4,4% και για τη Μότορ Όιλ 7,10%. Ακολούθως αντίδραση 4,10% σημειώνει η μετοχή της Τέρνα Ενεργειακή, η οποία, κατά τις πληροφορίες, αποτελεί το μήλον της έριδος για μεγάλα funds υποδομών, μεταξύ άλλων το Macquarie, γνωστό από την πλειοψηφική συμμετοχή του στον ΔΕΔΔΗΕ.

Openness . Collaboration . Shared Success Let's create value for customers together Για περισσότερες πληροφορίες: OKTABIT A.E. Τηλ. 211 8888 000 www.oktabit.gr

BECOME A PARTNER >

Learn more