BRUZZ editie 1993 (30-09-2026) by BRUZZ.be

30 0september 0 M A A N D 2026 2024

Oplossing nachtlawaai verder dan ooit Federale discussie over windnormen

Kunstenares Yaqine Hamzaoui opent JAM Sonor ‘Ik fotografeer, dus ik besta’

Culturele revival

ROMEO & JULIA Brussel in de ban van eeuwenoud liefdesverhaal

W E E K B L A D # 1 9 9 3 , E E N U I TG AV E VA N V L A A M S - B R U S S E L S E M E D I A V Z W, F L AG E Y P L E I N 1 8 - 1 0 5 0 E L S E N E - A FG I F T E K A N TO O R A N T W E R P E N X P 3 0 3 1 5 3

STOP

onverdoofd slachten

gaia.be/bxl-NL

Vooraan

Vlieglawaai Kijk verder dan waar je kiezers wonen

et dossier van het vlieglawaai lijkt soms een onontwarbaar kluwen. Door het technische karakter, maar vooral omdat de oplossing die iedereen gelukkig maakt, niet bestaat. Op welke manier je ook landt of opstijgt, altijd zullen er wel inwoners zijn die hinder ondervinden door de overvliegende vliegtuigen. Het is nu aan minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) en zijn collega’s in de federale regering om de knoop toch te ontwarren. De huidige situatie, waarbij dichtbevolkte Brusselse wijken véél vaker worden overvlogen bij het landen, is immers onhoudbaar. Tegen 1 oktober wil Crucke een akkoord. Dat hij die deadline haalt, lijkt echter onzeker door onenigheid binnen de federale regering. Wat moeilijk lijkt, hoeft het daarom echter niet te zijn. Wie even los van zijn eigen politieke belang denkt, zou met een paar heldere principes kunnen beginnen. Waarom proberen we bijvoorbeeld niet om zo weinig mogelijk mensen met vlieglawaai te hinderen en hun gezondheid zo te sparen? Wie van dat standpunt vertrekt, komt al snel uit bij de kwestie van de baankeuze. De luchtverkeersleiding op Zaventem kiest nu erg vaak voor landingen via de gewraakte RNP 07L-route, die dwars over de stad (en met name Molenbeek, Koekelberg, Laken en Schaarbeek en bijna de Vijfhoek) gaat. Die route raakt 270.000 bewoners. Dat zijn er liefst 24 keer (!) meer dan wanneer vliegtuigen op diezelfde piste landen vanuit de andere richting, vanuit Vlaanderen dus. Die route heet de 25L en overvliegt luttele 10.900 inwoners. Die cijfers verzinnen we niet, ze staan in een studie die de federale administratie mobiliteit bestelde bij de ULB.

Alle landingen via de 25L (of de parallelle 25R-route) laten verlopen dan maar? Dat kan niet omdat vliegtuigen niet met té veel rugwind kunnen landen. Maar je zou de windnormen wel kunnen aanpassen, zodat er wat vaker geland wordt over dunbevolkte gebieden. Dat is niet onmogelijk: in Charleroi zijn de windnormen al soepeler dan op Zaventem. En in Barcelona mag de rugwind bijna de helft sterker zijn dan in Brussel. Minister Crucke legde zo’n soepelere windnorm naar verluidt op tafel, maar ving bot, vooral bij zijn Vlaamse collega’s, die aan hun achterban in Vlaams-Brabant denken. De gezondheid van honderdduizenden Brusselaars (én Vlamingen uit het Pajottenland) wordt zo ondergeschikt gemaakt aan de electorale berekening ‘Misschien ga ik daar wel wat kiezers verliezen’. Dat is erg kortzichtig en toont hoe Brussel in het hele luchthavendossier ook slachtoffer is van de Belgische staatsstructuur. Een tweede principe zou kunnen zijn dat je mensen niet té intens belast met vlieglawaai. Dat kan door de landingstrajecten – zoals vroeger – wat meer te laten uitwaaieren, ook binnen Brussel. Het gemak van een rechte lijn weegt immers niet op tegen de overlast die die concentratie betekent voor steeds weer dezelfde bewoners. Als laatste leidraad zou een akkoord over vliegroutes rekening moeten houden met het moment van de overlast. Een nachtelijke file van vliegtuigen is vele malen belastender dan overdag. Het is de reden waarom de Hoge Gezondheidsraad jaren geleden al pleitte voor een verbod op nachtvluchten. Of het nu via een verbod, een verplichting op stillere toestellen of beduidend minder nachtvluchten geregeld wordt, bewoners hebben recht op nachtrust.

“Waarom proberen we niet om zo weinig mogelijk mensen met vlieglawaai te hinderen?”

Kris Hendrickx Redacteur In het edito fileert de redactie de Brusselse actualiteit.

Lees meer Vlieglawaai

Oplossing lijkt verder weg dan ooit p.10-12 30 september 2025 |

Inhoud

30 september 2026 OP DE COVER 26

Podcast ‘In Brussel’ Elke week brengt Margot Otten twee verhalen uit de stad. Nu onder meer het verhaal van Savonneries Bruxelloises, dat al honderd jaar koninklijke zeep maakt in Laken. BRUZZ.be/podcast

D’Office Wil jij graag met je collega’s de muziek kiezen op BRUZZ radio? Schrijf jullie dan in via BRUZZ.be/doffice D’Office, van 10 tot 13 uur op BRUZZ radio

Schilder Jean Brusselmans dacht in vlakken en puzzelde zo zijn werkelijkheid bij elkaar. Bozar toont waarom zijn werk zo direct binnenkomt

Vooraan Vlieglawaai: kijk verder dan waar je kiezers wonen Het gesprek Annabelle Van Nieuwenhuyse vond haar geboortemoeder terug

Vliegtuiglawaai Oplossing voor lawaaierige vluchten verder af dan ooit Hoe sterke is het argument van oostenwind?

Opinie ‘Het Justitiepaleis is gebrekkig verankerd in de stad’

Cartoon Delphine Frantzen

Stadsontwikkeling Brussel legt souvenirwinkels rond Grote Markt aan banden

Meer BRUZZ

ACTUALITEIT

Nu Lavoir Berckmans in Sint-Gillis de deuren sluit. verdwijnt een van de laatste Brusselse manuele wasserettes

Revival Waarom Brussel in de ban is van Romeo en Julia

VERHALEN Fotografie Yaqine Hamzaoui exposeert op de beat van Brussel

ELKE WEEK

Stadsleven Hoerenzoon

In beeld

In het nieuws

Beestig Brussel Plaats de komende weken egelhuisjes in je tuin

De gevel In de blauweregen van Gala wonen duiven

Column De straat is van ons

Hang-out Mohamed Ali

Puzzelpagina

CULTUURGIDS Shoptips

Eat & Drink 3 x Nepalese restaurants

Uittips

Klein onderhoud Erik Van Nevel

Uittips

Inzichten Berre

COLOFON

BRUZZ Flageyplein 18, 1050 Brussel, 02-650.10.65 ABONNEMENTEN Josiane De Troyer (abo@bruzz.be), 02-650.10.80 Gratis in Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Rest van België: 29 euro per jaar; IBAN: BE98 3631 6044 3393 van Vlaams Brusselse Media vzw, een abonnement binnen Europa kost 119 euro per jaar, buiten Europa 139 euro per jaar OPLAGE 50.000 exemplaren ADVERTEREN? Angela Mngongo 02-650.10.81 angela.mngongo@brusselmedia.be DISTRIBUTIE Ute Otten, 02-650.10.63, ute.otten@bruzz.be KLACHTEN? klachten@bruzz.be - www.bruzz.be/klachten ALGEMENE DIRECTIE Johan Goossens ALGEMEEN HOOFDREDACTEUR Klaus Van Isacker COÖRDINATOR MAGAZINE Maarten Goethals ART DIRECTOR EN VORMGEVING Heleen Rodiers EINDREDACTIE Karen De Becker WERKTEN MEE AAN DIT NUMMER Eva Christiaens, Eleanor Denneman, Kris Hendrickx, Jasmijn Post, Sophie Soukias, Steven Van Garsse, Tom Zonderman (redacteurs); Michaël Bellon, Jasper Croonen, Andy Furniere, Patricia Kargbo, Rieneke Lammens, Tom Peeters, Niels Ruëll, Maria Saldi, Tessa Vanbrabant, Matisse Van der Haegen, Michel Verlinden (medewerkers) FOTOGRAFIE & ILLUSTRATIE Bart Dewaele, Tiene Carlier, Kim Duchateau, Delphine Frantzen, Ivan Put, Saskia Vanderstichele, Emiel Viellefont VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Johan Goossens, Flageyplein 18, 1050 Elsene. BRUZZ is een uitgave van de Vlaams Brusselse Media vzw wordt gedrukt bij Printing Partners Paal-Beringen en wordt gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse Gemeenschapscommissie

2025

Het gesprek

‘Zorgen voor het kind van een ander is de schoonste liefdesdaad die er is’ Annabelle Van Nieuwenhuyse vond haar geboortemoeder terug

Annabelle Van Nieuwenhuyse (57) leeft duizend levens tegelijk: ze is debatmoderator, presentatrice, en manusje-van-alles in de Brusselse socioculturele sector. Pas op haar vijftigste ontdekte ze waar haar uitbundigheid vandaan kwam, toen ze haar biologische moeder vond. Over die jarenlange zoektocht getuigt ze in Sous X, een VRT-documentaire over Belgische moeders die in Frankrijk anoniem bevallen. door Maria Saldi foto’s Tiene Carlier

lles wat Annabelle Van Nieuwenhuyse doet, doet ze met flair. Ook de deur openzwaaien van haar kleurrijke woning in een kasseistraat in Molenbeek. “Ik was de tijd uit het oog verloren”, veront schuldigt ze zich, terwijl ze op kousenvoeten koffiezet. Op de binnenkoer staat een manshoge oranje pinguïn, in de keuken een aardbeivormige koffiekan. “Eclectisch”, noemt de fotografe de inrichting, “Rommel, bedoel je”, schatert Van Nieuwenhuyse. “Ik ben een cursus interieurdesign begonnen”, zegt ze, wijzend naar de half afgewerkte wandlijst die de woonkamermuur opdeelt in blauw en wit. “Mijn nieuwsgierigheid is te groot om maar één ding te blijven doen.” 6

Het is het zoveelste avontuur voor Van Nieuwenhuyse, die een halfjaar geleden afzwaaide als coördinator bij Cinemaxi miliaan, een vzw waar nieuwkomers kortfilms maken. Na haar eerste job bij Ketnet is ze altijd blijven werken als presentatrice en debatmoderator, waarbij haar perfecte tweetaligheid een grote troef is. Tegenwoordig cureert ze een expo in La Tricoterie voor het vijfjarig bestaan van Levl, het voormalige Minderhedenforum. En dan is er nog haar negentienjarige zoon Laso, en pitbull Uzi die haar geen seconde rust gunt. “Laso had hem binnengesmokkeld toen ik op vakantie was. Ik kon hem toch niet wegsturen? Het is een levend wezen.” Van Nieuwenhuyses vurige empathie is de rode draad door al haar bezigheden. Haar

sociale engagement noemt ze zelf “een evidentie”, en kreeg ze binnen met de paplepel. “Eind jaren tachtig hoorden mijn ouders op de radio dat er te weinig opvangplaatsen waren voor vluchtelingen. Mijn moeder reed prompt van Brugge naar het Klein Kasteel tje, terwijl mijn vader met een plannetje de weg wees. ‘Leg ons eens uit wat we kunnen doen’, vroegen ze en op de terugweg zat een koppel uit Ghana op de achterbank.” “Mensen die anderen helpen worden tegenwoordig bestempeld als activisten, alsof ze een ziekte hebben, maar ik doe gewoon wat iedereen in de maatschappij hoort te doen. Dat heb ik van mijn ouders. Het feit dat ze mij bij de adoptie als kind met gemengde achtergrond meteen normaal

Annabelle Van Nieuwenhuyse over haar geboortemoeder: “Voor ik haar ontmoette, liep ik met een existentieel verdriet rond. Dat ging niet over het feit dat ik ben afgestaan, wel over het feit dat ik het recht niet had om te weten wie ze was.”

Het gesprek

vonden, zegt veel over hun empathisch vermogen”, zegt Van Nieuwenhuyse.

Er komt soms kritiek op witte koppels die kinderen van kleur adopteren, omdat ze bepaalde culturele bagage niet zouden kunnen meegeven. Wat vind jij daarvan?

ANNABELLE VAN NIEUWENHUYSE: In sommige gevallen zal dat wel waar zijn, maar dat generaliseren is larie. Adoptieouders moeten het kind dat ze adopteren gewoon zien als kind, niet als kind met een bepaalde kleur. In dezelfde logica zou een homokoppel enkel homokinderen mogen adopteren. Dat zou absurd zijn. Wel is het interessant om na te denken over het eenrichtingsverkeer: blanke mensen adopteren kinderen van een andere cultuur, terwijl het omgekeerde bijna niet voorkomt. Vroeger was het een evidentie dat de blanke Europeaan als redder optrad. Dat past volledig in de koloniale context, waar mijn ouders in zijn opgegroeid: mijn moeder was twintig toen er nog Congolezen in de Zoo Humaine werden tentoongesteld op Expo 58. We moeten dus niet met vingers wijzen: zo raken we niet tot een gelijkwaar dige samenleving. Wel door als blanke mens jezelf in vraag te stellen.

BIO • geboren in 1968 in Frankrijk, groeit op in Brugge bij haar adoptieouders • afgestudeerd in fotografie aan Luca School of Arts in 1995

Ging je bewust op zoek naar een multiculturele omgeving door van je geboortestad Brugge naar Brussel te verhuizen?

VAN NIEUWENHUYSE: Niet bewust, maar toen ik fotografie kwam studeren, dacht ik al na een week: hier blijf ik. In Brussel is pluralis me de norm, hier kom je niemand tegen die net is zoals jij. Als ik in Brugge naar de bakker ging, was ik vooral bezig met: kom ik langs de juiste kant binnen, spreek ik het juiste dialect, hoor ik er wel bij? Ik voelde me anders dan alle anderen. Natuurlijk zijn daar ook mensen die uit de band springen, maar aan de buitenkant kunnen ze het wegsteken. Ik niet. Door me telkens in bochten te plooien om erbij te horen, ben ik wel empathisch en flexibel geworden. Toen ik dan in Brussel kwam, kon ik die talenten inzetten om te floreren. Als ik hier een bakker binnenstap, kan ik me focussen op welk brood ik wil kopen. Meer nog, ik kan een praatje slaan en connecties maken.

• werkt voor TV Brussel en FM Brussel, de voorgangers van BRUZZ tv en BRUZZ radio, en later voor de openbare jongerenzender Ketnet • Presentatrice, moderator, radio- en televisiemaker • woont al jaren in Sint-JansMolenbeek

Je biologische vader die Rwandees is, heb je nooit gekend. Heb je ooit de connectie met je roots gemist?

VAN NIEUWENHUYSE: Vast en zeker. Maar mijn adoptieouders hebben me nooit in de weg gestaan om die te ontdekken, wel integen deel. Mijn moeder stond als eerste klaar om

“Toen ik in Brussel fotografie kwam studeren, dacht ik al na een week: hier blijf ik” 8

me mee te nemen naar de kapper in Brussel. Dat was natuurlijk niet voldoende om die honger te stillen. Maar bestaan er ouders die wel alles kunnen geven wat hun kind nodig heeft? Een kind groeit op tot een volwassene die zelf verder kan evolueren. Voor mij was het sleutelmoment toen ik met een collega van TV Brussel (de voorloper van BRUZZ, red.) naar Burkina Faso ging voor een filmfestival. Ik was toen tweeën twintig. Ik had eerst nee gezegd uit schrik voor de confrontatie. Wat als ik Afrika niet leuk vind? De hele nacht heb ik wakker gelegen, en om zes uur heb ik haar gebeld dat ik toch meeging. Toen ik uit het vliegtuig stapte, heb ik symbolisch de grond gekust.

Eindelijk kon ik Afrika leren kennen en omarmen. Ik ben daar zo gastvrij onthaald en heb zoveel mogelijk geproefd en gevoeld. Achteraf dacht ik: waarom heb ik zo lang gewacht?

Later ben je ook naar Rwanda gegaan om je vader te zoeken.

VAN NIEUWENHUYSE: Ja, hoewel ik niet aan mezelf wilde toegeven dat ik hem wilde zoeken. Ik ging zogezegd om het land beter te leren kennen. Toevallig kon ik daar een maand in een weeshuis met kinderen van de slachtoffers van de genocide logeren. Ik bouwde een band met hen op, maar had ze niet verteld over mijn adoptie. Een superfij ne ervaring, maar tien dagen voor ik terug naar huis moest, ging er een alarmbelletje af. “Annabelle, jij gaat naar huis gaan alsof er niets gebeurd is.” Dan ben ik er toch over

kwalijk genomen dat ze anoniem is bevallen: ze stond onder enorme druk. Haar zwangerschap kwam voort uit een voor huwelijkse flirt. Haar eigen moeder heeft haar daarna nooit meer recht in de ogen gekeken. Toch bleef ze zich mijn lot altijd aantrekken. Aan het klooster vroeg ze hoe het met me ging, maar ze kreeg het deksel op de neus. “Dat zijn uw zaken niet”, zeiden ze daar, en ze werd weggestuurd. Hadden ze niet ten minste een fotootje kunnen meegeven?

In België ligt een wetsvoorstel op tafel om discrete bevallingen toe te laten. Daarbij wordt de identiteit van de moeder pas op de achttiende verjaardag van het kind vrijgegeven in plaats van bij de geboorte. Hoe kijk jij daarnaar? VAN NIEUWENHUYSE: Nog een extra deur

“Ik heb het mijn geboortemoeder nooit kwalijk genomen dat ze anoniem is bevallen: ze stond onder enorme druk” begonnen. Ze begrepen meteen wat het is om naar je ouders te zoeken. Met hun hulp heb ik daar twaalf poten tiële vaders gevonden, die op een gegeven moment allemaal rond mij zaten in een kring. Geen enkele van hen bleek mijn vader te zijn, maar ze zeiden: “We zijn eigenlijk allemaal jouw papa.” Met twee van hen ben ik zelfs in contact gebleven. Toen ik in 2019 mijn geboortemoeder vond, heb ik hen als eerste gebeld. Mijn geboortemoeder leidde me naar mijn geboortevader, maar het was al te laat. Hij is in 2005 gestorven, twee straten hier vandaan, in Anderlecht. Ik had de wereld afgereisd om hem te zoeken, maar hij bleek gewoon naast mij te wonen.

Ook jouw geboortemoeder woont in Brussel, waar je al sinds je studententijd woont. Waarom heeft het vijftig jaar geduurd om haar te vinden?

VAN NIEUWENHUYSE: Ik ben door duizend administratieve hoepels moeten springen om haar naam te weten te komen. Mijn moeder is de grens overgestoken om te bevallen in Frankrijk, waar je wel anoniem, ‘sous X’, je kind kunt afstaan. Met heel veel geluk en gepeuter bij tussenpersonen is het na vijftig jaar gelukt. Ik heb haar nooit

dichtgooien is geen goed idee. Ik hou mijn hart vast voor alle geadopteerden die met zoveel vragen zitten. Dit is niet de oplossing om de ongelijke wetgeving in België en Frankrijk gelijk te trekken. Er zou beter een bilaterale overeenkomst komen waarbij Belgische kinderen die in Frankrijk geboren worden nog altijd Belgische dossiers blijven. Ik weet hoe pijnlijk het is om niets te weten over je geboortemoeder. Voor ik haar ontmoette, liep ik met een existentieel verdriet rond. Dat ging niet over het feit dat ik ben afgestaan, wel over het feit dat ik het recht niet had om te weten wie ze was. Zij draagt zelf ook veel pijn mee. Haar schuld

gevoel tegenover mij was vermoedelijk ook groot. Het heeft zestien jaar geduurd voor ze opnieuw kinderen kreeg.

Slaat adoptie gegarandeerd wonden?

VAN NIEUWENHUYSE: Elk afscheid tussen moeder en kind is pijnlijk, maar de context kan helpen om de wonden niet dieper te rijten. Stel dat je wordt opgevoed door je grootouders terwijl je biologische moeder nog deel uitmaakt van de familie. Zij ziet dan hoe haar kind opgroeit en kan zelf ook nog liefde geven. Om maar te zeggen: nabijheid kan helpen om te herstellen van dat trauma. In mijn adoptieverhaal zijn de wonden het diepst bij mijn geboortemoeder en mij. De enigen die niet moeten herstellen, zijn de mensen die voor mij gezorgd hebben. Misschien dat ze daarom te weinig in de bloemetjes gezet worden. Want uiteindelijk hebben zij wel de job gedaan. Zorgen voor het kind van een ander is voor mij de schoonste liefdesdaad die er is.

Waarom heb je beslist om mee te werken aan Sous X?

VAN NIEUWENHUYSE: Omdat het productiehuis De Chinezen ongelooflijk straffe documen taires maakt. Ik vertrouwde dat volledig. Ik ben gewend om met de media te werken, maar ik moest ook rekening houden met mijn moeders. Ik was vooral bang dat mijn geboortemoeder nog niet klaar zou zijn om haar verhaal te vertellen. Ik durfde het zelf niet te vragen, daarom heb ik het productie huis gevraagd om haar zelf te contacteren. Uiteindelijk is het meer haar reportage dan de mijne: mijn adoptiemoeder en ik helpen om haar verhaal te schrijven. Als de reportage op tv komt, gaan we samen kijken: mijn adoptiemoeder, mijn geboortemoeder, ik, en haar andere twee dochters. Een viering van mijn hergeboorte, zeg maar.

‘Sous X’ is vanaf 29 september te zien op VRT-Canvas. Van Nieuwenhuyses verhaal wordt op 6 oktober uitgezonden.

À LA RECHERCHE DE SA MÈRE BIOLOGIQUE

FR/ Dans le documentaire de la VRT ‘Sous X’, Annabelle Van Nieuwenhuyse raconte son adoption et sa longue quête de ses parents biologiques. Elle a retrouvé sa mère en 2019 et découvert que son père était déjà décédé, à quelques pas de chez elle, à Anderlecht. Ce qui lui a surtout manqué, dit-elle, c’est le droit de connaître ses origines, tout en se disant reconnaissante envers ses parents adoptifs pour leur amour.

IN SEARCH OF HER BIRTH MOTHER

EN/ In the VRT documentary ‘Sous X’, Annabelle Van Nieuwenhuyse talks about her adoption and her decades-long search for her biological parents. She found her birth mother in 2019, but discovered that her biological father had already died, just a few streets from her home in Anderlecht. She says that what she missed most was the right to know where she came from, and that she is grateful to her adoptive parents for their love. 30 september 2026 |

Vliegtuiglawaai

Minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) heeft een plan klaar voor de vliegtuigoverlast boven de hoofdstad, maar hij lijkt de andere federale ministers niet te kunnen overtuigen. Toch niet tegen de deadline van 1 oktober. En drukt hij toch zijn besluit door met de windnormen, dan “is hij politiek monddood.” door Steven Van Garsse

Jean-Luc Crucke zal niet de eerste federale minister zijn die zijn tanden stukbijt op het luchthavendossier. Sinds begin dit jaar zwelt het protest in de hoofdstad aan over de toenemende dagen nachtvluchten boven onder meer Koekelberg, Molenbeek en Laken. Acht gemeentebesturen hebben intussen al beroep aangetekend wegens de lawaaioverlast. De Brusselse regering heeft zich daar bij monde van staatssecretaris voor Leefmilieu Ans Persoons (Vooruit) bij aangesloten. Crucke belooft een oplossing tegen donderdag 1 oktober. Hij is daarvoor naar eigen zeggen gebonden aan een vonnis van de Franstalige rechtbank van eerste aanleg van 22 december 2023. Volgens dat vonnis, dat inwoners van de oostrand gelijk had gegeven, is de ministeriële instructie aan de luchtverkeersleider Skeyes over het gebruik van de verschillende routes naar en van de luchthaven niet langer legaal. De plotse toename van het vliegverkeer boven Koekelberg, Molenbeek en Laken sinds ongeveer een jaar heeft twee grote verklaringen. Aanvankelijk werd er bij een oostenwind voor de landende vliegtuigen 10

een lichtjes afwijkende route gebruikt, die iets meer naar het noorden ligt, en wat minder dichtbevolkte wijken overvloog. Die route is vervangen door een veel meer geconcentreerde route. Plots kregen Brusselaars die voordien nauwelijks landende vliegtuigen boven zich hadden, een soms constante stroom te zien, en vooral te horen. Die wijziging heeft te maken met nieuwe Europese regelgeving die sinds december 2024 van kracht moest zijn en in België in de zomer van 2025 werd ingevoerd. Die gebruikt een RNP-procedure, wat staat voor Required Navigation Performance, waarbij luchtverkeersleiders via een gps-route de vliegtuigen veilig kunnen laten landen, ook in moeilijke weersomstandigheden. Dat, samengenomen met een ministeriële instructie over de windnormen van december 2013, die door Skeyes erg maximalistisch wordt ingevuld, veroorzaakt een concentratie aan vluchten boven de noordelijke gemeenten van het Brussels gewest.

Ethisch argument

Jean-Luc Crucke heeft nu een plan klaar met weer wat meer spreiding, waarbij de RNP 07L-route zeker niet ongebruikt zal blijven, maar waarbij er een meer rechtvaardige spreiding zal komen. “Crucke is dus zeker gevoelig voor het meer ethische argument”, zegt een bron dicht bij het dossier. “Maar er is ook de bezorgdheid over de ontwikkeling van de luchthaven van Zaventem. Die is nu mee in Vlaamse handen, en een verdere groei valt dus zeker niet uit te sluiten. Het probleem zal dan nog nijpender worden. Dat beseft ook Crucke.” Het plan van Crucke voorziet in procedures om de vliegtuigen opnieuw, zoals vroeger, meer via de preferentiële routes te laten vliegen, via de luchthavenpistes 25L en 25R. Skeyes zou dan minder snel geneigd moeten zijn om de pistes 01 en 07L te gebruiken.

Oplossing voor lawaaierige vluchten verder af dan ooit

Daarvoor zouden dan wel de windnormen moeten worden opgetrokken, zodat er bij een oostelijke rugwind van meer dan 7 knopen niet meteen naar de piste 07 moet worden uitgeweken. Crucke liet een studie uitvoeren door het bureau CGX om minder luidruchtige alternatieven te bestuderen voor de RNP 07L-route. Het bureau stelt drie scenario’s voor, kon BRUZZ achterhalen. Een daarvan grijpt deels terug naar de oude VOR 07-route, die sinds maart dit jaar niet langer wordt gebruikt en meer in een bocht om Brussel heen loopt. Ze overvliegt wel degelijk nog de hoofdstad, maar er zijn gemiddeld minder bewoners getroffen. Dat alternatief houdt ook rekening met de nieuwe Europese veiligheidsnormen.

Hoger vliegen

Dan is er een voorstel om de RNP 07L-route te blijven gebruiken, maar de vliegtuigen hoger te houden, en pas later de daling te laten inzetten. Dat scenario is het minst interessant omdat de geluidsoverlast per inwoner niet daalt, eerder integendeel. Het bureau gelooft tot slot nog in een andere vliegprocedure waar deels ‘op zicht’ wordt gevlogen. De techniek wordt bijvoor-

zijn het de Vlaamse partijen die op de rem staan. “Zodra je aankondigt dat je de preferentiële pistes 25L en 25R meer wil inzetten, staan CD&V en N-VA, en mindere mate Vooruit op hun achterste poten, want dan gaan ze meteen aan de noordrand denken.” Binnen de kern van de federale regering zou verder ook minister Frank Vanden broucke (Vooruit) niet meteen staan te springen om meer vliegtuigen over Vlaams-Brabant te laten vliegen, waar hij verkozen is. Als dat klopt, is dat best ironisch in de wetenschap dat zijn partijgenoot staatssecretaris Ans Persoons (Vooruit) in Brussel intussen op de barricaden staat om de huidige vliegroute boven het noorden van Brussel aan te vechten. Enkele weken geleden kwam Crucke al naar de kern van de federale regering met

De federale regering staat niet te springen om de vliegtuigroutes te wijzen beeld gebruikt in meer bergachtige gebieden, maar zou ook steeds meer zijn nut bewijzen om boven steden te vliegen die kampen met toenemend vliegtuiglawaai. Het scenario geeft volgens het bureau een spectaculaire verbetering in de geluidsoverlast. Het bureau toetste de scenario’s af bij de luchtverkeersleiding Skeyes en bij enkele luchtvaartmaatschappijen, maar daar lijkt toch vooral veel scepsis te bestaan. Zo zou de capaciteit van de route, nuttig bij een oostenwind, sterk verminderen, en Skeyes betwijfelt ook of de scenario’s in lijn zijn met de vigerende Europese veiligheidsregels. Toch is Jean-Luc Crucke met de scenario’s aan de slag gegaan, en maken ze deel uit van een oplossing die hij naar voren schuift om de geluidsoverlast boven het noorden van Brussel te verminderen. Om dat plan door te voeren moeten echter nog wat hordes genomen worden. Skeyes heeft ten eerste een zekere autonomie in de uitwerking van routes. En ook de luchtvaartmaatschappijen zelf hebben een en ander in de pap te brokken. Skeyes kan bijvoorbeeld schermen met de Europese veiligheidsregels, “maar tegelijk speelt er ook een zeker comfort mee”, zegt een bron. “De vliegtuigen pal op de luchtha-

ven laten vliegen, is voor de luchtverkeersleiders gewoonweg eenvoudiger.” Veiliger of meer comfortabel? De begrippen kunnen dicht bij elkaar liggen, naargelang het standpunt. Wat ook speelt is dat het gebruik van 7L en 7R, twee pistes die parallel liggen, minder conflictueus is dan een combinatie van de piste 7L en de piste 1. Die routes kruisen elkaar. Door de parallelle routes te gebruiken, kan Skeyes de capaciteit opdrijven. Nog een reden waarom RNP 7L zo graag wordt gebruikt, en bijvoorbeeld de meer kromme variant van RNP 7L niet langer gebruikt wordt.

Nederlandstalige partijen

De belangrijkste horde is de federale regering zelf. Die staat niet te springen om in de hoofdstad routes te wijzigen, om de Brusselaars te ontlasten, en vervolgens de oost- en noordrand meer vliegtuigen te geven, zelfs al ligt de bevolkingsdichtheid daar lager. Het is zeker geen puur communautair verhaal, want in de verschillende scenario’s worden zowel Nederlandstaligen als Franstaligen overvlogen, maar toch leeft dat nog altijd in de hoofden van de politici en

zijn voorstel, maar dat werd meteen van tafel geveegd. Ook afgelopen vrijdag klonk op de kern een overtuigend njet, al zou hij wel nog wat meer tijd krijgen om een voorstel uit te werken. Crucke heeft altijd gezegd dat hij een oplossing wil die gedragen is door de hele regering. Als dat niet lukt – en daar ziet het naar uit – dan kan hij nog altijd eigenhandig een besluit nemen over de windnormen. Juridisch is dat perfect mogelijk, maar dan zet hij zijn politieke toekomst op het spel. “De Vlaamse regering zal meteen een belangenconflict aanspannen”, klinkt het in federale kringen. “Dat zal erg lang duren. Zolang is hij politiek monddood. Hij zal niets meer gedaan krijgen binnen de federale regering,” zegt een insider, die erop wijst dat het trackrecord van Crucke vandaag al pover oogt. Voor Crucke is er vooral een probleem omdat hij binnen de federale regering niet meteen een hefboom heeft om een wijziging van de windnormen af te dwingen. Hij zou dat eventueel in de federale begrotingsbesprekingen kunnen gebruiken, maar daar zou Les Engagés dan een enorme prijs voor moeten betalen. Vraag is of Les Engagés dat ervoor over heeft. 30 september 2026 |

Vliegtuiglawaai

Nachtlandingen via baan 07L: hoe sterk is het argument van oostenwind? Hoewel politici en luchtverkeersleider Skeyes oostenwind als de belangrijkste reden aanhalen voor het sterk toegenomen gebruik van de 07L-landingsbaan, blijkt dat in de feiten nogal mee te vallen. Zo leert dataonderzoek van BRUZZ op basis van de officiële weerdata. door Eleanor Denneman

Bij oostenwind moeten vliegtuigen op Brussels Airport landen via de westelijke aanvliegroute 07L, wegens het remmende effect van de luchtstroom. Dat gebeurde in het verleden ook al, maar sinds anderhalf jaar klagen bewoners van onder meer Molenbeek, Evere, Schaarbeek, Koekelberg en Neder-Over-Heembeek over een intensiever gebruik van de route. Vooral de nachtvluchten veroorzaken ernstige geluidshinder en andere ongemakken. Dan luidt de logische vraag: is de oostenwind dan ook effectief toegenomen? Geen onbelangrijk vraagstuk, want zowel voor- als tegenstanders van de 07L-route gebruiken het als argument in een steeds feller wordend debat. David Dehenauw, hoofd van de weerdienst bij het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI), ziet alvast geen “schokkende” stijging op langere termijn. “Het aandeel oostenwind schommelt enorm van jaar tot jaar, maar neemt heel licht toe: van 24 procent in 2012 tot 26 procent in 2025”, zegt Dehenauw. Dat is twee procentpunt in dertien jaar tijd, en kan bijgevolg het plotse intense nachtverkeer via de 07L-route niet in detail verklaren.

Te sterke rugwind

Ook een analyse van BRUZZ nuanceert de impact van oostenwind. Neem de periode van 1 maart tot 1 september 2026, toen het probleem van nachtlawaai aanzwol en meer en meer aandacht kreeg in de media. Tijdens 27 nachten werd de landingsbaan 07L gebruikt, goed voor 756 vluchten. Volgens de informatie van luchtverkeersleider Skeyes kwam de baanwissel bij de overgrote meerderheid (688 van de 756 vluchten en 25 van de 27 nachten) door meteorologische condities, en dan voornamelijk een te sterke rugwind. Bij de overige vluchten waren de voorkeursbanen onbeschikbaar door onderhoudswerken of te veel verkeer. 12

Afgezet tegenover de beschikbare officiële weerdata geeft dat een meer genuanceerd beeld. Bij 587 landingen (85 procent) op de 07L, waarvoor Skeyes het weer als reden aanhaalde, registreerden de officiële weerstations geen enkele overschrijding van de windnormen gedurende de hele nacht. Tijdens die 22 nachten waren de weersomstandigheden dus goed genoeg om de voorkeursbanen 25L of 25R te gebruiken. De drie nachten met een duidelijke overschrijding van de windnormen waren 28 april, 29 april en 18 juni. Eind april ging het om een aanhoudende rugwind van 8 tot 9 knopen, maar op 18 juni werd de baanwissel vooral aangewakkerd door onweer en te weinig zicht op de andere baan.

Met andere woorden: op basis van de publieke weerdata is het niet hard te maken dat oostenwind de belangrijkste factor is voor een intensiever gebruik van de 07L-route. Naar de andere redenen is het echter gissen, want vanuit de kant van Skeyes blijft het stil. De luchtverkeersleiding wilde niet publiekelijk reageren op de steekproef van BRUZZ en verdere vragen tot uitleg.

Onduidelijk besluitvormingsproces

Belangrijk om te weten is dat Skeyes zijn beslissingen baseert op eigen sensoren en berekeningen, die ook korte windstoten en de hoogtewind meenemen. Alleen zijn die data maar zeven dagen beschikbaar, en is het interne besluitvormingsproces onduidelijk, waardoor buitenstaanders geen enkele beslissing volledig kunnen traceren. “Daarom geloven veel burgers en activisten, terecht of onterecht, dat het proces niet eerlijk verloopt”, zegt ULB- onderzoeker Frédéric Dobruszkes. Wat het allemaal nog complexer maakt, is dat Skeyes ook een andere afbakening van ‘nacht’ gebruikt dan Leefmilieu Brussel en menig Brusselaar. De gegevens van het aantal vliegtuigen per uur zijn alleen beschikbaar per nacht, en bij Skeyes loopt de nacht van 23 tot 6 uur. Voor Leefmilieu Brussel eindigt de nacht om 7 uur. Volgens getuigenissen vliegen er juist net na 6 uur veel toestellen over, maar die passages werden dus niet meegenomen in dit onderzoek. Die toestellen veroorzaken zelfs nog meer geluidsoverlast dan die in de uren ervoor: in Molenbeek en Schaarbeek overtreden 95 tot 100 procent van de vluchten op de 07L de geluidsnormen. Dat blijkt uit een studie van ULB, die besteld werd door de federale overheid, waar Dobruszkes aan meewerkte. Het hele onderzoek met grafieken is te vinden op BRUZZ.be

Everything you read to know about Europe

We bring news. Not noise.

EURACTIV BECOMES www.rapporteur.com

Opinie

‘Het Justitiepaleis is gebrekkig verankerd in de stad’ Na meer dan veertig jaar komt de voorgevel van het Brusselse Justitiepaleis uit de stellingen. “Maar de echte opdracht begint nu pas: Brussel moet dit kolossale gebouw eindelijk deel van de stad maken”, schrijft de Brusselse architect Cente van Hout.

Cente van Hout Architect in Brussel Essayist

Laureaat Godecharleprijs voor Architectuur

Op het Poelaertplein gebeurt sinds kort iets ongewoons. Mensen blijven staan om te kijken. Maar wie dicht genoeg staat voor een foto, krijgt het gebouw niet volledig in beeld. Wie ver genoeg achteruitgaat, belandt tussen trams, auto’s en fietsers. Het plein is niet ingericht om er te verblijven, maar om erdoorheen te rijden. Dat gebrek aan afstand is geen detail. Bij dit soort monumentale architectuur begint de ervaring van een gebouw al op het plein ervoor. In Rome start de Sint-Pietersbasiliek niet aan haar gevel, maar bij Bernini’s colonnade, die afstand schept en de blik kadreert. Precies die ruimte ontbreekt hier. Nochtans hoorde de omgeving vanaf het begin bij de ambitie. Voor de bouw verdween een groot deel van de bestaande wijk. Het paleis kwam op de breuklijn tussen Zavel en Marollen te liggen en stelde meteen een grotere vraag. Hoe verhoudt zo’n monument zich tot de stad eromheen? Tijdens de bouw tekende stedenbouwkundige Victor Besme

Stadsleven Hoerenzoon door Maarten Goethals

Twee keer Molenbeek. 1. Het zebrapad aan metrohalte Belgica. Ik steek over met mijn hond, maar moet halverwege terugwijken. Een donkere sportwagen rijdt met topsnelheid 14

op mij af en doet alsof hij mij niet ziet. In mijn frustratie maak ik een zwaaiend handgebaar. Vreemd genoeg merkt hij dát wel op, rijdt achteruit en scheldt me uit voor fils de pute – hoerenzoon. Ik

al een ambitieus wegennet rond het Justitiepaleis. Het gebouw stond daarin als het middelpunt van een vierpuntige ster, verbonden met brede verkeersassen en monumentale perspectieven. Alleen de belangrijkste zichtas, via de Regentschapsstraat, kreeg vorm. De rest bleef op papier. Dat de ruimte rond het

denis van deze plek goed samen. Het paleis werd voltooid, maar de ruimte eromheen bleef een onafgewerkt vraagstuk.

Tsunami aan steen

De absurditeit hiervan zie je in de De Wynantsstraat, waar een gevel van het Justitiepaleis als een tsunami van steen de bescheiden rijwoningen ertegenover bijna verplettert. Of de monumentale hellingen aan de Marollenkant, een van de meest dramatische overgangen tussen hoog- en laag-Brussel, die uiteindelijk uitkomen op de achterkant van een woonwijk. Het Poelaertplein, de enige open ruimte die er wel kwam voor het paleis, is dan weer versnipperd door tramsporen, verkeer en de tunnelmond naar Louiza. De ruimte die rest, wordt

“Niet het reuzenrad vormt het probleem, wel het gemis aan visie over wat de ruimte rond het Justitiepaleis moet zijn” Justitiepaleis onaf bleef, werd ook later als een probleem gezien. In 1929, in de aanloop naar honderd jaar België, tekende Georges Labrique opnieuw een groots plan voor de omgeving: een monumentale afdaling naar de benedenstad, gekoppeld aan een boulevard. Ook dat plan kwam er niet. Misschien vat dat de geschie-

roep in het Nederlands “zebrapad” terug, maar als ik niet oplet krijg ik nog klop, denk ik. Hij blijft schreeuwen, rood aangelopen. 2. Een Afrikaans restaurantje op de Jubelfeestlaan. De eigenaar ontvangt mij en mijn vriendin met een groots, open gebaar. “Chez nous, c’est chez vous”, zegt

ingenomen door een reuzenrad en een wafelkraam. Het reuzenrad of de wafelkraam is niet het probleem. Een gebrek aan plannen evenmin, plannen waren er genoeg. Wat al anderhalve eeuw ontbreekt, is een overtuigende keuze over wat de ruimte rond het paleis moet zijn. Ze werd nooit als één stedelijk

hij. Ik bestel vis, zij iets met spinazie en zij vraagt sinds wanneer de zaak open is. 8 maart, luidt het antwoord meteen. “Op Internationale vrouwendag. Want de vrouw is het fundament van alles”, zegt de man. De kokkin is een vrouw, zij rekent nadien ook af. Van fils de pute tot baken van de samenleving: twee

keer Molenbeek, op dezelfde dag, maar een wereld van verschil.

In Stadsleven vertellen redacteurs en lezers in maximaal 1000 tekens een verrassende anekdote over Brussel. Insturen kan via redactie@bruzz.be

Cartoon door Delphine Frantzen

geheel gerealiseerd. Nu de stellingen verdwijnen, wordt zichtbaar dat die gebrekkige verankering het hardnekkigste probleem is, hardnekkiger dan de bouwvallige staat van de gevels. Toch heeft precies dat stedenbouwkundige falen vandaag een onverwachte kwaliteit voort gebracht. Omdat de ruimte rond het Justitiepaleis nooit als één geheel werd gerealiseerd, bleef ze op sommige plekken open voor toe-eigening. Ga op een zomeravond naar de hellingen aan de Marollenkant. Tussen buitenmaatse sokkelblokken, stenen omheiningen en monumentale brokstukken zitten tientallen jongeren alsof ze bezit hebben genomen van een verlaten ruïne. Ze praten, drinken iets en kijken naar de zon die over Brussel zakt. Wat ooit als restzone achterbleef, is zonder masterplan of officiële bestemming een van de meest aantrekkelijke publieke plekken rond het paleis geworden. Precies daarin schuilt een les voor wat hierna komt. Het antwoord kan niet zijn om Besmes boulevards alsnog aan te leggen, Labriques afdaling te bouwen of de negentiende eeuw te reconstrueren. Die plannen kwamen voort uit een stadsvisie waarin hele buurten plaats konden maken voor een monumentaal gebaar. Die stad bestaat niet meer. De Marollen zijn geen wit blad. Bovendien toont het huidige gebruik dat niet alles wat stedenbouwkundig onaf is, ook

stedelijk mislukt is. Stedenbouwkundigen willen publieke ruimte graag ‘activeren’. Hier hoeft dat niet meer. De stad heeft dat zelf al gedaan. Daarmee keert de logica van de eerdere plannen om. Besme en Labrique vertrokken telkens van het Justitiepaleis zelf, van zijn schaal, zijn zichtbaarheid en zijn behoefte aan een monumentale omgeving. De stad moest zich rond het gebouw schikken. Een nieuwe visie moet precies andersom beginnen: niet bij de ruimte die het monument verlangt, maar bij de mensen die de ruimte eromheen vandaag al gebruiken. Bij wat zij nodig hebben om er te zitten, te blijven, te kijken en zich tussen boven- en benedenstad te bewegen. Van daaruit kan opnieuw een relatie met het Justitiepaleis ontstaan, via het plein, de hellingen en de verbinding met de Marollen. Dat de voorgevel vandaag uit de stellingen komt, is een belangrijke stap. Maar wie denkt dat daarmee het monument opnieuw zichtbaar wordt, kijkt te kort. Niet alleen de stellingen hielden het Justitie paleis decennialang uit het zicht, ook zijn gebrekkige verankering in de stad. De echte opdracht begint waar de restauratie ophoudt: Brussel moet dit kolossale gebouw eindelijk deel van de stad maken.

Reageren of zelf een opiniestuk insturen? Mail naar redactie@bruzz.be

Quote Antoine Wielemans, frontman van de Brusselse indierockband Girls in Hawaii, over het ontstaan van Eldorado, het nieuwe album van de groep

“We hebben fases gehad waarin we een beroep deden op mensen die met energieën werkten. We legden dan stenen op ons bureau” BRUZZ.be, 23 september 2026

30 september 2026 |

In beeld

In het nieuws BRUZZ Ice en AB openen ‘Studio Steenstraat’ voor jonge makers en artiesten AB en BRUZZ openen samen een nieuwe radio- en podcaststudio in hartje Brussel, onder de naam ‘Studio Steenstraat’. Het wordt een laagdrempelige plek waar jonge artiesten, makers, jongeren en Brusselse collectieven kunnen experimenteren met radio, podcasts en andere mediaformats. 16

Zodra de nagelnieuwe studio in AB Connect operationeel is, verhuist ook het avondprogramma van BRUZZ radio, met de dj’s van BRUZZ Ice, naar de Steenstraat. Overdag staat de studio onder beheer van AB, met een duidelijke focus op jonge makers, artiesten, collectieven en AB Lab-residenten. In deze omgeving krijgen zij de vrijheid om te experimenteren met media- en contentformats. Daarnaast wil AB de ruimte

gebruiken als uitvalsbasis voor workshops en begeleiding van studenten die zich willen ontwikkelen binnen de bredere media- en muzieksector. De bouw gaat dit najaar van start, zodat ‘Studio Steenstraat’ in februari 2027 feestelijk de deuren kan openen. BRUZZ Ice zal daar vanaf 2027 vier van de zeven avonden live dj-sets verzorgen. De renovatie komt er dankzij de steun van de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC). “Met ‘Studio Steenstraat’ investeren we in de volgende generatie Brusselse makers”, zo zegt Brussels staatssecretaris Ans Persoons

(Vooruit), binnen de VGC bevoegd voor Cultuur. “Deze studio wordt een plek waar artiesten, dj’s, makers en collectieven kunnen experimenteren, creëren en groeien.” “De samenwerking past binnen de bredere transformatie van AB: van een concertzaal naar een open muziekhuis waar muziek en creativiteit de klok rond aanwezig zijn”, zo zegt Tom Bonte, algemeen directeur van AB. “Met AB Salon, AB Antenna en de nieuwe AB Lab-werking werden de eerste stappen al gezet. ‘Studio Steenstraat’ bouwt daarop verder met een ambitieuze mediawer-

Feest Afgelopen vrijdag vierde de Franse Gemeenschap feest op de Grote Markt met gratis concerten. Onder anderen Brusselaars Blu Samu en Pierre De Maere die ook op 25 september zijn tweede album uitbracht, stonden op de affiche. Vorig jaar stond Axelle Red op het podium en meer dan tien jaar geleden trad Stromae er op. Zaterdag blies Autoworld, het nationale automuseum in het Jubelpark, veertig kaarsjes uit. Autoworld kreeg alvast bijzondere felicitaties van de overburen van het Legermuseum: zij bezorgden per tank een verjaardagstaart.

king. Brussel is een jonge, diverse hoofdstad die uitpuilt van getalenteerde makers, muzikanten, producers en dj’s. Toch krijgen zij niet altijd de ondersteuning en aandacht die ze verdienen. Met ‘Studio Steenstraat’ willen we daar verandering in brengen.” De dj-werking van BRUZZ heeft een lange historiek. BRUZZ geeft al van toen de radio nog FM Brussel heette de sleutels van de radiostudio aan Brusselse dj’s en collectieven. BRUZZ Ice is intussen uitgegroeid van de avondprogrammatie tot een breed platform rond Brusselse jongerencultuur, muziek en nightlife. Tot

het einde van dit jaar zendt BRUZZ Ice nog uit vanuit het Flageygebouw. “We willen met BRUZZ Ice een open en zichtbare antenne zijn voor Brusselse dj’s, collectieven en makers”, legt Manon Kerkhofs, teamlead van BRUZZ radio, uit. “Met ‘Studio Steenstraat’ zetten we onze studio ook letterlijk in de etalage. De bereikbaarheid en zichtbaarheid in het hart van de stad zijn een geweldige troef. We zijn ervan overtuigd dat het de deuren opent voor nieuwe ideeën en initiatieven van de volgende generatie van creatieve Brusselaars.” 30 september 2026 |

Samenleving

‘Uit iemands was kun je afleiden wat voor persoon het is’ Het laatste Brusselse wassalon van de oude stempel is niet meer

Door een ongelukkige val van ‘wasvrouw’ Caroline Vandenbroucke moet Lavoir Berckmans in SintGillis, een van de laatste manuele wasserettes in Brussel, vroeger dan verwacht de deuren sluiten. Het einde van een tijdperk. “Sommige mensen zijn heel vuil, maar ook heel vriendelijk, dan help ik ze.” tekst en foto’s Tessa Vanbrabant

e aankondigingen op de voordeur van Lavoir Berckmans in de Berckmansstraat in Sint-Gillis, gevat op telkens één A4, reflecte ren de werkethiek en persoon lijkheid van eigenares Caroline Vanden broucke: rechtuit, moederlijk warm, ontvankelijk en dankbaar. In haar eerste communicatie in augustus geeft ze duidelijk mee hoe een afspraak te maken om de vergeten of verlaten was op te halen. Was die voor 30 november niet gecollecteerd is, zal te vinden zijn aan de textielcontainer. Haar tweede communicatie verzacht: de steun die ze krijgt, raakt haar meer dan ze ooit zal kunnen uitdrukken en zal ze nog lang in haar hart meedragen. Carolines lavoir is een van steeds schaarser wordende portalen naar het analoge en interpersoonlijke leven. Het leven waar mensen enkel met cash kunnen betalen, gratuite hulp en raad ontvangen bij twijfel (over het wegwassen van vlekken of zonden), om een oldskool bel te horen rinkelen zonder op een camera geregistreerd te worden. Haar betrouwbare aanwezigheid en toewijding aan iets zo vitaals en tegelij kertijd zo triviaals en alledaags als de was doen, haar activistische weigering elektro nisch betalen mogelijk te maken en haar ongebreidelde openheid naar eender wie binnenwandelde zullen ontbreken in de Rue Berckmans. In een wereld die doordraait, zijn het precies die tijdloze plaatsen die terugkeren de ontmoetingen, stabiliteit en rust veranke ren. Eigenlijk wou ze pas eind dit jaar sluiten, maar door een ongelukkige val gingen de deuren al in de zomer dicht. Voor haar val was het antwoord op de vraag wat na het wassalon kwam nog “on verra”. Nu zal het eerst een stevige revalidatie zijn. Gedurende veertig jaar was zij niet louter ‘de wasdame’, maar ook toeschouwer van sociale en maatschappelijke veranderingen.

volgens haar zeer goed op die manier. “Vooral in de beginjaren was het zwaar en hard werken. We werkten fulltime, iedere ochtend was het plein, plein, plein. Bandwerk. De mensen brachten hun vuile was, ik deed die voor hen, zette die weer klaar en in de avond kwamen ze die ophalen.” Of haar man soms hielp? Ze lacht. “Misschien, alles samen, voor vijf minuten. Nee, hij discussieerde liever met de mensen. Hij was helemaal geen commerçant.”

Francissen

Haar vader was fonctionnaire op het Afrikaanse continent: zij en haar tweeling zus werden geboren in Zimbabwe, haar twee andere zussen in Oeganda. Toen zij vier jaar was, keerden ze terug naar België waar het oog van haar moeder op deze wasserette viel. Ze besloot de zaak over te nemen van de vorige eigenaar in 1965. “Et comme ça, c’était parti”, blikt Vandenbroucke terug. Hoewel zij intussen werkte als kinesiste in een Brussels ziekenhuis, ging ze in op de vraag van haar vader om het wassalon over te nemen in 1987. De toen 26-jarige Caroline stelde wel als voorwaarde dat haar ouders haar zouden helpen wanneer haar kinderwens in vervulling zou gaan. Zo geschiedde: haar zoon Bruno werd geboren en het werkte

Haar intussen overleden echtgenoot heette Francis, net zoals de echtgenoot van haar zus en de vriend van haar moeder, én haar huidige partner. Vijftig jaar geleden leerden ze elkaar kennen op een camping – zij 16, hij 25. Ze vonden elkaar terug dankzij Facebook. Deze Francis is al veertien jaar met pensioen, maar sprong geregeld bij tot op het moment van de onverwachte sluiting. “Het was niet gemakkelijk om als zelfstandige te werken. Ik opende vijfenhalve dag per week. Pas sinds een paar jaar neem ik een week extra congé: drie weken in plaats van twee. Schrijf het zeker maar op: je suis fatiguée.” In de afgelopen veertig jaar is er veel veranderd, zegt ze. Tijdens haar carrière nam ze meerdere crises waar. “Iedere keer veranderde de situatie significant. Na de bankencrisis in 2008 duurde het zeker vier of vijf jaar vooraleer we weer op gang waren,

Caroline Vandenbroucke heeft afscheid genomen van haar wassalon: “Vroeger kwamen altijd dezelfde mensen terug en babbelden ze met elkaar. Dat is voorbij.” 30 september 2026 |

Samenleving

maar het was niet meer hetzelfde erna. De covid-pandemie in 2020 was de laatste. Daartussen was er nog een crisis, maar het ontglipt me waar die over ging. En nu is het heel kalm, wat tevens de reden is voor de prijsstijging die ze doorvoerde. In 2023 rekende ze voor één machine 4 euro aan, in 2026 was het 5 euro. Ze bleef gespaard van een faillissement omdat haar moeder het pand had gekocht. “En het zal genoeg kosten om de machines hier weg te krijgen wanneer de deuren sluiten.” Los van de globale crises, zag ze de maatschappij veranderen. Wassen was vanouds een sociale aangelegenheid. “Dat was mooi, maar dat is gedaan sinds de eerste crisis. Vroeger kwamen altijd dezelfde mensen terug en babbelden ze met elkaar. Nu is het anders: mensen verhuizen heel de tijd.” Ze wijst een klant aan: “Madame daar kent me nog van toen ik klein was. Madame Carlos van de slager op de hoek ook. Toen mijn moeder hier werkte, was er een kleine bakkerij aan de overkant, waar de mensen hun taartje kochten, het in ons salon opaten en met elkaar raisonneerden terwijl ze wachtten tot hun wasmachine klaar was.” Francis beaamt, met enige ergernis. “Wanneer er vroeger zes mensen binnen zaten, spraken ze met elkaar. Als er nu zes mensen binnen zitten, zijn er zeven die op hun telefoon aan het kijken zijn. Dat is het verschil.” Hij gebaart naar een kind dat twee smartphones vast heeft en schudt zijn hoofd. “Waarschijnlijk die van zijn moeder. Het zijn andere tijden. Het contact is er niet meer. Het leuke was het sociale, en het sociale komt met het cliënteel.” Francis en Caroline echoën elkaar: de omgeving is veranderd, er zijn veel toeristen door de vele hotels. “De mensen spreken geen Frans – Nederlands al helemaal niet. Je kunt er moeilijk mee communiceren. Automatisch geeft dat een ander gevoel”.

Vuil en vriendelijk

De grote problematieken die Brussel in zijn greep houden, sijpelen op diens eigen manier ook het lavoir binnen. Francis: “Gisteren kwam er een grote, dakloze man met nen hoek af binnen, met druipend natte was in zijn armen. Hij loopt daar zo mee over straat. Vanwaar komt die natte was? Hij komt dat hier drogen en ik zie er zelfs een bh en van alles in. Ik ben er vrij zeker van dat hij naar een automaat gaat om was te stelen, die komt drogen en er het zijne van te nemen.” Caroline vult aan: “Sommige mensen zijn heel vuil, maar ook heel vriendelijk en dan help ik ze, maar we kunnen er geen gewoonte van maken”. 20

Het onderwerp beroert hen, in die mate dat ze bezorgd zijn om het lot van het wassalon. Caroline en Francis maken elkaars zinnen af: ze willen absoluut niet dat er een wasautomaat komt, deels uit een soort van ‘angst’ voor de daklozen. “Hier een beetje verder hebben ze al twee automaten moeten sluiten, omdat ze de boel op stelten zetten.” Hun zorgen zijn gegrond in een fundamenteler onbegrip over de sociale situatie in Brussel. “Hier aan de Brico leeft al jaren een hele familie op straat. Jaren. Ik heb die kinderen klein gezien. Hoe is het mogelijk?” Francis schudt zijn hoofd.

“Pas sinds een paar jaar neem ik een week extra congé: drie weken in plaats van twee” Caroline Vandenbroucke

Uitbaatster Lavoir Berckmans

Korte interventies zijn het leitmotiv in het Lavoir Berckmans: het luide geklingel van de typische jarenzeventigdeurbel, een bestelling, de aankoop van een potje waspoeder, een afrekening. “Ça fait 9,20 euros – Et le pantalon? 8,40 euros Merci! À la prochaine!” Het zijn vaak kleine bedragen die enkel in cash worden uitgewis seld. Het is een manier van verzet: ze is tegen het principe van alles met de kaart te betalen. “We hebben een probleem wanneer niemand nog 5 euro op zak heeft. Niemand!” Francis beaamt: “De bedragen zijn te klein om de kosten die aan bancontact verbonden zijn te compenseren. Tegenwoordig moet je

al betalen om je facturen te mogen betalen. Ook hier: het leuke is ervan af.” Het afbrokkelende plezier bleef in ieder geval goed verhuld voor de klanten. De Franse Nicole kwam ongeveer één keer per tien dagen vanuit Vorst naar Sint-Gillis. De vraag of er in Vorst weinig wasmogelijkhe den zijn, beantwoordt ze met een zekere vanzelfsprekendheid: “Mais ici il y a une dame qui fait le linge, donc.” Soms zette ze de was af en ging ze die na Carolines middagpauze weer ophalen. Soms plooiden ze de was samen. Wachten vond Nicole niet erg, want Caroline was er. Ze zorgde voor het veiligheidsgevoel waar geen enkele camera in een wasautomaat voor kan zorgen.

Was in goede handen

Haar aanwezigheid impliceerde een vertrouwensband: mijn was is in goede handen. Wanneer de volle wasmachines klaar waren, haalde Caroline de was uit en deed ze die in een grote, oranje wasmand om plaats te maken voor de volgende klant om dan de volgende wasmachine aan te zetten. Die was wachtte dan nat en naakt op de eigenaar, maar toch altijd onder de hoede van Caroline. Uit iemands was kun je afleiden wat voor persoon het is – net zoals uit iemands afval. Het gaat om de sporen die we achterlaten. Zelf zei ze nooit echt met de inhoud van de wasmachine bezig te zijn wanneer ze een machine leegmaakte. “Ik benader mijn metier puur professioneel.” Machine klaar, machine leeg, wasmand vol, volgende machine vol en basta. Vóór ze een machine startte, echter wel. Vragen over delicate stoffen en situaties beantwoordde ze met veel geduld en expertise. “Jaren ervaring leren je veel, en ik leerde veel van mijn moeder haar expertise. Met de tijd veranderen de materialen en de stoffen – dat geeft altijd problemen. Wanneer mensen met iets nieuws komen zeg ik altijd: attention. Ze moeten het risico zelf maar nemen, maar als ik kan, wil ik helpen voorkomen dat iets kapotgaat of krimpt.”

LE DERNIER LAVOIR À L’ANCIENNE

FR/ Après quarante ans, Caroline Vandenbroucke ferme son Lavoir Berckmans à Saint-Gilles, selon elle le dernier lavoir non automatisé de Bruxelles. Plus qu’un lieu pour laver son linge, c’était aussi un lieu de rencontre où Caroline aidait et conseillait ses clients. Avec sa fermeture, c’est un lieu où lessive et contact social allaient de pair qui disparaît.

BRUSSELS’ LAST OLD-SCHOOL LAUNDRETTE

EN/ After forty years, Caroline Vandenbroucke has closed her Lavoir Berckmans in Saint-Gilles, which she says was the last non-automated laundrette in Brussels. More than a place to do the laundry, it was also a meeting place where Caroline helped and advised her customers. Its closure marks the disappearance of a place where laundry and social interaction went hand in hand.

EXCLUSIEVE UITNODIGING

BEYOND INFINITY

Wat hebben David Bowie, Squid Game en Johann Sebastian Bach met elkaar gemeen? Ontdek het antwoord in de Brusselse tentoonstelling M.C. Escher - Beyond Infinity, met origineel werk van de legendarische kunstenaar. BRUZZ nodigt 50 lezers uit (met partner) voor de speciale nocturne op woensdagavond 14 oktober, met BRUZZ ICE dj Onda Sonora.

M.C. Escher ‘Beyond Infinity’ Tour&Taxis Shed 4bis woensdag 14 oktober 18u30 - 22u30 Ben je er graag bij? Stuur een mail naar win@bruzz.be met vermelding ‘Escher’, en maak kans op een duo-ticket!

Stadsontwikkeling

Stad Brussel legt souvenirwinkels rond Grote Markt aan banden Centrum moet aantrekkelijker en leefbaarder worden

door Jasmijn Post

Sokken met Manneken Pis. Petten met het Atomium. Magneten, sleutelhangers, ansichtkaarten … Rond de Grote Markt moet je niet ver zoeken om een souvenir van Brussel te kopen. Er zijn zo’n veertigtal souvenirwinkels. Te veel, volgens het Brusselse schepencollege. Het schepencollege werkt momenteel aan de goedkeuring van het Bijzonder Bestemmingsplan ‘Grote Markt en omgeving’, dat onder meer het aantal souvenirwinkels aan banden legt. Daarover berichtte La Dernière Heure en het kabinet van schepen van Stedenbouw Anaïs Maes (Vooruit) bevestigt de plannen aan BRUZZ. Een van de voorgestelde maatregelen is 22

een beperking van het aantal souvenirwinkels tot een twintigtal. Momenteel zijn dat er dubbel zoveel, een stuk of veertig. De verplichte reductie moet het resultaat worden van een uitdoofbeleid: de bestaande souvenirwinkels met een vergunning mogen openblijven, maar als ze sluiten moet er iets anders voor in de plaats komen.

Aanvraag weigeren

In de straten rond de Grote Markt wil de Stad Brussel ook het aantal cafés en restaurants aan banden leggen: maximaal een derde van de handelszaken mag in de toekomst uit horeca bestaan. Een uitzondering kan worden gemaakt voor straten die uitsluitend uit horeca bestaan. Ook voor die sector geldt: bestaande cafés en restaurants hoeven niet te sluiten. Wel kan de Stad een nieuwe vergunningsaanvraag weigeren als er in die straat of zone al te veel horecazaken zijn. Verder wil de Stad erop toezien dat de woonfunctie behouden blijft in de omgeving van de Grote Markt: maximaal twintig

De Stad Brussel wil strengere regels voor handelszaken rond de Grote Markt om meer diversiteit te creëren in het winkelaanbod. Zo wordt het aantal souvenirwinkels beperkt tot maximaal twintig. Ook het aantal cafés en restaurants wordt aan banden gelegd: in de meeste straten mag maximaal één op de drie handelszaken straks nog horeca zijn.

procent van de beschikbare vloeroppervlakte mag worden gebruikt voor toeristische overnachtingen, zoals hotels of andere toeristische verblijven. De Stad wil ten slotte ook werken aan een meer klimaatbestendige Grote Markt en omgeving. Een van de klimaatdoelstellingen is om de hoeveelheid beton, asfalt en andere

“Het is belangrijk om voor het historische centrum een duidelijke toekomstvisie te hebben” Anaïs Maes

Schepen van Stedenbouw (Vooruit)

harde oppervlakken fors te verminderen: van 94 procent van het oppervlak naar 75 procent.

Nachtwinkels

De discussie over een meer divers aanbod rond de Grote Markt, is niet nieuw. Al in 2013 werden nachtwinkels aan banden gelegd, maar het ‘homogene aanbod’ met souvenirwinkels en snackbars bleef een probleem. Daarover getuigde in het verleden onder meer Sofie Rombouts, die in 2024 de deuren sloot van haar papierwarenzaak Mofelito Paperito in hartje centrum. De Stad erkent de problemen al langer, maar wilde niet over één nacht ijs gaan, verklaart Maes. “Het is belangrijk om voor ons historisch centrum een duidelijke toekomstvisie te hebben”, legt ze uit. “Op die manier beschermen we ons erfgoed en verzekeren we de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van deze zone.” Achter de schermen werden de plannen al enkele jaren voorbereid. “Al in 2021 werd een studiebureau aangesteld”, klinkt het op het kabinet-Maes. Daarna ging er bijna vijf jaar overheen voordat de plannen in openbaar onderzoek konden gaan, omdat er op verschillende niveaus toestemming moest komen. “Het gaat om een wetgevend kader, dus er moeten verschillende tussenstappen worden goedgekeurd door de gewestelijke overheden.” Het Bijzonder Bestemmingsplan is ook nu nog niet definitief: het zal worden onderworpen aan een openbaar onderzoek. Wie wil, kan reageren op de plannen tijdens deze fase. De Stad zal vanaf begin november ook bijeenkomsten organiseren met de betrokken omwonenden.

De week van Brussel samengevat, elke zondag in je mailbox

BRUZZ weekly bruzz.be/nieuwsbrief

Beestig Brussel

Egels Plaats de komende weken egelhuisjes in je tuin Brusselaars die hun tuin de komende weken herfstklaar maken, denken best ook aan de behoeftes van egels. Het is het ideale moment om de egels een veilig onderkomen voor de winter aan te bieden. door Andy Furniere

Het aantal egels in onze contreien gaat al een tijd in dalende lijn, om velerlei redenen: een afname van de insecten die hun voedsel vormen, versnippering van leefgebieden, pesticiden, de mysterieuze ‘egelziekte’, het drukke verkeer … Wat dat laatste betreft: in Brussel is het diertje na de vos het grootste verkeersslachtoffer. De belangrijkste reden daarvoor: ze rollen zich bij gevaar in een bolletje in plaats van te vluchten, wat hen extra kwetsbaar maakt op autowegen. In het centrum zijn ze nauwelijks te spotten, ze zitten vooral in de parken en tuinen aan de rand van Brussel, in Ukkel en Watermaal-Bosvoorde bijvoorbeeld. “Ze hebben grote leefruimtes nodig, en dus doorgangen tussen verschillende tuinen”, zegt Lynn Tobback, woordvoerder van Leefmilieu Brussel. “Mensen zouden voor de diertjes in omheiningen ten minste iedere 15 meter in kleine gaten moeten voorzien of, nog beter, een zogezegde expresweg creëren door de hele onderkant vrij te maken.” Een groot probleem voor egels in de tuinen van vandaag is dat die te netjes zijn, waardoor ze geen schuilplaats kunnen vinden onder struiken, hoopjes bladeren of een stapel takken. Egels hebben het hele jaar verborgen rustplekken nodig, maar zeker tijdens de koude maanden vanaf november. Voor hun overleving is het cruciaal dat ze dan goed beschut tegen vorst en neerslag kunnen doorslapen tot het voorjaar. Rommelhoekjes zijn zeker nuttig, maar idealiter plaats je een heus egelhuisje. Op het platform Renature Brussels geeft Leefmilieu Brussel advies voor wie zo’n huisje wil maken of kopen. “Kies voor onbehandeld hout dat goed bestand is tegen vocht, let erop dat de vloer geen direct contact maakt met de

Eigenschappen • Egelhuisjes zijn ideale plekken voor een winterslaap, maar zijn het hele jaar door nuttig • Ze hebben onder meer een lange ‘inkomhal’, voldoende ruimte en goede luchtcirculatie nodig • Plaats ze op een rustige, beschutte plek waar kinderen en huisdieren gewoonlijk wegblijven

grond om schimmelvorming te voorkomen en voorzie in een lange ‘inkomhal’ met een bocht ter bescherming tegen katten of andere ongewenste bezoekers”, vat Tobback samen. “Binnenin leg je liefst een tapijtje van droge bladeren en stro.” In de gratis Egelgids, die dit najaar een update krijgt, geeft ook Natuurpunt tips rond egelhuisjes. “Veel van de huisjes die je kunt kopen zijn te klein en hebben een slechte luchtcirculatie, waardoor het vocht er zich opstapelt en ze doodskistjes voor egels worden”, zegt expert Sanne Ruyts van Natuurpunt. Natuurpunt biedt zelf een Deluxe XXL-huisje aan, maar raadt ook aan om een HedgyHome aan te schaffen, ontworpen door Egelbescherming Nederland. “Daarin kunnen ze de winter veilig doorkomen, maar het vormt daarna ook een ruim nest voor egelmoeders en hun jongen.” Ook waar je het huisje plaatst, is essentieel. “Op een rustige, beschutte plek, waar kinderen en huisdieren normaal niet komen, tussen de struiken achter het tuinhuis bijvoorbeeld”, legt Ruyts uit. “Ga zelf niet gluren bij het huisje, want dan kun je de egels afschrikken.” Maar hoe kom je er überhaupt achter of er egels, typische nachtdieren, je tuin bezoeken? “Wie enkele avonden goed luistert buiten, kan ze mogelijk horen snuiven, ze maken best veel lawaai”, zegt Tobback. “Je kunt ook zoeken naar hun lange, glanzende uitwerpselen of de pootafdrukken van hun smalle teentjes. Maar een wildcamera biedt natuurlijk de grootste kans.”

Reeks nalezen? Lees de hele reeks op BRUZZ.be/beestigbrussel

30 september 2025 |

Revival

Waarom Brussel in de ban is van Romeo en Julia

De oerklassieker over twee verliefde jongeren blijft populair

Romeo en Julia: de twee hoeven al lang geen introductie meer, en weldra zullen ze overal in Brussel op podia en cinema schitteren, van De Munt over het Koninklijk Circus tot Cinema Palace. Waarom blijft het stuk 430 jaar na publicatie nog altijd zo populair, en zegt dat iets over hoe we vandaag naar de liefde kijken? door Rieneke Lammens

omeo en Julia hadden ook twee doodgewone voornamen kunnen zijn. Twee voornamen die niet voor altijd als star-crossed lovers vervlochten waren met elkaar. Twee voornamen die niet zelfs vergrammaticaliseerd zouden worden in de Nederlandse taal, zoals we doen als we verwijzen naar iemand ‘die haar romeo heeft gevonden’. Toch zijn Romeo en Julia met dank aan toneelschrijver en dichter William Shakespeare uitgegroeid tot hét liefdeskoppel dat de tand des tijds vlotjes doorstaat. Toen de auteur in het midden van de zestiende eeuw zijn akten en scènes bedacht voor zijn nieuwste theaterstuk had hij er allicht niet op gerekend dat iconische regels van zijn hand, zoals ‘O Romeo, Romeo, wherefore art thou Romeo?’ en ‘Thus with a kiss I die’, zelfs in het geheugen van niet-letterkundigen gegrift staan. 26

Noch kon hij vermoeden dat Brussel 430 jaar na publicatie een heuse Romeo en Julia-era zou beleven. De komende maanden staat heel wat op Romeo & Julia-geïnspireerde cultuur geprogrammeerd, te beginnen bij De Munt, dat sinds 29 september de opera Roméo et Juliette opvoert onder leiding van regisseur Julia Burbach en dirigent Valentina Peleggi. “Roméo et Juliette is een muzikaal meesterwerk dat al bijna zeventig jaar niet meer is opgevoerd in De Munt”, zegt algemeen en artistiek directrice Christina Scheppelmann. “De laatste keer dateert al sinds 1958, wat zeker meespeelde om het opnieuw te programmeren.” Later in oktober volgt ook Théâtre National, waar Eline Schumacher een herinterpretatie van het stuk in de voorstelling Juliette & Roméo giet, net als de balletvoorstelling Roméo & Juliette van les Ballets de Monte Carlo die eenmalig te zien

is in het Koninklijk Circus op 25 oktober. Zulke herwerkingen komen steeds vaker voor in de theaterwereld, weet cultureel journalist Wouter Hillaert. “Veel oude thema’s en klassieke, populaire verhalen worden tegenwoordig gebruikt voor adaptaties. Soms wordt er zelfs zo goed als van nul vertrokken om een eigen identiteit aan een stuk toe te voegen.” Toch blijft ook de originele Romeo en Julia onsterfelijk, getuige onder meer het herrezen succes van de dertig jaar oude verfilming Romeo + Juliet van Baz Luhrmann. “The Luhrmann R+J is a tonic and a delight”, kopte The Guardian eerder dit jaar. Luhrmann koos er in die film bewust voor om de dialogen niet te moderniseren, en dus luistert het publiek van cinema Palace weldra opnieuw naar het vroegmoderne Engels. Die Brusselse bioscoop zal de film immers weer vertonen op 11 en 17 oktober.

In de film ‘Romeo + Juliet’ van Baz Luhrman uit 1996 gebruiken hoofdrolspelers Leonardo DiCaprio en Claire Danes de originele dialogen van Shakespeare om elkaar de liefde te verklaren.

Revival

Ook de operavoorstelling in De Munt blijft vasthouden aan het originele werk. “Ik ben er rotsvast van overtuigd dat geen enkel verhaal wijzigingen nodig heeft. Het moet gewoon verteld worden op een manier die het publiek in staat stelt om het verhaal niet alleen te volgen en te begrijpen, maar het ook te voelen”, zegt Scheppelmann.

De opera ‘Roméo et Juliette’ werd voor het laatst in De Munt opgevoerd in 1958 en staat nu opnieuw geprogrammeerd.

Tienerliefde

Maar waarom blijft de mens zo gefascineerd door een eeuwenoud liefdesverhaal, terwijl er dagelijks nieuwe – en misschien interessantere – liefdesverhalen bijkomen? Waarom wordt de tekst steeds opnieuw gespeeld, vertaald en geïnterpreteerd? Wat een toneelstuk als Romeo en Julia tot een klassieker maakt, is dat het stuk mensen over de generaties heen is blijven aanspreken, weet Frank Albers, filosoof en Shakespeare-kenner. En dat duurt al veel langer dan iedereen doorgaans aanneemt: zelfs in Shakespeares tijd was het een verhaal dat al veel generaties had aangesproken: “Het verhaal van Romeo en Julia was al honderd jaar oud. Er circuleerden toen al Franse en Italiaanse gedichten van precies hetzelfde verhaal”, zegt hij. Shakespeare heeft het verhaal dus zeker niet zelf uitgevonden. Een plagiator is de Engels bard niet, aangezien er van auteursrechten of plagiaat in die tijd nog geen sprake was. “Hij was een soort sampler die de culturele geschiedenis van zijn tijd op een creatief interessante manier wist te herinterpreteren. Omdat hij een briljante dramaturg was, is hij er wel in geslaagd om met het materiaal dat voorhan-

den was het toen al populaire verhaal beter te vertellen en bijgevolg een versie te maken die is blijven plakken, net zoals bij Hamlet.” Het meest voor de hand liggende thema van Romeo en Julia dat al eeuwen blijft resoneren, is de liefde. “Het is een aangrijpend liefdesverhaal, en dat het ongeveer het enige stuk is van Shakespeare waarin

Les Ballets de Monte Carlo voeren eenmalig ‘Roméo & Juliette’ op in het Koninklijk Circus.

tienerliefde centraal staat, verklaart voor een deel de hedendaagse populariteit”, zegt hij.

Tindertijden

Verlangt de mens in vertinderde tijden dan naar een oerpassie en allesopslorpende liefde, waarvoor we bereid zijn om letterlijk ons leven te geven? En waarom kijken we, nu er meer dan ooit aandacht is voor toxische relaties, naar het stuk zonder ons veel vragen te stellen of die liefde werkelijk iets is om na te streven? “We dromen meer dan ooit van liefde en romantiek, aangezien we in een zeer gepolariseerde wereld leven”, vult Scheppelmann aan. “Laat ons met z’n allen maar dromen van en verlangen naar die perfecte liefde. Misschien kunnen we zelfs wat meer liefde in de wereld injecteren via de mensen die geraakt worden door onze Roméo et Juliette.” Bert Van Puyenbroeck (VUB), klinisch seksuoloog en professor in gezins- en relatietherapie, beaamt dat Romeo en Julia een bijzonder krachtig liefdesverhaal is, maar denkt niet dat de populariteit van het stuk een reactie vormt op het datingleven dat tegenwoordig doorspekt is van dating apps. “Vanuit mijn wetenschappelijke en klinische ervaring zie ik geen onderbouwde causale relatie voor die stelling”, zegt hij.

“Romeo en Julia blijft een prachtig verhaal over liefde, verlangen en verbondenheid, maar als relatietherapeut zou ik het niet meteen als relatieadvies aanbevelen” Bert Van Puyenbroeck

Klinisch seksuoloog en professor in gezins- en relatietherapie (VUB)

Toch is hij het er niet mee eens dat het verhaal van Romeo en Julia getuigt van ‘perfecte’ liefde. “Het blijft een prachtig verhaal over liefde, verlangen en verbondenheid, maar als relatietherapeut zou ik het niet meteen als evidencebased relatieadvies aanbevelen”, zegt hij. “Romeo en Julia gaat sterk over intensiteit, verlangen, onmogelijkheid, obstakels en verlies. Dat is iets anders dan wat een langdurige relatie doorgaans vraagt: onderhandelen, verschillen verdragen, emotioneel beschikbaar blijven, herstellen na conflicten, samen beslissingen nemen, het alledaagse leven organiseren en door de jaren heen nieuwe betekenissen creëren.” Zo verboden de liefde is voor de personages in het stuk, zo twijfelachtig is ze dus voor wie ze vandaag aanschouwt: “Het is niet noodzakelijk een inspirerend voorbeeld van hoe je een relatie duurzaam vormgeeft. Wel zijn verhalen over liefde, verlangen, verbondenheid en verlies natuurlijk al zo oud als mensen verhalen vertellen.”

Vetes en verzet

Naast de immer bijna onbegrijpelijke fascinatie die het publiek voelt voor een allesverzengende liefde, zijn er nog andere thematieken in het stuk die blijven raken, zegt Shakespeare-kenner Albers. “Romeo en

Julia is het enige stuk dat echt gecentreerd is rond en gedreven wordt door een generatieconflict tussen ouders en kinderen”, zegt hij. “Het is een soort revolte van een jongere generatie tegenover een oudere generatie. Zeker sinds de jaren zestig is dat iets waar veel over gezegd en geschreven wordt, en iets wat wij altijd interessant blijven vinden.” Voor wie het stuk toch al wat verder weg zit: de reden waarom Romeo Montague en Julia Capulet niet samen kunnen zijn en daarom uiteindelijk beiden uit het leven stappen, is omdat een eeuwenoude familievete hen dat verbiedt. “Het stuk verduidelijkt nooit waarover die vete juist gaat, wat impliceert dat beide families de oorsprong van de ruzie zelf ook niet meer kennen”, zegt Albers. “Dat is iets wat we vandaag nog in veel families zien terug keren, zoals bij erfeniskwesties.” “Dat basisgegeven blijft herkenbaar”, zegt ook cultureel journalist Hillaert. “De meesten onder ons hebben de indruk dat we zelf mogen kiezen met wie we mogen daten, maar we onderschatten soms hoezeer ideeën van vrienden, maatschappelijke structuren of religie ons daar nog altijd in beïnvloeden.” Bovendien mag het stuk – in tegenstelling tot bijvoorbeeld Macbeth en Henry V, dat zich afspeelt in militaire en koninklijke settings – dan wel over ‘gewone mensen’ gaan, toch sijpelen er ook klassenverschillen

door in het stuk. Albers: “Het gaat in feite om een ongelooflijk bourgeois, bekrompen, burgerlijke vete, die je zelfs op het einde, bij de zogenoemde verzoening, nog opmerkt. Beide families besluiten immers een standbeeld in puur goud op te richten ter ere van de kinderen, omdat ze elkaar nog altijd willen imponeren.” Voorts is ook het taalgebruik iets wat ons na al die tijd blijft imponeren. “Het taal gebruik dat Shakespeare geïntroduceerd heeft, is van een andere orde”, zegt Albers. “Vandaag de film van Luhrmann bekijken met het originele taalgebruik of het originele stuk tot jou nemen, dwingt ons in tijden van AI om meer aandacht te besteden aan wat je ziet of leest.” De taal van Shakespeare wordt immers steeds ontoegankelijker, zegt hij: “Niet alleen doordat het Engels door taalverandering steeds verder weg evolueert van die taal, ook omdat we door AI steeds vaker versimpelde teksten lezen.” “Wie weet komt er wel een moment waarop we denken: is de inhoud van het werk die inspanning wel waard om de tekst te decoderen? Dat weet je niet. Oeuvres kunnen out of date raken, zelfs dat van Shakespeare.” In die zin is nu nog shakespeareaans werk tot jou nemen een soort van verzet tegen de “culturele crisis” waarin we ons momenteel bevinden. En ook een ontsnapping naar liefde, hoe twijfelachtig of verboden die ook mag zijn.

POURQUOI ROMÉO ET JULIETTE NOUS FASCINE TOUJOURS

FR/ Bruxelles sera plongée dans Roméo et Juliette ces prochains mois, avec des spectacles notamment à La Monnaie, au Théâtre National et au Cirque Royal. Ce récit vieux de plusieurs siècles continue de nous toucher par ses thèmes comme l’amour, le désir et les conflits entre générations.Mais selon le thérapeute de couple Bert Van Puyenbroeck, l’amour de Roméo et Juliette n’est pas un modèle de relation durable.

WHY ROMEO AND JULIET STILL CAPTIVATES

EN/ Brussels will be immersed in Romeo & Juliet in the coming months, with performances at venues including La Monnaie, Théâtre National and Cirque Royal. The centuries-old story continues to resonate through themes such as love, desire and generational conflict. But according to relationship therapist Bert Van Puyenbroeck, Romeo and Juliet’s love is not a model for a lasting relationship. 30 september 2026 |

De gevel

‘De duiven in de planten maken me ’s ochtends wakker’ Een weelderige blauweregenklimplant bedekt de voorgevel van de Colombiaanse Gala Jaramillo. In het statige herenhuis in Sint-Joost werkt ze aan haar tekeningen en draagt ze zorg voor andermans honden. “De stad heeft me in haar val gelokt.” door Maria Saldi foto Ivan Put De arm van de klimplant op nummer 39 van de De Bériotstraat hangt als een boog over het trottoir. Gala hoeft zich met haar kleine gestalte niet te bukken om haar huis buiten te gaan. De 31-jarige Colombiaanse maakt zich klaar om een krullerige viervoeter uit te laten in de straten van Sint-Joost. “Zijn baasje woont in de buurt, hij is een vaste klant.” Gala begon als dierenoppas te werken toen ze na het verlies van een vriend door een moeilijke periode ging. “Voor honden zorgen was een soort therapie. Plots werd ik populair bij baasjes en nu heb ik een groot klantenbestand. Ik zie het als een teken dat de liefde tussen mij en de honden wederzijds is.” Een eigen hond loopt er in Gala’s appartement niet rond. Ze deelt de ruimte met haar vriend, een Duitser die ze in Brussel leerde kennen. “Ik kwam vier jaar geleden op bezoek bij een kennis uit Colombia. De chaos deed me denken aan Bogotá, waar ik ben opgegroeid. Brussel is op het eerste gezicht niet aantrekkelijk. Ik was niet van plan om lang te blijven, maar dan heeft de stad me in haar val gelokt: ik vond een job, een lief en vrienden. Ik dacht bij mezelf ‘Why not?’, en ik ben gebleven.” 30

Eerst ging ze aan de slag als kok bij een bedrijf dat diepvriesmaaltijden maakt, maar vandaag studeert ze beeldende kunsten aan de Luca School of Arts. “Vlaamse studenten staan niet te springen om met mij te komen praten omdat ze al hun eigen vriendengroep hebben. Ik begrijp dat wel. Gelukkig zijn er in Brussel veel andere mensen die hier niet helemaal thuishoren.” Gala heeft vooral internationale vrienden en de laatste tijd leert ze veel Colombianen kennen die net als zij in het artistieke milieu zitten. “Ik wist zelf niet dat we met zoveel zijn. Het doet me deugd dat mijn community groeit.”

“De chaos van Brussel deed me meteen denken aan Bogotá, waar ik ben opgegroeid” Gala Jaramillo

Column

De straat is van ons Vorige winter zei Gala het Flageyplein waar ze woonde vaarwel en kwam ze het natuurstenen herenhuis in de rustige De Bériotstraat bezichtigen. “Het was koud toen, en de klimplant oogde vrij triestig. Een paar maanden later verschenen er prachtige paarse bloemen, ook al bloeien ze maar voor een week of twee. Het is een plezier om zo thuis te komen. Ook mooi meegenomen: in de zomer is het huis veel koeler.”

Zelf fruit kweken

“Ik vind het vreemd, maar niet iedereen die langskomt let op de begroeiing op de gevel”, zegt Gala, die zelf “een beetje geobsedeerd” is door bomen. “In Amsterdam zijn er mensen die vruchten plukken of zaden verzamelen. Hoe cool zou het zijn om in Brussel zelf fruit te kweken, in plaats van het in plastic zakken te kopen in de supermarkt?” Gala gebruikt de natuur als inspiratiebron in haar kunst. “Ik neem vaak foto’s van het groen in de stad. De relatie tussen mens en natuur interesseert me mateloos.” Omdat de kansen voor kunstenaars in Colombia beperkt zijn, trok Gala jaren geleden naar Europa. Voor ze in Brussel aankwam, woonde ze in Barcelona en het Duitse Wuppertal. “Een van de grootste cultuurshocks is de veiligheid op straat. In Bogotá zou ik nooit als vrouw alleen op straat lopen ’s avonds. Jij houdt je telefoon zomaar in de lucht om me te interviewen. Dat is daar ondenkbaar. Ik zeg het niet graag, maar het is een supergevaarlijke stad.” Ze denkt met gemengde gevoelens terug aan haar thuisland. “Elke dag is er een nieuw probleem: vlak na de verkiezing van de nieuwe president (de rechts-populistische Abelardo de la Espriella, red.) kwam de aardbeving. Ook de klimaatverandering laat zich merken: we hebben een extreem droge zomer gehad met natuurbranden.” Toch probeert ze elk jaar op familiebezoek te gaan in Bogotá. “Het is fantastisch om my people terug te zien, en zelfs de bomen uit mijn jeugd, die elk jaar een stukje zijn gegroeid.” Op het einde van de wandeling wijst Gala naar de bovenste verdieping van haar huis. “Daar in het dak, waar die duiven aan het raam zitten, woon ik. Ze maken nestjes in de begroeiing. Hun geroekoe maakt me ’s ochtends wakker. Soms laten ze hun eitjes op straat vallen, maar gelukkig is er nog geen op mijn hoofd beland.” In De gevel toont BRUZZ de mensen die achter de opvallendste façades van de stad wonen

Eén keer per jaar is het autoloze zondag in Brussel. Een dag waarop Koning Auto de stad niet binnen mag en fietsers en voetgangers zich overal de straten toe-eigenen. Fietsers die zich normaal tussen de auto’s moeten wringen, krijgen plots de breedste fietspaden. Als voetganger had ik voor een dag het gevoel: de straten zijn van ons! Ik zakte af naar de rommelmarkt in de Vlaamsesteenweg: wat schuifelen aan kraampjes, muziek die weerklonk, een lekkere snack, de sfeer zat goed. We vonden nog een plekje op een terrasje en genoten van de zon die nog even kwam piepen. Een heerlijke nazomerse zondag dus.

“Ik heb ooit een tapijt van de IKEA in Anderlecht met de metro naar Schaarbeek gezeuld”

Toen de avond viel en het getoeter van de eerste wagen weer door de stad weergalmde, vroeg ik mij af: moeten we dit niet veel meer doen? De fietsbellen laten klinken? Wandelend elkaar treffen? De bus nemen? Ikzelf heb geen auto, en met behulp van het openbaar vervoer raak ik bijna overal waar ik moet raken. Soms kost het een beetje meer moeite, maar ik heb ooit een matras verhuisd met de tram en een tapijt van de IKEA in Anderlecht met de metro naar Schaarbeek gezeuld. Niet ideaal, maar het is mij wel allemaal gelukt. Dit is geen pleidooi voor getjool, maar waar ik eigenlijk naartoe wil, is: is

het soms ook niet fijn om voor een trager voertuig te kiezen? Om je tijd te nemen? Het kan een klein avontuur zijn om voor een omweg te kiezen. Je kunt al wandelend via onvoorbereide routes de stad herontdekken. Ik las ooit ergens deze zin over wandelen, die mij is bijgebleven: “One can peel away the layers of the streets like that for ages.” In een stad waar alles snel gaat, waar je in het verkeer superalert moet zijn, waar auto’s almaar assertiever rijden en waar er op iedere hoek een Dott-step staat (waar ik overigens zelf een grote fan van ben), is vertragen soms niet exact wat we nodig hebben? Het geeft mij in ieder geval de ruimte om mijn gedachten van de dag of week te ordenen, om tot mijn eigen ritme te komen. Verhalen maken met de korte impressies die je op de wandeling ziet. Connecties leggen, mensen tegenkomen. Je kiest natuurlijk nog altijd zelf welk voertuig je neemt. En als je ergens snel moet zijn, is wandelen niet het allerslimste. Maar als je dan toch eens tijd hebt: wandel, kijk rond! En misschien komen we elkaar tegen en kunnen we denken: de straat is van ons.

Patricia Kargbo woont in

Brussel en is actrice (‘Chantal’) en theatermaakster. In haar tweewekelijkse column onderzoekt ze de rollen die ze aanneemt in de grootstad.

30 september 2026 |

Fotografie

‘Mijn foto’s zijn het bewijs dat ik besta’ Yaqine Hamzaoui exposeert op de beat van Brussel

Yaqine Hamzaoui noemt zichzelf geen fotograaf, maar een beeldenmaker. Ze schiet, schildert, knipt en plakt tot Brussel er soms niet meer als Brussel uitziet. Ze werkte voor Nike en legde de metamorfose van Gorik van Oudheusden tot Zwangere Guy vast. Bij JAM Sonor zoekt ze nu zelf het zoeklicht op met haar eerste solotentoonstelling. door Tom Zonderman

“

l y a trop de bruit”, heeft Yaqine Hamzaoui op een van haar foto’s geklad. De op textiel geprinte beelden liggen kriskras over de vloer van de exporuimte gedrapeerd. “Ik heb een paar maanden gereisd, onder meer naar plekken waar het heel stil was”, zegt ze. “Sinds ik terug ben, merk ik dat hier veel geluid is.” De stofzuiger die wat verderop zijn helse job doet, onderstreept haar gelijk. In de oude brouwerijgebouwen van Belle Vue aan de Henegouwenkaai is het een gezellige drukte. Negen jaar lang huisde hier het MIMA, het Millennium Iconoclast Museum of Art. Vorig jaar trokken de drijvende krachten de stekker eruit. Na de sluiting werd het gebouw meermaals tijdelijk ingepalmd, onder meer door het Brussels Pride Museum. Nu krijgen de vier verdiepingen een permanente invulling met JAM Sonor, een samenwerking tussen hotelketen JAM Hotels en muziekcentrum Volta, dat zijn concertwerking van zijn stek aan de LionCity-site naar hier verhuist. Dit weekend wordt JAM Sonor officieel geopend met een minifestival met onder meer Brusselse jonge honden als Zonmai en Tje op de affiche, en een expo van Yaqine

Hamzaoui. Dat laatste is niet zo gek, want Hamzaoui’s beelden en de hoofdstedelijke muziekscene vormen samen een bont lappendeken. De dertigjarige Brusselse fotografe boetseerde mee het universum van Blu Samu en Martha Da’ro, legde de vervelling van Gorik van Oudheusden tot Zwangere Guy en terug vast. “Dat is wat muziek met mij doet, wat ik voel druk ik uit in beelden.” Hamzaoui’s aanpak is apart. Ze schildert met licht en fotografeert geluid, het is kunst op een grootstedelijke beat. Ze noemt zichzelf geen fotograaf, maar een beeldenmaker. Beelden die ze vastlegt met haar camera, maar ze kwakt ook graag verf tegen een canvas. Of ze combineert de twee. Haar rauwe, gesatureerde weergave van een geblurde werkelijkheid leverde haar ook al opdrachten voor grote merken en magazines.

Matras vol dromen

“Misschien kan ik wel op zijn rug klimmen, het heeft de perfecte grootte”, zegt Hamzaoui over het dierlijke schepsel dat ze op een van de monumentale doeken heeft geklad. Elders duiken wezens op die aan de grillige graffiti van Bonom doen denken. “Voor mij zijn die schilderijen een uitdaging, normaal teken ik

enkel in schetsboeken”, zegt ze. Eén keer heeft ze tot nog toe een schilderij tentoongesteld. “Ik zie het als een soort van spelen. Je moet geen vijftien jaar studeren om schilder te zijn.” Toch aarzelde ze om met de canvassen aan de slag te gaan. “Mijn broer speelt saxofoon, maar ziet zichzelf helemaal niet als saxofonist. Op een dag begon hij hier toch samen te spelen met Ashley Morgan, een professionele muzikant. Dat was voor mij de klik om mij eraan te zetten.” Die gigantische doeken heeft ze heel goedkoop op de kop kunnen tikken. Ze zullen de grootste ruimte vullen, samen met nieuwe beelden. Of dingen die ze hergebruikt, want Hamzaoui recycleert heel veel. Tegen de muur hangt een to-dolijst. “When the bpm goes faster than the shutterspeed”, leest een slagzin. “Dat wordt de titel van de expo. Ik had die al jaren opgeslagen, en toen Arne (Huysmans, bezieler van Volta, red.) me voor deze expo vroeg, wist ik meteen dat ik die ging gebruiken. Het gaat erom je brein voor te zijn door te doen, if that makes sense.” Hamzaoui is hier sinds augustus aan het werk. Komt goed uit, want ze is terug bij haar mama gaan wonen, lacht ze. Daar heeft ze geen plaats om al die creaties te stockeren. 30 september 2026 |

Fotografie

Daarvoor had ze nooit de ruimte om zoveel en zulke grote werken te maken. “Een grote ruimte doet je ideeën alleen maar groeien.” De matras die er rondslingert, wordt deel van de expo, in het aanpalende, kleinere vertrek, legt ze uit. “Ik heb daar mijn hele leven op geslapen. Toen ik die naar hier sleepte, voelde ik mij meteen thuis.” Het is een heel intiem voorwerp, beseft ze. “De grote ruimte toont mij in 'mijn' Brussel, die matras is mijn inner world. Ik ga erop airbrushen, maar je mag er ook op chillen.” Er is veel gedroomd op die matras, gebrainstormd, gepiekerd, geslapen. “Heel veel vrienden hebben op dat bed de nacht doorgebracht. Mensen met een onregelmatige nachtrust, sliepen bij mij wél goed. Ik heb blijkbaar iets rustgevends. Of is het die matras?” Dat mensen zich op hun gemak voelen is voor een fotograaf, die zijn onderwerp vaak dicht op de huid zit, een prima eigenschap. “Dat hoor ik wel vaker en dat is meganice. Vooral omdat het iets natuurlijks is. Ik forceer dat niet.”

Op de vraag of die matras een verwijzing is naar de Britse kunstenares Tracey Emin, antwoordt Hamzaoui schouderophalend. Haar naam zegt haar niet meteen iets. “Daar ligt wel een soort ... schaamte. Ik zou graag allerlei coole referenties kunnen opsommen, maar dat lukt mij niet. Ik zie vaak dingen die mij inspireren, maar dat blijft niet hangen.” Hamzaoui volgde altijd haar eigen pad. Ze groeide op in het centrum en aan Graaf van Vlaanderen, op haar twaalfde scheidden haar ouders. Als kind schreef ze verhaaltjes, haar jongere broer en zus waren acteurs in de filmpjes die ze regisseerde met een oude Nokia-camera. Het was haar manier om te communiceren. “Ik heb altijd heel intuïtief gewerkt. Ik ga aan de slag met wat ik rondom mij zie en zie wel wat eruit komt. Ook met materiaal. Andere beginnende fotografen hadden zotte camera’s, terwijl ik met een crappy ding werkte. Maar mijn beelden waren wel harder dan die van hen.” Fotograferen was Hamzaoui’s tool om een plek te vinden in de stad, haar camera was haar kompas door de betonnen jungle. Aan “54”, het Sint-Katelijneplein, waar een bende jonge creatievelingen elkaar jarenlang aanvuurde, voelde ze zich als beeldenschieter gezien. “Wie ik nu ben, heb ik te danken aan dit”, zegt ze terwijl ze van op het dak van het Belle Vue-gebouw naar de warboel van gevels, daken en straten wijst. “Brussel heeft mij altijd megaveel impulsen gegeven.” Aan Sint-Lucas volgde ze audiovisuele vorming, maar dat liep niet vlot. Ze studeer34

Crappy camera

"Een grote ruimte doet je ideeën alleen maar groeien", zegt Yaqine Hamzaoui, die je bij JAM Sonor in haar wereld van analoge en digitale technieken, fotografie en schilderkunst laat duiken.

de twee jaar aan het RITCS en een maand aan het KASK. “Dat schoolsysteem was niks voor mij, ik voelde dat ik film ging haten”, zegt ze. Ze zag veel competitie, maar deed zelf niet veel moeite. “Omdat ik mezelf niet wilde teleurstellen als ik dan zou falen.” Haar dromen deelde ze liever met Martha Da’ro, die toen in Gent studeerde. “Dat was veel belangrijker dan school. We waren creatief, maar zonder precies te weten waarom we iets deden.” Ze werkte een tijdje voor de fotowinkel Laboriver in het centrum, maar ook dat was een eindig verhaal omdat haar eigen projecten te veel tijd opslorpten. Haar “craft” leerde ze, kortom, al doende. “Trouwfeesten, basketwedstrijden, balletvoorstellingen ... ik heb dat allemaal gedaan”, lacht ze. Al die puzzelstukken pasten uiteindelijk langzaamaan in elkaar. Op haar zeventiende begon Hamzaoui te fotograferen voor Bronks, daarna werd ze huisfotograaf bij de AB. Dat was haar echte school.

Trippen in de woestijn

Het feit dat we hier nu over haar en haar werk praten, noemt Hamzaoui “een big change”. Ze wijt haar schuchterheid aan een breuk in haar zelfzekerheid als kind, zonder echt over het onderwerp uit te weiden. Wanneer ze in het middelbaar voor de klas moest spreken, maakte ze video’s. “Zo gaf ik me bloot, maar tegelijk ook niet. Dat is eigenlijk de samenvatting van mijn leven.” De voorbije paar jaar heeft ze aan zichzelf gewerkt. “Ik geloof nu meer in mezelf. Oorspronkelijk ging deze expo opnieuw een collab zijn met andere kunstenaars, zoals ik bijna altijd werk. Ik heb mij lang verstopt achter anderen, ik wilde de verantwoordelijk nooit alleen dragen. Door daar veel over te praten met vrienden, is dat veranderd.” Er is geen juist of fout als het om creatief zijn draait, beseft ze. “Mijn werk is het bewijs dat ik besta. Daarom duik ik ook zo graag in mijn archieven. Ik ben hier ook niet de

wereld aan het redden, ik ben gewoon mijn verhaal aan het vertellen. Vroeger vond ik dat alles moest kloppen, dat heb ik losgelaten. Ik zie mijn werk nu zoals een vriend die mij helpt deze wereld te begrijpen.” De personen die ze fotografeert, zijn een soort spiegelbeeld van haarzelf, beaamt ze. “Zeker met mensen waarmee ik lang samenwerk, zoals Susobrino en Gorik. Die stappen die je samen met iemand zet zijn goud waard voor mij. Een wereld bouwen waarin je mensen uitnodigt maakt me blij.” Toch besloot ze vorig jaar om die wereld even achter zich te laten tijdens een trip naar Marokko, het land van haar vader. Ze wilde andere mensen ontmoeten en ontdekte de leegte van de woestijn. “Er is niks, en tegelijk ook alles. Ik heb er conversaties gehad die ik nog nooit eerder had gehad, over de donkere schaduwzijde van mezelf, de pijn die ik anderen soms berokken, de patronen die ik wil doorbreken. Dat was een turning point.” Geen grotere antipool van Brussel dan de woestijn, en toch keerde ze er dit jaar naar terug. “Ik ben niet zo’n back to the roots-type, maar ik heb er samen met nomaden djembé gespeeld en dat voelde heel natuurlijk. Ik houd van hun mentaliteit. Vandaag is vandaag en morgen zien we wel, that’s my kind of people! (Lacht) Hier moet je twee weken op voorhand afspreken als je met iemand een koffie wilt gaan drinken.” Ze dacht dat ze voor altijd een “city girl” zou zijn, maar de natuur opende een nieuw stukje van haar ziel. “Ik zat ook een maand offgrid in Portugal. Ik heb me daar gek genoeg geen seconde verveeld. Brussel is mijn habitat, ik kan hier letterlijk met mijn ogen dicht rondwandelen. Ik laad mij op aan de stad en aan mijn vrienden. Maar de natuur is nog een ander soort opladen.”

Plantrekker

Hamzaoui verwacht veel van deze hub op de grens tussen Molenbeek en Brussel-Stad. Ontmoetingen en uitwisselingen zijn de prikkels die haar voortdrijven. “In Brussel kan veel, maar je moet buitenkomen. Een plek als JAM Sonor is daarvoor ideaal.” Nu de sociale en economische druk op artiesten blijft toenemen, wordt betaalbare en kwalitatieve infrastructuur om te produceren, repeteren en presenteren steeds belangrijker. Daarom zijn plekken als deze, en Hexagon in het centrum en straks ook het ATOMA Art Center in Vorst, kruispunten waar muzikanten en beeldenmakers elkaar kunnen ontmoeten zonder commerciële insteek, van goudwaarde. “Het is de eerste keer dat ik zo’n grote plek ter beschikking krijg. Ik dacht eerst dat ik iets in return

moest geven, maar dat was niet zo. De bezielers van dit project staan open voor alles. Dat vind ik mooi.” Hamzaoui is een plantrekker zoals Brusselaars dat zijn. “Artiest zijn gaat met ups en downs, het is ingewikkeld om iets op poten te zetten wat je graag doet en dat ook geld genereert. Je moet megaflexibel zijn. Maar ik kan met weinig comfort leven. Ik ben liever broke dan dat ik een 9-to-5 doe. Anderen geeft die manier van leven wellicht stress, maar ik voel mij megarijk.” Dat ze in het voormalige MIMA mag exposeren, vindt ze extra cool. “Ik had vroeger een atelier aan het Institut des Arts et Métiers aan de overkant van het kanaal.

is, leerde haar dat je bij dat soort opdrachten drie vragen moet afvinken: beleef je er plezier aan, sta je erachter, en word je goed betaald? “Vaak willen grote merken met jou werken om je frisse blik, maar uiteindelijk moet je toch toegevingen doen. Ach, het is geven en nemen, maar mijn hart klopt vooral harder bij projecten als dit.” Ooit wil ze het telefoonnummer van Tyler, the Creator te pakken krijgen, of dat van Syd van The Internet. Maar ze wil vooral beelden maken die raken. “En dan in de eerste plaats door het creatieve proces erachter. Ik ga bij het zien van een foto niet snel huilen, maar ik kan wel ontroerd raken door hoe iemand zijn wereld in een beeld heeft gestopt.”

“Ik dacht dat ik voor altijd een ‘city girl’ zou zijn, maar in de natuur heb ik een ander deel van mezelf ontdekt” Van op het dak kon ik dit gebouw zien. Ik droomde ervan om hier ooit werk te kunnen tonen. Nu sta ik hier op het dak en zwaai ik naar mijn oude atelier.”

Stadsdieren

Na deze expo volgen er dit najaar nog drie, onder meer in Luik en Turnhout. “Ik voel dat ik in een andere fase ben beland,” glimt Hamzaoui. Onder het vergrootglas van de aandacht is het een kunst om je eigen stijl te bewaren, beseft ze. “Julian Klincewicz, een kunstenaar uit San Diego die zijn creatieve stempel behoudt, is daarin een voorbeeld. Kijk, nu heb ik je toch één referentie gegeven.” (Lacht) Hamzaoui mocht al aan de slag voor Nike, Adidas en Natan. De Brusselse filmmaker Heleen Declercq, met wie ze goed bevriend

Geen wonder dat ze zo ongeremd aan de slag gaat met analoog en digitaal, met lagen en texturen, onscherpte en noise. “Soms manipuleer ik de stad in mijn beelden zo hard dat je niet meer weet dat je in Brussel bent. Ik gebruik fotografie dan ook als een werktuig om mijn werkelijkheid te creëren, niet om te registreren. Mijn beelden zijn gewoon een verlengstuk van mijn leven.” Een pneumatische boor hamert onze conversatie stuk. Il y a trop de bruit. “Ach, ik beeld mij altijd in dat het de dieren van de stad zijn”, lacht Hamzaoui. “Als je je fantasie gebruikt, kun je de wereld beter verdragen.”

When the bpm goes faster than the shutterspeed is vanaf 2/10 te zien in JAM Sonor, concerten ook op 2/10, volta.brussels

« MES PHOTOS SONT UNE EXTENSION DE MA VIE »

FR/ Yaqine Hamzaoui ne se considère pas comme photographe, mais comme créatrice d’images. Elle photographie, peint, découpe et colle jusqu’à faire parfois disparaître Bruxelles de ses images. Elle a réalisé des images pour Nike et documenté la métamorphose de Gorik van Oudheusden en Zwangere Guy. Ce week-end, elle inaugure le nouvel espace de concerts JAM Sonor avec sa première exposition en solo.

“MY PHOTOS ARE AN EXTENSION OF MY LIFE”

EN/ Yaqine Hamzaoui doesn’t consider herself a photographer, but an image maker. She photographs, paints, cuts and pastes, sometimes making Brussels disappear from her images. She has created work for Nike and documented Gorik van Oudheusden’s transformation into Zwangere Guy. This weekend, she opens the new JAM Sonor concert venue with her first solo exhibition. 30 september 2026 |

Cultuurgids

2 → 8/10

Shop

Made in Brussels

RADIO-ACTIEF Radiostem Eva De Roo presenteert dagelijks de ochtendshow op Studio Brussel. In de zoektocht naar een voedzaam tussendoortje om – ondanks de vroege uren – actief en energiek te blijven, lanceerde ze Amanda. Dat is een chocoladereep op basis van noten en dadels gecombineerd met verschillende smaakafwerkingen: pindakaas, hazelnoot, framboos en blauwe bes. De Molenbeekse start-up Kriket hielp in de ontwikkeling. (MVDH) AMANDA 38 euro voor 16 repen, amanda.be

Salt-N-Pepa Atelier 365 in Sint-Gillis maakt al veertien jaar handgemaakte tafels en stoelen uit Belgisch hout. Het bedrijf werkt uitsluitend met oldskool houtverbindingen: zonder schroeven of nagels dus. Met de houtrestjes draaien ze unieke pepermolens en zoutvaatjes in licht eikenhout of donkere walnoot van 25 of 35 centimeter hoog. Het bedrijf biedt ook workshops aan voor verschillende niveaus in het Frans en Engels. (MVDH) ATELIER 365 120 euro voor de pepermolen, atelier365.be

Herfstig hoofddeksel Regenkapjes zijn al lang niet meer voorbehouden voor wie een vers geföhnd kapsel in model wil houden. Juliette Pailleux maakt een puffy versie van het herfstige hoofddeksel, gestikt in haar atelier in Vorst. Het ontwerp ontstond uit een gemis in haar eigen garderobe: “Ik had geen kap aan mijn jassen en de sjaaltjes op mijn hoofd raakten altijd doorweekt.” Regenbuien trotseren wordt een pak minder lastig met een kleurrijk regenkapje onder de arm, of op je kruin. (SS) WATERAFSTOTEND REGENKAPJE 69 euro, juliettepailleux.com

Jouw Brussels product op deze pagina? Mail naar shop@bruzz.be

Restaurant

3 x de Nepalese keuken

Taste of Himalaya KWALITEIT AANBOD AUTHENTICITEIT

••••• ••••• •••••

INFO

Waterloosesteenweg 790, Ukkel. tasteofhimalayanbe.com

De Nepalese keuken staat te vaak in de schaduw van haar Indiase buur. Tijd om langs te gaan bij Taste of Himalaya. De weinige restaurants die in Brussel Nepalese gerechten aanbieden, presenteren die vaak samen met Indiase gerechten. Dat valt te betreuren, want specialiteiten zoals momo’s – gevulde ravioli die gestoomd of gebakken wordt – en dal bhat – een mengeling van rijst en linzen geserveerd met groenten en kruiden – zijn typisch voor de Nepalese keuken. Daarbij is het goed om te weten dat Nepal niet één keuken heeft: de bereidingswijzen variëren sterk tussen de vallei van Kathmandu, de Himalaya-regio’s en de zuidelijke vlakten. Aan de ingang van Taste of Himalayan ligt een steentje dat eraan herinnert dat Boeddha in Nepal is geboren. Dat klopt: Lumbini, in het zuiden, wordt door de Unesco erkend als zijn geboorteplaats. De rest van het interieur is minder inspirerend.

Zitbanken en stoelen van gitzwart kunstleer, tafelkleden met traditionele motieven, grijze tegels, plastic planten en schilderijen van berglandschappen in felle kleuren: je waant je in de eetzaal van een sovjethotel dat is omgebouwd tot een hostel voor backpackers. Die vrijdagmiddag is de zaal leeg, op één gast na die met haar jas aan zit te eten. Het interieur is donker, functioneel en zonder opsmuk, maar gelukkig leeft de sfeer wat op dankzij de gerechten op de kaart. Dat geldt vooral voor de vegetarische thali (21 euro), ook verkrijgbaar in een versie met lams kebab (25 euro) en kip-garnalen (26 euro). In het midden van de schotel ligt een berg langkorrelrijst, ware comfortfood, met eromheen zachte dal, frisse raita – een saus op basis van yoghurt – kikkererwten met rode ui en bloemkool in een zeer milde curry. Niets spectaculairs, wel een hartverwarmend gerecht dat je met plezier eet met een stuk naanbrood (3,5 euro) in de hand om texturen en smaken te mengen. Als drank is er de Barahsinghe Pilsner (5 euro), een Nepalees bier gebrouwen door Yak Brewing Company in Chitwan. Het recept kijkt wel nadrukkelijk naar Duitsland, met geïmporteerde Duitse gerstemout en een dry-hopped variant van de pilsner. In het glas is het helder, droog en licht floraal. Niet bijzonder complex, maar een prima begeleider van de thali. MICHEL VERLINDEN

New Annapurna

Dit restaurant presenteert zich voornamelijk als Indiaas, maar het biedt ook enkele Nepalese specialiteiten aan. Op het menu onder meer drie verschillende varianten van momo’s (11,50 euro). Omdat dit een Indiaas restaurant is, komt de Nepalese keuken vooral aan bod met enkele typische gerechten, eerder dan als een volwaardige keuken op zich. Lakensestraat 26, Brussel, newannapurnabru.eatbu.com

Kantipur

In Sint-Lambrechts-Woluwe benadrukt Kantipur uitdrukkelijker zijn Nepalese wortels, met een aanbod dat verdergaat dan het duo curry-naan. De momo’s, vegetarisch (7,50 euro) of met kip (8,90 euro), worden geserveerd met een saus van sesam, tomaat en kruiden. De menukaart zet ook sekuwa (vanaf 19,95 euro) in de kijker, een met kruiden gemarineerde Nepalese grillschotel. Georges Henrilaan 232, Sint-Lambrechts- Woluwe, kantipur.be

30 september 2026 |

Klassiek

Expo

Jill Scott

La tempête

ATOMA Art Center

Het is van 2015 geleden dat powerhouse van de soul Jill Scott van zich liet horen. De zangeres, actrice en dichteres uit Philadelphia keerde begin dit jaar terug van haar sabbatical met het met hiphop, disco en funk gepimpte To whom this may concern, een album dat afrofuturisme hoog in het vaandel draagt, en waarmee Scott haar troon opeist aan het firmament van de 21e-eeuwse neosoul.

Als Simon-Pierre Bestion en zijn ensemble langskomen, mag je ervan op aan dat het gaat stormen op het podium. De Franse koormaestro dirigeert namelijk niet alleen voor de oren, maar bedenkt ook prikkelende beelden bij zijn concerten. Niet dat de Vespro della Beata Vergine van Monteverdi dat per se nodig hebben, maar het maakt al dat stemmenschoon toch net dat tikkeltje rijker.

Het nieuwste Brusselse broeinest voor hedendaagse kunst, gevestigd in een voormalige fabriek van de iconische atoma- schriften, beschikt over bijna vijfduizend vierkante meter aan ruimte voor artistieke creatie en presentatie. Het kunstencentrum neemt een vliegende start met een expo met werken van tien grote Belgische talenten, in het kader van ArtContest.

→ 5/10, Bozar

→ 2/10, Bozar

→ 7/10, ATOMA Art Center

Jalen Ngonda

Denis Kozhukhin

ANTE Festival

Sinds Amy Winehouse soul begin deze eeuw een reddingsboei toewierp, ging het genre nooit meer kopje-onder. Jalen Ngonda, epigoon uit de stal van het gerenommeerde New Yorkse Daptone Records (zie Amy, en ook Norah Jones, Charles Bradley en Thee Sacred Souls), geeft de muziek een nieuw je ne sais quoi, met dank aan zijn androgyne falset en zijn catchy, aan Motown verwante stijl.

Wie eenmaal de Koningin Elisabethwedstrijd op zak heeft, is zowat voor eeuwig in de harten van het Brusselse publiek gesloten. Zestien jaar na zijn eerste prijs blijft pianist Denis Kozhukhin een graag geziene gast in onze hoofdstedelijke concertzalen. Al helemaal als hij een klavierklapstuk als de Schilderijententoonstelling van Modest Moessorgski meebrengt.

De 19e eeuw vormt niet zomaar de aanloop naar art nouveau en art deco, maar is een veelzijdige periode – met stijlen als neoclassicisme en eclecticisme – die de architectuur van Brussel in grote mate bepaalde. Het ANTE Festival flitst je terug naar die tijd van grote stedelijke veranderingen op 28 bijzondere locaties, zoals het Rekenhof.

→ 6/10, Ancienne Belgique

→ 2/10, Flagey

→ 3 > 11/10, verschillende locaties

Anouar Brahem

A vagabond’s daydream

Art on Paper

De titel van zijn nieuwe album ontleende Anouar Brahem aan een vers van de Palestijnse dichter Mahmoud Darwish: “Waar vliegen de vogels voorbij de laatste hemel?” Een vraag die de Tunesische oedspeler beantwoordt met een muzikale conversatie tussen Arabische tradities en jazz, samen met drie gelijkgestemde muzikale avonturiers: pianist Django Bates, celliste Anja Lechner en bassist Mats Eilertsen.

Wij dachten dat het de droom van elke vagebond was om in een steegje spaghetti te slurpen met een nette cockerspaniël. Niet dus, de Britse bariton Sir Simon Keenlyside doorprikt onze Disney-idylle. Hij vindt landlopersliefde in de muziek van Schumann, Mahler en Strauss en wordt na de pauze een klodderende bohemien dankzij de muziek Poulenc.

Een vijftigtal galerieën luisteren de tiende editie van Art on Paper op met uitzonderlijke werken op papier uit diverse periodes – van 19e-eeuwse tekeningen tot hedendaagse praktijken. Ga op de beurs zeker bij LAGE EGAL Curatorial Projects kijken naar de kunst van João Freitas, die afgedankte verpakkingen openwerkt tot hun verschillende lagen zichtbaar worden.

→ 8/10, Flagey

→ 2/10, De Munt

→ 2 > 4/10, Thurn & Taxis

En ook

FrancoFaune belicht tien dagen lang de fauna van de Franstalige muziek (1 > 11/10, verschillende locaties)

Prokofjev en Sjostakovitsj: twee Russen op de pupiter bij Brussels Philharmonic (3/10, Flagey)

Het ARTONOV Festival verenigt Japans erfgoed en hedendaagse kunst (4 > 23/10, diverse locaties)

De Britse grondlegger van de grime Dizzee Rascal gaat nog eens bonkers in de Botanique (3/10)

Goldberg herrijst tijdens Klassiek in de Abdij dankzij Trio Fenix (4/10, Abdij van Dielegem)

Tapta meets Judd is een postume bijeenkomst van twee innovatieve beeldhouwers (6/10 > 14/3, KMSK)

De Brusselse Björk, de hoofdstedelijke Rosalía: Gala Dragot gooit hoge ogen (8/10, Ancienne Belgique)

Het Cleveland Orchestra, een van de ‘Big Five’, komt op symfonische safari (8/10, Bozar)

Kunstenaars won’t do what you tell them in Rage contre l’âgisme (2 > 11/10, BRASS)

Cultuurtips

Pop & Jazz

Film

Klein onderhoud

Dirigent en koormeester Erik Van Nevel

Digger

Van Alejandro González Iñárritu, met Tom Cruise, Riz Ahmed, John Goodman

Oliebaron Rockwell Digger stroopt de mouwen op na het ontketenen van een wereldramp en belt zijn trawant, de Amerikaanse president. Tom Cruise is onherkenbaar in deze groteske oliesatire van González Iñárritu, die Oscars won met Birdman en The revenant. Het eerste hoofdstuk lijkt op Kubricks satire Dr. Strangelove, maar dan gaat het veel andere kanten op. → in de bioscoop

Notre salut

Van Emmanuel Marre, met Swann Arlaud, Sandrine Blancke

Dankzij brieven van zijn overgrootvader kon Emmanuel Marre zowel de intimiteit als de banaliteit van een collaborateur verkennen. De Brusselaar viel in Cannes in de prijzen met zijn stoutmoedige schets van een ambitieuze maar onbelangrijke ambtenaar die zich tijdens WOII uitslooft voor het collaborerende Vichy-regime. Spot enkele Brusselse locaties. → in de bioscoop

Tales of the wounded land Van Abbas Fahdel

Deze intieme en empathische film legt het dagelijkse leven vast van de bewoners in Zuid-Libanon tijdens het oorlogsgeweld van Israël. Verhalen van familie, vrienden en buren getuigen over verlies, ontheemding en de moed en waardigheid om na de verwoesting weer op te bouwen. Regisseur Abbas Fahdel zal aanwezig zijn op de première in Cinema Nova en de steunavond voor Libanon. → 3/10 > 18/10, Cinema Nova

En ook Naza is een erg pijnlijke en onthullende documentaire over Israëls militaire operaties in Gaza Mémoire de fille is gebaseerd op een boek van Annie Ernaux over een erg nare eerste seksuele ervaring Anne Hathaway schittert in Verity, een thriller die voortbouwt op een boek van Colleen Hoover

Erik Van Nevel draagt ter ere van de 800e verjaardag van de Sint- Michiels-en Sint-Goedelekathedraal, waar hij lang kapelmeester was, een nieuw werk op aan de twee patroonheiligen van de hoofdstad. Een concertavond onder leiding van Erik Van Nevel met Currende, het koorensemble dat hij in 1974 oprichtte, en orgelist Bart Jacobs brengt een staalkaart van achthonderd jaar sacrale muziek. Voor de gelegenheid arrangeerde de zanger en dirigent, die tot vorig jaar zelf nog als kapelmeester verbonden was aan de Brusselse kathedraal, alleen composities over Sint-Michiel of Sint-Goedele, en andere voormalige koormeesters, met als apotheose de première van een eigen creatie. “We hebben in Zutphen een laatmiddeleeuws manuscript van een Gregoriaanse monodie of solozang voor de heilige Goedele op de kop kunnen tikken. Daar beginnen we mee. Dan gaat het naar de renaissance, met muziek van Benedictus Appenzeller, die hier in het midden van de 16e eeuw kapelmeester was. Uit de barok is er met Factum est silentium een compositie die Pierre-Hercule Brehy wijdde aan Sint-Michiel en uit de romantiek een Maria-motet van François Marivoet. Afronden doen we met muziek van de drie recente kapelmeesters.” Van Nevel schreef Duo sancti. “Het eerste deel baseerde ik min of meer op de inleidende monodie. Het tweede, over Sint-Michiel, op de geijkte Gregoriaanse gezangen die steevast op zijn patroonsfeest op 29 september

werden gebracht. De tekst ervan is wel vaker op nieuwe muziek gezet en heeft ook mij geïnspireerd. Waarom wordt het bijvoorbeeld plots stil in composities over Sint-Michiel, ook in die van mij? Omdat de aartsengel het gevecht aanging met de draak, een incarnatie van de duivel, en overwon. Dat gevecht, een metafoor voor gevaar, wordt suggestief verklankt.” Sint-Goedele, afgebeeld met een lantaarn, bracht licht onder de mensen,

“Het gevecht tussen Sint-

Michiel en de duivel wordt suggestief verklankt”

legt Van Nevel uit. De legende stelt dat, als ze ’s nachts in de kerk wou gaan bidden, de duivel haar kaars probeerde uit te blazen, zodat ze onderweg zou verdwalen, maar een engel de vlam miraculeus weer aanstak telkens als ze zich tot God richtte. “In die oude monodie wordt dat op een haast mystieke manier meegegeven, niet in herkenbare noten of klank, zoals men in de barok zou doen.” Naast het grote orgel is er voor de vroege muziek blokfluit, vedel en organetto, voor de latere barokviool, viola da gamba en klavecimbel. “Het lukt niet zonder compromis. In de romantiek werd een groter vocaal ensemble gebruikt met meer strijkers, maar het is ook mooi om de esthetiek kleinschaliger te presenteren.” TOM PEETERS Het concert 800 Years of Cathedral Music vindt plaats op vrijdag 2/10 in de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal, cathedralisbruxellensis.be

9/10/

Podium

In mijn wijk

Dit is (niet) de evolutietheorie van de troost

Samen Veerkrachtig

THEA

In Half leven schreef Aya Sabi over verbinding en vervreemding tussen drie generaties vrouwen met wortels in Marokko en de Lage Landen. Deze monoloog van Dounia Mahammed baseert zich op het boek en zoekt naar ‘intergenerationele troost’ via een overerfbaar gevoel van veiligheid en vertrouwen.

Mensen samenbrengen en aanzetten om tijd te maken voor hun mentale gezondheid, dat is de bedoeling van de tiendaagse ‘Samen veerkrachtig’. Met inspirerende activiteiten, warme gebaren en gedeelde ervaringen die je sterken om stress en tegenslag te verwerken. Het thema dit jaar is ‘Goed omringd zijn’, met onder meer wandelingen, meditaties, een poëtische dansvoorstelling en samen lezen.

→ 3/10, KVS

→ 1 > 10/10, Essegem, Jette

All day I dream about soccer

Kunststreken

Voor theatermaker Ahilan Ratnamohan staat ‘Adidas’ voor ‘All day I dream about soccer’. Hij heeft al van kindsbeen een voetbalshirtobsessie, en leeft die nu volledig uit. U hoeft niet eens van voetbal te houden om deze mix van dans, voetbal, lecture performance en modeshow over beweging, identiteit, stijlen, queerness en homofobie te smaken.

Kunststreken is het feestelijke weekend waarmee Sint-Pieters-Woluwe een maand van samenwerking tussen inwoners, handelaars, kunstenaars en culturele locaties in de gemeente afsluit. De wijkcentra zorgen voor een artistiek feest met veel tentoonstellingen, zoals van de schilderijen van Ilja Sircenko in Kontakt. Ook zaal Fabry in W:Halll brengt een hele reeks kunstenaars samen.

→ 8 > 10/10, Kaaitheaterstudios

→ 2 > 4/10, verschillende locaties, Sint-Pieters-Woluwe

Nobele Prijs voor Georges Perec

Mirsat × Shurfa filmfestival

Na Borges, Kafka, Claus, Boon, Pasolini, Yourcenar, Woolf en Octavia E. Butler, krijgt de Pools-Franse schrijver Georges Perec (19361982) van Passa Porta een ‘Nobele Prijs’, net voor de bekendmaking van de Nobelprijs voor Literatuur. Een symbolische onderscheiding voor de auteur van Les choses en La disparition, in aanwezigheid van voorlezende fans, schrijvers en getuigen die hem hebben gekend.

Shurfa is een rondreizend filmfestival dat de cinema uit Zuidwest-Azië en Noord-Afrika onder de aandacht wil brengen in verschillende steden. Niet alleen met filmvertoningen, maar ook met eten en gesprekken. In Brussel is de Pianofabriek gastheer. Vanaf 17.30 uur is er een gevuld programma met drie kortfilms en twee langspeelfilms.

Aya Sabi & Dounia Mahammed

« Théa, de nieuwe komeet van de hyperpop, melancholie en woede van de jeugd. » Radio France

Ahilan Ratnamohan

LE LOU

ZONMAI

→ 2/10, Pianofabriek, Sint-Gillis

→ 7/10, Passa Porta

Les Halles de Schaerbeek 22a, rue Royale Ste-Marie, 1030 Bxl reservation@halles.be | +32 (0)2 218 21 07

En ook

Choreograaf Piet Van Dycke en Circumstances gaan in BEYOND aan de slag met ladders (4/10, 1150)

De partners van 1200cultuur zetten hun deuren open tijdens 1200feest! (4/10, Op-Weule)

In Grip (4+) gaat danser Carli Gellings in dialoog met het decor (3/10, Bronks)

De postpunkband Mek’dr’dr verzorgt het KET-concert (6+) van De Maalbeek (4/10, Atelier 210)

De (con)sensuele ontmoeting van zes performers is te zien in O amor natural (8 & 9/10, KVS)

Bosberichten van Anaïs Berck is een project van An Mertens dat bomen een stem geeft (8/10, Wabo)

Uitgelicht

Bozar herontdekt het unieke alfabet van Jean Brusselmans

Hij schilderde geen wereld zoals die was, maar zoals hij ze in elkaar wilde puzzelen. Jean Brusselmans maakte van akkers, gevels, baders en bloemen kleurige composities die tegelijk eenvoudig en raadselachtig zijn. Bozar toont waarom zijn werk vandaag nog zo direct binnenkomt. door Tom Zonderman

‘Zijn werken lijken kleine theatertjes’

30 september 2026 |

en fotoshopper in spe, noemt curator Ann Geeraerts Jean Brusselmans. De Brusselse schilder dacht in vlakken, en puzzelde zo zijn werkelijkheid bij elkaar. Je begrijpt die gedachte meteen als je in Bozar tussen zijn kleurige, maar hoekig geschilderde landschappen, portretten, stillevens en stadsgezichten kuiert. “Kijk naar Le bain des vagabonds. Je ziet de baders aan de Heyvaertbrug over het Kanaal Brussel-Charleroi, maar in het beeld plaatst Brusselmans ook het Justitiepaleis en de Sint-Michielskathedraal, als decorstukken bijna. Hij assembleerde zijn eigen wereld.” Die wereld lag aanvankelijk in Brussel. Jean Brusselmans was geboren in 1884 in een steeg aan de Papenvest. Als kind verhuisde hij vaak, ook met zijn vrouw Marie woonde hij op heel veel plaatsen. Zijn ouders hadden een textielatelier, wat mogelijk zijn hang naar patronen in zijn werk verklaart. In 1924 maakte Brusselmans de oversteek naar Dilbeek, waar hij vanuit zijn huis op een heuvel uitkeek over glooiende akkers, afgezoomde tuinen en hoekige gevels, een geometrisch lijnenspel dat hij vatte in eenvoudige, bijna kinderlijke vormen en expressieve kleuren, met terugkerende motieven die hij telkens herschikte.

Bloempansj en haring

De anarchistische geest van zijn vader en grootvader bezorgde Brusselmans een levenslange afkeer van hokjes en -ismen. Hij was de Brabantse fauvist die zijn eigen kleurenspel hanteerde, de Vlaamse expressionist die een dwars oeuvre uitbouwde. “Hij vertrouwde op zijn eigen observatie”, knikt Geeraerts. “Hij was eigenzinnig en botste

‘De oogst’, 1934

zijn tentoonstelling in Parijs in 1947 werd hem gevraagd wat hij van Permeke vond, die dé figuur was van het Vlaamse expressionisme en die hij al levenslang kende. ‘Wie?’ antwoordde Brusselmans, ‘Kunt u zijn naam nog eens spellen? Nee, nooit van gehoord.’” Door zijn koppige houding was Brusselmans’ kunstenaarsbestaan geen vetpot. Het naaiwerk van zijn vrouw moest in hun levensonderhoud voorzien, in nood werd meubilair verkocht. Zijn woning in Dilbeek noemde hij de Kouden haard, een verwijzing naar de wijk Kaudenaarde, maar ook naar de

“Een landschap is bij Jean Brusselmans een compositie van huizen en akkers, meer niet” Kristof Santy

schilder

vaak met anderen.” Toch stelde hij al vroeg tentoon, onder meer bij galerie Giroux in Brussel. “Zijn vriend Rik Wouters kreeg daar snel een vast contract en werd de golden boy van het Brabants fauvisme. Giroux zei tegen Brusselmans dat hij het ook beter zou doen als hij zich wat aimabeler zou opstellen. Maar hij moest daar niets van weten.” Brusselmans frequenteerde veel kunstkringen, maar bleef een outsider. Hij kon ook wel kritisch zijn voor medekunstenaars. “Op 42

sobere levensomstandigheden. Daarover getuigen zijn stillevens, waarin hij meermaals bloempansj en haringen afbeeldde, armemensenkost. Om den brode schilderde hij soms reclamepanelen. Vanaf de jaren 1930 beleefde Brusselmans zijn “période héroïque”. Hij produceerde veel, mocht vaak exposeren, en werd kind aan huis in het Paleis voor Schone Kunsten, dat in 1928 was opengegaan. Hij was stichtend lid van de kunstenaarsgroep L’Art Vivant die

er huisde, en creëerde ook monumentale theaterdecors voor opera’s die er werden opgevoerd, zoals Erwartung van Schönberg. Op basis van schetsen voor de decorstukken van die opera, maakte de jonge Roeselaarse kunstenaar Kristof Santy nieuw werk dat in de expo in dialoog gaat met Brusselmans. Voor Santy is Brusselmans niet minder dan een mentor. De vonk sloeg over op een retrospectieve in Den Haag, acht jaar geleden. “Dat voelde als thuiskomen. Ik ben zelf ook autodidact, ik heb mijn weg moeten zoeken. Ik dacht altijd dat ik een verhaal moest vertellen, maar Brusselmans toonde mij dat dat niet hoefde.” Veel mensen willen bij het kijken naar kunst vooral associaties maken, de relevantie in de kunstgeschiedenis weten, de mythologie erachter, zegt Santy. “Als je naar het werk van Brusselmans kijkt, heb je geen tekst nodig. Het gaat puur over vorm en kleur, en dat komt direct binnen. Hij schilderde gewoon wat hij zag in zijn living, of vanuit zijn raam. Een landschap is bij hem een compositie van huizen en akkers, meer niet. Die nuchterheid spreekt mij enorm aan.”

Schilderen in technicolor

Voor Santy gaat Brusselmans over de kracht van verf. “Hij toont hoe je met dikke plakken, streken en kleuren tot een compositie komt die de tijd verstilt. Daarom is zijn werk ook tijdloos, binnen 200 jaar zal dat nog altijd op die manier bekeken worden.”

Inzichten

Wat weet zanger Berre van het leven? Ondanks zijn eigenzinnigheid liet Brusselmans zich graag inspireren. Hij verzamelde Epinal-prenten, met houtsneden gemaakte, eenvoudige reproducties in primaire kleuren die gezien worden als de voorlopers van strips. Hij pikte het vormenspel op van Fernand Léger, lonkte naar de geometrische lijnen van Victor Servranckx en de kubistische figuren van Permeke. Maar hij deed er zijn eigen ding mee. “Met weerkerende elementen bouwde hij een eigen beeldtaal op”, zegt Geeraerts. “Met dat ‘alfabet’ vormde hij steeds andere zinnen.” Brusselmans’ naakte realisme etaleerde bovendien een speelsheid die veel van zijn tijdgenoten vaak ontbeerden. “Hij wilde kunst maken ‘qui est fort et populaire’, kunst mocht voor hem ook decoratief zijn.” Met zijn klare lijn en oplichtende kleuren, soms bijna in technicolor, zoals in De oogst, werd hij door sommige critici te licht bevonden. “Veel van zijn werken lijken wel kleine theatertjes, composities met rekwisieten.” Het is net die eenvoud, die aandacht voor de essentie, die vandaag enorm aantrekt. “Brusselmans is boeiend omdat er veel dingen bij hem samenkomen”, zegt Geeraerts. “Zijn werk is figuratief én abstract, sober maar rijk, stug en tegelijk elegant, zoals zijn gekrulde handtekening. Maar hij leert ons vooral kijken naar de wereld rond ons.” Jean Brusselmans, schilder van nature loopt van 2/10 tot 31/1 in Bozar, bozar.be

‘Zelfportret met schildersezel’, 1935

Wat was het beste algemene nieuws van de afgelopen week? We krijgen nog een tijd goed weer. Het is al heel warm geweest, maar ik beken dat het mooie weer van mij nog even mag duren. Wat was er vroeger beter? Concerten. Op beelden van vroeger zie ik iedereen echt genieten van zo’n festival. Geen gsm’s, dat moet zalig zijn. Voor welke breed gebruikte uitvinding ben je bijzonder dankbaar? De auto, maar die is niet zo goed voor de uitstoot. De Eurostar: in het centrum van een stad instappen en in het centrum van een andere stad aankomen. Geweldig. Welke wet zou je meteen afschaffen? Aan de reglementering op vloeistoffen in vliegtuigen ben ik al veel geld kwijtgespeeld in de vorm van zonnecrème, shampoo en zeep. Zijn die echt een gevaar voor de nationale veiligheid? Bij welke historische gebeurtenis was je graag aanwezig geweest? Woodstock. Voor de sfeer en de artiesten, maar dan wel met een hotel in de buurt. Liever geen camping in de modder. Typeer Brussel in drie woorden. Chaotisch. Verrassend. Levendig. Wie verdient het écht om heilig verklaard te worden? Degene die de frietkraam heeft uitgevonden. Al 25 jaar kijk ik elke keer weer verbazend enthousiast uit naar mijn wekelijkse frietjes op vrijdag. Doe eens een gekke toekomstvoorspelling. Binnen twintig jaar vinden we het gek dat we ooit zelf met de auto hebben gereden. Welke kooktruc moet iedereen kennen? Scherpe messen kopen. Veel tijd nemen. Van ChatGPT je souschef maken. Veel uitproberen en durven. Alsnog eten bestellen als het misloopt. Welke app ontbreekt in je leven? Shazam voor mensen. Ik ben verschrikkelijk slecht in gezichten en namen, waardoor ik te vaak aan de hand van subtiele vragen moet te weten komen wie er voor mij staat. Wat is kunst? Iets maken waardoor een andere persoon iets kan voelen dat je niet onder woorden kunt brengen.

• Singer-songwriter Berre (Vandenbussche) (2000) deed mee aan The voice kids, studeerde aan het RITCS, werd online opgemerkt door zijn covers, en schrijft nu zijn eigen hits

• Na zijn debuutalbum I’ll call you when I’m home, volgden optredens op Rock Werchter, Pukkelpop, in de AB en onlangs nog in de Londense bar The Devonshire, met Quentin Tarantino in het publiek

• Berre begint nu aan een Europese tournee met zijn nieuwe ep How beautiful this life is

Welke levenswijsheid kreeg je van je ouders? Van mijn opa leerde ik dat geven belangrijker is dan krijgen. Welk cliché over Brussel stoort je? Ik zei zelf dat Brussel chaotisch was, maar er zijn ook superveel rustige en mooie plekken. Een straatje verder zit je in een parkje of bij een fonteintje. Dat wordt onderschat. Welke levenswijsheid wordt overschat? “Volg je hart.” Dat klopt wel, maar soms moet je toch ook je verstand gebruiken. Waarom zou je met de loterij meespelen? Om te dubbelchecken of geld echt niet gelukkig maakt. Welke andere vraag hadden we je beter gesteld? Zijn er nog tickets voor het concert in Botanique? Het antwoord is ja. (Lacht) MICHAËL BELLON

Live op 4/10 in de Botanique, botanique.be 30 september 2026 |

The hang-out

Bingo spelen in het woonzorgcentrum Elke week toont een Brusselse tiener zijn favoriete plek in de stad. Deze keer neemt Mohamed Ali (14) BRUZZ mee naar woonzorgcentrum De Overbron.

Wat doet een tiener in een woonzorgcentrum?

Ik kom drie keer per week om dingen te doen met de bewoners. We luisteren naar muziek en ik ben mini-animator bij activiteiten zoals bingo.

Welke bijzondere mensen heb je al ontmoet?

Claudine, ze had dementie. Met iedereen was ze agressief, behalve met mij. Dan was ze leuk en lachte ze. Iemand van het personeel heeft me gezegd dat ze kalm met mij was. Ze is nu overleden.

Hoe ga je daarmee om?

Met het personeel kan ik erover praten, maar niet met mijn vrienden. Er was bijvoorbeeld ook Desiré, een man die bijna 106 jaar was. Op de dag dat hij stierf, was ik hier.

Wat leer je van de bewoners?

Hoe het was in hun tijd, hoe ze zich kleedden. We bekijken samen hun fotoalbums. De foto’s van die tijd en die van mij zijn niet hetzelfde.

Wat is er anders?

De kledij, de kleuren en de manier waarop ze foto’s maakten. Ze zijn serieus op de foto. Als ik op Instagram post, ben ik blij, dan lach ik.

Hoe zou je het vinden mochten je grootouders in een woonzorgcentrum wonen?

Het hangt ervan af hoe het er is. Je moet de plek kennen, ik wil mijn opa of oma nergens achterlaten waar ik het personeel en de bewoners niet ken. Dat is zoals een mama die haar kind niet in de crèche wil zetten.

FOTO: SASKIA VANDERSTICHELE

Heb je een idee om deze plek fijner te maken?

Meer jongeren. Bijvoorbeeld twee keer per maand samen een activiteit doen. Of de jongeren die uitleg geven over AI. Tegelijkertijd leggen de ouderen uit hoe hun gsm’s vroeger waren. Dan leert iedereen iets van iemand. MARJON UDO Wil jij ook je favoriete plek tonen? Stuur een mailtje naar ket@bruzz.be.

VAARTKAPOEN MUSIC

SEPTEMBER 2026

02.10/ ONHA | FrancoFaune CARTE BLANCHE + Lesley 07.10/ Les Secrètes Sessions | FrancoFaune 08.10/ V-Kurated #18 x BX.CULTURE Ekany, Eddy Ape, Roxy Rose - Brownsugvr & MS Mavy 14.10/ BCUC | AB × VK 16.10/ Baraka Sounds - Women in Dhrupad 17.10/ Les Volumineuses 23.10/ Baile Sounds: MC Luanna + Muse Maya, Anti Ribeiro 24.10/ V-Ksaar presents Kunt Kill’Halloween 2 30.10/ Los Pirañas 31.10/ Shakalewa

VAARTKAPOEN PODCAST ‘IN BRUSSEL’

Luister elke week naar twee verhalen recht uit de stad met Margot Otten

MOLENBEEK & MAATSCHAPPIJ

SEPTEMBER 2026

01.10/ Accolage I Zeg het met een bloem 03.10/ Rﬁssa Party VK 03.10/ Wandeling: een leven zonder thuis 06.10/ Wijkwandeling Anneessenswijk 09.10/ Wijkwandeling Anneessenswijk 13/10/ Wijkwandeling De Marollen en Vrienden van het huizeke 13.10/ Velt I Plantaardig 1, 2, 3 granen 16.10/ Sociale wijkwandeling in de Brabantwijk

Deze week

16.10/ Baraka Sounds women in dhrupad 17/10/ Patat tegen armoede

Politici op verschillende niveau’s onderhandelen over hun begroting: wat kan de impact zijn voor onze stad?

17.10/ Solidaire Lampionnenoptocht - Werelddag van Verzet tegen Armoede

Architectuurfestivals doen het goed en de opening van Kanal loert om hoek. Is Brussel nu dé architectuurstad?

23.10/ Wijkwandeling De Marollen en Vrienden van het huizeke

‘In Brussel’, elke woensdag op je favoriete podcast-app en op BRUZZ.be/podcast

20.10/ Koken met de buurt 21.10/ Stadswandeling langsheen de wooncrisis 24.10/ Bridging 28.10/ Wandeling: een leven zonder thuis

Info & tickets www.vaartkapoen.be

Fubuki

Rekenpuzzel

Vul de cijfers 1 tot en met 9 in het rooster in, zodat het resultaat van de sommen klopt met de cijfers rechts en onderaan de kolommen. Elk getal mag maar één keer voorkomen. Het niveau van de puzzel kan variëren per editie.

Vul de witte vakjes met positieve gehele getallen zodat elke rij een kloppende som vormt met het doelgetal rechts of onder. Reken van links naar rechts en van boven naar beneden, zonder voorrang van × of ÷ (bij delen moet de uitkomst altijd een geheel getal vormen).

2 20

G V

P I

E V V

R G X X T W X N

S B J H P R Ë V H L

Ë C

W S M P M N O C

E O B P

E W O O E A S O F C I

Zelf een foto van een onverwacht stukje Brussel insturen? Mailen naar redactie@bruzz.be

N H A H V

De hoofdstad kent veel verborgen plekjes, onverwachte panorama-uitzichten, en onbekende maar daarom niet minder intrigerende panden en kantjes, ver weg van Manneken Pis, de Grote Markt en het Atomium. Zoals deze dansstudio. Waar is deze foto getrokken?

G E A J B X G Z

J A N B B D M F R R

A X G E

R O D B Z W T D L

P H B H E H J N R E

O C

G M N H T W C O M J W I

D A A O C E Ë V

B G

M P

X Y

W Ë R X O W H J

M H Y V S E V P V D M A D N B L

V F E L

X Y S

J M G N

I Ë

O C X M Y

V Y A E

N Ë G

D E O P

E A D R E X W X

E V D R R Y V G P T

T E G N O

J J

J X

Z W J G G L

S R O O V P

6 4 5

E M E T

V O D R

Y N Ë

Final Cut

5x2 tickets, 13/11, BOZAR Studio

Mail ‘Final’

Souraya Mon Amour 5x2 tickets, 15/11, Palace

Mail ‘Amour’

New Museum

5x2 tickets, 11/11, BOZAR Studio

Mail ‘Museum’

Cartographie d’un Graveur

5x2 tickets, 14/11, CINEMATEK Ledoux

Mail ‘Cartographie’

Nostalgia for the future

5x2 tickets, 12/11, CINEMATEK Ledoux Antwoord Dansstudio’s van Rosas in Vorst

Stuur het trefwoord, samen met je adres en telefoonnummer, naar win@bruzz.be

Ë V

E G E O N R Ë

A L

WIN TICKETS Brussels Art Film Festival

Y W H D S F

J G A L T P O Y G B G T I

X H

E M Y H W D

16 20 9

+ 8

— .

- 9

— . 4

7 +

. 6 — . 3

14 18

De puzzels in dit magazine zijn intern ontwikkeld of gegenereerd met gebruik van toegestane tools en artificiële intelligentie. Elke gelijkenis met bestaande puzzels is toevallig.

— .

Oplossingen

▢ Oma ▢ Weeën ▢ Verdoving ▢ Zwangerschap ▢ Baby ▢ Voorspoedig ▢ Opa ▢ Moeder ▢ Vader ▢ Jongetje ▢ Geboorte ▢ Felix

— .

Zoek alle verborgen woorden in het raster van de speciale woordzoeker van BRUZZ. Streep de begrippen één voor één weg, dit kan in alle richtingen: horizontaal, verticaal, diagonaal, en van links naar rechts en andersom.

Woordzoeker

Verborgen Brussel

. x — .

Puzzel & wedstrijd

Mail ‘Nostalgia’

Schrijf je

gratis in Alternatieve weekendkrant in je mailbox met bijdrages van:

Horst Club

24 hours

Horst Club & Black Gravity Dance A k ua b—ke Chris Ferreira D J K in S o ul DTM Funk & Redray Present Black Gravity Dance Egna GE-OLOGY j u li o j u li o & j o n s l o Kennedy K lé o M i a C e c ill e mu s c l e c ar s Rick Baguette Ri c h a r d A k i n g b e h i n THE MOVING ARCHIVE Tori Ann Vers

ADVERTENTIE

17 → 18 October 2026 G et your tickets 11pm - 11pm

S h u t tl e b u s Vilvoorde Station <-> Horst Club in c lu d e d Asiat Park