Issuu

014 0 oktober M A A N D 2026 2024

Tweede Wereldoorlog domineert Brussels cultuuraanbod ‘De grijze zone tussen goed en kwaad onderzoeken’ Schilder Léon Spilliaert in Villa Empain ‘Zijn verwarring voelt heel actueel’

ANGÈLE Nieuw album

‘De dopamine moet stromen’ W E E K B L A D # 1 9 9 5 , E E N U I TG AV E VA N V L A A M S - B R U S S E L S E M E D I A V Z W, F L AG E Y P L E I N 1 8 - 1 0 5 0 E L S E N E - A FG I F T E K A N TO O R A N T W E R P E N X P 3 0 3 1 5 3

Vooraan

Brussel brandt De kapitein hoort aan het roer te staan

e MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez is overal. Hij blokkeert de federale begrotingsbesprekingen, vanwege een voorgestelde btw-verhoging, én de Brusselse begroting, waar vorige week nochtans een akkoord over was. Bouchez wil geen geld voor de Brusselse sociale woningen, 131 miljoen euro dit jaar, als daar geen hervormingen tegenover staan. Dat haantjesgedrag door een meerderheidspartij is nieuw in de Belgische politiek. Het verzwakt de samenhang en uiteindelijk de slagkracht van de regering. Bouchez lijkt die afweging niet te maken. Meer ten gronde heeft de MR echter wel gelijk. Als er deze legislatuur 400 miljoen euro aan investeringen naar de sociale woningen vloeit, dan moeten er hervormingen zijn. Het parlement heeft na de Onderzoekscommissie over het schandaal bij de Anderlechtse Haard een hele reeks aanbevelingen gedaan over hervormingen in de sociale woningsector, waarbij beslissingen over toewijzingen van een sociale woning ver weg van de lokale politiek horen te blijven. Een professionalisering van de sector is dringend nodig. Nu een blanco cheque geven zou geen goed idee zijn. Bovendien is de Brusselse regering verplicht om de 400 miljoen euro voor de sociale woningen te verantwoorden naar hogere overheden, zoals het Instituut voor Nationale Rekeningen. Het geld wordt buiten de begroting geplaatst, dus moet daar, om groen licht te krijgen, ook letterlijk iets tegenover staan. Dat kan het vastgoed zijn – de duizenden sociale woningen zelf – maar beter is nog om door een hervormde governance, of een herziening van de sociale huurprijzen aan te tonen dat die 400 miljoen ook écht een ‘rendabele’ investering is. De PS belooft die hervormingen na de herfstvakantie. In die zin lijkt de Brusselse begroting voorlopig ook uit de gevarenzone te

zullen kunnen blijven, al is het afwachten. Begin november wordt cruciaal. Intussen is het allemaal hoogst oncomfortabel voor minister-president Boris Dilliès (MR). Telkens als hij een akkoord boekt met de regering, wordt hij teruggefloten door Bouchez of door de Brusselse MR-voorzitter David Weytsman, of het nu over de begroting gaat of over Good Move. Dilliès zit tussen hamer en aambeeld. Met aan de ene kant een regering waarbij PS en Anders de lakens uitdelen, en hij er als regeringsleider nauwelijks aan te pas lijkt te komen, en aan de andere kant zijn eigen partij die hem geregeld kapittelt. Zelf zegt hij dat de kritiek over zijn (gebrek aan) leiderschap zijn koude kleren niet raakt. Toch kan het een probleem worden. Naarmate de verkiezingen van 2029 naderen, zullen de spanningen in zijn veelkleurige regering stijgen, én zal zijn partij verwachten dat er gescoord wordt op de liberale thema’s. Dat wordt spitsroeden lopen, al moeten we de voormalige Ukkelse burgemeester het voordeel van de twijfel geven. Hij is nog maar een dik half jaar aan zet. De punten worden aan het einde van de rit uitgedeeld. Maar toch. Dat Dilliès, als enige regeringsleider van dit land, vandaag in Kazachstan zit voor een koninklijke missie, doet ook wel de wenkbrauwen fronsen. Om die reden is er donderdag geen fysieke regering, terwijl Brussel vrijdag nog in brand stond na gewelddadige rellen, opgepakte jongeren zondag weer zijn vrijgelaten, de begroting en topbenoemingen on hold staan en de vakbonden van de Brusselse administratie zich beginnen te roeren over de hervormingen en het moratorium op de aanwervingen. Het is de vraag of de kapitein op zo’n moment niet aan het roer hoort te staan in plaats van Brussel op de kaart te zetten in een ver land waar al bij al weinig economische return van te verwachten valt.

“Boris Dilliès zit tussen hamer en aambeeld”

Steven Van Garsse Senior politiek analist In het edito fileert de redactie de Brusselse actualiteit.

Lees meer In Beeld

Oorlog en vrede: vernielingen in Brussel bij de vakbondsbetoging p.16 14 oktober 2026 |

There’s always been a rapporteur in the room... ...now there’s a Rapporteur in your pocket EURACTIV BECOMES We bring news. Not noise.

SHIFTING WORLDS

www.rapporteur.com

100 KUNSTENAARS EN WETENSCHAPPERS VERBEELDEN DE STAD VAN DE TOEKOMST.

WIELS 16 - 20 OKT POWERED BY

EXPO • TALKS • PERFORMANCES • FASHION • HEALING NIGHTCLUB POWERED BY

KOOP NU JE TICKET!

Inhoud

14 oktober 2026

OP DE COVER 06

BRUZZKet-actuaquiz Elke week test BRUZZKet of jullie het Brusselse nieuws goed hebben gevolgd met een leuke actuaquiz. Quiz mee op BRUZZKet.be

De week van het Nederlands De week van het Nederlands staat deze week in voor de muziek in d’Office. Nieuwsgierig hoe dat klinkt? Luister tussen 10 en 12u naar BRUZZ radio

Manga’s worden weer populairder: er duiken steeds meer gespecialiseerde mangawinkels op

Vooraan Brussel brandt: de kapitein hoort aan het roer te staan Actueel Ruim de helft van de uitgesloten werklozen schuift door naar de OCMW’s

Opinie ‘De Brusselse boekhouding moet veel beter kunnen’

Cartoon Delphine Frantzen

Demografie Brusselse bevolkingsgroei valt stil, maar nood aan woningen blijft

Meer BRUZZ

ACTUALITEIT

Van theaterpodia tot bioscoopschermen: de Tweede Wereldoorlog en het fascisme zijn nadrukkelijk aanwezig in het Brusselse cultuuraanbod

Cover Angèle laat op haar nieuw album haar buikgevoel spreken

VERHALEN Tweede Wereldoorlog Breendonk en de bloedige band met Brussel

ELKE WEEK

Stadsleven Een blokje mee

In beeld

In het nieuws

Botanisch Brussel De inktviszwam duikt op in het Zoniënwoud

De gevel Stijlloze graffiti

Column Buurtbewoner van een andere wijk

Hang-out Nino

Puzzelpagina

CULTUURGIDS Shoptips

Eat & Drink 3 x onigiri

Uittips

Klein onderhoud Lieselot Siddiki

Uittips

Uitgelicht Léon Spilliaert

Inzichten Ignatz

COLOFON

BRUZZ Flageyplein 18, 1050 Brussel, 02-650.10.65 ABONNEMENTEN Josiane De Troyer (abo@bruzz.be), 02-650.10.80 Gratis in Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Rest van België: 29 euro per jaar; IBAN: BE98 3631 6044 3393 van Vlaams Brusselse Media vzw, een abonnement binnen Europa kost 119 euro per jaar, buiten Europa 139 euro per jaar OPLAGE 50.000 exemplaren ADVERTEREN? Angela Mngongo 02-650.10.81 angela.mngongo@brusselmedia.be DISTRIBUTIE Ute Otten, 02-650.10.63, ute.otten@bruzz.be KLACHTEN? klachten@bruzz.be - www.bruzz.be/klachten ALGEMENE DIRECTIE Johan Goossens ALGEMEEN HOOFDREDACTEUR Klaus Van Isacker COÖRDINATOR MAGAZINE Maarten Goethals ART DIRECTOR EN VORMGEVING Heleen Rodiers EINDREDACTIE Karen De Becker WERKTEN MEE AAN DIT NUMMER Eva Christiaens, Eleanor Denneman, Kris Hendrickx, Bettina Hubo, Sophie Soukias, Steven Van Garsse, Tom Zonderman (redacteurs); Michaël Bellon, Jasper Croonen, Andy Furniere, Patricia Kargbo, Rieneke Lammens, Michiel Leen, Niels Ruëll, Matisse Van der Haegen, Bo Van Overstjns, Michel Verlinden (medewerkers) FOTOGRAFIE & ILLUSTRATIE Bart Dewaele, Tiene Carlier, Kim Duchateau, Delphine Frantzen, Ivan Put, Saskia Vanderstichele, Emiel Viellefont VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Johan Goossens, Flageyplein 18, 1050 Elsene. BRUZZ is een uitgave van de Vlaams Brusselse Media vzw wordt gedrukt bij Printing Partners Paal-Beringen en wordt gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse Gemeenschapscommissie

2025

Het gesprek

‘Af en toe moet je het stuur loslaten’ Op Instinct laat Angèle haar buikgevoel spreken

In tien jaar tijd groeide Angèle uit tot it-girl van de belpop, maar ook internationaal nam ze een steeds hogere vlucht. Op haar derde album bezweert ze angst voor de toekomst met bonzende beats, ongebreidelde passie en veel buikgevoel. “Mijn instinct is mijn kompas.” door Tom Zonderman

“

’est cool, hein”, zegt Angèle (Van Laeken) terwijl we vanuit de kantoren van Sony een blik werpen op het skatepark aan de Materialenkaai. Een gonzende mierenhoop aan skaters tiktakt in de nazomerzon over het gepolijste grijs. “Zelf heb ik me daar nooit durven aan te wagen. Mijn evenwichtsgevoel is belabberd en ik ben verschrikkelijk onhandig met mijn lijf.” Dat klinkt verrassend uit haar mond, want wie Angèle al live zag, weet hoe sierlijk en tegelijk strak geregisseerd ze over het podium dartelt. Of in haar videoclips, zoals die van de single ‘What you want’, waarvoor het überhippe Franse collectief (LA)HORDE de choreografie verzorgde en waarin ze haar sensueel kronkelende lijf aan dat van danseres Nora Monsecour koppelt. Misschien moet ze nog even warmdraaien, want de Brusselse zangeres is een tijdje uit beeld geweest. Of zo voelt het toch. Haar 6

vorige album, Nonante-cinq, dateert van vijf jaar geleden, ook al duurde de tournee die ze eraan koppelde twee jaar. Bij die release was ze 25, nu 30. “Ik hou wel van de symboliek van verjaardagen, ze duwen je vooruit”, zegt ze. Maar haar albums heeft ze niet speciaal rond die mijlpalen gepland, ze is Adele niet.

“Y faudrait qu’on joue aux adultes”, zing je niettemin op je plaat.

ANGÈLE: Ik begon heel jong te werken, moest snel grote verantwoordelijkheden nemen, bouwde mijn eigen universum. Uiteindelijk werkte dat goed voor mij. Ouder worden brengt me wijsheid en innerlijke rust, ik kan terugvallen op wat ik heb geleerd en opgebouwd.

Wij dachten een peterpancomplex te ontwaren.

ANGÈLE: Aanvankelijk keek ik enorm tegen die 30 op, maar het viel mee. Het was een vorm

van realiteitsbesef, van beter begrijpen wat mijn behoeften zijn en waar ik wil zijn. Daarbuiten is er niks veranderd. Inderdaad, de zangeres straalt nog altijd de frisse onbevangenheid uit waarmee ze tien jaar geleden haar neus aan het venster stak met een cover van ‘Bruxelles’ van Dick Annegarn. Sindsdien groeide ze uit tot een van de aanjagers van de Belgische popscene en ver daarbuiten. Ze werd ambassadrice van het Franse modehuis Chanel, dook op op de Future Nostalgia-tour van Dua Lipa en trad aan tijdens de slotceremonie van de Olympische Spelen in Parijs. En dat zonder haar girl-next-doorimago te verliezen. De popster die het ene moment op het Met Gala poseerde in dure haute couture en het volgende in casual kledij op haar socials lag te dollen met Pepette, haar petit brabançon. Het is verbazend hoe lichtvoetig Angèle met druk lijkt om te gaan. Die druk is niet

Het gesprek

min. Bij de release van haar nieuwe, derde album, Instinct, laten platenfirma en management niets aan het toeval over. Samen met vijf andere journalisten mag BRUZZ de plaat twee dagen voor het interview één keer in een vergaderzaaltje van Sony in Thurn & Taxis komen beluisteren, mits ondertekening van een document dat de absolute discretie garandeert. Alsof het staatsgeheimen zijn.

Enen en nullen

Die behoefte aan controle rijmt niet echt met de titel van Angèles nieuwe plaat: de zangeres heeft altijd haar instinct gevolgd. “Voor mij is het zoiets als een kompas, als een mantra dat me al heel lang begeleidt,” legt ze uit. “Het is de kern van alles wat ik doe. Ook als ik de verkeerde beslissing neem,

“Volwassen worden is niet zozeer leren om je instinct uit te schakelen, maar weten wanneer je ernaar moet luisteren” heb ik tenminste geluisterd naar iets wat ik diep vanbinnen voelde. Als ik me laat leiden door angst, of door anderen, is het moeilijker om met een foute keuze om te gaan.” Leven volgens je instinct ... Klinkt mooi, tot de ratio zich ermee bemoeit. We willen allemaal vertrouwen op dat eerste gevoel, maar tegelijk zijn we getraind om af te wegen, te twijfelen en de gevolgen van onze keuzes in te calculeren. Ze knikt. “Misschien is volwassen worden niet zozeer leren om je instinct uit te schakelen, maar weten wanneer je ernaar moet luisteren.” Maar wat doe je als je als artiest een groot publiek hebt bereikt en dat succes wilt behouden? Kun je dan nog op je buikgevoel vertrouwen, of ga je toch nadenken over hoe je wilt overkomen? “Of ik er als Angèle over nadenk hoe Angèle móét klinken, bedoel je? 8

Nee. Ik heb net geprobeerd de controle los te laten, te experimenteren en daarna weer bij te sturen. Die bewuste verbinding met mijn instinct voelt als een nieuw begin.”

“My heartbeat just in ones and zeros”, zing je in ‘Run’, de single die je uitbracht met technoqueen Amélie Lens. Is het nog mogelijk om intuïtief te zijn in een wereld waarin AI elke morzel authenticiteit dreigt uit te wissen?

ANGÈLE: Zoals iedereen vind ik het tegelijk fascinerend en verontrustend dat we niet langer volledig de baas zijn over wat er wordt gecreëerd. Maar ik ben ervan overtuigd dat de menselijkheid en menselijke warmte zullen blijven bestaan. Ik heb alvast geen AI gebruikt op mijn album. Het stootte me vanaf het begin af. Drie jaar geleden hoorde ik voor het eerst

mijn stem gegenereerd door AI. Dat vond ik toen meteen verontrustend, al leek alles nog onder controle. (Blaast)

In het nummer ‘Trop’ heb je het over de angst in de ogen van je vader wanneer hij naar de belabberde staat van de wereld kijkt. Zijn je ouders bezorgder dan jij?

ANGÈLE: Dat denk ik niet. Zij observeren meer, terwijl ik eerder voor de actie ga. Op je dertigste heb je nog geen volledig beeld van je toekomst. Zij weten bijvoorbeeld hoe moeilijk het kan zijn om kinderen in deze wereld groot te brengen. Natuurlijk maken ze zich zorgen, ze kijken met grote ogen naar deze wereld, maar ze vertrouwen ook op ons.

“On se fait payer nos guerres intérieures”, zing je over je vader in ‘Je sais’, “mais dans tes yeux,

“Zoals iedereen vind ik het tegelijk fascinerend en verontrustend dat we niet langer volledig de baas zijn over wat er wordt gecreëerd”

je vois les miens, on a le même regard.” Zijn jullie twee handen op één buik?

ANGÈLE: We hebben een héél hechte band, maar tegelijk zijn we twee generaties die soms tegenover elkaar staan en elkaar niet begrijpen. Ik wilde dat ook een plek geven. In dat nummer gebruik ik een sample van een liedje dat hij lang geleden over mij heeft gemaakt. Ik wilde hem bedanken voor zijn muzikale erfenis, en voor het vertrouwen dat hij me heeft gegeven om zelf muzikant te worden. Il était trop touché.

Ook in ‘Une seule vie’ blikt Angèle vooruit, en drukt ze de angst uit om te worden wie je niet wilt zijn. Ze schreef het nummer in een periode waarin ze zich sterk bewust werd van de dood en het verstrijken van de tijd. “Dat had vooral te maken met het verlies van

BIO • Angèle Van Laeken (1995) groeide op in Linkebeek, ze is de dochter van zanger Marka en actrice Laurence Bibot en de zus van rapper Roméo Elvis • Brak in 2018 door met het album Brol, scoorde hits met ‘Tout oublier’ en ‘Balance ton quoi’ • Werkte samen met Dua Lipa, Orelsan en Tamino, trad op de Olympische Spelen op met Phoenix en Kavinsky • Brengt na Nonante-cinq uit 2021 nu haar derde album uit, Instinct, waarop elektronische invloeden zich nog meer manifesteren

Op haar nieuwe album vrijt Angèle New York op, maar Brussel blijft in haar hart: “Ik voel een diepe band met deze stad.”

mijn grootmoeder, ik kwam in een soort existentieel vraagstuk terecht”, vertelt ze. “J’sais pas ce que je veux”, herhaalt ze vertwijfeld in de song, “prendre la pilule rouge ou la bleue.” “Ik vond die herhaling net heel krachtig. Er is een bepaald toekomstbeeld dat ontzettend angstaanjagend is. Maar wil ik alleen maar die toekomst zien? Of wil ik ook ruimte laten voor lichtheid? Op Instinct heb ik het over die momenten van twijfel en beklemming, maar ook over het verlangen om je niet door die angst te laten leiden en hem te aanvaarden.” We moeten zingen, dansen, vrijen, lijkt Angèle te willen zeggen, want anders is de realiteit te hard. Maar de zangeres balt ook een (fluwelen) vuist. In ‘Trop’ zet ze de algehele overload die ons versmacht tegenover de liefde, waarvan er nooit te veel kan zijn. In het tintelende ‘Dis-le’ maant ze iedereen aan om zich uit te spreken. “Het is zo belangrijk om eerlijk te zijn tegenover jezelf en authentiek te blijven. Dat betekent niet noodzakelijk dat je het van de daken moet schreeuwen. Iedereen mag zich uiten op de manier die hij of zij wil, via kunst, dans, of door opnieuw je vrijheid op te eisen. Maar je kunt niet leven met stilte.”

Lang leve de rave

“Hadden jullie ‘F4ck f4rever’ al gehoord?” Tijdens de luistersessie twee dagen voor het interview is de muziek plots gestopt. Nee, dat hadden we niet, dus wordt er door een medewerker van Sony weer op play gedrukt, waarna we Angèle op een luchtige clubbeat horen zingen over hoe lastig ze het vindt om haar geliefde achter te laten in “La Grande Pomme”, want haar leven in Brussel roept. Kopjes knikken mee, korte kribbels worden neergepend. Het is best gek om het album in zo’n cleane omgeving te beluisteren, want de muziek en de teksten drukken het tegenovergestelde uit. Al toen Angèle haar comebacksingle ‘What you want’ eind februari kwam voorstellen op het Muntplein, was duidelijk dat haar lyrics sensueler en haar sound elektronischer waren geworden. ‘What you want’ maakte de zangeres samen met het Franse electrorockduo Justice, iets waar ze erg trots op is. “Gaspard (Augé) en Xavier (de Rosnay) spreken net als ik graag in beelden over muziek”, zegt ze terwijl ze enthousiast een foto van een monstertruck toont uit een van hun WhatsApp-conversaties. Je voelt er meteen de big beats uit de song bij, klaar om door een arena te knallen. “Precies. Muziek maken is vaak iets technisch, je hebt focus en controle nodig, maar uiteindelijk moet je er ook iets bij voelen. De dopamine moet stromen.” 14 oktober 2026 |

Het gesprek

De prettige clubvibe van haar plaat doet vermoeden dat die dopamine de voorbije jaren vooral stroomde op de dansvloer. Angèle werkte niet alleen samen met Justice, ook Soulwax en de Franse producer SebastiAn, die eerder al beats bakte met Daft Punk en Charlotte Gainsbourg, tekenen present. Eerder was er haar geflirt met Amélie Lens, en op de Olympische Spelen bracht ze samen met Phoenix en de intussen overleden Franse producer Kavinsky het iconische nummer ‘Nightcall.’ “Bij het maken van deze plaat was het altijd feest in de studio. Ook als ik er alleen zat, midden op de dag.” Het waren haar eigen mini-raves, lacht ze. “Ik heb raves altijd belangrijk gevonden omdat dat plaatsen zijn waar mensen samenkomen en vrij kunnen zijn. Maar vandaag staan ze onder de druk en dat is jammer. Zeker wanneer je jong bent is het erg verontrustend wanneer vrijheden worden ingeperkt. Daarom vind ik het belangrijk om die plekken ook de betekenis te geven die ze verdienen. Ook muzikaal gezien: de artiesten die aan dit album hebben meegewerkt, hebben veel te danken aan de ravecultuur. Op dat soort party’s zijn ook veel muziekstromingen ontstaan.”

Filosofisch traktaat

Ondanks de beats vol joie-de-vivre en de teksten vol lust en seks, doet Angèle ook iets typisch Angèles: ze kaart zware thema’s aan op een luchtige manier. “L’être ou bien l’avoir, personne a jamais su conjuguer, pourtant ne rien avoir ne signifie pas ne rien être”, zingt ze met een engelenstem in ‘Dis-le’. Het is de eerste zin van haar plaat, en hij klinkt bijna als een filosofisch traktaat. “Ik heb dat idee opgepikt uit een filosofiemagazine”, grinnikt ze. “Ik denk dat de lectuur iets in mij heeft wakker gemaakt. Het zijn natuurlijk ook echt grote levensvragen, maar ik meen het wel, omdat ik die notie van ‘zijn’ en ‘hebben’ interessant vind. ‘Dis-le’ gaat ook echt om het verschil tussen wie je van nature bent en wat je wilt bereiken. Ben ik op dit moment bezig met zijn, of ben ik bezig met hebben? Ik merk dat ‘zijn’ me in mijn leven veel verder brengt dan ‘hebben’.” Die levenslust zit Angèle als gegoten, maar ze was er niet altijd. Op Brol: la suite, een heruitgave van haar debuut, had ze zich al weemoedig getoond. Ook op Nonante-cinq stopte ze die vertwijfeling niet weg. In een gesprek met Le Monde twee jaar terug zei ze dat ze zich uitgeput voelde. “Ik voel me nu veel beter. Ik denk dat het ook samenhangt met het feit dat ik volwassener ben geworden en meer controle heb over mijn leven. De voorbije jaren heb ik echt genoten.” 10

Is succes verslavend?

ANGÈLE: Succes vind ik zo’n absurd concept dat ik niet goed weet of het verslavend kan zijn. Op een podium staan wel. Elke avond krijg je een adrenalinekick. Je weet waarvoor je het doet en voelt de spanning steeds verder opbouwen. Dat komt voor mij misschien nog het dichtst in de buurt van wat ik me bij een drug voorstel. (Lacht)

“Ik heb geen artificiële intelligentie gebruikt op mijn album. Het stootte me al vanaf het begin af” Ze kan nu beter haar succes plaatsen, zegt ze. “Ik ben vooral dankbaar dat wat ik heb gemaakt, impact heeft gehad. Dat is het mooiste cadeau dat ik kon krijgen. Brol was mijn debuut, ik had geen verwachtingen. Nonante-cinq was wat moeilijker om te maken. Met dit album wilde ik vooral doen wat ik graag doe en gelukkig zijn terwijl ik het maakte. Daarin ben ik geslaagd.”

In een interview met Humo zei je moeder: “Ik ben bang voor extreem succes, maar ook voor extreem falen.” Herken je jezelf daarin?

ANGÈLE: Ik begrijp wat ze bedoelt, maar ik ervaar dat zelf niet zo. Natuurlijk hoop ik dat dit album mensen raakt, maar ik ben nu al tevreden. Ik heb een plaat gemaakt die bij me past en die me vertrouwen geeft. Het succes van Brol heeft mijn leven veranderd, maar vandaag ís mijn leven al veranderd.

Maar wat blijft er over als de bewondering en het applaus wegvallen?

ANGÈLE: Oh, dat gevoel verdwijnt nooit echt.

Big city life

Het is indrukwekkend hoe Angèles internationale carrière blijft groeien. Onze landsgrenzen heeft ze allang overstegen, en na haar doorbraak in Frankrijk richt ze zich nu ook op de Engelstalige markt. ‘Fever’, haar duet met Dua Lipa, was daarvoor al een prima glijmiddel. Intussen stond ze ook op het invloedrijke Coachella-festival in Californië. Ook New York speelt een rol in dat internationale verhaal. Ze bracht er de voorbije jaren veel tijd door en vond er nieuwe inspiratie. Haar laatste single, het clubby, deels in het Frans en Engels gezongen ‘Love triangle’, is niet voor niets een samenwerking met de New Yorkse indiepopzangeres Caroline Polachek. “New York is een stad van eindeloze energie en creativiteit, een brok geschiedenis over wier voetpaden zoveel bekende artiesten hebben gelopen. De stad heeft iets inspirerends dat je niet kunt uitleggen. Maar Brussel krijg ik niet uit mijn lijf geschud, het is een unieke plek die mij blijft voeden. Er heerst chaos, maar tegelijk vind ik er rust. Ik woon en werk hier, mijn label en management zitten er. Kortom, ik voel me diep verbonden met deze stad.” Instinct van Angèle komt uit op 16/10, diezelfde avond stelt ze het album voor op de Grote Markt, op 20 en 21/3 staat ze in de ING Arena, ing.arena.brussels

« MON INSTINCT ME SERT DE BOUSSOLE »

FR/ En dix ans, Angèle est devenue une figure incontournable de la pop belge, tout en s’imposant sur la scène internationale. Elle a collaboré avec Dua Lipa, est devenue l’égérie de Chanel et s’est produite au festival Coachella, à Los Angeles. Sur son troisième album, Instinct, elle conjure ses angoisses face à l’avenir à coups de beats puissants, de passion débridée et d’instinct.

“MY INSTINCT IS MY COMPASS”

EN/ Over the past decade, Angèle has risen to become one of the biggest names in Belgian pop, while her international career has continued to soar. She has collaborated with Dua Lipa, become a muse for Chanel and performed at Coachella in LA. On her third album, Instinct, she banishes fears about the future with pounding beats, unbridled passion and plenty of gut instinct.

SUPA_ADVBRUZZ_220x290mm.indd 1

07/10/2026 14:18

Actueel

‘We vrezen meer armoede en criminaliteit’

Het aandeel uitgesloten werklozen dat een leefloon krijgt, bedraagt ondertussen al 53 procent in het Brussels gewest. Dat is veel meer dan de 33 procent die de federale regering voorspelde. “Ik vrees dat de gemeenten op armoedebestrijding zullen moeten besparen.” door Kris Hendrickx

Eind september maakte Actiris cijfers bekend over de uitsluiting uit de werkloosheid. In Brussel, bleek uit een studie van de arbeidsbemiddelaar, kreeg 47 procent van de mensen die uitgesloten werden uit de werkloosheid een leefloon, een stuk meer dan de 33 procent in Vlaanderen. De cijfers waar de studie zich op baseert, dateren van eind mei. Opmerkelijk ook: het aantal Brusselaars dat zijn uitkering verliest, ligt nagenoeg even hoog als het aantal in Vlaanderen, dat vijf keer meer inwoners telt. De Brusselse OCMW’s maakten ondertussen een stand van zaken op met cijfers van eind juni. Eén maand later blijkt het percentage al gestegen naar 53 procent, zegt 12

Ruim de helft van de uitgesloten werklozen schuift door naar de OCMW’s

Sébastien Lepoivre, voorzitter van de federatie van Brusselse OCMW’s (en voorzitter van het OCMW van Evere) aan BRUZZ. “Het cijfer blijft nog groeien. De federale regering had voorspeld dat slechts een derde een leefloon zou krijgen. Wel, in Brussel gaan we eerder richting 60 procent.” Cijfers van de federatie tonen ook hoezeer de impact verschilt per gemeente. De uitsluiting komt het hardst aan in de armste gemeenten, met Molenbeek op kop. In de kanaalgemeente wordt liefst 5,5 procent van alle 18-64-jarigen uitgesloten van de werkloosheid. Molenbeek wordt gevolgd door Sint-Joost, Brussel-Stad, Anderlecht en Sint-Agatha-Berchem.

Aan het andere eind van het spectrum vinden we Sint-Pieters-Woluwe, waar het aandeel uitgesloten inwoners maar 2 procent van de groep 18-64-jarigen bedraagt. Ook in Sint-Lambrechts-Woluwe, Oudergem en Etterbeek is de impact beduidend geringer dan het Brussels gemiddelde.

Oudere bevolking

Dat de armste gemeenten van het gewest de grootste impact zien, ligt in de lijn der verwachtingen. “Maar dat ook Sint-AgathaBerchem relatief zwaar wordt getroffen, is verrassender”, vindt Lepoivre. “Wellicht speelt de relatieve ouderdom van de

heid een extra last van 1,5 miljoen euro op de gemeentebegroting van volgend jaar. Dat is veel op een gemeentedotatie die nu ongeveer 17 miljoen euro bedraagt. En dat bedrag zal de jaren erna dus nog stijgen, terwijl de gemeenten het net erg moeilijk hebben.” De secretaris-generaal ziet in de hele operatie een gecamoufleerde hervorming van de sociale zekerheid. “In plaats van een communautarisering (een overheveling naar de gemeenschappen, red.) organiseert de federale regering een communalisering (een overheveling naar de gemeenten, red.) van de sociale zekerheid, maar dan zonder de nodige middelen.”

Clusterbom

bevolking mee, met meer langdurig werklozen.” Dat de impact van de hervorming zo zwaar uitvalt in Brussel heeft ernstige gevolgen, vertellen verschillende OCMW-voorzitters en verantwoordelijken. “Dit jaar compenseert de federale overheid de uitgaven voor de bijkomende leeflonen nog voor 100 procent, maar dat aandeel daalt volgend jaar al tot 90 procent en in 2028 tot 80 procent”, legt Grégory Jacques, secretaris-generaal van het OCMW van Sint-Lambrechts-Woluwe uit. “De situatie stelt de gemeenten voor onmogelijke budgetkeuzes”, vindt Jacques. “Alleen al voor Sint-Lambrechts-Woluwe betekent de hervorming van de werkloos-

“De situatie stelt de gemeenten voor onmogelijke budgetkeuzes” Grégory Jacques

Secretaris-generaal OCMW Sint-Lambrechts-Woluwe

Aangezien de OCMW’s wettelijk verplicht zijn om de leeflonen uit te keren, zullen de gemeenten zich verplicht zien om op andere zaken te gaan besparen, analyseren verschillende OCMW-voorzitters. “Mijn grootste vrees is dat de gemeenten door de hervorming ook nog eens zullen moeten besparen op een reeks initiatieven die armoede bestrijden, legt Sébastien Lepoivre uit. “Schuldbemiddeling, adviezen over energie en noem maar op, initiatieven waarvoor de subsidies nu ook al verminderen. De hervorming van de werkloosheid dreigt zo een echte clusterbom te worden, die maar schade blijft veroorzaken. Een deel van de uitgesloten inwoners krijgt trouwens ook geen leefloon. Daarmee zit je in een situatie waar je snel meer criminaliteit of zwart werk krijgt. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?” Voor de OCMW’s zelf betekent de instroom van nieuwe leefloners veel extra druk. “We hebben uiteindelijk tien extra sociaal assistenten aangeworven, maar makkelijk was dat niet”, geeft Jacques aan. “In Wallonië en Vlaanderen liggen de lonen immers hoger.” De OCMW’s zien daardoor ook veel mensen die in Brussel beginnen, maar na verloop van tijd verhuizen naar de eigen streek. Ook binnen Brussel speelt die concurrentie overigens. Gemeenten met minder dossiers per assistent en een performant IT-systeem zijn bijvoorbeeld meer in trek bij sollicitanten. “Behalve de lonen spelen ook de complexiteit van de dossiers mee, de taalbarrières, de culturele codes …”, vult Harold Peeters, secretaris-generaal van het Anderlechtse OCMW aan. En de extra druk betekent op zijn beurt ook meer uitval door ziekte of burn-out, merkt onder anderen Ahmed El Khannouss (Molenbeek Autrement), OCMW-voorzitter in Molenbeek. 14 oktober 2026 |

Opinie

‘De Brusselse boekhouding moet veel beter kunnen’ Het gebrek aan geloofwaardige cijfers bij het laatste Brusselse begrotingsakkoord is een reden voor ongerustheid, schrijft Bart Van Craeynest, hoofdeconoom bij Voka. “Een begroting in evenwicht tegen 2029? Klinkt te mooi om waar te zijn.”

Bart Van Craeynest

Hoofdeconoom bij Voka Auteur van het boek ‘België kan beter’

Terwijl de Vlaamse regering met een onwaarschijnlijk schouwspel naar een begrotingsdeal strompel de en de federale begrotingsbe sprekingen al volledig vastliepen nog voor ze goed en wel gestart waren, leek de Brusselse regering met sprekend gemak (in eerste instantie toch) haar begroting voor 2027 rond te krijgen. Dat is des te opmerkelijker gezien de al langer ronduit dramatische budgettaire toestand in Brussel. Naar eigen zeggen blijft de Brusselse regering op koers voor een begroting in evenwicht tegen 2029. Dat klinkt te mooi om waar te zijn, en is dat hoogstwaarschijnlijk ook. Op zich valt de Brusselse begroting moeilijk te evalueren, want er werden tot nog toe geen gedetailleerde cijfers over bekendgemaakt. Volgens betrok kenen werden bij de discussies zelfs geen begrotingstabellen gebruikt (wat op zijn zachtst gezegd zeer ongebruikelijk is). De vraag is trouwens of de toestand beter te evalueren zou zijn met die tabellen. Het Rekenhof, dat instaat voor de externe controle op de

Stadsleven Een blokje mee door Eleanor Denneman

Ik haast mij, zoals elke woensdagavond, naar de toneelrepetitie. Chagrijnig, omdat ik heel Brussel moet doorkruisen, terwijl het giet als een tierelier, voor drie zinnen tekst. En in crisis, 14

omdat ik die zinnen met een Hollands accent moet zeggen – ik ben getypecast – terwijl mijn Rotterdamse accent al dertien jaar verpietert. In mijn oortjes luister ik, ter inspiratie, naar

begrotingen van de verschillende overheden in ons land, weigert al jaren om zich uit te spreken over de Brusselse begroting wegens een gebrek aan betrouwbare cijfers. Allicht probeert de huidige regering beter te doen, maar dat valt vooralsnog heel moeilijk in te schatten. De Brusselse regering ging pas

vage besparingsplannen. Daar naast zijn de afspraken rond Beliris en de Brussel Deal met de federale regering (en de financie ring die aan beide gekoppeld is) nog niet rond, blijft het onduidelijk wat de impact zal zijn van de eventuele federale begrotings beslissingen op de Brusselse financiën en is er ook nog de impact van de aanhoudende rentestijging.

Voordeel van de twijfel?

Een nieuwe regering zou eigenlijk het voordeel van de twijfel moeten kunnen krijgen. Maar deze Brusselse regering is niet de eerste die tegen het einde van haar legislatuur een begroting in evenwicht belooft (dat deed de vorige Brusselse regering ook). En

“De budgettaire problemen van Brussel gaan niet louter over boekhouding. In belangrijke mate is dit een probleem van te lage economische groei” acht maanden geleden van start. Het begrotingspad dat toen werd ingezet, moest nu beperkt bijgestuurd worden. Er lijken wel wat stappen gezet in de juiste richting, met onder meer een aanwervingsstop en fusies van administraties. Maar er blijft nog heel veel onduidelijk. Niet heel verrassend blijken de extra uitgaven veel concreter dan de

de nieuwe aflevering van Love is Blind Netherlands om zo Marc, met zijn natte T en grove gedrag, te channelen. Plots komt een man heel dicht naast mij lopen, echt arm tegen arm. Ik kijk naar beneden en zie pantoffels onder een gewaad uitsteken. Ik vertraag, de pantoffels ook. Ik versnel,

ondanks die herhaalde beloftes is de budgettaire situatie van Brussel ronduit dramatisch. In een analyse van een maand geleden gaat het Planbureau ervan uit dat het Brusselse tekort wel afneemt, maar toch onhoudbaar hoog blijft (meer dan 10 procent van de beschikbare ontvangsten van het Gewest). Daarnaast houdt Brussel ook belangrijke uitgaven buiten de

de pantoffels ook. Weird, het is te vroeg op de avond voor opdringerige mannen. Dan durf ik op te kijken. Hij glimlacht en knikt omhoog. Er hangt een grote

paraplu boven mijn ontplofte krullenbos, al die hele tijd. “Ik moet eigenlijk afslaan, maar ik kan nog een blokje mee als je dat wil.”

In Stadsleven vertellen redacteurs en lezers in maximaal 1000 tekens een verrassende anekdote over Brussel. Insturen kan via redactie@bruzz.be

Cartoon door Delphine Frantzen

begroting. Tegen die achtergrond blijft de Brusselse schuld fors oplopen. In verhouding tot de beschikbare ontvangsten gaat die van 154 procent in 2020, over 250 procent in 2025 naar 318 procent in 2030 (ter vergelijking, Vlaande ren gaat naar 115 procent tegen 2030). Volgens het Planbureau is het risico op onhoudbaarheid van de Brusselse schuld in alle scenario’s hoog. Dat is een beleefde manier om aan te geven dat de Brusselse overheidsfinan ciën niet onder controle zijn. Gezien de ernst van de budgettaire situatie in Brussel en het feit dat er al jaren twijfels zijn over de Brusselse cijfers, onder meer bij dat Planbureau, de Nationale Bank en het Rekenhof, zou de Brusselse regering extra inspanningen moeten doen om duidelijke, overtuigende en geloofwaardige cijfers voor te leggen. Dat dat ook in deze begrotingsronde niet gebeurt, is een reden voor ongerustheid. De tijd van het voordeel van de twijfel is in Brussel al lang voorbij.

Hoge armoedecijfers

De budgettaire problemen van Brussel gaan niet louter over boekhouding. In belangrijke mate is dit een probleem van te lage economische groei. Brussel groeit al decennialang systematisch trager dan Vlaanderen. In haar juni-vooruitzichten ging het Planbureau uit van een magere 0,8 procent groei per jaar in de periode 2025-2030. Met de

recentste ontwikkelingen, onder meer in de energieprijzen, zal dat allicht nog iets minder worden. Die lage economische groei gaat samen met een hele reeks andere problemen: weinig mensen aan het werk, hoge armoedecijfers, onveiligheid … Op elk van die punten scoort Brussel bij de slechtste regio’s van Europa. Deze regering kondigde al wat maatregelen aan om de Brusselse economie te versterken, zoals de versterkte activering van werk zoekenden, extra ruimte voor ondernemen via de economische acceleratiezones, efficiëntere vergunningsprocedures. Die maatregelen gaan in de juiste richting, maar zijn niet meer dan een eerste stap. Gezien de aanslepende ondermaatse prestaties zou de sense of urgency rond de Brusselse economie veel groter moeten zijn. Brussel ligt in een economisch bloeiende regio (denk aan Vlaams- en Waals-Bra bant) en heeft extra troeven met onder meer de nabijheid van top-kennisinstellingen en de Europese rol. Het potentieel om economisch beter te doen, is enorm voor Brussel. Dat zou voor het beleid de absolute prioriteit moeten zijn. Een structureel sterkere economie is de beste garantie voor duur zame overheidsfinanciën op langere termijn. Stoere beloftes en vage cijfers zijn dat niet. Reageren of zelf een opiniestuk insturen? Mail naar redactie@bruzz.be

Quote Stand-upcomedian Alex Agnew (55) relativeert zijn bekendheid, ook na het meermaals vullen van de AFAS Dome met zijn nieuwe zaalshow

“Eens voorbij Brussel is er nauwelijks iemand die weet wie Alex Agnew is’ Het Nieuwsblad, 10 oktober 2026

14 oktober2026 |

In beeld

In het nieuws 12/10 | Stad Brussel schrapt koelkastpremie. Inwoners van Brussel- Stad met een beperkt inkomen kunnen tot 400 euro krijgen als ze een koelkast kopen van energieklasse A, B of C. Huishoudens van vier of 16

meer personen konden nog een bonusbedrag van 100 euro krijgen. De Stad Brussel bespaart en schaft die premie nu af. Het bestuur wijst erop dat de koelkasten die vandaag op de markt zijn al behoorlijke energieprestaties hebben.

12/10 | Griffies Brusselse vredegerechten sluiten twee dagen per week. Door een nijpend personeelstekort zien de Brusselse vredegerechten zich genoodzaakt om hun griffies twee dagen per week te sluiten. “We kampen met een structureel tekort dat bijna 30 procent bedraagt”, melden Paul Dhaeyer en

Simon Cardon, voorzitters van de Franstalige en Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel. Ze pleiten voor dringende hervormingen. “De gevolgen van het personeelstekort zijn rechtstreeks voelbaar voor de burger”, luidt het. 10/10 | Ongunstig advies voor Neerveld-project.

Het gemeentebestuur van Sint-Lambrechts-Woluwe geeft een ongunstig advies voor het Neerveld-project, dat meldde burgemeester Olivier Maingain (Lib-res) vrijdag in een overlegcommissie. Buurtbewoners verzetten zich tegen het project wegens de sloop van zeventien huizen en de impact op de natuur van

Oorlog en vrede Brussel leek afgelopen vrijdag op een oorlogszone. De vakbondsbetoging die gekaapt werd door amokmakers, heeft haar sporen nagelaten. Zeker drie bussen van de MIVB, een tram, drie deelwagens, enkele bushokjes en tientallen deelfietsen en -steps zijn beschadigd. De politie schat dat in totaal meer dan 1.000 personen zouden hebben deelgenomen aan de rellen. Sommigen van hen waren in het bezit van

het Woluwedal. Het is nu aan de gewestelijke overheid om al dan niet een bouwvergunning af te leveren. 10/10 | Nederlandstalige hulpverlening voor drugsverslaafden. In het Brussels Gewest bestaat sinds 2011 geen Nederlandstalige ambulante drugshulpverlening meer.

Daardoor moeten drugsverslaafden uitwijken naar centra in randgemeenten als Dilbeek en Asse. Onhoudbaar, oordeelde Elke Van den Brandt (Groen), collegevoorzitter van de VGC. De VGC zal daarom samen met de Vlaamse overheid, tegen 2029, een initiatief ondersteunen voor Nederlandstalige

ambulante zorg voor drugsgebruikers in Brussel. “Het moet laagdrempelig worden.” 08/10 | Onderhoud Congreskolom gedaan. De Regie der Gebouwen rondde de reinigingsbeurt van de Congreskolom vorige week af. Die ziet er weer wit uit, met herstelde beelden en

“potentieel gevaarlijk materiaal”, zoals molotovcocktails, stokken, mortieren en andere projectielen. Heel wat vreedzamer ging het er zondag aan toe. Voor de Klimaatmars 2026 zijn volgens de politie minstens 45.000 mensen opgedaagd, de organisatie spreekt van 60.000 betogers. Daarmee trekt het protest dubbel zo veel aanwezigen als vorig jaar. Samen eisten ze vreedzaam de afbouw van fossiele brandstoffen en een doortastend klimaatbeleid. © BELGA

vergulde opschriften. De werken kostten bijna 600.000 euro. De Congreskolom werd tussen 1850 en 1859 gebouwd naar een ontwerp van architect Joseph Poelaert, ter ere van de Belgische onafhankelijkheid. 08/10 | Positief veiligheidsadvies Kanal. De testen die woensdag

afgenomen werden in Kanal door de brandweer betroffen de verschillende brandbeveiligingssystemen, gaande van branddetectie, brandalarm en rookafvoer, tot sprinklerinstallaties, rookgordijnen en evacuatie. De veiligheidsinspectie resulteert in een adviesrapport dat aan Stad Brussel verleend wordt. 14 oktober 2026 |

Demografie

Voor het eerst in dertig jaar groeit de Brusselse bevolking niet meer. Een stagnerend en straks wellicht zelfs krimpend aantal inwoners, dat blijft niet zonder gevolgen, of het nu over woningen, groene ruimte of overheidsinkomsten gaat. “Vooral het Franstalige onderwijs loopt leeg.” door Kris Hendrickx

ven terug naar de vroege jaren 2010. In die periode konden Brusselse politici bij wijze van spreken hun mond niet openen of het ging over de ‘demografi sche boom’, de explosieve bevolkingstoename met een piek in 2011. Dat jaar kwamen er bijna 30.000 inwoners bij in een jaar tijd, goed voor bijna drie procent van de bevolking. Die bevolkingsexplosie had de Brusselse politiek wat verrast en liet zich voelen in verschillende beleidsdomeinen: plots waren er te weinig crèches, scholen, woningen, mobiliteitsverbindingen en nabijheidshan del voor nieuwe woonwijken. Het thema werd zelfs zo dominant dat het nieuwe ontwikkelingsplan van het Gewest het

‘demografisch gewestelijk bestemmings plan’ ging heten. De jaren na die piek vertraagde de groei, om in 2025 uiteindelijk helemaal stil te vallen, zo bleek vorige week uit cijfers van het Brusselse instituut voor statistiek Bisa. Terwijl Brussel jarenlang de demografische groeimotor van België was, blijft het Hoofdstedelijk Gewest nu plots achter op Vlaanderen, waar de bevolking wel nog groeit (+0,6 procent). Voor de volgende jaren voorspelt het federale planbureau zelfs een krimp van de hoofdstedelijke bevolking. De redenen voor de stagnatie? Die zijn meervoudig: het aantal geboorten loopt licht terug, de internationale migratie naar Brussel vermindert fors en meer Brusse laars vertrekken naar Vlaanderen en

Brusselse bevolkingsgroei valt stil, maar nood aan woningen blijft

Wallonië. Die laatste beweging wordt makkelijker door de inburgering van telewerk. Het is boeiend om nog wat verder terug te kijken. De vorige keer dat de bevolkings groei tot stilstand kwam, was in de periode na 1968. Tot dat jaar groeide de Brusselse bevolking (tot 1.070.000 inwoners) om vervolgens bijna 30 jaar af te kalven, tot er in 1996 amper 950.000 Brusselaars overbleven. Het was de periode van de grote stadsvlucht naar de groene Rand, het verval van het centrum en de uitbouw van een stad op maat van de auto met tunnels en stads snelwegen. Een periode ook waarin het welstellende Brussel geleidelijk verarmde. Dat die geschiedenis zich herhaalt, verwachten de experts niet. Maar wat zijn

De nieuwe woonwijk Groenweg in NederOver-Heembeek. “Op het vlak van woningbouw is er de voorbije jaren een groot tekort ontstaan”, bevestigt Brussels bouwmeester Lisa De Visscher.

dan wel de gevolgen van een stagnerende en straks krimpende bevolking?

SCHOLEN

leegloop in Franstalig onderwijs

In de jaren 2010 werden er in allerijl plaatsen in crèches en scholen bijgebouwd, soms met haast- en vliegwerk. De urgentie was toen zo groot, dat het Brussels Gewest zelf extra schoolplaatsen begon te creëren, terwijl het daar niet voor bevoegd is. Vandaag merken onderwijsactoren heel duidelijk hoe de piek van de bevolkingsgroei achter de rug is. Een sprekend voorbeeld is de sluiting van de Franstalige basisschool Christian Merveille die de Stad Brussel in het voorjaar aankondigde. Het bestuur

verwees daarbij expliciet naar het lagere aantal kinderen. “Die sluitingen zijn een reële kwestie”, ziet expert overheidsfinanciën Maxime Fontaine (ULB). “Ook in de school van mijn kinderen in Evere ging een vestiging dicht omdat er niet genoeg leerlingen meer waren. Nochtans heeft de school een goede reputatie.” Dat uitgerekend basisscholen sluiten, is geen toeval. De kinderen die geboren werden tijdens de piek van de bevolkingsgroei in 2011 – of net erna in gezinnen van de talrijke nieuwkomers – zitten nu immers al in het middelbaar onderwijs, waar het vaak wel nog dringen is voor een plaats. Bij de twee voorbeelden van scholen die sloten, gaat het om Franstalige scholen. Ook

dat is geen toeval, denkt Bruno De Lille, algemeen directeur van scholengroep Sint-Goedele. “In onze basisscholen zijn de cijfers nog stabiel, maar ik hoor wel van Franstalige scholen met teruglopende leerlingenaan tallen. Mijn theorie daarover is dat het Nederlandstalige onderwijs profiteert van zijn reputatie: de plaats die er vrijkomt doordat er minder kinderen zijn, wordt ingenomen door ouders die er vroeger geen plek hadden gekregen en noodgedwongen voor het Franstalige onderwijs hadden gekozen. En die beweging leidt op haar beurt tot extra weinig leerlingen in Franstalige scholen.” De tijd dat scholen automatisch vollopen, is volgens De Lille wel voorbij. “Ik verwacht 14 oktober 2026 |

Demografie

opnieuw meer concurrentie tussen scholen de volgende jaren.” Tegelijk is de ene buurt de andere niet, benadrukt Elisa Donders van Perspective. “Op wijkniveau kan er wel nog te weinig schoolcapaciteit zijn.”

CRÈCHES

tekorten blijven

Wat voor scholen geldt, is daarom nog niet waar voor de crèches. “Over heel het gewest is de dekkingsgraad voor crèches (het aantal opvangplaatsen per 100 kinderen tussen 0 en 3 jaar, red.) maar circa 50 procent”, legt Elisa Donders van de Brusselse planningsadminis tratie Perspective.brussels uit. “Het tekort is dus nog groot, vooral in het noorden en het noordwesten van het gewest. Dat de bevolking stagneert, geeft dus eerder de kans om tekorten weg te werken of het bestaande aanbod te verbeteren.” Dezelfde redenering is ook vandaag op tal van scholen toepasbaar, stipt Brussel-expert Benjamin Wayens (ULB) aan. “Er zijn vaak heel snel plaatsen bijgecreëerd, met refters die plots klaslokalen werden of containers op de speelplaats, zoals achter mijn woning in Anderlecht. Dat de bevolkingsgroei stilvalt, laat hopelijk toe om de kwaliteit op te krikken.”

“De reden waarom mensen uit Brussel wegtrekken is niet dat ze hier niet graag wonen, maar dat ze geen betaalbare woning vinden” Stéphan Sonneville

Topman vastgoedontwikkelaar Aténor

WONINGEN

betaalbare huisvesting nodig

SAT 17.10

AFTER US:

BOZAR

A RADIOACTIVE REMINDER A FILM CONCERT BY DIMITRI STERKENS Info & Tickets

www.nationalorchestra.be

Als de bevolkingsgroei stopt, betekent dat dan dat de grote woningbouwprojecten in het gewest kunnen worden geschrapt? “Het is eigenlijk andersom, de reden waarom mensen uit Brussel wegtrekken is niet dat ze hier niet graag wonen, maar dat ze geen betaalbare woning vinden”, denkt Stéphan Sonneville, topman van vastgoedontwikkelaar Aténor. “Een bouwvergunning krijgen duurt in Brussel echter vaak erg lang en de overheid is er de voorbije jaren niet in geslaagd om genoeg betaalbare woningen te bouwen. Die Josaphat site – waar ik trouwens geen belangen heb –

WOONZORGCENTRA

lege bedden troef

Wat met ouderen? Welk effect de stagnering van de bevolking heeft op de woonzorgcen tra is vandaag moeilijk te zeggen. De cijfers van het Bisa tonen dan wel dat het gewest al tien jaar vergrijst, maar die tendens is niet erg uitgesproken en met een gemiddelde leeftijd van 38 jaar blijft de Brusselse bevolking heel wat jonger dan die in Vlaanderen (43 jaar) of Wallonië (42 jaar). De sector van de woonzorgcentra kampte de voorbije jaren met veel lege bedden. Experts wijzen op een overaanbod, een te hoge prijs voor veel Brusselaars en een aanzienlijke groep stadsbewoners met een migratieachtergrond die hun ouders niet naar een rusthuis willen brengen. “De hele kwestie van een veranderende bevolking maakt duidelijk dat we onze gebouwen flexibeler moeten plannen”, vindt demograaf Jean-Michel Decroly (ULB). “Overbodige scholen zou je tot een crèche moeten kunnen omvormen of tot infrastruc tuur voor ouderenzorg of omgekeerd

dat is toch een grap? Wordt er daar nu gebouwd of niet?” Sonneville is natuurlijk een belangheb bende, maar ook de Brusselse bouwmeester waarschuwt ervoor om de stadsplanning niet zomaar stil te leggen. “Op het vlak van woningbouw is er de voorbije jaren een groot tekort ontstaan”, bevestigt Lisa De Visscher. “Die stagnatie moet eerder de ruimte bieden om dat nu eindelijk bij te benen. Zeker wat sociale en betaalbare huisvesting betreft is de achterstand erg groot. Dat tekort verklaart inderdaad voor een groot deel waarom mensen Brussel verlaten.” Nieuwe woningen creëren betekent daarom niet zomaar grote stukken natuur volbouwen, zegt de bouwmeester. “Die polarisering tussen bouwen en groen is vruchteloos en er zijn echt wel manieren om de twee op een slimme manier te combineren.” Demograaf Patrick Deboosere (VUB) ziet hoe de grotere Brusselse agglomeratie in dat verband als één geheel functioneert. De stagnering in Brussel verklaart de recente groei in de Rand. “De Brusselaars die ernaartoe trekken hebben vaak een interna tionaal profiel en zoeken behalve een betaalbare woning ook een aantrekkelijke en kindvriendelijke omgeving. Mochten ze die in Brussel vinden, zouden ze blijven. In die zin is de situatie vandaag heel anders dan na de bevolkingspiek van 1968, toen mensen echt weg wilden uit de stad.”

De tijd dat scholen automatisch vollopen, is volgens Bruno De Lille, directeur van scholengroep Sint-Goedele, voorbij.

wanneer rusthuizen leegstaan. Je zou daar ecologisch veel winst kunnen boeken.”

OVERHEIDSFINANCIËN

de ene bewoner is de andere niet

Minder inwoners, betekent dat dan niet minder inkomsten voor Gewest en gemeen ten? In dat verband is het boeiend om een blik te werpen op de gemeente Sint-Gillis, de Brusselse gemeente waar de bevolking de voorbije 10 jaar het sterkst daalde, terwijl die in de meeste gemeenten bleef groeien. In 2016 waren er nog 50.600 kuulekappers, zoals de inwoners ook genoemd worden. Tien jaar later zijn dat er nog 48.700, een daling van bijna 4 procent. Deed die evolutie de gemeente financieel pijn? “Niet echt”, merkt schepen van Financiën Willem Stevens (Vooruit). “De inkomsten uit de personenbelasting zijn niet gedaald, al hangen die niet enkel van het aantal inwoners af, ook hun profiel speelt mee en er zijn wel wat bemiddelde inwoners bijgekomen. Het zijn vooral andere factoren, zoals de federale werkloosheids hervorming, die financieel zwaar wegen.” Stevens heeft vragen bij de officiële bevolkingscijfers. “Dat zijn mensen die er gedomicilieerd zijn, maar in Sint-Gillis is er een grote opmars van coliving geweest, met

korte huurcontracten waarbij mensen zich niet zo snel domiciliëren. En dan heb je nog de mensen zonder papieren, die niet afgenomen zijn in aantal. Misschien daalde de bevolking de voorbije tien jaar veel minder dan de cijfers tonen.” En voor de bovengemeentelijke niveaus? Expert overheidsfinanciën Fontaine wijst erop dat alvast de gemeenschappen hun middelen krijgen op basis van bevolkings aantallen. “Onderwijs bijvoorbeeld. Als de bevolking straks krimpt, kan dat vooral aan Franstalige zijde pijnlijk worden, want dan zullen ook de middelen krimpen.” Een krimpende bevolking zou ook het Gewest minder geld kunnen opleveren, zegt Fontaine nog. “Brussel krijgt nu circa 400 miljoen per jaar via het solidariteitsmecha nisme, dat een compensatie vormt voor de mindere inkomsten uit de personenbelas ting in Brussel. Als de bevolking daalt, kan ook dat bedrag krimpen.” Dat vooral de internationale migratie naar Brussel de voorbije jaren vertraagt, is in dat verband niet meteen goed nieuws, vindt de demograaf: “Dat zijn vooral jonge en actieve mensen, die bijdragen aan de gemeenschap via hun werk.” Fontaine stipt ten slotte nog een evidentie aan: “Minder inwoners, dat betekent ook minder uitgaven.”

MOINS DE BRUXELLOIS, MAIS TOUJOURS UNE PÉNURIE DE LOGEMENTS ABORDABLES

FR/ La population bruxelloise stagne sous l’effet de la baisse de la natalité et de l’émigration urbaine. Si l’enseignement francophone en subit déjà les effets, la pénurie de logements abordables persiste, ce qui contraint la Région à réadapter ses politiques et équipements publics.

FEWER BRUSSELS RESIDENTS, BUT AFFORDABLE HOUSING REMAINS IN SHORT SUPPLY

EN/ Brussels’ population is no longer growing, partly because fewer children are being born and more people are leaving the city. French-speaking schools are among the first to feel the effects, while affordable housing remains in short supply. The challenge for the city is to adapt its housing policy and public services to its changing population. 14 oktober 2026 | 21

PODCAST ‘IN BRUSSEL’

Luister elke week naar twee verhalen recht uit de stad met Margot Otten Deze week Ivan De Vadder neemt ons mee naar de geschiedenis achter de gevels van de Wetstraat. De instrumenten in het Muziekinstrumentenmuseum bespelen? Tijdens Museum Night Fever mag het! ‘In Brussel’, elke woensdag op je favoriete podcast-app en op BRUZZ.be/podcast

Botanisch Brussel

Inktviszwam Een stinkende exoot die almaar vaker opduikt in het Zoniënwoud Met zijn vuurrode, tentakelachtige armen lijkt de inktviszwam helemaal klaar voor Halloween. De stinkende paddenstoel is steeds vaker te spotten in het Zoniënwoud. Wie meer bijzondere soorten wil ontdekken, kan volgende week terecht op een expo in de Botanische tuin Jean Massart in Oudergem. door Andy Furniere

Op 22 oktober vindt in een lokaal in de Botanische tuin Jean Massart ’s avonds een kleine expo plaats, waarbij een dertigtal paddenstoelensoorten worden voorgesteld. De tentoonstelling is vrij te bezoeken en enkele experts zijn aanwezig om een woordje uitleg te geven. Het is de eerste editie van wat een reeks over allerhande botanische onderwerpen zou moeten worden. “De expo vloeit voort uit wetenschappelijke demonstraties voor studenten aan de ULB”, verklaart organisator Alexia Totte van de Franstalige universiteit, die de botanische tuin beheert samen met Leefmilieu Brussel. “Na de les voor studenten openen we deze keer de deuren voor het brede publiek. We willen tonen dat dit geen ivoren toren is, en kennis naar buiten brengen.” De expo, getiteld Paddenstoelen, een onbekende wereld, zou onder meer enkele misverstanden moeten ophelderen. “In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, leunen zwammen bijvoorbeeld dichter aan bij dieren dan bij planten”, stipt Totte aan. Paddenstoelen zijn de zichtbare delen – de voortplantingsorganen – van zwammen, ook schimmels genaamd. Onder de grond zit een netwerk van schimmeldraden, mycelium. “In het Amerikaanse Oregon is er een paddenstoel met mycelium dat zich uitstrekt over ongeveer negen vierkante kilometer, waardoor het beschouwd wordt als het grootste organisme ter wereld”, zegt Totte. “Veel mensen gaan er ook van uit dat paddenstoelen bij bomen altijd negatief zijn voor de gezondheid van die laatste. Terwijl enorm veel soorten bomen net voorzien van voedingsstoffen.” Amanieten en boleten zijn twee voorbeelden van zulke ‘boombegeleiders’.

Eigenschappen • De inktviszwam komt uit Australië en Nieuw-Zeeland, maar heeft zich nu over een groot deel van Europa verspreid • Bij rijpheid komt een rood vruchtlichaam naar buiten, dat zich splitst en een inktvisachtige vorm krijgt • De stank trekt vliegen en andere insecten aan, die bijdragen aan de verspreiding van de sporen

“In veel andere gevallen zijn de bomen al verzwakt voordat de zwam erbij komt, door watertekort bijvoorbeeld, en is de slechte staat van de boom niet de fout van de schimmel”, zegt Totte. “Heel veel zwammen zijn ook belangrijk voor de biodiversiteit door dode materie te recycleren tot voeding voor planten.” Op de expo zullen exemplaren te zien zijn uit een klein museum van de ULB aan de botanische tuin, ook toegankelijk tijdens de expo, maar ook paddenstoelen die onlangs zijn verzameld, uitsluitend voor dit pedagogische doel. “Paddenstoelen plukken in Brussel is voor alle duidelijkheid strikt verboden”, benadrukt Totte. Welke soorten er precies te zien zullen zijn, is nog niet duidelijk, maar Totte hoopt alvast de inktviszwam te kunnen tonen. Dat is een spectaculaire soort met rode, tentakelachtige armen. “Het is een ongevaarlijke soort, maar ze ziet er wel griezelig uit, passend bij de sfeer van Halloween. Je ruikt ze normaal eerder dan je ze ziet. Ze geeft een stank af die vliegen en andere insecten aantrekt. Die helpen de paddenstoel om haar sporen te verspreiden en zich dus voort te planten.” De inktviszwam is oorspronkelijk afkomstig uit Australië en Nieuw-Zeeland. “Waarschijnlijk reisde de soort ooit mee met transport van schapenwol. Intussen is ze goed ingeburgerd. In het Zoniënwoud zie je ze bijvoorbeeld steeds vaker verschijnen.” Meer info op sciences.brussels De hele reeks lezen? BRUZZ.be/dossier/botanisch-brussel 14 oktober 2026 |

Cultuur

WO II en fascisme domineren het cultuuraanbod Theater- en filmmakers kijken naar het verleden om de onrust van vandaag te begrijpen

Van theaterpodia tot bioscoopschermen: de Tweede Wereldoorlog en het fascisme zijn nadrukkelijk aanwezig in het Brusselse cultuuraanbod. Die terugkeer is niet zonder betekenis. “Als mensen geen perspectief meer zien, grijpen ze terug naar de trauma’s van het verleden”, verklaart historicus Pieter Lagrou de vernieuwde aandacht. door Sophie Soukias

In januari van dit jaar haalde Bozar de Amerikaanse historicus Timothy Snyder naar de Henry Le Boeufzaal. De tickets waren in een paar dagen uitverkocht. Snyders naam brak internationaal door met On Tyranny (2017), waarvan meer dan 1,4 miljoen exemplaren over de toonbank gingen. Het boek verscheen na de verkiezing van Donald Trump en biedt burgers een praktische gids om zich tegen autoritarisme te verzetten. Snyder, expert in nazisme, Holocaust en hedendaags Oekraïne, kwam in Brussel om een vraag op te werpen die veel verder reikt dan het verleden: wat leert de geschiedenis ons over het verzet tegen de afbrokkeling van de democratie? Die vraag duikt de laatste tijd ook steeds nadrukkelijker op in de Brusselse theater zalen. In zijn seizoenseditoriaal voor 2024-2025 waarschuwde Pierre Thys, directeur van het Théâtre National Wallonie- Bruxelles, dat “het fascisme altijd wel een manier vindt om terug te keren en zich in de haarvaten van de samenleving te nestelen”. Een seizoen later riep hetzelfde theater op om “het eigen lichaam te transformeren tot een vorm van verzet”. Afgelopen september boog het Theater Festival zich in de KVS over de vraag: ‘Kunst in de greep van uiterst rechts?’ De bijeen komst kwam er in samenwerking met Etcetera, het kritische podiumkunstentijd schrift dat er zijn nieuwe nummer voorstel de. Op de cover stond in grote zwarte letters

‘Notre Salut’ van Emmanuel Marre volgt het parcours van de overgrootvader van de regisseur.

één woord: FASCISME. De illustratie was al even expliciet: acteur Josse De Pauw, met zijn arm in het gips, vastgelegd in een verstarde Mussolini-groet.

Helden van het verzet

Volgend voorjaar opent dramaturge en onderzoekster Bojana Cvejić in KANAL- Centre Pompidou het derde luik van haar project Figures of Fascism and Antifascist Solidarities. Met lezingen, films en perfor mances wil ze het publiek aan het denken zetten over wat antifascistisch verzet vandaag kan betekenen. Haar uitgangspunt laat weinig ruimte voor twijfel: “Het fascisme rukt wereldwijd op. Ook België blijft niet buiten schot: onze regering snoeit niet alleen in de sociale bescherming, maar ook in de financiering van kritische stemmen. Ook kunstenaars zijn daarvan het slachtoffer.” Cvejić hanteert een brede invulling van het begrip fascisme. “Daar vallen ook racisme, verzet tegen immigratie, transfobie en discriminatie van mensen met een beperking onder.” Als tegengewicht zet ze in op solidariteitsprojecten waarin kunste naars samenwerken “met mensen die het hardst door fascisme worden getroffen, onder wie migranten”. Toeval of symptoom van de tijdgeest? Ook elders in Brussel duiken dit seizoen opvallend veel producties op die teruggrij pen naar de Tweede Wereldoorlog, zonder dat er een specifieke herdenking aan ten grondslag ligt. Dit najaar belicht Cinematek de films die tijdens de oorlog onder de Duitse bezetting in België werden vertoond. Op 8 mei organiseerde de KVS een Verzetscafé. Het initiatief van de vzw Helden van het verzet krijgt in oktober een vervolg op verschillen de Brusselse locaties. Later die maand duiken het Vlaams Radiokoor en I Solisti in Flagey in een werk dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in het geheim tot stand kwam: Figure humaine, de cantate van Francis Pou lenc. Maar nergens is de hernieuwde belang stelling voor de Tweede Wereldoorlog dit najaar zo zichtbaar als in film en televisie. In november komt Le Faux Soir van de Brusselse Michaël R. Roskam uit, over een gedurfde verzetsdaad: de verspreiding van een vervalste editie van Le Soir in 1943, die de door de bezetter gecontroleerde krant nabootste om de vijand belachelijk te maken. Regisseur Michaël R. Roskam, die met Rundskop en Le Fidèle vooral naam maakte met overvallen en personages op het scherp van de snee, waagt zich nu aan

Cultuur

het bezette België, zonder zijn voorliefde voor spanning op te geven. Een vergelijkbare koerswijziging valt ook op te merken bij Oscar-genomineerde Lukas Dhont. Met Coward verruilt de regisseur van Girl en Close de uitgesproken hedendaagse decors van zijn eerdere films voor de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog. “De tijden zijn zo somber en brutaal dat we naar fictie grijpen”, vertelde Dhont onlangs aan De Tijd. Met Liam Jacqmin en Jef Jacobs spelen ook twee Brusselaars mee. Tijdens Film Fest Gent, dat dit jaar in het teken staat van ‘Oorlog in tijden van kunst’, gaan ook de eerste afleveringen van Breendonk, de nieuwe reeks van Streamz en VRT, in première. Het idee kwam van acteur Kevin Janssens, die de hoofdrol speelt en de reeks regisseerde. Als tiener bezocht hij voor het eerst de voormalige SS-gevangenis en het doorgangskamp van Breendonk (lees ook p.28: ‘Breendonk en de bloedige band met Brussel’). Hij keerde keer op keer terug naar het memoriaal, tot het idee voor de reeks uiteindelijk op een half A4’tje belandde. Coregisseur en coscenarist Filip Lenaerts was er meteen voor gewonnen.

Dooddoener

In plaats van uitsluitend de Duitse misda den centraal te stellen, verlegt de reeks de aandacht naar de Vlaamse en Belgische bewakers die hun eigen landgenoten moesten bewaken. Hoofdpersonage Hendrik Vaes is op zulke mannen geïnspireerd. “We wilden een personage creëren dat zich in

‘Le Faux Soir’ van Michaël R. Roskam gaat over een gedurfde verzetsdaad: de verspreiding van een vervalste editie van de krant in 1943.

Verenigde Staten of de inperking van LGBTQIA+-rechten. “Het valt op dat verschillende regisseurs van mijn generatie opnieuw naar die geschiedenis kijken”, zegt de Brusselse Fransman Emmanuel Marre (46), wiens film Notre Salut momenteel in de zalen loopt. “Wij hebben nog mensen gekend die de oorlog zelf hebben meegemaakt. Vandaag verdwijnt die groep door ouderdom. Tegelijk liggen de gebeurtenissen inmiddels drie of vier generaties achter ons, waardoor we er met meer afstand naar kunnen kijken.”

“Als het echte fascisme ooit terugkeert, welke woorden zullen we dan nog over hebben?” Emmanuel Marre

Filmregisseur

een grijze zone tussen goed en kwaad bevindt”, legt Lenaerts uit. “Het was belangrijk dat kijkers zich konden herken nen in de personages en hun psychologi sche dilemma’s.” Volgens hem zet Breendonk ook aan tot nadenken over “toxisch gedrag, van pesterijen op de werkvloer tot online pesten”. “Het verhaal van Breendonk vertellen is alleen maar urgenter en actueler geworden.” Lenaerts ziet dezelfde mechanismen terugkeren in uiteenlopende contexten: de uitholling van de democratie in de 26

Klassieke oorlogsfilms dreigen volgens Marre te vervallen in een soort “museale vitrinekijk”. Hij kiest voor een licht schokke rige cameravoering, zoals in documentaires, met hun beweeglijke camerawerk en plotse zooms, speelt met anachronistische muziekkeuzes en laat zijn acteurs improvi seren. Hun dialogen klinken daardoor natuurlijker. Notre Salut, dat in Cannes de prijs voor het beste scenario won, volgt het parcours van Henri Marre, de overgrootvader van de regisseur. Hij wordt vertolkt door Swann

Arlaud (Anatomie d’une chute). In 1940 trekt Henri naar Vichy, waar het collaborerende Franse regime zetelt, in de hoop een plek binnen het overheidsapparaat te veroveren. Een opportunist als zovele anderen, die de Franse nederlaag aangrijpt om zijn gekrenk te ego te herstellen. “De banaliteit van het kwaad, zoals Hannah Arendt die beschreef, is intussen soms een beetje een dooddoener geworden”, vindt Marre. Het probleem herleiden tot een arbeidsverdeling waarbij niemand nog het volledige systeem overziet, zou volgens hem al te gemakkelijk zijn. In de film worden verschillende personages met dezelfde keuze geconfronteerd, maar ze nemen niet noodzakelijk dezelfde beslissing. De regisseur herkent bovendien iets van zichzelf in zijn overgrootvader. “Veel mensen hebben me gezegd dat Henri Marre een nietsnut was, maar er zijn ook dingen in hem waarin ik mezelf herken. Precies dat houdt me bezig.” Hij verwijst onder meer naar het contrat d’engagement républicain, dat bepaalde subsidieontvangers in de Fran se regio Auvergne-Rhône-Alpes moeten ondertekenen. Het contract verbiedt onder meer handelingen die de Franse vlag of het imago van de politie aantasten. Aanvanke lijk was Marre verontwaardigd bij de gedachte dat hij het document zou moeten ondertekenen. Uiteindelijk stemde hij er toch mee in dat zijn ploeg een aanvraag voor productiesteun indiende. “Gelukkig werd de aanvraag afgewezen. Ik ben daarvan geschrokken. Ik vroeg me af: als ik nu al niet de moed heb

“Onder fascisme vallen ook racisme, verzet tegen immigratie, transfobie en discriminatie van mensen met een beperking” Bojana Cvejić

Dramaturge

om me hiertegen te verzetten, wat zal ik dan doen als de situatie veel ernstiger wordt?”

Allemaal fascisten?

Het gevoel dat er een verontrustende omwenteling op til is, herkent Marre bij heel wat toeschouwers, zeker nu de Franse verkiezingen naderen. “Tijdens de avant-premières in Frankrijk zeiden mensen me dat mijn film hun paradoxaal genoeg deugd deed. Hij bevestigde voor hen dat ze niet gek waren omdat ze bang zijn.” Toch is Marre op zijn hoede voor woorden als ‘fascisme’, ‘verzet’ en ‘collaborateur’, die volgens hem te pas en te onpas worden gebruikt. “Als het echte fascisme ooit terugkeert, welke woorden zullen we dan nog over hebben?” Bij de uitreiking van zijn prijs in Cannes richtte hij zijn pijlen op “al wie vandaag de kleine baas uithangt en, zodra hij aan het hoofd staat van een staat of een bedrijf, begint te bombarderen en genocide te plegen”. Pieter Lagrou, hoogleraar aan de ULB en specialist in de Tweede Wereldoorlog, waarschuwt dat je politieke figuren een uitweg biedt als je verwacht dat ze aan alle klassieke kenmerken van het fascisme voldoen. “Trump en Netanyahu kunnen altijd tegenwerpen dat ze geen eenpartij staat hebben ingevoerd en geen parades organiseren waarbij iedereen in ganzenpas loopt.” Ook Georges-Louis Bouchez zonder meer een ‘fascist’ noemen, zoals gebeurt in sommige middens, smoort volgens Lagrou een interessante reflectie in de kiem. “We moeten in debat treden en aantonen

waarom zijn uitspraken ons vandaag tegen de borst stuiten, los van vergelijkingen met de jaren 1930.” Lagrou modereerde bij Bozar het gesprek met zijn collega Timothy Snyder, maar is terughoudender dan hij om in te gaan op de vele verzoeken van journalisten die parallellen willen trekken tussen de jaren dertig, de Tweede Wereldoorlog en vandaag. “De geschiedenis herhaalt zich nooit”, benadrukt hij. Neem Brussel. In 1940 een arbeidersstad met een Vlaamse bevolking en het Frans als officiële taal, vandaag demografisch, cultureel en sociologisch een totaal andere hoofdstad. “Die twee versies van Brussel verschillen maximaal van elkaar.” Lagrou begrijpt de onrust die vandaag ook in artistieke creaties tot uiting komt. “Als mensen geen perspectief meer zien, grijpen ze terug naar de trauma’s van het verleden.” Toch schuilen er volgens hem ook bedreigingen voor de democratie in fenome nen die zich moeilijk met het verleden laten vergelijken en die je niet kunt begrijpen door de bril van de Tweede Wereldoorlog. “Kijk naar de algoritmes van digitale platformen, die de illusie wekken dat informatie vrij circuleert.” Volgens Lagrou verraadt onze fixatie op de Tweede Wereldoorlog een diepgeworteld etnocentrisme: de gruwel raakt ons zo diep omdat we de misdrijven zelf hebben begaan tegen mensen die op ons lijken. “Wie deze blinde vlek overwint en de Tweede Wereld oorlog leert zien als onderdeel van een breder verhaal, met name de kolonisatie, kan

pas echt de uitdagingen van onze kosmopo litische samenleving aan.” Volgens Lagrou gaat de reflex om voortdurend naar de Tweede Wereldoorlog terug te grijpen deels terug op de jaren tachtig, toen extreemrechts in België en Frankrijk aan invloed won. Geschiedenison derwijs en bezoeken aan Breendonk werden in die periode steeds nadrukkelijker voorgesteld als een dam tegen een nieuwe opmars van het fascisme. Wie het verleden kende, zo luidde de redenering, zou als nieuwe generatie immuun zijn voor racisme en vreemdelingenhaat.

Verkeerde lessen

Die veronderstelling klopt niet zomaar, waarschuwt Lagrou. “Tal van studies tonen aan dat er geen rechtstreeks verband bestaat tussen kennis van het fascisme en politieke opvattingen. Het idee dat je vanzelf menselijker, vriendelijker en verdraagzamer wordt naarmate je meer over die geschiede nis leert, houdt geen stand.” Hij haalt het voorbeeld aan van een video die aan het einde van een tentoonstelling in Kazerne Dossin in Mechelen wordt getoond. “De film toont een kind dat op de speelplaats wordt gepest. Die scène voorstellen als het prille begin van de gruwel van Auschwitz slaat nergens op.” “We moeten ons kunnen losmaken van al die verkeerde lessen die we uit het verleden menen te trekken.” Wie voortdurend naar de jaren dertig en veertig kijkt, loopt het risico “het heden niet meer te zien voor wat het werkelijk is”.

UNE SAISON SOUS LE SIGNE DE LA SECONDE GUERRE MONDIALE

FR/ Des scènes de théâtre aux écrans de cinéma, les thématiques de la Seconde Guerre mondiale et du fascisme s’imposent dans la programmation culturelle bruxelloise. Un retour qui n’a rien d’anodin. « Quand on n’a plus de perspectives, on se tourne vers les traumatismes du passé », observe l’historien Pieter Lagrou, qui invite cependant à la prudence : « L’Histoire ne se répète jamais. »

A SEASON SHAPED BY THE SECOND WORLD WAR

EN/ From stage plays to cinema screens, themes surrounding World War II and fascism are shaping Brussels’ cultural programming. This resurgence is anything but coincidental. “When people feel they have no future, they turn to past traumas,” notes historian Pieter Lagrou, who nevertheless urges caution: “History never repeats itself.” 14 oktober 2026 |

Tweede Wereldoorlog

Breendonk en de bloedige band met Brussel Historicus Dimitri Roden legt vergeten linken met Brussel bloot

Hoewel het Fort van Breendonk in Antwerpen ligt, speelde het tijdens de Tweede Wereldoorlog een cruciale rol in de vervolging van Brusselse verzetsstrijders, zo blijkt uit nieuw archiefonderzoek. “Youra Livchitz, de Brusselse arts die in april 1943 het twintigste konvooi met Joodse gedeporteerden naar Auschwitz tot stilstand bracht, werd niet in Schaarbeek geëxecuteerd, maar in het kamp.” door Michiel Leen

De historische dramareeks Breendonk op Streamz met Kevin Janssens. De docureeks De Hel van Breendonk op VRT Canvas. Een podcastreeks van Isabel Voets met focus op de vrouwelijke gevangenen. En voor het eerst in twintig jaar een nieuw standaardwerk van historicus Dimitri Roden, op basis van onthullend archiefonderzoek. Dit najaar valt niet te ontsnappen aan de geschiedenis van het Fort van Breendonk, tussen 1940 en 1944 door de Duitse bezetter gebruikt als ‘opvangkamp’ voor politieke en gemeenrechtelijke gevangenen. Hoewel Breendonk op 25 km van Brussel ligt, in Willebroek, heeft de geschiedenis van het gebouw toch sterke linken met de hoofdstad, zegt Roden. “Vanuit Brussel werd het bezette land bestuurd”, vertelt Roden. “Het militair bestuur had zijn lokalen in de Koningsstraat. De Sipo-SD hield kantoor op de Louizalaan, de Geheime Feldpolizei in de Rue Traversière (de Dwarsstraat, red.). Van daaruit vertakte het netwerk zich verder 28

richting de Belgische provincies, steden en gemeenten. Het militair bestuur runde het bezette land door te steunen op de bestaande Belgische administraties, die sowieso in Brussel gecentraliseerd zijn.” Vast staat dat voor heel wat Brusselse gevangenen de weg naar Breendonk – “het kamp van de sluipende dood” – begint met een arrestatie en een verhoor door de Sicherheitspolizei-Sicherheitsdienst (Sipo-SD). De Brusselse gevangenen vormden geenszins een homogene groep. Onder hen communisten, andere verzetsstrijders, politieke activisten, inlichtingenagenten en leden van clandestiene netwerken. “De redenen waarom mensen werden opgepakt, liepen uiteen: van spionage en sabotage tot hulp aan onderduikers en geallieerde piloten”, zegt Roden. “Al moet worden opgemerkt dat het verzet in de eerste fase van de oorlog minder georganiseerd was.”

De weg eindigt in Breendonk

Niet iedereen die in Breendonk belandde, had immers deelgenomen aan gewapend verzet. Ook wie nationale feestdagen zoals 11 november of 21 juli vierde, of deelnam aan een anti-Duitse manifestatie, riskeerde vervolging. Dat neemt niet weg dat Brussel tijdens de oorlog wel degelijk een haard van verzet was. De Université libre de Bruxelles (ULB) groeide uit tot een belangrijke voedingsbodem voor het verzet. Studenten, academici en andere betrokkenen hielpen bij de verspreiding van clandestiene publicaties, verzamelden inlichtingen, pleegden sabotage of hielpen mensen onderduiken. Maar voor velen van hen eindigde de weg in Breendonk. Een bekend voorbeeld is Jean Burgers, een van de leidende figuren van Groep G. Dat Brusselse verzetsnetwerk legde zich onder meer toe op sabotage van de Duitse

oorlogsinspanning. Burgers werd gearresteerd, naar Breendonk overgebracht en uiteindelijk geëxecuteerd. Ook Youra Livchitz, de Brusselse arts die in april 1943 samen met zijn medestanders het twintigste konvooi met Joodse gedeporteerden naar Auschwitz tot stilstand bracht, behoort tot de bekendste namen van het Belgische verzet. “Lange tijd werd aangenomen dat hij in Schaarbeek werd geëxecuteerd, maar volgens mijn onderzoek is hij wellicht in Breendonk ter dood gebracht”, zegt Roden. Een opvallende groep Brusselse gevangenen bestond uit postmannen. Sommigen gebruikten hun positie om documenten van de bezetter achter te houden of informatie door te spelen. Anderen waarschuwden mensen die op het punt stonden om voor de verplichte arbeidsdienst in Duitsland te worden opgeroepen. Een van hen is François Vanderveken, van wie het verhaal ook in het Fort wordt verteld. Op een foto is de jonge man na zijn vrijlating uit Breendonk te zien. Hij woog nog amper 38 kilogram en kijkt met grote ogen en een grimas in de camera, zijn ribben zijn te tellen en zijn lichaam draagt sporen

De opnames van de reeks ‘Breendonk’ van Kevin Janssens en Filip Lenaerts speelden zich grotendeels in het Fort van Breendonk af.

van verschillende verwondingen. Maar hij overleefde het wel. Als de nieuwe geschiedenis van Breendonk een verdienste heeft, dan wel dat er een stevige portie ‘grijs’ wordt toegevoegd aan het zwart-witte narratief van daders en slachtoffers dat door de jaren heen de hoofdtoon was gaan zetten. “Door diep in de archieven te duiken krijg je meer oog voor de context waarin de overgeleverde getuigenissen zich hebben afgespeeld”, zo weet Roden. “Het perverse van het regime in het kamp was nu net dat je als gevangene in mindere of meerdere mate medeplichtig werd gemaakt, als je wilde overleven. Dat doet niets af aan het slachtofferschap van de gevangenen en het maakt wat er in Breendonk gebeurd is, niet minder gruwelijk, integendeel.” Dat was het geval bij de familie Frydman, kleermakers van beroep en Brusselse Joden met Poolse roots. Vader Herszel, zonen Jacques, David en Joseph horen bij de allereerste gevangenen in het kamp. Ze slagen erin om ook binnen het kamp hun vak uit te oefenen. Zo maakten ze onder mee uniformen voor de officieren. Dat was alleszins een iets comfortabeler bestaan dan

in weer en wind met stenen en zand te moeten slepen op de ‘werf’ van het Fort, hét symbool van de dwangarbeid in Breendonk. “Die relatief bevoorrechte positie was niet los te zien van de belangen van de bezetter. Ook in een repressief kamp als Breendonk hadden de bewakers behoefte aan gevangenen met specifieke vaardig heden. Wie bruikbaar was voor de dagelijkse werking van het kamp kon soms bepaalde voordelen verkrijgen. Dat betekende uiteraard niet dat zo iemand buiten het systeem van terreur stond”, zegt Roden. Het verhaal van de familie Frydman kent bovendien een tragisch einde. De vader werd uiteindelijk naar Auschwitz gedeporteerd, waar hij om het leven kwam.

Rodens jarenlange research in, vooral Brusselse, archieven heeft hem overigens op een interessant nieuw onderzoeksspoor gebracht: “De gevangenis van Sint-Gillis heeft een grotere rol gespeeld als doorvoerhaven van Belgische gevangenen richting tuchthuizen en gevangenissen in Duitsland dan Breendonk. Sint-Gillis is een interessante plek om verder te onderzoeken, want ook delinquente Duitsers kwamen er terecht. Tegen de bewindvoerders van Sint-Gillis is evenwel nooit een groot proces gevoerd, wat voor Breendonk wel het geval was, en wat zich vertaalt in veel minder bronnen en archiefdocumentatie. Door de gruwel die zich er heeft afgespeeld, is Breendonk uitgegroeid tot het symbool.”

“Wilde je overleven in het kamp, werd je medeplichtig gemaakt”

De historische dramareeks ‘Breendonk’ is vanaf 22 oktober 2026 volledig te bekijken op Streamz en vanaf zondag 8 november 2026 wekelijks te zien op VRT 1 en VRT MAX. Op VRT Canvas geflankeerd door de docureeks ‘De hel van Breendonk’, die achtergrond en context biedt bij de fictieserie. ‘Breendonk, een nieuwe geschiedenis’, Uitgeverij Ertsberg, 416 blz, 32.50 euro breendonk.be

Dimitri Roden

Historicus

14 oktober 2026 |

De gevel

‘Hadden ze niets moois kunnen tekenen?’ In de vijftien jaar dat Bruno Jacky (57) aan de Bareel in Sint-Gillis woont, was er altijd graffiti op zijn voorgevel. De militair op rust met een passie voor interieurdesign vindt de tags maar niets. “Er zijn toch andere manieren om te tonen dat je bestaat?” door Maria Saldi foto Ivan Put

“Wees eerlijk: vind jij dat nu mooi?” vraagt Bruno Jacky (57) retorisch over de graffiti op zijn gevel. Op het rolluik staan drie dikke blauwe letters die wit omlijnd zijn. Ze zijn over twee kleinere tags gespoten. “Ik vind het affreux. Als ik de persoon die dat heeft gedaan te pakken krijg ...” Hij haast zich om te zeggen dat hij niet gewelddadig is. Bruno heeft zijn geblokte figuur te danken aan zijn militaire carrière en speelt zijn energie kwijt door te zwem men, te kickboksen en te parachutespringen. Die laatste hobby houdt hij over aan zijn tijd bij de speciale eenheden in Frankrijk. “Ik had nood aan adrenaline. Maar zeventien jaar geleden had mijn lichaam er genoeg van, en ben ik op pensioen gegaan.” Daarna maakte Bruno een grote omslag in zijn leven, en begon hij woningen te decoreren. “Met mijn ervaring kan ik je zeggen dat deze graffiti geen stijl heeft. Ik heb niets tegen die mensen, maar hadden ze tenminste niets moois kunnen maken? Waar is hun verbeelding?” Al vijftien jaar woont Bruno aan de Bareel in Sint-Gillis op de eerste verdieping van de woning in de Théodore Verhaegenstraat. Op de benedenverdieping was tot enkele jaren geleden een snackbar. Tegenwoordig staat 30

het handelspand leeg, maar het naambordje van ‘Au Bercail’ hangt nog uit. De naam is een knipoog naar het Franse spreekwoord ‘rentrer au Bercail’ (terugkeren naar de schapenstal, of: terugkeren naar huis, red.). Bruno is niet rouwig om de sluiting: “Zelf eet ik niet in dat soort etablissementen. En de geur die tot in mijn appartement binnen drong, was ook niet bepaald aangenaam.” Bruno vermoedt dat de graffitispuiters “hun slag slaan” als hij van huis is. Regelma tig gaat hij naar zijn moeder in La Louvière. “Ik ben een echt mama’s-kindje. Mijn vader is vertrokken naar Puerto Rico. Ik ben de

“Ik observeer liever dan dat ik me moei met andermans zaken” Bruno Jacky

Column

oudste van vijf kinderen, dus voelde ik me verantwoordelijk om voor mijn vier broers en zussen te zorgen.”

De vuilnisbak Sint-Gillis

De ouders van Bruno zijn Sicilianen die zich in Lyon vestigden. Zijn vader had een Italiaanse achternaam die bij de migratie verfranst werd naar ‘Jacky’. Toen Bruno vijf jaar was, verhuisde het gezin naar Brussel. “In al die jaren heb ik Brussel, en zeker Sint-Gillis, een vuilnisbak zien worden. Mensen gooien hun sigarettenpeuken en papiertjes zomaar op straat. Soms stopt er voor mijn deur een vrachtwagen om 2 uur ’s nachts om zijn vuilnis te droppen en daarna weg te rijden.” “Als ik vrouwen in de misère zie, breekt mijn hart. De miserie en de drugsproblemen zijn hier sterk toegenomen. Ik doe mijn best om iets voor hen te betekenen, maar je kunt niet iedereen helpen. Ik observeer liever dan dat ik me moei met andermans zaken. Als mensen me nodig hebben, ben ik er. Als ze me niet nodig hebben, verstop ik me liever. Pour vivre heureux, vivons cachés.” Bruno woont alleen in zijn appartement. “Ik ben gewoon geraakt aan de eenzaam heid. Wie teleurgesteld wordt in de liefde, houdt ermee op.” Hij is nooit getrouwd geweest. “Ik heb twee aanzoeken gedaan, maar op het laatste moment zijn beide huwelijken afgelast. Ik heb te veel gegeven. Mijn moeder zegt vaak dat ik ‘trop bon, trop con’ ben.” Ook in zijn vrienden is Bruno al vaak teleurgesteld geweest. “Ik zag ze vooral toen ze in de problemen zaten, begrijp je wat ik wil zeggen? Ik zie niet veel mensen meer, mijn lot is om dicht bij mijn familie te blijven. De mentaliteit van de mensen van tegenwoordig ben ik beu.” Bruno praat stil, en hij wordt meermaals overstemd door een bus die vlak voor zijn deur stopt. De Théodore Verhaegenstraat is luid, druk en vuil. “Op de huizen hiernaast is er ook graffiti. Op de gemeente moeten we niet rekenen om het weg te halen. Zij hebben wel belangrijkere dingen te doen. Bovendien zou het toch niets uithalen: de volgende dag zou er weer iemand graffiti op het rolluik spuiten. Soms schaam ik me om hier te wonen. Die graffiti degraderen de wijk. Ze doen dat om te tonen dat ze bestaan, maar daarvoor zijn toch andere manieren?” In De gevel toont BRUZZ de mensen die achter de opvallendste façades van de stad wonen

Buurtbewoner van een andere wijk Enkele weken geleden voelde ik mij even deel van Kuregem. Ik woon er niet, maar toch voelde het even als thuisko men. De reden van mijn bezoek was veeleer toevallig. Een colle ga en ik zochten last minute nog een plaats om te schrijven aan een nieuwe voorstelling. Toen herinnerde ik me dat ik op een bingoavond van een kunstcollectief een tijdje terug een schrijfresidentie had

“Ik verwachtte een plaats om te schrijven, maar ik kreeg een levendige en inspirerende gemeenschap” gewonnen. Ja, dat lees je goed. Dit is niet de gebruikelijke procedure, meestal gaat een residentie via een open call, maar ik had het geluk dat ik deze ‘couponbon’ voor twee weken residentie gewonnen had en nog in mijn kast had liggen. Op het laatste ogenblik stuurde ik een mail en kreeg ik heel snel het antwoord dat ik meer dan welkom was. De residentieplek: Cultureg hem. Gelegen op de site van Abattoir. Ik kende de buurt wel een beetje en tegelijk voelde het, toen ik door de straten fietste, als onbekend terrein. Ik fietste Abattoir op en daar stond met grote letters op een gebouw: Cultureghem. Daar moest ik zijn. Ik verwachtte ergens een lokaaltje toegewezen te krijgen en dan aan het schrijven te slaan. Ik kreeg veel meer: met ongelooflijk veel warmte werd

ik onthaald. Ik leerde de organisatie kennen. Ik zag hoeveel vrijwilligers daar dagelijks over de vloer komen. Zo was er de man die tot driemaal toe benadrukte dat hij de koffie- en theeman was. Hij liet weten dat ik slechts een teken hoefde te geven als ik koffie nodig had. De poetshulp, die op het eerste gezicht wat verlegen leek, betrapte mij op een Franse taalfout. Er verscheen een glimlach op haar gezicht en ze kon het niet laten om te zeggen: “Aaaah, les Flamands.” ’s Middags mochten we aanschuiven bij de Dream kitchen: daar wordt iedere dag gekookt met de groenten en het fruit die niet verkocht worden op de markt. Een vrijwilliger gaf ons dansend ons bord, buiten onder de luifel, met op de achtergrond het geluid van afrobeats. Om te kunnen schrijven kregen we een containerlokaal met zicht op de hele site. Ik verwachtte een plaats om te kunnen schrijven, maar ik kreeg een volledige communi ty, die levendig en inspirerend is. Ik was er maar een week. In die korte tijd voelde ik mij voor even een buurtbewoner van een wijk die niet de mijne was.

Patricia Kargbo woont in Brussel

en is actrice (‘Chantal’) en theatermaakster. In haar tweewekelijkse column onderzoekt ze de rollen die ze aanneemt in de grootstad.

14 oktober 2026 |

Strips

‘Manga’s zijn meer edgy dan brave jeugdstrips’ Japanse strips steeds populairder, ook in het Nederlands

Liefhebbers van manga kunnen zich de komende weken helemaal onderdompelen in de wereld van de Japanse strip op de Mangatopia-expo in het Stripmuseum en op het Made in Asia-festival. Daar blijft het niet bij: er duiken steeds meer gespecialiseerde mangawinkels op en Nederlandstalige vertalingen maken een comeback. door Andy Furniere De Mangatopia-expo in het Stripmuseum viert de dertigste verjaardag van de invloedrijke manga-uitgeverij Kana, in 1996 opgericht door de Brusselaar Yves Schlirf, die vorige maand overleed. Het Brusselse kantoor ligt in het Kuifje-gebouw vlak bij het Zuidstation. “Ik ben zelf opgegroeid met de manga’s van Kana, die als een van de eerste uitgeverijen Franse vertalingen aanbood”, zegt Frederico Anzalone, curator van de tentoonstelling. “Zoals zovelen van mijn generatie (Anzalone is 39, red.) was ik als kind in de jaren 1990 grote fan van animeseries op televisie, zoals Dragon ball. Rond mijn zevende begon ik zulke Japanse avonturen ook op papier te verslinden en daar ben ik nooit meer mee gestopt.”

Dertigduizend manga’s

De catalogus van Kana vormt de basis van de expo, maar het is geen retrospectieve over de uitgeverij, eerder een presentatie van manga in de brede zin – voor zowel liefhebbers als leken. De tentoonstelling is opgezet als een fictieve stad waarvan de verschillende wijken en gebouwen specifieke aspecten van manga in de verf zetten, zoals het avontuurlijke karakter van

“Je kunt het zo gek niet bedenken, of er bestaat een manga over: van golf tot sushi maken” Frederico Anzalone

Curator Mangatopia

de verhalen en de wederzijdse beïnvloeding tussen de Europese en Japanse cultuur. Aan het begin van de expo krijgen leken elementaire informatie mee, zoals het feit dat je manga’s van rechts naar links leest en dat ze in zwart-wit worden gedrukt. “In tegenstelling tot onze Frans-Belgische strips, volgen de delen in een reeks elkaar heel snel op, met vaak een nieuwe publicatie elke week”, zegt Anzalone. “In die zin lijken manga’s meer op televisiereeksen, terwijl je stripalbums meer met cinema kunt vergelijken.” Volgens de Brusselse expert ligt daar een belangrijke reden voor het wereldwijde succes van manga’s, met absolute toppers als One piece, Pokémon, Dragon ball, Jujutsu kaisen en My Hero Academia. “Veel jongeren zijn ook eerder geneigd om een tv-serie te bingen dan om te gaan zitten voor een enkele film.” Hun aantrekkingskracht gaat echter veel verder dan dat. “Er is de bijzondere humor, en de personages in manga’s zijn enorm charismatisch. De personages in One piece hebben allemaal hun charme. Daarnaast is er voor ieder wat wils qua onderwerpen. Je kunt het zo gek niet bedenken, of er bestaat een manga over: van 14 oktober 2026 |

Strips

golf tot sushi maken. Misschien ben je niet geïnteresseerd in een bepaalde wereld, maar door de manier van vertellen en de expressieve tekeningen word je er toch in gezogen. En naast alle avontuurlijke reeksen zijn er veel ernstige verhalen, over de atoombom op Hiroshima bijvoorbeeld.” In de expo komen ook de ingetogen manga’s van Jiro Taniguchi aan bod, over wie in het museum van de Stichting Folon in Terhulpen zelfs een aparte tentoonstelling komt. Op het komende Made in Asia-festival kunnen liefhebbers dan weer terecht voor cosplay – het verkleden in personages – en voor allerlei merchandise, zoals speelgoed en figuurtjes. “De vele soorten goodies zijn ook hyperbelangrijk voor mangafans”, zegt Anzalone. Voor zulke verzamelobjecten zijn er tal van winkels in Brussel, met Super Dragon Toys in de Sint-Katelijnewijk als pionier, maar er duiken steeds meer volwaardige mangawinkels op in de stad. Zo opende striphandel Multi BD begin dit jaar een aparte mangawinkel, Multi Manga, op de Anspachlaan. Iets verderop, aan de Lombardstraat, opende enkele weken geleden Karasu Manga de deuren. Je vindt er zo’n 30.000 manga’s in allerlei genres in de rekken. Zowel Multi Manga als Karasu Manga is volledig Franstalig. Voor Nederlandstalige manga’s kun je onder meer terecht in de Standaard Boekhandel aan de Anspachlaan en twee winkels van Slumberland BD World, in de Gare Maritime en in het Stripmuseum.

Meer jongeren aan het lezen

Bij de Standaard Boekhandel in het centrum valt te horen dat vooral de piratenmanga One piece enorm gewild is. “Ook Pokémon en Jujutsu kaisen zijn populair, maar de One piece-boekjes vliegen werkelijk de deur uit”, klinkt het. “De vraag naar Nederlandstalige manga’s was al een tijd groot, maar we hebben lang moeten wachten op een aanbod. Daar is gelukkig onlangs beterschap in gekomen. Manga’s in het Nederlands zijn zeker ideaal voor jongere jeugd, die ze nog niet in het Engels kan lezen.” De nieuwe Nederlandstalige One piece-reeks is begin dit jaar van start gegaan en wordt uitgebracht door de Vlaamse uitgeverij Pelckmans, die een tijdje geleden ook de minder bekende manga Astra: verdwaald in de ruimte vertaalde. Pelckmans treedt zo in de voetsporen van onder meer Kana, een van verschillende uitgeverijen die zo’n vijftien tot twintig jaar geleden de Nederlandstalige markt voor 34

manga’s aftastte, maar toen zonder succes. “Het grote verschil met die tijd is dat er tegenwoordig veel meer beleving is rond manga”, zegt Peter Saerens, uitgeefmanager bij Pelckmans. “Netflix-series, cosplay-festivals, beurzen als FACTS … Daardoor komen de verhalen ook meer tot leven buiten het papier.” Saerens blijft wel voorzichtig. “Wij zullen niet de allergrootste manga-uitgever worden, maar de Japanse strips passen wel mooi in onze missie om meer jongeren aan het lezen te krijgen. Ook bij volwassenen merken we trouwens interesse.” Volgens hem spreekt het edgy kantje velen aan. “De Japanse verhalen zijn vaak iets gewaagder dan de in het algemeen bravere jeugdstrips van hier, op het gebied van geweld bijvoorbeeld. Dat maakt ze spannender voor veel jonge lezers.” Jongeren hebben blijkbaar geen probleem met de klassieke Japanse uitgaves: in klein formaat en in de oorspronkelijke Japanse leesrichting: van achteren naar voren en plaatjesgewijs van rechts naar links. “Voor ons is het belangrijk om trouw te blijven aan de regels van de Japanse mangakunst en voor jongeren is het verrijkend om te leren dat er ook andere leesculturen bestaan. Op de ‘eerste’ pagina van de boekjes, die dus na het einde van het verhaal komt, printen we telkens een korte handleiding over hoe je manga’s moet lezen.” De One piece-reeks doet het alvast prima en wordt voortgezet. “Ook volgend jaar zullen we maandelijks een volgend deel uitbrengen en ondertussen bekijken we de mogelijkheden rond nieuwe reeksen. We zullen niet meteen vijf bijkomende reeksen opstarten, maar er zit wel iets in de pijplijn.” De expo Mangatopia is van 16/10 tot 17/5 te zien in het Belgisch Centrum voor het Beeldverhaal (Stripmuseum), stripmuseum.be, Made in Asia loopt van 17 tot 18/10 in Brussels Expo, madeinasia.be

« AUJOURD’HUI, L’UNIVERS DU MANGA OFFRE BEAUCOUP PLUS D’EXPÉRIENCES IMMERSIVES »

FR/ Les amateurs de manga pourront, dans les prochaines semaines, plonger dans l’univers de la bande dessinée japonaise avec l’exposition Mangatopia au Centre belge de la bande dessinée et le festival Made in Asia. Par ailleurs, les boutiques spécialisées dans le manga se multiplient dans la ville.

“THERE’S MUCH MORE OF AN IMMERSIVE EXPERIENCE SURROUNDING MANGA NOWADAYS”

EN/ Manga fans can fully immerse themselves in the world of Japanese comics over the coming weeks at the Mangatopia exhibition at the Belgian Comic Strip Center and at the Made in Asia festival. But that’s not all: more and more specialised manga shops are opening in the city..

Ontdek onze dansvoorstellingen Découvrez nos spectacles de danse

OCT LA VIE N’EST PAS UTILE (OU C’EST COMME ÇA) Bruno Freire & Entropie Production 14 — 17.10.2026 • STUDIO VARIA

NOV RECTUM CROCODILE • Marvin M’toumo 19 — 21.11.2026 • THÉÂTRE VARIA

DEC TIJDENS DE HERFSTVAKANTIE:

PENDANT LES VACANCES D’AUTOMNE :

Kermisattracties voor jong en oud, met animatie in Halloween sfeer! Vrije toegang.

Attractions pour petits et grands, animations et plein de surprises ! Accès libre.

Nieuw! 30/10 t.e.m. 2/11: HALLOWEEN MYSTERY HOUSE Kinderlabyrint (3-10jr) met grime en knutselactiviteiten.

Nouveau ! Du 30/10 au 2/11 : HALLOWEEN MYSTERY HOUSE Un labyrinthe pour enfants (3-10 ans) avec maquillage et activités créatives.

ORCHESTRE VIDE, LONGING FOR YOU Habib Ben Tanfous & FiNEK 09 — 11.12.2026 • THÉÂTRE VARIA

HALLOWEEN MYSTERY HOUSE TICKETS : halloween.tour-taxis.com

ER Coline Struyf Théâtre Varia Rue du Sceptre 78 1050 Ixelles

Graphisme ——— Bye Bye Binary & Kidnap Your Designer Basé sur une image de Pawel Czerwinski

Cultuurgids

16 → 22/10

Shop

Made in Brussels DRAAG EENS EEN VIS Te veel mannen kleden zich veel te braaf, vindt stylist Guillaume Leloup. Hij verkoopt daarom al langer excentrieke stoffen aan Brusselse merken en heeft nu een eerste eigen collectie klaar. Daarin smukt hij waterdichte denim op met borduursels en glimmend leer van zalmen, gered van de afvalberg in Franse restaurants. Het geeft zijn vesten een schubbig effect en een tikje absurdisme. Leloup woont en werkt in Waals-Brabant, maar zijn wintercollectie ligt dit hele najaar in een pop-up aan de Kolenmarkt. (EC) KATOENEN VEST MET VISSENLEER 490 euro, guillaumeleloup.com

Natuurbaden Smeer niets op je huid wat je niet zou opeten. Dat is de filosofie van zeepmakerfamilie Oh Lou Lou, die enkel met natuurlijke en onbewerkte ingrediënten werkt. Het gezin woont in SintPieters-Woluwe, maar maakt alle zepen, serums en shampoos in de Sint-Jansstraat vlak bij Brussel-Centraal. Daar ligt hun winkel en vinden soms workshops plaats. Of de aanpak echt zo revolutionair is als makers beweren, laten we u zelf ontdekken. Maar wie zegt er neen tegen een geurig bad in de herfst? (EC) PAKKET VAN 4 HANDGEMAAKTE ZEPEN 30 euro, ohloulou.com

Jouw Brussels product op deze pagina? Mail naar shop@bruzz.be

Lapjeswerk De Franse Marie Mafioly-Terver rijgt kleurrijke ruiten en strepen aan elkaar en tovert ze om tot handtassen, laptophoezen en kussenslopen. Sinds 2020 stikt ze elk ontwerp vanuit haar Brusselse atelier, telkens in kleine oplages. De lapjes voor het patchwork speurt ze op in tweedehandse stoffenwinkels of uit deadstock. Wie liever zelf de stoffen bij elkaar puzzelt, kan ook een ontwerp op bestelling laten maken. (SM) PATCHWORK KUSSENHOES 39 euro, mariquita.fr

Restaurant

3 x onigiri

SŪN KWALITEIT AANBOD AUTHENTICITEIT

••••• ••••• •••••

INFO

Defacqzstraat 24, Brussel

Onigiri zijn in Japan de koning onder de tussendoortjes voor onderweg. Ook in Brussel is het Japanse alternatief voor onze sandwich te proeven. Zelfs op een grijze dag baadt SŪN in de Defacqzstraat in een mooi licht. De brede ramen verlichten een interieur dat grotendeels met licht hout is bekleed. Zes ronde tafels, vastgemaakt aan twee zitbanken, nodigen uit om plaats te nemen onder lampen die doen denken aan de Japanse vouwkunst origami. Slim bedacht: vier krukjes aan een kleine extra toonbank bieden ook plaats aan wie alleen komt eten. Het is er druk, dus je komt beter vroeg lunchen. Onigiri, de gevulde driehoekjes van rijst, gewikkeld in nori, gedroogd zeewier, zijn de specialiteit van het huis. Achter de L-vormige bar zijn vier mensen efficiënt en bijzonder vriendelijk aan het werk. Aan de muren hangen foto’s van de sandwiches en een mooi opgemaakt menu.

Ook de chocoladekoekjes met fleur de sel (4 euro), de plakjes lemoncake (4,50 euro) vallen op, en wat verderop zelfs T-shirts van het huis voor 39 euro. Op een ervan wordt met afbeeldingen uitgelegd hoe je onigiri uit de verpakking haalt, een geestig idee. Met de plasticfolie en het nori-vel dat intact moet blijven, vraagt deze Japanse snack soms inderdaad om een gebruiksaanwijzing. Ons advies is echter: eet ter plaatse. Dan krijg je de onigiri vers bereid op een bord geserveerd. Geen plastic om open te scheuren. Die met tonijnmayonaise en kip teriyaki (elk 5 euro) zien er onberispelijk uit, met gelijkmatige zijkanten en het zeewier dat er kaarsrecht omheen zit. Het lijken wel illustraties uit een meetkundig handboek. De rijst wordt op de juiste temperatuur geserveerd, de vullingen zijn smakelijk en het geheel eet zo heerlijk weg dat verpakte versies daar nooit aan kunnen tippen. Op de kaart staan ook onigiri met ume, een zure Japanse pruim, met kimchi en wakame, of met aubergine en miso (elk 5 euro). Even genoeg van de onigiri? Dan zijn er sando’s, zoals die met ei (7,50 euro) of kip katsu (9,50 euro), en misosoep (4 euro). Vegetariërs kunnen kiezen voor een pittige wortelsalade (4 euro). En wat erbij drinken? Een bijzonder lekkere ijskoude matcha (6,50 euro), helemaal in Japanse stijl. MICHEL VERLINDEN

Okasan

Bij Okasan wijken de onigiri af van de klassieke Japanse snack. Hier wordt gespeeld met kleuren en de presentatie. Dat zal niet iedere purist kunnen bekoren, maar liefhebbers van fotogenieke hapjes zullen er wel van smullen. Met 3 euro per stuk blijven deze driehoekjes bovendien betaalbaar. Goed om te weten voor je langsgaat: ter plaatse eten is niet mogelijk. Leuvensesteenweg 386, Schaarbeek

NigiNigi

Dicht bij De Brouckère serveert NigiNigi een ruimere variant van de onigiri: de onigirazu. Dat is een rijstsandwich, omwikkeld met nori, waarvan de vulling bij het doorsnijden zichtbaar wordt. De Sunset Salmon combineert zalm, avocado, mango en roomkaas (4,50 euro). Er is ook een formule met twee stuks en een drankje voor 10,50 euro. Ook dit adres richt zich vooral op afhaalmaaltijden en levering. Bisschopsstraat 24, Brussel

14 oktober 2026 |

Klassiek

Expo

Tyla

BNO & Stockhammer

Mababu - Spirit of the Ancestors

Wie nog altijd misnoegd is over het feit dat Tyla haar kat stuurde naar Couleur Café, krijgt eindelijk een herkansing. De Zuid-Afrikaanse zangeres toonde zich op haar deze zomer uitgebrachte tweede album APOP* van haar meest poppy kant, zonder zichzelf heruit te vinden. Haar mix van amapiano, r&b en glanzende pop blijft verleidelijk dansbaar, met sensuele vocals en hooks. Miauw.

De World Soundtrack Awards op Film Fest Gent zijn nog maar net uitgereikt of de filmmuziekmicrobe springt al over naar de hoofdstad. Het Belgian National Orchestra bestelde bij de Brusselse filmmaker Dimitri Sterkens radioactieve beelden bij de werken van Ravel, Reich, Britten, Bacewicz en de recent in Gent gelauwerde score-composer Hildur Guðnadóttir.

De Congolese fotografe Pamela Tulizo brengt in haar geënsceneerde foto’s met behulp van de kracht van mode een eerbetoon aan vergeten vrouwen die zich in het verleden heldhaftig verzetten tegen slavernij. Zo bestrijdt ze zelf de hardnekkige portrettering van Afrikaanse vrouwen als slachtoffers en creëert ze nieuwe rolmodellen.

→ 22/10, Vorst Nationaal

→ 17/10, Bozar

→ 9 > 31/10, De Markten

Brussels Jazz Orchestra: The Music of Bert Joris

Brussels Philharmonic & Ilan Volkov

Museum Night Fever

De Belgische trompettist en componist Bert Joris wordt zeventig en viert dat met het Brussels Jazz Orchestra, zijn jarenlange muzikale partner. In Bozar presenteren ze nieuw werk, waarin Joris’ lyrische spel en verfijnde klankkleuren samensmelten met de kenmerkende BJO-sound. De opname verschijnt als album in het voorjaar van 2027.

Wanneer Ilan Volkov bij het Brussels Philharmonic op de bok staat, weet je dat je onverwachte muziek te horen krijgt. Voor dit concert laat hij de klassieke partituur overboord gooien. Geen bolletjes op balken, wel een spelletje muzikale “hints”, want in de muziek van de vier componisten op het programma staat de notatie open voor interpretatie.

Laat je weer bevangen door kunstkoorts op de jaarlijkse nachtelijke tocht langs musea, met een veelzijdig aanbod van meer dan honderd activiteiten op 28 plekken. Ga langs bij grote namen als Bozar, maar spring ook binnen bij het minder bekende Charliermuseum voor de performance From nostalgia to unerasing. Het Trammuseum brengt je in stijlrijke shuttles van de ene naar de andere locatie.

→ 20/10, Bozar

→ 17/10, Flagey

→ 17/10, Brusselse musea

Imaina

Thibaut Garcia & Antoine Morinière

Fire Island Polaroids

Johann Gottlieb Goldberg, naamgever van Bachs beroemde variatiereeks, zou dit jaar 300 jaar geworden zijn. Flagey bewijst met verschillende concerten dat de muziek ook na drie eeuwen sprankelend fris klinkt. Gitaarkompanen Thibaut Garcia en Antoine Morinière laten horen hoe de variaties klinken op twaalf in plaats van zestig snaren.

Fotograaf Robert Andy Coombs toont tijdens een nieuwe editie van de ENCORE-bar zijn intieme verslag van een verblijf op Fire Island, een eiland vlak bij New York met een geschiedenis als toevluchtsoord voor homoseksuele mannen. Als rolstoelgebruiker heeft hij ook oog voor de obstakels die de toegang tot dergelijke plekken belemmeren.

→ 21/10, Botanique

→ 20/10, Flagey

→ 17 & 18/10, Kaaistudios

En ook

Saxofonist Cochemea versmelt funk, r&b en latin jazz tot een kosmische energiestroom (16/10, Flagey)

Al klassiek wat de klok slaat tijdens het Baixu Classicfest (17/10, Le Baixu)

De bekwaamheid van dieren in Animazing (16/10 > 29/8, Instituut voor Natuurwetenschappen)

Bart Defoort eert de veel te vroeg gestorven tenorsaxofonist Hank Mobley (18/10, Toots Jazz Club)

Compositrix bewijst dat vrouwelijke componisten ondergewaardeerd blijven (17/10, Maison du Peuple)

Brusselse kunstenaars verkennen de stad van de toekomst in Shifting worlds (16 > 20/10, Wiels)

Het Brusselse Jean-Paul Groove legt links tussen The Prodigy en STUFF. (21/10, Botanique)

KEW-laureate Sylvia Huang schittert buiten de opera ook met het GoYa Quartet (18/10, Bozar)

Andrea Büttner gaat in gesprek met geestverwant Dieter Roth (17 > 30/1, Jan Mot)

Cultuurtips

Pop & Jazz

Latinpop is hot, en dat zet zich ook door in onze hoofdstad, waar de latingemeenschap goed vertegenwoordigd is. Imaina werd geboren in het Boliviaanse La Paz, maar maakte van Brussel haar thuisbasis. Ook haar artistieke output bevindt zich op een kruispunt waar westerse indiepop en latinkleuren door elkaar lopen. Op de dansvloer is het rotaanstekelijk spul. DJ Ricky Corazón warmt alvast op.

Pamela Tulizo

Robert Andy Coombs

Film

Klein onderhoud

Multidisciplinair kunstenaar Lieselot Siddiki

The other side of the sun Tawfik Sabouni

In Sednaya bevond zich de gevangenis waar het regime van de Syrische dictator Assad tegenstanders folterde. De in Brussel aangespoelde filmregisseur Tawfik Sabouni belandde er in 2011 omdat hij met zijn camera de revolutie wou vastleggen. Na de val van Assad keerde hij terug naar zijn cel, samen met andere overlevenden. Met een re-enactment documenteren ze de gruwel. → in de bioscoop

Tegenwoordig heet iedereen Sorry

Van Frederike Migom, met Lisa Vanhemelrijck, Laurence Roothooft, Sachli Gholamalizad

Na de première in Berlijn pikten verschillende festivals Tegenwoordig heet iedereen Sorry op. Het is een kleurrijke verfilming van het gelijknamige boek van Bart Moeyaert. Lisa Vanhemelrijck uit Schaarbeek is uitstekend in de hoofdrol: een dertienjarig meisje dat de indruk heeft dat niemand haar begrijpt. → in de bioscoop

The devils

Van Ken Russell, met Vanessa Redgrave, Oliver Reed

Vanessa Redgrave speelt de misvormde moeder-overste van een zeventiende-eeuws nonnenklooster, Oliver Reed een populaire priester met radicale ideeën. De barokke orgie van geweld en seks, gekoppeld aan bijtende kritiek op katholiek extremisme en machtsmisbruik, brandt zich voorgoed op je netvlies. → in de bioscoop

En ook In Whalefall probeert een duiker te overleven nadat hij is opgeslokt door een walvis Met Franz waagt Agnieszka Holland zich aan een caleidoscopische film over Franz Kafka Les misérables is geen musical maar een historisch drama op basis van het boek van Victor Hugo

Nadat ze in de bejubelde stukken Up your ass en The truthful decadente trekjes in Amerika in beeld heeft gebracht, wast de hemelbestormende theatermaker Lieselot Siddiki nu het volgevreten varkentje Europa. Lieselot Siddiki is een multidisciplinaire kunstenaar met een opleiding mode en vormgeving, en een master drama aan KASK Gent. Schweinerei is haar liefdesbrief aan het theater en een afrekening met zijn geesten. Een viering van veelheid en vuiligheid. Met knipogen naar François Rabelais, Panamarenko en Sinéad O’Connor. “Ik wou iets maken over decadentie en over de Europese culturele canon. Daarbij dacht ik aan de Franse Revolutie. Amerika is nog jong, Europa is eerder een soort Versailles: een cultureel paradijs dat langzaam wegrot, een gesloten systeem dat zichzelf blijft volvreten en vieren. We zitten hier comfortabel en hebben mooie waarden te verdedigen. Maar overtuigd van onze geschiedenis en superioriteit bouwen we de Notre Dame gewoon weer op, terwijl de wereld ingrijpend verandert.” Siddiki, die haar barokke beeldtaal als maximalistisch omschrijft, staat zelf ook op het podium als puppetmaster. Lucie Plasschaert en Lucas van der Vegt spelen de centrale ... ‘figuurtjes’. Hoe zou zij hen omschrijven? Siddiki: “Witte inteeltaristocraten die zichzelf hebben opgesloten in een kruising tussen Versailles en een cryptobunker. Historisch incorrecte propagandaversies van Marie-Antoinette en Mozart. De veelvraat en het frivole genie, die afwisselend walging en verleiding oproepen. Lucie biedt ook een ant-

woord op de problematische vrouwenrollen in de culturele canon. Lucas is zelf klassiek pianist en speelt effectief Mozart. Ikzelf kijk als ceremoniemeester kritisch naar mijn eigen schatplichtigheid aan de canon, mijn rol in het theater, de machinerie achter de magie van een voorstelling, het genot dat we halen uit de overdaad. Het is een vorm van theatraal exorcisme.” Siddiki vertelt nog hoe het varken dat ze ontwierp als scènebeeld aanvankelijk te groot was om de schouwburg binnen te krijgen. Typisch.

“Ook in het echte leven ben ik een hoarder” Hoe komt ze aan haar beelden? “Een jaar op voorhand ben ik al bezig met collages en tekeningen die ik bespreek met de dramaturg. We babbelen veel, ik begin te associëren en ik verzamel alles in mijn boekjes. Ook in het echte leven ben ik een hoarder. Zo ontstaat op een licht obsessieve manier een kleine collectie rond elke voorstelling. Aan het begin van Schweinerei deel ik aan het publiek trouwens een soort libretto van beelden uit.” De dramaturg van Schweinerei is de nieuwe KVS-directeur Dries Douibi. “Voor iemand als ik is het goed dat er iemand naast je staat die in je hoofd kan kruipen, de knopen ontwart en soms ook wat kritischer is”, zegt Siddiki. MICHAËL BELLON Schweineri van Lieselot Siddiki & LOUD Muziektheater is te zien op 21 en 22/10 in de KVS, kvs.be

Podium

In mijn wijk

Wild Narcissus

Sushi family day

In hun eigen theatervoorstelling introduceert Bavo Buys hun nieuwe alter ego Narcissus. Geïnspireerd door de mythe van Narcissus, Oscar Wildes The picture of Dorian Gray en ook iconische alter ego’s zoals Ziggy Stardust, onderzoekt Buys de vergankelijkheid van jeugd, schoonheid en succes. Wat rest er als bewondering en applaus wegebben?

Sushi is veel meer dan rauwe vis: het is een Japanse culinaire traditie waarin rijst, smaak en presentatie centraal staan. In deze familiale workshop leer je samen met je kinderen of ouders hoe je sushirijst perfect kookt, ingrediënten kiest en zelf maki rolt in nori, velletjes van zeewier. Stap voor stap ontdek je hoe eenvoudig en leuk het is om thuis sushi te maken. Creatief, gezellig én lekker!

→ 22/10, theater1150

→ 16/10, Kontakt, Sint-Pieters-Woluwe

Dressing X Mata!

Twee concerten op rij

De Franse kunstenaar en choreograaf Darius Dolatyari-Dolatdoust maakt met DRESSING een performance die gaat over aankleden: de dagelijkse handeling waarmee we ons conformeren met of onderscheiden van onze omgeving. Mata! onderzoekt met gebaren, kostuums en grimassen het ritueel en de (gender)stereotiepen van het stierenvechten.

De Kroon heeft in twee dagen tijd twee opmerkelijke concerten in de aanbieding. De Belgische elektronische componist, muzikant en gitarist Peter Clasen, bekend van het Brusselse electro-dubproject Neven, komt solo, en vormt een double bill met de intieme Franstalige pop van Mort Weil. De avond nadien vormt pianist Pieter Baert samen met Jan Heirman het duo Baertman.

→ 19/10, Bozar

→ 16 & 17/10, De Kroon, Sint-Agatha-Berchem

Schrijverspraat

Drowsy Drift

Creatief Schrijven organiseert vanaf dit najaar de SchrijversAcademie bij Passa Porta, en ook twee afleveringen van Schrijverspraat, waarin een schrijver komt praten over het vak. De eerste gast is de welbespraakte Roemeens- Nederlandse schrijfster Mira Feticu, auteur van Gewone Hollandse jongens, dat werd genomineerd voor de Libris Literatuurprijs.

Tijdens Drowsy drift neemt kunstenaar Clément Thiry je mee op een nachtelijke dwaaltocht. Eerst is er thee en een lichte maaltijd, dan een siësta met beeld en geluid van de Brusselse nacht en tot slot een wandeling door diezelfde nacht in Vorst. Het idee is om te kijken hoe slaperigheid onze waarneming van de werkelijkheid beïnvloedt.

→ 21/10, Passa Porta Bookshop

→ 17/10, Ten Weyngaert, Vorst

En ook

Danskunstenaar Nathaniel Moore kijkt terug in I dream a highway (22 & 23/10, Beursschouwburg)

De groepsexpo Gans’Art is een nieuw project voor lokale kunstenaars (17 > 25/10, verschillende locaties)

Check zeker ook de performances tijdens Museum Night Fever,bijvoorbeeld in het Stadhuis (17/10)

Ondergronds gaan is spannend: Op Vadrouille! met Op-Weule in het Riolenmuseum (18/10)

Joyaux lourdement sous-estimés over de relatie tussen twee mannen (21 & 22/10, Hallen Schaarbeek)

De Vaartkapoen presenteert Noord-Indiase dhrupad-muziek, met chai tussendoor (16/10)

VACATURES

Heb jij een hart voor Brussel en zou je graag werken in een dynamisch mediabedrijf?

Bavo Buys

BRUZZ zoekt een enthousiaste sales medewerker (m/v/x) een gedreven nieuwsmanager (m/v/x)

Darius Dolatyari-Dolatdoust

Mira Feticu

Lees zeker verder op BRUZZ.be/jobs

Clément Thiry

Uitgelicht

Villa Empain laat Léon Spilliaert in dialoog gaan met het heden

‘Spilliaerts verwarring is zeer actueel’ In zijn eigenzinnige zelfportretten en stillevens gaf Léon Spilliaert vorm aan existentiële angsten die ook 120 jaar later nog resoneren. Met Soleil noir brengt Villa Empain een selectie uit zijn oeuvre samen met werk van 25 Belgische kunstenaars die zich door hem lieten inspireren. door Rieneke Lammens

14 oktober 2026 |

oewel hokjesdenken een van de hardnekkigste menselijke gewoonten is, valt Belgisch kunstenaar Léon Spilliaert (1881-1946) niet strikt in één hokje onder te brengen. Schilder noch tekenaar; symbolist noch expressionist; Brusseleir noch Ostendenoare. Precies die ambiguïteit is wat hem nog altijd zo’n bijzonder beeldend kunstenaar maakt. Als individualist ging hij in tegen de klassieke kunstrichtingen uit zijn tijd, en putte hij vooral uit zijn eigen introspectie. Daaruit volgden werken die melancholie en mysterie ademen. “Als de zon in de zee zakt, zie je in één uur vier schilderijen van Spilliaert”, vertelde de inmiddels overleden zanger Arno nog over hem in dit magazine. Vanaf volgende week toont Villa Empain een greep uit zijn oeuvre, in dialoog met werk van andere historische en hedendaagse Belgische kunstenaars. “We tonen 35 werken van Spilliaert, waaronder enkele uit privécollecties die voor het eerst aan het grote publiek worden getoond”, zegt curator Louma Salamé. “Zijn werken gaan in dialoog met werken van 25 hedendaagse Belgische kunstenaars die elk op hun eigen manier geïnspireerd werden door Spilliaert, onder wie Luc Tuymans en Wim Delvoye.”

Aquarel op karton

Tachtig jaar na zijn overlijden wordt Spilliaert internationaal gelauwerd. “We kunnen momenteel spreken van een Spilliaert-mania”, zegt Salamé. “Zo werd hij enkele jaren geleden tentoongesteld in het Musée d’Orsay in Parijs, en heeft hij een groot aantal fans en verzamelaars in de VS en Japan.” Van die mania was er lang niet altijd sprake. Hoewel zijn artistieke aanleg al snel duidelijk werd – als kind tekende hij in schoolschriften, en op negentienjarige leeftijd ontwierp hij het etiket voor een van zijn vaders parfums Brise d’Ostende (‘Briesje uit Oostende’) – zou hij nog tot zijn 25e moeten wachten op succes.

Léon Spilliaert, zelfportret, 1907

Spilliaert volgde geen artistieke opleiding. Hij schreef zich weliswaar in aan de Kunstacademie in Brugge, maar hield het daar slechts een paar maanden uit. “Alles wat school, meester, academie was, deed me huiveren”, schrijft hij daar later over. Dat hij een autodidact was, betekende niet dat hij niet geïnspireerd raakte door anderen naar wie hij opkeek. Kunstenaars zoals stadsgenoot James Ensor en vriend Constant Permeke of schrijvers als Emile

“In dit digitale tijdperk is het moeilijker dan ooit om te vatten wie we echt zijn. Wij kijken niet alleen naar Spilliaert, hij ook naar ons” Chantal Pattyn

Netmanager radiozender Klara

Verhaeren en Maurice Maeterlinck golden als zijn leermeesters. Zo gaf hij veel van zijn vroegste werken poëtische titels in drukletters, zoals Solitude (‘Eenzaamheid’) of La noyade (‘De verdrinking’), terwijl hij later voor neutralere benamingen kiest. Te midden van een kunstwereld die bijna uitsluitend olieverf op doek gebruikte, koos Spilliaert voor papier of karton. Door Oost-Indische inkt, aquarel en (kleur)potlood allemaal door elkaar te gebruiken, creëerde hij gelaagde werken waarvan zelfs kenners soms moeilijk kunnen achterhalen welke technieken hij precies gebruikte. Van een afstand lijken het schilderijen, maar dat zijn ze lang niet altijd. “Hoe eenvoudig sommige werken met simpelweg een pot en een plant ook lijken: als je er dichtbij gaat staan, is het ongelofelijk om te zien hoeveel verschillende materialen hij gebruikte”, zegt Chantal Pattyn, netmanager van en presentator bij radiozender Klara, en grote fan van Spilliaerts werk. “Hij gebruikte alles op en door elkaar. Met als

Inzichten

resultaat: schilderij noch tekening, maar iets wat ertussen zweeft. Zijn werk was zo gelaagd dat je, als je je ogen toeknijpt, het gevoel krijgt dat je je in die ruimte bevindt.” Ook schrijver en podcastmaker Stéphane Lambert, die over het werk van Spilliaert schreef in zijn boek Être moi toujours plus fort, benadrukt hoe bijzonder die gelaagdheid is. “Zijn grote vindingrijkheid in hoe hij verschillende technieken gebruikte, voegt verschillende dimensies toe en maakt zijn soms bevreemdende werk nog opvallender.”

Hedendaagse angsten

Waar veel kunsthistorici het roerend over eens zijn, is dat Spilliaerts werk vreemd, mysterieus was, en dat het getuigde van een existentiële eenzaamheid. Zijn werken uit de periode 1907 tot 1909 worden vaak als zijn beste beschouwd. Het waren de jaren waarin ziekte en slapeloosheid hem parten speelden en hij noodgedwongen thuisbleef of ’s nachts langs het strand wandelde. “Zijn melancholie was de voedingsbodem van zijn inspiratie, daarom hebben we de expo Soleil noir genoemd”, zegt Salamé. Daaruit volgden veel stillevens en zelfportretten waarin zijn zoektocht naar zichzelf weerspiegeld wordt. “In zijn werk circuleren er voortdurend spiegelingen, reflecties, schaduwen. Zelfs de interieurs fungeren als zelfportretten en als vertaling van zijn existentiële verwarring”, zegt Pattyn. “Die verwarring is zeer actueel: in zeer digitale tijden wordt het heel moeilijk om vat te krijgen op wie we juist echt zijn. Het lijkt alsof wij niet alleen naar hem kijken, maar hij ook naar ons.” Ook worden de zee, boten en passanten op het strand van zijn nachtelijke wandelingen telkens in beeld gebracht met een zekere tristesse. “De vrouwenfiguren zijn eenzaam, de kleuren dramatisch, en dat is meteen waarom zijn werk ons nog aanspreekt”, zegt Pattyn. “We herkennen die eenzaamheid waarmee hij worstelde. We worden aangetrokken tot de existentiële vragen die uit de schilderijen spreken.” Ook Lambert schrijft de blijvende herkenbaarheid van Spilliaerts werk toe aan zijn “geïnternaliseerde blik die resoneert met bepaalde hedendaagse angsten”. Toch benadrukt hij ook hoe Spilliaerts oeuvre “een broederlijke blik biedt; een diepe vertrouwdheid in deze eenzame tijden, waarin onze vertrouwde wereld op zijn kop staat. Zijn werk voelt nog altijd heel menselijk en echt aan.” De tentoonstelling Soleil noir loopt van 22/10 tot 19/3 in Villa Empain, villaempain.com

Wat kun jij dat de meeste anderen niet kunnen? Rechtopstaand slapen. Welke poster hing op je kamer? Een heel grote poster van Sneeuwwitje en de zeven dwergen. Tot mijn zeventiende. Wat ben je ooit kwijtgeraakt dat je graag zou terughebben? Mijn joie de vivre. Welke andere naam zou je jezelf geven? Bart Stevens. Welke fout maak je keer op keer tijdens het creatieve proces? Het insteken van stekkers in verdeelstekkerdozen die op hun beurt niet in het stopcontact steken, waardoor ik een halfuur probeer uit te zoeken waarom niks nog werkt, en ik mijn focus voor lange tijd kwijt ben. Welke kooktruc moet iedereen kennen? Tofu kun je makkelijk krokant bakken in de oven. Veel makkelijker dan in de pan. Welk vreemd voorwerp slingert rond in je huis? Galstenen in een potje. Welke levenswijsheid wordt overschat? Verstand komt met de jaren. Wat ligt er op je nachtkastje? Galstenen in een potje. Waar kijk je naar uit de komende maanden? Regen, wind en hopelijk een beetje sneeuw. Met welke quote pak je graag uit? “Ja, ja ... Der mensch komt alein ... Er bleibt alein ... Und er sterbt alein ... Aber selden male auf eine Toilette” Uit Tampert van Jiskefet Wat doen jongeren beter dan de oudere generaties? Ze zijn lui. Welke wet zou je meteen invoeren? Verbod op dansen in de stations op maandagochtend. Vooral in het station van Leuven, het enige station in de wereld waar dit fenomeen zich voordoet. Voor welke breed gebezigde uitvinding ben jij bijzonder dankbaar? De rugkrabber. Ik heb er altijd eentje binnen handbereik om mijn rug te krabben, anders lukt het niet.

Wat weet zanger Ignatz van het leven?

• Bram Devens noemde zichzelf

Ignatz, naar de assertieve muis uit het universum van George Herrimans comic Krazy Kat, en maakt al twintig jaar bluesy, folkie, experimentele, alternatieve lofimuziek met gitaar, pedalen en ander instrumentarium

• Tot voor kort zette hij zijn

solowerk soms aan de kant om te spelen met de band De Stervende Honden

• Stelt in de AB zijn nieuwe album I don’t know voor tijdens een ochtendshow. Een plaat die volledig leunt op de piano

Welke minder bekende app raad je iedereen aan? Het spelletje Knotwords. Die kost 12 euro. Mijn daily streak is 1.543 dagen. Waar ben je trots op? Ik ben trots op mijn daily streak in Knotwords van 1.543 dagen. Wat is je favoriete fictieve personage? Keefe Chambers uit The righteous gemstones. Waarom woon jij niet in een stad? Ik prefereer de landelijke paranoia en achterdocht boven de stedelijke m’as-tu-vu’s. Ook vind ik de huizen in steden te hoog. Welke zin mag op je doodsprentje? “Ja, ja ... Der mensch komt alein ... Er bleibt alein ... Und er sterbt alein ... Aber selden male auf eine Toilette” MICHAËL BELLON

Ignatz stelt zijn nieuwe album voor op 18/10 in de Ancienne Belgique, abconcerts.be 14 oktober 2024 |

The hang-out

De krant lezen op café Elke week toont een Brusselse tiener zijn of haar favoriete plek in de stad. Voor Nino (13) is dat café Les Brasseurs in hartje Brussel. Hij wacht er op zijn papa, drinkt een appelsapje en leest er de krant.

Hoe heb je deze plek leren kennen?

Ik wachtte hier vroeger op mijn papa, want het ligt tussen zijn werk en mijn school. Ik ga naar school in Jette en mijn papa werkt in een groot kantoor in Brussel-Noord. Soms komt hij mij in dit café ophalen. De barman en de barvrouw kennen mij goed. We komen soms voetbal kijken.

Wat bestel je altijd?

Meestal een appelsapje.

Wat is het leukste dat je hier hebt meegemaakt?

Tijdens het WK voetbal was er een geweldige sfeer. Het café zat helemaal vol en er waren heel veel mensen. Iedereen keek samen naar de wedstrijd. Dat vond ik heel leuk.

Wat lees je graag?

De Standaard. Mijn papa leest veel kranten en daardoor ben ik dat ook beginnen te doen. Als ik met hem onderweg ben, neem ik de krant mee om de tijd te laten voorbijgaan. Ik lees eigenlijk elke ochtend en elke avond. Ik lees ook graag stripverhalen. Vooral Franstalige strips vind ik leuk. Ik ben bijvoorbeeld fan van het stripmagazine Spirou.

Teken je zelf ook?

Ja, vroeger tekende ik veel meer. Nu wat minder, omdat ik veel huiswerk heb, maar in mijn schoolboeken staan nog altijd veel tekeningen die ik heb gemaakt tijdens de les.

Wat is er de voorbije weken gebeurd dat je is opgevallen in het nieuws?

Ik volg vooral het sportnieuws. Ik vond het jammer dat Remco Evenepoel het WK niet gewonnen heeft. De rest van het nieuws vind ik soms een beetje deprimerend.

Wat maakt je dan wel blij?

Mijn vrienden zien en mijn hobby’s doen. Ik vind het leuk om met vrienden bezig te zijn.

BO VAN OVERSTIJNS

Wil jij ook je favoriete plek tonen? Stuur een mailtje naar ket@bruzz.be.

Varen met RING over de mythische Nijl van 20 tot 30 november 2026

• •

•

• • • •

Cruise op de Nĳl aan boord van een luxueus 5-*****-schip Het Groot Egyptisch museum in Caïro, het Museum van de Egyptische Beschaving en de piramides van Gizeh Exclusieve excursie naar de imposante tempels van Abu Simbel, Karnak, Kom Ombo en Philae

Geen zorgen en een prachtige setting Nederlandstalige begeleiding

Pakketprĳs van België tot België

Volpension en dranken inbegrepen tĳdens de maaltĳden aan boord

HANSA SPIRIT 5

De Hansa Spirit 5*, in 2023 volledig gerenoveerd, is één van de grootste schepen op de Nĳl. Het schip is de ideale manier om de oevers van de Nĳl en de getuigenissen van de duizenden jaren oude beschaving in alle comfort ontdekken.

Surf naar ringtv.be/reizen of mail viva@ringtv.be of contacteer Rivages du Monde op 02/899.84.00 of info@rivagesdumonde.be

Fubuki

Rekenpuzzel

Vul de cijfers 1 tot en met 9 in het rooster in, zodat het resultaat van de sommen klopt met de cijfers rechts en onderaan de kolommen. Elk getal mag maar één keer voorkomen. Het niveau van de puzzel kan variëren per editie.

Vul de witte vakjes met positieve gehele getallen zodat elke rij een kloppende som vormt met het doelgetal rechts of onder. Reken van links naar rechts en van boven naar beneden, zonder voorrang van × of ÷ (bij delen moet de uitkomst altijd een geheel getal vormen).

2 20

Woordzoeker

G Q V Z V E P W R U U N Q F

B V R L Q K J

F K V A E F

O A T E A Q X T E

T R K G

S L B D P A Z E

P T J

Y Q A R B M Y F

G U H Z T K R R Z J

U O J A H F E

Zelf een foto van een onverwacht stukje Brussel insturen? Mailen naar redactie@bruzz.be

44 J

C S G U L P

F F

S Z Q U K F Y C

K O S X

Y Y R H O E V K T

De hoofdstad kent veel verborgen plekjes, onverwachte panorama-uitzichten, en onbekende maar daarom niet minder intrigerende panden en kantjes, ver weg van Manneken Pis, de Grote Markt en het Atomium. Zoals dit standbeeld. Waar is deze foto genomen?

Z L

T R R E

R K G E C

V C Z

C N C E

Z U C C S Q Z E B

E A E T

T O T N

B H O N K F Q N K

Y N M N

L E

R T

T K A Q R A A B K N A D L

O B

H R F V B A N F Y B E T E

J A V L R

N W H J

E U R E

J U

K E

T E

K C

E F

F F

E B

L C W Y

R P N X

E Y O W

G E O D U O B E E

WIN TICKETS Stuur het trefwoord, samen met je adres en telefoonnummer, naar win@bruzz.be

O V C N Q N S G Y

Y N U E G

D T Q R B L

S Y

Being Britney

5x2 tickets, 22/10, Westrand

Mail ‘Britney’

N N C X T M F T H U A V N D P V O

The Harvest of Broken Promises

5x2 tickets, 23/10, De Kriekelaar

Mail ‘harvest’ Antwoord Warandapark

9 5

8 7 1

+ 15 11

— .

- 8

x 3

8 x

. 9 — . 6

10 12

De puzzels in dit magazine zijn intern ontwikkeld of gegenereerd met gebruik van toegestane tools en artificiële intelligentie. Elke gelijkenis met bestaande puzzels is toevallig.

Oplossingen

▢ Sufficientie ▢ Babytheek ▢ Dankbaar ▢ Veerkracht ▢ Transformeren ▢ Collectief ▢ Systeemdenken ▢ Genoeg ▢ Repareren ▢ Delen ▢ Spullen ▢ Netwerk

— .

Zoek alle verborgen woorden in het raster van de speciale woordzoeker van BRUZZ. Streep de begrippen één voor één weg, dit kan in alle richtingen: horizontaal, verticaal, diagonaal, en van links naar rechts en andersom.

Verborgen Brussel

. x — .

Puzzel & wedstrijd

rendement?

Bruto vaste rentevoet tot

3,00%* op Ethias Savings 26+

We zijn er voor je in ons kantoor te Brussel op de Kleerkopersstraat 18/20, 1000 Brussel

Ethias nv, voie Gisèle Halimi 10 te 4000 Luik, is een verzekeringsmaatschappij toegelaten in België onder het nr. 0196 en onderworpen aan het Belgisch Recht. RPR Luik BTW BE 0404.484.654 - IBAN: BE72 0910 0078 4416 - BIC: GKCCBEBB. Publicitair document. V.U. Vincent Pécasse.

OOk Op kOrtere termijn een hOOg

* Kapitalisatiecontract van tak 26, onderworpen aan het Belgisch recht, waarbij spaarders een kapitaal opbouwen aan een gegarandeerde rentevoet op een duurtijd van 3 jaar of 18 maanden. De rentevoet van 3% is gegarandeerd voor 3 jaar of 18 maanden voor een minimumstorting van €20.000. Andere bedragen en rentevoeten zijn beschikbaar. Ethias rekent instapkosten van 0,40% (3-jarig contract) en 0,30% (18-maandencontract) op de gestorte premie. Er zijn geen beheerskosten. Een roerende voorheffing van 30% wordt bij betaling op het rendement in mindering gebracht en in geval van vroegtijdige afkoop kan Ethias afkoopvergoeding (liquiditeisrisico) aanrekenen. Raadpleeg, voor je onderscrhijft, het essentële informatiedocument en de algemene voorwaarden van Ethias Savings 26+ op ethias.be. Klachten kan u overmaken aan klachtenbeheer@ethias.be of, indien u hier geen voldoening krijgt, aan www.ombudsman-insurance.be.