Είναι
γεγονός ότι η ενεργειακή κρίση άρχισε να υφί σταται από την αλλαγή των δεδομένων προσφοράς και ζήτησης. Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση επιμένει πως οι τιμές κινούνται κάτω από τον μέσο όρο της Ευρώπης… Στις 20 Σεπτεμβρίου, αν και η τιμή χονδρικής εξα κολουθούσε να κινείται στα 440 ευρώ ανά μεγαβατώρα, στο ίδιο διάστημα το φυσικό αέριο υποχωρούσε πια κάτω και από 190 ευρώ ανά θερμική μεγαβατώρα. Εν μέσω φθινοπώ ρου, γενικότερα, οι spot τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέρ γειας έχουν σπάσει κάθε ρεκόρ. Ο Simon Göss του cr.hub, γράφοντας για το Energy Brainpool, εξηγεί πώς λειτουργούν οι αγορές, σημειώνοντας ότι οι αυξήσεις των τιμών οφείλο νται πράγματι στις τιμές των ορυκτών και όχι στα δικαιώμα
τα CO2. Ο Göss εξετάζει πώς έχουν ανέβει οι τιμές στη Γερ μανία, στη Γαλλία, στη Βαλτική και την Ισπανία και πώς αυξήθηκε το ανώτατο όριο της τιμής της δημοπρασίας την
επόμενη μέρα. Οι κύριοι κίνδυνοι, λοιπόν, είναι ένας κρύ
ος χειμώνας, η μειωμένη προσφορά εισαγωγών LNG λόγω
της αύξησης των τιμών στην Ασία, η ανεπαρκής μείωση της
ζήτησης φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η έλλειψη αερίου
από τη Ρωσία και η συνεχιζόμενη χαμηλή διαθεσιμότητα
του γαλλικού πυρηνικού δικτύου. Η αγορά της επόμενης
ημέρας παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο, αντιπροσωπεύοντας
περίπου το 80% του όγκου συναλλαγών στο χρηματιστήριο.
Οι ωριαίες τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος για την επόμενη
μέρα καθορίζονται καθημερινά από δημοπρασίες με παρα
γωγούς και αγοραστές. Το βραχυπρόθεσμο κόστος παρα
γωγής του τελευταίου σταθμού ηλεκτροπαραγωγής που
ανταποκρίνεται στη ζήτηση καθορίζει την τιμή. Όλοι οι πα ραγωγοί λαμβάνουν αυτήν την τιμή και όλοι οι αγοραστές
ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να πληρώσουν αυτήν την τιμή. Η ελαστικότητα τιμής από την πλευρά του αγοραστή ηλε κτρικής ενέργειας είναι πολύ χαμηλή. Οι προμηθευτές ενέρ γειας πρέπει να αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια για τους πελάτες τους ακόμη και όταν οι τιμές στην άμεση αγορά είναι υψηλές. Ωστόσο, η χαμηλότερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω των μέτρων απόδοσης στη βιομηχανία ή της
εξοικονόμησης στα νοικοκυριά επηρεάζει τη ζήτηση και τις χαμηλότερες τιμές. Οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί καθορίζο νται σε πολλές ώρες στην αγορά της επόμενης μέρας και το συγκεκριμένο κόστος παραγωγής ενέργειας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα. Εδώ καθίσταται σαφές ότι τα ορυκτά καύσιμα και όχι το κό στος για τα δικαιώματα CO2 είναι οι κινητήριες δυνάμεις των τιμών. Επιπλέον είναι προφανές ότι η παραγωγή ηλε κτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα είναι πιο οικονομική από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με καύση αερίου. Ειδικότερα, η τιμή του φυσικού αερίου έχει αυξηθεί περισ σότερο από 1.000% σε σύγκριση με την αρχή του 2021 λό γω των περιορισμών εφοδιασμού της Ρωσίας. Έτσι, οι τρέ χουσες αυξήσεις τιμών στην αγορά spot οφείλονται κυρίως στις πολύ υψηλές τιμές των ορυκτών πρωτογενών πηγών ενέργειας. Από την απότομη μείωση των ροών φυσικού αερίου από τη Ρωσία στα μέσα Ιουνίου 2022 οι τιμές spot για το φυσικό αέριο αυξήθηκαν σε επίπεδο ρεκόρ. Μέχρι στιγμής, το 2022, οι τιμές spot ηλεκτρικής ενέργειας είναι πέντε έως δέκα φορές υψηλότερες από ό,τι τα προηγούμενα χρόνια. Τον Αύγουστο του 2022 το γερμανικό ρεκόρ για τις τιμές της επόμενης μέρας (ημερήσιες τιμές) καταρρίφθηκε έξι φορές. Σε επίπεδα ρεκόρ βρίσκονται και οι βραχυπρόθεσμες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Παραμένει πολύ ενδιαφέρον πώς και αν θα πραγματοποι ηθούν οι πολιτικές εξαγγελίες για παρεμβάσεις στη διαμόρ φωση των τιμών στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Σε γε νικές γραμμές, η τρέχουσα κατάσταση της αγοράς εξακο λουθεί να δείχνει ότι οι τιμές της αγοράς spot για τους τε λευταίους τρεις μήνες του 2022 θα είναι υψηλότερες από ποτέ. Η προσδοκία της αγοράς: ακόμη υψηλότερες τιμές στην αγορά spot για τους τελευταίους τρεις μήνες του 2022 από ό,τι πριν. Ας ελπίσουμε ότι όλοι οι καταναλωτές, από βιομηχανικούς έως οικιακούς, θα προετοιμαστούν για υψη λότερες τιμές, αυξάνοντας την εξοικονόμηση ενέργειας
αξιοποιώντας
•Άρθρo
και
τα όποια μέτρα απόδοσης. Ενεργειακό: Οι τιμές ρεκόρ και οι προβλέψεις…
Τα Νέα μοντέλα Cat GC είναι σχεδιασμένα για εφαρμογές Εφεδρικής Λειτουργίας και έχουν κατασκευαστεί ώστε να παρέχουν μια ισχυρή και αξιόπιστη λύση για οικιακή ή επαγγελματική χρήση, για πελάτες που αναζητούν προσιτή ενέργεια. CAT ® ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟΛΥΤΗ ΑΞΙΑ CAT ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ®
Σπαίρνουμε τη θερμοκρασία του «ασθενούς». Η φράση αυτή αναφέρεται στις διαδικασίες που έχουν οι -μεγάλες κυρίως- επιχειρήσεις για τη διαπίστωση της κατάστασης που βρί σκονται όσον αφορά το περιβάλλον, την κλιματική αλλαγή, κατ’ επέκταση την κοινωνική και εταιρική διακυβέρνηση και, εν τέλει, τη βιωσιμότητα. Ας γίνουμε σαφέστεροι. Υπάρχει πληθώρα από διαδικασίες που εκπορεύονται από κατευθυντήριες οδηγίες πάσης φύσεως (ρυθμιστικές, κλαδικές, εθνικές, κ.ο.κ.), συνήθως αποτυ πωμένες σε υπολογιστικά φύλλα excel εντός των επιχειρήσεων, στα οποία συλλέγονται στοιχεία για εκατοντάδες ζητήματα, όπως π.χ. τις εκπομπές αερίων ρύπων, την κατανάλωση ενέργειας, την αναλογία ανδρών και γυναικών στην επιχείρηση ή και στη διοίκη ση, τη συζήτηση θεμάτων περιβάλλοντος στο διοικητικό συμβούλιο, τη χρήση υδρογονανθράκων στην παραγωγική διαδικασία
συν-πλην κάποιες διακυμάνσεις. Πάνω ή κάτω από αυτό το όριο, η θερμοκρασία του ανθρώπου δεν είναι φυσιολογική και πρέπει να ψάξουμε τι συμβαίνει. Το ίδιο συμβαίνει με εκατοντάδες άλλους δείκτες «υγείας» που φαίνονται στις διάφορες εξετάσεις που κά νουμε κάθε τόσο για να μετρήσουμε το σάκχαρο, την πίεση, τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τα τριγλυκερίδια κ.λπ. Όταν βγαίνουν τα αποτελέσματα ξέρουμε πλέον από τη δοκιμασμένη ιατρική επακρι βώς πόσο πρέπει να είναι οι αποδεκτές τιμές ανά άτομο, ανά ηλικία. Και αφού εξετάσουμε τα παραπάνω, αφού δηλαδή «μετρηθεί» και συγκριθεί το άτομο προς τις νόρμες και τους φυσιολογικούς δεί κτες, να εντοπίσει ο γιατρός τις απαραίτητες παρεμβάσεις και να πάρει το άτομο τα μέτρα βελτίωσης της υγείας του. Να πάρει φάρ μακα, να χάσει βάρος, να κάνει γυμναστική, να κοιμάται περισσό τερο κ.λπ. Κάτι παρόμοιο δεν θα έπρεπε να συμβαίνει και με την «υγεία» των επιχειρήσεων; Δυστυχώς, στις επιχειρήσεις οι μετρή σεις, οι δείκτες και οι αναφορές απέχουν από μία τέτοια σαφήνεια και συνέπεια όπως οι ιατρικοί δείκτες υγείας. Στις επιχειρήσεις είμαστε, δηλαδή, ακόμη σε πολύ θολά νερά. Δεν θα ασχοληθούμε στο παρόν με το «γιατί» συμβαίνει αυτό. Μας αρκεί το ότι στην επι
πώς να τους μελετήσουμε. Με ποιες τιμές αναφοράς να τους συγκρίνουμε; Ας υποθέσουμε
κρίνουμε
την
και κλιματικής αλλαγής: Λείπουν, λοιπόν, (1) ποιο είναι το «σωστό», (2) πού θα βρίσκονται οι δείκτες αυτοί σε έναν ορίζοντα στο μέλλον και (3) τι πρέπει να γίνει για να φτάσουμε στο «σωστό».
μία επιχείρηση αναφέρει στις εκθέσεις της ότι φέτος δημιούργησε 1.000 τόνους διοξειδίου του άνθρακα, ενώ πέρσι είχε 1.500 τόνους. Άρα συμπεραίνει
10
και τα μεταφορικά μέσα, και άλλους δείκτες που συλλέγονται μία φορά τον χρόνο για να αποτυπωθούν σε περιοδικές εκθέσεις. Πρακτικά παρατηρούμε ότι οι ίδιες οι εκθέσεις συνήθως καταλήγουν σε θε τικά συμπεράσματα, ότι δηλαδή «πάμε καλά» διότι πέρσι είχαμε περισσότερες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου σε σχέση με φέτος. Και ότι αυξήθηκαν οι γυναίκες ως ποσοστό στη διοικητική ομάδα. Αυτή είναι λίγο ως πολύ η περίληψη που γίνεται στις επιχειρήσεις στα θέματα βιωσιμότητας και στην προβολή των αποτελεσμάτων προς τα «έξω». Τι λείπει; Λείπουν τρία πολύ βασικά στοιχεία για να
αν μία επιχείρηση είναι βιώσιμη, ιδίως αν σκεπτόμαστε
αντιμετώπιση των ζητημάτων περιβάλλοντος
χείρηση συγκεντρώνουμε στοιχεία, μετράμε και αποθηκεύουμε δείκτες, αλλά τελικά δεν ξέρουμε τι να τους κάνουμε και
ότι
κανείς ότι «πάμε καλά»; Δεν μπορούμε να απαντήσουμε! Διότι φαίνεται μεν κάποια πρόο δος, αλλά δεν αναφέρεται πόσο θα έπρεπε να είναι ο δείκτης αυτός για τη συγκεκριμένη επιχείρηση ή τον συγκεκριμένο κλάδο. Αντί Θερμομέτρηση βιωσιμότητας
12 άς ηρεμήσει η Ευρώπη, η ίταλία δεν θα φύγει από το ευρώ Οι τελευταίες αναλύσεις των Citigroup, Goldman Sachs, UBS μετά την επικράτηση της Τζόρτζια Μελόνι Οι προβλέψεις «Financial Times» και Deutche Welle
της Ιταλίας ξεχωρίζει. Φαί νεται βέβαιο ότι η Τζόρτζια Μελόνι, η αρχηγός του κόμματος, θα γίνει πρω
θυπουργός, η πρώτη γυναίκα που κατέχει το αξίωμα από την ιταλική ενοποίηση το 1861. Ωστόσο, το γεγονός παραμένει ότι η Μελόνι πέτυχε τον θρίαμβό της σε μια συντηρητική εθνικιστική πλατφόρμα, που όφειλε πολύ περισσότερα στις φόρμουλες που έφεραν επιτυχία στους συνασπισμούς του Μπερλουσκόνι παρά σε οποιεσδήποτε πολιτικές που συνδέονται με το Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα, το νεοφασιστικό κόμμα στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και της δεκαετίας του 1950, από το οποίο έμ μεσα κατάγονται οι Αδελφοί της Ιτα λίας. «Το να μιλάμε για φασισμό είναι εντελώς λάθος» λέει ο Λ. Κοντόγκνο, πρώην γενικός διευθυντής του ιταλι κού υπουργείου Οικονομικών. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δυ σκολίες. Η Μελόνι έχει ελάχιστη εμπει ρία διακυβέρνησης και οι συνάδελφοί της στο κόμμα έχουν ακόμη λιγότερη. Η διεθνής φήμη του Μάριο Ντράγκι, του απερχόμενου τεχνοκράτη πρωθυ πουργού, ενίσχυσε τη φωνή της Ιτα λίας σε ΝΑΤΟ και Ε.Ε. Η νέα κυβέρ νηση θα αγωνιστεί να κερδίσει τον ίδιο σεβασμό. Ωστόσο, η Μελόνι έχει τοποθετηθεί ως σταθερή υποστηρί κτρια της στάσης της Δύσης ενάντια στην επιθετικότητα της Ρωσίας στην Ουκρανία - πιο σταθερή, στην πραγ ματικότητα, από τον Μπερλουσκόνι ή τον Ματέο Σαλβίνι, ηγέτη της Λέ γκας, των συμμάχων της στον δεξιό συνασπισμό. Το εκλογικό πρόγραμμα των Αδελφών της Ιταλίας παρέλειψε επίσης αμφιλεγόμενες προτάσεις που κάποτε αγκάλιασε το κόμμα, όπως η διεκδίκηση της υπεροχής του εθνικού έναντι του κοινοτικού δικαίου. Γενι κότερα, η σταθερότητα της ιταλικής πολιτικής διασφαλίζεται σε μεγάλο βαθμό από ισχυρούς θεσμούς, όπως η προεδρία, το συνταγματικό δικαστή ριο, τα δύο σώματα του Κοινοβουλίου, η κεντρική τράπεζα και το υπουργείο Οικονομικών. Εν μέρει ως απάντηση στη φασιστική εμπειρία του 19221943, η μεταπολεμική Ιταλία διασκορ πίζει προσεκτικά την εξουσία σε διά φορα κέντρα, με τρόπους που δυσκο λεύουν την εκτελεστική εξουσία να ενεργήσει με επικίνδυνα ριζοσπαστι κό τρόπο. Από τη σκοπιά των χρημα
ΘΕΜΑ 13 στιγμή ορόσημο για την Ιταλία και την ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ωστόσο, υπάρχουν σοβαροί λόγοι για να αμφισβητηθεί η άποψη που εκ φράζεται περιστασιακά εκτός Ιταλίας, ότι το αποτέλεσμα προμηνύει στροφή προς τον εξτρεμισμό. Υπό τους Χριστιανοδημοκράτες, η Δεξιά κυριάρχησε στις κυβερνήσεις της Ιταλίας κατά τη διάρκεια του Ψυ χρού Πολέμου. Από τη δεκαετία του 1990 συνέχισε να έχει το πάνω χέρι σκόνι. Αλλά αυτές είναι οι πρώτες εκλογές στις οποίες ένα κόμμα με νεοφασιστικές ρίζες, οι Αδελφοί της Ιταλίας, αναδείχθηκε η ισχυρότερη δύναμη στη Δεξιά και στη χώρα συ νολικά. Παρά ορισμένες εκλογικές επιτυχίες από παρόμοια κόμματα σε δημοκρα τίες της δυτικής Ευρώπης, όπως η Αυστρία και η Σουηδία, η νίκη των Αδελφών
τοπιστωτικών αγορών, μια σημαντική
δοκιμασία της νέας κυβέρνησης θα
είναι ο ετήσιος προϋπολογισμός που θα πρέπει να ετοιμάσει μέχρι το τέλος του έτους. Το πρόγραμμα του νικη φόρου συνασπισμού ζητούσε περικο πές φόρων για ιδιώτες και επιχειρή σεις, σε συνδυασμό με υψηλότερες δαπάνες για συντάξεις και οικογενει ακά επιδόματα. Οποιαδήποτε προσπά θεια για πλήρη εφαρμογή τέτοιων πολιτικών θα δημιουργούσε τον κίν δυνο για μια σοβαρή αντίδραση από τις αγορές, που ανησυχούν για το δημόσιο χρέος της Ιταλίας, περίπου
150% του ακαθάριστου εγχώριου προ ϊόντος. Φαίνεται πιθανό ότι για να κατευνάσει τέτοιους φόβους, η Μελό νι θα επιλέξει ένα αξιοσέβαστο ανε ξάρτητο δημόσιο πρόσωπο ως υπουρ γό Οικονομικών - όπως έκαναν οι προηγούμενες ιταλικές κυβερνήσεις διαφόρων πλευρών τα τελευταία 30 χρόνια. Τα Αδέλφια της Ιταλίας υποστηρίζουν έναν βαθμό κρατικής οικονομικής παρέμβασης και εθνικού προστατευ τισμού, που κινδυνεύει να αποξενώσει τη Ρώμη από τους συμμάχους της στην Ε.Ε., καθώς και τις αγορές. Η Μελόνι εξέφρασε επίσης την ιδέα της επανα διαπραγμάτευσης των όρων με τους οποίους η Ιταλία έχει πρόσβαση σε περίπου 200 δισεκατομμύρια ευρώ από τα ταμεία ανάκαμψης της Ε.Ε. με τά την πανδημία. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι εάν η νέα κυβέρνηση θα έχει την ικανότητα και την αποφασιστικότητα να συνεχί σει τις οικονομικές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησε ο Ντρά γκι. Αυτά αποτελούν προϋπόθεση για τη συνέχιση
κονδυλίων
διατήρηση
είναι σαφές. Αλλά είναι εξίσου εμφανής η πιθανό τητα τα δεξιά κόμματα -που δύσκολα συμπλέουν σε όλα τα οικονομικά ζη τήματα- να οδηγηθούν σε εσωτερικές διαμάχες, που εμποδίζουν τις μεταρ ρυθμίσεις. Το θλιβερό ιστορικό των κυβερνήσεων του Μπερλουσκόνι σχετικά με τις οικονομικές μεταρρυθ μίσεις υπενθυμίζει ότι ακόμη και μια
υγιής κοινοβουλευτική πλειοψηφία για τη Δεξιά δεν αποτελεί εγγύηση προόδου στην Ιταλία. Η Μελόνι έχει την ευκαιρία της επειδή διεξήγαγε μια αποτελεσματική εκστρατεία και ξεχώ ρισε ως η μόνη σημαντική ηγέτιδα κόμματος που δεν είχε ενταχθεί στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Ντράγκι. Αλλά θα ξέρει ότι οι περισσότεροι Ιτα λοί πρωθυπουργοί από τον Β’ Παγκό σμιο Πόλεμο δεν πλησίασαν ποτέ να συμπληρώσουν μια πλήρη πενταετή θητεία, πέφτοντας θύμα πολιτικής ίντριγκας και απώλειας εξουσίας. Αν
τα πράγματα εξελιχθούν διαφορετικά για την πρωθυπουργία της, αυτό μπο ρεί να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμά της από όλα. Εκτός ευρώ η Ιταλία; Η εκλογική νίκη της Τζόρτζια Μελόνι δεν αποτελεί πραγματικά έκπληξη. Για την ακροδεξιά πολιτικό οι πρόωρες εκλογές μετά την παραίτηση Μάριο Ντράγκι ήταν μια χρυσή ευκαιρία, την οποία δεν άφησε να περάσει ανεκμε τάλλευτη. Με απλά λαϊκιστικά συνθή ματα όπως «Πρώτα οι Ιταλοί» έπεισε πολλούς ψηφοφόρους, οι οποίοι είχαν κουραστεί από τα αριστερά και τα φι λελεύθερα κόμματα. Ο πολιτικός επιστήμονας Λορέντσο Ντε Σίο από το Πανεπιστήμιο LUISS της Ρώμης παρατηρεί, μιλώντας στην
Deutsche Welle, ότι οι Ιταλοί είναι «πολιτικά κουρασμένοι» μετά τις απα νωτές κρίσεις και τρεις κυβερνητικούς συνασπισμούς με συνεχείς αλλαγές σύνθεσης από τις τελευταίες εκλογές. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι η προσέλευση των ψηφοφόρων στις
κάλπες έπεσε στο ιστορικό χαμηλό
65%. Ήταν δηλαδή 10% χαμηλό
από ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια.
αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη,
στην Ιταλία το πολιτικό παρελθόν της
Τζόρτζια Μελόνι και του κόμματός της
Αδέλφια της Ιταλίας έπαιξε ελάχιστο ρόλο στον ιταλικό προεκλογικό αγώ
να, αλλά και μετά την εκλογική της νίκη. «Για τους περισσότερους Ιταλούς η Τζόρτζια Μελόνι είναι μια συντηρη τική πολιτικός με ένα μεταφασιστικό παρελθόν» λέει ο Λουτς Κλίνκχαμερ, ειδικός σε ζητήματα σύγχρονης ιτα λικής ιστορίας στο Γερμανικό Ιστορι κό Ινστιτούτο της Ρώμης.
Η «ακροδεξιά επανάσταση»...
Οι ψηφοφόροι με τους οποίους η DW μίλησε μετά τις εκλογές δεν αναμέ νουν τώρα μια ακροδεξιά επανάσταση στην Ιταλία, αλλά μάλλον μικρές, ίσως επώδυνες, αλλαγές στους τομείς της οικογενειακής πολιτικής, των δικαι ωμάτων ομοφυλόφιλων και των αμ βλώσεων. Πολλά εκτιμάται ότι θα αλλάξουν και στο μεταναστευτικό, καθώς συνεχίζονται οι ροές κυρίως
της αποδέσμευσης των
της Ε.Ε. Το κίνητρο για τη
της μεταρρυθμιστικής προ σπάθειας
του
τερη
Σε
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202214 ΘΕΜΑ
από χώρες της βόρειας Αφρικής προς την Ιταλία. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, οι Ιταλοί περιμένουν από τη νέα ακροδεξιά κυβέρνηση να περιορίσει τον υψηλό πληθωρισμό, το ενεργειακό κόστος, αλλά και τους φόρους. Τα κόμματα της ακροδεξιάς συμμαχίας (Αδέλφια της Ιταλίας, Φόρτσα Ιτάλια και Λέγκα)
δια, ούτε πριν, ούτε και μετά τις εκλο γές. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι Τζόρτζια Μελόνι απορρίπτει μια αύξηση του νέου δανεισμού εν όψει της επαπειλούμενης οικονομικής ύφεσης. Ας μην ξεχνάμε ότι το δημό σιο χρέος της τρίτης οικονομίας στην Ε.Ε. φθάνει πλέον το 150% του ΑΕΠ και τα επιτόκια για τα δεκαετή ομόλο
Η διακυβέρνηση για
τη Μελόνι δεν θα είναι
απλός περίπατος
Οι Ιταλοί αναλυτές δεν αναμένουν, τουλάχιστον το πρώτο διάστημα, κά
ποια αλλαγή πορείας της νέας κυβέρ νησης στο πιο κρίσιμο ζήτημα της εξωτερικής πολιτικής: το Ουκρανικό. Η Τζόρτζια Μελόνι έχει καταδικάσει σαφώς τον πόλεμο της Ρωσίας ενα ντίον της Ουκρανίας και στηρίζει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, καθώς και τη βοήθεια για την Ουκρανία. Σε αντί θεση, Λέγκα και Φόρτσα Ιτάλια δεν έχουν ξεκάθαρη στάση. Στο παρελθόν οι Ματέο Σαλβίνι και Σίλβιο Μπερλου σκόνι διατηρούσαν στενούς δεσμούς με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, αποστασιο ποιήθηκαν ωστόσο, λίγο πολύ, μετά την έναρξη του πολέμου. Από ό,τι όλα δείχνουν, η Τζόρτζια Μελόνι δεν θα έχει πολύ χρόνο στη διάθεσή της για να εφαρμόσει το δεξιό λαϊκιστικό της πρόγραμμα στο πνεύμα του ινδάλμα τός της, Ντόναλντ Τραμπ. Η μέση κυ βερνητική θητεία στο εξαιρετικά αστα θές πολιτικό σύστημα της Ιταλίας είναι από 15 μέχρι 18 μήνες. Απογοητευ μένοι ψηφοφόροι δεν έχουν κανένα πρόβλημα με ριζικές αλλαγές αν δεν τους αρέσει η πολιτική ακόμα και μιας πρόσφατα εκλεγμένης κυβέρνησης. Θυμίζουμε ότι πριν από τέσσερα χρό νια το αριστερό λαϊκιστικό Κίνημα Πέντε Αστέρων κέρδισε τις εκλογές με υψηλότερο ποσοστό από ό,τι η Τζόρτζια Μελόνι. Σήμερα τα Πέντε Αστέρια μοιάζουν να έχουν χάσει τον προσανατολισμό τους, με το πο σοστό τους να έχει μειωθεί στις εκλο γές στο μισό. Παρόμοια πορεία ακο λούθησε και ο επικεφαλής της Λέγκα Ματέο Σαλβίνι, ο οποίος έχασε σε σχέση με το 2018 περίπου τους μι σούς
του ψηφοφόρους. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τόσο την Ιταλία όσο και τη σχέση της με την Ε.Ε. αναμέ νουν πολιτικά ενδιαφέρουσες, αλλά ίσως και δύσκολες εποχές. Tι λένε οι αγορές μετά την επικράτηση της Μελόνι εξηγεί ότι σε γενικές γραμμές το αποτέλεσμα ανταποκρί BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΘΕΜΑ 15
νεται στις προσδοκίες, με το δεξιό μπλοκ να κερδίζει μια άνετη πλειο ψηφία εδρών, αλλά είναι επιτύχει ειδική πλειοψηφία 2/3, οποία θα αποτελούσε, κατά την άπο ψή τους, ένα δυνητικά αποσταθερο ποιητικό αποτέλεσμα. «Δεν αναμέ νουμε βραχυπρόθεσμη σύγκρουση με την Ε.Ε., αλλά εξακολουθούμε να βλέπουμε ότι οι κίνδυνοι αυξάνονται μεσοπρόθεσμα» εξηγεί η Citigroup. «Είχαμε εκτιμήσει ένα σενάριο με ει δική πλειοψηφία για το δεξιό μπλοκ ως δυνητικά αρνητικό αποτέλεσμα λόγω των δεσμεύσεων του μπλοκ να τροποποιήσει σημαντικούς ελέγχους και ισορροπίες του θεσμικού πλαισί ου της Ιταλίας. Ωστόσο, η ευρύτατη πλειοψηφία της Δεξιάς ει πλήρως ένα τέτοιο σενάριο» εξηγεί η Citi. «Η ξεκάθαρη νίκη ενός συνασπισμού καθιστά πιο πιθανό ότι η επόμενη κυβέρνηση θα διαρκέσει περισσότερο από τις πρόσφατες. Επιταχύνει επίσης τον διορισμό της νέας κυβέρνησης, πιθανότατα πριν από τα τέλη Οκτω βρίου. Η πρώτη βασική απόφαση της Μελόνι θα είναι ο διορισμός του γού Οικονομικών, με μια φιλοευρω παϊκή, δημοσιονομικά προσεκτική προσωπικότητα να μοιάζει προς το παρόν μια πιθανή επιλογή. Δεν ανα μένουμε άμεση ώθηση για μια σημα ντική δημοσιονομική χαλάρωση, αλ λά βλέπουμε κινδύνους μεσοπρόθε σμα, ότι η πολιτική ατζέντα της Δεξιάς θα συγκρουστεί με τους στόχους της Ε.Ε.» συμπεραίνει η Citi. H Goldman Sachs εξηγεί ότι η συμμε τοχή των ψηφοφόρων απογοήτευσε -σχεδόν 10 ποσοστιαίες μονάδες μι κρότερη από το 2018-, αλλά σύμφω να με τις προσδοκίες της τράπεζας ο συνασπισμός
νότατα
μετά
θα εξασφαλίσει πιθα
τη δεύτερη μεγαλύτερη κοινο βουλευτική πλειοψηφία στην Ιταλία
τον Β› Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Κεντροδεξιά εκλέγει περίπου 235 από τους 400 βουλευτές στη Βουλή των Αντιπροσώπων, το κάτω Κοινοβούλιο της Ιταλίας, και 115 από τους 200 γε ρουσιαστές στη Γερουσία, την Άνω Βουλή του Ιταλικού Κοινοβουλίου. «Οι προεκλογικές διακηρύξεις του κεντροδεξιού συνασπισμού περιείχαν μια σειρά φιλόδοξων δημοσιονομικών προτάσεων. Πιστεύουμε ότι θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστούν όλες αυτές, δεδομένης της ήδη υπάρχουσας ση μαντικής δημοσιονομικής στήριξης που σχετίζεται με την ενέργεια, του ευρωπαϊκού πλαισίου πολιτικής και του αρνητικού αντίκτυπου της ενερ γειακής κρίσης στην ιταλική οικονο μία. Η αβεβαιότητα αυτή θα αυξήσει την προσοχή των αγορών στον προ ϋπολογισμό του 2023 και τον αριθμό του ελλείμματος που θα παρουσιαστεί γύρω στις αρχές Νοεμβρίου. Επανα λαμβάνουμε την άποψή μας, ότι η εστίαση των συμμετεχόντων στις αγο ρές στην Ιταλία θα είναι ιδιαίτερα έντονη από τα μέσα Οκτωβρίου και μετά» συμπεραίνει η Goldman Sachs. Η ελβετική UBS στέκεται στο γεγονός ότι δεν πέτυχε την ειδική πλειοψηφία, BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202216 ΘΕΜΑ
ναλαμβανόμενα επεισόδια πολιτικής αβεβαιότητας. Ο κίνδυνος σοβαρής ολίσθησης της δημοσιονομικής πο λιτικής είναι χαμηλός και ο ευρωσκε πτικισμός απουσιάζει από αυτή την πολιτική εκστρατεία, σε πλήρη αντί θεση με τις προηγούμενες. «Βλέπου με επί του παρόντος αξία για τους επενδυτές που αγοράζουν και διατη ρούν τα ιταλικά ομόλογα μικρής έως μεσαίας διάρκειας. Αυτά προσφέρουν αποδόσεις μεταξύ 3% και 3,8%, οι οποίες συγκρίνονται καλά με εταιρι κά ομόλογα επενδυτικής διαβάθμισης. Υπό το πρίσμα της συνεχιζόμενης υψηλής μεταβλητότητας τόσο των επιτοκίων όσο και των ασφαλίστρων κινδύνου, θεωρούμε ότι τα ιταλικά ομόλογα μεγαλύτερης διάρκειας δεν προσφέρουν ακόμη ελκυστικά επίπε δα εισόδου» καταλήγει η UBS.
Η Capital Economics θεωρεί ευρέως αναμενόμενη τη νίκη του δεξιού συ νασπισμού στις εκλογές και δεν απο τελεί άμεσο κίνδυνο για τις αγορές ομολόγων. Το γεγονός όμως ότι η χώρα θα κυβερνάται από μια ομάδα ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων υπό μια αδοκίμαστη ηγεσία αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας της εμπιστοσύνης στα δημόσια οικονομικά της Ιταλίας Πρώτον, οποιαδήποτε καθυστέρηση στην ψήφιση διαρθρω τικών μεταρρυθμίσεων στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, σε ορισμένες από τις οποίες αντιτάχθη καν τα κόμματα του συνασπισμού, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την πρόσβαση της Ιταλίας στα κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης και ίσως την επιλεξιμότητα της Ιταλίας για το νέο πρόγραμμα αγοράς περιουσιακών στοιχείων της ΕΚΤ. Δεύτερον, η κυ βέρνηση θα μπορούσε να χαλαρώσει σημαντικά τη δημοσιονομική πολιτι κή και να υιοθετήσει μια ευρωσκεπτι κιστική ρητορική και, τέλος, ο συνα σπισμός θα μπορούσε να αποδειχθεί ασταθής, καθώς υπάρχουν μεγάλες διαφορές απόψεων μεταξύ των κομ μάτων, όπως φάνηκε στις προεκλο γικές εκστρατείες, και η ικανότητα
Μελόνι
διατηρήσει
συνασπισμό δεν
δοκιμαστεί.
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΘΕΜΑ 17 η οποία είναι απαραίτητη για τη με ταρρύθμιση του Συντάγματος. Ο συ νασπισμός σηματοδότησε πειθαρχη μένη δημοσιονομική πολιτική κατά την προεκλογική εκστρατεία και στο πλαίσιο του συνασπισμού, το κόμμα Fratelli d’Italia - FdI έχει γίνει η ηγε τική δύναμη. Οι βασικοί τομείς ελέγ χου τους επόμενους μήνες θα είναι η δημοσιονομική πειθαρχία, η δυνα τότητα πλήρους αξιοποίησης του Τα μείου Ανάκαμψης και η αποφυγή του προστατευτισμού. Τα ασφάλιστρα κινδύνου για τα ιταλικά κρατικά ομό λογα έχουν υπερδιπλασιαστεί από τα χαμηλά επίπεδα της πανδημίας και διαπραγματεύονται περίπου 230 μο νάδες βάσης έναντι των 10ετών γερ μανικών Bunds, και αποζημιώνουν καλά για τους κινδύνους που απορ ρέουν από το υψηλό βάρος του δη μόσιου χρέους της Ιταλίας και τα επα
της
να
τον
έχει
«Aν μέναμε στην Ελλάδα με τα capital controls, θα καταστρεφόμασταν» To «who is who» του Σπύρου Γιαμά που απέκτησε το 29% της Ιντερτέκ του Δημήτρη Κοντομηνά Η αλλαγή έδρας, το κοινωφελές ίδρυμα και τα capital controls BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202218 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Του στ. Κ. ΧάρίτΟυ
OΣπύρος Γιαμάς δεν είναι χθεσινός στην αγο ρά. Εδώ και 35 χρόνια που συνέστησε την CD Media, τη δεκαετία του ’90, η Ελλάδα μεταλα μπάδευε τις νέες τεχνολογίες και διψούσε να μάθει για τη δημιουργία του σύγχρονου κόσμου που χτιζόταν. Ήταν αυτό που από πολύ νωρίς ο Κώστας Σημίτης, προτού καν γίνει πρωθυπουργός το 1996, ονόμαζε «Κοινωνία της Πληροφορίας». Είναι ο επικε φαλής της CD Media, ο οποίος δηλώνει στο «B.E.» ότι «εδώ και 35 χρόνια που γεννήθηκε η εταιρεία κοιτάζει μόνο μπροστά». Η απόκτηση ποσοστού λίγο πάνω από 29% στην Ιντερτέκ, την άλλοτε εισαγωγική εταιρεία λογισμικού, ηλεκτρολογικών και ηλε κτρονικών προϊόντων, του Δημήτρη Κοντομηνά, με τίμημα λίγο κάτω από 2 εκατ. ευρώ, έφερε τον πολυσχιδή κ. Γιαμά πρωταγωνιστή των ημερών στα χρηματιστηριακά και επιχειρηματικά δρώμενα. Και μάλιστα σε ένα θολό χρηματιστηριακό περιβάλλον για τις αγορές ο κ. Γιαμάς, όπως δείχνει η πορεία του, μάλλον ξέρει από δύσκο λες καταστάσεις.
Μετά την απόκτηση του 16% της εται ρείας του από την Centric το 2012 (το οποίο, σημειωτέον, δεν ενοποιεί η εισηγμένη εταιρεία πληροφορικής) και εν μέσω μνημονίων, αλλά και της αλλοπρόσαλλης οικονομικής πολιτι κής τής τότε κυβέρνησης, αποφασίζει το 2017 να πάρει την εταιρεία του και να φύγει. Η φορολογική έδρα της CD Media βρίσκεται πλέον στο Βουκουρέ στι, στη Ρουμανία. «Ηταν μία κίνηση που αποτελούσε μονόδρομο» σημειώνει ο κ. Γιαμάς. Η εταιρεία λόγω της έκθεσής της στο εξωτερικό, εξαι τίας των capital controls θα περνούσε από διάφορα στάδια δυσκολιών, ιδιαίτερα κρίσιμα ακόμα και για την επιβίωσή της». Όπως είπε χαρακτηριστικά, «η πα ραμονή μας στην Ελλάδα θα ήταν ολέθρια». Το 2017, σημειωτέον, τα capital controls ήταν ακόμα εν ισχύ. Και η CD Media είχε δουλειές, πουλούσε, δηλαδή, από την Τουρκία μέχρι την Πορτογαλία, τις δύο άκρες της Ευρώπης. Η απόφαση ήταν μονόδρομος και για μια σειρά από άλλους λόγους, αφού η Ρουμανία βρισκό ταν πιο κοντά στις ευρωπαϊκές χώρες και την ανατολι κή Ευρώπη, όπου προμηθεύει τις εκεί αγορές με προ ϊόντα της και ταυτόχρονα υπήρχαν μεγαλύτερα περι θώρια για την ανάπτυξη logistics. Η CD Media πραγματοποίησε το 2020 πωλήσεις 82 εκατ. ευρώ και 6,5 εκατ. ευρώ EBITDA. To 2021 εξαι τίας κυρίως των προβλημάτων στις μεταφορές και στην εμπορική αλυσίδα που είχε αντίκτυπο στη διακίνηση των προϊόντων, ελέω Covid, οι πωλήσεις μειώθηκαν
στα 71 εκατ. ευρώ και τα EBITDA διαμορφώθηκαν στα 4,5 εκατ. ευρώ. Για φέτος η πρόβλεψη του κ. Γιαμά εί ναι τζίρος σχεδόν στα ίδια επίπεδα με το 2020, αλλά καλύτερα EBITDA. Ο κ. Γιαμάς έχει ως χρηματοοικονομικό σύμβουλο το Elikonos, το γνωστό private equity fund, με συμμετο χές όπως ο Mega Yeros. Η κρούση για την απόκτηση της συμμετοχής του αείμνηστου Δημήτρη Κοντομηνά, η οποία λόγω χρεών είχε περάσει στην Eurobank, έγι νε τον περασμένο Μάρτιο. Προφανώς, η Eurobank δεν μπορούσε να κρατήσει μία συμμετοχή σε εταιρεία άνευ αντικειμένου της. Η ιδέα, όπως εξομολογείται ο κ. Για μάς, ωρίμασε στους μήνες που πέρασαν. Και το απο τέλεσμα ήρθε με τη χρηματιστηριακή ανακοίνωση πρόσφατα, η οποία ξάφνιασε ευχά ριστα την αγορά. Στην ίδια εταιρεία με σχεδόν 28% συμμετέχει και ο επι χειρηματίας Αμοιρίδης της γνωστής βορειοελλαδικής εταιρείας ηλεκτρι κών συσκευών χονδρικής. Το ερώ τημα που τίθεται, είναι τι θα προκύψει κοινή συμμετοχή των κ.κ. Γιαμά - Αμοιρίδη. «Εμείς οι επιχειρη ματίες συνηθίζεται να μιλάμε μεταξύ μας» λέει ο κ. Γιαμάς. Ο ίδιος εκτιμά ότι θα υπάρξουν συνέργειες, αφήνο ντας κάθε ενδεχόμενο ανοιχτό, απο φεύγοντας τεχνηέντως να αναφερθεί στο αν θα εισαχθεί η εταιρεία του μέσω της Ιντερτέκ στο Χρηματιστήριο. Ο ίδιος τονίζει ακόμα ότι μέσω της συμμετοχής στην Ιντερτέκ «θα θέλα με να έχουμε σχέση και με προϊόντα που δεν διαχειρίζεται η CD Media αυτή την στιγμή». Σήμερα η CD Media συνεργάζεται και εμπορεύεται
για την Ελλάδα και μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες και την Τουρκία, προϊόντα, ηλεκτρονικά παιχνί δια κορυφαίων εταιρειών, όπως των Nintedo, Warner Bros κ.ά. Ο ίδιος μένει ελάχιστα στην Ελλάδα και αναζητά έξυ πνες ιδέες για επενδύσεις όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό. Μέσα στον μήνα θα βρίσκεται σε Λιουμπλιάνα και Κωνσταντινούπολη, ενώ κοιτάζει συμμετοχή σε μία εταιρεία στην Πορτογαλία, με το portfolio των επενδύσεων να ανέρχεται στα 5 εκατ. ευρώ. Μεγάλη ενέργεια απορροφά από τον χρόνο του και η ενασχόλησή του με το κοινωφελές ίδρυμα για την κα ταπολέμηση του καρκίνου, που έχει συστήσει στη μνή μη της συζύγου του που έφυγε πρόωρα, πριν από 2,5 χρόνια. Το ίδρυμα EIG Foundation, που φέρει τα αρχι κά της αγαπημένης του συζύγου Έλενας Ηλιοπούλου Γιαμά, χρηματοδοτεί σπουδές γιατρών που ερευνούν την καταπολέμηση της νόσου. Ο ίδιος έχει τρία παιδιά που ζουν σε ΗΠΑ, Ιταλία και Ελβετία. BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 19
Μετά την αιματηρή εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ευρώπη έχει πληγεί από τις αυξανόμενες τιμές ενέρ γειας. Ως απάντηση, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε μεταρρυθ μίσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέρ γειας της Ε.Ε. και αποκάλυψε σχέδια για προτεινόμενο φόρο στα υπερ κέρδη των ενεργειακών εταιρειών. Εν τω μεταξύ, η Ευρώπη ερευνά πι θανές πράξεις δολιοφθοράς στους ρωσικούς αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream, ένας από τους οποίους ήταν μέχρι πρόσφατα από τις κύριες γραμμές μεταφοράς ρωσικού φυσι κού αερίου προς την Ευρώπη. Αυτό ίσως αποτελεί μια καλή υπενθύμιση της προθυμίας του Κρεμλίνου να δι εξαγάγει ενεργειακό πόλεμο εναντί ον της Ευρώπης. Απαιτείται καλύτερος συντονισμός σε ολόκληρη την Ε.Ε. Μέχρι στιγμής, υπάρχουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στο πώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τις υψηλές τιμές ενέργειας. Ορισμένες χώρες έχουν προστατεύσει τους καταναλωτές επι βάλλοντας ανώτατα όρια τιμών λια νικής, χορηγώντας επιδοτήσεις καυ σίμων ή μειώνοντας τους φόρους στους λογαριασμούς ενέργειας. Άλ Γιατί δεν είναι αρκετό το ενεργειακό σχέδιο της Ευρώπης για να βγει ο χειμώνας Η δημιουργία επιπέδων αποθήκευσης φυσικού αερίου το 2022 θα μπορούσε να είναι ακόμη πιο σκληρή από φέτος Η γηραιά ήπειρος στον... πάγο
έχουν προστατεύσει τα νοικοκυριά στη Γαλλία από τις έντονες αυξήσεις των τιμών που καταγράφονται σε χώρες όπως η Βρετανία. Το ότι οι Γάλλοι δεν μείωσαν πολύ τη χρήση φυσικού αερίου το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους μπορεί εν μέρει να οφείλεται στο ότι το πάγωμα των τιμών τους έδωσε ελάχιστα κίνητρα να πράξουν κάτι τέτοιο. Στη Δανία, από την άλλη, όπου οι τιμές του φυ σικού αερίου έχουν αυξηθεί κατακό ρυφα, η κυβέρνηση έχει επικεντρώ
σει τις προσπάθειες στο να βοηθήσει
τις φτωχότερες οικογένειες. Έχει καταβάλει τη λεγόμενη «επιταγή θέρμανσης» σε περισσότερα από 400.000 νοικοκυριά για να τα βοη θήσει με τους λογαριασμούς ρεύμα τος. Στη Δανία, η μείωση της συνο λικής χρήσης φυσικού αερίου από τα νοικοκυριά είναι τρεις φορές με γαλύτερη από ό,τι στη Γαλλία. Οι κυβερνήσεις, βέβαια, έχουν και άλλα θέματα που πρέπει να λάβουν υπόψη. Τα κίνητρα τιμών για πιο πράσινη συμπεριφορά συχνά δεν είναι ούτε δημοφιλή, ούτε η διαχεί ρισή τους είναι πολιτικά εύκολη. Στη Γαλλία, οι μνήμες από την εξέγερση των «κίτρινων γιλέκων» του 2018-19 είναι ακόμα νωπές. Αυτή ήταν μια εξέγερση που προκλήθηκε εν μέρει από την αύξηση του φόρου των καυ σίμων κίνησης στην αντλία. Εκστρα τείες ενημέρωσης του κοινού και πιο έξυπνη άσκηση ηγεσίας μπορεί να ενθαρρύνουν πιο «πράσινες» συμπε ριφορές. Ωστόσο, εάν οι κοινωνίες θέλουν να προετοιμαστούν για ένα μέλλον με χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα προστατεύοντας παράλλη λα τα φτωχότερα νοικοκυριά, κάποια στιγμή πρέπει να αφήσουν τις τιμές να αυξηθούν για να αποθαρρύνουν την υπερβολική χρήση. Είναι αρκετό το ενεργειακό σχέδιο; Ο Εμανουέλ Μακρόν έστειλε ένα απλό μήνυμα στις γαλλικές επιχει ρήσεις που ετοιμάζονται να υπογρά ψουν επίπονα δαπανηρές ενεργει ακές συμβάσεις: «μην το κάνετε». Οι εταιρείες θα πρέπει να απορρί ψουν τις «τρελές τιμές» που υπάρ χουν σήμερα, είπε ο Γάλλος πρόε δρος, επιμένοντας ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πετύχουν να κάνουν τις αγορές να λειτουργήσουν ξανά και να μειώσουν το κόστος σε λογι κά επίπεδα. Ο Αϊμερίκ Λε Ζεμτέλ, διευθύνων σύμβουλος της μικρής εταιρείας Veta France που κατασκευάζει εξωτερικές επενδύσεις για κτίρια σε ένα εργο στάσιο στη βόρεια Γαλλία, δυσκο λεύεται να συμφωνήσει με την αισι οδοξία του Μακρόν. Οι προμηθευτές
τούβλων στους οποίους βασίζεται η Veta αυξάνουν τις τιμές τους σε όλη την Ευρώπη για να αντισταθμίσουν το υψηλό κόστος του φυσικού αερί ου που χρησιμοποιούν για την τρο φοδοσία των φούρνων τους. Ορισμέ νοι ακυρώνουν ακόμη και παραγγε λίες που έχουν καταστεί ασύμφορες. «Είναι πραγματικά δύσκολο να το αντιμετωπίσουμε αφού έχουμε πολύ μικρή ορατότητα για το πώς θα κινη θούν οι τιμές» τονίζει ο Λε Ζεμτέλ. «Δεν θέλουμε να κλείσουμε αυτόν τον χειμώνα, αλλά ανησυχώ». Με τις θερμοκρασίες να πέφτουν καθώς πλησιάζουν οι χειμερινοί μή νες -και τις εισαγωγές φυσικού αε ρίου από τη Ρωσία να κινούνται σε κλάσμα των προηγούμενων επιπέδων τους-, οι Ευρωπαίοι υπουργοί Ενέρ γειας πρόκειται να συνεδριάσουν για να συζητήσουν ένα πανευρωπα ϊκό πακέτο εθνικών φόρων σε υπερ κέρδη, με στόχο τη συγκέντρωση κεφαλαίων για τον περιορισμό των τιμών που πληρώνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ενώ οι πρωτεύουσες της Ε.Ε. μπορούν να επιδείξουν κάποιες επιτυχίες στις προσπάθειες απογαλακτισμού της Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο τους τελευταίους μήνες -συμπερι λαμβανομένης της πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου σε επί πεδα πέραν του 85%-, ένας αυξανό μενος αριθμός χωρών προειδοποιεί ότι οι τελευταίες προτάσεις απλώς δεν φτάνουν. Γύρω από το τραπέζι «Υπάρχουν σίγουρα άνθρωποι γύρω από το τραπέζι που πιστεύουν ότι αυτό δεν είναι αρκετό και πρέπει να γίνουν περισσότερα» παρατήρησε ένας διπλωμάτης της Ε.Ε. σχετικά με τα σχέδια της Επιτροπής που συζη τήθηκαν πρόσφατα από τους υπουρ γούς. «Δεν έχουμε κανένα συμφέρον οι τιμές της ενέργειας να προκαλούν αστάθεια στα κράτη-μέλη - θα
ΑΝΑΛΥΣΗ 21
ήταν συνταγή καταστροφής». Περίπου 15 κράτη-μέλη έγραψαν στην επίτροπο Ενέργειας της Ε.Ε. Κάντρι Σίμσον, ζητώντας ένα πλαφόν στις τιμές χον δρικής φυσικού αερίου σε όλη την Ε.Ε. καθώς οι επιχειρήσεις λυγίζουν
υπό το βάρος του κόστους, που πα ραμένει περίπου πέντε φορές πάνω από το επίπεδο που ήταν πριν από έναν χρόνο.
Βαθιά ύφεση
Οι αναλυτές προειδοποιούν τώρα ότι μια βαθιά ύφεση είναι αναπόφευκτη, με την Deutsche Bank να προβλέπει ότι το πραγματικό ακαθάριστο εγχώ ριο προϊόν στην Ευρωζώνη θα μειω θεί κατά σχεδόν 3% συνολικά μεταξύ του δεύτερου τριμήνου του τρέχοντος έτους και της ίδιας περιόδου του 2023 - μεγαλύτερη πτώση σε σχέση με την κρίση του ευρώ. Στον απόηχο της εκλογικής νίκης της ακροδεξιάς συμ μαχίας στην Ιταλία, άλλες πρωτεύ ουσες της Ε.Ε. παρακολουθούν με προσοχή για σημάδια ότι το αυξανό μενο κόστος ζωής μπορεί να οδηγή σει σε λαϊκές αναταραχές και να ωθήσει τους ψηφοφόρους προς πιο ακραία κόμματα. «Η ενεργειακή κρίση της Ευρώπης μόλις τώρα αρχίζει πραγματικά να δείχνει τα δόντια της, επειδή οι αυ ξήσεις στις τιμές χονδρικής εξακο λουθούν να εκτοξεύουν τους λογα ριασμούς επιχειρήσεων και νοικο κυριών» σημειώνει η Σιμόν Ταλια πιέτρα, ειδικός για τον τομέα της ενέργειας στο think-tank Bruegel, συμπληρώνοντας «το κόστος για την οικονομία θα διογκωθεί».
Απειλή Όσον αφορά τις προσπάθειες να προστατεύσει τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις από το αυξανόμενο κόστος ενέργειας η Γαλλία υπήρξε ένα από τα πιο επιθετικά κράτη-μέλη της Ε.Ε. Ωστόσο, κάποιοι στην κυ βέρνηση ανησυχούν ότι θα ξεσπά σουν
της από τις αυξήσεις των τιμών κα
λύτερα από ό,τι άλλες χώρες της Ευ
ρώπης, στον βαθμό που στηρίζεται
ελάχιστα στο φυσικό αέριο και λαμ βάνει το μεγαλύτερο μέρος της ηλε
κτρικής της ενέργειας από πυρηνι
κούς σταθμούς που λειτουργεί η
κρατική EDF. Η κυβέρνηση κινήθηκε
για να προστατεύσει τα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις τον Φε
βρουάριο με «τιμολογιακή ασπίδα» που περιόρισε τις αυξήσεις της τιμής
του ηλεκτρικού ρεύματος στο 4% και
διατήρησε τις τιμές του φυσικού αε ρίου σταθερές για το 2022. Έκτοτε έχει χορηγηθεί περαιτέρω βοήθεια, όπως επιταγές 100 ευρώ για φτωχά νοικοκυριά, επιδοτήσεις πετρελαίου θέρμανσης και εκπτώσεις στην αντλία για βενζίνη και ντίζελ. Το συνολικό
κόστος φέτος είναι περίπου 24 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το γαλλικό υπουρ γείο Οικονομικών, με 7,5 δισ. ευρώ
να πηγαίνουν μόνο στους οδηγούς.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφα
τα ότι τα προστατευτικά μέτρα θα
επεκταθούν το επόμενο έτος περιο
τις αυξήσεις στις τιμές του
και της ηλεκτρικής
στο 15% για τα νοικοκυριά
χώρας
τερο
τη-μέλη
αντιπαραβολή
τικής,
νεται μεταξύ 20%
μπόρεσε
κοινωνικές αναταραχές αυτόν τον χειμώνα. Οι προσπάθειες της γαλλικής κυβέρνησης διατήρησαν τον ετήσιο ρυθμό πληθωρισμού της
στο 6,5%, σημαντικά χαμηλό
από αυτόν σε πολλά άλλα κρά
της Ευρωζώνης - κυρίως σε
με τις χώρες της Βαλ
όπου ο πληθωρισμός κυμαί
και 25%. Η Γαλλία
να προφυλάξει τους πολίτες
ρίζοντας
φυσικού αερίου
ενέργειας
και τις μικρές επιχειρήσεις. Το μικτό κόστος για το κράτος θα ανέλθει στα 45 δισ. ευρώ, αλλά μόλις καταβλη θούν τα χρήματα από τους παραγω γούς ενέργειας το καθαρό κόστος θα είναι 16 δισ. ευρώ. Μια τέτοια παρεμβατική προσέγγιση ευθυγραμμίζεται με τη γαλλική πο λιτική κουλτούρα, στην οποία η κυ βέρνηση συχνά καθορίζει τη βιομη χανική πολιτική και ενεργεί για να προστατεύσει τους πολίτες από οι κονομικές κρίσεις. Αλλά αντανακλά επίσης τους φόβους του Μεγάρου Ηλυσίων ότι η δυσαρέσκεια των ψη φοφόρων θα μπορούσε να ενισχύσει BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202222 ΑΝΑΛΥΣΗ
την ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση
της Μαρίν Λεπέν, η οποία κέρδισε ένα άνευ προηγουμένου 89 εδρών στην Εθνοσυνέλευση το καλοκαίρι που πέρασε. Η κυβέρνηση Μακρόν σημαδεύτηκε επίσης από τις διαδηλώσεις των «κί τρινων γιλέκων» που… εξερράγησαν τον χειμώνα του 2018 εξαιτίας προ τεινόμενης αύξησης του φόρου στα καύσιμα. Ορισμένοι υπουργοί φο βούνται αναβίωση αυτού του «ακέ φαλου» μαζικού κινήματος, ειδικά επειδή οι τιμές στην αντλία ήταν υψηλότερες τους τελευταίους μήνες από ό,τι ήταν το 2018. Υπήρξαν πολλές διαμαρτυρίες των «κίτρινων γιλέκων» τα Σάββατα του Σεπτέμβρη στο Παρίσι, και κοντά στις Κάννες και στην Τουλούζη, αλλά
μέχρι στιγμής τους λείπει η θέρμη του τεράστιου πλήθους του παρελ θόντος. Εξαιτίας απροσδόκητων δι
ακοπών σε πυρηνικούς σταθμούς της EDF, η κυβέρνηση έχει προειδο ποιήσει για τον κίνδυνο χορήγησης ενέργειας με δελτίο στις εταιρείες. Ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες, όπως οι πισίνες και τα μουσεία, έχουν αρ χίσει να μειώνουν το ωράριο λειτουρ γίας τους. «Η καταπολέμηση του πληθωρισμού αποτελεί οικονομική και πολιτική προτεραιότητα» δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο Γάλλος υπουρ γός Οικονομικών Μπρούνο Λεμέρ, προσθέτοντας «ο πληθωρισμός είναι δηλητήριο για τις δημοκρατίες, αυτό έχει δείξει η ιστορία». Παρά τις μέχρι σήμερα ενεργειακές παρεμβάσεις της Γαλλίας, οι επιχει ρήσεις και τα νοικοκυριά είναι τρο μοκρατημένα με το κόστος που αντι μετωπίζουν. Η Στεφανί Ποζάτ, στέ λεχος του CPME (Συνομοσπονδία Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων), λέει ότι η συνομοσπονδία έχει λάβει πολ
λές κλήσεις τις τελευταίες εβδομάδες
από διευθυντικά στελέχη που ανη συχούν για τις νέες τιμές που ανα φέρουν οι προμηθευτές ενέργειας.
Ανοιχτή αγορά
Τα δύο τρίτα των εταιρειών στη Γαλ λία αγοράζουν ενέργεια στην ανοιχτή αγορά, καθώς δεν πληρούν τις προ ϋποθέσεις για το ρυθμιζόμενο τιμο λόγιο που ορίζει η κυβέρνηση και χρεώνει η EDF. Μόνο εταιρείες με λιγότερους από 10 υπαλλήλους και λιγότερα από 2 εκατ. ευρώ σε πωλή σεις προστατεύονται από τα ανώτατα όρια τιμών ενέργειας που έχει θέσει η γαλλική κυβέρνηση για φέτος και σχεδιάζει για τον επόμενο χρόνο. Σε δημοσκόπηση που διεξήχθη από την CPME τον Ιούλιο, σύμφωνα με την Ποζάτ, το 93% των 2.400 ιδιοκτητών επιχειρήσεων στη Γαλλία δήλωσε ότι οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας ανέβασαν το κόστος των αγαθών του κατά περισσότερο από 10%. Το 1/3 δήλωσε ότι δεν μπορούσε να μετα κυλίσει αυτά τα κόστη στους πελάτες τους. «Ακούμε για εταιρείες που αντιμε τωπίζουν 10 ή 20 φορές υψηλότερο κόστος για ηλεκτρική ενέργεια ή φυσικό αέριο από τον Ιανουάριο» αναφέρει η Ποζάτ. «Αυτό μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση ολόκληρο επιχειρηματικό μοντέλο και να απει λήσει την ίδια τους την επιβίωση» συμπληρώνει Αναφέρει τα παραδείγ ματα ενός προμηθευτή χονδρικής για βιομηχανικές εταιρείες στον οποίο δόθηκε προσφορά από την EDF για ετήσια σύμβαση που θα κόστιζε 40.000 ευρώ - από 5.000 ευρώ πέ ρυσι. Επίσης, σε ξυλουργική εταιρεία κοντά στο Saint Etienne, που απα σχολούσε 35 άτομα,
στην οποία προ σφέρθηκε σύμβαση ηλεκτρικής ενέργειας για 200.000 ευρώ - περισ σότερο από τρεις φορές πάνω από το συμβόλαιο του περασμένου έτους. Τι θα γίνει μετά τον χειμώνα Οι επιθετικές προσπάθειες μετά την άνοιξη συνέβαλαν στη διαφοροποί ηση των προμηθειών φυσικού αερί ου πέραν της Ρωσίας προς εναλλα κτικές λύσεις - συμπεριλαμβανομένου BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΑΝΑΛΥΣΗ 23
μένου ότι τα αποθέματα φέτος δημι ουργήθηκαν από ρωσικές εισαγωγές, οι οποίες θα μπορούσαν μέχρι το επόμενο έτος να διακοπούν εντελώς. Οι ανησυχίες για συνολική παύση των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου εντάθηκαν, όταν η Gazprom προειδοποίησε ότι θα μπορούσε να επιβάλει κυρώσεις στην κρατική εταιρεία φυσικού αερίου της Ουκρα νίας, ένα βήμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε διακοπή των ροών μέσω της χώρας. Ξεχωριστά, οι διαρροές Ανεπαρκείς προσπάθειες για τη μεί ωση της κατανάλωσης φυσικού αε ρίου θα μπορούσαν να αφήσουν τα επίπεδα αποθήκευσης της Ε.Ε. σε «επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα», σύμ φωνα με έκθεση του ΟΟΣΑ, θέτοντας την οικονομία σε επισφαλή θέση τους επόμενους μήνες. Ένας κρύος χειμώνας θα μπορούσε να κάνει το έλλειμμα προσφοράς πολύ χειρότε ρο, οδηγώντας σε «σημαντικά υψη λότερες» παγκόσμιες τιμές. Τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. απέρριψαν δραση των υψηλών τιμών, υπονο μεύοντας τα κίνητρα για χαμηλότερη κατανάλωση. Στη Γαλλία, η κυβέρνηση έχει θέσει στόχο εταιρείες και δημόσιοι οργα νισμοί να μειώσουν τη χρήση ενέρ γειας κατά 10% αυτόν τον χειμώνα σε σύγκριση με πέρυσι, προσπαθώ ντας να αποφευχθούν οι διακοπές λειτουργίας. Εταιρείες, από τον κο λοσσό ειδών πολυτελείας LVMH έως την αλυσίδα λιανικής Carrefour, αποκάλυψαν σχέδια εξοικονόμησης BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202224 ΑΝΑΛΥΣΗ
ενέργειας, ενώ η πόλη του Παρισιού δήλωσε ότι θα σβήνει τα λαμπερά νυχτερινά φώτα του Πύργου του Άι φελ νωρίτερα κάθε βράδυ. Παρουσιάζονται επίσης και άλλες λύσεις, όπως ένα εθνικό σύστημα προειδοποίησης που ονομάζεται
Ecowatt από τον φορέα εκμετάλλευ σης δικτύου RTE. Θα ταξινομεί τις ημέρες σε πράσινες, πορτοκαλί ή κόκκινες ανάλογα με την πίεση στο ηλεκτρικό σύστημα, στέλνοντας ει δοποιήσεις σε καταναλωτές και εται ρείες σε περιόδους αιχμής ζήτησης
για να τους ζητήσει να περιορίσουν την κατανάλωση. Ο μεγαλύτερος τηλεοπτικός σταθμός της Γαλλίας έχει δεσμευτεί να συμπεριλάβει τη βαθμολογία Ecowatt στα καθημερι νά του δελτία καιρού, ώστε να ζητή σει τη βοήθεια του κόσμου.
ΟΙ ΣΤΟχΟΙ εξοικονόμησης ηλεκτρικής ενέργειας θα αποτελέσουν μέρος του πακέτου που αναμένεται για όλη την Ε.Ε., μαζί με τους φόρους υπερκερδών στις εται ρείες παραγωγής ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρα κα και επιβεβλημένη εισφορά στους παραγωγούς ορυ κτών καυσίμων. Η Επιτροπή υπολόγισε ότι τα κράτη-μέ λη θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν συνολικά 140 δισ. ευρώ από τα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών, ανακυ κλώνοντάς τα σε προσπάθειες μείωσης των λογαρια σμών. Ωστόσο, παρά τις φανφάρες, τα νέα μέτρα της Επιτροπής θα ισοδυναμούν μόνο με έναν μερικό οδικό χάρτη και όχι με συνολική απάντηση στην ενεργειακή κρίση. Στελέχη του κλάδου έχουν αμφισβητήσει εάν οι εισφορές θα αποφέρουν όσα προβλέπουν οι Βρυξέλλες. Χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Μάλτα επιδιώκουν την επιβολή πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου με την ελπίδα ότι αυτό θα μπορούσε να βραχυ κυκλώσει τον επιζήμιο κύκλο της ανόδου των τιμών στην Ένωση. Για ορισμένες από αυτές η δομή των ενεργεια κών τους βιομηχανιών σημαίνει ότι το υπάρχον πακέτο προμηθειών θα είναι περιορισμένης άμεσης βοήθειας. Ενώ άλλοι, όπως η Γαλλία, έχουν ήδη εφαρμόσει τα δι κά τους ειδικά εθνικά προγράμματα. Γάλλοι αξιωματού χοι προσθέτουν
κυκλώμα τος, για να αποτραπεί το χάος στις ενεργειακές αγορές. Η Μίριαμ Ντάλι, υπουργός
Ενέργειας και Επιχειρήσεων της Μάλτας, λέει ότι ενώ υποστηρίζει το πακέτο της Επιτροπής, δεν θα βοηθούσε τη Μάλτα, δεδομένου ότι το μικρότερο κράτος της Ε.Ε. εισάγει ση μαντικό μερίδιο της ισχύος του μέσω διασύνδεσης με την Ιταλία, ενώ η εγχώρια παραγωγή προέρχεται κυρίως από εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας με αέριο. «Κατα νοούμε πλήρως τη συλλογικότητα αυτού του μέτρου - τα κράτη-μέλη πρέπει να υποστηρίζουν το ένα το άλλο» δήλωσε. Ο Έντουαρντ Χέγκερ, ο πρωθυπουργός
προειδοποίησε ότι η ενεργειακή κατάσταση στη χώρα του γίνεται τόσο δεινή που η βαριά βιομηχανία της θα αναγκαστεί να κλείσει εντός εβδομάδων, εκτός εάν υπάρξει πιο εκτεταμένη απάντηση από τις Βρυξέλλες. Η χώρα του θα δαπανήσει 24 δισεκατομμύρια ευρώ, το 1/5 του ΑΕΠ, επιδοτώντας το ενεργειακό κόστος, αλλά η πρόταση της Κομισιόν θα προσέφερε μόνο 100 εκατομ μύρια ευρώ. «Η πιο πληγωμένη χώρα θα είναι αυτή που θα πάρει τα λιγότερα» λέει. Οι Βρυξέλλες δημοσίευσαν ένα έγγραφο επιλογών με ιδέες για το πώς να επιτευχθεί ανώτατο όριο στην τιμή του φυσικού αερίου, αλλά ορισμένοι αξιωματούχοι της Επιτροπής παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στην ιδέα. Εάν το επίπεδο οριστεί πολύ χαμηλά, υπάρχει κίν δυνος να αποτρέψει τους προμηθευτές από το να πωλούν στην Ε.Ε., επειδή υπάρχουν καλύτερες τιμές σε άλλα μέρη. Αυτό με τη σειρά του θα υπονόμευε τις προσπά θειες ενίσχυσης των προμηθειών φυσικού αερίου. Το τεράστιο κόστος των ενεργειακών παρεμβάσεων έχει άνισο αντίκτυπο στα κράτη-μέλη, δεδομένων των δια φορετικών δυνατοτήτων τους να αντιμετωπίσουν τον αυξανόμενο δημόσιο δανεισμό. Ορισμένοι διπλωμάτες άρχισαν να ψιθυρίζουν για πρόσθετη βοήθεια ώστε να ισοκατανεμηθούν τα βάρη, με τη Σλοβακία να ζητά οι φόροι υπερκερδών να κατευθύνονται σε ένα κοινό τα μείο που θα κατανέμεται ομοιόμορφα μεταξύ των χωρών ανάλογα με τον πληθυσμό. Στη Γαλλία, οι καταναλωτές προετοιμάζονται για το χει ρότερο. Η νοσοκόμα Σαλιχά Σαντελί, που εργάζεται σε φτωχή βόρεια γειτονιά της Μασσαλίας, λέει ότι έχει πλη γεί σκληρά από το αυξανόμενο κόστος της βενζίνης επειδή οδηγεί πολύ για να πραγματοποιεί επισκέψεις κατ’ οίκον. Οι λογαριασμοί της έχουν επίσης ανέβει, παρά τα μέτρα της κυβέρνησης για περιορισμό των αυ ξήσεων στις τιμές ηλεκτρικού ρεύματος. «Μας λένε ότι τα νοικοκυριά έχουν προστατευτεί,
200 ευρώ
φτάσει
ότι οι φόροι στα υπερκέρδη από μόνοι τους δεν θα λύσουν τη βαθύτερη δυσλειτουργία στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, υπο στηρίζοντας ότι απαιτούνται παρεμβάσεις, συμπεριλαμ βανομένων των αποκαλούμενων διακοπτών
Περιβάλλοντος,
της Σλοβακίας,
αλλά φυσικά ανη συχώ όταν βλέπω ότι οι λογαριασμοί μας έχουν
σε σύντομο χρονικό διάστημα από
τον μήνα σε 350 ευρώ» λέει. «Αναρωτιέμαι τι να κάνω. Το καλο καίρι μπορώ να κόψω τον κλιματισμό στο σπίτι - είναι πολυτέλεια. Αλλά η θέρμανση δεν είναι πολυτέλεια» συμπληρώνει. *Στοιχεία από Economist, Bruegel, FT Άνισα πλήγματα BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΑΝΑΛΥΣΗ 25
του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB, o οποίος στη Νέα Μεσημβρία Θεσσαλονίκης συνδέεται
τον αγωγό TAP, πράγμα που ανοίγει τον δρόμο για την τροφοδοσία όχι μόνον της Βουλγαρίας με αζέρικο φυσικό αέριο, αλλά και άλλων χωρών των Βαλκανίων και
μεταφοράς
της
να φθάσει στα 5 bcm ετησί ως, εξασφαλίζοντας τη δίοδο μεταφοράς προς την Ευ ρώπη πρόσθετων ποσοτήτων αερίου από τα νέα πλωτά τερματικά.
πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν,
επίσκεψή της στο Αζερμπαϊτζάν το καλο καίρι, συμφώνησε
διπλασιασμό
ποσοτήτων
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202226 ENEΡΓΕΙΑ Πώς Μότορ Όιλ (Βαρδινογιάννης), Gastrade (Koπελούζος) καθιστούν την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο Οι επενδύσεις σε πλωτές δεξαμενές LNG και η ασθμαίνουσα Elpedison Της ΜάντάλΕνάσ ΠίΟυ Ηανάδειξη της Ελλάδας σε κόμβο μεταφοράς ενέργειας, ένας στόχος που έχει τεθεί από τη δεκαετία του ’90, παίρνει σταδιακά μορφή με τη λειτουργία των δύο αγωγών μεταφοράς φυ σικού αερίου TAP και IGΒ, τα νέα πλωτά τερματικά υγρο ποιημένου αερίου (LNG), αλλά και τις ηλεκτρικές δια συνδέσεις που σχεδιάζονται με την Κύπρο και το Ισρα ήλ, καθώς και με την Αίγυπτο. Στη δεδομένη συγκυρία της ενεργειακής κρίσης, που η Ρωσία κλείνει τη στρόφιγγα του αερίου στην Ευρώπη και το μπλοκ των 27 χωρών-μελών αναζητά επειγόντως αέριο από τρίτες πηγές, οι υποδομές που αναπτύσσονται στην Ελλάδα δημιουργούν έναν νέο πόλο για τον ενερ γειακό εφοδιασμό της Ε.Ε. από τη ΝΑ Ευρώπη Ο αγωγός ΤΑΡ, που λειτούργησε στα τέλη του 2019, μεταφέρει αέριο του Αζερμπαϊτζάν από τους Κήπους Έβρου στα ελληνοτουρκικά σύνορα, ως την Ιταλία μέσω Ελλάδας και Αλβανίας. Την 1η Οκτωβρίου εγκαινιάστη κε η λειτουργία
με
της κεντρικής Ευρώπης. Το δυναμικό
του IGB από τα 3 bcm αερίου σήμερα μπορεί μέσω
κατάλληλης αναβάθμισης
Η
σε
στον
των
του αζέρικου αερίου που προμηθεύεται η Ευρώπη ως το 2027. Με βάση τον σχεδιασμό, το πρώτο από τα νέα πλωτά τερματικά αποθήκευσης και επαναεριοποίησης αερίου (FSRU), το τερματικό της Αλεξανδρούπολης, από το 2024 θα μπορεί να τροφοδοτεί τον αγωγό IGB. Aς σημειωθεί ότι η Βουλγαρία, χώρα που στο παρελθόν ήταν πλήρως εξαρτημένη από το ρωσικό αέριο και από τον περασμένο Μάιο δεν εισάγει καθόλου αέριο από τη Ρωσία, καθώς η Μόσχα διέκοψε ολοσχερώς την τροφο δοσία της, ήδη παίρνει αέριο μέσω της Ελλάδας. Καθο ριστικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή έχει παίξει η αναβάθμιση των εγκαταστάσεων LNG της Ρεβουθούσας, που έδωσε τη δυνατότητα για πρόσθετες και ταχύτερες εκφορτώσεις φορτίων, αυξάνοντας ταυτόχρονα την απόδοση της επαναεριοποίησης. Από το καλοκαίρι μία ακόμα μονάδα έχει προστεθεί στη Ρεβυθούσα. Πρόκει ται για το πρώτο πλωτό σταθμό αποθήκευσης (FSU), επί της ουσίας ένα πλοίο μεταφοράς LNG μετασκευασμένο για τον σκοπό αυτό, το οποίο μίσθωσε ο ΔΕΣΦΑ για ένα έτος, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ενεργειακής ασφά λειας της χώρας, εν όψει ενδεχόμενης διακοπής της ροής ρωσικού αερίου κατά τη φετινή χειμερινή περίοδο. Το FSU αύξησε τη χωρητικότητα της Ρεβυθούσας σε 375.000 κυβικά μέτρα από 225.000 κ.μ. Παράλληλα, σε πλήρη εξέλιξη είναι το market-test για τον αγωγό αερί ου Ελλάδας - Βόρειας Μακεδονίας. Η τελική επενδυτική απόφαση αναμένεται από τον ΔΕΣΦΑ έως το τέλος του χρόνου.
Υποδομές
Οι νέες υποδομές αερίου δεν σταματούν εδώ. Πρόσφα τα η ΡΑΕ έδωσε Άδεια Ανεξάρτητου Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΑΣΦΑ) στην Elpedison (υπερδανεισμός και ανα βολές δόσεων στο ομολογιακό) για πλωτό τερματικό LNG στη Θεσσαλονίκη με τέσσερις δεξαμενές προσωρι νής αποθήκευσης LNG, συνολικής χωρητικότητας 140.000-170.000 κ.μ. Η επένδυση προϋπολογισμό 60,38 εκατ. ευρώ στοχεύει να ενισχύσει την τροφοδοσία των δύο ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων καύσης αερίου της εταιρείας, στη Θεσσαλονίκη και τη Θίσβη Βοιωτίας, κα θώς και της νέας μονάδας που σχεδιάζει να εγκαταστή σει στο συγκρότημα της Θεσσαλονίκης,
Η πολυμετοχική
Κοπελούζου (μέτοχος
ξανδρούπολης
γασίες
τερματικό, το «ΑΣΦΑ Θράκης» στο Θρακικό Πέλαγος. Το έργο, αποθηκευτικής ικανότητας 170.000 κ.μ. και παράδοσης έως και 22,7 εκ. κ.μ. φυσικού αερίου ημε ρησίως ή 5,5 δισ. κ.μ. ετησίως, προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί το 2025. Η Motor Oil σχεδιάζει τη «Διώ ρυγα Gas», πλωτό τερματικό σταθμό νοτιοδυτικά του διυλιστηρίου της στους Αγίους Θεοδώρους, χωρητικό τητας αποθήκευσης ως 210.000 κυβικά μέτρα. Η τελική επενδυτική απόφαση αναμένεται στο τέλος του έτους και το έργο μπορεί να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2023
με αρχές του 2024. Το FSRU Αργώ της Mediterranean Gas, στον Βόλο, είναι ένα ακόμα πρότζεκτ που βρίσκεται σε διαδικασία market test. Τα έργα αυτά έρχονται να δώσουν μία διέξοδο στο πρό βλημα της ασφάλειας εφοδιασμού με αέριο για τα προ σεχή χρόνια, καθώς το φυσικό αέριο μπορεί μεν να πρέπει να εξαλειφθεί από το ενεργειακό μείγμα της Ε.Ε. ως το 2050, με βάση τους έως τώρα στόχους των Βρυ ξελλών, μέχρι τότε όμως και κυρίως το χρονικό διάστη μα που μεσολαβεί μέχρι να αυξηθεί σε ικανοποιητικό βαθμό το μερίδιο των ΑΠΕ και της αποθήκευσης ηλε κτρισμού, το φυσικό αέριο θα είναι απαραίτητο. Όλες οι νέες υποδομές δε κατασκευάζονται κατά τρόπο που, με ορισμένες τεχνικές παρεμβάσεις, να μπορούν στο μέλλον να αποθηκεύσουν ή να μεταφέρουν υδρογόνο, ένα από τα καύσιμα της ενεργειακής μετάβασης. Στην ατζέντα παραμένει ακόμα και το μεγάλο πρότζεκτ του αγωγού μεταφοράς του αερίου από τα κοιτάσματα της ανατολικής Μεσογείου. Πρόκειται για τον EastMed, που άλλοτε έρχεται στο φως της επικαιρότητας και άλ λοτε «χάνεται», ανάλογα με την εκάστοτε συγκυρία. Το γεωπολιτικό περιβάλλον του έργου, που συνδέεται με τις ΑΟΖ της Ελλάδας και της Κύπρου, τις αντιδράσεις της Τουρκίας αλλά και τεχνικά και οικονομικά ζητήμα τα κατά τη διαδρομή, από τα offshore κοιτάσματα της Κύπρου και του Ισραήλ ως την Κρήτη, έχουν εμποδίσει την υλοποίησή του. Εναλλακτικά έχει εξεταστεί αγωγός μεταφοράς αερίου από την Αίγυπτο στην Κρήτη. Και στα δύο αυτά σενάρια προβλέπουν τη διασύνδεση με την ηπειρωτική Ελλάδα μέσω Κρήτης και έχουν ως τελικό προορισμό την Ιταλία μέσω υποθαλάσσιου αγωγού. Ηλεκτρικές διασυνδέσεις Παράλληλα σχεδιάζονται σημαντικές διεθνείς ηλεκτρι κές διασυνδέσεις. Η μία αφορά στον Euroasia Interconnector, έργο που έχει δρομολογηθεί εδώ και χρόνια για την ηλεκτρική σύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ. Το τελευταίο διάστημα, αφού συμφωνήθηκε η μετοχική συμμετοχή του ΑΔΜΗΕ με ποσοστό 25% στον Euroasia, το έργο, προϋπολογισμού 2,5 δισ. ευρώ, ει σήλθε σε τροχιά υλοποίησης. Πρόκειται για καλώδιο μήκους 1.214 χλμ. και ισχύ 1 GW σε πρώτη φάση. Το δεύτερο πρότζεκτ, που περιλαμβάνεται στο δεκαετές αναπτυξιακό πρόγραμμα του ΑΔΜΗΕ, αφορά στην ηλε κτρική διασύνδεση Ελλάδας - Αιγύπτου, έργο της τάξης των 3,5 δισ. ευρώ. Ο σχεδιασμός της εταιρείας Elica, του ομίλου Κοπελούζου, που προωθεί το έργο, ισχύος 3.000 MW, προβλέπει ότι μπορεί να τεθεί σε λειτουργία το 2026 και θα μεταφέρει πράσινη ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα ο ΑΔΜΗΕ προωθεί και την επαύξηση των διασυνδέσεων με τις γειτονικές χώρες, όπως τα σχέδια για τη δεύτερη γραμμή Ελλάδας - Ιταλίας, τη νέα δια σύνδεση με την Αλβανία, ενώ έχουν ξεκινήσει τα έργα για τη δεύτερη γραμμή Ελλάδας - Βουλγαρίας, με τη σύνδεση Νέας Σάντας - Maritsa East, που προγραμμα τίζεται να τεθεί σε λειτουργία το 2023.
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ENEΡΓΕΙΑ 27
ισχύος 826 MW.
Gastrade, που διοικείται από τον όμιλο
20%), εκτός από το FSRU της Αλε
για το οποίο ήδη έχουν ξεκινήσει οι ερ
κατασκευής, έχει δρομολογήσει δεύτερο πλωτό
στενά το κλίμα που διαμορφώνεται τις τελευταίες ημέρες στο περιβάλλον της Κριστίν Λαγκάρ ντ, σε συνδυασμό με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη (στο 10% τον Σε πτέμβριο), προεξοφλούν μια γενναία αύξηση, της τάξε ως πιθανότατα των 0,75 μονάδων, στο ίδιο πνεύμα με Ευρωπαίους τραπεζίτες και αξιωματούχους. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν το 0,75% δεν ανακοι νωθεί στις 27 Οκτωβρίου, οπότε συνεδριάζει το Δ.Σ. της ΕΚΤ (και που αποτελεί το πιο πιθανό σενάριο), τραπεζι κοί κύκλοι θεωρούν σίγουρο ότι το «φράγμα» του 2% στα επιτόκια του ευρώ θα σπάσει πολύ νωρίτερα από το τέλος του έτους. Μια εκτίμηση που στην πρώτη αύξηση της ΕΚΤ τον Ιούλιο ήταν πολύ πιο συντηρητική, με τους τραπεζίτες να εκτιμούν τότε ότι συνολικά η άνοδος του επιτοκίου της Κεντρικής Τράπεζας θα έφθανε το 1,5% στο τέλος του έτους. Προφανώς, τα δεδομένα άλλαξαν και πίεσαν σε αναθεώρηση στόχων και εκτιμήσεων από όλες τις πλευρές. Σήμερα η επιβάρυνση που έχει ήδη συμβεί στα νοικοκυριά, αναφορικά με τα στεγαστικά τους δάνεια, όπως και στα επιχειρηματικά δάνεια των ΜμΕ, είναι ως τώρα «λελογισμένη», υπό την έννοια ότι δεν είναι ικανή να ανατρέψει την ομαλή πορεία των αποπληρωμών, ούτε να κάνει τον νέο δανεισμό απαγο ρευτικό (τουναντίον, μάλιστα, οι ενδιαφερόμενοι σπεύ δουν να κλειδώσουν σταθερά επιτόκια με την τρέχουσα τιμολόγηση). Για τον λόγο αυτό, οι τράπεζες δεν
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202228 ΤΡΑΠΕΖΕΣ Πόσο ακριβαίνουν τα δάνεια από τις απανωτές Τα «δομημένα προϊόντα» που αντικαθιστούν τις προθεσμιακές καταθέσεις Του στ. Κ. ΧάρίτΟυ Νέα επιβάρυνση στο κόστος δανεισμού για εκα τοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά και επιχειρήσεις φέρνει η αναμενόμενη αύξηση του βασικού επιτοκίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το επόμενο εικοσαήμερο. Οι Έλληνες τραπεζίτες, παρα κολουθώντας
ανη συχούν ιδιαίτερα για νέα κρούσματα επισφαλειών. Η εκτίμηση αυτή αφορά στις δύο αυξήσεις που έχουν γίνει συνολικά από το καλοκαίρι, που ως αποτέλεσμα είχαν την άνοδο των επιτοκίων κατά 125 μονάδες βάσης. Αν σε αυτό προστεθεί το 0,75% στο τέλος Οκτωβρίου, τότε το 2% θα έχει ήδη έρθει πολύ νωρίτερα από τις αρχικές προβλέψεις. Το τι σημαίνει αυτό για τον τελικό κατανα λωτή αγγίζει διάφορες πτυχές: Στα δάνεια Καταρχάς, αυξάνεται η δόση του στεγαστικού δανείου. Αν το επιτόκιο είναι κυμαινόμενο, η αναπροσαρμογή γίνεται αυτόματα, καθώς το επιτόκιο βάσης είναι το Euribor, το οποίο ακολουθεί το επιτόκιο της ΕΚΤ (τελευ ταίο κλείσιμο 5/10 στο 1,2 %).
Αν το δάνειο «τρέχει» ήδη με σταθερό επιτόκιο, εκεί δεν υπάρχει επιβάρυνση για όσο διαρκεί. Αν πρόκειται για καινούργιο δάνειο με σταθερό επιτόκιο, εκεί ο ανταγω νισμός προσφέρει διάφορες τιμές, κατά μέσο όρο στο 3-4% . Με τις νέες αυξήσεις και το ανοδικό περιβάλλον που διαμορφώνεται για τους επόμενους μήνες, τα στα θερά θα αυξηθούν περαιτέρω (για τα νέα πάντα δάνεια). Μία άλλη παράμετρος, πιο έμμεση, που επηρεάζει το κόστος δανεισμού, είναι η άνοδος των spreads, των περιθωρίων που βάζουν οι τράπεζες πρόσθετα στο βα Σταδιακά και ίσως με το σταγονόμετρο θα αρχίσουν οι καταναλωτές να βλέπουν τον θετικό απόηχο της αύξη σης των επιτοκίων στους λογαριασμούς καταθέσεων. Μέχρι στιγμής, οι τράπεζες και κυρίως οι τέσσερις με γάλες συστημικές δεν δείχνουν να βιάζονται. Ο Οκτώβριος αναμένεται να είναι ο μήνας-κλειδί για τις αυξήσεις στα επιτόκια καταθέσεων, καθώς το νέο στίγ μα των επιτοκίων από την ΕΚΤ, συνδυαστικά και την ανοδική πορεία του euribor, δεν αφήνει άλλα περιθώ Το έναυσμα αναμένεται να δώσει η νέα αύξηση των επιτοκίων του ευρώ, που όσο προσεγγίζει το 2% πιέζει εκ των πραγμάτων σε μια ανοδική αναθεώρηση στα επιτόκια καταθέσεων, πάσης φύσεως.
Ρεκόρ αρνητικής πρωτιάς στις χώρες της Ευρωζώνης εξακολουθεί και έχει σε δύο «καυτά» θέματα το ελληνι κό τραπεζικό σύστημα, παρά το γεγονός ότι οι ελληνικές τράπεζες αποτελούν ένα success story για πολλούς δι Κεφαλαιακή επάρκεια και μη εξυπηρετούμενα δάνεια αποτελούν την «αχίλλειο πτέρνα» της εγχώριας αγοράς, παρά τη συστηματική και αξιόλογη προσπάθεια που έχει καταβληθεί και στις δύο κατευθύνσεις. Πρόοδο που προφανώς
επισημαίνουν οι ξένοι
στοιχεία
εξυπηρε
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΤΡΑΠΕΖΕΣ 29 αυξήσεις επιτοκίων
και
οίκοι, αλλά που, , σε σύγκριση με άλλα κράτη-μέλη, υστερεί. Την εικόνα αυτή αντανακλούν τα τελευταία επίσημα στατιστικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) που αφορούν έρευνα για τις τράπεζες της Ευρω ζώνης, με βάση τα
του δευτέρου τριμήνου του 2022.Έτσι, παρά τη σημαντική μείωση των μη
τούμενων δανείων, η Ελλάδα κρατάει το σκήπτρο των χωρών με το μεγαλύτερο ποσοστό επισφαλειών, ακόμη και αν αυτό έχει υποχωρήσει σαν ποσοστό σε επίπεδα κάτω του 8% (6-8% κατά μέσο όρο, με βάση το δεύτερο τρίμηνο φέτος). Δεύτερη χώρα ακολουθεί η Κύπρος, τη
σκυτάλη παίρνουν η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Μάλτα και μετά η Ιταλία. Την ίδια στιγμή, η χώρα μας είναι η προτελευταία από πλευράς κεφαλαιακής επάρκειας, με τελευταία την Ισπανία. Σύμφωνα με την EKT, η Ελλάδα έχει κατά μέσο όρο κεφαλαιακή επάρκεια λίγο πιο πάνω από το 15% (σε συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκει ας) και κάτω από το 15% στον δείκτη κεφαλαίων Tier I. Συγκριτικά, η Ιταλία είναι η πέμπτη από το τέλος από πλευράς κεφαλαιακής ισχύος και ακολουθούν, κατά σειρά, η Αυστρία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα και η Ισπα νία. Φαβορί είναι η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία, ακολουθούμενες από το Λουξεμβούργο. Οι ίδιες δηλα δή χώρες
μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) και με την εξής σειρά: Λιθουανία (με ΜΕΔ κάτω από το 1%), Εσθονία, Λετονία, Λουξεμβούργο και μετά… Γερμανία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, ο δείκτης κεφαλαίων CET1 παρέμεινε σταθερός στο 14,96% για το σύνολο της Ευρωζώνης, με βάση το δεύτερο τρίμηνο του έτους, ένα ντι 14,99% του πρώτου τριμήνου και έναντι 15,60% το αντίστοιχο περυσινό. Ως προς τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (NPLs), εκεί ση μειώθηκε περαιτέρω υποχώρηση στο 1,85% σαν ποσο στό, έναντι 1,95% το α’ τρίμηνο. Αυτό βέβαια που παρα τηρείται σύμφωνα με την ΕΚΤ είναι μία αύξηση στο κόστος κινδύνου.
«ΔΟΜΗΜΕΝΕΣ λύσεις» και άλλες εναλλακτικές προ τείνουν οι τράπεζες αντί των κλασικών προθεσμιακών καταθέσεων. Οι εποχές που αυτό το προϊόν αποταμί ευσης ήταν στα ζενίθ του έχουν περάσει ανεπιστρεπτί και αυτό αποτυπώνεται στην ολοένα και λιγότερη ζήτηση. Όσο και αν τα χρήματα των Ελλήνων έχουν σε μεγάλο βαθμό επιστρέψει στο σύστημα, -από όσα μετανάστευσαν την περίοδο των capital controls και του αυξημένου φόβου μιας πιθανής εξόδου από το ευρώ-, οι καταθέσεις προθεσμίας δεν έχουν καταφέ ρει να αποκαταστήσουν την παλαιά τους αίγλη. Ο λόγος δεν είναι άλλος από τις μηδενικές σχεδόν αποδόσεις για όλα αυτά τα χρόνια που λόγω χαμηλών επιτοκίων δεν μπορούσαν οι καταθέτες να βρουν τιμή πάνω από μισή ποσοστιαία μονάδα. Μόνο για ένα προσωρινό διάστημα μετά την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τις ελληνικές τράπεζες και σαν κίνητρο προσέλκυσης, η αγορά πρόσφερε κάποιες μονάδες βάσης παραπάνω για το «νέο» χρήμα (αυτό που ερχόταν από το εξωτερικό ή τα… στρώματα). Την ίδια στιγμή, ελάχιστα διέφερε η απόδοση μιας προθεσμιακής κατάθεσης από έναν κλασικό λογα ριασμό ταμιευτηρίου. Υπήρχε προφανώς διαφορά, αλλά όχι ικανή για να κλειδώσει κάποιος τη ρευστό τητά του για έξι μήνες ή έναν χρόνο. Όταν
ακά θα προσεγγίζουν και θα ξεπεράσουν τη μισή πο σοστιαία μονάδα. Για μία μονάδα αύξηση στα επιτόκια καταθέσεων, θα έχει ανέβει πολύ περισσότερο το κόστος των δανείων. Στο περιθώριο των συζητήσεων αυτών, οι τράπεζες δεν δείχνουν σε καμία περίπτωση πρόθυμες να…. σφαχθούν μεταξύ τους. Δεν υπάρχει πια ο λόγος «να ματώσουν», όπως είχε συμβεί πολύ παλαιότερα, στην αρχή της χρηματοοικονομικής κρί σης, όπου για να πάρει ο ένας τον πελάτη του άλλου επιδιδόταν σε μία ιδιαίτερα ανταγωνιστική μάχη (οι αποδόσεις τότε περνούσαν τον πήχη του 6% και 7%…). Ιδεατές λύσεις προς «αντικατάσταση» προθεσμιακών Όταν η αγορά πήρε το μάθημά της ότι αυτό δεν ωφέ λησε κανέναν, τουναντίον οι τράπεζες επωμίσθηκαν ένα τεράστιο κόστος, ήρθε ο εξορθολογισμός στις προθεσμιακές καταθέσεις. Σήμερα, προ των πυλών νέων αυξήσεων, οι τράπεζες εξετάζουν ποιες λύσεις θα μπορούσαν να προτείνουν στην πελατεία τους για να τη διατηρήσουν και να την επαυξήσουν. Ο αγώνας και ο στόχος για επέκταση μεριδίων στην αγορά των καταθέσεων ποτέ δεν έπαψαν να ισχύουν, αλλά στη σημερινή συγκυρία εκσυγχρονίζονται και υιοθετούν
κατευθύνσεις. Στο πλαίσιο αυτό, οι τράπεζες
η καθεμία ξεχωριστά τις δικές της λύσεις
τουλάχιστον
παρέχεται
που είναι σε καλύτερο επίπεδο από πλευράς
ο λογα ριασμός ταμιευτηρίου ήταν σχεδόν μηδέν, με αρνη τική βεβαίως απόδοση, η προθεσμιακή ήταν το μάξι μουμ στο 0,60% και απαιτούσε «κλειδωμένα» κεφά λαια. Τώρα που η συζήτηση για την άνοδο των επι τοκίων έχει φουντώσει για τα καλά, με την αγορά να περιμένει το επόμενο σήμα της ΕΚΤ, οι καταθέτες αναρωτιούνται τι καλά νέα μπορεί να ακούσουν για τους λογαριασμούς τους. Η κατάσταση επί της ουσίας δεν θα αλλάξει σημαντι κά. Μια ανοδική αναθεώρηση δεν θα έχει την παροχή αυξημένης απόδοσης στον βαθμό και το μέτρο που θα ικανοποιούσε το αποταμιευτικό κοινό. Μιλάμε, προφανώς, για ελάχιστες μονάδες βάσης, που σταδι
νέες
προτείνουν
αντί των προθεσμιακών, που αποτελούν εναλλακτικές επιλογές δομημένων προϊόντων. Με απλά ελληνικά, συνδυασμοί αμοιβαίων κεφαλαίων με προθεσμιακές, ή άλλα επενδυτικά-αποταμιευτικά προϊόντα προστα σίας κεφαλαίου, με ελάχιστο ή μεγαλύτερο ρίσκο, το οποίο μειώνεται όσο μεγαλώνει η διάρκεια χρόνου, αναλόγως βέβαια και του είδους βάσης του προϊόντος. Οι αποδόσεις δεν είναι εγγυημένες, αλλά
σε έναν μεγάλο βαθμό, σχεδόν στο 100%,
προστασία στο αρχικό κεφάλαιο. Θεωρητικά, στο αμέ σως προσεχές διάστημα και με το επιτοκιακό περι βάλλον να είναι σταθερά ανοδικό, θα δοθεί επιπλέον έμφαση στην προβολή και διαφημιστική καμπάνια ενημέρωσης των προϊόντων αυτών. Οι δΟμημένές λύςέις… BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 202230 ΤΡΑΠΕΖΕΣ
στην τιμή διάθεσης του αερίου στη γερμανική αγορά, με εκτιμώμενο δημοσιονομικό κόστος περί τα 200 δισ. ευρώ. Από την
Πόσο εύκολα μπορούν να μειωθούν οι τιμές του φυσικού αερίου; Ασκήσεις επί χάρτου, με τον πληθωρισμό και τα επιτόκια να καλπάζουν Θέλουν ύφεση και οι Γερμανοί Το σχέδιο του Κυριάκου Μητσοτάκη Της ΜάντάλΕνάσ ΠίΟυ Μπορούν να υποχωρήσουν οι τιμές του αερίου στην Ευρώπη αν όχι στα προ της κρίσης του λάχιστον σε κάποια εύλογα επίπεδα; Kαι με ποιον τρόπο; Πρόκειται για τα δύο καυτά ζη τήματα που απασχολούν την Ευρώπη, η οποία αδυνατεί να δώσει αποφασιστικές απαντήσεις. Και όσο καθυστε ρεί τόσο εντείνονται οι πιέσεις στον πληθωρισμό, στην οικονομία και την κοινωνία γενικότερα. Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει στην υιοθέτηση ενός πανευρωπαϊκού πλαφόν στις τιμές εισαγωγής του φυ σικού αερίου, θέση με την οποία έχουν συνταχθεί συ νολικά 15 χώρες. Η Κομισιόν, όμως, υιοθετώντας κατά βάση την άποψη της Γερμανίας και ορισμένων άλλων κρατών, διαφωνεί. Αντιπροτείνει την κατάρτιση ενός νέου δείκτη αναφοράς τιμών, που θα λειτουργεί παράλ ληλα με τον δείκτη TTF, και ορισμένα άλλα δευτερεύο ντα μέτρα, τα οποία ακόμα έχουν πολύ δρόμο μπροστά τους για να υλοποιηθούν. Ωστόσο το Βερολίνο, που διαφωνεί κάθετα με το ευρω παϊκό πλαφόν, έχει φροντίσει για ένα είδος εσωτερικού πλαφόν
άλλη πλευρά, 15 χώρες-μέλη της Ε.Ε. ζητούν επίσημα την επιβολή ενός πανευρωπαϊκού πλαφόν, καθώς οι περισσότερες αδυνατούν να ακολουθήσουν την πολιτική της Γερμανίας, που έχει τα δημοσιονομικά περιθώρια, αλλά χρησιμοποιεί και ειδικά τρικ, για να μην ενεργοποιήσει «τα φρένα» της γερμανικής νομο θεσίας για την υπέρβαση συγκεκριμένων ορίων όσον αφορά το χρέος. Στο πλαίσιο αυτό, η γερμανική κυβέρ BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΘΕΜΑ 31
νηση δημιουργεί ένα ειδικό ταμείο, το οποίο θα χρημα τοδοτεί τη διαφορά μεταξύ της τιμής εισαγωγής και της τιμής διάθεσης του αερίου στην εσωτερική αγορά. Το Ταμείο αυτό είναι εκτός της εμβέλειας του γερμανικού νόμου για το δημόσιο χρέος. Η όλη ευρωπαϊκή συζήτηση για το πλαφόν, μία πολύ μηνη διαβούλευση ανάμεσα στις χώρες-μέλη που έχει ξεκινήσει από τον Μάρτιο με την επιστολή του πρωθυ πουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην πρόεδρο της Κομι σιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, φαίνεται ότι έχει κατα φέρει να ασκήσει μία πίεση στην αγορά, ιδιαίτερα από τότε που αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των χωρών που επιζητούν την επιβολή του ανώτατου ορίου τιμών. Τις περισσότερες ημέρες του Σεπτεμβρίου -εκτός από κά ποιες περιστασιακές εξάρσεις- οι τιμές στα συμβόλαια TTF του επόμενου μήνα κινήθηκαν κάτω από τα 200 ευρώ/MWh, λίγο πάνω από τα 180 τις περισσότερες φο ρές. Τα συμβόλαια TTF αποτελούν δείκτη αναφοράς για τη διαμόρφωση της τιμής εισαγωγής του αερίου στην Ευ ρώπη. Σύμφωνα με το Bloomberg, αν οι τρέχουσες τιμές του αερίου, γύρω στα 90 δολ./εκατομμύριο BTU, ανά γονταν σε τιμές πετρελαίου, τότε το αργό θα έφθανε στα 550 δολ./βαρέλι! Το εξαιρετικά υψηλό αυτό επίπεδο, το οποίο λειτουργεί και σαν οδηγός για τις τιμές χονδρικής του ηλεκτρισμού, είναι αυτό που τροφοδοτεί κατά κύριο λόγο τις πληθω ριστικές πιέσεις και τις υφεσιακές τάσεις στην ευρωπα ϊκή οικονομία. Ωστόσο η Κομισιόν για να πετύχει μία πολιτική συμφω νία στα υπόλοιπα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενερ γειακής κρίσης απέφυγε να εισαγάγει το θέμα του πλα φόν στο αέριο στην ατζέντα με τις προτάσεις της προς τους υπουργούς Ενέργειας των 27 χωρών-μελών, που συνεδρίασαν στις 30 Σεπτεμβρίου. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, πάντως, ήδη από την επο μένη του Συμβουλίου των υπουργών Ενέργειας επανέ λαβε την απόφασή του να θέσει εκ νέου το όλο ζήτημα στις επόμενες συνόδους τόσο των υπουργών Ενέργειας όσο και των ηγετών των χωρών-μελών, αφήνοντας μά λιστα αιχμές για τη στάση της Γερμανίας. «Έχουμε συζητήσει εδώ και πάρα πολλούς μήνες για το ζήτημα του πλαφόν στο φυσικό αέριο. Η συζήτηση αυ τή έχει ωριμάσει, 15 χώρες έχουν στηρίξει αυτή την πρωτοβουλία και πιστεύω ότι έχει έρθει η ώρα πια και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινηθεί πιο γρήγορα, να κα ταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις, ώστε να μπορούμε πια -το αργότερο στην τακτική Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες- να πάρουμε οριστικές αποφάσεις» δήλωσε ο πρωθυπουργός. «Είναι αδιανόητο», επέμεινε, «αυτή τη στιγμή να μην υπάρχει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και να υπάρχουν χώ ρες οι οποίες ακολουθούν μία αυτόνομη πολιτική στή ριξης των
να το πράττουν. Η Ευρώπη πρέπει να αποδείξει ότι μπο
επιδεί
αλληλεγγύη, όταν βρί σκεται αντιμέτωπη με μία υπαρξιακή οικονομική κρίση». Όσοι αντιμάχονται το πλαφόν -μεταξύ των οποίων και η Κομισιόν- υποστηρίζουν κυρίως ότι η επιβολή του μπορεί να διαταράξει τις προμήθειες αερίου, ακόμα και να λειτουργήσει σαν μπούμερανγκ, δίνοντας περαιτέρω ώθηση στις τιμές. Σύμφωνα με αναλυτές, η Γερμανία διαφωνεί με το πα νευρωπαϊκό πλαφόν, εκτιμώντας ότι εφόσον μπορεί να εξασφαλίσει επάρκεια έστω και με τις υψηλές τιμές, δεν υπάρχει λόγος να διακινδυνεύσει τις ροές με άλλα μέ τρα. Από εκεί και πέρα διαθέτει 200 δισ. ευρώ για να μετριάσει
32 ΘΕΜΑ BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022
δικών τους κοινωνιών, μόνο και μόνο επειδή έχουν την οικονομική και δημοσιονομική δυνατότητα
ρεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων και να
ξει την απαραίτητη ευρωπαϊκή
την τελική τιμή για τη γερμανικά βιομηχανία, τους επαγγελματίες και τα νοικοκυριά, αγνοώντας τις ανάγκες της πλειοψηφίας των χωρών-μελών, που δεν έχουν τη δημοσιονομική δυνατότητα να αντέξουν το
τεράστιο οικονομικό βάρος που συνεπάγεται η συνεχής επιδότηση του κόστους του φυσικού αερίου. Οι 15 χώρες, που συνυπέγραψαν κοινή επιστολή υπέρ του πλαφόν προς την επίτροπο Ενέργειας Κάντρι Σίμ σον, είναι η Ελλάδα, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Κροατία, η Γαλλία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Μάλτα, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Σλοβακία, η Σλο βενία και η Ισπανία.
Nέος δείκτης τιμών αναφοράς Τη δημιουργία ενός νέου δείκτη αναφοράς για τις τιμές του φυσικού αερίου, παράλληλα
Κομισιόν. Με στόχο
αξιόπιστος,
ότι σήμερα δεν υπάρχει ολοκληρω
που να αντικατοπτρίζει την τιμή
φυσικού αερίου στην Ε.Ε.
οι τιμές εισαγωγής να διαμορ
τιμή αερίου entry paid και να
τιμές αναφοράς σε επίπεδα που
πραγματική προσφορά και
ζήτησης στις διεθνείς αγορές φυσικού
εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού
(LNG) στην Ε.Ε. συνδέονται με τιμές που διαμορ φώνονται σε ευρωπαϊκούς εμπορικούς κόμβους (hub), που δεν είναι πλέον οι πιο αντιπροσωπευτικοί για την ευρύτερη αγορά LNG. Είναι χαρακτηριστικό ότι πρόσφα τα οι τιμές στους κόμβους αυτούς παρέμεναν σταθερά υψηλότερες από την τιμή του φυσικού αερίου στις διε θνείς αγορές. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης η Κομισιόν εξετάζει o συμπληρωματικός δείκτης αναφο ράς τιμών να βασίζεται σε συναλλαγές, να αντικατοπτρί ζει με μεγαλύτερη ακρίβεια την αγορά εισαγωγών φυ σικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών αερίου της Ε.Ε., και να καλύπτει κυρίως τις παραδόσεις δεξαμενόπλοιων LNG στους τερματικούς σταθμούς επα ναεριοποίησης, εντός της Ε.Ε. «Μία εναλλακτική τιμή αναφοράς για το εισαγόμενο αέριο μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από τις προθε σμιακές αγορές για το αέριο entry-paid, ως την κύρια τιμή αναφοράς των εισαγωγών αερίου» αναφέρει το έγγραφο της Κομισιόν. «Στόχος δεν είναι να καταργήσουμε σταδιακά τις προ θεσμιακές αγορές για το αέριο entry-paid, αλλά να δο θεί στους συμμετέχοντες μία εναλλακτική τιμή αναφο ράς που θα αντανακλά τις δυναμικές της προσφοράς και της ζήτησης στις διεθνείς αγορές αερίου. Σε σύγκρι ση με τις προθεσμιακές αγορές αερίου entry-paid, ο νέος δείκτης τιμής αναφοράς δεν θα αντανακλά τα εσω τερικά σημεία συμφόρησης εντός του ευρωπαϊκού δι κτύου αγωγών» τονίζει το κείμενο. Μία άλλη ιδέα ήταν η επιβολή πλαφόν στην τιμή ηλε κτροπαραγωγής από φυσικό αέριο, το οποίο παραμένει εκτός του μέτρου για τις ανώτατες τιμές στις φθηνότερες τεχνολογίες παραγωγής ηλεκτρισμού, που υιοθετήθη κε πρόσφατα. Όσο για τις κοινές προμήθειες αερίου, παρότι καταρχήν οι χώρες συμφωνούν, στην πράξη δεν φαίνεται να έχει αμελητέα αποτελέσματα. Το ζήτημα είναι ότι όσο η Ε.Ε. καθυστερεί τις αποφάσεις η κρίση θα συνεχίζεται. Οι αναλυτές παραμένουν δυ σοίωνοι όσον αφορά τις τιμές, στρέφοντας την προσοχή
TTF,
καιρικές συνθήκες: Μπορεί η Ευρώπη να έχει
-σήμερα ο μέσος όρος πληρότητας των αποθηκών αερίου πλησιάζει το 85%-, αλλά ένας βαρύς χειμώνας θα μπορούσε να τα εξαντλή σει γρήγορα, προκαλώντας έναν νέο γύρο αναζήτησης φορτίων υγροποιημένου αερίου (LNG) και ενδεχομένως νέο γύρο ανόδου των τιμών.
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΘΕΜΑ 33
με το
πρότεινε η
να είναι πιο αντιπροσωπευτικός και
ο νέος δείκτης αναφοράς για τις τιμές του αερίου θα λαμβάνει υπόψη τις τιμές εισαγωγής και σύμ φωνα με ορισμένες πληροφορίες είναι πιθανόν να συν δυαστεί τόσο με την τιμή του αμερικανικού Henry Hub όσο και με την σποτ τιμή Ιαπωνίας - Κορέας. Η Κομισιόν τονίζει
μένη βάση δεδομένων
και τον όγκο των εισαγωγών
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα
φώνονται με βάση την
οδηγεί τις ευρωπαϊκές
δεν αντιπροσωπεύουν την
τις συνθήκες
αερίου. Οι περισσότερες
αερίου
τους στις
σχηματίσει αποθέματα αερίου
ανορ θόδοξη πολιτική μείωσης των επιτοκίων στην Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας, αλλά και εάν είχε παραμείνει πιστός στις μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν πλήρως την εικόνα της χώρας στην πρώτη δεκαετία του 2000. Όμως ο κ. Ερντογάν παραμένει
34 ΑΡΘΡΟ BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 Γιατί μόνο οι επιχειρήσεις κρατούν την τουρκική οικονομία στον… σωλήνα Πιθανώς η τουρκική οικονομία να ήταν μεταξύ αυτών που θα ξέφευγαν της κρίσης που μαστίζει την υφήλιο, εάν ο πρόεδρος της χώρας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δεν είχε επιβάλει την πλήρως
πιστός σε μία δικής του έμπνευσης οικονομική και νομισμα τική πολιτική, ενώ βρίσκεται αντιμέτωπος με εκλογές το αργότερο έως τον Ιούνιο του 2023, με τη δημοτικότητα τόσο του ίδιου όσο και του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ να υποχωρεί στα θερά. Σύμφωνα με τον «Economist», όσοι βρίσκονται εκτός Τουρκίας δύσκολα θα μπορούσαν να πι στέψουν ότι υπάρχουν επιχειρήσεις που ακο λουθούν θετική πορεία. Από το 2018 έως και σήμερα η χώρα διολισθαίνει από τη μία νομι σματική κρίση στην άλλη. Οι ξένοι επενδυτές έχουν ξεφορτωθεί τα τουρκικά ομόλογα και τις Του άνάστάσίΟυ ΓΕΩρΓά
μετοχές. Η λίρα έχει καταρρεύσει. Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί σε ποσοστό σχεδόν 80%. Ωστόσο, η οικονο μία με κάποιο τρόπο συνέχισε να λειτουργεί. Η ανθε κτικότητα της πραγματικής οικονομίας της Τουρκίας είναι κάτι σαν γρίφος. Πέρυσι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά ένα εντυπωσιακό 11%. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 9,1% το έτος έως τον Μάιο. Ακόμη και οι έμπειροι επιχειρηματίες έχουν βρεθεί προ εκπλήξεως. Στο επίκεντρο του μυστηρίου βρίσκεται μια διελκυστίν δα μεταξύ δύο δυνάμεων. Από τη μία πλευρά, υπάρχει ένας επιχειρηματικός δυναμισμός που οδηγεί την οικο νομία της Τουρκίας προς τα εμπρός. Από την άλλη, είναι η αλλοπρόσαλλη χάραξη πολιτικής που την έχει υπο νομεύσει. Υπό την πίεση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Κεντρική Τράπεζα διατήρησε τα επιτόκια σε αδικαιολόγητα χαμηλά επίπεδα μπροστά στον αλμα τώδη πληθωρισμό. Αυτό είναι ιδιαίτερα απερίσκεπτο, καθώς η Τουρκία είναι μια χώρα με χαμηλή αποταμίευ ση, που χρειάζεται να προσελκύσει ξένα κεφάλαια για να καλύψει το επίμονο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχου σών συναλλαγών της. Είναι εισαγωγέας ενέργειας, με μεγάλο μέρος του φυσικού αερίου της να το προμηθεύ εται από τη Ρωσία και το Ιράν. Όταν οι τιμές της ενέρ γειας αυξάνονται, το εμπορικό της έλλειμμα -και η ανά γκη της για ξένα κεφάλαια- τείνει να αυξάνεται. Μέχρι τώρα, ο δυναμισμός υπερίσχυε της αστάθειας και της κακής πολιτικής. Αλλά κάτω από την επιφάνεια υπάρχουν ενδείξεις ότι η νομισματική αστάθεια της Τουρκίας θα αρχίσει να φαίνεται. Οι αρμόδιες Αρχές έχουν καταφύγει σε απελπισμένα μέτρα για να προστα τεύσουν το μειούμενο απόθεμα συναλλάγματος της χώρας και να στηρίξουν τη λίρα. Αλλά οι πιστώσεις στε ρεύουν και οι επενδύσεις αναβάλλονται. Ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός έχει αφήσει πολλούς αν θρώπους να αγωνίζονται να τα βγάλουν πέρα. Ο κ. Ερντογάν αντιμετωπίζει προεδρικές και βουλευτικές εκλογές το αργότερο τον Ιούνιο του 2023 και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Κυριαρχεί στην πολιτική της Τουρκίας εδώ και δύο δεκαετίες και φαίνεται απίθανο να φύγει με ήσυχο τρόπο. Οικονομικά και πολιτικά,
υπέκυψε στην πολιτική πίεση και έχασε τον στόχο της για τον πληθωρισμό. Η αγάπη του κ. Ερντογάν για τα μεγάλα έργα υποδομής βγήκε εκτός ελέγχου. Ο νόμος για τις δημόσιες συμβάσεις καταργήθηκε. Τα συμβόλαια οικοδομών μοιράστηκαν σε φίλους του Τούρκου προ έδρου. Η οικοδομική έκρηξη εκτόπισε την εξαγωγική μεταποίηση ως κινητήριο μοχλό της οικονομίας. Οι κα τασκευές, όμως, είναι ένας κλάδος χαμηλής παραγωγι κότητας, οπότε η ποιότητα της αύξησης του ΑΕΠ μειώ θηκε. Είναι επίσης ένας κλάδος ευαίσθητος στα επιτόκια - ίσως αυτός είναι ένας λόγος για την επιμονή του κ. Ερντογάν να τα διατηρεί χαμηλά. Ακόμα κι έτσι, μια δεκαετία εύκολου χρήματος και πλε ονάζουσας παγκόσμιας αποταμίευσης μετά το 2008 διατήρησε τη διεθνή πιστωτική γραμμή της Τουρκίας ανοιχτή. Μέχρι το καλοκαίρι του 2018, η εμμονή του κ. Ερντογάν ότι τα υψηλά επιτόκια αποτελούσαν αιτία του υψηλού πληθωρισμού και όχι θεραπεία για αυτόν, προ κάλεσε φυγή ξένων κεφαλαίων. Η λίρα άρχισε μια από τομη κατάρρευση. Τα τελευταία απομεινάρια της ανεξαρτησίας της Κεντρι κής Τράπεζας καταστράφηκαν. Τρεις διοικητές απολύ θηκαν από τον κ. Ερντογάν μέσα σε ισάριθμα χρόνια. Τους τελευταίους μήνες του 2021 τα επιτόκια μειώθηκαν κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες, στο 14%. Η λίρα δέ χθηκε νέες πιέσεις. Ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε έκτοτε από το 20% περίπου στο 80%. Όμως ο κ. Ερντογάν δεν συγκινείται. Όσοι επιμένουν στη σχέση μεταξύ επιτοκί ων και πληθωρισμού είναι «είτε αγράμματοι είτε προ δότες», όπως δήλωσε πρόσφατα. Εν μέσω τέτοιου χάους είναι αξιοσημείωτο ότι η οικο νομία συνέχισε να πηγαίνει τόσο καλά όσο πήγε. Με γάλο μέρος αυτού είναι αποτέλεσμα των πολλών εμπο ρικών πλεονεκτημάτων της Τουρκίας. Διαθέτει μια με γάλη εγχώρια αγορά 85 εκατομμυρίων, κυρίως νέων καταναλωτών, και αποτελεί εδώ και καιρό ενδιάμεσο σταθμό για το εμπόριο μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η επιχειρηματική κουλτούρα της χώρας έχει βαθιές ρί ζες. Το ποσοστό του πληθυσμού που φιλοδοξεί να γίνει επιχειρηματίας είναι υψηλό με βάση τα διεθνή πρότυπα. Υπάρχουν, σε γενικές
περιορισμούς
δημόσιες
Όταν ο κ. Ερντογάν ανέβηκε στην εξουσία, το 2003, επέμεινε στις νέες πολιτικές. Ο πληθωρισμός έπεσε σε μονοψήφια ποσοστά. Η παραγωγικότητα αυξήθηκε. Αλλά με την πάροδο του χρόνου η ώθηση για οικονο μικές μεταρρυθμίσεις εξασθένησε. Η Κεντρική Τράπεζα
BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΑΡΘΡΟ 35
οι επόμενοι μήνες είναι πιθανόν να είναι ασταθείς. Για ένα διάστημα η Τουρκία είχε τη μακροοικονομική σταθερότητα που τώρα έχει χάσει. Οι μεταρρυθμίσεις μετά την κρίση του 2001 μεταμόρφωσαν την οικονομία της χώρας. Μια μεγάλη αλλαγή ήταν η παροχή μεγαλύ τερης ανεξαρτησίας στην Κεντρική Τράπεζα για την επιδίωξη χαμηλού πληθωρισμού. Νέοι νόμοι έθεσαν
στις δημόσιες δαπάνες και άνοιξαν τις
συμβάσεις σε ανταγωνιστικές προσφορές.
γραμμές, τρία είδη τουρκικών επιχειρήσεων. Το πρώτο είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις, συχνά όμιλοι επιχειρήσεων. Αυτές αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο της απασχόλησης και το ήμισυ της προ στιθέμενης αξίας του επιχειρηματικού τομέα. Ορισμένες είναι κοινοπραξίες με ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Οι κα λύτερες κατασκευάζουν κεφαλαιουχικά αγαθά υψηλής ποιότητας, ανταλλακτικά αυτοκινήτων και στρατιωτικό υλικό για εξαγωγή. Πλησιάζουν τα γερμανικά επίπεδα παραγωγικότητας. Στο άλλο άκρο της κλίμακας βρίσκονται μικρές επιχει ρήσεις, με χαμηλή παραγωγικότητα. Στο ενδιάμεσο υπάρχει μια τρίτη ομάδα μεσαίου μεγέθους οικογενει ακών επιχειρήσεων, με ορισμένους εργαζόμενους εγ γεγραμμένους και άλλους όχι.
36 EΠΙχΕΙΡΗΣΕΙΣ BUSINESS ENERGY I ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2022 ΗHELLENiQ ENERGY, στο πλαίσιο του προγράμμα τος «Proud of Youth», το οποίο τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευ μάτων, επιβράβευσε για 14η συνεχόμενη χρονιά τους αριστούχους αποφοίτους των Γενικών και Επαγγελ ματικών Λυκείων που διαμένουν στους όμορους Δήμους του Θριασίου Πεδίου. Στην εκδήλωση, η οποία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη, 11 Οκτωβρίου 2022, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, η HELLENiQ ENERGY απένειμε επαίνους και χρηματικά έπαθλα σε 105 αποφοίτους Λυκείων από τους Δήμους Ασπροπύργου, Ελευσίνας, Μάνδρας - Ειδυλλίας και Μεγαρέων. Συνολικά, μέσω του προγράμματος «Proud of Youth», θα βραβευτούν φέτος 464 αριστούχοι απόφοιτοι Γενικών και Επαγγελμα τικών Λυκείων των ακαδημαϊκών ετών 2020-2021 και 2021-2022, των όμορων προς τις εγκαταστάσεις του ομί λου Δήμων. Συγκεκριμένα, εκτός από τους αριστούχους Λυκείων στο Θριάσιο, θα βραβευτούν 255 αριστούχοι από φοιτοι από τους Δήμους Αμπελοκήπων - Μενεμένης, Δέλ τα και Κορδελιού - Εύοσμου της δυτικής Θεσσαλονίκης, καθώς και 104 αριστούχοι απόφοιτοι από τον Δήμο Κοζά νης, που εντάχθηκε για πρώτη χρονιά στο πρόγραμμα με την έναρξη λειτουργίας του μεγάλου πάρκου φωτοβολτα ϊκών της «ΕΛΠΕ Ανανεώσιμες». Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους η υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων Νίκη Κεραμέως και σύσσωμη η ηγεσία του υπουργείου, ο μητροπολίτης Σαλαμίνας και Μεγαρέων, μέλη της Ακαδημαϊκής Κοινότητας, καθώς και εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Από τη HELLENiQ ENERGY παρέστησαν ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβου λίου Ιωάννης Παπαθανασίου, ο διευθύνων σύμβουλος Ανδρέας Σιάμισιης και στελέχη της Διοίκησης του ομίλου. Η HELLENiQ ENERGY από το 2009 έχει βραβεύσει συνολι κά 4.250 αριστούχους αποφοίτους από 34 Γενικά και 16 Επαγγελματικά Λύκεια, οι οποίοι συνέχισαν τις σπουδές τους στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αποδεικνύοντας στην πράξη τη διαχρονική στήριξή της στους νέους ανθρώπους που κάνουν τα πρώτα βήματά τους για να κατακτήσουν την επιστημονική γνώση και να καταρτιστούν επαγγελμα τικά. η HELLENiQ ENERGY σταθερός υποστηρικτής της νέας Γενιάς Βράβευσε και φέτος 105 αριστούχους αποφοίτους Λυκείων από το Θριάσιο Πεδίο O Ιωάννης Παπαθανασίου, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ομίλου HELLENiQ ENERGY.
