Business Energy MAG 43 by businessenergy.gr

ΤΕΥΧΟΣ 43 • ΙΟΥΛΙΟΣ 2022 • TIMH: 3 €

www.businessenergy.gr

Τρόμος για

τα τιμολόγια ρεύματος Αυγούστου, Σεπτεμβρίου - Η εφαρμογή του μηχανισμού επιδότησης από την 1η Ιουλίου ανοίγει μεγάλη τρύπα - Νέα κονδύλια για επιδότηση λογαριασμών - Οι μισοί Έλληνες δεν θα πάνε διακοπές

 ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ: Η επενδυτική βαθμίδα κρίνει τις εκλογές  ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ: Deal στην Τέρνα Ενεργειακή μεταξύ 20 - 30/7  ΑΝΑΛΥΣΗ: Crash test στους στρατούς Ελλάδος - Τουρκίας  «ΚΑΤΗΓΟΡΩ» Δαγούμα (ΡΑΕ) προς Μανουσάκη (ΑΔΜΗΕ)

index

editorial Η επενδυτική βαθμίδα και οι εκλογές στο τέλος της τετραετίας Σελ. 4

Μανταλένα Πίου Ανησυχία για νέες επισφάλειες από τον νέο μηχανισμό Σκρέκα Σελ. 6

ΕΠ. ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ Πιέσεις στις τράπεζες να μειώσουν τα κόστη διαχείρισης στα αμοιβαία κεφάλαια

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΚΡΑΧ Η Ελλάδα αντιμέτωπη με τη χειρότερη ενεργειακή κρίση της ιστορίας της

Σελ. 14

ANAΛΥΣH Ο Νόμος 4936/22 για την Κλιματική Αλλαγή: Έλλειψη από αριθμούς και σαφείς στόχους

Σελ. 24

ΕΝΕΡΓΕΙΑ Όλη η αλήθεια για την επιστροφή στον λιγνίτη Σελ. 28

Σελ. 16

Γιάννησ Κανουπάκησ Το καλοκαίρι που χάνεται στον χειμώνα… Σελ. 8

EΤΑΙΡΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ Grant Thornton: Από πότε είναι υποχρεωτική η έκδοση Απολογισμών ESG για τις εταιρείες Σελ. 10

ANAΛΥΣΗ WSJ Τι είναι ο στασιμοπληθωρισμός και πόσο κινδυνεύουμε;

Σελ. 12

Μηνιαίο περιοδικό για την ενέργεια, την οικομομία, τις επιχειρήσεις. Κυκλοφορεί κάθε 1η του μήνα. Η ψηφιακή έκδοση είναι διαθέσιμη στο site businessenergy.gr

Σελ. 32

Σελ. 18

ECONOMIST Κι όμως, η Ουκρανία μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο Σελ. 20

ΡΑΕ Όταν ο Αθανάσιος Δαγούμας βάζει στη θέση του τον «πολύ» κύριο Μανουσάκη του ΑΔΜΗΕ

AΓΟΡΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Η Capital στην Alpha, η επιμονή του Helikon και το σενάριο για εκλογές μετά την επενδυτική βαθμίδα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟσ ΓΕΩΡΓΑσ Γιατί ο Ερντογάν δεν θα τολμήσει θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο

Press Button Mικρές ειδήσεις και παρασκήνια από τον χώρο της ενέργειας και της οικονομίας: Σελ. 44-45

Σελ. 35

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΚΡΑΧ Τρόμος για τα τιμολόγια ρεύματος τον Αύγουστο

Peugeot 408 Eναλλακτική σιλουέτα

Σελ. 22

Εκδότης: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜOTORI ΕΠΕ Συντακτική ομάδα: Γιάννης Κανουπάκης, Έλενα Σκιαθίτη, Αγγελική Μαρίνου, Μανταλένα Πίου, Γιάννης Σταυρόπουλος, Έφη Τσιβίκα, Χάρης Φλουδόπουλος, Τάσος Φραγκούλης, Σταύρος Χαρίτος

Σελ. 40

Σχεδίαση: Χριστίνα Μυρίλλα Ιδιοκτήτης: Εκδόσεις Μotori ΕΠΕ Δημ.Σούτσου 24Α, 11521 Αθήνα, Τηλ: 2106400281 info@businessenergy.gr ΕΚΤΥΠΩΣΗ: ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΕ

•editorial

Η επενδυτική βαθμίδα και οι εκλογές στο τέλος της τετραετίας

υτό που δείχνει η εικόνα της αγοράς, ο καθρέφτης της οικονομίας, η οποία έφτασε στα ίδια μέτρα πτώσης με τα ευρωπαϊκά Χρηματιστήρια (π.χ. χαμηλό 17 μηνών το Χ.Α., 18 η Φρανκφούρτη) είναι ότι πλέον οι επενδυτές ανησυχούν για την ίδια αυτή καθαυτή την υπόστασή τους στο νέο περιβάλλον που δημιουργείται. Αλλά δεν είναι μόνο οι επενδυτές. Είναι οι κοινωνίες. Χαμηλό 20 ετών για το ευρώ σε σχέση με το δολάριο και η ισοτιμία οδεύει προς το 1:1. Οι επενδύσεις καθίστανται απαγορευτικές σε αμερικανικές μετοχές, αμερικανικά ομόλογα, εκδόσεις και διάφορα άλλα. Από εκεί και πέρα τόσο το Χ.Α. όσο και τα ξένα Χρηματιστήρια ανησύχησαν μετά την έκθεση της Goldman στις αρχές του μήνα που διανύουμε, που βλέπει αποκλιμάκωση στις τιμές του φυσικού αερίου μετά το 2025, με τον Ευάγγελο Μυτιληναίο να διατυμπανίζει από το συνέδριο του Economist ότι η ισορροπία θα επέλθει έπειτα από πέντε χρόνια και πως πριν από έναν χρόνο η τιμή του αερίου στοίχιζε 20 δολάρια η μεγαβατώρα και σήμερα 173! Τα Χρηματιστήρια καταρρέουν, καθώς η ανησυχία για ύφεση στην Ευρώπη είναι πια προ των πυλών με τόσο ακριβές τιμές στα καύσιμα και όταν η εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας μέχρι πρόσφατα ήταν δεδομένη, εξασφαλίζοντας εμπορικά πλεονάσματα στις χώρες του Βορρά. Η κατάσταση ανατρέπεται και υπό αυτές τις συνθήκες οι επενδυτές σπεύδουν να ρευστοποιήσουν ενεργειακά και ενεργοβόρα χαρτιά. Εκτός από τη ΔΕΗ που επέστρεψε στον Νοέμβριο του 2020, δείτε τα χαμηλά έτους της Βιοχάλκο, ή της Cenergy ή ακόμα της ΕΛΒΑΛΧΑΛΚΟΡ. Οι τράπεζες ενσωματώνουν τα ρίσκα και οι επενδυτές που πουλάνε, σύμφωνα με την αγορά, προβλέπουν πάλι ότι οι πελάτες τους όχι μόνο δεν θα έχουν χρήματα για να πληρώνουν τις δόσεις των δανείων τους, αλλά ούτε και τους λογαριασμούς

ρεύματος, ενώ θα περιορίσουν αισθητά τα έξοδα και την κατανάλωση, πλήττοντας το retail και τις επιχειρήσεις γύρω από αυτό. Κι αν από τις τράπεζες διασώζεται η Εθνική, η Eurobank οδεύει προς τα 75 λεπτά, που αποτελούν νέα χαμηλά έτους, η Alpha τα ξεπέρασε με κίνηση στα 77 λεπτά, ενώ σε ιστορικά χαμηλά διαπραγματεύεται η μετοχή της Πειραιώς στην περιοχή των 83 λεπτών. Στο σημείο αυτό, σύμφωνα με την αγορά, υπάρχει ισχυρή κριτική απέναντι στους Έλληνες θεσμικούς επενδυτές που δεν έχουν αναπτύξει μηχανισμούς για την αποτροπή αυτών των φαινομένων, ειδικά στις τράπεζες. Από εκεί και πέρα, παρατηρεί κανείς ότι οι μετοχές που προσφάτως εισήλθαν στον MSCI, όπως ο Μυτιληναίος και η ΔΕΗ, γράφουν νέα χαμηλά έτους, με τη ΔΕΗ να αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο πρόβλημα χρηματιστηριακά, αφού οι εκτιμήσεις των αναλυτών μπορεί να θεωρούν ότι και φέτος θα εμφανίσει ισχυρό EBITDA, αλλά οι ζημιές λόγω της έκτακτης φορολογίας θεωρούνται αναπόφευκτες. Το πόσο άσχημη είναι η κατάσταση στην αγορά έρχεται να επιβεβαιωθεί από το επιτόκιο που δόθηκε στην έκδοση του ομολογιακού της Lamda. H εταιρεία, που έχει αναλάβει μεταξύ άλλων την εκμετάλλευση της έκτασης του Ελληνικού, εξέδωσε πράσινο ομόλογο ύψους έως 230 εκατ. ευρώ με επιτόκιο 4,7%-5,2%, όταν προ μηνός οι αρχικές πληροφορίες ανέφεραν ότι η έκδοση θα είναι μέχρι 3,8%. Μέσα στο σκοτάδι, το Χ.Α. και οι επενδυτές στην Ελλάδα αναμένουν τις εκλογές... Ίσως να μην αστειεύεται ο Μητσοτάκης για εκλογές στο τέλος της τετραετίας. Διότι το διακύβευμα της επενδυτικής βαθμίδας είναι μεγάλο προτού η χώρα περάσει σε φάση ακυβερνησίας με τις διαδοχικές εκλογές της απλής αναλογικής.

•Άρθρo Ανησυχία για νέες επισφάλειες από τον νέο μηχανισμό Σκρέκα

Τ Της Μανταλένας Πίου

ον Σεπτέμβριο θα αρχίσουν να παραλαμβάνουν οι περισσότεροι καταναλωτές τους λογαριασμούς ρεύματος, με τον νέο μηχανισμό υπολογισμού που έθεσε σε ισχύ το υπουργείο Περιβάλλοντος - Ενέργειας την 1η Ιουλίου. Με το νέο σχήμα, οι προμηθευτές υποχρεώνονται στο τέλος Ιουλίου να ανακοινώσουν τα τιμολόγιά τους για τον Σεπτέμβριο, ενώ οι τιμές για τη χρέωση ενέργειας που θα ισχύουν τον Αύγουστο ανακοινώνονται από τους προμηθευτές στις 10 Ιουλίου. Ο μηχανισμός προβλέπει ότι στο τέλος κάθε μήνα θα ανακοινώνονται οι τιμές του μεθεπόμενου, μία άσκηση με πολλές δυσκολίες για τους προμηθευτές, που καλούνται να μαντέψουν την τιμή του φυσικού αερίου -η οποία καθορίζει την οριακή τιμή του ηλεκτρισμούσε μία περίοδο εξαιρετικής αστάθειας και πολύ μεγάλης αβεβαιότητας για το αέριο. Γι’ αυτό άλλωστε δεν λείπουν οι «γκρίνιες» και η ανησυχία στην αγορά, κυρίως από τους μη καθετοποιημένους προμηθευτές, που φοβούνται ότι ο νέος μηχανισμός μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλες επισφάλειες, καθώς εμπερικλείει πολλούς κινδύνους. Με βάση τις αλλαγές που έφερε η σχετική νομοθετική ρύθμιση του υπουργείου Περιβάλλοντος - Ενέργειας, η οποία εφαρμόζεται από την 1η Ιουλίου, τέθηκε πλαφόν στα έσοδα των ηλεκτροπαραγωγών, ανάλογα με την τεχνολογία παραγωγής του ηλεκτρισμού. Σύμφωνα με τη σχετική υπουργική απόφαση για τον πρώτο μήνα εφαρμογής του νέου μηχανισμού (Ιούλιος 2022) το πλαφόν για τις μονάδες φυσικού αερίου ορίστηκε στα 253,98511 ευρώ/MWh, για τις μονάδες καύσης λιγνίτη στα 206,71544 ευρώ/MWh, για τα μεγάλα υδροηλεκτρικά της ΔΕΗ στα 112 ευρώ/MWh και για τις μονάδες ΑΠΕ τα 85 ευρώ/ MWh. Το πλαφόν, όμως, αφορά τα έσοδα των ηλεκτροπαραγωγών και όχι την τιμή που πληρώνουν οι προμηθευτές, οι οποίοι θα συνεχίσουν να αγοράζουν την ηλεκτρική ενέργεια στην τιμή που διαμορφώνεται καθημερινά στην Αγορά Επόμενης Ημέρας του ΕΧΕ. Το ποσό της διαφοράς θα διοχετεύεται στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης για να χρηματοδοτεί τις επιδοτήσεις στον λογαριασμό των καταναλωτών. Πρακτικά, πάντως, το ποσό της επιδότησης αυτής, που αναγράφεται στον λογαριασμό ρεύματος μειώνοντας το τελικό ποσό που πληρώνει ο καταναλωτής, «γυρίζει» στους προμηθευτές, καλύπτοντας τη διαφορά μεταξύ της οριακής τιμής χονδρικής και της προσδιορισμένης ανά τεχνολογία τιμής παραγωγού. Για παράδειγμα, με βάση τη μέση τιμή χονδρικής των 296,62 ευρώ/MWh, όπως διαμορφώθηκε στο Χρηματιστήριο Ενέργειας στις 4 Ιουλίου, οι παραγωγοί ενέργειας από ΑΠΕ θα αμειφθούν με 85 ευρώ/MWh και η διαφορά των 211,62 ευρώ/MWh που θα έχουν καταβάλει οι προμηθευτές θα κατευθυνθεί στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης. Αντιστοίχως η ενέργεια από υδροηλεκτρικά θα αμειφθεί με 112 ευρώ/MWh και η διαφορά των 184,62 ευρώ/MWh θα πάει στο ΤΕΜ. Η ενέργεια από λιγνίτη θα αμειφθεί με 206,71544

ευρώ/MWh και περίπου 89,90 ευρώ/MWh θα πάνε στο ΤΕΜ, ενώ, τέλος, η ενέργεια από φυσικό αέριο θα αμειφθεί με 253,98511 ευρώ/MWh και περίπου 42,64 ευρώ/MWh θα κατευθυνθούν στο ΤΕΜ. Τα ποσά αυτά, μαζί με άλλες εισροές του ΤΕΜ, θα διαμορφώσουν το ύψος της επιδότησης προς τους καταναλωτές, μία επιδότηση που θα καλύπτει το 70-80% της αύξησης, όπως έχει αφήσει να εννοηθεί το υπουργείο. Από την 1η Αυγούστου αναστέλλεται η εφαρμογή της ρήτρας αναπροσαρμογής στα κυμαινόμενα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η αύξηση στην τιμή χονδρικής θα ενσωματώνεται στη χρέωση ενέργειας. Οι καταναλωτές πλέον θα μπορούν να βλέπουν πώς θα διαμορφώνεται το τιμολόγιό τους τον μεθεπόμενο μήνα, αφού οι προμηθευτές θα πρέπει προκαταβολικά να το αναρτούν στο τέλος κάθε μήνα. Η δυσκολία της πρόβλεψης σε συνδυασμό με το δικαίωμα που δίνει ο νέος κανονισμός οι πελάτες να μπορούν να αλλάζουν πάροχο χωρίς πέναλτι, όταν το επιθυμούν, εφόσον «βλέπουν» ότι ένας ανταγωνιστικός προμηθευτής προσφέρει χαμηλότερο τιμολόγιο, είναι οι δύο παράγοντες που έχουν ξεσηκώσει την αγορά. Εκπτώσεις και άλλου τύπου «παροχές» στα νέα τιμολόγια δεν θα υπάρχουν, προκειμένου να γίνεται εύκολα η σύγκριση μεταξύ της τιμής στην κατηγορία Χρέωση Ενέργειας που προσφέρει κάθε προμηθευτής. Από την άλλη πλευρά, το ύψος της επιδότησης, ως ευρώ/MWh, που θα αφαιρείται από την ονομαστική χρέωση, προκειμένου να βγει το τελικό πληρωτέο ποσό, θα είναι κοινό σε όλους τους λογαριασμούς ρεύματος. Θα διαμορφώνεται, βέβαια, ανάλογα με την κατανάλωση κάθε πελάτη. Κρίσιμη θεωρείται η στάση της ΔΕΗ, η οποία είναι και ο μεγαλύτερος προμηθευτής με ποσοστό άνω του 60%. Τα τιμολόγια που θα καθορίσει αναμένεται να λειτουργήσουν σαν «οδηγός» για τους υπόλοιπους προμηθευτές.

Επιδότηση Στόχος του υπουργείου Περιβάλλοντος - Ενέργειας είναι να καλύπτει μέσω της επιδότησης τουλάχιστον το 70% της αύξησης, επαναφέροντας την τιμή της κιλοβατώρας κοντά στο επίπεδο του περασμένου φθινοπώρου. Δηλαδή η τελική τιμή στον λογαριασμό ρεύματος να διαμορφώνεται κοντά στο επίπεδο των 20 λεπτών/KWh (μαζί με ΦΠΑ και λοιπές μη ανταγωνιστικές χρεώσεις). Η μεγάλη αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου και κατ’ επέκταση της τιμής χονδρικής του ρεύματος, που έχει παρατηρηθεί από το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουνίου και μετά, δείχνει ότι θα απαιτηθούν τεράστια κονδύλια για να επιτύχει η κυβέρνηση τους στόχους που έχει θέσει. Με τις τρέχουσες τιμές, οι εκτιμήσεις της αγοράς είναι ότι τα ποσά θα κινηθούν πολύ πιο πάνω από το κονδύλι των περίπου 6 δισ. ευρώ που έχει προϋπολογίσει η κυβέρνηση για την επιδότηση των λογαριασμών ρεύματος και φυσικού αερίου το 2022, από τα οποία 2,4 δισ. ευρώ δόθηκαν στο πρώτο εξάμηνο και τα 3,6 δισ. ευρώ υπολογίζονται για το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Σε περίπτωση δε που συμβεί το χειρότερο σενάριο, αυτό της απότομης διακοπής των ρωσικών εξαγωγών αερίου προς την Ευρώπη, τότε είναι ανοικτές οι όποιες ακραίες προβλέψεις για τις τιμές, ενώ ακόμα και αν παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα είναι προφανές ότι το ΤΕΜ θα χρειαστεί την ενίσχυση από τον κρατικό προϋπολογισμό για να καλύψει το κόστος της επιδότησης.

Τώρα το σπίτι σου µαθαίνει από εσένα και προσαρµόζεται αυτόµατα στις ανάγκες σου, για να απολαµβάνεις άνεση και εξοικονόµηση ενέργειας! smarthink.gr

•Άρθρo Το καλοκαίρι που χάνεται στον wχειμώνα…

Μ Τoυ Γιάννη Κανουπάκη

ε φωτιές άρχισε το καλοκαίρι, με φωτιές συνεχίζεται, ως… είθισται. Στο κρεσέντο της «αγίας» τουριστικής περιόδου την οποία προσκυνούν άπαντες ωσάν να είναι θαυματουργός και να θεραπεύει πάσαν νόσο, ακόμη και αυτή της Covid-19, πλην του πληθωρισμού, εξυφαίνονται εκλογές κάπου εκεί με τα πρωτοβρόχια, ενώ ο χειμώνας προβλέπεται βαρύς από κάθε άποψη, με πανάκριβη ενέργεια ή και χωρίς ενέργεια. Οι φίλοι μας οι Γερμανοί, ως φρόνιμοι, βάζουν τα παιδιά τους να μαγειρεύουν πριν πεινάσουν. Κάτι ξέρουν αυτοί και δεν διστάζουν να προετοιμάσουν την κοινή γνώμη για δελτίο. Ταυτόχρονα, την καθησυχάζουν ότι θα στηρίξουν τα εισοδήματα είτε επιδοματικά είτε με οριζόντια αύξηση μισθών, ώστε να αποφευχθεί η κοινωνική έκρηξη. Όλα μεθοδικά! Ο ρυθμιστικός φορέας του τομέα της ενέργειας μελετά, από τώρα, περιοχές και πελάτες προτεραιότητας, που θα έχουν εγγυημένη ηλεκτροδότηση σε περίπτωση μεγάλων κενών στην τροφοδοσία με φυσικό αέριο τη χειμερινή περίοδο, από τα νοικοκυριά και τα νοσοκομεία ως τις φαρμακευτικές εταιρείες και την παραγωγή χαρτιού. Οι απότομες μειώσεις στις παραδόσεις ρωσικού φυσικού αερίου μέσω του αγωγού Nord Stream οδηγούν τις Αρχές να κάνουν επείγουσες προετοιμασίες για το ενδεχόμενο ο χειμώνας στη Γερμανία να είναι εξαιρετικά σκληρός. Την ίδια ώρα, εμείς σπεύσαμε να δηλώσουμε «no problem». Στις αρχές Ιουλίου, ο αρμόδιος υπουργός δήλωσε ότι «προετοιμαζόμαστε συστηματικά για τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας της χώρας, εξετάζοντας και τα δυσμενέστερα σενάρια. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει από τους μικρότερους κινδύνους σε όλη την Ευρώπη από άποψη επάρκειας εφοδιασμού, έχοντας ως δεδομένη τη διαθεσιμότητα των φορτίων LNG». Κακά τα ψέματα, σε κάθε περίπτωση, η απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό

αέριο είναι για όλη την Ε.Ε. δύσκολη έως ουτοπική. Το κόστος συνολικά, αλλά και για την κάθε οικονομία, ειδικότερα, είναι αβέβαιο και, πάντως, ανησυχητικό. Όλοι ανέμεναν τις προτάσεις της Κομισιόν για τη μείωση της χρήσης ενέργειας, κατά το γερμανικό πρότυπο, ένα σοβαρό ζητούμενο καθόσον αφορά τη θέρμανση των ευρωπαϊκών νοικοκυριών, ενώ η αντικατάσταση εν προκειμένω του ρωσικού φυσικού αερίου με LNG παραμένει -με όρους ρεαλισμούυπόθεση εργασίας. Με αυτά και τα άλλα, στο δεύτερο τρίμηνο, η δική μας οικονομία είναι πιθανό να χάσει την άνοδο. Αυτή του πρώτου τριμήνου, κατά το οποίο η αύξηση της παραγωγής ήταν μάλλον ανθεκτική. Ο τομέας των υπηρεσιών επωφελήθηκε από τη βελτίωση της αγοράς εργασίας και τη μείωση των περιορισμών Covid, ενώ η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε με τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων 16 μηνών τον Μάρτιο. Υπενθυμίζεται ότι η αύξηση του ΑΕΠ προβλέπεται να μειωθεί φέτος, εν μέρει λόγω της επιδείνωσης της εξωτερικής ζήτησης και της εκτίναξης του πληθωρισμού. Τούτου λεχθέντος, η οικονομική στήριξη της Ε.Ε. για την Ελλάδα είναι από τις μεγαλύτερες στην Ε.Ε., η οποία θα πρέπει να υποστηρίξει την παραγωγή. Επιπλέον, μια τουριστική περίοδος χωρίς περιορισμούς προμήνυε καλά τη δραστηριότητα. Το υψηλό δημόσιο χρέος και οι φτωχές δυνατότητες είσπραξης φόρων παραμένουν βασικοί καθοδικοί κίνδυνοι. Οι γενικές προβλέψεις στις αρχές του καλοκαιριού έλεγαν ότι το ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 3,2% το 2022, το οποίο είναι χαμηλότερο κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες από την πρόβλεψη του Απριλίου. Το 2023, η οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 3,5%, εκτός απροόπτου… Μα, την ίδια ώρα, για να γυρίσουμε στη μεγάλη εικόνα της ευρύτερης γειτονιάς μας, η ύφεση φαίνεται προ των πυλών, αφού οι κεντρικές τράπεζες τοποθετήθηκαν ξεκάθαρα υπέρ της μείωσης του πληθωρισμού, πάση θυσία. Και ας μην κάνουμε πως δεν τρέχει τίποτε, διότι οι κύκλοι ύφεσης είναι συχνά διαλυτικοί ανεξαρτήτως της διάρκειάς τους. Το γεγονός πως εν μέσω θέρους οι αγορές έχουν μετακινηθεί από το θέμα του πληθωρισμού στον τρόμο της ύφεσης πρέπει να μας προβληματίσει μήπως χαθεί το καλοκαίρι στον χειμώνα…

CAT ® ΠΟΙΟΤΗΤΑ ® CAT ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΞΙΑ

Τα Νέα μοντέλα Cat GC είναι σχεδιασμένα για εφαρμογές Εφεδρικής Λειτουργίας και έχουν κατασκευαστεί ώστε να παρέχουν μια ισχυρή και αξιόπιστη λύση για οικιακή ή επαγγελματική χρήση, για πελάτες που αναζητούν προσιτή ενέργεια.

EΤΑΙΡΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Grant Thornton: Από πότε είναι υποχρεωτική η έκδοση Απολογισμών ESG για τις εταιρείες

πό το 2024 και έπειτα, η Οδηγία για τις Εκθέσεις Εταιρικής Βιωσιμότητας (CSRD) θα απαιτεί από όλες τις επιχειρήσεις να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με την πολιτική και τις επιδόσεις σε θέματα βιωσιμότητας. Τον προηγούμενο μήνα, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία επί της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Οδηγία που αφορά την υποβολή Εκθέσεων Βιωσιμότητας (CSRD) από τις εταιρείες. Τους επόμενους μήνες αναμένεται να εγκριθεί η προσωρινή αυτή συμφωνία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η οδηγία θα αρχίσει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η οδηγία για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας, της οποίας το βασικό σχέδιο ανακοινώθηκε τον Απρίλιο του 2021, τροποποιεί ουσιαστικά την οδηγία του 2014 για τη δημοσιοποίηση της Έκθεσης μη Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης. Εισάγει λεπτομερέστερες απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων και μεριμνά ώστε οι επιχειρήσεις να υποχρεούνται να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με ζητήματα βιωσιμότητας (ESG), όπως τα θέματα περιβαλλοντικής υπευθυνότητας (E-environment), τα ανθρώπινα δικαιώματα και

τις εργασιακές πρακτικές που εφαρμόζουν (S-Social) και τo μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης που έχουν υιοθετήσει (G-Governance). Η Οδηγία CSRD αποσκοπεί στην αύξηση της ποιότητας της πληροφορίας που δημοσιεύεται από εταιρείες, καθώς και της διαφάνειας των εν λόγω πληροφοριών για θέματα βιωσιμότητας και, ως εκ τούτου, στη στήριξη της μετάβασης σε μία βιώσιμη οικονομία, στον απόηχο της Συμφωνίας του Παρισιού για το Κλίμα και της Πράσινης Συμφωνίας της Ε.Ε. Η οδηγία εισάγει επίσης απαίτηση για τη διασφάλιση των υποβαλλόμενων εκθέσεων βιωσιμότητας από ανεξάρτητο τρίτο φορέα, καθώς και βελτίωση της προσβασιμότητας των πληροφοριών, απαιτώντας να δημοσιοποιούνται σε ειδικό τμήμα της έκθεσης διαχείρισης του Διοικητικού Συμβουλίου των εταιρειών.

Ποιες εταιρείες αφορά Οι απαιτήσεις της οδηγίας CSRD αφορούν όλες τις μεγάλες εταιρείες (εισηγμένες και μη εισηγμένες εταιρείες της Ε.Ε.), οι οποίες πληρούν τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω κριτήρια: - Περισσότερους από 250 εργαζομένους. - Καθαρό κύκλο εργασιών άνω των 40 εκατ. ευρώ.

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

- Πάνω από 20 εκατ. ευρώ ετήσιο συνολικό ισολογισμό. Οι απαιτήσεις αυτές αφορούν επίσης και τις εταιρείες εκτός Ε.Ε., οι οποίες πραγματοποιούν καθαρό κύκλο εργασιών 150 εκατ. ευρώ στην Ε.Ε. και έχουν τουλάχιστον μία θυγατρική ή υποκατάστημα στην Ε.Ε. Τέλος, η οδηγία θα αφορά και τις εισηγμένες ΜΜΕ, όπου όμως αναμένεται να υπάρχει δυνατότητα εξαίρεσης για τις ΜΜΕ δίνοντας μία μεταβατική περίοδο προσαρμογής έως το 2028. Σημαντική νέα υποχρέωση για τις εταιρείες: Η υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας θα πρέπει να πιστοποιείται από διαπιστευμένο ανεξάρτητο ελεγκτή, όπως επίσης και οι εκθέσεις των μη ευρωπαϊκών εταιρειών θα πρέπει να πιστοποιούνται είτε από Ευρωπαίο ελεγκτή είτε από ελεγκτή εγκατεστημένο σε τρίτη χώρα. Η Κατερίνα Κατσούλη, Director ESG & Sustainability της Grant Thornton, αναφέρει: «Να σημειώσουμε πως στην Ελλάδα η υποχρέωση για τη δημοσίευση Εκθέσεων Βιωσιμότητας είναι ευρύτερη και σε μεγάλο βαθμό καλύπτει τις επερχόμενες απαιτήσεις, καθώς ο νόμος 4403/2016 και η σχετική εφαρμοστική εγκύκλιος που ακολούθησε, καθόρισαν συγκεκριμένες απαιτήσεις ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Η κύρια διαφορά εντοπίζεται στο εύρος των στοιχείων που θα συμπεριλαμβάνονται και ουσιαστικά στο πρότυπο, σύμφωνα με το οποίο θα πρέπει να αναπτύσσεται ο Εταιρικός Απολογισμός Βιωσιμότητας. Με τη νέα οδηγία έγινε ξεκάθαρο πως η Ευρωπαϊκή Συμβουλευτική Ομάδα για Θέματα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (EFRAG) έχει επιφορτιστεί με το έργο της ανάπτυξης των νέων ευρωπαϊκών προτύπων για τη συγγραφή των Εκθέσεων Βιωσιμότητας βάσει των απαιτήσεων της οδηγίας CSRD. Ως μέλος της Τεχνικής Επιτροπής του EFRAG, στόχος μας είναι έως τον Νοέμβριο φέτος (2022) να ολοκληρωθεί η αποστολή των τελικών προτύπων στην αρμόδια Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς έγκριση».

Από πότε ισχύει η υποχρέωση για τις επιχειρήσεις Η εφαρμογή του κανονισμού αναμένεται να γίνει σε τρία στάδια: - Την 1η Ιανουαρίου 2024 θα ισχύει η υποχρέωση για τις επιχειρήσεις που υπάγονται ήδη στην οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών (NFRD του 2014). - Την 1η Ιανουαρίου 2025 θα ξεκινήσει η υποχρέωση για τις μεγάλες επιχειρήσεις που δεν υπάγονται σήμερα στην οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών. - Την 1η Ιανουαρίου 2026 για τις εισηγμένες MME, καθώς και για τα μικρά και μη πολύπλοκα πιστωτικά ιδρύματα και τις εξαρτημένες ασφαλιστικές εταιρείες.

Ποιες θα είναι οι απαιτήσεις αναφοράς βάσει της Οδηγίας CSRD Η μορφή και τα ακριβή κριτήρια σχετικά με αυτά που θα

EΤΑΙΡΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ 11 απαιτήσει η CSRD είναι ακόμη υπό διαμόρφωση. Βάσει των μέχρι τώρα οδηγιών, θα υπάρχει απαίτηση για τη δημοσίευση σε ετήσια βάση μίας Έκθεσης/ενός Απολογισμού που θα περιλαμβάνει: - Ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία (KPIs) για θέματα που είναι σημαντικά για την εταιρεία και τα οποία αφορούν, τουλάχιστον, περιβαλλοντικά, κοινωνικά και εργασιακά θέματα, τη διαφορετικότητα στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη δωροδοκία. Θα απαιτηθούν γνωστοποιήσεις άλλων θεμάτων βιωσιμότητας για την κάλυψη ζητημάτων όπως η στρατηγική, η διακυβέρνηση, οι πολιτικές, οι διαδικασίες, τα συστήματα, τα αποτελέσματα και η επίτευξη στόχων βιωσιμότητας. - Τα ουσιαστικά θέματα βιωσιμότητας που έχει αναγνωρίσει η εταιρεία και τα οποία βασίζονται στην αρχή της διπλής ουσιαστικότητας: Ποιοι κίνδυνοι και ευκαιρίες βιωσιμότητας μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία της εταιρείας (π.χ. ελλείψεις πρώτων υλών ή διακοπές στην παραγωγή λόγω ακραίων καιρικών συνθηκών, αλλά και κινδύνους, όπως είναι ενδεχόμενο πλήγμα που μπορεί να προκληθεί στη φήμη της εταιρείας) και, - Ποιο είναι το εύρος της επίδρασης (θετική ή αρνητική) που έχει η εταιρεία στους ανθρώπους και το περιβάλλον (όπως είναι η απώλεια βιοποικιλότητας ή οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην αλυσίδα αξίας). - Πληροφορίες σχετικά με τους μακροπρόθεσμους στόχους βιωσιμότητας της εταιρείας και την πρόοδο που σημειώνει σε ετήσια βάση σε σχέση με τους στόχους αυτούς.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα που πρέπει να πραγματοποιήσουν οι επιχειρήσεις Η Αθηνά Μουστάκη, επικεφαλής του τμήματος Environmental, Social, Governance, Risk & Compliance (ESGRC) της Grant Thornton, εκτιμά ότι οι εταιρείες που εμπίπτουν στην υποχρεωτική εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας δεν θα πρέπει να περιμένουν το 2024 ώστε να την εφαρμόσουν. Ειδικότερα, μέσα από την πολυετή εμπειρία της στην εφαρμογή ευρωπαϊκών κανονιστικών πλαισίων, συστήνει να προετοιμαστούν οι εταιρείες για τις εκθέσεις βιωσιμότητας βάσει της οδηγίας CSRD από τη φετινή χρονιά, αξιολογώντας σήμερα την ωριμότητά τους στα θέματα ESG/βιώσιμης ανάπτυξης, ώστε στη συνέχεια να αναπτύξουν τη δική τους στρατηγική βιωσιμότητας και να καταφέρουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις εκθέσεων βιωσιμότητας, όπως αυτές ορίζονται στην οδηγία. Η διεξαγωγή μιας μελέτης αποκλίσεων διαφορών (gap analysis) έναντι των απαιτήσεων CSRD για την αξιολόγηση του πλήθους των αλλαγών που θα απαιτηθούν, είναι απαραίτητη για αυτήν τη διαδικασία. Οι εταιρείες θα χρειαστεί να υιοθετήσουν σχετικές πολιτικές και συστήματα, καθώς και να αναπτύξουν ένα πλαίσιο δεικτών, προκειμένου να μπορούν να παρακολουθούν την επίδοσή τους έναντι των στόχων που θέτουν για κάθε άξονα ESG.

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

ΡΑΕ

Όταν ο Αθανάσιος Δαγούμας βάζει στη θέση του τον «πολύ» κύριο Μανουσάκη του ΑΔΜΗΕ

Του ΤΑΣΟΥ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗ

τη θέση του έβαλε ο πρόεδρος της ΡΑΕ κ. Αθανάσιος Δαγούμας τον πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο του ΑΔΜΗΕ (γνωστός για τα ακριβά του γούστα, ξεχνώντας τις ΣΥΡΙΖΑ επιρροές του) κ. Μ. Μανουσάκη. Ο τελευταίος, αποκλείοντας από ενημερώσεις δημοσιογρά-

φους (;) που δεν του ταιριάζουν (σ.σ.: τα ξέρει, όμως, η πιάτσα…), δέχθηκε το ράπισμα του Επόπτη, που ταυτόχρονα δεν λέει «ναι» στις παράλογες απαιτήσεις και «θέλω» του. Έτσι, λοιπόν, δεν πρόκειται να αυξηθεί η απόδοση επενδυτικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ (WACC) πάνω από το 6,1% που έχει αποφασίσει η ΡΑΕ, χωρίς λόγο, του διεμήνυσε ο πρόεδρος της ΡΑΕ, καθώς

με βάση τα στοιχεία που έχει δώσει ο ΑΔΜΗΕ αυτή είναι η απόδοση που προκύπτει. Ωστόσο, αν αυξηθούν τα κόστη δανεισμού του, μπορεί να κάνει αίτηση έκτακτης αναθεώρησης λόγω αύξησης δαπανών και το ποσοστό να αναθεωρηθεί, τόνισε συμπληρωματικά. Ο κ. Δαγούμας προέταξε το δημόσιο συμφέρον, υποστηρίζοντας ότι η απόδοση των Διαχειριστών προσδιορίζεται

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

«Ο ΑΔΜΗΕ ζητάει επιπλέον 1.400 προσλήψεις!» Ο πρόεδρος της ΡΑΕ τόνισε ότι ο ΑΔΜΗΕ είναι πολύ κερδοφόρος και επιπλέον ζητάει μεγάλη αύξηση προσωπικού. «Ο ΑΔΜΗΕ ζητάει να διπλασιάσει το προσωπικό του και από 1.200 μόνιμοι και 464 με δελτίο παροχής να γίνουν 2.400, αντικαθιστώντας και 200 που φεύγουν. Δηλαδή ζητάει 1.400 επιπλέον μόνιμες θέσεις εργασίας. «Εμείς του εγκρίναμε 800 προσλήψεις», είπε ο πρόεδρος της ΡΑΕ. Ακολούθως παρουσίασε μελέτη του 2019 που συγκρίνει τον ΑΔΜΗΕ με τον MEDIAN, τον αντίστοιχο μεσαίο ευρωπαϊκό διαχειριστή, κι έχει 30% λιγότερο προσωπικό. Ο ΔΕΔΔΗΕ, που έχει πολύ μεγαλύτερες ανάγκες, ζήτησε 700 προσλήψεις. Ο ΑΔΜΗΕ, όπως εξήγησε, «δεν τεκμηριώνει την ανάγκη προσλήψεων “φεύγουν 2, θέλω 65”. Επικαλείται τα έργα. Πόσα άτομα χρειάζονται για να συνδεθεί ένα καλώδιο από την Αττική στα Δωδεκάνησα;» αναρωτήθηκε. «Κάνει διαγωνισμό για το καλώδιο 1,4 δισ., δηλαδή θα βγάλει ένα τεύχος προκήρυξης με τις προδιαγραφές, θα το αναθέσει και θα το παρακολουθεί. Θα πάρει απόδοση 6%, δηλαδή 100 εκατ. είναι λίγο; Σύμφωνα με τα στοιχεία του Forbes και της ICAP είναι στις πρώτες 10 επιχειρήσεις το 2020 σε κερδοφορία. Νούμερο 7 ο ΑΔΜΗΕ, νούμερο 9 ο ΔΕΣΦΑ. Ο ΑΔΜΗΕ με 300 εκατ. κύκλο εργασιών έχει 113 εκατ. ευρώ κέρδη».

με συγκεκριμένο τύπο και αυξάνεται όταν αυξηθούν τα κόστη τους και όχι αυθαίρετα. Ο Διαχειριστής, όπως είπε, έχει δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις, να προχωράει τα έργα με βάση το εγκεκριμένο πρόγραμμα ανάπτυξης γιατί γι’ αυτό πληρώνεται. Οι άλλοι Διαχειριστές στην Ιταλία έχουν απόδοση 5%, στην Ισπανία 5,6% και στην Πορτογαλία 4,4%. Πρόκειται για εγγυημένο εισόδημα και γι’ αυτό όλα τα funds θέλουν να αγοράζουν μετοχές σε Διαχειριστές, γιατί είναι εγγυημένη απόδοση. Ο ΑΔΜΗΕ παίρνει 6,1%. «Να πει ευχαριστώ και να δουλέψει» είπε χαρακτηριστικά ο κ. Δαγούμας. «Και αν δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά του, να το πει» πρόσθεσε. Σημειώνεται ότι η διαφορά μεταξύ της απόδοσης που ζητάει ο ΑΔΜΗΕ και αυτής που προσφέρει η ΡΑΕ είναι 30 εκατ. ευρώ τον χρόνο ή 120 εκατ. ευρώ την τετραετία. «Μας περισσεύουν να τα δώσουμε;» αναρωτήθηκε ο πρόεδρος της ΡΑΕ. Ειδικότερα, ο κ. Δαγούμας είπε: «Εφαρμόζουμε μεθοδολογίες και ο τύπος της μεθοδολογίας καθορίζει το ύψος της

απόδοσης του επενδυτικού κεφαλαίου σε συνάρτηση με τον συντελεστή δανειακής επιβάρυνσης, το κόστος δανειακών κεφαλαίων, το κόστος ιδίων κεφαλαίων και τον φορολογικό συντελεστή επί των κερδών».

Πώς προκύπτει η απόδοση 6,1% Όπως εξήγησε, «το 2021 ο ΑΔΜΗΕ είχε πάρει απόδοση 6,94% με φορολογικό συντελεστή 29% και κόστος δανειακού κεφαλαίου 5,3%. Τώρα ζητάει απόδοση 8%, όταν το κόστος δανεισμού του με βάση τα πραγματικά του δεδομένα είναι 2,8% και ο φορολογικός συντελεστής 22%, και με βάση αυτά τα δεδομένα έπρεπε το WACC να είναι 5,57% και με βάση την αύξηση του κόστους που έχει το WACC τοποθετείται στο 6,1%». Με τη μείωση της φορολογίας στο 22% το WACC μειώνεται κατά 0,5%. Με βάση τα δάνεια που μας έχει δηλώσει ο ίδιος ο ΑΔΜΗΕ, σήμερα έχει κόστος δανεισμού 2,8% και με αυτό κάνουμε τους υπολογισμούς μας. Αν το 2024 χρειαστεί να πάρει ένα δάνειο με υψηλότερο επιτόκιο, τότε θα μας

φέρει τα στοιχεία, θα κάνει αίτηση αναθεώρησης και θα αναθεωρηθεί το WACC με βάση τα επίσημα στοιχεία. Αλλά τώρα, γιατί να του δώσω παραπάνω από όσο πρέπει; Δεν πρέπει να προστατέψω το δημόσιο συμφέρον; Ο ρόλος του ρυθμιστή δεν είναι να χαρίζει χρήματα, αλλά να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον». Ακολούθως, έφερε παραδείγματα αύξησης της απόδοσης σε περίπτωση τεκμηριωμένης αύξησης του κόστους. «Όταν ο ΔΕΣΦΑ μας έδειξε με στοιχεία την αύξηση κόστους των υλικών για τον αγωγό στη Δυτική Μακεδονία από 110 σε 147 εκατ., αυξήσαμε ανάλογα το WACC. Όταν ζήτησε ο ΑΔΜΗΕ αύξηση της δ’ φάσης της διασύνδεσης των Κυκλάδων λόγω αύξησης κόστους κατά 92 εκατ. το αυξήσαμε. Θέλουμε να γίνονται επενδύσεις και όταν χρειάζεται αυξάνουμε το WACC, αλλά δεν θέλουμε να χαρίζονται χρήματα. Κι αυτός είναι ο ρόλος μας. Και πρέπει οι καταναλωτές να πιέζουν τον ρυθμιστή να μειώνονται οι αποδόσεις των Διαχειριστών σε αυτά που πρέπει να πληρώνουν οι καταναλωτές».

ΑΓΟΡΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑΣ

Πιέσεις στις τράπεζες να μειώσουν τα κόστη διαχείρισης στα αμοιβαία κεφάλαια Προμήθεια 5% για επενδύσεις έως 100.000 ευρώ! Συζητήσεις να μειωθεί και το κόστος παραμονής των εισηγμένων Στόχος να γίνει πιο ελκυστικό το Χρηματιστήριο

Του ΣΤ. Κ. ΧΑΡΙΤΟΥ

έχρι 4.000 ευρώ προμήθεια και κόστος διαχείρισης για κεφάλαια μέχρι 200.000 ευρώ εισπράττουν οι εταιρείες διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων, ενώ μπορεί να φτάσει και τα 6.000 ευρώ, ανάλογα με τον τύπο της επένδυσης (π.χ. αν ένα χαρτοφυλάκιο έχει μεγαλύτερο ρίσκο). Το θέμα αυτό έχει απασχολήσει εντόνως τόσο τις εποπτικές Αρχές όσο και το υπουργείο Οικονομικών που, σε συνεργασία με την EBRD, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, συντάσσουν από κοινού μελέτη και με τη συνδρομή της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, με θέμα τον στρατηγικό σχεδιασμό της αγοράς. Ήδη, όπως είναι σε θέση να γνωρίζει το «B.E.», προκειμένου η αγορά να καταστεί πιο ελκυστική, σύμφωνα με πηγές στην Επι-

τροπή Κεφαλαιαγοράς, θα πρέπει και το προϊόν να καταστεί πιο ελκυστικό. Κάτι τέτοιο μοιάζει με κρίκους που συνθέτουν την ίδια αλυσίδα, ούτως ώστε να επανακάμψει το επενδυτικό ενδιαφέρον και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών προς την αγορά και τη λειτουργία της. Δηλαδή, όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, θα πρέπει το θεσμικό πλαίσιο να είναι ξεκάθαρο, ξορκίζοντας πια καταστάσεις και περιπτώσεις Folli Follie, που στοίχισε σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ στους ιδιώτες επενδυτές, για προσέλκυση νέων εταιρειών στο Χ.Α., που προς το παρόν μονοπωλείται από εταιρείες διαχείρισης ακινήτων (τελευταία Μπλε Κέδρος και Dimand), με μικρότερο κόστος παραμονής, ώστε να μην αποτελεί αντικίνητρο για την εισαγωγή τους στο χρηματιστηριακό ταμπλό, και φθηνότερο κόστος διαχείρισης του χαρτοφυλακίου των επενδυτών, είτε πρόκειται για

ΑΓΟΡΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

είναι τι είδους οικονομικό κύκλο θα έχουμε στις αγορές από εδώ και στο εξής. Ο οικονομικός κύκλος άλλαξε, όπως και ο τρόπος που τον παρακολουθούσαμε». Όσο για τη δυναμική του Χρηματιστηρίου σήμερα, είπε ότι βασίζεται σε τρία χαρακτηριστικά: Άντληση κεφαλαίων από εισηγμένες εταιρείες - Υπάρχει ζήτηση όταν το προϊόν είναι καλό. Υγιές pipeline εισαγωγών - εκδόσεων ομολόγων. Αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα της αγοράς ακόμη και τα 12 χρόνια της κρίσης. Όλα αυτά, τη στιγμή που έχει ανοίξει η συζήτηση για τη δημιουργία του τέταρτου πυλώνα ασφάλισης, του αποταμιευτικού. Εκείνο που προβληματίζει την κυβέρνηση, το Χ.Α. αλλά και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, είναι πως η αγορά έχει προοπτική (πτώση λίγο πάνω από 7% στο α’ 6μηνο, όταν οι ξένες αγορές βιώνουν τη μεγαλύτερη βουτιά εδώ και 52 χρόνια…), ωστόσο σαν λαός έχουμε λίγα χρήματα στην άκρη σε σχέση με αυτό που επικρατεί στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τα πλέον διαθέσιμα στοιχεία, η αγορά διαθέτει επενδύσεις under management ύψους 18,7 δισ. ευρώ, ενώ το 2021 οι ασφαλιστικές επένδυσαν 500 εκατ. ευρώ σε αμοιβαία κεφάλαια. Τα 4,1 δισ. ευρώ είναι τοποθετημένα σε Unit Linked (με Α/Κ που έχουν μικρή μεταβλητότητα), ενώ τα 7 δισ. από το σύνολο των επενδεδυμένων κεφαλαίων βρίσκονται στην Ελλάδα.

1. 2. 3.

Κόστος εισηγμένων

χρηματιστηριακές εταιρείες είτε για funds είτε για αμοιβαία κεφάλαια είτε για εταιρείες επενδύσεων χαρτοφυλακίου. Μέσα στις προτάσεις, λοιπόν, που θα περιλαμβάνονται στην έκθεση, σύμφωνα με πληροφορίες, αναμένεται να τονίζεται το μικρότερο κόστος στη διαχείριση των κεφαλαίων. Ειδικά, μάλιστα, στην εποχή του διαδικτύου που πλέον μέσα από την οθόνη του κινητού του ένας επενδυτής μπορεί να επενδύσει οποιαδήποτε στιγμή της μέρας σε όποια αγορά του πλανήτη θέλει και μάλιστα χωρίς… προμήθεια. Αυτό είναι και ένα από τα στοιχήματα του εδώ και 3,5 μήνες νέου προέδρου του Χ.Α. Γιάννου Κοντόπουλου. «Για εμένα», τόνισε σε πρόσφατο συνέδριο της Ένωσης Θεσμικών Επενδυτών, «δεν έχει τόση πολλή σημασία εάν θα υπάρξει στο προσεχές μέλλον μια μεγάλη ύφεση. Η βασική ερώτηση την οποία πρέπει να διερευνήσουμε

Η αλήθεια είναι ότι τα τιμολόγια έχουν να «πειραχτούν» από τη διοίκηση του Χρηματιστηρίου σε ό,τι αφορά το κόστος παραμονής των εισηγμένων εδώ και δώδεκα χρόνια, την εποχή που η χώρα υπέγραφε το πρώτο μνημόνιο. Για την ακρίβεια, εκείνη την εποχή είχαν μειωθεί σχετικά, μήπως το Χ.Α. «άντεχε» τους μνημονιακούς κραδασμούς των αγορών. Αν και προκαλεί αίσθηση η άποψη του κ. Κοντόπουλου περί… ανθεκτικότητας της αγοράς μέσα στα χρόνια της κρίσης (παρά το γεγονός ότι αποχώρησαν αυτοβούλως ή χρεοκόπησαν περί τις 120 εισηγμένες…), στην αγορά υπάρχει συζήτηση για περαιτέρω μείωση του κόστους παραμονής μιας εταιρείας στο Χ.Α. που σήμερα ξεπερνάει ακόμα και το 1% του ετήσιου τζίρου της. Σύμφωνα με τον ισολογισμό 2021 της ΕΧΑΕ, τα έσοδα από εισηγμένες αναφέρονται σε εφάπαξ δικαιώματα, εισαγωγές εταιρειών, αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου και υπηρεσίες συστήματος ΕΡΜΗΣ.Επιπλέον περιλαμβάνονται συνδρομές οι οποίες αναγνωρίζονται ως έσοδα στην αρχή κάθε τριμήνου. Επιπλέον, σύμφωνα με τα διεθνή λογιστικά πρότυπα, τα έσοδα νέων εισαγωγών στο Χ.Α. καθώς και οι αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου και λοιπές μεταβολές επ’ αυτών αναγνωρίζονται και επιμερίζονται σε όλη τη διάρκεια της παραμονής της εισηγμένης εταιρείας στο ΧΑ, κατά την οποία εκτιμάται ότι θα παρέχεται η υπηρεσία. Έτσι, σύμφωνα με τον ισολογισμό της ΕΧΑΕ, αναγνωρίζεται μια «Συμβατική Υποχρέωση» για τις επόμενες χρήσεις στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης.

ANAΛΥΣH

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Ο Νόμος 4936/22 για την Κλιματική Αλλαγή: Της ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΣ ΛΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ*

ιαβάζοντας για την κλιματική αλλαγή (ή κρίση όπως πολλοί την αποκαλούν), βλέπουμε συνήθως κείμενα είτε με τη μορφή «ευχολογίων» από κυβερνήσεις είτε διαφημιστικών καταχωρίσεων από εταιρείες είτε «μισόλογων» από φορείς που «κάτι» φαίνεται να γνωρίζουν, αλλά διστάζουν να το πουν ξεκάθαρα. Τα πράγματα είναι πολύ απλά. Υπάρχουν λύσεις οι οποίες είναι ήδη διαθέσιμες και που μπορούν να τεθούν στο τραπέζι των συζητήσεων και της κατάρτισης κάθε είδους στρατηγικής για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Όλες οι λύσεις που μας ενδιαφέρουν βασίζονται σε εκτενή ανάλυση της επιστημονικής και τεχνικής βιβλιογραφίας, ενώ τις περισσότερες φορές λαμβάνουν υπόψη τους και εξελιγμένα αλγοριθμικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης/μηχανικής μάθησης, με βάση αξιόπιστα δεδομένα (Big Data) για εκτίμηση μελλοντικών καταστάσεων. Το κυριότερο: όλες οι λύσεις μοιράζονται έξι βασικά χαρακτηριστικά που τις ξεχωρίζουν από άλλες γενικές ιδέες, ευχολόγια ή προτάσεις στρατηγικών μετριασμού του κλίματος. Δηλαδή: • είναι λύσεις διαθέσιμες αυτή τη στιγμή, • αυξάνονται σε κλίμακα στο μέλλον που αφορά την εφαρμογή τους, • είναι οικονομικά βιώσιμες, • είναι σε θέση να μειώσουν τις συγκεντρώσεις των αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, • έχουν θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, και • είναι επακριβώς ποσοτικοποιήσιμες κάτω από διαφορετικά σενάρια και παραδοχές. Τα παραπάνω έξι χαρακτηριστικά είναι απαραίτητο να συνυπάρχουν σε κάθε συζήτηση και πρακτική στρατηγική κλιματικής αλλαγής. Δεν έχει νόημα να συζητούμε, για παράδειγμα, μία στρατηγική πάνω σε λύσεις (τεχνολογικές εν πολλοίς) που δεν βρίσκονται στο στάδιο της υλοποίησης αλλά είναι απλά θεωρητικές. Όπως, επίσης, δεν προσφέρουν καμία χρησιμότητα οι λύσεις που δεν είναι οικονομικά ποσοτικο-

ποιήσιμες και βιώσιμες. Τέλος, οι «προθέσεις», ιδιαίτερα με τη μορφή Νόμων, συσκοτίζουν τα πράγματα όταν δεν είναι συγκεκριμένες και στοχευμένες. Ο Νέος Νόμος 4936/2022 που ψηφίστηκε από τη Βουλή πριν από έναν μήνα είναι ένα γεγονός που μπορεί να επαινεθεί αρχικά. Όμως κατόπιν πρέπει να υποστεί κριτική ως προς τη γενικότητα των προθέσεων και την παραπομπή σε αναλυτικότερες πολιτικές που θα αναπτυχθούν στο μέλλον. Θα ανέμενε κανείς περισσότερη λεπτομέρεια, τουλάχιστον στους γενικούς ποσοτικούς στόχους της χώρας. Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζουν και οι στόχοι της Ε.Ε. για το κλίμα (European Climate Law), όπου τίθεται η υψηλή ατζέντα, η εφαρμογή όμως αφήνεται στα κράτη-μέλη, τα οποία καλούνται να καταρτήσουν τα δικά τους σχέδια δράσης. Έτσι, απουσιάζουν σε ολιστικό επίπεδο οι επιμέρους ενέργειες, η κατανομή των στόχων ανά χώρα/κλάδο/δραστηριότητα και οι δείκτες (δηλαδή τα ποσοτικά στοιχεία) που θα μας οδηγήσουν στην επίτευξη των μεγάλων στόχων (π.χ. κλιματική ουδετερό-

τητα έως το 2050). Γνωρίζουμε πλέον επακριβώς ποιο είναι το πρόβλημα και ποιο είναι το ζητούμενο για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής: μείωση των 51 δισ. τόνων αερίων θερμοκηπίου παγκοσμίως. Επομένως, πρέπει να έχουμε, με τη μορφή Νόμου, τον γενικό στόχο της Ελλάδας, κατανεμημένο όμως σε κλάδους, δράσεις, υποστόχους και ποσοτικούς δείκτες επ’ αυτών. Για να μπορούμε να βάζουμε σε τάξη τις σκέψεις και τις ενέργειες, έτσι ώστε να μην ξεφεύγουν τα μεγάλα και να μην μιλάμε για τα ασήμαντα. Ας δούμε ένα παράδειγμα σκέψης (ποια είναι η περιοχή δράσης, ποια είναι η διαθέσιμη λύση, πόσο θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και πόσο θα στοιχίσει) που συνοδεύεται από μετρικά στοιχεία: Συνολικά, οι κλάδοι των τροφίμων, της γεωργίας και της χρήσης γης συμβάλλουν στο 24% των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Με άλλα λόγια, περίπου το ένα τέταρτο της ανθρωπογενούς δραστηριότητας με επίπτωση στο περιβάλ-

ANAΛΥΣH 17

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Έλλειψη από αριθμούς και σαφείς στόχους

λον και την κλιματική κρίση προέρχεται από έναν τομέα τόσο ζωτικό για την ανθρώπινη κοινωνία. Τη διατροφή! Το ζήτημα: Γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα και αριθμούς ότι η αγροτική δραστηριότητα και η εκμετάλλευση των πόρων για τον κλάδο της διατροφής μεταμορφώνουν μεγάλο μέρος της γης και διαταράσσουν τα οικοσυστήματα. Η γη αποτελεί, όμως, άμεση πηγή διαβίωσης ανθρώπων, ζώων και άλλων οργανισμών. Από τη μία οι τάσεις του αυξανόμενου πληθυσμού και από την άλλη οι τάσεις της αυξανόμενης κατανάλωσης από ευρύτερες ομάδες πληθυσμών, σημαίνουν ότι η πρόκληση και η ανάγκη διαχείρισης της γης με βιώσιμους τρόπους θα ενταθούν. Το μελλοντικό σενάριο: Με βάση την ιστορική εξέλιξη των γεωργικών εκμεταλλεύσεων γης, αν δεν αλλάξει κάτι, προβλέπεται ότι, για να διατηρηθεί η παρούσα απόδοση της γεωργίας, η συνολική έκταση γης (χρήση) θα αυξηθεί από 148 εκατομμύρια εκτάρια σε 327 ως 400 εκατομμύρια εκτάρια έως το 2035. Τα ερωτήματα: Πώς μπορούμε να

μειώσουμε τις πιέσεις στα οικοσυστήματα και τη γη, καλύπτοντας παράλληλα τις αυξανόμενες απαιτήσεις για τρόφιμα παγκοσμίως; Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε τη γη και άλλους πόρους ώστε να παρέχουν υψηλής αξίας τρόφιμα, χρησιμοποιώντας όμως μεθόδους που είτε μειώνουν τις εκπομπές είτε τις εκμηδενίζουν; Προφανώς, οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα είναι κρίσιμες για τον περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου και τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, τη διατήρηση των οικοσυστημάτων του πλανήτη, την αντιμετώπιση της επισιτιστικής κρίσης και την προστασία της ανθρώπινης υγείας, όλα άρρηκτα συνδεδεμένα. Οι λύσεις στον τομέα της αγροτικής παραγωγής επικεντρώνονται στη διαχείριση των αποβλήτων, τον τρόπο που τρέφεται ο άνθρωπος, την προστασία των οικοσυστημάτων και τις καλύτερες γεωργικές πρακτικές. Μια διαθέσιμη λύση, η «γεωργία διατήρησης», εφαρμόζει πιο αποτελεσματικές πρακτικές γονιμότητας του εδάφους (με λιγότερα επιβλαβή ζιζανιοκτόνα) αποτελώντας

απάντηση στην αυξανόμενη ζήτηση εκ μέρους των καταναλωτών για μείωση των επιβλαβών ουσιών. Έρευνες, στοιχεία και μοντέλα πρόβλεψης δείχνουν ότι η απόδοση καλλιεργειών με γεωργία διατήρησης μπορεί να φτάσει τα 882 - 1.398 εκατομμύρια τόνους ετησίως (μεταξύ 2020 και 2050), ενώ το κόστος εγκατάστασης θεωρείται χαμηλό (56,8 - 89,8 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ), με καθαρή λειτουργική εξοικονόμηση 1,6 - 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ και καθαρό κέρδος 61,6 - 99,1 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Επίπτωση της λύσης στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής: Η εφαρμογή γεωργίας διατήρησης εκτιμάται ότι μπορεί να μειώσει τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από 8,1 ως 12,8 γιγατόνους ισοδύναμων διοξειδίου του άνθρακα με βάση τα μέσα ποσοστά δέσμευσης άνθρακα που κυμαίνονται από 0,25 ως 0,78 τόνους άνθρακα ανά εκτάριο ετησίως, ανάλογα με την περιοχή. Δηλαδή 12 στους 51 γιγατόνους (δισ. τόνοι), ή 24% από τις δράσεις γεωργίας διατήρησης. Τα παραπάνω γράφηκαν ως ένα παράδειγμα τρόπου σκέψης και προγραμματισμού γύρω από έναν (και μόνο!) τομέα που συμβάλλει στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. Την αγροτική παραγωγή. Υπάρχουν εκατοντάδες άλλα παραδείγματα δράσεων και λύσεων σε διάφορους τομείς, υπο-τομείς και δραστηριότητες όπως οι κατασκευές κτιρίων και υποδομών, η βιομηχανία, η παραγωγή ενέργειας, οι μεταφορές κ.ο.κ. Θεωρούμε λοιπόν απαραίτητο να αρχίσουμε και στη χώρα μας να έχουμε ένα σαφέστερο πλαίσιο για τις στρατηγικές, τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν και τις διαθέσιμες λύσεις. Κυρίως να μιλάμε με νούμερα και δείκτες, όχι μόνο με προθέσεις. Με τον κλιματικό νόμο που ψηφίστηκε, η αποσαφήνιση των προθέσεων της Πολιτείας και ο καθορισμός συγκεκριμένων/μετρήσιμων στόχων παραπέμπονται σε Επιτροπές, άρα στις Καλένδες. Ίδωμεν. *ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (BIOGEOCHEMISTRY), CHRISTIAN-ALBRECHTS UNIVERSITY OF KIEL (ΓΕΡΜΑΝΙΑ), ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ E - ON INTEGRATION A.E.

ANAΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

στασιμοπληθωρισμός -τοξικό κοκτέιλ στασιμότητας της ανάπτυξης και αύξησης τιμών- θεωρείται, γενικά, κατάλοιπο της δεκαετίας του 1970. Ωστόσο, οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ενδεχομένως να κληθούμε να αντιμετωπίσουμε ξανά ένα τέτοιο φαινόμενο.

Τι είναι ο στασιμοπληθωρισμός; Ως στασιμοπληθωρισμός ορίζεται, γενικά, η βραδεία ανάπτυξη σε συνδυασμό με την αύξηση του πληθωρισμού. Οι οικονομολόγοι έχουν να αναφερθούν στο φαινόμενο αυτό από τη δεκαετία του 1970, όταν οι καταναλωτές στις ΗΠΑ έκαναν ουρές για να γεμίσουν τα αυτοκίνητά τους με βενζίνη, η τιμή της οποίας είχε φτάσει στα ύψη, ενώ, παράλληλα, το ποσοστό ανεργίας είχε φτάσει το 9%. Η Παγκόσμια Τράπεζα μείωσε απότομα, φέτος, τις προβλέψεις της για την ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας και προειδοποίησε για πολυετή υψηλό πληθωρισμό και χλιαρή ανάπτυξη - καταστάσεις, δηλαδή, που θυμίζουν τον στασιμοπληθωρισμό της δεκαετίας του 1970. Ο στασιμοπληθωρισμός συνεπάγεται προβλήματα για την οικονομία. Η αύξηση του πληθωρισμού εξασθενεί την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και η ασθενέστερη ζήτηση βλάπτει τα κέρδη των εταιρειών και επιφέρει απολύσεις. Ακόμη, ο στασιμοπληθωρισμός θέτει τη Fed των ΗΠΑ σε δύσκολη θέση, δεδομένου ότι καθήκον της είναι να διατηρεί τον πληθωρισμό και την ανεργία σε χαμηλά επίπεδα. Η Fed μπορεί να αυξήσει τα επιτόκια, ώστε να περιορίσει τον πληθωρισμό -τακτική την οποία σκοπεύει να ακολουθήσει και φέτοςαλλά, εάν κινηθεί πολύ επιθετικά, κινδυνεύει να περιορίσει τις δαπάνες και να οδηγήσει την οικονομία σε ύφεση.

Γιατί ο στασιμοπληθωρισμός αποτελεί κίνδυνο σήμερα; Ο πληθωρισμός βρίσκεται σε υψηλά 40 ετών. Ταυτόχρονα, οι οικονομολόγοι εκφράζουν τις ανησυχίες τους για την οικονομική ανάπτυξη, εξαιτίας του πο-

ANAΛΥΣΗ WSJ

Τι είναι ο στασιμοπληθωρισμός λέμου στην Ουκρανία, για τα περιοριστικά μέτρα στην Κίνα και τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οι οποίες σχετίζονται με την πανδημία του κορωνοϊού.

Διανύουμε μια περίοδο στασιμοπληθωρισμού; Όχι αναγκαστικά. Ο πληθωρισμός είναι υψηλός, αλλά η ανεργία παραμένει σε χαμηλά πενήντα ετών. Η οικονομία των ΗΠΑ συρρικνώθηκε, κατά το πρώτο τρίμηνο, καθώς οι διαταραχές στον εφοδιασμό επηρέασαν την παραγωγή, αλλά οι περισσότεροι οικονομολόγοι αναμένουν ότι η ανάπτυξη θα συνεχιστεί, κα-

τά το δεύτερο τρίμηνο, λόγω των ισχυρών καταναλωτικών κι επιχειρηματικών δαπανών. Ο στασιμοπληθωρισμός αποτελούσε, συνήθως, μια μακροχρόνια περίοδο τόσο υψηλότερου πληθωρισμού όσο και βραδύτερης ανάπτυξης, αλλά όχι μόνο για ένα τρίμηνο. Ο στασιμοπληθωρισμός εξακολουθεί να αποτελεί κίνδυνο για την οικονομία των ΗΠΑ, ενώ παρατηρούμε και σημαντικές ομοιότητες μεταξύ της δεκαετίας του 1970 και σήμερα. Οι ραγδαία αυξανόμενες τιμές πετρελαίου και τροφίμων αυξάνουν το κόστος διαβίωσης και στελέχη επιχειρήσεων εκφράζουν ανησυχίες για τις προοπτικές της οικονομίας. Ωστόσο,

ANAΛΥΣΗ 19

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

αυτή ωθεί την οικονομία σε ύφεση.

Έχουμε έρθει ξανά αντιμέτωποι με το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού;

και πόσο κινδυνεύουμε; η βασική διαφορά του 1970 και της σημερινής εποχής έγκειται στον τομέα της απασχόλησης. Κατά τη δεκαετία του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980, το ποσοστό ανεργίας ανερχόταν, κατά καιρούς, περίπου στο 10%. Τον Μάιο του 2022, ο στασιμοπληθωρισμός ανήλθε περίπου στο 3,6%. Οι ΗΠΑ, ωστόσο, δεν δείχνουν κάποια πρόθεση να προβούν σε απολύσεις.

Ποια η διαφορά στασιμοπληθωρισμού και πληθωρισμού; Ο πληθωρισμός αφορά την αύξηση στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών. Για τη Fed είναι καλό να υπάρχει λίγος πληθωρι-

σμός. Η τράπεζα στοχεύει σε πληθωρισμό 2%, σε ετήσια βάση, διότι το ποσοστό αυτό σηματοδοτεί την υγιή ζήτηση στον τομέα της οικονομίας. Ωστόσο, εάν ο πληθωρισμός αυξηθεί πολύ γρήγορα, η ταχεία αύξηση των τιμών θα εξασθενήσει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Ο στασιμοπληθωρισμός είναι μια κατάσταση κατά την οποία οι τιμές αυξάνονται, αλλά η ζήτηση αποδυναμώνεται και η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται ή συρρικνώνεται. Συνεπώς, οι επιχειρήσεις κερδίζουν λιγότερα χρήματα και μειώνουν τις θέσεις εργασίας, αυξάνοντας την ανεργία. Στη χειρότερη περίπτωση, η κατάσταση

Ναι, το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού διήρκησε από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν οι αυξανόμενες τιμές βασικών προϊόντων και ο διψήφιος πληθωρισμός συγκρούστηκαν με την υψηλή ανεργία. Ο Βρετανός βουλευτής Ίαν Μακλέοντ είναι ο πρώτος που χρησιμοποίησε τη λέξη «στασιμοπληθωρισμός», το 1965. «Σήμερα είμαστε αντιμέτωποι με κάτι ακόμη χειρότερο - δεν αντιμετωπίζουμε απλώς πληθωρισμό ή στασιμότητα, αλλά και τα δύο μαζί. Είμαστε αντιμέτωποι με ένα είδος “στασιμοπληθωρισμού”». Οι απαρχές του στασιμοπληθωρισμού χρονολογούνται από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, όταν ο πρόεδρος Λίντον Τζόνσον ενίσχυσε την ανάπτυξη χρηματοδοτώντας τον πόλεμο στο Βιετνάμ και τα προγράμματα «Μεγάλη Κοινωνία». Ο πρόεδρος της Fed Γουίλιαμ ΜακΤσέσνι Μάρτιν, εν τω μεταξύ, δεν κατάφερε να σφίξει αρκετά τη νομισματική πολιτική, ώστε να περιορίσει αυτή την ανάπτυξη. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο πρόεδρος Ρίτσαρντ Νίξον, με τη συγκατάθεση του προέδρου της Fed Άρθουρ Μπερνς, προσπάθησε να συγκρατήσει τον πληθωρισμό επιβάλλοντας ελέγχους στις αυξήσεις μισθών και τιμών. Η δουλειά έγινε πιο δύσκολη το 1973, μετά το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου που οδήγησε σε δραστική άνοδο των τιμών ενέργειας και του συνολικού πληθωρισμού. Ο Μπερνς υποτιμούσε τις πληθωριστικές πιέσεις: δεν είχε συνειδητοποιήσει ότι ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας είχε μειωθεί και ότι η εισροή νέων, πολλών σε αριθμό baby boomers στο εργατικό δυναμικό είχε καταστήσει δυσκολότερη τη μείωση της ανεργίας στα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας του 1960.Ως αποτέλεσμα, ακόμη κι όταν η Fed αύξησε τα επιτόκια, ωθώντας την οικονομία σε σοβαρή ύφεση το 1974-75, ο πληθωρισμός και η ανεργία δεν υποχώρησαν στα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας. Ο στασιμοπληθωρισμός της δεκαετίας του 1970 τελείωσε με οδυνηρό τρόπο. Ο πρόεδρος της Fed Πολ Βόλκερ αύξησε δραστικά τα επιτόκια στο 20%, το 1981, προκαλώντας ύφεση και διψήφια ανεργία.

ECONOMIST

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Κι όμως, η Ουκρανία μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο

Ουκρανία κέρδισε τον σύντομο πόλεμο. Τα ευκίνητα και πολυμήχανα ουκρανικά στρατεύματά προκάλεσαν τρομερές απώλειες και ματαίωσαν τα ρωσικά σχέδια για κατάληψη του Κιέβου. Τώρα έρχεται ο μακρύς πόλεμος. Θα καταναλώσει όπλα, ζωές και χρήματα έως ότου η μία πλευρά χάσει τη θέληση να πολεμάει. Μέχρι στιγμής, αυτός είναι ένας πόλεμος που κερδίζει η Ρωσία. Τις τελευταίες ημέρες οι δυνάμεις της κατέλαβαν την ανατολική πόλη Σεβεροντονέτσκ. Προελαύνουν στο Λισιτσάνσκ και ενδέχεται σύντομα να ελέγχουν όλη την επαρχία Λουχάνσκ. Απειλούν επίσης το Σλοβιάνσκ, στα βόρεια της διπλανής επαρχίας Ντόνετσκ. Οι Ουκρανοί ηγέτες λένε ότι έχουν έλλειψη οπλισμού και στερούνται πυρομαχικών. Η κυβέρνησή τους υπολογίζει ότι έως και 200 Ουκρανοί στρατιώτες πεθαίνουν κάθε μέρα. Ευτυχώς για την Ουκρανία, αυτό δεν είναι το τέλος. Η ρωσική προέλαση είναι αργή και δαπανηρή. Με όπλα νατοϊκής ποιότητας, νέες τακτικές και αρκετή οικονομική βοήθεια, η Ουκρανία έχει όλες τις πιθανότητες να αναγκάσει τις ρωσικές στρατιές σε υποχώρηση. Ακόμα κι αν είναι δύσκολο να ανακτηθεί το χαμένο έδαφος, η Ουκρανία μπορεί να αποδείξει τη ματαιότητα της εκστρατείας του Βλαντιμίρ Πούτιν και να αναδειχθεί σε ένα δημοκρατικό δυτικότροπο κράτος. Αλλά για να γίνει αυτό χρειάζεται συνεχής υποστήριξη. Και αυτό είναι ακόμα αμφίβολο. Εκ πρώτης όψεως, ένας μακρύς πόλεμος ευνοεί τη Ρωσία. Και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες πυρομαχικών, αλλά η Ρωσία έχει πολύ περισσότερα. Η ρωσική οικονομία είναι πολύ μεγαλύτερη από την ουκρανική και σε πολύ καλύτερη κατάσταση. Επιδιώκοντας τη νίκη, η Ρωσία είναι πρόθυμη να τρομοκρατήσει και να αποθαρρύνει τους Ουκρανούς διαπράττοντας εγκλήματα πολέμου, όπως έκανε χτυπώντας ένα εμπορικό κέντρο στο Κρεμεντσούκ πρόσφατα. Εάν χρειαστεί, ο κ. Πούτιν θα επιβάλει οδυνηρά δεινά ακόμη και στους δικούς του ανθρώπους. Ωστόσο, ο μακροχρόνιος πόλεμος δεν χρειάζεται να διεξαχθεί με τους όρους του κ. Πούτιν. Δυνητικά, η Ουκρανία έχει τεράστιο αριθμό ψυχομένων μαχητών. Μπορεί να τροφοδοτείται από την αμυντική βιομηχανία της Δύσης. Το 2020, πριν από τις κυρώσεις, οι οικονομίες των χωρών του ΝΑΤΟ ήταν συνολικά πάνω από δέκα φορές μεγαλύτερες από τη ρωσική οικονομία. Η ανατροπή της Ουκρανίας ξεκινά στο πεδίο της μάχης, σταματώντας και αναστρέφοντας τη ρωσική προέλαση. Οι στρα-

τηγοί του κ. Πούτιν θα συνεχίσουν να έχουν περισσότερα όπλα, αλλά τα εξελιγμένα συστήματα του ΝΑΤΟ που φτάνουν τώρα έχουν μεγαλύτερα βεληνεκή και μεγαλύτερη ακρίβεια. Με την υιοθέτηση τακτικών που επινοήθηκαν στον Ψυχρό Πόλεμο, όταν και το ΝΑΤΟ ήταν πιο αδύναμο από τον Κόκκινο Στρατό, η Ουκρανία θα πρέπει να είναι σε θέση να καταστρέψει ρωσικές θέσεις διοίκησης και αποθήκες ανεφοδιασμού. Η Ουκρανία σημείωσε επιτυχία στις 30 Ιουνίου, όταν χρησιμοποίησε όπλα του ΝΑΤΟ για να εκδιώξει τις ρωσικές δυνάμεις από το Φιδονήσι, ένα στρατηγικό έρεισμα στη Μαύρη Θάλασσα. Θα πρέπει να στοχεύει στο να επιβάλει ένα «επώδυνο αδιέξοδο», στο οποίο θα ανακαταλάβει σημαντικά εδάφη με παρόμοια συμβολική αξία, όπως η πόλη Χερσώνα, επιβάλλοντας ταυτόχρονα βαρύ τίμημα στη Ρωσία. Εάν η Ρωσία αρχίσει να χάνει έδαφος στο πεδίο της μάχης, διαφωνίες και εσωτερικές διαμάχες μπορεί να εξαπλωθούν στο Κρεμλίνο. Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών πιστεύουν ότι οι υφιστάμενοι του κ. Πούτιν τον κρατάνε στο σκοτάδι. Έχει τη συνήθεια να αντικαθιστά τους διοικητές του, συμπεριλαμβανομένου, σύμφωνα με πληροφορίες, του στρατηγού Αλεξάντερ Ντβόρνικοφ, που μετατέθηκε στο μέτωπο μετά τις πρώτες χαοτικές εβδομάδες της εισβολής. Η Δύση μπορεί να αυ-

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

ξήσει το κόστος ενός μακροχρόνιου πολέμου για τη Ρωσία συνεχίζοντας να επιβάλλει κυρώσεις, οι οποίες απειλούν να προκαλέσουν μόνιμη βλάβη στη ρωσική οικονομία. Μπορεί να απομακρύνει τις ρωσικές ελίτ από τον κ. Πούτιν καλωσορίζοντας διαφωνούντες από επιχειρηματικούς και πολιτικούς κύκλους και ενθαρρύνοντάς τους να δουν ότι η χώρα τους δεν πρέπει να υπονομεύει το μέλλον της σε μια άσκοπη και δαπανηρή εκστρατεία. Θα παραμείνει η Δύση σε όλη τη διάρκεια αυτής της πορείας; Σε μια σύνοδο κορυφής στις 23 Ιουνίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση απένειμε στην Ουκρανία το καθεστώς υποψήφιας χώρας, υποσχόμενη ένα βαθύ επίπεδο δέσμευσης για την επόμενη δεκαετία. Σε μια άλλη σύνοδο κορυφής στη Γερμανία, το G7 επιβεβαίωσε και ενίσχυσε τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Και σε μια τρίτη σύνοδο στη Μαδρίτη το ΝΑΤΟ αναγνώρισε τη ρωσική απειλή, αυξάνοντας ουσιαστικά την παρουσία του στην ανατολική πτέρυγα της συμμαχίας. Ωστόσο, η Ουκρανία είναι βαρύ φορτίο. Οι δυτικές αμυντικές βιομηχανίες είναι ισχυρές, αλλά έχουν πρόβλημα να παράγουν μεγάλους όγκους, ειδικά πυρομαχικών. Η κυβέρνηση της Ουκρανίας έχει μηνιαίο έλλειμμα 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων και η χώρα θα χρειαστεί ανοικοδόμηση μετά τον πόλεμο. Η δημόσια υποστήριξη για την Ουκρανία στη Δύση θα

ECONOMIST

υποστεί πλήθος πιέσεων, από τον πληθωρισμό έως τις εκλογές - συμπεριλαμβανομένης, ακόμη και μέσα στο 2023, της προεκλογικής εκστρατείας στην Αμερική, που μπορεί να περιλαμβάνει μια προεδρική υποψηφιότητα από τον ουκρανοφοβικό θαυμαστή του Πούτιν, τον Ντόναλντ Τραμπ. Και το παγκόσμιο κόστος ενός μακροχρόνιου πολέμου θα αυξηθεί. Ο κ. Πούτιν έχει μπλοκάρει τις εξαγωγές σιτηρών και ηλιέλαιου από τα λιμάνια της Ουκρανίας, κάτι που θα προκαλέσει αναταραχή και πείνα στις φτωχότερες χώρες που εισάγουν αυτά τα προϊόντα. Φαίνεται ότι προσπαθεί να δημιουργήσει ελλείψεις φυσικού αερίου στην Ε.Ε. αυτόν τον χειμώνα, εμποδίζοντας τα μέλη να δημιουργήσουν αποθέματα το καλοκαίρι. Εάν η ενότητα καταρρεύσει λόγω της ενέργειας, καθώς τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. συσσωρεύουν φυσικό αέριο, θα πάθει το ίδιο και για την Ουκρανία. Τα πράγματα θα περιπλακούν περαιτέρω, εφόσον τα μέλη του ΝΑΤΟ ανησυχούν ότι εάν η Ουκρανία πάρει το πάνω χέρι, ο κ. Πούτιν θα κλιμακώσει. Αυτό θα μπορούσε να τους παρασύρει σε έναν καταστροφικό πόλεμο με τη Ρωσία. Μπορείτε να καταλάβετε πού το πάει ο κ. Πούτιν. Θα πάρει όσο περισσότερο έδαφος μπορεί από την Ουκρανία, θα κηρύξει τη νίκη και στη συνέχεια θα καλέσει τα δυτικά έθνη να επιβάλουν τους όρους του στην Ουκρανία. Σε αντάλλαγμα, δεν θα υποβάλει τον υπόλοιπο κόσμο στην καταστροφή, την πείνα, το κρύο και την απειλή του πυρηνικού Αρμαγεδδώνα. Η αποδοχή αυτής της συμφωνίας θα ήταν πολύ λάθος υπολογισμός. Η Ουκρανία θα αντιμετωπίζει μόνιμη ρωσική επιθετικότητα. Όσο περισσότερο πιστεύει ο κ. Πούτιν ότι πέτυχε στην Ουκρανία, τόσο πιο μαχητικός θα γίνει. Εξέθεσε τις φιλοδοξίες του σε μια ομιλία, μειδιώντας καθώς μιλούσε για το πώς ο Μέγας Πέτρος κατέλαβε μέρη της Σουηδίας. Θα πολεμήσει αύριο με ό,τι όπλα λειτουργούν για αυτόν σήμερα. Αυτό σημαίνει προκαλώντας εγκλήματα πολέμου, πραγματοποιώντας πυρηνικές απειλές, λιμοκτονώντας τον κόσμο και παγώνοντας την Ευρώπη. Ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπεί ο επόμενος πόλεμος είναι η νίκη στον τωρινό. Οι ηγέτες πρέπει να εξηγήσουν στον λαό τους ότι δεν υπερασπίζονται μόνο αφηρημένες αρχές στην Ουκρανία, αλλά το πιο θεμελιώδες συμφέρον τους: τη δική τους ασφάλεια. Η Ε.Ε. πρέπει να στηρίξει τις ενεργειακές της αγορές, ώστε να μην καταρρεύσουν τον ερχόμενο χειμώνα. Η Ουκρανία πρέπει να λάβει περισσότερα όπλα. Ο κίνδυνος κλιμάκωσης σήμερα είναι υπαρκτός, αλλά εάν επιβληθεί μια κακή ειρήνη στην Ουκρανία, οι πυρηνικές απειλές του κ. Πούτιν δεν θα σταματήσουν. Θα γίνει απλά πιο επικίνδυνος, ειδικά εάν οι συμβατικές δυνάμεις της Ρωσίας βρεθούν σε μειονεκτική θέση. Στον μακροχρόνιο πόλεμο οι απλοί Ρώσοι θα υποφέρουν και οι Ουκρανοί θα υποστούν ανείπωτο πόνο για τη ματαιοδοξία του κ. Πούτιν. Η επικράτηση στον πόλεμο αυτόν σημαίνει συγκέντρωση πόρων και ενίσχυση της Ουκρανίας ως βιώσιμης, κυρίαρχης, δυτικής χώρας - κάτι που ποθεί ο γενναίος λαός της. Η Ουκρανία και οι υποστηρικτές της έχουν τους άνδρες, τα χρήματα και τα υλικά για να νικήσουν τον κ. Πούτιν. Έχουν, όμως, όλοι τη θέληση;

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΚΡΑΧ

Τρόμος για τα τιμολόγια ρεύματος τον Αύγουστο Οι εταιρείες προμήθειας θα πρέπει να γνωστοποιήσουν τους τιμοκαταλόγους τους Της EΛΕΝΑΣ ΣΚΙΑΘΙΤΗ

ρόμο προκαλεί το ξέφρενο ράλι των τιμών ενέργειας που προκαλεί η συνεχής άνοδος των τιμών φυσικού αερίου, η οποία πυροδοτείται σταθερά από την ευρύτερη γεωπολιτική κατάσταση. Το δίλημμα για την κυβέρνηση, σύντομα, θα είναι αν θα επιλέξει να επιδοτεί με εκατοντάδες εκατομμύρια τον μήνα από τον προϋπολογισμό τους λογαριασμούς, ή θα αφήσει τις αυξήσεις ρεύματος να πλήξουν άμεσα την οικονομία, τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Το πλέον δυσχερές ενεργειακό σενάριο έρχεται ολοένα και πιο κοντά, καθώς η τιμή του φυσικού αερίου ξεπέρασε τα 173 ευρώ και η τιμή του ηλεκτρισμού

στην αγορά επόμενης ημέρας σκαρφάλωσε στα 400! Σημειώνεται ότι το κυβερνητικό σχέδιο για επιδοτήσεις το β’ εξάμηνο του έτους έχει στηριχθεί στην παραδοχή ότι η τιμή χονδρικής του ρεύματος θα κινηθεί στα 225 ευρώ η μεγαβατώρα. Τα νέα δεδομένα προκαλούν έντονη ανησυχία και προβληματισμό στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, καθώς, εφόσον διαρκέσουν όπως φαίνεται, θα έχουν επιπτώσεις στον προϋπολογισμό. Κι αυτό γιατί με την εφαρμογή του μηχανισμού επιδότησης ρεύματος από την 1η Ιουλίου μπορεί να ανοίξει μια μεγάλη τρύπα, η οποία θα απαιτεί ολοένα και μεγαλύτερα κονδύλια από τον κρατικό προϋπολογισμό για να επιδοτούνται οι λογαριασμοί.

Η κυβέρνηση θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο να τροφοδοτεί διαρκώς τις επιδοτήσεις για να προστατεύσει τους πολίτες από τις νέες τεράστιες αυξήσεις, με αποτέλεσμα να εξανεμιστεί όποιος δημοσιονομικός χώρος θα δημιουργηθεί από τα τουριστικά έσοδα αλλά και την αύξηση του ΑΕΠ, ή να αφήσει να εξελιχθεί ένα τσουνάμι αυξήσεων που θα πλήξει βίαια οικονομίες και νοικοκυριά. Η μηνιαία «αιμορραγία» υπολογίζεται σε 150 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό, ενώ τα δεδομένα θα αλλάζουν μέρα με τη μέρα, απειλώντας με μεγαλύτερη επιβάρυνση. Η αρχική πρόβλεψη έχει στηριχθεί στην παραδοχή ότι η χονδρική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος θα κυμανθεί στα επί-

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

πεδα των 225 ευρώ η μεγαβατώρα. Όμως τα δεδομένα είναι κάθε μέρα διαφορετικά και όσο η τιμή αυξάνεται τόσο μεγαλώνει το κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό, το οποίο μπορεί να διπλασιαστεί. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να απαιτηθούν ακόμα και 300 εκατ. ευρώ τον μήνα για την αύξηση της επιδότησης των λογαριασμών. Τρόμος για τα τιμολόγια του Αυγούστου Ο Ιούλιος θα είναι ο μήνας των αποκαλύψεων για το πού θα κινηθεί το ενεργειακό κόστος του Αυγούστου. Στις 10/7/2022 οι εταιρείες προμήθειας θα πρέπει να γνωστοποιήσουν τους τιμοκαταλόγους τους για τον Αύγουστο, με βάση τις εκτιμήσεις τους για το πού μπορεί να φτάσει η Οριακή Τιμή Συστήματος τον επόμενο μήνα. Πηγές από την αγορά εκτιμούν τα νέα κυμαινόμενα τιμολόγια της νέας ρύθμισης θα διαμορφωθούν ψηλά, καθώς οι εταιρείες θα προσπαθήσουν να κάνουν προβλέψεις για τις τιμές Αυγούστου, με τρόπο ώστε να αποφύγουν τις ζημιές. Κι αυτό, γιατί τα νέα κυμαινόμενα τιμολόγια δεν διαμορφώνονται με βάση την Οριακή Τιμή Συστήματος του μήνα που πέρασε. Το νέο σύστημα καλεί τους προμηθευτές να προβλέψουν ένα μήνα πριν πού θα είναι οι τιμές τους τον επόμενο. Αυτό σημαίνει ότι, υπάρχει κίνδυνος, προκειμένου να αποφύγουν το ενδεχόμενο να προβλέψουν χαμηλότερες τιμές από εκεί που τελικά θα διαμορφωθεί η Οριακή Τιμή και να γράψουν μεγάλες ζημιές, να προβλέπουν όσο μπορούν υψηλότερες τιμές. Με τις τιμές ΟΤΣ ήδη στα επίπεδα του 351 και τις ανοδικές τάσεις στις τιμές φυσικού αερίου, η ανησυχία για τις τιμές του Αυγούστου αυξάνεται.

Κ. Σκρέκας Πάντως, και κατά τον τρέχοντα μήνα οι επιδοτήσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας είναι αυξημένες. Σύμφωνα με τον υπουργό Ενέργειας κ. Σκρέκα, αυτό γίνεται με αύξηση της ενίσχυσης ανά κιλοβατώρα, αλλά και με κατάργηση των ορίων κατανάλωσης στις επιδοτήσεις. Αναφερόμενος στο «μέτωπο» της ενεργειακής ασφάλειας, ο κ. Σκρέκας ανακοίνωσε επίσης ότι η νέα πλωτή δεξαμενή υγροποιημένου φυσικού αερίου στη Ρεβυθούσα θα τε-

θεί σε λειτουργία στο τέλος Ιουλίου, ενώ τον Σεπτέμβριο θα προστεθεί στο παραγωγικό δυναμικό και η νέα λιγνιτική μονάδα της ΔΕΗ Πτολεμαΐδα 5. Ειδικότερα, οι επιδοτήσεις για τον Ιούλιο διαμορφώνονται ως εξής: - 200 €/MWh, για τους οικιακούς καταναλωτές, επιδότηση που καλύπτει το 84% της αύξησης, και - 240€/MWh για τους δικαιούχους ΚΟΤ, που καλύπτει το 100% της αύξησης, ώστε να στηριχθούν ακόμη περισσότερο οι ευάλωτοι συμπολίτες μας. Αυξάνει η επιδότηση στους εμπορικούς καταναλωτές με παροχή ισχύος μέχρι 35 KVa σε 192€/MWh απορροφώντας έως και το 82% της αύξησης. Σε ό,τι αφορά τα αγροτικά τιμολόγια, η επιδότηση ανέρχεται στα 213€/MWh απορροφώντας έως και το 90% της αύξησης. Για τους υπόλοιπους επαγγελματικούς και βιομηχανικούς καταναλωτές με παροχή ισχύος άνω των 35 KVa η επιδότηση ανέρχεται στα 148 ευρώ/MWh. Για το φυσικό αέριο και τους επαγγελματικούς και βιομηχανικούς καταναλωτές η επιδότηση για τον Ιούλιο ανέρχεται στα 30 ευρώ/ MWh. Με αυτά τα δεδομένα, το συνολικό κονδύλι των επιδοτήσεων για τον Ιούλιο ανεβαίνει στα 722 εκατ. ευρώ, μέγε- θος που είναι κατά 300 εκατ. ευρώ αυξημένο σε σχέση με τον Ιούνιο. Συνολικά από τον Σεπτέμβριο, οπότε ξεκίνησαν οι επιδοτήσεις στους

λογαριασμούς ενέργειας, το ποσό που έχει δαπανηθεί ξεπερνά τα 5 δισ. ευρώ και είναι, όπως τόνισε ο κ. Σκρέκας, το μεγαλύτερο στην Ε.Ε. σε αναλογία με το ΑΕΠ και τις δυνατότητες της οικονομίας. Ο υπουργός υπενθύμισε ότι από τον επόμενο μήνα αναστέλλεται η ρήτρα αναπροσαρμογής, οι καταναλωτές θα γνωρίζουν έγκαιρα τα τιμολόγια των προμηθευτών και θα μπορούν να αλλάζουν προμηθευτή χωρίς περιορισμούς.

Η ενεργειακή επάρκεια Η κυβέρνηση εκτιμά ότι με τα μέτρα που έλαβε μπορεί να αντεπεξέλθει ικανοποιητικά ακόμη και στα πιο δυσμενή σενάρια συνολικής διακοπής των ροών φυσικού αερίου από τη Ρωσία. Ειδικότερα: Η χωρητικότητα του τερματικού σταθμού LNG στη Ρεβυθούσα βρίσκεται σε ικανοποιητικά επίπεδα. Κατέπλευσε, σε χρόνο ρεκόρ, το ειδικό δεξαμενόπλοιο που σχεδόν διπλασιάζει την αποθηκευτική ικανότητα του σταθμού. Η ΔΕΠΑ Εμπορίας και οι υπόλοιπες εταιρείες που εισάγουν φυσικό αέριο βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με τους προμηθευτές τους προκειμένου να εξασφαλίσουν επιπλέον φορτία LNG, εφόσον κριθεί αναγκαίο. Οι διαθέσιμες λιγνιτικές μονάδες της ΔΕΗ συνεχίζουν να λειτουργούν με τη σημερινή τους παραγωγική δυναμικότητα και δεν παρουσιάζουν ελλείψεις, ενώ από τον Σεπτέμβριο θα ξεκινήσει η λειτουργία της νέας λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα 5. Η χώρα μας, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής συνεργασίας και της αλληλεγγύης, καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια να παράσχει ποσότητες φυσικού αερίου στη Βουλγαρία. Σε ετοιμότητα είναι οι πέντε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου ώστε, σε περίπτωση που χρειαστεί τον χειμώνα, να έχουν τη δυνατότητα εναλλαγής καυσίμου σε diesel. Τα αποθέματα νερού για τη λειτουργία των υδροηλεκτρικών μονάδων είναι ικανοποιητικά.

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΚΡΑΧ

Η Ελλάδα αντιμέτωπη με τη χειρότερη ενεργειακή κρίση της ιστορίας της Γιατί τον Ιούλιο είναι το μεγάλο crash test Οι αποθήκες αερίου και οι διαπραγματεύσεις με τους Ιταλούς Των ΜΑΝΤΑΛΕΝΑΣ ΠΙΟΥ ΣΤ. Κ. ΧΑΡΙΤΟΥ

τη δίνη της χειρότερης ενεργειακής κρίσης στην ιστορία της έχει εμπλακεί η Ευρώπη, χωρίς να διαφαίνονται οι έξοδοι διαφυγής, προς το παρόν τουλάχιστον.

Οι τιμές του φυσικού αερίου και κατ’ επέκταση του ηλεκτρισμού στις αγορές χονδρικής κτυπούν κόκκινο σχεδόν σε καθημερινό επίπεδο και όλες οι χώρες παίρνουν μέτρα για πιθανή έλλειψη επάρκειας αερίου, μέτρα που μπορεί να φθάσουν ως και στις περικοπές της παροχής αερίου/ηλεκτρισμού σε επιχειρήσεις και οικιακούς καταναλωτές. Το πρώτο μεγάλο crash test έρχεται τον Ιούλιο. Η Ρωσία κανονικά θα πρέπει να ανοίξει ξανά, στις 22 Ιουλίου, τη

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

στρόφιγγα του αερίου στον αγωγό Nord Stream 1, όμως πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πολύ πιθανό η στρόφιγγα να παραμείνει κλειστή ή, αν την ανοίξει, οι ροές να είναι ακόμα πιο περιορισμένες, από τις ήδη πολύ μειωμένες που είναι σήμερα. Από τον συγκεκριμένο αγωγό, που συνδέει απευθείας τη Ρωσία με τη Γερμανία, οι ροές θα διακοπούν εντελώς στο διάστημα από 11 ως και 21 Ιουλίου για προγραμματισμένη τεχνική συντήρηση. Από τον Ιούνιο οι ποσότητες αερίου που κυκλοφορούν στον αγωγό έχουν περιοριστεί κατά 60%, στέλνοντας ξανά στα ύψη τις τιμές του αερίου και προκαλώντας έντονες ανησυχίες για την επάρκεια αερίου τον χειμώνα. Η Ευρώπη θεωρεί ότι η περικοπή των ροών στον Nord Stream 1 αποτελεί ακόμα μία κίνηση της Ρωσίας για να σφίξει τον ενεργειακό κλοιό στην Ευρώπη. Η Μόσχα υποστηρίζει πως υπάρχει τεχνικό πρόβλημα, εξαιτίας ενός εξαρτήματος του αγωγού που είχε δοθεί από τη Siemens για επισκευή σε μονάδα στον Καναδά και ακόμα δεν έχει επιστρέψει - μπλοκαρισμένο ίσως από τις κυρώσεις της Δύσης. Εν των μεταξύ, από τις αρχές Ιουλίου οι τιμές έχουν ξεπεράσει τα 150 ευρώ/MWh και δεν αποκλείεται στο τέλος να επιβεβαιωθούν και τα σενάρια Ρώσων αξιωματούχων, των πρώτων ημερών εισβολής στην Ουκρανία, για τιμές στα 200 ευρώ MWh. Πρόκειται για επίπεδα τιμών που, αν επικρατήσουν, μπορεί να εκτινάξουν το κόστος της αγοράς ηλεκτρισμού στη χώρα μας κοντά στα 20 δισ. ευρώ ετησίως, ποσό που θα απαιτήσει τεράστια κονδύλια από τον κρατικό προϋπολογισμό για να διατηρηθεί η επιδοματική πολιτική στους λογαριασμούς ρεύματος, καθώς οι «παρακρατήσεις στην πηγή» των τεχνολογιών ηλεκτρισμού και τα άλλα έσοδα που τροφοδοτούν το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης εκτιμάται ότι δεν θα επαρκούν. Ο υπουργός Οικονομίας της Γερμανίας Ρόμπερτ Χάμπεκ δήλωσε στις αρχές Ιουλίου πως η χώρα του θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο η Ρωσία να αναστείλει τις ροές φυσικού αερίου από τον Nord Stream 1 μετά τη λήξη της προγραμματισμένης συντήρησης. Είναι μία κίνηση που, όπως είπε, θα μπορούσε να ενταχθεί στη λογική της Μόσχας και θα ταίριαζε σε ένα μοτίβο ενεργειών αποσταθεροποίησης της Ευρώπης. Σε εκτιμήσεις για προβλήματα στην επάρκεια αερίου έχει προβεί και η Ελβετία. Η μείωση κατά 60% των ροών αερίου από τον αγωγό Nord Stream 1, από το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουνίου, έχει επηρεάσει όχι μόνο τη Γερμανία, αλλά και πολλές χώρες της κεντρικής Ευρώπης, καθώς και την Ιταλία. Μάλιστα, η Γερμανία έχει ήδη περάσει στο δεύτερο επίπεδο συναγερμού. Ακόμα δεν έχει εφαρμόσει περιοριστικά μέτρα στην κατανάλωση, αλλά το δελτίο για την παροχή φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού σε επιχειρήσεις και καταναλωτές βρίσκεται πλέον στο τραπέζι… και όχι μόνο στη Γερμανία.

Aθήνα Ανάλογες συσκέψεις για την αντιμετώπιση κρίσης επάρκειας γίνονται και στην Αθήνα. Μέχρι στιγμής, οι ροές από τον αγωγό TurkStream (Ρωσία - Τουρκία), μέσω του οποίου φθάνει το ρωσικό αέριο στη

χώρα μας, συνεχίζονται χωρίς προβλήματα, με έναν μέσο ρυθμό της τάξης των 32 εκατ. κυβικών μέτρων/ημέρα. Εκτός της Τουρκίας, από τον εν λόγω αγωγό τροφοδοτούνται οι περισσότερες χώρες της ΝΑ Ευρώπης. Στο λιμάνι της Ρεβυθούσας αναμένεται να καταπλεύσει εντός των ημερών μία πλωτή μονάδα αποθήκευσης (FSU), ένα πλοίο- αποθήκη για υγροποιημένο αέριο, που μίσθωσε από την Gaslog για έναν χρόνο ο ΔΕΣΦΑ. Ο προγραμματισμός για την αντιμετώπιση έκτακτης ανάγκης είναι να γυρίσουν σε καύση ντίζελ οι πέντε μονάδες φυσικού αερίου, της ΔΕΗ και ιδιωτών, που έχουν αυτή την τεχνική δυνατότητα, καθώς και η αύξηση της λιγνιτικής παραγωγής, που ήδη τις τελευταίες εβδομάδες καταγράφει καθημερινά διψήφια συμμετοχή στο ηλεκτροπαραγωγικό μείγμα. Οι περικοπές στην κατανάλωση είναι το ύστατο μέτρο, το οποίο θα εφαρμοστεί, αν χρειαστεί. Υψηλά όλο το προηγούμενο χρονικό διάστημα ήταν και τα φορτία αερίου που κατέφθασαν στη Ρεβυθούσα. Ωστόσο, το πρόβλημα στο μεγάλο εξαγωγικό τέρμιναλ των HPA Freemantle, που θα το κρατήσει κλειστό μέχρι τον Οκτώβριο με προοπτική να υπολειτουργεί όταν ξανανοίξει και ως το τέλος του έτους, έχει διαταράξει και τις εξαγωγές αμερικανικού LNG, σε μία περίοδο πολύ αυξημένης ζήτησης. Είναι ένας από τους λόγους που συνέβαλαν στη μεγάλη αύξηση της τιμής TTF τον Ιούνιο. Το νέο ράλι στις τιμές του αερίου στην Ευρώπη αποτυπώνεται και στις εγχώριες τιμές χονδρικής του ηλεκτρισμού, οι οποίες έχουν εκτοξευτεί στα ύψη, ξεπερνώντας κατά πολύ τα 300 ευρώ/MWh τις περισσότερες ημέρες και φθάνοντας πολύ κοντά στα 400 ευρώ/MWh κάποιες φορές.

Αμερικανικό LNG H σημασία του αμερικανικού LNG για την Ευρώπη αναδεικνύεται και από το γεγονός ότι για πρώτη φορά στην ιστορία του, τον περασμένο μήνα, τα φορτία LNG από τις ΗΠΑ ξεπέρασαν τις εισροές ρωσικού αερίου μέσω αγωγών, σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Αξίζει να σημειωθεί ότι προ του πολέμου στην Ουκρανία η Ευρώπη προμηθευόταν 43,4 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ετησίως από τη Ρωσία μέσω αγωγών και 37,5 δισ. κ.μ. LNG από τις ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, ο Βλαντιμίρ Πούτιν δείχνει έτοιμος να σκληρύνει τη στάση του. Στις αρχές Ιουλίου υπέγραψε διάταγμα με το οποίο προχωρά στην εθνικοποίηση των κοιτασμάτων και των εγκαταστάσεων φυσικού αερίου Sakhalin-2, απειλώντας να θέσει εκτός του project τη Shell και τις ιαπωνικές Mitsubishi και Mitsui. Το Sakhalin-2 δημιουργήθηκε από την Gazprom μαζί με τη Shell, η οποία κατέχει μερίδιο 27,5%, τη Mitsui που ελέγχει το 12,5% και τη Mitsubishi που κατέχει ποσοστό 10%. Σύμφωνα με τους «Financial Times», το διάταγμα Πούτιν αναφέρει ότι οι δυτικές κυρώσεις έχουν δημιουργήσει «απειλή περιβαλλοντικής και τεχνολογικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης» στο Sakhalin-2 και αναγκάζουν τη Μόσχα να δράσει «για να υπερασπιστεί τα εθνικά της συμφέροντα». Όσο για τις ευρωπαϊκές αποθήκες αερίου, στα μέσα Ιουνίου ήταν γεμάτες σε ποσοστό 52%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Standard & Poors. O ταχύς ρυθμός αναπλήρωσης των απο-

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

θεμάτων που είχε καταγραφεί από τον Απρίλιο - Μάιο και μετά, έχει ανακοπεί, λόγω των πολύ υψηλών τιμών αφενός, αλλά και της σχετικής στενότητας φορτίων LNG, μετά την πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις της Freemantle σε συνδυασμό με τις μειωμένες παραδόσεις από τον Nord Stream 1.

Αποθήκες Eν τω μεταξύ, στόχος της Ευρώπης είναι μέχρι τον Οκτώβριο οι αποθήκες να έχουν γεμίσει σε ποσοστό 80% του δυναμικού τους και στο 90% τον Νοέμβριο. Αξίζει να σημειωθεί ότι την αντίστοιχη περίοδο του 2021, όταν ξέσπασε η κρίση

τιμών του φυσικού αερίου, οι αποθήκες της Ευρώπης είχαν πληρότητα 43%, γεγονός που αποτέλεσε και τη θρυαλλίδα της κρίσης. Οι αντίστοιχες πληρότητες το 2020 και το 2019 ήταν 77% και 67%. Η Ευρώπη προμηθεύεται 43,4 δισ. κυβικά μέτρα αερίου από τη Ρωσία μέσω του Nord Stream, του συστήματος αγωγών της Ουκρανίας, του Turkstream και της Λευκορωσίας, ενώ από τις ΗΠΑ προμηθεύεται 37,5 δισ. κυβικά μέτρα LNG. Η Gazprom διέκοψε τον Μάιο και τον Ιούνιο τις παραδόσεις αερίου σε μία σειρά από χώρες επειδή αρνήθηκαν να πληρώσουν σε ρούβλια. Ως τις αρχές Ιουλίου η ροή ρωσικού

Ε. Μυτιληναίος Σύμφωνα με τον επικεφαλής της Μytilineos, Ε. Μυτιληναίο, κατά την πρόσφατη τοποθέτησή του στο συνέδριο του Economist, «έχουμε κάνει πολλά λάθη στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες», τόνισε, «και τώρα τα βλέπουμε όλο και πιο καθαρά. Για παράδειγμα, δεν μας επιτράπηκε να κάνουμε επενδύσεις σε πετρέλαιο και αέριο. Το τραπεζικό σύστημα δεν χρημα-

τοδοτούσε τέτοια projects πολύ πριν από τον πόλεμο. Αδιαφορήσαμε για την επάρκεια του εφοδιασμού. Αυτή τη στιγμή, ο εφοδιασμός που θεωρούνταν δεδομένος, δεν είναι. Η Ευρώπη είναι σε πραγματικό κίνδυνο. Οσο για τις τιμές, δεν χρειάζεται να πω πολλά». «Η Ρωσία στον ενεργειακό τομέα είναι εξαιρετικά σημαντική. Από τη μια πλευρά έχουμε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και από την άλλη την Ευρώπη που οδεύει προς ύφεση. Ταυτόχρονα, με τόσα χρήματα που τυπώθηκαν τα τελευταία χρόνια, ο πληθωρισμός ανέβηκε και δυστυχώς με επιταχυνόμενο ρυθμό». «Αν κοπεί η ροή ρωσικού αερίου, οι προβλέψεις είναι εφιαλτικές», σημείωσε. «Η τιμή του φυσικού αερίου ήδη προσεγγίζει τα 200 ευρώ η μεγαβατώρα, όταν προ κρίσης ήταν 20 ευρώ». Ο Ευάγγελος Μυτιληναίoς αναφέρθηκε στη σημασία της επιτάχυνσης πράσινων έργων. Τόνισε ότι η Κομισιόν πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά υπάρχει ένα «χρονικό κε-

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

αερίου είχε κοπεί στην Πολωνία που απορροφά 10 δισ. κ.μ. ετησίως, στην Ολλανδία που απορροφά 4 δισ. κ.μ. κατ’ έτος, στη Βουλγαρία με 3 δισ. κ.μ. ετησίως., στη Φινλανδία με 3 δισ. κ.μ., στη Δανία με 2 δισ. κ.μ., καθώς και 1,2 δισ. κ.μ. στη Γερμανία, όταν κόπηκαν οι ποσότητες που αντιστοιχούσαν στα συμβόλαια της Shell και της Uniper (οι οποίες δεν πλήρωσαν σε ρούβλια). Εδώ θα πρέπει να προστεθούν και οι περαιτέρω περικοπές ροών από τον Nord Stream 1. Εν τω μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση συγκροτεί «ομάδες κρούσεις» για την κοινή προμήθεια και αποθήκευση φυσικού αερίου από τα κράτη-μέλη. Μέχρι στιγμής όμως τα αποτελέσματα είναι πενιχρά, καθώς οι τιμές συνεχίζουν ακάθεκτες την ανοδική τους πορεία και οι εταιρείες διαγκωνίζονται για να κλείσουν φορτία αερίου στην καλύτερη δυνατή τιμή.

Τι θα γίνει Όσο για την αποθήκευση αερίου στην Ελλάδα, όπου δεν υπάρχει υπόγεια αποθήκη, οι διαπραγματεύσεις για την τήρηση αποθεμάτων ασφαλείας στην Ιταλία συνεχίζονταν, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Και τούτο γιατί πέραν του κόστους, η Ιταλία είναι πολύ πιθανόν να αντιμετωπίσει οξύτερο πρόβλημα επάρκειας και πιο άμεσα, αν διακοπούν πλήρως οι ροές από τον Nord Stream 1. Έτσι, ακόμα και το σχέδιο για αποθήκευση μέσω swap από το αέριο που διοχετεύει ο αγωγός ΤΑΡ στην Ιταλία, δεν δείχνει εύκολα υλοποιήσιμο. Σύμφωνα με το σχέδιο της Ε.Ε., στο οποίο συμφώνησαν οι υπουργοί Ενέργειας κατά τη συνεδρίασή τους στο Λουξεμβούργο στα τέλη Ιουνίου, οι χώρες που δεν διαθέτουν υπόγεια αποθήκη θα πρέπει να τηρούν αποθέματα ασφαλείας, ίσα με το 15% της ετήσιας κατανάλωσής τους σε γειτονικές χώρες. Εξαιρούνται μόνο τρεις νησιωτικές χώρες, η Κύπρος, η Ιρλανδία και η Μάλτα. Τώρα αν και η Ελλάδα σκοπεύει, με καθυστέρηση, να ζητήσει εξαίρεση, αυτό θα φανεί…

νό» δύο ή τριών χρόνων. Είναι μια «παγίδα θανάτου για την Ευρώπη. Δεν ξέρω πώς θα αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, αν φτάσουμε στο χειρότερο σενάριο». Σε ό,τι αφορά τον κίνδυνο να κοπεί το ρωσικό αέριο στην Ελλάδα, ο επιχειρηματίας σημείωσε ότι «υπάρχουν εναλλακτικές με το LNG και τον αγωγό TAP. Είναι σχετικά μικρή αγορά, χρειάζεται 40-45 φορτία LNG για να καλύψει όλες τις ανάγκες. Εμείς έχουμε ήδη κλείσει 23-24» σημείωσε. Έσπευσε, βέβαια, να τονίσει ότι το κρίσιμο ερώτημα είναι πού θα βρεθεί το LNG. Τέλος, κάνοντας μια πολιτική τοποθέτηση, σημείωσε ότι η Ευρώπη στηρίχθηκε για δεκαετίες στις ΗΠΑ για την ασφάλειά της και στη Ρωσία για τη φθηνή ενέργεια. Με αυτόν τον συνδυασμό, κατάφερε να ευημερήσει. Τώρα η φθηνή ενέργεια έχει τελειώσει, ενώ ανάλογη είναι η εικόνα για τη «δωρεάν ασφάλεια» που προσέφεραν οι ΗΠΑ.

Γιώργος Περιστέρης «Εγχώριες πηγές ενέργειας, διασυνδέσεις και αποθήκευση, αν είχαν αναπτυχθεί, που θα μπορούσε να είχε γίνει εδώ και χρόνια, θα είχαμε το μισό ενεργειακό κόστος» τόνισε ο Γ. Περιστέρης στο πλαίσιο της ετήσιας τακτικής γενικής συνέλευσης των μετόχων της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ. Αναφερόμενος στον κλάδο της ενέργειας, κατά την εισήγησή του ο κ. Περιστέρης δήλωσε ότι «ο Όμιλός μας κατέχει ηγετική θέση. Πριν από το τέλος της δεκαετίας στοχεύουμε να διαθέτουμε ένα χαρτοφυλάκιο έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 6,4 GW. Η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ αποτελεί τον μεγαλύτερο Έλληνα επενδυτή στην παραγωγή και αποθήκευση καθαρής ενέργειας και σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία βοηθάμε με τα έργα και τις επενδύσεις μας πολλαπλώς τη χώρα και τους καταναλωτές. Να υπενθυμίσω στο σημείο αυτό την ύψιστη στρατηγική σημασία των ΑΠΕ, ιδιαίτερα της αιολικής ενέργειας, για την αντιμετώπιση της οικονομικής καταιγίδας που απειλεί συθέμελα τις δυτικές δημοκρατίες κι όχι μόνο, μέσα από τη γεωπολιτική εργαλειοποίηση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας: η ενέργεια που παράγεται από ΑΠΕ κατακρημνίζει το κόστος του ρεύματος, ενώ παράλληλα χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος των επιδοτήσεων που, χωρίς να επαρκούν πλήρως, ανακουφίζουν μερικώς τους καταναλωτές. Ο Όμιλός μας δραστηριοποιείται και στον τομέα της συμβατικής ηλεκτροπαραγωγής και της εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της εταιρείας ΗΡΩΝ, που είναι πλέον 100% θυγατρική μας. Με τις μονάδες ΗΡΩΝ 1 και ΗΡΩΝ 2, ο ΗΡΩΝ διαθέτει σήμερα ένα χαρτοφυλάκιο μονάδων συνολικής ισχύος περίπου 600 MW και ισχυρή θέση μεταξύ των ιδιωτών παρόχων ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου. Σε επίπεδο Ομίλου, η συνολική ισχύς επαυξάνεται από τη μονάδα φυσικού αερίου στην Κομοτηνή ισχύος 877 MW, που υλοποιούμε σε συνεργασία με τη Motor Oil, μια επένδυση 375 εκατ. ευρώ».

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Όλη η αλήθεια για την επιστροφή στον λιγνίτη Η επιλογή της κυβέρνησης και το σχέδιο της απολιγνιτοποίησης που πηγαίνει πολύ πίσω από το 2028 Αύξηση 760% στην τιμή του φυσικού αερίου σε 18 μήνες

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Της ΜΑΝΤΑΛΕΝΑΣ ΠΙΟΥ

στω και με καθυστέρηση, η ΔΕΗ έχει βάλει φουλ τις μηχανές για την αύξηση της συμμετοχής του λιγνίτη στο ηλεκτροπαραγωγικό σύστημα της χώρας, καθώς πια έχει γίνει προφανές σε όλους ότι η ενεργειακή κρίση ήλθε για να μείνει. Κάτω από τη διπλή πίεση, της εκτίναξης της τιμής του φυσικού αερίου και του ενδεχόμενου ελλείψεων του καυσίμου, σε περίπτωση που η Ρωσία κλείσει τη στρόφιγγα προς την Ευρώπη, ανατράπηκαν τα προηγούμενα σχέδια της διοίκησης της ΔΕΗ για το κλείσιμο των υφιστάμενων λιγνιτικών μονάδων ως το τέλος του 2023. Το σύνθημα για την επιστροφή στον λιγνίτη έδωσε τον Μάρτιο, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοινώνοντας την αύξηση κατά 50% της παραγωγής λιγνίτη στα ορυχεία της ΔΕΗ και την ολοκλήρωση της απολιγνιτοποίησης το 2028 έναντι του 2025, όπως προγραμματιζόταν αρχικώς. Τίποτα δεν αποκλείει, όμως, η τελική ημερομηνία λήξης να πάρει νέα παράταση στο μέλλον, διότι η απόφαση της Ε.Ε. για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο το ταχύτερο δυνατό -ακόμα και αν η Ρωσία συνεχίσει στο άμεσο μέλλον τις παραδόσεις- αν μη τι άλλο θα διατηρήσει υψηλά τις τιμές του αερίου για αρκετά χρόνια ακόμα.

Εκτίναξη Άλλωστε, η Γερμανία και άλλες χώρες της Ε.Ε. είχαν «γυρίσει» μονάδες φυσικού αερίου σε καύση άνθρακα ήδη από το 2021, λόγω της εκτίναξης της τιμής του αερίου, που κατέστησε πιο συμφέρουσα την ανθρακική παραγωγή, παρά το κόστος των ρύπων. Πέρυσι, η Ελλάδα δεν ακολούθησε την επιλογή των Γερμανών και άλλων κεντροευρωπαίων για τη χρήση άνθρακα/ λιγνίτη. Επέμεινε στο φυσικό αέριο, παρά τις υψηλές τιμές. Αρκετές φορές η εγχώρια αγορά ηλεκτρισμού αναδείχθηκε η ακριβότερη της Ευρώπης. Αλλά και τώρα η στροφή στον λιγνίτη δεν αποδεικνύεται εύκολη υπόθεση.

Τι συμβαίνει με τα εργοστάσια Με την προοπτική της απόσυρσης, οι ήδη παλιές λιγνιτικές μονάδες της ΔΕΗ είχαν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους, με στοιχειώδη συντήρηση και χρόνια υποεπένδυση. Οι σταθμοί της Καρδιάς 3 και 4 και του Αμυνταίου 1-2 έχουν κλείσει, τα μηχανήματα στα ορυχεία αποξηλώθηκαν. Ακόμα και τα εν ενεργεία ορυχεία υπολειτουργούσαν, καθώς η συμμετοχή του λιγνίτη στο καθημερινό μείγμα καυσίμων ηλεκτροπαραγωγής είχε υποχωρήσει σε μονοψήφια νούμερα, γύρω στο 6&-7%. Για να ξαναπάρουν μπρος τα ορυχεία και οι μονάδες θα απαιτηθούν αρκετός χρόνος και χρήμα. Ενδεχομένως να χρειαστούν και θεσμικού χαρακτήρα παρεμβάσεις, προκειμένου να αλλάξουν τελείως τα πλάνα όσον αφορά τη διατήρηση σε λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων τα επόμενα χρόνια. Και τούτο, γιατί οι περιοριστικές αποφάσεις που ισχύουν σήμερα σχετικά με τις ώρες λειτουργίας που έχει μπροστά της κάθε μονάδα δεν επιτρέπουν ούτε τη χρήση τους στο μάξιμουμ για να μην εξαντληθούν πρόωρα οι ώρες λειτουργίας, αλλά ούτε και τις αναγκαίες επενδύσεις - ειδικά έπειτα από τόσα χρόνια υποεπένδυσης.

Το πρώτο βήμα Το πρώτο βήμα έγινε με την απόσυρση από το ΥΠΕΝ του αιτήματος που είχε υποβάλει στην Κομισιόν για την υιοθέτηση μηχανισμού Στρατηγικής Εφεδρείας, δηλαδή μηχανισμού αποζημίωσης της ΔΕΗ για τη διατήρηση μέρους της λιγνιτικής παραγωγής για λόγους επάρκειας του συστήματος. Η ενεργειακή κρίση κατέστησε το αίτημα άκαιρο, αφού οι λιγνιτικές μονάδες δουλεύουν κανονικά εντός της αγοράς με χαμηλότερο κόστος από αυτές του φυσικού αερίου. Πάντως, το ΥΠΕΝ επιφυλάσσεται να επαναφέρει το αίτημα στο μέλλον, εφόσον χρειαστεί. Από τα μέσα Ιουνίου και αναλόγως της εκάστοτε συμμετοχής των ΑΠΕ στο σύστημα οι λιγνιτικές μονάδες της ΔΕΗ έχουν ανεβάσει σημαντικά την παραγωγή τους. Έτσι, ενώ στις 18 και 19 Ιουνίου η συμμετοχή του λιγνίτη στο μείγμα παραγωγής βρισκόταν στο 7%,

στις 20/6 αυξήθηκε στο 9%, στις 21/6 στο 12% και από τις 22 έως τις 25 Ιουνίου κινήθηκε μεταξύ 20% και 22%. Από τις 26 Ιουνίου έως και τις αρχές Ιουλίου η συμμετοχή του λιγνίτη στο μείγμα παραγωγής κινήθηκε μεταξύ 13% και 17%.

Παραγωγή Ας σημειωθεί ότι τον Μάιο η παραγωγή ηλεκτρισμού από λιγνίτη αντιπροσώπευε το 5,8% της συνολικής παραγωγής, ενώ στο διάστημα Ιανουαρίου - Μαΐου το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 9,3%. Το πρώτο τρίμηνο του έτους η ΔΕΗ είχε μειώσει τη λιγνιτική παραγωγή της κατά 150 GWh σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2021. Σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα, πάντως, το κόστος της λιγνιτικής όπως και της ανθρακικής παραγωγής ήταν σημαντικό φθηνότερο του κόστους των μονάδων αερίου, πράγμα που αξιοποίησαν η Γερμανία, η Πολωνία και μία σειρά από χώρες της Ε.Ε. Προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια φέτος το καλοκαίρι και τον ερχόμενο χειμώνα η ΔΕΗ εφαρμόζει εδώ και μήνες πρόγραμμα αύξησης των αποθεμάτων λιγνίτη στις αυλές των λιγνιτικών μονάδων. Προβλέπει δε αύξηση της λιγνιτικής παραγωγής στις 6,5 - 7 TWh έως τον Απρίλιο του 2023. Και αυτό, όταν το 2021 η παραγωγή ενέργειας από λιγνίτη ανήλθε σε 5,3 TWh, ενώ η αρχική πρόβλεψη για το 2022 ήταν 4,3 TWh.

Περιορισμένες ώρες Όλες οι λιγνιτικές μονάδες που έχουν απομείνει έχουν περιορισμένες ώρες λειτουργίας, με βάση τους αρχικούς σχεδιασμούς για την απόσυρσή τους. Η μονάδα της Μελίτης, σύμφωνα με την απόφαση του ΥΠΕΝ, έχει διαθέσιμες 11.000 ώρες λειτουργίας συνολικά από 1/8/2021 έως 31/12/2023. Η Μεγαλόπολη 4 έχει διαθέσιμες 35.600 ώρες λειτουργίας συνολικά από 1/8/2021 έως 31/12/2025. Οι μονάδες του Αγίου Δημητρίου 1 και 2 έχουν διαθέσιμες 1.500 ώρες λειτουργίας ως ετήσιο κυλιόμενο μέσο όρο πενταετίας από 1/7/2020 έως και 30/6/2025.

30 ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Μυτιληναίος Δεν είναι τυχαίες οι αναφορές του κ. Ευάγγελου Μυτιληναίoυ, προέδρου του φερώνυμου ομίλου, στο συνέδριο του Economist στις αρχές Ιουλίου. «Έχουμε κάνει πολλά λάθη στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες και τώρα τα βλέπουμε όλο και πιο καθαρά. Για παράδειγμα, δεν μας επιτράπηκε να κάνουμε επενδύσεις σε πετρέλαιο και αέριο. Το τραπεζικό σύστημα δεν χρηματοδοτούσε τέτοια projects πολύ πριν από τον πόλεμο. Αδιαφορήσαμε για την επάρκεια του εφοδιασμού. Αυτή τη στιγμή, ο εφοδιασμός που θεωρούνταν δεδομένος, δεν είναι. Η Ευρώπη είναι σε πραγματικό κίνδυνο» δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «οι τιμές μιλούν από μόνες τους». Χαρακτήρισε εφιαλτικές τις προβλέψεις για τις τιμές και την ενεργειακή κατάσταση, αν κοπεί η ροή ρωσικού αερίου, ενώ μιλώντας για την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, είπε ότι σωστά η Κομισιόν πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά υπάρχει ένα «χρονικό κενό» δύο ή τριών χρόνων. Είναι μια «παγίδα θανάτου» για την Ευρώπη. Δεν ξέρω πώς θα αντιμετωπιστεί αυτή η κατάσταση, αν φτάσουμε στο χειρότερο σενάριο» είπε, εκτιμώντας, πάντως, ότι η Ελλάδα μπορεί να μην αντιμετωπίσει πρόβλημα επάρκειας, σίγουρα όμως θα αντιμετωπίσει πρόβλημα τιμών.

Καθεμία από τις μονάδες του Αγίου Δημητρίου 3 και 4 έχουν διαθέσιμες 13.600 ώρες λειτουργίας ως ετήσιο κυλιόμενο μέσο όρο πενταετίας από 1/8/2021 έως και 31/12/2023. Η μονάδα 5 του Αγίου Δημητρίου έχει διαθέσιμες 35.600 ώρες συνολικά από 1/8/2021 έως 31/12/2025. Είναι πολύ πιθανόν για κάποιες από τις μονάδες, και κυρίως αυτές που οι ώρες λειτουργίας τους λήγουν το 2023, να απαιτηθεί παράταση, προκειμένου και να δουλέψουν στο μάξιμουμ αλλά και να γίνουν οι αναγκαίες επενδύσεις. Τον Σεπτέμβριο θα τεθεί σε λειτουργία και η νέα λιγνιτική μονάδα Πτολεμαΐδα 5 της ΔΕΗ, ισχύος 660 MW, όπως έχει ανακοινώσει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κώστας Σκρέκας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αλλά και όλη η περιπέτεια της ενεργειακής κρίσης που ξεκίνησε από τα μέσα του 2021

και συνεχίζεται με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση απέδειξαν ότι ο ενεργειακός σχεδιασμός πρέπει να στηρίζεται στην ασφάλεια και στην εθνική επάρκεια και όχι μόνον στο κόστος και στο κέρδος. Παρότι οι ροές ρωσικού αερίου από τον αγωγό TurkStream, μέσω του οποίου τροφοδοτείται η Ελλάδα και οι χώρες της ΝΑ Ευρώπης, καθώς και ορισμένες της κεντρικής Ευρώπης, δεν είχαν μειωθεί ως τις αρχές Ιουλίου, η εγχώρια αγορά έχει υποστεί τις συνέπειες, μέσω των πολύ υψηλών τιμών του αερίου. Ακόμα και αν η χώρα μας έχει σήμερα εναλλακτικά κανάλια τροφοδοσίας, με τον αγωγό ΤΑΡ, τον ελληνο-τουρκικό αγωγό και το υγροποιημένο αέριο (LNG), κανείς δεν γνωρίζει τι θα συμβεί αν η Ρωσία κλείσει απότομα τη στρόφιγγα προς όλη την Ευρώπη. ‘Η μάλλον γνωρίζει: Όλες οι χώρες θα διαγκωνί-

ζονται για να εξασφαλίσουν φορτία LNG με τις τιμές στα ύψη και την αβεβαιότητα για επαρκείς ποσότητες. Η Ρωσία προ της κρίσης κάλυπτε περί το 40% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης αερίου. Οι τεράστιες αυτές ποσότητες είναι εξαιρετικά δύσκολο να καλυφθούν από τρίτους. Τότε ακόμα και τα 40-45 φορτία LNG ετησίως, που χρειάζεται η σχετικά μικρή αγορά της Ελλάδας για να καλύψει όλες τις ανάγκες της, ίσως και να μη βρίσκονται… Προς το παρόν έχουν κλειστεί 23-24 φορτία.

Έκρηξη τιμών στο φυσικό αέριο το τελευταίο 18μηνο! Άνοδο χωρίς προηγούμενο καταγράφουν οι τιμές του φυσικού αερίου στην αγορά της Ευρώπης (Dutch TTF Gas Futures), κυρίως λόγω του πολέμου κυρώσεων μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας

ΕΝΕΡΓΕΙΑ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Οι τιμές έφτασαν έως τα 173 ευρώ που ήταν υψηλά τετραμήνου πριν κινηθούν προς τα 155 ευρώ, ενώ στις αρχές του Ιανουαρίου του 2021 διαμορφώνονταν σε μόλις 18 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Αυτό έγινε όταν ξεκίνησε απεργία στον κλάδο του φυσικού αερίου της Νορβηγίας που παρέχει το 85% των αναγκών της Ευρώπης, προτού να παρέμβει η κυβέρνηση της χώρας για να τη σταματήσει. Πρόκειται για αύξηση που ξεπερνά το 760% στο 18μηνο και το 90% σε ετήσια βάση. Η εξέλιξη αυτή, χωρίς διαφαινόμενη -άμεσα τουλάχιστον- λύση στην κόντρα μεταξύ Ευρώπης και Μόσχας, έχει ήδη εκτοξεύσει στα ύψη το κόστος της ενέργειας και δημιουργεί μεγάλη ανησυχία για τον επερχόμενο χειμώνα που οι ανάγκες θα είναι μεγαλύτερες. Οι εξελίξεις δημιουργούν τις προϋποθέσεις να εκτοξευτεί στα ύψη η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, καθώς μεγάλο μέρος αυτού παράγεται στην Ε.Ε. -περιλαμβανομένης και της Ελλάδας- από φυσικό αέριο. Το νέο επεισόδιο στο συνεχιζόμενο σίριαλ με το φυσικό αέριο θα μπορούσε να πλήξει βασικούς κλάδους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ακόμη μεγαλύτερο άλμα στον πληθωρισμό, που ήδη γονατίζει τα νοικοκυριά στην Ευρώπη - περιλαμβανομένης και της Ελλάδας. Στη Γερμανία συζητείται ήδη έντονα ακόμη και η επιβολή δελτίου

στο φυσικό αέριο για κάποιους κλάδους και καταναλωτές, ειδικά όταν θα πλησιάσει ξανά ο χειμώνας και θα αυξηθούν οι ανάγκες.

Κλείνουν οι στρόφιγγες Οι τιμές στα μέσα του Μαΐου είχαν υποχωρήσει στα επίπεδα των 90 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αλλά στη συνέχεια άρχισαν οι κινήσεις στην ενεργειακή σκακιέρα που προκάλεσαν νέα αναταραχή στις αγορές. Μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιουνίου οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έκαναν άλμα 50% σε λίγα μόλις εικοσιτετράωρα, καθώς η Ρωσία άρχισε να κλείνει τις στρόφιγγες του αγωγού Nord Stream προς την Ευρώπη. Από το κλείσιμο της στρόφιγγας μεγάλες ενεργειακές εταιρείες της Ευρώπης, όπως οι Eni, Engie, Uniper και OMV, δηλώνουν ότι λαμβάνουν μικρότερες ποσότητες φυσικού αερίου. Είναι ενδεικτικό ότι πρόσφατα η κρατική ρωσική εταιρεία Gazprom PJSC περιόρισε την παροχή φυσικού αερίου μέσω του αγωγού Nord Stream προς τη Γερμανία κατά τουλάχιστον 60%. Η κίνηση έρχεται να προστεθεί σε μείωση κατά 15% των ροών φυσικού αερίου από τη Ρωσία προς την Ιταλία, ασκώντας μεγαλύτερη πίεση στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας.

Ατού Οι κινήσεις αυτές της Μόσχας, η οποία επικαλείται τεχνικούς λόγους που συν-

δέονται με τις κυρώσεις της Δύσης, ερμηνεύονται από τους Ευρωπαίους ως αντίποινα για τη στάση τους απέναντι στην εισβολή στην Ουκρανία. Ειδικά η Γερμανία κάνει ανοικτά λόγο για σκληρό πολιτικό παιχνίδι από τη Ρωσία, που θα μπορούσε, όπως λέει το Βερολίνο, να έχει απρόβλεπτες συνέπειες. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι με το να μειώνει τις ποσότητες φυσικού αερίου προς την Ευρώπη τώρα το καλοκαίρι, η Ρωσία δεν επιτρέπει σε χώρες της Ε.Ε. να γεμίσουν τις δεξαμενές τους εν όψει του χειμώνα ώστε να έχει πιο ισχυρό διαπραγματευτικό ατού. Τον Ιούνιο η Gazprom από την πλευρά της είχε αποδώσει τις περικοπές σε τεχνικά ζητήματα που αφορούν τουρμπίνες που κατασκευάζονται από τη Siemens Energy AG οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία του αγωγού. Οι τουρμπίνες αυτές φαίνεται ότι υπάγονται σε κυρώσεις της Δύσης, με αποτέλεσμα να καθίσταται πιο δύσκολη η επισκευή τους, σύμφωνα με τη Ρωσία. Παράλληλα, δεν είναι τυχαίο ότι υψηλόβαθμα στελέχη του Κρεμλίνου απειλούσαν πρόσφατα ότι ο αγωγός Nord Stream 1, ο οποίος προμηθεύει με ρωσικό φυσικό αέριο την Ευρώπη μέσω της Βαλτικής Θάλασσας, θα μπορούσε να διακόψει εντελώς τη λειτουργία του - πάλι επικαλούμενα τεχνικά προβλήματα.

Προβλήματα για τις εταιρείες φυσικού αερίου Ενδεικτικό της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί είναι ότι ακόμη και η μεγαλύτερη εταιρεία αγοράς και διανομής φυσικού αερίου σε ολόκληρη τη Γερμανία, η Uniper, δέχτηκε πλήγμα από τις εξελίξεις στην αγορά και χρειάζεται τώρα κρατική βοήθεια για να επιβιώσει. Η Uniper ανακοίνωσε ότι τα κέρδη προ τόκων και φόρων θα είναι «σημαντικά χαμηλότερα» από τα προηγούμενα χρόνια, καθώς εδώ και εβδομάδες λαμβάνει μόλις το 40% του φυσικού αερίου που έχει παραγγείλει από τη ρωσική κρατική Gazprom. Ειδικότερα, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι προμηθεύεται επί του παρόντος φυσικό αέριο από άλλες πηγές για να καλύψει τις ανάγκες, σε σημαντικά υψηλότερες τιμές. Επίσης ανέφερε ότι εφόσον δεν μπορεί ακόμη να μετακυλίσει αυτά τα πρόσθετα κόστη σε καταναλωτές ή επιχειρήσεις, αυτό έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές οικονομικές επιβαρύνσεις για την ίδια.

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

AΓΟΡΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Η Capital στην Alpha, η επιμονή του Helikon και το σενάριο για εκλογές μετά την επενδυτική βαθμίδα

ρέπει γρήγορα η αγορά να επιστρέψει πάνω από τις 800 μονάδες, σημειώνουν οι χρηματιστές, αφού η παραμονή κάτω από τα επίπεδα αυτά είναι προβληματική, και φαίνεται. Όσο η αγορά κάθεται κάτω από τις 800 μονάδες τόσο οι επενδυτές μένουν επιφυλακτικοί, τη στιγμή που οι ξένοι βλέπουν τις ευκαιρίες και διοχετεύουν τη ρευστότητά τους σε μετοχές που οι Έλληνες, υπό τον φόβο ανάλη-

ψης ρίσκου, δεν αγγίζουν. Το παιχνίδι στο χρηματιστηριακό ταμπλό άλλαξε και θύμισε εποχές πριν από το Πάσχα, όταν και η αγορά έδειχνε να παρουσιάζει αντανακλαστικά. Σύμφωνα με κορυφαίο Έλληνα διαχειριστή με εμπειρία σε κορυφαίες ΑΕΔΑΚ και οίκους του εξωτερικού, τόσο στη Βουλή όσο και κατά τη ραδιοφωνική συνέντευξη του πρωθυπουργού στον Σκάι, μία μεγάλη αβεβαιότητα από την αγορά έφυγε, και τούτο αρχίζει να

θεμα

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

τιμολογείται από τους ξένους. Η αβεβαιότητα, όχι τόσο των εκλογών αυτών καθαυτών όσο λόγω της ακυβερνησίας που συνιστά το εκλογικό αποτέλεσμα με το σύστημα της απλής αναλογικής, κάνει τον πρωθυπουργό να θέλει να το πάει παραπίσω. Όσο γίνεται πιο πίσω. Κι αυτή η περίοδος δεν είναι άλλη από το τέλος της τετραετίας ή, τέλος πάντων, από την άνοιξη του 2023 μέχρι και τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου. Ο πρωθυπουργός, όπως ο ίδιος ξεκαθάρισε, προτιμά να ρισκάρει με συσσωρευμένο πολιτικό κόστος εξαιτίας της ακρίβειας, του πληθωρισμού, των υψηλών τιμών ενέργειας, παρά να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις, όπως εξηγεί η ίδια πηγή, για μια νέα περίοδο αβεβαιότητας που θα επέστρεφε τη χώρα στην τοξική μνημονιακή περίοδο. Επιπρόσθετα, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί το γεγονός, ίσως το κορυφαίο για την ελληνική οικονομία έπειτα από 12 χρόνια, της ανάκτησης της πολυπόθητης επενδυτικής βαθμίδας από κάποιον οίκο αξιολόγησης. Τόσο ο πρωθυπουργός όσο και ο υπουργός Οικονομικών Χρ. Σταϊκούρας μιλούν για τις αρχές του 2023. Ό,τι γίνει, δηλαδή, μέχρι το Πάσχα του 2023, όταν συνήθως η S&P αποκαλύπτει τους χρησμούς της. Αν η χώρα πάρει μέχρι τότε θετική αξιολόγηση και μπορεί να βγαίνει στις αγορές σαν μία κανονική χώρα, θα έχει αφήσει πράγματι πίσω της τη σκοτεινή περίοδο της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Και με τον Μητσοτάκη σαν υπεύθυνο πολιτικό ηγέτη που θεωρεί ότι η πιστοληπτική αξιολόγηση της χώρας είναι το άπαν (σ.σ.: αλλά και προεκλογική του δέσμευση), θα είναι αδιάφορη μία μικρή περίοδος ακυβερνησίας ολίγων ημερών μεταξύ των πρώτων εκλογών (απλή αναλογική) και των δεύτερων (με ενισχυμένη και μπόνους εδρών). Σύμφωνα με την ίδια πηγή, αυτό έχουν στο μυαλό τους και οι ξένοι που μπαίνουν στην Ελλάδα και αγοράζουν ελληνικά assets. Πρόσφατα έγινε γνωστό ότι η Capital Research Management, ένα από τα μεγαλύτερα funds παγκοσμίως, με 2,6 τρισ. δολάρια υπό διαχείριση κεφάλαια, απέκτησε το 5,3% της Alpha Bank. Σημειωτέον ότι η μετοχή διαπραγματεύεται αισθητά κάτω από την αύξηση κεφαλαίου του 1 ευρώ σε χαμηλά 17 μηνών και ο ισολογισμός της έχει βελτιωθεί αισθητά, πράγμα που αναγνωρίζουν ελληνικοί και ξένοι οίκοι. Η είσοδος της Capital, πέρα από την προφανή επενδυτική ευκαιρία, συνιστά ταυτόχρονα μία ακόμα ψήφο εμπιστοσύνης. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται η επιμονή του Helikon στην Πειραιώς, προσφάτως η απόκτηση της θέσεως άνω του 5% στη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, αλλά και η στήριξη στη ΔΕΗ, μετοχή στην οποία χάνει περίπου 90 εκατ. ευρώ. Προφανώς, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι αυτός που βλέπει τη μεγάλη εικόνα, τόσο για την οικονομία της χώρας όσο και για τις προοπτικές και τις δυνατότητες της Ελλάδας. Άλλωστε, σε συνέντευξή του το είπε ξεκάθαρα ότι θα χρειαστούν χρόνια για την εδραίωση και την επιστροφή της χώρας στο διεθνές γίγνεσθαι, αλλά και για τη μετατροπή της σε σύγχρονο κράτος εφά-

μιλλο της Δύσης, των συμμάχων της, τα οποία στέρησε η πάλαι ποτέ διακυβέρνηση της χώρας από τον Αλέξη Τσίπρα.

Στελέχη και εισηγήσεις Είναι γεγονός ότι πολλά στελέχη της Ν.Δ. εισηγούνται στον πρωθυπουργό, ή και θεωρούν απλά δεδομένες, τις πρόωρες εκλογές το φθινόπωρο, πριν από τον δύσκολο χειμώνα που αναμένεται και καθώς τα δημοσκοπικά στοιχεία δείχνουν το κυβερνών κόμμα να συσπειρώνεται κυρίως λόγω της έντασης με την Τουρκία. Οι υπέρμαχοι των πρόωρων εκλογών (που δεν είναι και λίγοι) επισημαίνουν επιπλέον ότι ο επόμενος προϋπολογισμός θα είναι αντικειμενικά δύσκολος και πως όσο περνά ο καιρός αυξάνεται και ο κίνδυνος φθοράς της κυβέρνησης. Άλλοι παράγοντες, πάντως, τάσσονται υπέρ της εξάντλησης της τετραετίας, με αλλαγή του εκλογικού νόμου, ώστε τουλάχιστον στις δεύτερες εκλογές να είναι πιο εύκολη η επίτευξη αυτοδυναμίας. Αυτό το σενάριο έχει πέσει εδώ και καιρό στο τραπέζι του Μεγάρου Μαξίμου, αλλά στο παρελθόν ο κ. Μητσοτάκης το έχει απορρίψει δημοσίως ως αντιθεσμικό. Υπενθυμίζεται ότι για να εφαρμοστεί νέος εκλογικός νόμος

θεμα

στις επόμενες εκλογές απαιτούνται πλέον 200 ψήφοι, αλλά η κυβέρνηση μπορεί να τον περάσει για τις μεθεπόμενες εκλογές. Με τον εκλογικό νόμο που ψηφίστηκε τον Ιανουάριο του 2020 το πρώτο κόμμα χρειάζεται 37% - 38%, ανάλογα το ποσοστό των κομμάτων που θα μείνουν εκτός Βουλής, προκειμένου να λάβει αυτοδυναμία. Το σενάριο νέας αλλαγής του εκλογικού νόμου, που έχει συζητηθεί παλαιότερα, αφορούσε σε αύξηση του μπόνους ώστε ο πήχης της αυτοδυναμίας να κατέβει στο 36%. Γαλάζια στελέχη, ωστόσο, επιμένουν ότι ο κ. Μητσοτάκης δεν θα αλλάξει τον εκλογικό νόμο ξανά, αλλά θα αδράξει την ευκαιρία για πρόωρες εκλογές το φθινόπω-

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

ρο, επισημαίνοντας ότι απλώς δεν μπορούσε να μην πιάσει το «μπαλάκι» που πέταξε η αντιπολίτευση, ούτε να αφήσει να σέρνεται για ακόμη δύο μήνες η εκλογολογία. Πάντως, αυτό που θα ξεκαθάριζε οριστικά το τοπίο θα ήταν ένας ανασχηματισμός: Εάν ο πρωθυπουργός προχωρούσε σε αλλαγές στην κυβέρνηση, και δη ευρείες, θα αποδείκνυε ότι δεν έχει στο πίσω μέρος του μυαλού του το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών. Ο κ. Μητσοτάκης, βέβαια, δεν συνηθίζει τους σαρωτικούς ανασχηματισμούς και δεν φέρεται να έχει διάθεση να αλλάξει κεντρικά πρόσωπα ή πολιτικές. Άλλωστε, ο ίδιος φρέναρε την εκλογολογία. Προς το παρόν.

Δημοσκοπήσεις Χαμόγελα και συγκρατημένη αισιοδοξία έχουν προκαλέσει τα ποιοτικά στοιχεία των τελευταίων μετρήσεων στο «γαλάζιο» στρατόπεδο, ενώ το προεκλογικό κλίμα φουντώνει διαρκώς στα πολιτικά και τα δημοσιογραφικά πηγαδάκια. Η ανθεκτικότητα και η, μικρή μεν, αξιοσημείωτη δε αύξηση των ποσοστών της Νέας Δημοκρατίας στις μετρήσεις, παρά την πίεση που δέχεται η κοινωνία λόγω της ενεργειακής κρίσης και της αύξησης των τιμών σε βασικά προϊόντα, έρχονται ουσιαστικά να ενισχύσουν την επιχειρηματολογία εκείνων που προκρίνουν το σενάριο των πρόωρων εθνικών εκλογών εντός του φθινοπώρου. Συγκεκριμένα, η κυβερνητική παράταξη σημειώνει άνοδο στα ποσοστά της, που κυμαίνονται πάνω από το 30% με 32%, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την προοπτική για ένα θετικό τελικό αποτέλεσμα, σε πρώτη φάση την πρώτη Κυριακή και ακολούθως δημιουργώντας τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την επίτευξη του μεγάλου στόχου της αυτοδυναμίας στις δεύτερες εκλογές. Μπροστά στις μεγάλες ανησυχίες της κοινής γνώμης για το μέλλον και την αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης, το Μέγαρο Μαξίμου επενδύει σε ένα κοινωνικό αφήγημα, με στοχευμένες κινήσεις για τη στήριξη των ευάλωτων ομάδων και της μεσαίας τάξης, πεδίο όπου παλαιότερα μονοπωλούσε η Αριστερά.

αναλυση

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Γιατί ο Ερντογάν δεν θα τολμήσει θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο Οι διαφορές των δύο στρατών Ελλάδος - Τουρκίας Το αντάρτικο του αμερικανικού Κογκρέσου στην αναβάθμιση των F-16 της γείτονος

κόμα κι αν καταστεί δυνατό από την Τουρκία να αποκτήσει εκσυγχρονισμένα F-16, η Ελλάδα θα διατηρήσει το τεχνολογικό πλεονέκτημά της στο Αιγαίο και την αεροπορική της υπεροχή, εκτίμησε σε άρθρο του το forbes.com, κάνοντας μια αποτίμηση όσων προέκυψαν μετά τη Σύνοδο της Μαδρίτης. Αφού τονίζεται ότι για να προχωρήσει η διαδικασία απόκτησης F-16 από την Τουρκία θα πρέπει να υπάρξει έγκριση από το Κογκρέσο, στο άρθρο επισημαίνεται ότι στο τραπέζι υπάρχει και το αίτημα της Ελλάδας για αγορά F-35.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, εάν αν η κυβέρνηση Μπάιντεν εγκριθούν και οι δύο αυτές μπορέσει να κερδίσει σύντομα συμφωνίες η ελληνική Πολετην έγκριση του Κογκρέσου μική Αεροπορία θα εξακολουγια την τουρκική συμφωνία θεί να έχει τεχνολογικό πλεογια τα F-16, κάτι που δεν είναι εγγυημένο, η Ελλάδα θα εξανέκτημα έναντι της μεγαλύτερης αεροπορίας της Τουρκίας, κολουθήσει να διαθέτει 84 καθώς η χώρα μας θα διαθέτει εκσυγχρονισμένα F-16 προτού αεροσκάφη πέμπτης γενιάς. το κάνει η Τουρκία» αναφέρε«Η Ελλάδα έχει ήδη εξασφα- Του ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ται στο άρθρο του Forbes. Από την ανάλυση του forbes. λίσει σύμβαση για την ανα- ΓΕΩΡΓΑ com δεν περνά απαρατήρητο βάθμιση 84 F-16 σε διαμόρότι ήδη η χώρα μας αρχίζει να φωση Block 72. Η Lockheed Martin θα ολοκληρώσει αυτό το συμβό- παραλαμβάνει τα 24 Dassault Rafale F3R λαιο στα μέσα του 2027. Έτσι, ακόμα κι 4,5 γενιάς, τα οποία είναι πιο προηγμέ-

ΑΝΑΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

να από οποιοδήποτε αεροσκάφος στο τουρκικό οπλοστάσιο. Η ανάλυση σημειώνει τις αγωνιώδεις προσπάθειες της Τουρκίας να αποκτήσει νέας τεχνολογίας αεροσκάφη κάνοντας λόγο για ενδεχόμενη αγορά Eurofighter Typhoon από το Ηνωμένο Βασίλειο. «Είτε έτσι είτε αλλιώς, η Τουρκία θα εξακολουθεί να έχει δυσκολία να ξεπεράσει το σημαντικό τεχνολογικό πλεονέκτημα που πιθανότατα θα επιτύχει η ελληνική Πολεμική Αεροπορία μέχρι το 2030» αναφέρεται στο άρθρο. «Ακόμα κι αν η Τουρκία πάρει 120 F-16 Block 70/72 (40 ολοκαίνουργια και 80 αναβαθμισμένα), θα αντιμετωπίσουν 84 Block 72 Vipers (όλα σε υπηρεσία το αργότερο το δεύτερο εξάμηνο του 2027), 20-40 F-35, και, τουλάχιστον, 24 Rafale. Με άλλα λόγια, όχι λιγότερα από 128 μαχητικά της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας με ίσες ή ανώτερες δυνατότητες από τα καλύτερα τζετ της Τουρκίας», καταλήγει το ρεπορτάζ.

Κογκρέσο Την έντονη διαφωνία τους στη δημόσια στήριξη που εξέφρασε ο πρόεδρος Μπάιντεν στο αίτημα της Τουρκίας για την αγορά και την αναβάθμιση μαχητικών F-16 εκφράζουν Αμερικανοί βουλευτές, οι οποίοι έστειλαν επιστολή στον Λευκό Οίκο. Σε αυτή την προσπάθεια ηγετικό ρόλο παίζει ο Δημοκρατικός βουλευτής Φρανκ Παλόν. Στην επιστολή των μελών του Κογκρέσου εκφράζεται ανησυχία για τη στάση που τηρεί ο Λευκός Οίκος, καθώς σημειώνεται ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ανταμείψει τον πρόεδρο Ερντογάν για τη μη τήρηση των δεσμεύσεων της Τουρκίας τόσο προς τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και προς το ΝΑΤΟ. «Ο Ερντογάν επιλέγει να βάζει το προσωπικό όφελος πάνω από το συλλογικό καλό των συμμάχων του. Η επιλογή του να εμποδίσει τη Φινλανδία και τη Σουηδία να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ μέχρι να λάβει παράλογες διαβεβαιώσεις καθιστά σαφές ότι δεν έχει κάνει τίποτα για να ενισχύσει το ΝΑΤΟ από τότε που η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία πυροδότησε τη μεγαλύτερη κρίση που έχει αντιμετωπίσει η Συμμαχία εδώ και δεκαετίες» αναφέρουν οι βουλευτές στην επιστολή τους. Συνεχίζοντας, υποστηρίζουν ότι αυτές οι πρακτικές του Τούρκου προέδρου, ο οποίες αντιτίθενται στο κοινό καλό της Συμμαχίας, δεν πρέπει να αποτελούν έκπληξη, καθώς η Άγκυρα έχει προβεί σε μια σειρά αποσταθεροποιητικών ενεργειών, οι οποίες εκτείνονται από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. «Το καθεστώς του (Ερντογάν) έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα τη στρατιωτική ισχύ του για να αποσταθεροποιήσει την ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή, τον νότιο Καύκασο και τη Βόρεια Αφρική. Οι δυνάμεις που υποστηρίζονται από την Τουρκία και η Τουρκία έχουν χρησιμοποιήσει όπλα και εξαρτήματα αμερικανικής κατασκευής κατά τη διάρκεια αυτών των εισβολών για να διαπράξουν εγκλήματα πολέμου, συμπεριλαμβανομένων βομβαρδισμών αμάχων και στόχων όπως νοσοκομεία και σχολεία στο Ιράκ, στη Συρία και στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα για να παραβιάσουν την εδαφική ακεραιότητα συμμάχων και εταίρων του ΝΑΤΟ, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος. Αυτές δεν είναι ενέργειες ενός αφοσιωμένου και αξιόπιστου συμμάχου» τονίζεται χαρακτηριστικά. Υπό αυτό το πρίσμα, οι Αμερικανοί βουλευτές υποστηρίζουν ότι η πώληση προηγμένων μαχητι-

κών αεροσκαφών στην Τουρκία δεν θα προσφέρει κανένα κίνητρο στον Ερντογάν για να αλλάξει τη συμπεριφορά του και να μετατραπεί σε καλό σύμμαχο. Μάλιστα, εκτιμούν ότι τα αμερικανικά όπλα που θα δοθούν στην Τουρκία ενδέχεται να οδηγήσουν σε περισσότερους θανάτους και καταστροφή στην ευρύτερη περιοχή. Τέλος, υπενθυμίζουν στον πρόεδρο Μπάιντεν ότι η Τουρκία συνεχίζει να χρησιμοποιεί το σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας S-400, το οποίο μπορεί δυνητικά να εκθέσει σημαντικές πληροφορίες οπλικών και στρατιωτικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ στη Ρωσία. Η επιστολή καταλήγει λέγοντας «καθώς η κυβέρνησή σας επιδιώκει να προωθήσει την πώληση νέων F-16 και κιτ εκσυγχρονισμού στην Τουρκία, πρέπει να γνωρίζετε ότι θα κάνουμε κάθε δυνατή ενέργεια ως μέλη του Κογκρέσου για να την αποτρέψουμε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρέπει να παράσχουν περαιτέρω στήριξη στον στρατό της Τουρκίας έως ότου ληφθούν απτά βήματα για τον τερματισμό των αποσταθεροποιητικών ενεργειών και των παραβιάσεων του Διεθνούς Δικαίου στο εσωτερικό και στο εξωτερικό (της χώρας)».

Εκλογική κατανάλωση Σε κάθε περίπτωση, είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι κανείς

ΑΝΑΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

των συμφωνιών που ορίζουν τις διμερείς σχέσεις και η αυθαίρετη ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου, αποτελεί ένα ιδιότυπο στοιχείο συνέχειας στην τουρκική εξωτερική πολιτική. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι μπορεί κανείς να δει μια κλιμάκωση των αξιώσεων. Δηλαδή, από τα ζητήματα χωρικών υδάτων και υφαλοκρηπίδας, περάσαμε στις γκρίζες ζώνες, στο casus belli σε περίπτωση επέκτασης χωρικών υδάτων, στο ξαναγράψιμο του Διεθνούς Δικαίου για τις ΑΟΖ και τώρα στην ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στα μεγάλα νησιά του βόρειου και ανατολικού Αιγαίου. Αυτό παραπέμπει σαφώς σε μια στρατηγική που αφετηρία της έχει ότι ο κόσμος έχει «αλλάξει σελίδα» και άρα υπάρχει περιθώριο ριζικών ανατροπών σε σχέση με το πώς χαράχτηκαν σύνορα και καθορίστηκαν «κανόνες του παιχνιδιού» στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Πλέον θεωρείται ότι όλα είναι στο τραπέζι προς συζήτηση, ακόμη και τα θέματα συνόρων. Ανεξαρτήτως και του εάν και πότε αυτό θα πάρει μορφή έμπρακτης αμφισβήτησης είναι σαφές ότι πλέον εντάσσεται στον ορίζοντα μιας χώρας που -ας μην το ξεχνάμε- αυτή τη στιγμή συμπεριφέρεται σε τμήμα της συριακής επικράτειας ως επέκταση της τουρκικής επικράτειας.

Η σχέση με τη Δύση

πρέπει πάντα να διαβάζει με τη δέουσα επιφύλαξη τη ρητορική πολιτικών και κυβερνήσεων, όταν πρόκειται για προεκλογική περίοδο, οπότε και διάφορες αποστροφές είναι όντως για εσωτερική -εκλογική- κατανάλωση. Η Τουρκία προφανώς και δεν θα ήταν εξαίρεση ως προς αυτό. Η χώρα βρίσκεται σε προεκλογική περίοδο και η οικονομία κινδυνεύει από «καλό χαρτί» του Ερντογάν να εξελιχθεί στην «αχίλλειο πτέρνα» του, με τον πληθωρισμό να εκτινάσσεται και τη λίρα να συνεχίζει την καθοδική πορεία της. Εύλογο είναι σε αυτή τη συνθήκη να υπάρχει μεγαλύτερη έμφαση σε μια εθνικιστική αναδίπλωση, είτε σε σχέση με τα ελληνοτουρκικά είτε σε σχέση με τη Συρία (με τη νέα επιχείρηση που ετοιμάζει η Άγκυρα εάν πάρει «πράσινο φως» από ΗΠΑ και Ρωσία), ιδίως από τη στιγμή που η τουρκική αντιπολίτευση, πλην του αριστερού και φιλοκουρδικού HDP, μοιράζεται αυτόν τον εθνικιστικό τόνο. Όμως, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι όλα αυτά αφορούν απλώς και μόνο την εθνικιστική ρητορική. Αφορούν και μια πιο συνολική μετατόπιση της τουρκικής πολιτικής.

Η κλιμάκωση του αναθεωρητισμού Αυτό που συνήθως ονομάζουμε «αναθεωρητισμό» ως προς την εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, δηλαδή η αμφισβήτηση

Όπως έχει παρατηρηθεί συχνά η Τουρκία κάνει ό,τι κάνει με το δεδομένο ότι είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ακόμη και εάν φαίνεται ότι κινείται σε πείσμα της συμμετοχής της στη Συμμαχία. Δηλαδή, η Τουρκία γνωρίζει ότι παραμένει κρίσιμη για τη δυτική Συμμαχία (αρκεί να αναλογιστούμε τη θέση της, το μέγεθος των ενόπλων δυνάμεων αλλά και τη σημασία της βάσης του Ιντσιρλίκ) και ουσιαστικά εκμεταλλεύεται αυτό το γεγονός όταν διεκδικεί «βαθμούς ελευθερίας». Μάλιστα, αυτό ισχύει όχι μόνο στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, αλλά και στις σχέσεις με χώρες εκτός Δύσης. Αρκετές από τις μάλλον καιροσκοπικές επιλογές που κάνει η Τουρκία, όπως το να προμηθεύει drones την Ουκρανία την ώρα που πρέπει να συντονίζεται με τη Ρωσία για τη Συρία, ή ο τρόπος που παρενέβη στη σύγκρουση Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, γίνονται ακριβώς επειδή έχει την «προστατευτική ομπρέλα» του ΝΑΤΟ έναντι π.χ. της όποιας ρωσικής αντίδρασης. Η Τουρκία το τελευταίο διάστημα προσπάθησε να αποκαταστήσει δεσμούς με συμμάχους των ΗΠΑ με το βλέμμα στραμμένο στην Ουάσινγκτον: καλύτερες σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία, επαναπροσέγγιση με το Ισραήλ, προσπάθεια να αναζήτηση διαύλου με την Αίγυπτο. Όμως την ίδια στιγμή υπάρχει μια δυσπιστία -ενίοτε και δυσθυμία- απέναντι στην κυβέρνηση Μπάιντεν. Αυτό έχει ένα βάθος, κυρίως στην καχυποψία γύρω από το ποιος ήταν ο βαθμός ενημέρωσης ή και ανάμειξης των ΗΠΑ στο πραξικόπημα του 2016 και επικυρώθηκε από όλη την ιστορία των κυρώσεων γύρω από τους S-300 και την αποπομπή από το πρόγραμμα των F-35. Κομβικό ρόλο συνεχίζει να παίζει και το γεγονός ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να θεωρούν τους Κούρδους της Συρίας τον βασικό τους σύμμαχο στη Συρία, κάτι που για τους Τούρκους σημαίνει τη διατήρηση του «υπαρξιακού» φόβου ότι αυτό θα

ΑΝΑΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

δημιουργεί ένα παράδειγμα και για τους Κούρδους από την άλλη πλευρά των συνόρων.

Η ειδική σχέση των ΗΠΑ με την Ελλάδα Σε αυτό το φόντο η Τουρκία θεωρεί ότι η ελληνική πλευρά προσπαθεί να αποκτήσει μια «ειδική» και προνομιακή σχέση με τις ΗΠΑ, ήτοι να αναδειχτεί σε κρίσιμο κόμβο για την αμερικανική παρουσία (συμπεριλαμβανόμενης της διευκόλυνσης της αμερικανικής ένοπλης παρουσίας) στην περιοχή και αυτό να μεταφραστεί σε μια αμερικανική απροθυμία να αναγνωρίσουν στην Τουρκία τον χαρακτήρα «περιφερειακής δύναμης» που της αναλογεί. Επικαθορίζεται αυτό και από το γεγονός ότι μπορεί η κεντρική τοποθέτηση της αμερικανικής διπλωματίας να επιβεβαιώνει ότι η Τουρκία παραμένει αναντικατάστατος σύμμαχος, ιδίως σε μια περίοδο όπου η Ουάσινγκτον δεν θα ήθελε να δει μεγαλύτερη συνεργασία της Τουρκίας με τη Ρωσία, όμως είναι εμφανές ότι την ίδια στιγμή σημαντικά κέντρα στις ΗΠΑ, του Κογκρέσου συμπεριλαμβανομένου, βλέπουν την Τουρκία με δυσπιστία και θεωρούν ότι χρειάζεται να της ασκηθεί πίεση για μεγαλύτερη ευθυγράμμιση με τη Δύση. Σε αυτό το φόντο εύλογο ήταν η ομιλία του πρωθυπουργού στο Κογκρέσο να θεωρηθεί ότι προσπαθούσε να απευθυνθεί στα διάφορα κέντρα εξουσίας των ΗΠΑ και να τους ζητήσει να «αδικήσουν» την Τουρκία, π.χ. με το να μη συναινέσουν στο πρόγραμμα για τα F-16. Αυτό συνεπάγεται και έναν φόβο ότι κάποια κέντρα στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη χρησιμοποιούν την Ελλάδα ως μοχλό πίεσης απέναντι στην Τουρκία.

Θερμό επεισόδιο Μετά το καλοκαίρι του 2020, όταν υπήρξε πραγματικός κίνδυνος κάποιου είδους «θερμής» σύγκρουσης γύρω από τα θέματα των ερευνών για υδρογονάνθρακες στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, υπήρξε ένας σχετικός κατευνασμός, άλλωστε αυτό επέτρεψε τη μη ενεργοποίηση και των ευρωπαϊκών κυρώσεων. Όμως, πλέον η τουρκική κυβέρνηση επιλέγει μια ρητορική που δεν αποκλείει πλήρως το ενδεχόμενο αυτό. Σε αυτό κατατείνει και ο επιθετικός τόνος με τον οποίο έχει ανοίξει το θέμα της κυριαρχίας σε σχέση με τα νησιά του Αιγαίου. Αυτό ενισχύεται και από τον τρόπο που αντιμετωπίζει η Τουρκία την ελληνοαμερικανική προσέγγιση. Οι δηλώσεις Ερντογάν ουσιαστικά κατηγορούν την ελληνική πλευρά ότι προσπαθεί να αξιοποιήσει την αμερικανική παρουσία ως μηχανισμό πίεσης προς την Τουρκία. Προφανώς και θα μπορούσε κανείς να πει ότι όλα αυτά απευθύνονται με τρόπο «τεθλασμένο» και προς τις ΗΠΑ, καθώς η Τουρκία πιέζει πάρα πολύ για την έγκριση της επιχείρησής της στη Συρία, η οποία δεν μπορεί να γίνει χωρίς αμερικανική συναίνεση. Είναι η λογική ότι η Τουρκία θα υψώσει τους τόνους σε όλα τα μέτωπα, από την εισδοχή των Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ μέχρι τα θέματα κυριαρχίας των ελληνικών νησιών, για να αποσπάσει τελικά παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ στο συριακό μέτωπο που την ενδιαφέρει κυρίως. Όμως, ολοένα και περισσότερο φαίνεται να υπάρχει μια διάσταση επιπλέον: εδώ και δεκαετίες η συζήτηση για το «θερμό επεισόδιο» είχε ορίζοντα να πιεστούν οι ΗΠΑ να αναλάβουν

ρόλο διαμεσολάβησης ώστε να μην επεκταθεί η κρίση. Ήταν η λογική ότι μια σύντομη κλιμάκωση θα οδηγούσε σε μια εσπευσμένη διαπραγμάτευση. Τώρα φαίνεται ως εάν η Τουρκία να προειδοποιεί την Ελλάδα ότι οι «κανόνες του παιχνιδιού» άλλαξαν και εάν υπάρξει «θερμό επεισόδιο» δεν θα γίνει για να παρέμβουν οι ΗΠΑ (ενδεχόμενο στο οποίο κατά την τουρκική εκτίμηση επενδύει η ελληνική πλευρά), αλλά για να καταδειχτεί ότι αυτό ήταν τελικά ατελέσφορο και άρα θα είναι πολύ περισσότερο η δημιουργία τετελεσμένου από τη μεριά της Τουρκίας. Ουσιαστικά, αυτό που απευθύνουν προς την Ελλάδα είναι ότι η λογική πως η επένδυση στις ΗΠΑ (και τις βάσεις τους) δεν θα αποδώσει και εάν δεν θέλει η ελληνική πλευρά να βρεθεί αντιμέτωπη π.χ. με την κατάληψη κάποιου νησιού, είναι προτιμότερο να συναινέσει στην τουρκική αντίληψη για διάλογο χωρίς προαπαιτούμενα. Προφανώς και η Τουρκία γνωρίζει ότι κάτι τέτοιο θα προκαλέσει μεγάλες αναταράξεις και κραδασμούς και όντως στην τρέχουσα φάση μιλάμε πολύ περισσότερο για «ρητορική» και «δημιουργία κλίματος», παρά για σχεδιασμό. Όμως, δεν παύει να είναι ένα διαφορετικό χνάρι, που αναλογεί και σε μια διαφορετική φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Αποκαλυπτικά στοιχεία Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία του αμερικανικού Global Fire Power (GFP), που καταγράφει το εξοπλιστικό δυναμικό και τη στρατιωτική ισχύ κάθε χώρας, καταρτίζοντας μια παγκόσμια λίστα κατάταξης.

ΑΝΑΛΥΣΗ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

όμως στη θάλασσα και στον αέρα - εκεί όπου κρίνονται συνήθως οι σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις.

Δύναμη πυρός Σύμφωνα με τα στοιχεία της ετήσιας επισκόπησης του Global Fire Power, η Ελλάδα έχει τα περισσότερα τανκς από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες (εξαιρουμένης της Ρωσίας), ενώ είναι από τις πρώτες παγκοσμίως (!) σε φρεγάτες, κορβέτες και υποβρύχια. Είναι ακόμη 16η στον κόσμο (!) και από τις πρώτες στην Ευρώπη σε αριθμό μαχητικών αεροσκαφών, διαθέτοντας 187. Έχει περισσότερα από το Ηνωμένο Βασίλειο (133) και τη Γερμανία (128), υστερώντας μόνο έναντι της Γαλλίας (269). Η Τουρκία διαθέτει 206, μόλις 19 περισσότερα.

Αέρας Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία έχει 231 ελικόπτερα, γεγονός που την κατατάσσει στη 18η θέση παγκοσμίως. Η Τουρκία είναι 8η στην κατάταξη με 497.

Ξηρά

Οι συγκρίσεις Για το 2020, η Ελλάδα κατατάσσεται 33η μεταξύ των 138 χωρών που εξετάζονται και αξιολογούνται στην ετήσια ανασκόπηση του GFP. Η Τουρκία βρίσκεται στην 11η θέση, βοηθούμενη και από το γεγονός ότι έχει αναπτύξει ισχυρή αμυντική βιομηχανία, που καλύπτει περίπου το 25% των εξοπλιστικών αναγκών της. Όσον αφορά το έμψυχο δυναμικό είναι σαφής η υπεροχή της Ελλάδας, καθώς οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις -ιδιαίτερα η πολεμική αεροπορία- έχουν «αποψιλωθεί» με τις μαζικές απομακρύνσεις στελεχών μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος. Ένα βασικό κριτήριο που λαμβάνεται υπόψη από το GFP για την αξιολόγηση της στρατιωτικής ισχύος κάθε χώρας και την κατάρτιση της λίστας με την παγκόσμια κατάταξη, είναι οι ετήσιες αμυντικές δαπάνες. Φέτος η Τουρκία έχει προϋπολογίσει να ξοδέψει 19 δισ. δολάρια, ενώ η Ελλάδα μόνο 4,9 δισ. Όμως, παρά το ότι η χώρα μας δεν έχει πραγματοποιήσει καμία μεγάλη αγορά οπλικών συστημάτων μετά το 2010, τα στοιχεία του GFP δείχνουν ότι διαθέτει δύναμη πυρός δυσανάλογα μεγάλη προς το μέγεθός της, «ισοφαρίζοντας» την Τουρκία σε πολλούς τομείς. Επιδιδόμενες τις προηγούμενες δεκαετίες σε κούρσες εξοπλισμών, οι δύο χώρες έχουν γίνει... αστακοί. Αν εξαιρέσουμε τις πυρηνικές δυνάμεις, η Ελλάδα και η Τουρκία είναι από τα πιο ισχυρά κράτη στον κόσμο από άποψη εξοπλισμού. Η Τουρκία είναι σαφώς ισχυρότερη σε αρκετούς τομείς, όχι

Όσον αφορά τον εξοπλισμό των χερσαίων δυνάμεων, κατά τις προηγούμενες δεκαετίες οι δύο χώρες έδωσαν έμφαση στις προμήθειες τεθωρακισμένων, πραγματοποιώντας μαζικές αγορές τανκς -κυρίως από Γερμανία, Βρετανία και ΗΠΑ. Η Τουρκία συνέχισε να ενισχύει το δυναμικό της, καθώς απέκτησε τη δυνατότητα να κατασκευάζει μόνη της ορισμένους τύπους τεθωρακισμένων. Η Ελλάδα εμφανίζεται να κατέχει τη 16η θέση παγκοσμίως, διαθέτοντας 1.355 άρματα μάχης. Η Τουρκία είναι 9η, με 2.662. Συγκριτικά αναφέρεται ότι η Γαλλία έχει μόλις 528 τανκς, το Ηνωμένο Βασίλειο 227 και η Γερμανία μόνο 245! Στις δύο πλευρές του Αιγαίου έχουν, λοιπόν, συγκεντρωθεί περισσότερα τανκς απ’ όσα στην περίφημη ρωσογερμανική μάχη του Κουρσκ το 1943 - τη μεγαλύτερη αρματομαχία στην παγκόσμια ιστορία... Στα αυτοκινούμενα πυροβόλα η Ελλάδα είναι 13η στην παγκόσμια κατάταξη με 547 μονάδες. Έχει περισσότερα από χώρες όπως η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία και η Ινδία! Όμως και σε αυτόν τον τομέα υπερτερεί η Τουρκία, η οποία με 1.278 μονάδες βρίσκεται στην 5η θέση στον κόσμο.

Θάλασσα Εκεί, όμως, που οι «αστακοί του Αιγαίου» εντυπωσιάζουν με τη δύναμη πυρός τους, είναι στο ίδιο το Αιγαίο. Εντυπωσιάζουν κυρίως με τον αριθμό των φρεγατών και των υποβρυχίων τους. Η Ελλάδα με 13 φρεγάτες -όσες και το Ηνωμένο Βασίλειο- έχει τον 5ο μεγαλύτερο στόλο φρεγατών παγκοσμίως. Η Τουρκία με 16 σκάφη αυτής της κατηγορίας βρίσκεται στην 4η θέση. Περίπου «ισοπαλία» στα υποβρύχια, όπου οι δύο χώρες είναι από τις ισχυρότερες παγκοσμίως. Με 11 υποβρύχια η Ελλάδα έχει τον μεγαλύτερο στόλο στην Ευρώπη και είναι 10η παγκοσμίως, υπερτερώντας έναντι της Γαλλίας, της Βρετανίας, του Ισραήλ και της Αιγύπτου. Η Τουρκία έχει 12 υποβρύχια και βρίσκεται στην 9η θέση.

AUTO

BUSINESS ENERGY ENERGY II ΙΟΥΛΙΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ2022 2021 BUSINESS

Επιμέλεια: ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ, Φωτογραφίες: PEUGEOT

Peugeot 408

Eναλλακτική σιλουέτα Παράθυρο στη σχεδιαστική διαφοροποίηση ανοίγει η γαλλική εταιρεία προβάλλοντας το νέο 408

ας αρέσει το νέο 408; Σίγουρα, πάντως, είναι εντυπωσιακό με το coupe τελείωμα του πίσω μέρους, που αποτελεί οριστική ρήξη με το παρελθόν. Το νέο 408 συνδυάζει τα χαρακτηριστικά ενός SUV με τη δυναμική σιλουέτα των fastback, τονίζοντας ένα σχήμα που για πρώτη φορά παρουσιάζει η Peugeot.

Έρχεται με διαστάσεις σε μήκος, πλάτος, ύψος στα 4.687 χλστ., 1.859 χλστ., 1.478 χλστ. αντίστοιχα, με 536 λίτρα αποσκευών. Στο εσωτερικό κυριαρχεί η σχεδιαστική φιλοσοφία i-Cockpit με το μικρό τιμόνι, τον ψηφιακό πίνακα οργάνων και την κεντρική οθόνη αφής 10 ιντσών. Από πλευράς κινητήρων υπάρχει ο γνωστός βενζινοκινητήρας PureTech

των 1.2 λίτρων, 130 ίππων, καθώς και δύο plug-in υβριδικές εκδόσεις με θερμικό κινητήρα 1.6 λίτρων απόδοσης 150 και 180 ίππων με ηλεκτροκινητήρα 81 kW. Όλες οι εκδόσεις φέρουν αυτόματο κιβώτιο 8 σχέσεων, ενώ αναμένεται και η αμιγώς ηλεκτροκίνητη έκδοση. Θα κυκλοφορήσει στην αγορά στις αρχές του 2023.

motori.gr όλος ο κόσμος του

AUTO 41

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Φωτογραφίες: MERCEDES

Mercedes-Benz 300 SL Coupe

H αυθεντική

Και όμως, αυτή είναι η Μercedes που είχε χρησιμοποιήσει ο Andy Warhol στα έργα του!

υστάσεις για τον Αμερικανό καλλιτέχνη θεωρούμε πως είναι περιττές. Όμως βρέθηκε η Mercedes-Benz 300 SL Coupe που ο Αndy Warhol είχε χρησιμοποιήσει το 1986 για μια σειρά έργων του με την ονομασία «cars». Η 300 SL είναι γνωστή ως Gullwing, καθώς οι πόρτες άνοιγαν προς τα πάνω, θυμίζοντας φτερά γλάρου. Eίναι το αυτοκίνητο που κάθε σοβαρός συλλέκτης ανά τον κόσμο

διαθέτει στη συλλογή του. Το αυτοκίνητο το έφερε η Mercedes στο μουσείο της στη Στουτγάρδη, όπου εκτέθηκε μαζί με το πιστοποιητικό που υπογραμμίζει ότι είναι η αυθεντική 300 SL του Warhol. O πολυσχιδής καλλιτέχνης, φανατικός υποστηρικτής της ποπ αρτ, αποχαιρέτησε τον μάταιο τούτο κόσμο στις 22 Φεβρουαρίου 1987. Έργα του βρίσκονται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Νέα Υόρκη.

αυτοκινήτου στην οθόνη σας

σελιδeσ ιστοριασ

BUSINESS ENERGY I ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2021 BUSINESS ENERGY ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ BUSINESS ENERGY I I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Η κρίση της Κούβας: Μία ανάσα από τον όλεθρο Συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος

Τoυ K.A. φραγκουλη

στάση που τήρησαν οι δύο ηγέτες κατά τη διάρκεια της κρίσης καταδεικνύει ότι ήταν εξίσου αποφασισμένοι να μην ξεκινήσουν πόλεμο εξαιτίας του φόβου της κλιμάκωσης σε μια πυρηνική αναμέτρηση. Πράγματι, κατά τη διάρκεια των δραματικών εκείνων ημερών του Οκτωβρίου του 1962, οι δύο άνδρες έλαβαν κρίσιμες αποφάσεις προς την κατεύθυνση της αποφυγής ένοπλης αντιπαράθεσης. Ο Χρουστσόφ έστειλε οδηγίες στον Σοβιετικό διοικητή στην Κούβα Ίσα Πλίεφ να μην κάνει χρήση των τακτικών πυρηνικών (που είχαν ήδη στείλει στην Κούβα οι Σοβιετικοί) χωρίς την προηγούμενη έγκρισή του, διέταξε τα σοβιετικά πλοία που κατευθύνονταν στην Κούβα να σταματήσουν και εκείνα που έφεραν

όπλα να επιστρέψουν στη Σοβιετική Ένωση, έστειλε μήνυμα στον Κάστρο συμβουλεύοντάς τον «να επιδείξει υπομονή, σταθερότητα και ακόμη περισσότερη σταθερότητα» και, τελικά, δεν προσπάθησε να σπάσει την «καραντίνα». Ο Κένεντι, από την πλευρά του, αν και γνώριζε ότι οι ΗΠΑ απολάμβαναν σαφές στρατηγικό πλεονέκτημα και συντριπτική τοπική στρατιωτική υπεροχή, ήταν πεπεισμένος ότι ένας πόλεμος με τους Σοβιετικούς θα οδηγούσε σε γενικευμένη πυρηνική καταστροφή. Την ημέρα που ενημερώθηκε για την ύπαρξη των πυραύλων στην Κούβα, είπε στους συνεργάτες του: «Πού έγκειται η διαφορά; Έχουν αρκετά (πυρηνικά) για να μας καταστρέψουν τώρα έτσι κι αλλιώς». Στο πλαίσιο αυτό, στις 27 Οκτωβρίου και έχοντας ήδη απορρίψει τις εισηγήσεις για εισβολή στην Κούβα, εξουσιοδό-

τησε τον αδελφό του Ρόμπερτ Κένεντι να συναντηθεί μυστικά με τον Σοβιετικό πρεσβευτή Ανατόλι Ντομπρίνιν. Την ίδια ημέρα, ζήτησε από τον υπουργό Εξωτερικών Ντιν Ρασκ να έρθει σε επαφή με τον καθηγητή Άντριου Κόρντιερ. Αν αποτύγχανε η αποστολή του Ρόμπερτ Κένεντι, ο Κόρντιερ θα πρότεινε στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Ου Θαντ να καλέσει τις δύο υπερδυνάμεις να αποσύρουν τους πυραύλους τους από Τουρκία και Κούβα αντίστοιχα.

Οι καταστροφικοί κίνδυνοι ενός πολεμικού ατυχήματος Παρά την αναμφισβήτητη προσήλωση του Χρουστσόφ και του Κένεντι στην ανάγκη αποφυγής ενός πολέμου, μια πυρηνική σύγκρουση θα μπορούσε να έχει ξεσπάσει για πολλούς λόγους. Καταρχάς, θα μπορούσε να ξεκινήσει

σελιδeσ ιστοριασ

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

από ατύχημα εξαιτίας της πολυπλοκότητας του αχανούς στρατιωτικού μηχανισμού των δύο υπερδυνάμεων. Πράγματι, όταν ξέσπασε η κρίση, οι Αμερικανοί έθεσαν τις πυρηνικές και τις συμβατικές τους δυνάμεις σε υψηλά επίπεδα συναγερμού. Καθώς, όμως, οι αμερικανικές δυνάμεις κινητοποιήθηκαν σε κατάσταση υψηλής ετοιμότητας, καθιστώντας εξαιρετικά πολύπλοκη τη διασύνδεση των συστημάτων, αναπάντεχα γεγονότα θα μπορούσαν να προκύψουν. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών, το Αρχηγείο της (αμερικανικής) Στρατηγικής Αεροπορίας έστειλε βομβαρδιστικά Β-47 σε στρατιωτικά και πολιτικά αεροδρόμια, αλλά δεν ενημέρωσε τις μονάδες αεράμυνας για τις πτήσεις αυτές. Επιπλέον, αύξησε τον αριθμό των Β-52 που διατηρούνταν εν πτήσει, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι όλες αυτές οι πτήσεις πραγματοποιούνταν με τις αναγκαίες εγγυήσεις ασφαλείας. Παράλληλα, αν και ετέθησαν οι διηπειρωτικοί βαλλιστικοί πύραυλοι σε κατάσταση υψηλής ετοιμότητας, οι χειριστές συχνά αγνοούσαν τις διαδικασίες ασφαλείας και τούτο καθιστούσε αρκετά πιθανή μια μη

εξουσιοδοτημένη εκτόξευση. Αυτές οι καταστάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πόλεμο, διότι μια πυρηνική εκπυρσοκρότηση που θα γινόταν κατά λάθος θα εκλαμβανόταν από τους Αμερικανούς ως σοβιετική επίθεση. Οι τοπικοί διοικητές της Πολεμικής Αεροπορίας είχαν εξουσιοδοτηθεί να κάνουν χρήση πυρηνικών όπλων χωρίς την άδεια της Ουάσιγκτον, εάν είχαν σαφείς ενδείξεις ότι ένας πόλεμος είχε αρχίσει. Και, βέβαια, μια έκρηξη πυρηνικών από ατύχημα θα μπορούσε να είχε θεωρηθεί ως τέτοια. Ένας πυρηνικός πόλεμος θα μπορούσε ακόμη να ξεκινήσει επειδή ο Κένεντι και ο Χρουστσόφ δεν αντιλαμβάνονταν πάντοτε τις συνέπειες των στρατιωτικών επιχειρήσεων που οι ίδιοι είχαν εγκρίνει. Για παράδειγμα, στις 23 Οκτωβρίου, όταν ο Κένεντι πληροφορήθηκε την παρουσία σοβιετικών υποβρυχίων στην Καραϊβική, διέταξε το Πολεμικό Ναυτικό «να θέσει σε εφαρμογή τα μεγαλύτερα μέτρα ασφαλείας» για την προστασία των αμερικανικών αεροπορικών μεταφορών και των πλοίων. Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι τα αμε-

ρικανικά πλοία έπρεπε να ειδοποιήσουν τα υποβρύχια με σόναρ ή με ήχους από εκρήξεις, να έρθουν στην επιφάνεια. Πράγματι, ένας Αμερικανός κυβερνήτης πλοίου έριξε εκρηκτικές προειδοποιητικές βολές. Ωστόσο, καθώς οι κυβερνήτες των υποβρυχίων δεν ήταν ενημερωμένοι για το τι συνέβαινε στην επιφάνεια, εξέλαβαν την έκρηξη ως σημάδι ότι είχε ξεκινήσει πόλεμος… Ακόμη ένας παράγοντας που αύξανε το ρίσκο του πυρηνικού πολέμου ήταν ότι Ουάσιγκτον και Μόσχα δεν είχαν τον πλήρη έλεγχο των επιχειρήσεων αναγνώρισης που αναλάμβαναν οι επιμέρους στρατιωτικοί διοικητές. Στις 27 Οκτωβρίου ένα αεροσκάφος U-2 εισήλθε μη εσκεμμένα στον εναέριο χώρο πάνω από τη Σιβηρία. Όταν σοβιετικά καταδιωκτικά προσπάθησαν να το αναχαιτίσουν, αμερικανικά πολεμικά απογειώθηκαν για να αντιπαρατεθούν στα σοβιετικά, έχοντας εξουσιοδότηση να εμπλακούν σε περίπτωση ανάγκης. Το U-2 επέστρεψε πίσω και δεν ανοίχθηκε πυρ. Είναι βέβαιο ότι ο Κένεντι δεν γνώριζε τις πρωτοβουλίες αυτές των στρατιωτικών διοικητών.

press button

BUSINESS ENERGYI I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ IΙΟΥΛΙΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ2022 2021 BUSINESS ENERGY BUSINESS ENERGY

Κατάντια…

Είναι να απορεί κανείς με τη διοίκηση Μεγάλου στην Τράπεζα Πειραιώς. Μα καλά, διερωτάται η χρηματιστηριακή πιάτσα, τόσες επαφές με ξένους θεσμικούς, τόσες επαφές με μεγαλοεπιχειρηματίες, τόσοι μεγαλοπελάτες που έχουν πάρει δάνεια, ένας δεν βρέθηκε να στηρίξει αυτή τη μετοχή που έχει καταβαραθρωθεί; Η μετοχή αξίζει ένα… κουλούρι. Πολλοί λένε στην αγορά ότι η προοπτική νέας αύξησης κεφαλαίου, παρά τις διαψεύσεις, είναι προ των πυλών.

Αλλά πρωτιά… Η Πειραιώς Χρηματιστηριακή, πάντως, πρωταγωνίστησε στο sell off τον Ιούνιο, ενώ πέρασαν και πολλά πακέτα για λογαριασμό του Helikon (ΔΕΗ, Πειραιώς, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ κ.λπ.), με αποτέλεσμα να έρθει πρώτη στην κατάταξη των ΑΧΕ. Έτσι, λοιπόν, κατέλαβε την πρώτη θέση με ποσοστό 26,43% και ήταν ο δεύτερος μήνας μέσα στο 2022 μέχρι στιγμής με μεγάλο μερίδιο αγοράς, αφού ο πρώτος μήνας ήταν ο Φεβρουάριος, με ποσοστό μεγαλύτερο του 28%. Αυτό σημαίνει ότι η Πειραιώς ΑΧΕΠΕΥ παραμένει ηγέτιδα δύναμη στις χρηματιστηριακές πράξεις για το α’ 6μηνο της χρονιάς που διανύουμε, με μερίδιο 24,37%. Κατά τα άλλα, την τριάδα συμπληρώνουν η Eurobank

Equities (16,40%) και η Εθνική Χρηματιστηριακή (11,06%). Ακολουθούν οι Euroxx Χρηματιστηριακή (9,21%), Alpha Finance (7,63%) και UBS Europe (5,36%). Επιπλέον, τη δεκάδα συμπληρώνουν οι Optima Bank (3,30%), Citigroup Global (2,99%), Λέων Δεπόλας ΑΕΠΕΥ (2,57%) και Παντελάκης Χρηματιστηριακή (2,39%). Ως προς το πρώτο εξάμηνο, μετά την Πειραιώς, ακολουθούν η Eurobank Equities με ποσοστό 17,26% και η Euroxx Χρηματιστηριακή με 10,34%. Τέλος, έπονται οι Εθνική Χρηματιστηριακή (10,34%), Alpha Finance (6,19%), UBS Europe (6,09%), Optima Bank (3,90%), Λέων Δεπόλας ΑΕΠΕΥ (3,04%), Παντελάκης Χρηματιστηριακή (2,42%) και Citigroup Global (2,04%).

Επιστροφή του Χ.Α. στις ώριμες αγορές; Δώδεκα χρόνια από την αποκαθήλωση του Ελληνικού Χρηματιστηρίου από τους δείκτες FTSE, ο υπουργός Οικονομικών κ. Χρήστος Σταϊκούρας ήρθε, στο πλαίσιο συνεδρίου της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, να προαναγγείλει ότι οι προσπάθειες της κυβέρνησης με τον εκσυγχρονισμό του πλαισίου λειτουργίας της Ε.Κ. συμβάλλουν προς την κατεύθυνση αυτή. Σύμφωνα με πληροφορίες, η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας από τους οίκους αξιολόγησης, κάτι που κατά τον κ. Σταϊκούρα έχει προγραμματιστεί για τις αρχές του 2023, ερμηνεύεται από ανθρώπους της αγοράς που έδωσαν το «παρών» στην εκδήλωση ότι πάει «πακέτο» με την επιστροφή του Χ.Α. στις ώριμες αγορές.

press button

BUSINESS ENERGY I ΙΟΥΛΙΟΣ 2022

Το Helikon επιμένει… Περί τα 102 με 103 εκατ. ευρώ είναι η ζημιά που φέρεται να γράφει μέχρι στιγμής από δύο ισχυρές θέσεις που κατέχει το fund Helikon Investments, σε Πειραιώς και ΔΕΗ. Μέχρι τις 28 Ιουνίου, οπότε έγινε η ανακοίνωση ότι το Helikon αύξησε τη συμμετοχή του στην Τράπεζα Πειραιώς από 5,2% σε 8,47% και κατέστη ο τρίτος μεγαλύτερος μέτοχος μετά το 27% του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και το 18,62% του Αμερικανού μεγαλοεπενδυτή Τζον Πόλσον, η χασούρα άγγιζε τα 13 εκατ. ευρώ. Μεγαλύτερες είναι οι απώλειες (σ.σ.: αλλά και το ύψος της επένδυσης) στη μετοχή της ΔΕΗ, καθώς το fund με μετόχους από την Ιταλία και την Ιρλανδία μέχρι πρόσφατα έγραφε σωρευτική ζημιά 89,4 εκατ. ευρώ. Η συμμετοχή του fund στη ΔΕΗ ανέρχεται σε 6,47% και κατά την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου επένδυσε περισσότερα από 222 εκατ. ευρώ. Δεν καταγράφονται, στο μεταξύ, σοβαρές απώλειες στις υπόλοιπες συμμετοχές, δηλαδή στον ΟΛΠ, στον οποίο εμφανίζεται με ποσοστό 5,37%, μετά την αποχώρηση του Lansdowne, ενός fund που είχε μονίμως στο sell την Ελλάδα, είτε σορτάροντας είτε ρευστοποιώντας παλαιότερες θέσεις.

Buy back Πάνω από 1,6 εκατ. τεμάχια για να στηρίξει τη μετοχή έχει αγοράσει η ΔΕΗ στο πλαίσιο του buy back. Οπότε η ανάγκη επαναγοράς ίδιων μετοχών σε ένα τόσο τοξικό περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας καθίσταται κάτι περισσότερο από αναγκαία. Μέχρι την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου, λοιπόν, θα συγκληθεί νέα έκτακτη γενική συνέλευση των μετόχων της Επιχείρησης προκειμένου να εγκρίνει buy back μέχρι 10% του μετοχικού κεφαλαίου.

ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ Προ μηνός το ίδιο fund απέκτησε απευθείας, μέσω θεματοφυλάκων, μετοχές στη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ελέγχοντας το 5,01%. Ταυτόχρονα έχει συμμετοχή σε ποσοστό 5,96% στο Phoenix Vega και γενικότερα είναι το fund με τη μεγαλύτερη δραστηριότητα, προβάλλοντας πίστη στην ελληνική αγορά. Σε κάθε περίπτωση, το γεγονός ότι ένα fund επιμένει στην εγχώρια χρηματιστηριακή αγορά και μάλιστα σε χαλεπούς καιρούς, κόντρα στην ενεργειακή κρίση, τον πληθωρισμό και τα απόνερα μιας πανδημίας που ουδείς γνωρίζει αν από το φθινόπωρο θα συναντήσουμε μπροστά μας, από μόνο του αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης για τα ελληνικά assets. Άλλωστε, το Ηelikon δεν είναι χθεσινό στην ελληνική αγορά. Το Helikon ιδρύθηκε από μια ομάδα έμπειρων managers που έως το 2019 ήταν στελέχη του Kairos L/S, ενός fund της ελβετικής τράπεζας Julius Baer. Πρόκειται για τους Federico Riggio, Michele Fiumara, David Grazzini, Vittorio Villa και Flavio Russo. Το Helikon, σύμφωνα με στοιχεία του 2019, έχει κεφάλαια υπό διαχείριση (AUM) 500 εκατ. δολάρια. H έδρα της εταιρείας είναι στο Μιλάνο και στο Λονδίνο. Το ίδιο fund είχε παλιότερα συμμετοχή στη Lamda περίπου 8,4%, η οποία λέγεται ότι πουλήθηκε προκειμένου να χρηματοδοτηθεί η αύξηση στο μετοχικό κεφάλαιο της ΔΕΗ. Αντίστοιχη κίνηση απομείωσης της θέσης της είχε συμβεί και στη Eurobank. Σύμφωνα με χρηματιστηριακούς αναλυτές, το συγκεκριμένο fund δεν έχει πείσει για το μακροπρόθεσμο του ορίζοντα επενδύσεών του. Αυτή τη στιγμή, τα υπό διαχείριση κεφάλαια ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ, αλλά αποτελεί επτασφράγιστο μυστικό ποιοι είναι οι Έλληνες «χρηματοδότες» ή πελάτες που εμπιστεύονται τα κεφάλαιά τους στην παρέα του Federico Riggio. H Helikon διακρατεί μετοχές και της καναδικής Eldorado Gold, η οποία, ως γνωστόν, ελέγχει την Ελληνικός Χρυσός. Μάλιστα, στους κόλπους των fund managers διεθνώς, σύμφωνα με ξένα ειδησεογραφικά μέσα ενημέρωσης, η συμμετοχή στην EL DORADO είναι από τις πιο γνωστές θέσεις που έχει χτίσει το fund.

Πότε θα γίνει το deal Μετά την είσοδο των εφοπλιστών, μεταξύ άλλων των Μπάκου - Καϋμενάκη στην Ιντρακάτ με 31,7% στα 2,95 ευρώ, εύλογη είναι η απορία της αγοράς για το πότε θα προχωρήσει το deal ανάμεσα στην Τέρνα Ενεργειακή και το Macquarie. Οι πληροφορίες της στήλης αναφέρουν ότι αν το deal δεν κλείσει μεταξύ 20-30 Ιουλίου, πάει για μετά τις διακοπές, ή για… καθόλου. Έτσι μας μετέφεραν, έτσι σας γράφουμε…

Η σύντροφος ποιου μεγαλοστελέχους στην ενέργεια μετέδιδε live από το Ευρωκοινοβούλιο στον λογαριασμό της σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης την ομιλία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη;

Έτσι θα παιχτεί η αγορά στο δεύτερο εξάμηνο

BUSINESS ENERGYI ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ I ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2021 BUSINESS ENERGY

• τελευταία λέξη

Του Στ. Κ. Χαρίτου

μυνα, ρευστότητα εκτός Χρηματιστηρίου, βραχυπρόθεσμες κινήσεις μέχρις ότου η αγορά δώσει ξεκάθαρα σινιάλα εισόδου, stock picking και περιορισμένες έως μετρημένες κινήσεις είναι οι πέντε βασικοί παράγοντες που πρέπει να καθορίσουν την επενδυτική στρατηγική του δεύτερου εξαμήνου. Οι μετοχές που ενδεχομένως διαφοροποιηθούν από το γενικότερο κλίμα, εφόσον παραμείνει η αγορά υπό πίεση και για τη συνέχεια, είναι ΟΠΑΠ και ΟΤΕ, κυρίως επειδή δεν συνδέονται με τις ενεργειακές εξελίξεις και συνεχίζουν να έχουν σταθερά μερίσματα και συνάμα υψηλές μερισματικές αποδόσεις, Μότορ Όιλ, εξαιτίας της αύξησης του χαρτοφυλακίου της σε ΑΠΕ μετά τον μετασχηματισμό της, όπως προέκυψε από την εξαγορά της Άνεμος (Ελλάκτωρ), ΕΛΠΕ, εξαιτίας των μεγάλων εξαγωγών σε καύσιμα (σ.σ.: οι εξαγωγές στα καύσιμα αποτελούν το 1/4 των συνολικών εξαγωγών της χώρας) και, βεβαίως, οι τράπεζες, οι οποίες, εκτός ότι είναι βαθιά υποτιμημένες, πρόκειται να ευνοηθούν αισθητά από την αύξηση των επιτοκίων, αφού θα αυξήσουν τα έσοδα από τους τόκους που εισπράττουν. Σε έκθεσή της η Deutsche Bank αποδείκνυε του λόγου το αληθές, αναφέροντας πως «σε κάθε περίπτωση, πιστεύουμε ότι τα θετικά από τα επιτόκια υπεραντισταθμίζουν τα αρνητικά, καθώς οι ελληνικές τράπεζες θα πρέπει να απολαύσουν την αξιοσημείωτη ευαισθησία τους στις αυξήσεις και την ταχεία απορρόφηση. Αναμένουμε παρόμοιες επιδόσεις μεταξύ τους, που θα οδηγήσουν σε βελτίωση των καθαρών εσόδων από τόκους κατά περισσότερο από 15% για τις πρώτες 100 μονάδες βάσης». Ο υπεύθυνος συναλλαγών της Beta ΑΧΕΠΕΥ Τάκης Ζαμάνης ανέφερε ως προς το πώς θα παιχτεί η αγορά στο β’ εξάμηνο ότι «τις πρώτες ημέρες και εν αναμονή κάποιων σημαντικών deals που κυοφορούνται, ειδικά στην ενέργεια, το κλίμα θα μπορούσε να αλλάξει προς το καλύτερο. Όμως», σύμφωνα με τον χρηματιστή, «δύο παράγοντες, που δείχνουν αβεβαιότητα και ένας που δείχνει αισιοδοξία, θα πρέπει να απασχολούν τους συναλλασσόμενους σε κάθε τους κίνηση. Πρώτον, η εξάρτηση του Χ.Α. από τις ξένες αγορές είναι μεγάλη. Οι αυξήσεις των επιτοκίων, η συζήτηση για την ύφεση σε συνδυασμό με το ακριβότερο κόστος χρήματος και τις υψηλές τιμές στην

ενέργεια δημιουργούν προβλήματα. Δεύτερον, η αγορά όσο θα περνάει το καλοκαίρι θα μπαίνει όλο και πιο βαθιά στο τοξικό κλίμα μιας προεκλογικής περιόδου. Σ’ αυτή την περίπτωση θα πρέπει να ενεργοποιηθούν τα αμυντικά χαρακτηριστικά των επενδυτών. Ο τρίτος λόγος που θα πρέπει να απασχολεί την κάθε κίνηση των ιδιωτών είναι ότι στο τέλος της ημέρας πλησιάζει η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας, κίνηση που λειτουργεί προεξοφλητικά έξι μήνες πριν και, βεβαίως, μπορεί να δώσει στοιχεία αυτοτέλειας στο Χ.Α.». Από την πλευρά του ο κ. Νίκος Χρυσοχοΐδης, ιδιοκτήτης της ομώνυμης ΑΧΕ, κάνει λόγο για ένα δύσκολο δεύτερο εξάμηνο, το οποίο θα επηρεαστεί από τον ανοδικό κύκλο των επιτοκίων, που σημαίνει, κατά την άποψή του, ότι οι επενδυτές θα πρέπει α) να έχουν παρκαρισμένη ρευστότητα, και β) η ανάληψη του ρίσκου να είναι περιορισμένη. Σε κάθε περίπτωση, ο κ. Χρυσοχοΐδης υποστηρίζει πως «κρατάμε βασικές θέσεις» και «επιλέγουμε μετοχές που δεν εξαρτώνται τόσο από τον ενεργειακό τομέα, αλλά ούτε και από την άνοδο των επιτοκίων και το ενδεχόμενο μείωσης των ρυθμών ανάπτυξης της οικονομίας». Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Χρυσοχοΐδης «βλέπει» τον ΟΠΑΠ ως μία μετοχή με αυτά τα χαρακτηριστικά (σταθερό μέρισμα, επιχειρηματικό μοντέλο διοίκησης, αύξηση εσόδων εν όψει Μουντιάλ), όπως και τον ΟΤΕ. Από την πλευρά του ο υπεύθυνος επενδύσεων της Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ κ. Δημήτρης Τζάνας σχολιάζει πως η ορατότητα στις αγορές και το Χ.Α. είναι χαμηλή και η αβεβαιότητα μεγάλη. Πλην, όμως, δεν μπορεί να μη δει κανείς το πόσο ελκυστικές έχουν καταστεί οι αποτιμήσεις. Ειδικά στις τράπεζες, με τη διοίκηση της Πειραιώς να υπολογίζει 27 δισ. ευρώ από χορηγήσεις δανείων στα επόμενα τέσσερα χρόνια και μάλιστα σε περιβάλλον ανόδου των επιτοκίων. Ο ίδιος εκτιμά ότι θα δοθεί η ευκαιρία στους επόμενους μήνες «αυτονομίας» της ελληνικής χρηματιστηριακής αγοράς, λόγω ανάπτυξης, που ακόμα και με το απαισιόδοξο σενάριο αυτή εκτιμάται πάνω από 3,5%. Ο ίδιος ο χρηματιστής δεν θεωρεί εμπόδιο τις εκλογές, ενώ θεωρεί ότι η αγορά θα ξεχωρίσει μικρές και μεγάλες εισηγμένες από όλο το φάσμα του χρηματιστηριακού ταμπλό, όπως η Μότορ Όιλ, τα ΕΛΠΕ, και μικρές, εξαγωγικές εταιρείες, όπως το Κρι Κρι και η Έλτον.

Aγγίζουμε την Ελλάδα που θέλουμε με το… καλημέρα! espa.gr #ESPAmetokalimera

Η Ελλάδα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που πήρε την έγκριση της Ε. Ε. για το νέο ΕΣΠΆ 2021 - 2027, ύψους 26,2 δισ €. ΈΝΑ ΈΣΠΑ ΓΙΑ ΌΛΌΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΌΝ ΚΑΘΈΝΑ ΞΈΧΩΡΙΣΤΑ!

ΣΚΆΝΆΡΕΤΕ ΚΆΙ ΜΆΘΕΤΕ ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΆ ΕΔΏ: