BRUZZ editie 1986 (01-07-2026)

UndercoverbijCode

Rood Extreemlinkse organisatie traint actievoerders

Staatssecretaris

AudreyHenry(MR)

‘Inzetten op ondergrondse afvalcontainers’

Leegstandin

Anderlecht

PleinOPENair palmt

Verdonckstadion in

Bijgeloof

OP BEZOEK BIJ

EEN MARABOET

Traditionele helers ronselen via flyers in de bus

1 Stad, 19 Boeken daagt je deze zomer niet alleen uit om te lezen, maar ook om ànders te lezen.

Zin in een literair avontuur of een boost van je leeservaringen?

Ga de uitdagingen aan - alleen, met vrienden of je boekencluben spice up your reading life!

Woonstbetredingen Symbooldossier riskeert splijtzwam te worden in Brusselse regering

De woonstbetredingen staan nu ook op de Brusselse agenda. Ecolo diende een resolutie in in het Brussels parlement om zich te verzetten tegen het federale wetsontwerp.

Vorig jaar raakte bekend dat de federale Arizona-regering voorstander is van woonstbetredingen bij mensen zonder verblijfsvergunning die een gevaar vormen voor de openbare orde. Het federaal parlement organiseert hierover momenteel hoorzittingen.

Het Brussels parlement organiseert nu bijkomende hoorzittingen. De Ecolo-resolutie is lastig voor de meerderheid in dat parlement, dat voor een groot deel uit Arizona-partijen bestaat: MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V. Die zullen in het Brussels parlement kleur moeten bekennen, terwijl PS en Groen, federale oppositiepartijen, zich moeilijk tegen de resolutie kunnen verzetten.

De Brusselse meerderheid, die al fragiel is, riskeert hierdoor – alweer - hopeloos verdeeld te raken.

Dat de woonstbetredingen ook in de Brusselse cenakels een onderwerp van debat zullen worden, mag niet verwonderen. Brussel telt het hoogste aantal mensen zonder verblijfsvergunning van ons land. Als de woonstbetredingen er echt komen, zullen ze in de hoofdstad het grootste effect hebben.

de Amerikaanse immigratiedienst ICE of zelfs de Jodenvervolging in ons land.

Maar het gaat ook om de veiligheid van de samenleving. Willen we echt dat iemand zonder verblijfsvergunning, maar met kwade bedoelingen zijn gang kan blijven gaan?

Los van de polarisatie, is er echter ook de vaststelling dat het wetsontwerp zijn doel voorbij lijkt te schieten. Magistraten hebben al laten weten geen fan te zijn van de maatregel, omdat er vandaag toch al voldoende instrumenten bestaan om mensen zonder verblijfsvergunning met criminele bedoelingen aan te pakken.

Volgens hen zijn de rechten op verdediging onvoldoende gewaarborgd. Iemand zonder verblijfsvergunning met een crimineel verleden uitwijzen is bovendien verre van eenvoudig. De landen van oorsprong staan zelden te springen om ze in hun land te aanvaarden, zo blijft de wet toch dode letter.

“Los van de polarisatie, lijkt het wetsontwerp zijn doel voorbij te schieten”

Zestien Brusselse gemeenten hebben er zich, via moties in de gemeenteraden, al tegen verzet. Sommige gemeenten kondigen aan dat de lokale politie wat hen betreft niet aan die woonstbetredingen zal deelnemen. Ze vragen vooral aan de federale parlementsleden om de wet niet te goed te keuren.

Woonstbetredingen, dat bleek al in een vorige legislatuur, blijven een hoogst symbolisch onderwerp, omdat het raakt aan de grondrechten van eenieder: het recht op een veilige thuis. Tegenstanders hebben het over de ‘akelige klop op de deur’ en leggen de link met het geweld van

En dan is er nog de vaagheid van de kwalificatie ‘een gevaar voor de openbare orde.’ Dat kan tot willekeur leiden, geloven de tegenstanders.

Arizona lijkt, ondanks de breed gedragen kritiek, wel te willen doorzetten met het wetsontwerp. Naar de redenen is het niet ver zoeken. Minister Anneleen Van Bossuyt (N-VA), die het project draagt, wil graag te boek te staan als een gestrenge minister van Migratie. Dat levert twee directe voordelen op: het kan, in ons land, door de stoere taal een bepaald electoraal publiek aanspreken, en tegelijk is het een boodschap naar de rest van de wereld – lees de immigratielanden – namelijk dat België niet het land van melk en honing is. De hoop is dat dit soort ontmoedigingspolitiek het aantal asielaanvragen zal doen dalen, al spreken wetenschappelijke studies het bestaan van zo’n effect tegen. Dat soort perceptiepolitiek, dat drijft op polarisatie, is niet nieuw, maar het is wel een beetje doorzichtig. En of het onze democratie een dienst bewijst, blijft zeer de vraag.

In

Lees ook Politiek Staatssecretaris Audrey Henry over een netter en bouwvriendelijker Brussel p.18

Steven Van Garsse Senior politiek analist

het edito fileert de redactie de Brusselse actualiteit.

Inhoud 1 juni 2026

OPDECOVER

06Samenleving Op bezoek bij een Brusselse maraboet

ACTUALITEIT

03Vooraan Woonstbetredingen: symbooldossier riskeert splijtzwam te worden in de Brusselse regering

12Actueel Pascal Smet pleit voor ‘projectmatige lijsten’ bij verkiezingen

14Opinie ‘Investeren in de hulpdiensten is investeren in veiligheid’

15Cartoon Kim Duchateau

18Politiek Audrey Henry: ‘Netheid heeft een grote impact op de levenskwaliteit’

26Activisme Undercover op ‘actietraining’ bij Code Rood

VERHALEN

KetCity

In KetCity gaan ketjes op zoek naar het antwoord op een Brusselse vraag. Deze keer vragen de leerlingen van De Kleurdoos zich af wat er achter een mysterieuze deur schuilt in het Centraal Station. Ontdek het antwoord op BRUZZKet.be

Hotashell:BRUZZIce!

Veerle Vandenhende is politieruiter: ‘Als agent krijg je nooit zoveel positieve reacties als wanneer je te paard bent’ 37

De coolste tracks, de chillste moods, de hotste jams. In een snikhete Ice!-lijst op Spotify, non-stop aangevuld met het nieuwste uit hiphop, r&b, soul, funk en pop. Check BRUZZ Ice op 98.8 FM en via Spotify

COLOFON

IJsjes smaken altijd, maar zeker als het erg warm is. Drie tips over bijzondere ijssalons, die ietwat afwijken van de norm

22Mobiliteit Brussels fietssucces verdubbelt aantal fietsenwinkels

32Mode Azië inspireert de Brusselse straatmode

ELKEWEEK

14 Stadsleven Huwelijksportret

16Inbeeld

16Inhetnieuws

25BotanischBrussel Bouwen met de schimmeldraden van zwammen

30 Column Rivierloze stad

44Hang-out Mohamed

46Puzzelpagina

CULTUURGIDS

36Shoptips

38Uittips

39Kleinonderhoud Jazztrio MiXMONK

40Uittips

41 Uitgelicht PleinOPENair palmt Verdonckstadion in

43Inzichten Soa Ratsifandrihana

BRUZZ Flageyplein 18, 1050 Brussel, 02-650.10.65 ABONNEMENTEN Josiane De Troyer (abo@bruzz.be), 02-650.10.80 Gratis in Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Rest van België: 29 euro per jaar; IBAN: BE98 3631 6044 3393 van Vlaams Brusselse Media vzw, een abonnement binnen Europa kost 119 euro per jaar, buiten Europa 139 euro per jaar OPLAGE 50.000 exemplaren ADVERTEREN? Angela Mngongo 02-650.10.81 angela.mngongo@brusselmedia.be DISTRIBUTIE Ute Otten, 02-650.10.63, ute.otten@bruzz.be KLACHTEN? klachten@bruzz.be - www.bruzz.be/klachten ALGEMENE DIRECTIE Johan Goossens ALGEMEEN HOOFDREDACTEUR Klaus Van Isacker COÖRDINATOR MAGAZINE Maarten Goethals ART DIRECTOR EN VORMGEVING Heleen Rodiers EINDREDACTIE Karen De Becker WERKTEN MEE AAN DIT NUMMER Eva Christiaens, Kris Hendrickx, Steven Van Garsse (redacteurs); Johan Baeten, Michaël Bellon, Annelies Bontjes, Jasper Croonen, Andy Furniere, Tom Peeters, Niels Ruëll, Maria Saldi, Minne Uyttersprot, Jasper Van Belle, Matisse Van der Haegen, Michel Verlinden, Duchka Walraet (medewerkers) FOTOGRAFIE & ILLUSTRATIE Bart Dewaele, Tiene Carlier, Kim Duchateau, Delphine Frantzen, Ivan Put, Saskia Vanderstichele, Emiel Viellefont VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Johan Goossens, Flageyplein 18, 1050 Elsene.

en de Vlaamse Gemeenschapscommissie

Meer BRUZZ

Opbezoekbij eenBrusselse maraboet

Spirituele genezing: wie zit er achter de flyers in Brusselse brievenbussen?

Een zieke moeder, problemen op het werk of in de liefde. Wie een brievenbus heeft in Brussel, krijgt al eens een flyer binnen van een traditionele heler die belooft je te verlossen van je zorgen. BRUZZ ging op bezoek bij een Brusselse maraboet. “Geld is niets in vergelijking met hoe

je je erna zal voelen.”

door Maria Saldi

Neem je leven in eigen handen in plaats van het te ondergaan, want er bestaat geen probleem zonder oplossing.” Op het eerste gezicht lijkt deze introductietekst rechtstreeks geplukt van een profiel op vind-een-psycholoog.be. Maar het “groot helderziend medium” op de flyer in mijn brievenbus belooft meer dan de doorsneetherapeut. Behalve de oplossing voor “professionele en persoonlijke problemen” helpt het medium ook bij “ontheksing, kansspelen, seksuele impotentie, onbekende ziektes, en affectieve wederkerigheid (lees: iemand verliefd op je laten worden)”. Nog straffer: de resultaten zijn binnen de 48 uur merkbaar.

Mijn nieuwsgierigheid wint het van de schrik en ik stuur een WhatsAppberichtje naar het nummer op de flyer van ‘professeur Lalaby’. Een man belt me meteen terug en polst naar mijn problemen. Lang duurt het gesprek niet: hij stuurt meteen aan op een afspraak bij hem thuis. Mee te nemen: een citroen, een foto van mezelf en dertig euro cash. Hoelang de afspraak zal duren (“Dat hangt af van hoe groot je problemen zijn”) en wat er met de citroen zal gebeuren (“Dat zal je wel zien”), wil hij evenwel niet kwijt.

Met een bang hartje en veel vragen trek ik de volgende dag naar het adres dicht bij het Zuidstation. Aan de voorgevel van een geel huis naast een pitazaak staat een man met een geruit hemd me op te wachten. Hij draagt een vissershoedje en rookt een sigaret.

Na een afstandelijke begroeting volg ik professor Lalaby door een smalle gang. Helemaal aan de achterkant van het rijhuis doet hij de deur van een piepkleine studio open. Als ik mijn schoenen uit beleefdheid uitdoe, trap ik in een plakkerige insectenval. Terwijl hij zwijgend zijn kreukelige djellaba aantrekt, kijk ik rond. De weelderig

gedecoreerde ceremoniehoek op de flyer is niet terug te vinden in het rommelige, maar voor de rest doodgewone appartement. Een nieuwslezer van France24 op de haperende tv breekt de stilte.

Professor Lalaby neemt een Atomaschrift waar hij een pagina zoekt die nog niet is volgeschreven en ik meen te begrijpen dat hij me naar de reden van mijn bezoek vraagt. Hij onderbreekt de gênant lange uiteenzetting van mijn persoonlijke problemen om naar de dertig euro te vragen. De citroen en pasfoto haal

fenomeen. Alain Luypaert verzamelde er duizenden toen hij begin jaren 2000 rechercheur was bij de lokale politie in Sint-Gillis. Het leverde hem de bijnaam ‘monsieur marabout’ op in de Franstalige pers. Met de inventaris van telefoonnummers en adressen kon hij sneller ingrijpen als er een klacht binnenkwam. “Meestal gaan die klachten over oplichting”, zegt Luypaert. “Daders doen zich voor als traditionele geneesheer en troggelen geld af van verwarde of wanhopige mensen. Slachtoffers komen uit alle lagen van de bevolking: van CEO’s tot mensen die bij het OCMW aankloppen.”

Soms ontspoort het volledig. Een vrouw uit Bergen van wie het kind was gestorven tijdens de covidcrisis, riep de hulp in van een maraboet. Die had haar gezegd dat ze weer in contact kon komen met haar kind en vroeg maar liefst 12.150 euro voor zijn diensten. Toen de politie hem op het spoor kwam, verwees de dader de vrouw door naar een andere man, die haar nog eens 16.000 euro afhandig maakte. Beide mannen werden begin 2025 veroordeeld tot een schadevergoeding en een gevangenisstraf. Ook in Brussel worden er af en toe

“Maraboets noemen zichzelf moslim, maar zijn eigenlijk fetisjisten”

MohammedGalayeN’Diaye Senegalees theoloog en voormalig imam van de Grote Moskee van Brussel

ik uit eigen initiatief ook maar boven. Ze belanden op de grond en blijven de rest van de sessie onaangeroerd. Nadat hij zijn kruin gewassen heeft met een zwartbruin drankje tekent hij slordig de contouren van mijn hand neer in het schrift.

Terwijl hij streepjes in mijn hand tekent die ik onmogelijk kan ontcijferen, moet ik in een spiegel kijken. De ster die hij daarna in mijn hand tekent, is volgens professor Lalaby “vuil”. Om ze weer proper te krijgen, moet ik een drankje bestellen om mezelf mee te wassen. Prijskaartje: 700 euro.

‘Monsieur marabout’

Bij de politie zijn dergelijke flyers van zogenoemde ‘maraboets’ een bekend

maraboets veroordeeld. In 2005 kon een Brusselaar van 21 jaar in één maand tijd liefst 46.600 euro losweken bij een jonge vrouw. Zij had zijn advertentie gevonden in de brievenbus en worstelde met mentale problemen na de breuk met haar vriend. Tijdens het proces gaf de dader toe dat hij het slachtoffer had doen geloven dat hij “spirituele krachten had die haar problemen konden oplossen”.

In levensgevaar

Volgens Luypaert blijft het vaak bij financiële oplichting, maar sommige daders gebruiken het mom van traditionele genezer ook om zwaardere feiten te plegen. Een man uit Anderlecht werd in 2015 veroordeeld

nadat hij een jonge vrouw vijf jaar lang in zijn greep had gehouden. Zij was door haar ouders naar de zelfverklaarde maraboet gestuurd omdat ze zich mentaal niet goed voelde. Uiteindelijk overtuigde hij haar ervan om het contact te verbreken met haar familie en werd ze door hem ontvoerd. Hij verkrachtte haar meermaals, waarna ze zwanger raakte en een abortus moest laten uitvoeren. Hij sloot haar op een bepaald moment dagenlang op in een kelder, sloeg haar en bond haar keel af met een elektriciteitsdraad. Het lukte haar om te ontsnappen en naar de politie te stappen.

“Ze durfde pas een klacht in te dienen toen ze in levensgevaar verkeerde”, zegt Julie Lefranq, de advocate die toen het slachtoffer verdedigde. Lefranq stond in haar carrière verschillende slachtoffers van zogezegde traditionele helers bij. “Vaak blijven ze stil, uit schaamte dat ze zich ‘laten doen’ hebben. Slachtoffers worden mentaal gemanipuleerd en dat kan levenslange sporen nalaten. Het is jammer, maar ik ben er zeker van dat we van het merendeel van de gevallen nooit zullen horen.”

Nochtans is de pakkans volgens Luypaert aanzienlijk groter als slachtoffers snel naar de politie stappen, al blijft het zelfs dan niet eenvoudig om oplichters te vatten. “Zodra ze een slachtoffer hebben gemaakt, verdwijnen ze vaak”, zegt Luypaert. “Daarna komen ze gewoon terug met een andere naam of nummer. Dat is nog makkelijker geworden

“Mijn maraboet kan mij helpen met ontheksing, kansspelen, seksuele impotentie en affectieve wederkerigheid. Lees: iemand verliefd op je laten worden”

nu maraboets ook online adverteren en van profiel kunnen veranderen.” Proactief kan de politie niet ingrijpen, omdat het niet strafbaar is om je voor te doen als traditionele geneesheer.

Waarzegger

De echte naam van professor Lalaby aan het Zuidstation zal ik nooit te weten komen, maar zijn alter ego deelt hij met Gaoussou Kalilou Berthé, een bekende traditionele genezer uit Mali die in 2021 is omgekomen. Berthé was een geomant, een waarzegger die de vorm van stenen of zand leest om de toekomst te voorspellen. Zijn vader was de imam en ‘meestermaraboet’ van hun dorp in Mali, op zo’n 300 kilometer van de hoofdstad Bamako.

Volgens antropologe Anneke Newman (ULB), die onderzoek deed naar religie in Senegal, spelen spirituele leiders een

belangrijke functie in de islamitische wereld. De geneesheren die in West- en Noord-Afrika de naam ‘marabout’ krijgen, combineren vaak de studie van de Koran met mystieke kennis. “Heel wat moslims in West-Afrika doen op een bepaald moment in hun leven een beroep op een maraboet”, zegt Newman.

“Ze gaan naar die personen voor advies, voor psychische problemen of praktische hulp bij alledaagse kwesties, zoals liefdesperikelen. Maraboets maken dan bijvoorbeeld amuletten die geluk moeten brengen. De diaspora in Europa zet die traditie voort, maar door het stigma dat er hier op kleeft, gaan ze discreter te werk.”

Het Arabische woord murabit kwam met de islamitische missionarissen in de tiende eeuw naar West-Afrika. Eeuwenlang was het soefisme, een mystieke islamitische stroming, de dominante religie in

Noord- en West-Afrika. “Die cultuur was tolerant voor spirituele tradities uit het pre-islamitische tijdperk, en vermengde zich ermee”, zegt Newman. “De Franse kolonisten die in de 19e eeuw arriveerden, noemden spirituele leiders ‘marabouts’ en demoniseerden hun praktijken als magie en bijgeloof. Tegenwoordig verwerpen veel islamitische stromingen maraboets, omdat ze zich niet aan de ‘zuivere islam’ zouden houden. Nochtans waren hun praktijken wel geaccepteerd voor de kolonisatie.”

Mohammed Galaye N’Diaye, een Senegalese theoloog en voormalig imam van de Grote Moskee van Brussel, noemt het werk van maraboets haram. “Als iemand naar mij komt omdat hij wil dat zijn dochter gaat trouwen, kan ik Koranverzen voor hem bidden. Een maraboet daartegen zal pakweg een plukje haar of een foto vragen en daar mysterieuze praktijken op uitvoeren. Ze noemen zichzelf moslim, maar zijn eigenlijk fetisjisten (mensen die magische krachten toekennen aan objecten, red.).”

Tijdens het vrijdagavondgebed in Molenbeek sensibiliseert hij de gelovigen van zijn moskee tegen de maraboets. “Ook al weten mensen dat het niet mag, sommigen blijven wel een beroep op hen doen”, aldus N’Diaye. “Een serieuze religieuze leider zou nooit geld vragen voor directe resultaten. Zeker niet als het gaat om een ander schade te berokkenen, zoals bezweringen uitspreken dat iemand nooit zal trouwen. Dan kom je in het domein van de zwarte magie en zit je ver van de geest van de islam.”

Containerbegrip

N’Diaye betreurt dat het woord maraboet een containerbegrip is geworden. “In Senegal noemen ze iedereen ‘marabout’. Ook

“Slachtoffers komen uit alle lagen van de bevolking: van CEO’s tot mensen die bij het OCMW aankloppen”

AlainLuypaert Oud-rechercheur

ik, als imam, ben daar een maraboet. Maar omdat oplichters de naam hebben besmeurd, zou ik mezelf nooit zo noemen.” Volgens N’Diaye is het beter om ervan uit te gaan dat de maraboets op de flyers niet te vertrouwen zijn. “Iemand met kennis van zaken die echt een gave heeft, moet zich niet van deur tot deur gaan verkopen.”

Newman ziet het anders. “Het is niet omdat een traditionele genezer geld vraagt voor zijn diensten, dat hij automatisch een oplichter is. Ook zij moeten in hun levensonderhoud voorzien. Een maraboet kan waardevol zijn, zolang hij geen schade

berokkent aan mensen, geen onrealistische beloften doet of geen buitensporige vergoedingen vraagt.”

Of de 700 euro die professor Lalaby voor zijn drankje vraagt buitensporig is, weet ik niet. Mocht het echt mijn zorgen binnen de 48 uur oplossen, zou ik het met plezier betalen. “Geld is niets in vergelijking met hoe je je erna zal voelen”, probeert hij me te overtuigen. Ik mag bovendien in schijven betalen. Ik zeg dat ik er eens over zal nadenken, en vertrek. Mijn bezoek aan professor Lalaby heeft niet eens twintig minuten geduurd.

VISITECHEZUNMARABOUTBRUXELLOIS

FR/ BRUZZ s’est rendu chez un marabout bruxellois qui promet, via des flyers, des solutions spirituelles à des problèmes personnels. La police et des victimes avertissent que ces pratiques débouchent régulièrement sur des escroqueries et de la manipulation mentale. Des experts rappellent toutefois qu’il faut distinguer les pratiques frauduleuses du rôle que jouent traditionnellement les marabouts dans certaines sociétés.

VISITINGABRUSSELSMARABOUT

EN/ BRUZZ visited a Brussels marabout who promises spiritual solutions to personal problems through flyers. Police and victims warn that such practices often lead to fraud and psychological manipulation. Experts nevertheless stress that fraudulent practices should be distinguished from the traditional role marabouts play in some societies.

MITSUKO UCHIDA

LOUISE VAN DEN HEUVEL

ANDRÁS SCHIFF

ANOUAR BRAHEM

OKONSKI SML

FRANK PETER ZIMMERMANN

AMBROSE AKINMUSIRE

BORIS GILTBURG

COCHEMEA

QUATUOR ÉBÈNE

AZYMUTH

FARIDA AMADOU

MIRABELLE KAJENJERI

LUCAS & ARTHUR JUSSEN

DEE DEE BRIDGEWATER

MARCANDRÉ HAMELIN

KASSA OVERALL & many more

KATIA & MARIELLE LABÈQUE

Pascal Smet pleit voor ‘projectmatige lijsten’ bij verkiezingen

Pascal Smet (Vooruit) breekt een lans voor een kleine revolutie in het Nederlandstalige politieke landschap in Brussel: de partijgrenzen overstijgen en met stadsprojecten naar de kiezer trekken. “Meerdere partijen aan Nederlandstalige kant kijken op een gelijkaardige manier naar de stad.”

door Johan Baeten foto Tiene Carlier

Voor gewezen Brussels en Vlaams minister

Pascal Smet (Vooruit) is de tijd rijp om de klassieke partijlogica te doorbreken en aan Nederlandstalige zijde met projectmatige lijsten de kiezer te charmeren.

“Kijk naar sommige mensen bij de Brusselse afdelingen van Groen, Vooruit, Anders en CD&V”, zegt Smet. “Uiteraard zijn er verschillen tussen partijen, maar we kijken meer en meer met dezelfde blik naar Brussel. Toch pakken we elkaar allemaal een vlieg af.”

Bovendien zal er tegen de verkiezingen van 2029 wellicht niet gesleuteld worden aan de spelregels van het Brusselse kiessysteem, want daar is een tweederdemeerderheid voor nodig in de Kamer. “We lopen dus het risico op nog een Team Fouad Ahidar-verhaal en ook op een nieuwe formatie die in het honderd loopt. Ik denk dat we met projectlijsten ook het middenveld sneller aan boord krijgen.”

Volgens Smet zit het Nederlandstalige politieke systeem potdicht en werkt dat verdere versnippering in de hand. “Daarom

moeten we niet meer focussen op kleinere verschillen, maar wel op een project voor Brussel. Nationaal heb je je eigen partij, maar in Brussel bundel je de krachten rond een concreet en duidelijk programma. Je voelt dat er toenadering is tussen meerdere partijen. Daar wordt binnen partijen over gepraat.”

Coalition of the willing

Het Brussels parlementslid heeft nog voorstellen in petto om Brussel te hertekenen. Het zijn ideeën die weliswaar niet nieuw zijn, maar Smet voelt “een momentum aan om de stad slagvaardiger te maken”.

“Ik roep een coalition of the willing op om aan een ‘New Brussels Deal’ te werken. Dat betekent dat meerderheid en democratische oppositie de krachten moeten bundelen om zelf een Brusselse staatshervorming voor te bereiden en die voor de verkiezingen van 2029 voor te leggen aan de nationale partijen en de federale overheid.”

Die ‘New Brussels Deal’ moet uit een aantal speerpunten bestaan, zegt Smet. “Het gaat over efficiëntie, en dus de evolutie naar één stadsgewest met districten, met één OCMW en één socialehuisvestingsmaatschappij. Daarnaast zitten we met een democratisch probleem: Brussel is al lang niet meer de optelsom van Franstaligen en Nederlandstaligen. Geef de 250.000 EU-onderdanen stemrecht. De politici die onze stad besturen, worden gedragen door amper de helft van de mensen die hier wonen, van wie maar 60 procent gaat stemmen. Bovendien hebben we vandaag veel te veel politici.”

De vraag rijst al snel welke Franstalige partijen hun schouders willen zetten onder zo’n ‘Vlaamse’ metamorfose. “In de Waalse vleugels van Franstalige partijen zijn de

geesten zeker aan het rijpen. In Brussel is dat een ander paar mouwen, zeker bij de PS. Maar bij de MR en Les Engagés hoor ik ook signalen die in de richting van efficiëntie gaan.”

Alleen: Smet denkt dat hij de Franstaligen niet zal moeten overtuigen. “Het zwaard van Damocles hangt ons boven het hoofd. De acute financiële situatie zal ons tot die hervormingen nopen. Ja, het Gewest is structureel ondergefinancierd. Wij zeggen dat niet alleen, ook de OESO zegt dat. Maar er gaat zoveel geld verloren door inefficiëntie, terwijl het Gewest zwaar moet besparen en verschillende gemeenten aan de rand van de afgrond staan. Kijk maar naar Molenbeek, waar zelfs communisten ambtenaren moeten ontslaan.”

Hoewel veel stemmen betwijfelen of zulke omwentelingen wel kunnen losstaan van een ruimere Belgische staatshervorming, gelooft Smet dat de Brusselaars het heft zelf in handen moeten nemen. “Anders zal het federale niveau het inderdaad voor ons doen, want er zal een staatshervorming komen. Dat hoor je aan alle kanten.”

De hoop is dat dezelfde brede Brusselse meerderheid dan de nodige tweederdemeerderheid vindt in de Kamer om zo de Brusselwet te hertimmeren. Dat is de wet die de contouren van het Gewest bepaalt.

Veiligheidsaanpak

De organisatie van de stad kan volgens Pascal Smet hét thema worden van de volgende verkiezingen. “Daar gaat namelijk veel mee gepaard, kijk maar naar de toestanden bij de Anderlechtse Haard. Hoe kun je nu uitleggen dat je als hulpbehoevende in Molenbeek anders behandeld wordt dan in Ukkel? Vanuit solidariteitsoogpunt krijg je dat toch niet uitgelegd? Het moet gaan over hoe we via efficiëntie mensen gelijk behandelen. Niet over onverdoofd slachten.”

“En opnieuw: Brussel kan zelf initiatieven nemen. Nog een voorbeeld: de fusie van de politiezones. Het Gewest had zelf kunnen beslissen om de zones te fuseren en de politie als agglomeratiebevoegdheid onder de minister-president te laten vallen. Dat was veel beter en duidelijker geweest.”

Ook de veiligheidsaanpak is zo’n onderwerp waar veel Vlaams-Brusselse partijen min of meer met dezelfde bril naar kijken. Bij de N-VA, CD&V, Anders en ook Vooruit zal de toon misschien forser zijn, maar zelfs Groen-boegbeeld Elke Van den Brandt noemde veiligheid in een interview met De Morgen “de basis voor de samenleving”.

“Neem nu de onveiligheid aan het Noordstation”, pikt Smet in. “Ook daar speelt inefficiëntie ons parten, terwijl elke partij er verbetering wil zien. Alles ligt op tafel om van die hele wijk een dynamische stadswijk te maken waar rijk en arm kunnen samenwonen, met betaalbare woningen, met restaurants en rooftopbars, hotels en activiteiten voor alle bewoners. Die ontwikkeling is al volop bezig. Maar dan moet de onveiligheid aangepakt worden.”

Smet reikt drie maatregelen aan. “Ten eerste: aanklampend beleid. De mensen die daar de openbare orde verstoren, moet je dagelijks aanspreken. Verslaafden moeten geholpen worden, aan uitgeprocedeerde mensen zonder papieren moet je duidelijk maken dat ze hier geen toekomst hebben. Je

“We lopen het risico op nog een Team Fouad Ahidarverhaal en op een formatie die in het honderd loopt”

PascalSmet

Brussels parlementslid

kunt ze in een gecoördineerde actie opsluiten en helpen in een gesloten centrum.”

“Ten tweede moeten we eindelijk beslissen wat er gebeurt met prostitutie. Weg of niet? Als we de bordelen behouden, moeten we evolueren naar het Antwerpse model: veel beter gecontroleerd. En ten derde: we moeten alle aanwezige diensten dagelijks beter coördineren en samenbrengen. Daar zal het stationsplan van de Brusselse regering al een aanzet voor geven.”

Het is geen geheim dat Smet de Noordwijk omarmt. Sinds vorig jaar is hij onbezoldigd voorzitter van Up4North. Hij noemt het een “platform voor mensen van goede wil”.

“We brengen mensen bij elkaar. Ja, daar zitten vastgoedpromotoren bij. Maar het gaat ook over de culturele sector, de hotelsector, bedrijven en bewoners. Ik droom van nog betere horeca, loopwedstrijden en concerten, en activiteiten voor alle bewoners. Dat zal de sociale controle in de wijk stimuleren. De Noordwijk moet een groene long én een bestemming worden.”

Opinie

‘Investerenindehulpdienstenisinvesteren inveiligheid’

Het extreme weer dat extreme inspanningen vergt, lokale besparingen en een aanhoudende wervingsstop: de Brusselse brandweer staat onder druk. Woordvoerder Walter Derieuw pleit voor voldoende middelen om de werking van de hulpdiensten te garanderen. “Flexibiliteit kent grenzen.”

Walter Derieuw

Perswoordvoerder van de Brusselse brandweer

In 2026 verkozen tot woordvoerder van het jaar

Wie de afgelopen weken naar het weer heeft gekeken, zag hoe snel de omstandigheden kunnen omslaan. Enkele dagen van uitzonderlijke hitte werden afgewisseld met hevige onweersbuien en stormweer. Voor de Brusselaars zijn dat weerfenomenen. Voor de hulpdiensten betekenen ze een plotse en vaak gelijktijdige toename van de opdrachten.

Terwijl ambulances uitrukken voor mensen die onwel worden door de hitte, blijven brandweerploegen tussenbeide komen bij woningbranden, verkeersongevallen, gaslekken, voor liftbevrijdingen, stormschade en tal van andere dringende oproepen. De nood aan hulp stopt immers niet

Stadsleven Huwelijksportret door Maarten Goethals

Aan de muur van mijn schrijfkamer hangt de huwelijksfoto van mijn grootouders. Hij heeft iets Spaans, met zijn dikke, donkere wenkbrauwen.

Zij verbergt haar onzekerheid, in haar maagdelijk

wanneer de temperatuur stijgt. Wat de burger meestal niet ziet, is de organisatie achter de schermen. In de dispatching en de Noodcentrales 112 (NC112) wordt voortdurend afgewogen welke

ambulances wanneer de vraag naar dringende medische hulp sterk stijgt, om nadien opnieuw een brandweervoertuig te bemannen. Die wendbaarheid maakt vandaag het verschil.

“Voor de hulpdiensten betekenen extreme weersomstandigheden een plotse en vaak gelijktijdige toename van de opdrachten”

middelen waar het snelst kunnen worden ingezet. Operationele ploegen tonen daarbij een grote flexibiliteit. Brandweerlieden worden tijdelijk ingezet op

Maar flexibiliteit kent grenzen. Mensen hebben ook nood aan recuperatie. Zeker tijdens langdurige hittegolven is het essentieel dat interventieploegen tijdig

witte jurk. Ik zie vooral een jong koppel dat in elkaar gelooft, en in de geloften om samen een toekomst uit te bouwen.

Maar die hoop krijgt amper een kans. Nog

geen twee jaar later sterven ze in een autocrash; ze laten een dochtertje van veertien maanden achter – mijn moeder.

Thuis in Brugge heb ik het portret nooit zien hangen. Het lag al die tijd ergens op zolder, weggestoken, omwikkeld in bruin oliepapier. Toen ik verhuisde naar Ander-

lecht, nam ik de foto stiekem mee. Afgelopen weekend hoorde ik opeens een bonk. Het reliek lag op de grond, met de lijst aan de onderkant gebroken en met glinsterende krullen op het tapijt van de losgekomen goudverf. Door de hitte buiten was het rubbertje gesmolten waaraan het kader hing.

Misschien blijven sommige trauma’s gewoon te zwaar doorwegen om zomaar aan de buitenwereld te tonen.

In Stadsleven vertellen redacteurs en lezers in maximaal 1000 tekens een verrassende anekdote over Brussel. Insturen kan via redactie@bruzz.be

kunnen worden afgelost om veilig te blijven werken. Dat is geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde om kwalitatieve hulpverlening te kunnen blijven garanderen.

Hoge verwachtingen van de samenleving

De klimaatverandering maakt dat dergelijke periodes wellicht vaker zullen voorkomen. Dat vraagt niet alleen inzet van de hulpverleners, maar ook een blijvende investering in mensen, opleidingen, materieel en operationele capaciteit. Niet omdat de hulpdiensten meer willen, maar omdat de verwachtingen van de samenleving terecht hoog blijven.

Brusselaars mogen erop vertrouwen dat hun brandweerlieden, ambulanciers, operatoren van de NC112 en alle ondersteunende diensten zich elke dag opnieuw maximaal inzetten. Dat engagement staat niet ter discussie.

De uitdaging bestaat erin ervoor te zorgen dat zij dit ook morgen, overmorgen en binnen tien jaar nog onder dezelfde veilige en kwaliteitsvolle omstandigheden kunnen blijven doen.

Investeren in hulpverlening is uiteindelijk investeren in de veiligheid van iedere Brusselaar.

Reageren of zelf een opiniestuk insturen? Mail naar redactie@bruzz.be

Quote

De Brusselse kunstschaatseres Nina Pinzarrone verhuist voor de komende vier jaar naar het Amerikaanse Colorado Springs, waar ze zal trainen met andere wereldtoppers

“Ik keer nog wel een paar keer terug naar België, met Kerstmis bijvoorbeeld”

De Standaard, 26 juni 2026

Cartoon door Kim

Heet,heter,heetst

Afgelopen weekend nam Couleur Café opnieuw zijn intrek in het Ossegempark aan het Atomium. Met temperaturen die opliepen tot 37 graden was het een bloedhete editie. Niemand die dat aan zijn hart liet komen. Een weekend lang werd er à volonté gedanst. Zaterdag besliste de organisatie het terrein te ontruimen vanwege een voorspelde onweersdreiging. Maar zondag gingen de deuren weer open om 15 uur en kon het publiek eens te meer genieten van het mooiste feest van het jaar.

In het nieuws

26/06 | Ukkel onderzoekt haatzaaiende oproepen. De gemeente Ukkel heeft de politie gevraagd om een onderzoek in te stellen naar aanleiding van haatberichten en oproepen tot geweld op sociale media over het

toekomstige Fedasilcentrum voor asielzoekers in de Beeckmanstraat. Het centrum, dat in juli zijn deuren opent in een voormalig rusthuis en beheerd zal worden door Samusocial, zal onderdak bieden aan 230 asielzoe-

kers, voornamelijk gezinnen met kinderen, maar ook alleenstaande mannen en vrouwen, net als drie niet-begeleide minderjarigen.

26/06 | Parlementslid promoot taallessen. Brussels parlementslid Najima El Arbaoui (Team Fouad Ahidar) heeft via haar officieel parlements-

adres e-mails rondgestuurd om betalende taallessen te promoten van een organisatie waarvan ze zelf de drijvende kracht is. Ze sloot de e-mails af met haar parlementaire handtekening en spoorde scholen aan om het initiatief te delen met ouders en leerlingen. “Ik heb mijn parlementaire

e-mailadres gebruikt omdat dat mijn vaste en veilige werkadres is”, reageert het parlementslid. “Dat is een praktische keuze en een logische verlenging van mijn engagement als parlementslid.”

27/06 | Brussels verzet tegen woonstbetredingen. Al zeker zestien van

de negentien Brusselse gemeenten hebben een motie aangenomen tegen het federale wetsontwerp dat woonstbetredingen bij mensen zonder verblijfsvergunning mogelijk moet maken. “Het Brussels gewest telt een groot aantal mensen zonder verblijfsvergunning en dus vormt dit een belangrijk thema voor de lokale

politiek”, verklaart ULB-politicoloog Pascal Delwit. Bij twee Brusselse gemeenten zijn de moties nog hangende. Enkel in MR-bastion Ukkel werd een motie tegen woonstbetredingen expliciet verworpen.

27/06 | Tien dode eenden in het Ter Kamerenbos. Stad Brussel roept op tot

waakzaamheid nadat er tien dode eenden zijn aangetroffen in de vijver van het Ter Kamerenbos. Er is een sterk vermoeden dat het gaat om botulisme, een ernstige vergiftiging die vaak ontstaat in warm, stilstaand en zuurstofarm water. In afwachting van de laboresultaten herinnert de Stad aan het

permanente verbod voor mensen en honden om het water in te gaan.

28/06 | Vijftig zakken afval gedumpt in Anderlecht. Twee personen hebben zaterdag tientallen zakken afval uit een bestelwagen van Sibelga gedumpt in de Prévinairestraat in Anderlecht. Een buurt-

bewoner filmde het tafereel en de daders konden geïdentificeerd worden. “Ze riskeren 25.000 euro boete”, zegt schepen van Netheid Achille Junior Vandyck (MR). De gemeente Anderlecht stelt zich burgerlijke partij. Sibelga zegt niks met de zaak te maken te hebben en dient zelf een klacht in.

‘Zelfs de EU aarzelt om nog bouwprojecten op te starten in Brussel’

Staatssecretaris voor Stedenbouw Audrey Henry

Een vlottere stedenbouw en een propere stad, de uitdagingen voor kersvers staatssecretaris Audrey Henry (MR) zijn groot. Voor het eerst in twintig jaar komen die in handen van een liberaal. Henry is vast van plan om het verschil te maken. “Je krijgt soms de indruk dat we in een vastgeroest gewest leven, waar niets meer mogelijk is.”

door Steven Van Garsse foto’s Bart Dewaele

Twee jaar geleden was Audrey Henry nog een nobele onbekende. Ze werd vorig jaar, verrassend, burgemeester in Schaarbeek, en al even verrassend, in februari dit jaar, staatssecretaris voor Netheid en Stedenbouw, twee bevoegdheden waar de regering-Dilliès hard op inzet. Dat mag gerust een blitzcarrière genoemd worden. Zelf blijft ze er sereen bij. “Ik heb al een behoorlijke carrière in de schaduw van de politiek achter de rug, met ervaring op kabinetten en als directeur communicatie. Dan sta je al met je voeten midden in het beleid. En soms helpt het toeval. Politiek betekent soms gewoon op de juiste plaats zijn op het juiste moment.”

U werd verantwoordelijk voor Netheid en Stedenbouw. Waren dat uw droombevoegdheden?

AUDREY HENRY: Het zijn in ieder geval dé onderwerpen waar je permanent op aangesproken wordt. Ook als burgemeester. Met die frustratie dat je als gemeente niet alle hefbomen in handen hebt voor verandering. Die heb ik veel meer als staatssecretaris, op het regionale niveau. Hier kan ik een visie ontwikkelen voor de hele regio.

Volgens het regeerakkoord is Netheid een van de belangrijkste uitdagingen van deze regering. Hoe wil u de stad proper krijgen?

HENRY: Er is vooreerst het besef dat netheid iedereen bezighoudt. Beeld je in: je gaat naar

je werk, je neemt de bus, de straten zijn proper. Alles is perfect. Vandaag is het jammer genoeg vaak anders. Je ziet opengereten vuilniszakken, er liggen stapeltjes peuken en blikjes op straat. Je krijgt meteen het gevoel: onze wijk wordt in de steek gelaten. Netheid heeft een grote impact op de levenskwaliteit.

Wat best gek is, is dat Brussel een van de laatste Europese steden is waar we de mensen vragen om hun trottoir vuil te maken, door het huisafval verschillende keren per week buiten te zetten.

U heeft slechts drie jaar om uw taak te klaren. Dat is kort.

HENRY: Ik kan niet toveren, maar ik kan wel

het startschot geven voor een omschakeling naar een systeem met ondergrondse afvalcontainers. Er is deze bestuursperiode budget voor 100 à 150 afvalpunten in de stad. En er is de hervorming van de afvalophaling, met minder ophalingen van witte zakken, met als doel een betere sorteergraad voor organisch afval. Daar ziet de EU op toe. Tegelijk is een hervorming nodig van Net Brussel, waar we de efficiëntie moeten verhogen zonder aan kwaliteit in te boeten, en dat in budgettair moeilijke omstandigheden. Het regeerakkoord vraagt dat er meer geveegd wordt, dat er meer boetes komen, dat sluikstorten snel worden weggehaald. Daarom is een interne reorganisatie nodig.

Ik kon wel verkrijgen dat operationeel personeel dat vertrekt bij Net Brussel toch vervangen kan worden, ondanks het moratorium.

Wat doet u geloven dat een stad met ondergrondse containers properder zal zijn? De ondergrondse glascontainers in de stad die er al zijn, zijn vaak zowat de vuilste plekken van de stad, met veel bijzet.

HENRY: Minder vuilniszakken op straat, minder ophalingen: dat is op zich al een stap voorwaarts. Het klopt wel dat we de afvalpunten goed zullen moeten superviseren, onder meer met camera’s, en dat we, waar nodig, streng zullen moeten optreden.

Een propere stad is per slot van rekening de verantwoordelijkheid van iedereen. De overheid heeft haar rol te spelen, maar de burger ook.

Gaan de boetes de hoogte in?

HENRY: Er was onlangs een deliberatieve commissie (burgerparlement, red.) over netheid in de stad. De burgers bleken daar duidelijk voorstander van meer sancties. We hebben zeker nog marge. Daarnaast is een harmonisatie nodig van de gemeentelijke boetes.

Even terugkomend op de ondergrondse containers. Wat zegt u aan de wat oudere mensen die nu hun zak naar een afvalpunt moeten zeulen?

HENRY: Zo ver zijn we nog niet. Ideaal is er een afvalpunt op 150 meter van ieders deur. Daarom is de samenwerking met de gemeenten erg belangrijk. Zij kunnen het best inschatten waar we die punten plannen.

Tijdens de vorige legislatuur was er sprake van statiegeld op blik en petflessen. Dat is nodig om de sorteerdoelen te halen die de EU ons land oplegt. Hoe staat het daarmee?

“Het is niet normaal dat een vergunning aanvragen langer duurt dan de realisatie van een bouwproject”

HENRY: België is al een goede leerling in afval sorteren. In 2029 moeten we een sorteergraad van 90 procent halen. Als dat niet lukt, komt het interessante idee van statiegeld misschien weer op tafel, maar op dit moment staat dat niet op onze agenda. En zoals je ziet, is die is al erg goed gevuld.

U heeft ook Stedenbouw. Vorig jaar is Good Living op een sisser uitgedraaid. Het plan van uw voorgangster Ans Persoons (Vooruit) was ambitieus, met een hele nieuwe visie op de stedenbouwkundige regels. De MR was er kritisch over, de Raad van State ook. Begint het werk opnieuw van nul?

HENRY: Nee. Daar hebben we de tijd niet voor. Good Living zal als basis dienen, maar er is een nieuwe meerderheid, er zijn de opmer­

BIO

• Geboren in 1982

• Studeert Rechten aan de UCL en Management aan Ichec

• Werkt van 2015 tot 2025 als justitiespecialist op kabinetten van Didier Reynders, Sophie Wilmès en David Clarinval. Later wordt ze woordvoerder

• Burgemeester in Schaarbeek van mei 2025 tot februari 2026

• Sinds februari 2026 staatssecretaris voor Netheid, Stedenbouw en Energie

“Brussel is een van de laatste Europese steden waar we mensen vragen om hun vuilnis op straat te zetten”

kingen uit het openbaar onderzoek en van de Raad van State, daarom werken we nu aan een nieuwe versie. We voorzien dat voor 2028.

Ik ben nogal pragmatisch ingesteld. Behalve de grote hervormingen, beginnen we alvast met het laaghangend fruit. Zo beperken we het aantal vergaderingen, worden termijnen korter en denken we na over het gebruik van artificiële intelligentie. Daar bestaat al software voor, waarom er dan geen gebruik van maken? Uiteraard blijft de menselijke controle altijd belangrijk.

Waarom loopt het in Brussel zo stroef?

HENRY: Wat nodig is, is een andere mentaliteit. We moeten als overheid veel meer de begeleider zijn van een bouwproject, of het

nu om crèches gaat, scholen of woningen. Vandaag krijgt een promotor vaak de indruk dat het toch njet zal zijn. Dat kan niet de bedoeling zijn.

Je krijgt soms de indruk dat we in een vastgeroest gewest leven, waar niets meer mogelijk is. Het is symptomatisch geworden. Grote projecten lopen keer op keer vast. Dat is niet normaal voor de hoofdstad van België, voor de hoofdstad van de EU.

Brussel heeft prachtige mogelijkheden, maar je moet deuren openhouden. Het is toch niet normaal dat een vergunning afleveren langer duurt dan de realisatie van een bouwproject. Zelfs binnen de EU­instellingen hoor je om die reden aarzeling bij het starten van een bouwproject, of bij een renovatie.

Projecten liggen steeds vaker onder vuur door wijkcomités of handelaars. Die trekken naar de Raad van State en krijgen vaak gelijk. Wil u daar iets aan doen?

HENRY: Dat is een federale bevoegdheid. We moeten erover nadenken en het daar aankaarten. Het is een groeiend probleem. Je zou bijvoorbeeld bij misbruik van de beroepsmogelijkheden sancties kunnen opleggen. Dat bestaat in andere landen.

U heeft zelf op sociale media geposeerd in een T­shirt van Union, terwijl uw administratie een bouwvergunning moet afleveren voor het nieuwe stadion in Vorst. Daarmee geeft u de tegenstanders van het project een wapen in handen om de vergunning aan te vallen, want de overheid lijkt hier niet neutraal. Een onhandigheidje?

HENRY: Ik moet toegeven dat ik de reacties hierop niet had zien aankomen. Onhandig? Ik ben misschien wat spontaan geweest. Het was maar een knipoog. Mag dat nog? Men verwijt politici al zo vaak dat ze stijfjes zijn.

Los daarvan strookt mijn post helemaal met het regeerakkoord. Daarin staat zwart­op­wit dat de Brusselse regering

Union ondersteunt in de ontwikkeling van zijn nieuwe stadion op Den Bempt.

Wanneer wordt de vergunning afgeleverd?

HENRY: Dat zou dit jaar mogelijk moeten zijn.

De regering wil bouwovertredingen regulariseren. Is de boodschap hier niet: de stedenbouwkundige regels zijn in Brussel niet van tel?

HENRY: Het gaat alleen om kleine bouwovertredingen, en de aanvraag tot regularisatie zal beperkt zijn in de tijd, van 2027 tot 2029. Er zijn Brusselaars die een woning kopen, behept met een oude bouwovertreding. Ik ben zelf in dat geval. Daar willen we wat aan doen, maar het is uiteraard niet de bedoeling om de huisjesmelkers vrij spel te geven.

Het regeerakkoord wil met ‘het primaat van de politiek’ de regering weer in het middelpunt plaatsen van de beslissingen. Wat betekent dat volgens u?

HENRY: (Denkt na) We zien soms dat administraties door de jaren heen bepaalde praktijken hebben ontwikkeld waar ze los van zouden moeten kunnen komen. Ze werken bijvoorbeeld te veel op hun eiland. Ik wil niet alle administraties over dezelfde kam scheren, maar iedereen moet zijn rol kennen. De regering geeft de impuls en de administraties moeten volgen. (Sneert) En elke ambtenaar die aan politiek wil doen, is vrij om zich verkiesbaar te stellen.

Tot slot: schiet u goed op met Ans Persoons? U nam haar oude bevoegdheden over waar ze erg aan gehecht lijkt. Bovendien is niet altijd duidelijk wie waar voor bevoegd is.

HENRY: We zijn in een laatste rechte lijn om dat laatste helemaal uit te klaren. We namen daar graag onze tijd voor. En wat mijn bevoegdheid Stedenbouw betreft. Ja, dat is fijne materie en ik begrijp dat dat voor Ans Persoons ook zo aanvoelde, maar voor de rest gaat het goed, hoor. We zijn complementair en leren elkaar beter kennen.

AUDREYHENRYVEUTUNEVILLEPLUSPROPRE

FR/ La secrétaire d’État bruxelloise Audrey Henry (MR) veut rendre Bruxelles plus propre grâce aux conteneurs enterrés et à une réforme de Bruxelles-Propreté. Elle veut aussi accélérer les procédures urbanistiques. Selon elle, Bruxelles est aujourd’hui trop bloquée, au point que même l’UE hésite à lancer des projets..

AUDREYHENRYWANTSACLEANERABRUSSELS

EN/ Brussels State Secretary Audrey Henry (MR) wants to make Brussels cleaner through underground waste containers and a reform of waste services. She also wants to speed up urban planning procedures. According to her, Brussels has become so slow that even the EU hesitates to launch projects.

Brussels fietssucces doet aantal fietsenwinkels verdubbelen

Verbeterde fietsinfrastructuur en ergerlijke files kregen de Brusselaar massaal de fiets op. De fietsenwinkels volgden, met een verdubbeling van het aantal in acht jaar tijd. Al zijn er grote verschillen tussen de gemeenten.

door Jasper Van Belle

“Geen enkele stad in België kent zo’n toename van fietsers als Brussel”, vertelt Thomas Deweer. Hij werkt bij de Fietsersbond rond het Brussels gewest. “Sinds 2010 stijgt het aantal fietsers jaarlijks ongeveer met twaalf procent. Vorig jaar groeide het aantal fietsers zelf met 15 procent. Dat is gigantisch.”

Die enorme fietswoede – sinds 2010 ging het aantal fietsers in Brussel maal tien –vertaalt zich ook in een toename van het aantal fietsenwinkels. Dat aantal in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kende in acht jaar tijd meer dan een verdubbeling, van 42 in 2018 naar 86 stuks vandaag, zo blijkt uit cijfers die BRUZZ opvroeg bij Hub.brussels, het Brussels agentschap voor ondernemerschap.

Verrassend is die stijging van het aantal fietsenwinkels dus niet echt. Afgelopen jaren vonden steeds meer Brusselaars de weg naar een stalen ros. Veilige en degelijke fietsinfrastructuur stond de afgelopen jaren ook prominent op de politieke agenda in het Gewest, zeker omdat het vaak Vlaamse partijen waren die de bevoegde minister of staatssecretaris leverden. Meer dan bij de

Franstalige partijen zijn mobiliteit en een gedegen fietsinfrastructuur bij hen belangrijke thema’s.

“Het Gewest heeft veel ruimte voor de fietsers gecreëerd”, aldus nog Deweer. “Dan volgen de fietsers uiteindelijk ook automatisch. Denk bijvoorbeeld aan het fietspad rond de kleine Ring of de fietspaden die er tijdens de coronacrisis het levenslicht zagen, onder meer in de Wetstraat.”

Fietsrevolutie

Toch is nog niet heel Brussel aan het fietsen geslagen. Uit de cijfers van Hub.brussels, die onderverdeeld zijn per gemeente, blijkt dat enkele gemeenten achterblijven. Zo is er in Ganshoren, Koekelberg en Sint-Jans-Molenbeek geen spoor te vinden van een fietsenwinkel.

Die stijging van het aantal winkels laat zich nominaal het hardst kennen in Brussel-Stad, waar het aantal fietsenwinkels verdrievoudigde, van 7 acht jaar geleden naar 21 vandaag. Ook in onder meer Sint-Gillis (van 3 naar 7), Etterbeek (van 4 naar 8), Sint-Pieters-Woluwe (van 1 naar 4) en Oudergem (van 1 naar 3) bleken heel nog wat gaten in de fietsenwinkelmarkt te zitten.

De verklaringen voor de discrepanties tussen de negentien verschillende gemeenten liggen voor de hand, weet ook Benjamin Tollet, coördinator bij Molembike, een vereniging die kinderen en vrouwen in Molenbeek aan het fietsen wil krijgen. “De fietsrevolutie heeft pas onlangs de armere Kanaalzone bereikt. Zij kopen vaak hun fietsen in winkels zoals Decathlon en Action, die doorgaans iets goedkopere modellen aanbieden. En er zijn uiteraard ook fietsbeurzen.”

Lucien –een dochteronderneming van autoimporteur

D’Ieteren – is een keten met intussen zes fietsenwinkels in Brussel.

Maar, zo vertelt Tollet nog, wat vaak over het hoofd gezien wordt, is het feit dat mensen die in die dense, doorgaans armere buurten wonen, vaak ook geen plaats hebben om een fiets te stallen. “En als ze hem op straat laten staan, bestaat de kans dat een dief ermee aan de haal gaat.”

Kracht van de specialisatie

Karl Lechat is CEO van Lucien, een keten met zes fietsenwinkels in Brussel. “We nemen drie zaken in overweging als we een nieuwe winkel willen openen: er moet voldoende fietsinfrastructuur in de omgeving zijn, er moeten voldoende files zijn –zodat de fiets nemen efficiënter is dan de wagen – en uiteraard is ook de buying power van de omwonenden belangrijk.”

Al is koopkracht niet alles: “Een filiaal in Waterloo hebben we verhuisd naar Schaar-

beek. Er waren in Waterloo wel files, de koopkracht ligt daar een pak hoger dan in Schaarbeek, maar de infrastructuur was er niet, terwijl die er in Schaarbeek wel is. Het is een evenwicht zoeken tussen die drie parameters.”

Behalve ketens zoals Lucien, een dochteronderneming van auto-importeur

D’Ieteren, zijn uiteraard ook kleinere spelers in het gewest actief, zoals bijvoorbeeld

Steven De Staercke, die, na er jaren te werken, begin deze maand samen met zijn vrouw Velodroom – ze gaan verder onder de naam Bike Moments – overnam.

Hij voelt die extra concurrentie in zijn verkoop, geeft hij toe. “Tijdens de coronacrisis boomde de verkoop enorm: 2022 was een recordjaar, sindsdien daalt de omzet. De toename van winkels zit daar zeker voor iets tussen.”

Ganshoren, Koekelberg en SintJans-Molenbeek hebben geen enkele fietswinkel op hun territorium

Al leeft De Staercke op goede hoop. “Brussel heeft zeker nog potentieel. De kracht van kleinere winkels, zoals de onze, zit in specialisatie. Wij zetten in op compacte stadsfietsen, om de hoek is een winkel die op koersfietsen en mountainbikes inzet.”

En ook volgens Deweer, van de Fietsersbond, is het plafond nog niet bereikt. Niet wat fietsers betreft, maar ook niet wat het aantal fietsenwinkels betreft. “Brussel heeft nog heel wat potentieel. Vijftig procent van de Brusselse huishoudens heeft momenteel minstens één fiets, zo blijkt uit cijfers. In Vlaanderen ligt dat om en bij de negentig procent. De kansen zijn dus nog enorm”, vertelt hij. “Dan moet de regering initiatieven die fietsen promoten wel ondersteunen en infrastructuur blijvend fietsvriendelijk maken, zeker in wijken waar de fiets nog niet echt veel voet aan grond heeft.”

BRUZZKet, het jongerenplatform van BRUZZ, maakt opnieuw een kalender met leuke weetjes en Brusseltips voor ketten van het 4e, 5e en 6e leerjaar.

Vraag de kalender 2026-2027 aan via de QR-code. Wij leveren hem begin september gratis op jouw school.

Mycelium Bouwen met de schimmeldraden van zwammen

Kweken we binnenkort isolatiepanelen of zelfs bakstenen uit champignons? In hartje

Marollen experimenteert een architectuurbureau volop met mycelium, de schimmeldraden van zwammen, om onze woningen vorm te geven in de toekomst.

door Eva Christiaens

Handtassen, schoenen en lampenkappen uit mycelium, die zagen we al opduiken in de stad. De VUB trok er zelfs mee naar de designweek van Milaan en het Brusselse bedrijf Permafungi haalde enkele miljoenen aan Europees geld en private fondsen op. Na zo’n tien jaar in de kelders van Thurn & Taxis opende Permafungi vorig jaar een productiesite in Vorst, met de focus op verpakkingen. En net als hun lampenkappen worden die gemaakt uit de schimmeldraden van oesterzwammen. Die nesten zich op een natuurlijk skelet, van koffiegruis tot hout, en vormen een kneedbaar materiaal dat je zou kunnen vergelijken met cement.

Er is dus animo voor de champignon in Brussel: designprojecten met mycelium schieten als, wel ja, paddenstoelen uit de grond. Zo ook in de Marollen, waar architectuurbureau Bento ligt. “Wij proberen mycelium als basismateriaal op te schalen naar kunstinstallaties, om zo te evolueren naar volwaardige bouwprojecten”, zegt architect Corentin Dalon van Bento Laboratoire, een vzw gelinkt aan het bureau. Dalon ontwikkelde al myceliumprojecten voor het Belgisch paviljoen in Venetië in 2023, voor musea en momenteel voor een kunstenfestival in Rome. Op 2 juli geeft hij een lezing over levend bouwmateriaal bij Leefmilieu Brussel.

De kansen zijn er wél: Bento ontwikkelde al een baksteen uit schimmeldraden door die te enten op klei. Ze werken ook aan prefabisolatiepanelen op basis van houten mallen. Buitenlandse spelers experimenteren dan weer met akoestische panelen. “We hebben zelf te weinig productieruimte om volledige panelen te bouwen, maar als architect is zo’n industriële productie niet mijn ambitie. Wij willen liever zoveel mogelijk natuurlijke bouwmaterialen verkennen”, zegt Dalon. “Het kan toch niet de bedoeling zijn dat we straks alleen velden vol hennep zouden planten, als een ware monocultuur?”

Al heeft Brussel natuurlijk al andere spelers die dat doen: bedrijven als Rotor of BC Materials recycleren bouwafval tot nieuw bouwmateriaal. Hun spin-off Lêêm verkoopt zelfs muurverf van oude grond. “Dat maakt het ondernemersklimaat voor circulair bouwen in Brussel erg goed. We hebben misschien een gedeelde interesse in de champignon, maar vooral het juiste netwerk”, zegt Dalon.

“Mycelium heeft als voordeel dat het groeit. Het is dus per definitie onuitputtelijk, in tegenstelling tot aarde of metaal”, zegt Dalon. “Het kan zichzelf ook regenereren. Zo kun je in principe een muur herstellen met vers mycelium.” In principe, want bouwen met mycelium blijft voorlopig theorie. “De stevigheid of brandveiligheid testen is duur en staat nog niet op punt”, geeft Dalon toe. Zelfs de juiste isolatiewaarde is nog onbekend. “Dat verhindert vooral publieke projecten. Een particulier kan zo’n risico zelf dragen, een overheid niet.”

Eigenschappen

• Mycelium is de naam voor schimmeldraden van zwammen

• Groeit en is daardoor onuitputtelijk, is ook in staat zichzelf te regenereren

• De schimmeldraden vormen een kneedbaar materiaal, vergelijkbaar met cement

Zijn prefabisolatiepanelen uit draden van lakzwammen – iets steviger dan die van de oesterzwam, maar wat trager te kweken – zouden in drie weken tijd klaar kunnen zijn. “Je hebt alleen een vochtige, afgesloten ruimte nodig bij een constante temperatuur van 24 graden. Dat is veel minder warm dan voor de productie van cement en het vraagt niet meer water.”

Ideaal voor in de stad, oppert Dalon, want je hebt dus geen veld nodig zoals bij hennep of hooi. “Hoeveel lege kantoren zouden we in Brussel niet kunnen inrichten tot myceliumkwekerij?”

Reeks nalezen?

Lees de hele reeks op BRUZZ.be/dossier/botanisch-brussel

Code Rood tijdens een actie tegen ArcelorMittal, in oktober 2025. Ze spoten graffiti op het gebouw, op straat, op de omheining en op bewakingscamera’s.

‘Voorhetzelfdegeld benjijeenagent’

Undercover op ‘actietraining’ bij Code Rood

Met actietrainingen in heel België brengt de organisatie Code Rood haar militanten in staat van paraatheid. Een BRUZZ-journalist nam undercover deel aan zo’n sessie in Brussel. “Vraag geen medische hulp tijdens een arrestatie. Dokters kunnen onder een hoedje spelen met agenten.”

door Jasper Van Belle

Tu veux cocher quelque chose sur ma carte de bingo?” vraagt een jonge twintiger. Ik stem in en twijfel tussen I feel capitalism is a problem, I’m okay with being arrested en I really want to block a road or bridge as soon as possible. Uiteindelijk kies ik voor de laatste optie.

Zondagochtend 21 juni, iets na halftien. Op de benedenverdieping van een kantoorgebouw in de Europese wijk druppelen aspirant-militanten van Code Rood binnen, een beweging “voor burgerlijke ongehoorzaamheidsacties” – zo omschrijft de beweging zichzelf tenminste op haar website. Met behulp van een bingokaart, waarop onder meer bovenstaande stellingen prijken, maken de aanwezigen kennis met elkaar, of breken ze op zijn minst het ijs. Het is de bedoeling dat vakjes worden afgestreept door mensen op wie een bepaalde stelling van toepassing is.

Voor velen blijkt het de eerste keer. Zonder smartphone, die moest ik aan het onthaal achterlaten, raken de aanwezigen met elkaar aan de praat. Er hangt een gezonde spanning in de lucht, mede omdat we niet veel over onszelf kunnen vertellen. Iedereen heeft een aliasnaam en persoonlijke onderwerpen blijven achterwege. Mohan*,

een instructeur met een T-shirt waarop FCK BIG TCH prijkt, is nog druk in de weer met de laatste voorbereidingen. Verder dan de vraag om iets aan te kruisen op de bingokaart of hoe je iemands aliasnaam uitspreekt, raken de gesprekken zelden.

De bingokaart verraadt het al enigszins: Code Rood is (intussen) een uitgesproken extreemlinkse klimaatbeweging. Toen de organisatie in 2022 het levenslicht zag, was ze nog relatief gematigd. Aanvankelijk verliepen de acties van Code Rood vreedzaam. In 2022 blokkeerden activisten de toegang tot sites van TotalEnergies in Wallonië, zonder de site te betreden of dingen stuk te maken. Ze verenigde een brede groep organisaties en ngo’s, waaronder Greenpeace en Youth For Climate. Inmiddels hebben veel van die organisaties afstand genomen van de beweging.

Vandaag profileert Code Rood zich een stuk radicaler. Volgens de Staatsveiligheid infiltreren groepen zoals het revolutionaircommunistische Secours Rouge de Belgique en Classe Contre Classe in bewegingen als Code Rood. Zodra ze binnen zijn, proberen zij het discours verder te radicaliseren.

De modus operandi van de organisatie is alvast agressiever geworden. Activisten dringen niet alleen sites binnen, maar

richten er ook vernielingen aan. Zo sneuvelden vorig jaar tijdens een actie in de Gentse haven ramen van vrachtwagens, computers en telefooncentrales. “We keuren het niet goed, maar we begrijpen het wel”, liet een woordvoerder achteraf optekenen in Het Laatste Nieuws

Techbro’s

Tijdens de sessie die ik bijwoon, krijgt een dertigtal aspirant-militanten een actietraining. Ongeveer de helft zijn vrouwen. De groep bestaat vooral uit jonge twintigers, maar er neemt ook een flowerpowerveteraan deel. Gevaarlijk zien ze er hoegenaamd niet uit.

De voorbije maanden organiseerde Code Rood dergelijke trainingen in heel België. De aanwezigen werden klaargestoomd voor het echte werk. Afgelopen zaterdag zouden militanten normaal gezien de werf van het Google-datacentrum in Farciennes bezetten, maar de hitte strooide roet in het eten. In plaats daarvan werd uitgeweken naar een bos in Aiseau, vlakbij. Het werd een feestelijke nacht, met muziek, om zo toch nog een statement te maken tegen wat zij omschrijven als “technofascisme”.

“Die datacentra, die speciaal zijn gebouwd voor generatieve AI, zijn de

infrastructuur van het technofascisme, oorlog en surveillance. Ze vormen het kloppende hart van extractivisme”, staat te lezen in een persbericht van Code Rood. “De algoritmes die gebruikt worden voor massasurveillance van burgers en om mensen te doden in conflicten over grondstoffen, verrijken tegelijk de miljardairsklasse – en inmiddels zelfs een biljonairsklasse. Er worden als bezeten datacentra gebouwd die lokale gemeenschappen verstoren en waarvoor grondstoffen worden gewonnen via neokoloniale uitbuiting.”

De acties zijn strijdig met de wet, al was het maar omdat ze plaatsvinden op privaat eigendom. Toch is volgens Philia*, een van de twee instructeurs, de legale weg uitgeput. “We breken de wet, ja, daar zijn we ons van bewust, maar dat neemt niet weg dat onze acties een legitiem doel dienen. Klimaatonrechtvaardigheid en koloniale uitbuiting nemen toe, terwijl politieke actie uitblijft. Daarom vinden wij het legitiem om verder te gaan dan klassiek protest en over te schakelen op burgerlijke ongehoorzaamheid.”

Banden SUV platsteken

Na een korte infosessie trekt de groep naar de tuin. De instructeurs verdelen het terras in vier vakken en leggen een reeks stellingen voor. Wij moeten aangeven of we bepaalde acties gewelddadig vinden

en of we bereid zouden zijn eraan deel te nemen.

Opvallend genoeg beschouwt een meerderheid van de deelnemers de banden van een SUV platsteken niet als gewelddadig. Dat zegt overigens niets over de vraag of een deelnemer het effectief zelf zou doen. “Zíj zijn net gewelddadig”, verdedigt een deelnemer haar keuze. “De eigenaars van een SUV beschadigen het klimaat en maken de straten onveilig.”

Ongeveer de helft zegt het ook daadwerkelijk te willen doen. “Al zou ik misschien twijfelen als er een ‘Baby on Board’-sticker hangt”, vertelt een jonge vrouw. Ook om machines op een site te saboteren, blijkt enige bereidheid te bestaan.

Net als de bingo-oefening voelt ook deze opdracht enigszins schools aan. Toch zit er een duidelijke logica achter de opbouw van de actietraining. Wie wil deelnemen aan een echte actie, moet immers lid zijn van een affiniteitsgroep én daarbinnen een buddy hebben. Zo’n affiniteitsgroep bestaat uit zes tot acht personen, goed voor drie à vier buddykoppels. Het idee is dat de leden op een vergelijkbare manier in de actie staan.

Daarom is het belangrijk om van iedereen goed te weten waar de persoonlijke grenzen liggen. Zulke kennismakingsoefeningen spelen dan ook een belangrijke rol bij de ‘matchmaking’ voor mensen die nog geen

buddy en groep vonden – een groep vormen staat later op de dag geprogrammeerd.

Wat er gebeurt wanneer een affiniteitsgroep niet goed is samengesteld, wordt snel duidelijk tijdens een oefening in ‘rapid decision making’. In groepjes van zes krijgen we een fictief scenario voorgeschoteld waarop we in één minuut moeten reageren. “Wat doe je als enkele affiniteitsgroepen een bres hebben geslagen in de politielinies? Volg je hen of blijf je bij de groep?”

Mijn groep raakt verdeeld. Het doel van de actie is een site te bezetten, en door de politielinies breken is volgens een jonge twintiger met actie-ervaring de snelste manier om dat te bereiken. Een andere deelnemer ziet dat anders. De kans dat de politie iemand uit de groep oppakt, neemt daardoor aanzienlijk toe. “En ik zou liever niet de nacht doorbrengen in een politiecel.”

De minuut blijkt sneller voorbij dan verwacht. Mijn groepje raakt niet tot een beslissing. Een andere groep wel: daar werd vrijwel onmiddellijk beslist om te chargeren. De instructeurs benadrukken weliswaar dat discussie belangrijk is en dat naar ieders mening geluisterd moet worden, maar met zes mensen die op dezelfde manier in een actie staan, worden beslissingen nu eenmaal sneller genomen.

Twee weken geleden vielen speurders binnen op negentien verschillende adressen, onder meer in verschillende Brusselse

In het najaar van 2025 trokken actievoerders van Code Rood naar het staalbedrijf ArcelorMittal in Charleroi. De activisten verwijten het bedrijf dat het staal zou leveren aan Israël. © BELGA

gemeenten. Daarbij werden vijftien verdachten opgepakt en verhoord door de gerechtelijke politie. Zes van hen werden voorgeleid bij de onderzoeksrechter. Aanvankelijk plaatste die twee personen onder elektronisch toezicht, maar intussen zijn ook zij vrij onder voorwaarden.

De huiszoekingen volgden op klachten van ArcelorMittal en Cargill, twee bedrijven die eerder door Code Rood werden geviseerd. “Daar werden toen onder andere zware beschadigingen aangebracht, kabels doorgeknipt, noodstoppen ingedrukt en afsluitingen vernield”, klinkt het bij het parket. “Die acties brachten explosiegevaar en het risico op dodelijke gaslekken met zich mee, evenals aanzienlijke materiële schade.”

“We betreuren de huiszoekingen”, zegt Mohan, nadat iemand heeft gevraagd of deelnemers aan een actie ook een huiszoeking moeten vrezen. “Het lijkt een nieuwe tendens dat bedrijven een klacht indienen en zo individuele actievoerders viseren.”

Om huiszoekingen, onderzoeken en eventuele veroordelingen te vermijden, hecht Code Rood veel belang aan anonimiteit. Iedereen binnen de beweging, ook de deelnemers aan de actietraining, gebruikt een aliasnaam, zodat niemand iemand anders aan de galg kan praten. Persoonlijke vragen, ook over eventuele eerdere deelname aan acties, zijn uit den boze. BRUZZ polste bij enkele deelnemers of zij al eens hadden meegedaan, maar kreeg telkens nul op het rekest. “Het is beter om daar niet over te praten”, vertelt een twintiger. “Je weet nooit met wie je spreekt. Voor hetzelfde geld ben je een politieagent.”

Link met PVDA

Ook tijdens de actietraining krijgen we een resem juridische en praktische informatie voorgeschoteld. Deelnemers aan de actie moeten hun identiteitskaart, rijbewijs en andere documenten thuislaten, zodat de politie hen niet kan identificeren. Zelfs een bibliotheekboek of een ander voorwerp waarop je naam staat, is uit den boze. De redenering daarachter is eenvoudig: “Wat we doen, is strafbaar. Maar als ze een boete willen uitschrijven, hebben ze wel een naam en adres nodig”, zegt Philia.

Om diezelfde reden moeten alle actievoerders een witte wegwerpoverall en zwarte schoenen dragen tijdens de actie, net als gezichtsbedekkende kleding. Wie écht niet door de politie geïdentificeerd wil worden, kan superglue op zijn vingers doen, al bestaan er nog grovere middelen. Philia: “Ik kén iemand – ze studeert voor arts – en ze wou absoluut niet dat ze geïdentificeerd

kon worden. Ze heeft dan maar met haar vingertoppen over ruw beton geschraapt, zodat er geen vingerafdruk van haar genomen kon worden.”

Ook tegen gezichtsherkenningstechnologie krijg ik verschillende tips te horen. Met zwarte schmink moeten we onze biometrische kenmerken (onder meer de afstand tussen de neus en de bovenlip) inkleuren, zodat de technologie omzeild kan worden. Op voorhand eens testen of je vermomming volstaat? “Gemakkelijk. Zolang je je smartphone nog ontgrendeld krijgt met gezichtsherkenning, ben je niet genoeg vermomd.”

“We breken de wet, ja, maar dat neemt niet weg dat onze acties een legitiem doel dienen”

Philia Instructeur bij Code Rood

We krijgen het verschil tussen een gerechtelijke en een administratieve aanhouding uitgelegd, maar de nadruk ligt vooral op wat je moet doen en zeggen zodra je bent aangehouden. Dat is relatief eenvoudig: vooral niets zeggen.

Gebruikmaken van een eigen advocaat of een pro-Deoadvocaat wordt bovendien afgeraden. “Wij hebben zelf een juridisch team”, zegt Mohan. “Zij hebben veel ervaring en weten wat te doen.” Uit een brochure van Code Rood blijkt dat het gaat om advocaten van Progress Lawyers Network (PLN), een kantoor dat gelieerd is aan de PVDA. In een

reactie aan BRUZZ laat PLN weten “evenmin het advocatenkantoor van de PVDA of van welke andere partij dan ook te zijn. Wij zijn een pluralistisch kantoor dat zich inzet voor de verdediging van grondrechten, en werken in dat kader samen met allerhande verenigingen, vakbonden en andere organisaties.”

Ook medische hulp vragen tijdens een arrestatie wordt afgeraden. “Dokters kunnen onder een hoedje spelen met agenten en informatie doorspelen, ook al zijn ze gebonden door het beroepsgeheim.”

Gezelschapspelletjes spelen

Het wantrouwen tegenover de arm der wet is groot. Meermaals wordt gewaarschuwd voor politiegeweld, maar ook voor agenten die drugs zouden verstoppen in rugzakken van demonstranten om hen zo een hak te zetten. “Sommige agenten zien er misschien lief uit”, vertelt Philia, “maar zij hebben duidelijk de verkeerde job gekozen.”

Rond halfvijf, nadat we hebben geoefend om in formatie te lopen, nadert de actietraining haar einde. We worden aangemaand om ons nog diezelfde dag in te schrijven voor de actie, via een digitaal formulier. Wie nog geen buddy of affiniteitsgroep heeft, wordt gevraagd om even te blijven voor een matchmaking

Tijdens de dag leerden de aspirantmilitanten al hoe ver iedereen bereid is te gaan, maar nu gaan de gesprekken ook over wat ze doen tijdens de bezetting zelf. Gezelschapspelletjes spelen, kaarten, of gewoon wat rondlopen? Want, “zodra we binnen zijn, is het vooral wachten”, vertelde Philia meermaals tijdens de dag. “Op zich is zo’n actie eigenlijk vrij saai.”

De Amerikaanse auteur Sinclair Lewis schreef het in zijn klassieker It Can’t Happen Here al: “So much in a revolution is nothing but waiting.”

* Mohan en Philia zijn de aliasnamen van de twee Code Rood-instructeurs.

SOUSCOUVERTURECHEZCODEROUGE

FR/ BRUZZ a participé sous couverture à une formation de Code Rouge à Bruxelles, où les participants sont préparés à des actions de désobéissance civile. L’anonymat, les arrestations et le sabotage y ont notamment été abordés. Le mouvement défend cette approche, tandis que ses critiques dénoncent une radicalisation croissante.

UNDERCOVERWITHCODEROOD

EN/ BRUZZ took part undercover in an action training organised in Brussels by climate movement Code Rood, where participants are prepared for acts of civil disobedience. During the session, topics included anonymity, arrests and sabotage as part of the movement’s action culture. The movement sees this approach as legitimate protest, while critics and judicial authorities point to growing radicalisation and criminal offences.

Column DuchkaWalraet

Duchka Walraet is een Brusselse auteur en is projectverantwoordelijke voor de bouwsector. In haar tweewekelijkse column beschrijft ze de stad als een zinnelijk organisme.

Rivierlozestad

Brussel is alles. Het klinkt als een compliment, maar er schuilt een addertje onder het gras. Alles is een moeilijk te doorgronden kwaliteit. Misschien komt het doordat je van Brussel houdt. Liefde verdraagt geen scherpe contouren. Zei een groot dichter niet ooit: “True love leaves no traces”? Toch zijn er kanttekeningen te maken bij dat soort onvoorwaardelijke liefde. Het probleem raakt aan het sublieme. Steden zijn als landschappen en niet louter een verzameling gebruiksmodaliteiten of – godbetert – van podia. Een stad moet diepte bieden. Een oceanisch gevoel. Het soort diepte dat een raadpleging van de wereld mogelijk maakt. Marseille bijvoorbeeld bezit dat vermogen moeiteloos. Met zijn rug tegen de Middellandse Zee klemt het zesentwintig eeuwen tussen zijn kaken. Zesentwintig eeuwen sediment die antwoorden geven om je vervolgens opnieuw tegen te spreken. Vanaf Corniche Kennedy of van op de heuvel van La Bonne Mère, de basiliek Notre-Dame-de-la-Garde, kijk je uit over de Middellandse Zee. De zee, de lucht, het verblindende licht en de broeierige putaria eromheen. In de glinstering van het water vormt zich telkens hetzelfde geruststellende mantra: alles is groter dan jij, en dat is altijd al zo geweest. In Luik vervult de Maas die rol. Wanneer de mist aan de heuvels blijft hangen, lijkt het alsof er iets door haar bedding stroomt dat voorafgaat aan de stedelijkheid zelf. Iets paleolithisch. Iets Oudnoors. De Middellandse Zee en de Maas bezitten de wijsheid die traditionele samenlevingen aan hun ouderlingen toekennen. Niet zozeer omdat ze meer weten, maar omdat ze tegelijk in verschillende tijdslagen lijken te vertoeven.

Niets van dat alles in Brussel. De stad heeft een kanaal, maar een kanaal is geen rivier. Een kanaal volgt instructies en gehoorzaamt. De Zenne is onder de straten weggemoffeld, als stof onder een tapijt. Wat overblijft, is een brave, of juister, een deprimerende waterkant, vastgezet in een betonnen bassin dat nog altijd de littekens van de industriële revolutie draagt. Andere mensen wandelen er nochtans graag. Ze fietsen langs het water. Ze zitten op terrasjes als de zon het toelaat, tussen herbestemde industrieterreinen. Ze zien iets wat jij niet ziet.

Toch blijf je zoeken. Naar een honingkleurige glans op het kanaaloppervlak. Naar die gouden driehoekjes op het water waarover Calvino schrijft in Meneer Palomar. Samen vormen ze een blinkende lijn, een zwaard bijna, dat je lijkt te volgen wanneer de zon ondergaat. Een goedaardig en attent zwaard. Maar Brussel oogt soms gewoon vlak. Mat. Tergend laag bij de grond. Als liefde inderdaad weinig sporen nalaat, dan kun je misschien stilaan beginnen te overwegen om ooit afscheid van Brussel te nemen. Of je dat werkelijk zal kunnen, is een andere vraag. Ondertussen hangt dat goedaardige zwaard niet boven het kanaal. Neen, het hangt boven je hoofd.

City jobs

‘Vier ruiters maken evenveel indruk

als tien agenten’

Politiemensen worden al eens scheef bekeken, maar zet ze op een paard en de omstanders beginnen te glimlachen, merkte politieruiter en commissaris ordehandhaving Veerle Vandenhende (49). “Als ruiter krijg je veel meer informatie van mensen.”

door Kris Hendrickx foto Ivan Put

Als BRUZZ de kazerne van de federale politie aan de Ruiterijlaan in Elsene binnenstapt, staat er een kolos van een waterkanon. De betogingen van het Franstalige onderwijs zijn volop bezig en dus moeten ‘de mannen van den Arro’ uitrukken. Den Arro? “Arroser, Frans voor sproeien”, legt de gids uit. Veerle Vandenhende is eerste commissaris bij de eenheid openbare veiligheid van de federale politie. Behalve waterkanonnen en de federale reserve omvat die dienst ook de cavalerie, die vandaag nog een honderdtal paarden telt. De stallen en de manege liggen er verlaten bij. “Je kunt moeilijk paarden houden zonder weideland, dus zijn ze in 2022 verhuisd naar Wisbecq in Waals-Brabant.”

“Paardrijden doe ik al sinds ik kind ben”, vertelt Veerle. “Op mijn achttiende ben ik bij de

lokale politie gegaan. Mensen helpen en een job met afwisseling, dat leek me wel iets. Ik ben begonnen als basiskader, om dan later bij de federale politie tot middenkader en officier op te klimmen. Toen ik 35 jaar was, kwam er een functie als cavalerie-officier vrij.”

Als kind wou Veerle al een eigen paard, maar het antwoord van haar ouders was steevast: “De dag dat je werkt, kun je er zelf een kopen.” “Dat heb ik gedaan. Ik werk 31 jaar bij de politie en mijn eerste paard is exact even oud. Erop rijden doe ik niet meer, daar is het te oud voor.”

Op Veerles kantoor springt één foto meteen in het oog: een panoramisch beeld van het Paleizenplein met ruim 130 paarden op een rij, hun ruiters in vol ornaat. Zij is dan ook dossierbeheerder voor het Koninklijk Escorte, een protocol-

laire opdracht die de federale politie uitvoert voor de koninklijke familie.

Mutsen van echt berenvel

Dat escorte zou vorige week uitrijden met ruim zeventig ruiters om het bezoek van de Japanse keizer op te luisteren. Alleen gooide de hittegolf roet in het eten: te gevaarlijk voor de paarden, luidde het verdict van de dierenarts. Ook voor de ruiters is een optreden bij ruim 30 graden Celsius geen lolletje. De berenmutsen alleen al (uit echt berenvel en nog uit 1938) wegen drie kilogram. De jassen, die gebaseerd zijn op het groot uniform van de rijkswacht van voor 1914, nog eens zeven kilogram.

Wanneer het grote escorte uitrijdt, bijvoorbeeld bij een staatsbezoek zoals dat van de keizer, draagt Veerle de standaard met de Belgische vlag. Bij

“Agenten te paard komen veel vriendelijker en minder agressief over. Dat past wel bij hoe ik de politie zie”

VeerleVandenhende Politieruiter

een klein escorte – 32 paarden – om nieuwe ambassadeurs welkom te heten, heeft ze zelf de leiding. “Het is fijn om ons kleine landje op zo’n trotse manier te vertegenwoordigen.”

Politieruiters doen meer dan escorteren. Weinigen weten dat, maar ook de tientallen ruiters in de Ommegang – deze week van 1 tot 3 juli – zijn in werkelijkheid federale agenten in kostuum, onder wie ook Veerle. Veruit de belangrijkste taak is ordehandhaving, via patrouilles en tussenkomsten op betogingen. “Vier ruiters boezemen daar

evenveel ontzag in als tien agenten te voet. En bij een ontruiming raken ruiters vaak op plekken waar het waterkanon niet zomaar door kan.”

Om voorbereid te zijn op drukke en soms chaotische situaties krijgen de paarden een jaar lang training tot politiepaard. “Onze agenten spelen dan de rumoerige burgers, die dingen gooien of rollen. Als ze moeten chargeren, proberen de dieren van nature om mensen te ontwijken. Die vrouw die in het Ter Kamerenbos tijdens corona omvergelopen is bij La

Boum? Dat was een diehard, die eerst al natgespoten was door het waterkanon en uiteindelijk lichtgewond raakte. Die agenten hebben zich trouwens moeten verantwoorden.”

Zo bang betogers zijn van een galopperende muur van paarden, zo blij worden omstanders van rustig patrouillerende paarden, merkte Veerle. “Als agent krijg je nooit zoveel positieve reacties als wanneer je te paard bent. ‘Hoe heet het? Mag ik het eens strelen?’ Mensen geven ons dan ook spontaan info, die agenten in een politievoertuig niet zomaar krijgen. Agenten te paard komen veel vriendelijker en minder agressief over. Dat past wel bij hoe ik de politie zie.”

In City jobs toont BRUZZ de mens achter typische en minder typische stadsjobs

Aziëinspireert deBrusselse straatmode

Culturele

kruisbestuiving wordt zichtbaar in de kledingkast

Oosterse stijlelementen vinden steeds vaker hun plaats in de dagelijkse outfit van jonge Brusselaars. Experts zien in die vestimentaire evolutie

een teken van de veranderende machtsverhoudingen in de wereld. “Azië wordt als vernieuwend ervaren.”

door Minne Uyttersprot

Wie langs de etalages in Brusselse winkelstraten zoals de Nieuwstraat wandelt, heeft het vast al opgemerkt: kledingstukken met een Aziatische touch. Een blazer met Chinese tang-knopen in de vestiging van de Zara. Een Adidas-trainingsjas die veel weg heeft van een traditionele Chinese jas. Tabi-schoenen met een gespleten teen bij Pull & Bear. Rokken over broeken, hoge kragen en minimalistische silhouetten die doen denken aan Japanse en Koreaanse mode. Aziatische stijlelementen zijn niet langer niche, maar maken steeds nadrukkelijker deel uit van het westerse modebeeld.

Net zoals Koreaanse skincare, matcha, yoga of vechtsporten hun weg vonden naar het Westen, lijkt ook mode uit Oost-Azië steeds vaker als vestimentaire inspiratiebron te dienen. Die trend roept onherroepelijk vragen op, zeker in een tijdperk waar identitaire kwesties hevige emoties kunnen uitlokken. Waar ligt immers de grens tussen culturele waardering en culturele toe-eigening?

Volgens de Brusselse fashioncontentcreator en influencer Alexandra Koljaj is de trend al enkele jaren bezig, maar bereikt die sinds kort een veel groter publiek. “Hij is mainstream geworden”, zegt ze. “Dat maakt dat hij op zijn hoogtepunt zit. Ik denk niet

Modemerken, zoals Stradivarius (linksboven), Maison Martin Margiela (rechtsboven) en Adidas (linksonder), of onlineplatformen als Asos (rechtsonder), laten zich inspireren door Aziatische stijlelementen.

dat hij snel zal verdwijnen, zoals bijvoorbeeld de microtrend van polkadots wel deed.”

Voor Koljaj ligt de verklaring voor de hand. Sociale media en globalisering maken andere culturen toegankelijker dan ooit. “We hebben nu veel meer toegang tot die andere culturen en raken daardoor geïnspireerd. Vooral Japan en Zuid-Korea zijn enorm populair op het vlak van fashion. Designers spelen daarop in, bijvoorbeeld met tabischoenen (schoenen met een gespleten punt, red.).”

De huidige golf draait minder rond volledig traditionele outfits dan rond herkenbare details: de Chinese gevlochten tang-knopen, mandarijnkragen, asymmetrische sluitingen, tabi-schoenen of een rok over een broek dragen.

Toch verloopt die uitwisseling niet zonder discussie. Op sociale media zoals TikTok, Instagram en YouTube reageren verschillende creators met Aziatische roots kritisch op de manier waarop traditionele kledingstukken worden omgevormd tot een modehype.

Zo circuleren video’s waarin Chinese en Aziatisch-Amerikaanse creators uitleggen waarom een tang-jacket of de lange Chinese jurk qipao voor hen meer is dan een esthetisch object. Anderen maken net een onderscheid tussen culturele appreciatie en culturele toe-eigening. Ook de recente discussie rond westerse modemerken die Zuid-Aziatische kleding herverpakken zonder de oorsprong te vermelden, zoals de Chinese Adidas Tang Jacket, wakkerde het debat aan.

Rokken over broeken

Koljaj begrijpt beide kanten. “Ik draag dat zelf af en toe, maar ik zou het zeker niet als mijn volledige stijl beschrijven”, zegt ze. “Mijn stijl is eerder geïnspireerd op de jaren 2000. Ik heb zelf nog nooit negatieve reacties gekregen als ik zoiets draag, maar ik snap zeker dat wanneer je zeer traditionele kleding draagt, daar commentaar op kan komen, omdat daar een bepaalde betekenis achter schuilt.”

Daarom kiest ze bewust voor een combinatie. “Ik mix iets dat Aziatisch geïnspireerd is met iets totaal anders. Bovendien zijn sommige trends, zoals rokken over broeken, ondertussen gewoon deel geworden van de internationale mode.”

Bart Dessein, sinoloog aan de UGent, benadrukt de verschillende perspectieven. “Die Aziatische elementen worden meestal niet overgenomen vanuit een bedoeling tot

culturele toe-eigening, maar omdat ze vernieuwend worden gevonden. Vanuit Aziatisch perspectief kan dat natuurlijk wel zo worden ervaren.”

Volgens hem schuilt daar meteen de kern van de discussie in. “Voor een stuk reduceer je een rijke cultuur tot een kraagje of een knopje, zonder openheid voor het volledige culturele verhaal.”

Machtsverhoudingen

Toch waarschuwt hij ervoor om culturen niet als afgesloten gehelen te bekijken. “Een monolithische cultuur bestaat niet. Alle culturen zijn mengvormen. Dat is niet

waarop het Westen na de Tweede Wereldoorlog bouwde, staan vandaag onder druk. Mensen hebben vragen bij hun eigen systeem, terwijl andere culturen sterker op de voorgrond treden. Dat creëert ruimte voor culturele opname.”

Anti-Japanse sentimenten

Dat sommige mensen zich storen aan de trend, vindt Bart Dessein wel begrijpelijk. “Vanuit hun perspectief kun je zeggen: je neemt eruit wat je mooi vindt en wat je zelf kunt gebruiken, maar voor de rest wil je niets weten van die andere cultuur.”

Hij verwijst ook naar de historische

“Voor een stuk reduceer je een rijke cultuur tot een kraagje of een knopje, zonder openheid voor het volledige culturele verhaal”

BartDessein Sinoloog (UGent)

gevaarlijk, maar net verrijkend.” Volgens Dessein is culturele uitwisseling van alle tijden. “Mensen zijn nieuwsgierig. We hebben altijd elementen uit andere culturen overgenomen. Ook koffie komt niet van het Westen.”

Dat Aziatische invloeden nu zo zichtbaar zijn, heeft volgens hem veel te maken met de veranderende machtsverhoudingen in de wereld. “Het Oosten is vandaag veel sterker aanwezig. Daardoor is de kans groter dat elementen uit die cultuur worden overgenomen.”

Hij ziet ook een bredere maatschappelijke context. “Veel vanzelfsprekendheden

context. “Er bestaan nog altijd anti-Japanse en anti-Aziatische sentimenten. Dat maakt het voor sommigen tegenstrijdig wanneer dezelfde cultuur plots wel als mode-inspiratie wordt gebruikt.”

Tegelijk nuanceert hij. “Dat betekent niet dat iedereen met een Aziatische achtergrond er zo over denkt. Er bestaan heel uiteenlopende meningen.”

Volgens sinoloog Dessein gebeurt het grootste deel van die culturele kruisbestuiving bovendien spontaan. “Mensen zien iets, vinden het mooi en bootsen het na. Dat is een heel natuurlijk menselijk proces.”

LESINFLUENCESASIATIQUESGAGNENTLAMODEBRUXELLOISE

FR/ Les éléments stylistiques asiatiques apparaissent de plus en plus dans les tenues quotidiennes des jeunes Bruxellois et sont passés d’une tendance de niche au grand public. Selon les experts, cette évolution est portée par les réseaux sociaux, la mondialisation et l’influence culturelle croissante de l’Asie. Le débat reste toutefois ouvert sur la frontière entre appréciation culturelle et appropriation culturelle.

ASIANINFLUENCESAREENTERINGBRUSSELSFASHION

EN/ Asian style elements are increasingly appearing in the everyday outfits of young people in Brussels and have evolved from niche to mainstream. Experts say the trend is driven by social media, globalisation and Asia’s growing cultural influence. At the same time, debate continues over where cultural appreciation ends and cultural appropriation begins.

Kijk uit je doppen

Bij Bloom Brussels wordt iedere bril handgemaakt uit gerecycleerde plastic doppen en plantaardige vezels van katoen en hout. De monturen dragen namen van Brusselse wijken: zo kiest u met de Uccle voor een hexagonale structuur, terwijl de Sablon dan weer uitpakt met een vlinderachtig retromontuur. Keuzestress? Laat gerust uw lokale chauvinisme spreken. (MVDH)

BLOOMBRUSSELS 345 euro voor de zonnebril

Cultuurgids Shop Made in Brussels

Jouw Brussels product op deze pagina? Mail naar shop@bruzz.be

HITTEGOLF

Wie het allesverzengende zweetweer nu al mist, kan zich opwarmen met de pittige sauzen van Hot Zeg. Het Brusselse bedrijf kweekt het merendeel van zijn pepers zelf en verwerkt die in verrassende smaakcombinaties. Denk aan een milde mango-gembersaus, een fruitige variant met kers en appel, of een exotische lycheesaus. Liefhebber van een beetje zelfkastijding? Waag je dan – druppeltjesgewijs – aan de loeihete G.Krush met gember en sinaasappel. Pijn is fijn. (MVDH)

HOTZEG 9,5 euro voor een fles

Inpakken en wegwezen

Duurzame reisplannen nodig zonder wagen? De Brusselse Slostr-app biedt een handig overzicht van wandelingen, fietsroutes en klimlocaties in heel Europa en is gratis. Ontwikkelaar Vladimir Fayt uit Sint-Lambrechts-Woluwe brengt nu ook eigen fietstassen en rugzakken op de markt, onder de nieuwe merknaam Basamo. Die zijn gemaakt uit oud kampeermateriaal. Je bindt ze aan je stuur of kader en voor je het weet, ben je een wielertoerist. (EC)

STUURTAS 44 euro via basamo.eu

Róka

KWALITEIT

Restaurant 3 x gelato

AUTHENTICITEIT

INFO

Jetselaan 276, Jette

Eennieuwijstijdperkisaangebroken: jongeijsmakersbrekenmethetklassieke ijssalonmetmindersmaken,zorgvuldig geselecteerdeingrediënten,sobere salonsenaandachtvoorallergieën.

Je zou niet meteen verwachten dat een van de interessantste ijssalons te vinden is in een klein, feloranje winkeltje in Jette. Toch is dit precies de plek waar Mieke Vandensande, voormalig kostuumontwerpster voor films, sinds maart ambachtelijke gelato maakt. Eerste vaststelling: de kaart is beperkt, op het moment van het bezoek van BRUZZ waren er welgeteld acht smaken.

Tweede verrassing: de aandacht voor allergenen. Vandensande, zelf allergisch voor noten, kiest voor een productie die zo weinig mogelijk mensen uitsluit. Ook wie glutenintolerant is, wordt niet vergeten dankzij speciale hoorntjes (+ 0,20 euro) op basis van rijst­ en maïsmeel, terwijl verschillende smaken lactosevrij worden aangeboden.

Op de kaart wordt elk allergeen aangeduid met een duidelijk zichtbare letter – zo staat de letter ‘F’ voor lactose. Mocht het ijs niet van topkwaliteit zijn, zou je er een marketingtruc achter kunnen vermoeden. Gelukkig is het ijs heerlijk. De chocoladesorbet heeft een diepe, romige smaak, hoewel hij bereid is zonder melk. Earl Grey en melkchocolade vormen dan weer een elegant duo, waarbij de toetsen van zwarte thee een extra dimensie toevoegen. Ook de kokos­stracciatella verdient een vermelding: Vandensande serveert een behoorlijk interessante veganistische herinterpretatie van deze grote Italiaanse klassieker.

Er worden geen bolletjes ijs aangeboden. Je kiest, net zoals in Italië, voor S, M of L, en daarbij kun je tot vier smaken combineren. Met prijzen van 3,50 tot 7,50 euro bevindt Róka zich veeleer in het premiumsegment, maar de kwaliteit van de ingrediënten, de uitgekiende recepten en de aandacht voor allergieën verantwoorden die prijszetting.

De bakjes zijn composteerbaar en voor de lepeltjes kun je een eetbare koekjesversie vragen, om extra afval te vermijden.

Het salon is piepklein, er staat een bankje voor kinderen en senioren, maar Róka blijft een adres waar je het liefst een ijsje meeneemt en je wandeling kunt voortzetten met de meest inclusieve gelato van de hoofdstad. MICHELVERLINDEN

Coudboul

In de Marollen voegt Coudboul een vleugje fantasie toe aan het ambachtelijke ijs. De kaart verandert regelmatig en toont een uitgesproken voorliefde voor onverwachte combinatie, zoals mascarpone-gochujang, watermeloen-munt of rabarberkamille. Genoeg om te verrassen zonder gezocht over te komen. Reken op 3,30 euro per bolletje, 6 euro voor twee of 9 euro voor drie.

Vossenplein 6, Brussel

Batch Glacier

Batch Glacier scoort op de sociale media met zijn zeer smakelijke muur van ijshoorntjes – de knapperigheid is zeker het vermelden waard. De smaken variëren van klassiek – vanille, pistache, chocolade … – tot gewaagder – kalamansi, abrikoos en olijfolie, of rabarbersorbet. De prijs per bolletje begint bij 3,50 euro, maar flirt wel met de grenzen van het redelijke: 9,50 euro voor drie smaken. Lariksendreef 97, Elsene

Cultuurtips

Pop & Jazz

Ghinzu

17 jaar na hun vorige album Mirror Mirror, 22 jaar na doorbraakalbum Blow en 26 jaar na debuut Electronic Jacuzzi verscheen net opvolger W.O.W.A. De Brusselse artrockers van Ghinzu gingen in zee met producer, engineer en mixer Dave Sard. Na een fietsongeluk van frontman John Descamps werd het releaseconcert in de AB uitgesteld. Nu is het een opwarmer voor hun festivalpassage in Dour.

→ 7/7, AB

BustyandtheBass

Ontstaan tijdens een jamsessie op een homeparty is dit Canadese collectief in eigen land uitgegroeid tot een livesensatie. Nu maken ze met hun solide mix van soul, funk, hiphop en elektronica hun Belgische podiumdebuut. Frontmannen Alistair Blu en Jordan Brown wisselen zangpartijen af en laten de andere bandleden schitteren, aangevuurd door een blaassectie met trompet en trombone.

→ 8/7, Koninklijk Circus

OlaTunji

Met een naam die eer betoont aan Babatunde Olatunji, de in Nigeria geboren percussionist die in de sixties Afrikaanse ritmes en spiritualiteit introduceerde bij het Amerikaanse jazzpubliek, is dit kwartet rond de FransBrusselse saxofoniste Ornella Noulet al even talk of the town. In Brussel geven ze gratis een voorproefje van hun in oktober te verschijnen debuutplaat.

→ 9/7, Vaux Hall, Warandepark

En ook

Hoe matcht de groove van drummer EduRibeiro met de sax van SeamusBlake (Toots Jazz Club, 3/7) De rockers van ZZTop ruilen na zeven jaar Texas nog eens in voor Brussel (7/7, Vorst Nationaal)

Laat u verrassen door AnjeesG.G,NenaPlaneta en TimonetTømøyø (9/7, Recyclart)

Klassiek

NorthernLight,southernFlame

De Brusselse zangers van Lassenne Vocale organiseren een stemmige pingpongwedstrijd met het Sevillaanse koor ProyectoeLe. De thuisploeg slaat op met muziek van Whitacre en Van der Laag; de Spanjaarden smashen Tormis en Mawby terug. Al is dit vooral een viering van de samenzang, als de twee troepen de stembanden in elkaar slaan voor muziek gecomponeerd door hun beider dirigenten.

→ 4/7, Sint-Aleydiskerk

LudovicoEinaudi

De koning van de peaceful piano-playlists staat in Vorst Nationaal. Voor die arenashow pakt Ludovico Einaudi het ietsje minder ingetogen dan gewoonlijk aan. Zijn verstilde muziek is dit keer namelijk georkestreerd. Maar zelfs geruggensteund door een ensemble en in een zaal van achtduizend plaatsen, blijft zijn muziek een heerlijke een-op-eenbeleving.

→ 8/7, Vorst Nationaal

Réaltbhuíonta

Of het nu Sally Rooney en Kneecap, of James Joyce en Johnny Logan zijn, Ierse artiesten slaan al langer globaal aan. Op 1 juli neemt Éire het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie over en het eiland grijpt die gelegenheid aan om te tonen dat het op cultureel vlak een hele Melkweg aan sterren te bieden heeft.

→ 7/7, Flagey

En ook

Midis-Minimes met een vaderlandse cellosonate van AdolpheBiarent (3/7, Cercle royal Gaulois) MomoyoKokubu op het kathedraalorgel (4/7, Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal)

Het zomert in het Warandepark: CordesFunambules doet het paviljoen zinderen (5/7, Vaux Hall)

Film

Supergirl

Craig Gillespie met Milly Alcock, Matthias Schoenaerts

Is het een vliegtuig? Is het een vogel? Nee, dat is het niet. Het is de nicht van Superman die je aan de hemel ziet. Ze heeft een zware kater en haar hondje sterft als ze niet snel antigif recupereert op een lelijke schurk, gespeeld door Matthias Schoenaerts. Supergirl wil de coole meiden-versie van Guardians of the galaxy zijn.

→ in de bioscoop

SummerwithMonika

Ingmar Bergman met Harriet Andersson, Lars Ekborg

Van de zomer op zijn zwoelst genieten én tegelijk afkoelen in een bioscoopzaal? Het kan. Summer with Monika is een van de zes films van Ingmar Bergman die een nieuwe bioscooprelease krijgen. Hij gaat over een jonge vrouw die met haar vriend naar een eiland vlucht om te ontsnappen aan het deprimerende leven van hun ouders. . → in de bioscoop

SunScreens

In de zomer heeft Cinema Palace lekker veel tijd en ruimte voor hernemingen en gerestaureerde klassiekers. De vijfde editie van Sun Screens pakt uit met films van Bergman en Claude Chabrol. Aan de release van Silent Friend, haar prachtfilm over een eeuwenoude boom op een universiteitscampus, wordt een terugblik gekoppeld op het oeuvre van de Hongaarse Ildikó Enyedi.

→ 1/7 > 23/8, Cinema Palace

En ook

La Bataille de Gaulle - Partie 2 : J’écris ton nom is propaganda voor een Franse president

Een surfend stel maakt kennis met de dood in het elegant geanimeerde In Waves

Tuner gaat over een pianostemmer met als flexijob het kraken van kluizen

Klein onderhoud Jazztrio MiXMONK

InseptemberviertdeBrusselse pianistBramDeLoozesamenmet MiXMONKde centennial vanjazzlegendeJohnColtranemetenkele concerteneneenalbumopname. Brosellamagvoorproeven.

MiXMONK Supreme heet het gelegenheidsprogramma dat een nieuw album aankondigt en de voorbode is van een internationale tournee. Als het een pizza was, zou het deeg bestaan uit de muziek van pianist Thelonious Monk met toppings van saxofonist John Coltrane. “Zo hadden we het nog niet bekeken,” lacht pianist Bram De Looze, die met de Amerikaanse drummer Joey Baron en saxofonist Robin Verheyen hun door Monk geïnspireerde combo nieuw leven inblaast met een ode aan Trane. “We willen dicht bij de speelse spirit van Monk blijven. En een Coltrane­project is altijd tricky, je wilt hem vooral niet kopiëren.”

Toen Verheyen van de AB de vraag kreeg om iets te doen rond de centennial dacht hij meteen aan MiXMONK. “Een aantal weken geleden hebben we in Basel twee avonden op rij geëxperimenteerd met de muziek van Crescent, een cruciaal studioalbum dat hij vlak voor zijn meesterwerk A Love Supreme opnam met zijn klassieke kwartet. Het was voor Coltrane een kantelmoment, waarop de overgang naar een meer introspectieve, spirituele sound vorm kreeg. Daar zullen we op Brosella fragmenten uit spelen, samen met origineel werk en misschien nog twee stukken van Monk. ”

De Looze raakte in de ban van Coltrane via Thelonious Monk Quartet

with John Coltrane at Carnegie Hall, een livealbum uit 1957. “Die cd beluisterde ik altijd in de auto, tot er eens ingebroken werd en de rugzak met cd’s verdwenen was. Toen besefte ik pas echt hoe hard ik die plaat miste. Ik hou van de manier waarop Coltrane zijn melodieën maakt, van zijn kracht, energie en spirit, en van hoe hij interageert met Monk. Niemand drukt zo zijn stempel. Dat was super inspirerend voor een jonge gast van 17.”

“Een Coltrane-project is altijd tricky omdat je hem vooral niet wilt kopiëren”

Of er hedendaagse muzikanten zijn die hem naar de kroon steken? “Ik hoop dat ik me vergis, maar ik vrees van niet. Ook omdat hij op een moment in de jazzgeschiedenis verscheen dat hij nog zijn eigen taal kon creëren, terwijl hij tegelijk kon spelen met McCoy Tyner, Elvin Jones en Jimmy Garrison, close was met Wayne Shorter en Miles … Vandaag wordt er meestal verder gebouwd op wat al bestaat en hoor je vooral een synthese. Of wij daar iets aan toevoegen, kan ik niet zeggen, maar ik denk wel dat Joey heel veel betekent voor de huidige generatie. Het publiek wordt altijd blij van hem te zien spelen.” TOMPEETERS

MIXMONKSUPREME op 5 juli op Brosella in het Groentheater in het Ossegempark en op 26 september in de AB, brosellafestival.be, abconcerts.be

Podium

NayadStraatkunstenfestival

De zomer is het seizoen van de straatkunstenfestivals. Dit weekend is het de beurt aan het Nayad Straatkunstenfestival in Elsene. Van aan de vijvers van Elsene, over het Heilig Kruisplein en het Flageyplein, tot in Matonge, staan er zestien kleine theatervoorstellingen, circusacts en concerto’s op het programma voor groot en klein. Schrik niet als er plots een fanfare om de hoek komt.

→ 3 > 5/7, Verschillende locaties in Elsene

ParkPoetik

Vorst en Sint-Gillis worden wel vaker in één adem genoemd, ook als in de zomer het festival Park Poetik de parken en de wijken voorziet van artistieke animatie. Met dit weekend verhalen uit de buurt op de Jacques Francksquare, het Boule-O-Droomfeest in Park Pierre Paulus en de marionettentheatervoorstelling BAH! van de Brusselse compagnie Swampy in Ten Weyngaert.

→ > 5/9, Verschillende locaties in Vorst en Sint-Gillis

GazelleL’Hafla

Recyclart Holidays komt in verschillende vormen en gedaanten, bijvoorbeeld in een cabaretavond van drie uur met livemuziek, drag en performance. Gazelle L’Hafla zet in op Arabische referenties: van Warda tot Oum Kalthoum, van Fairuz tot Haifa Wehbe. De line-up met Grande Patricia, Vanity Dusk, en Lily De May beweegt tussen tarab, chaabi, pop en clubenergie.

→ 3/7, Recyclart Holidays Cabaret

En ook

Het Festival Bruxellons! presenteert de musical Kinky Boots (9/7 > 27/9, Karreveldkasteel)

Op het De Brouckèreplein staat die blauwe kubus met het 3D-spektakel Prodigy12 ( > 23/8) Waarom niet (nog) eens poppentheaterToone uitproberen?

In mijn wijk

VillaMontaldTakeover

Villa Montald was de woning van de gelijknamige kunstschilder Constant Montald, en herbergt tegenwoordig het Roodebeekcentrum in het gelijknamige park. Gemeenschapscentrum Op-Weule palmt dat nu een dagje in met een expo, een tweedehandsverkoop en een concert van de rappende Brusselse maatjes Maty en Yannish, en dj’s Bo Jane en Gucciblck.

→ 3/7, GC Op-Weule

BreeZe

BreeZe is het muzikale project van vier straffe, maar uiteenlopende muzikanten. Zeer benieuwd hoe het try-outconcert van Anne Van Der Plassche, Sandrine Vanden Bussche, Anja Kowalski en Laïla Amezian zal klinken. Ze beloven alvast originele composities én improvisatie, met meerstemmige zang, keyboards en zowel elektronische als akoestische klanken.

→ 3/7, GC Het Huys Ukkel

11julivieringen

11 juli staat voor de deur. In Brussel zal dat worden gevierd met Brussel Danst. Maar verschillende gemeenschapscentra organiseren nu al een eigen feestje, zoals Koekelberg, Ganshoren (3/7), Sint-Gillis (4/7), Jette, Evere (5/7), Oudergem (8/7), Schaarbeek (9/7), Elsene (9 & 10/7), WatermaalBosvoorde, Molenbeek, Sint-Pieters-Woluwe (10/7), Neder-over-Heembeek (11/7 en Ukkel (12/7).

En ook

Zoals elke eerste zondag van de maand is er Repair Cafe in GC Elzenhof (5/7)

WaBo opent de deuren voor de WaBoJam met muzikanten van elk niveau (9/7)

Check het aanbod aan creaweken, speelweken en vakantiekampen van de gemeenschapscentra

Uitgelicht

PleinOPENair palmt Verdonckstadion in

HetVerloren Landvan Scheut

Terwijl de wijk Scheut in Anderlecht kreunt onder de hitte, blijft een van de grootste open ruimtes, het voormalige Verdonckstadion, al twintig jaar achter slot en grendel voor de buurtbewoners. “Die leegte choqueert.”

door Niels Ruëll foto’s Ivan Put

Onder de bomen die de Norbert Gillelaan in Scheut in twee rijrichtingen verdeelt, hebben de bewoners van de volkswijk in Anderlecht zelf stoelen geplaatst. De resten van een watermeloen liggen er tussen lege blikjes en de kartonnen verpakking van een toestel dat zich voordoet als airco. Twee kleuters sleuren een bal, een plastic step en een jonge moeder achter zich aan.

Was hier maar een park in de buurt om te spelen, te voetballen, te picknicken of elkaar in de schaduw van wat groen op te beuren met tips en grapjes over de hete ellende. Eigenlijk is dat er: tussen de Léopold De Swaefstraat, de Generaal Ruquoystraat en de Denis Verdonckstraat ligt een groene oase van bijna twee hectare. Alleen houden overgroeide groene hekken iedereen buiten, op de vossen en de vogels na. Niet omdat er grootse plannen zijn met wat ooit het Verdonckstadion was. Het overwoekerde voetbalveld, omringd door een atletiekpiste en een groene zone, ligt al twintig jaar braak. Buurtbewoonster Naïma Ben Ali begrijpt er niets van. “We creperen in slecht geïsoleerde huizen en het groen voor onze deur is al twintig jaar afgesloten. Mocht het stadion in gebruik zijn, je zou ons niet horen klagen. Maar die leegte choqueert. De buurt kan deze ruimte zeer goed gebruiken. Nu moeten we al naar het Westpark of het Karreveld. Als je koetsen, fietsjes, speelgoed, kinderen en een picknick moet meesleuren, is dat behoorlijk ver. Het zou deugd doen om nu ’s avonds in de koelte van wat groen snel even uit te blazen met de vriendinnen – we nemen zelf wat kampeerstoeltjes en eten mee – terwijl de kinderen vrij kunnen rondlopen zonder dat we bang moeten zijn voor auto’s.”

Gesloten toegangspoort

Ben Ali is een van de drijvende krachten van het Front de mères. “We zijn een collectief van moeders, opgericht na de dood van Mawda (de tweejarige die in 2018 stierf toen de politie op een bestelwagen met transmigranten schoot, red.). Onze grootste strijd is die tegen het politiegeweld, maar we zetten ons voor veel in: voor vluchtelingen, tegen uitzettingen, tegen seksueel en familiaal geweld op kinderen, tegen extreemrechts en fascisme, tegen de genocide in Gaza.”

Een kleine drie jaar geleden trok het Front de mères naar het front om het Verdonckstadion na twee decennia leegstand open te stellen voor de buurt. Even leek dat te lukken. In de zomer van 2024 genoot groot en klein van wat een stadspark zou kunnen zijn, maar in september ging de enige

toegangspoort weer onverbiddelijk op slot. Het terrein is eigendom van de Société publique d’administration des bâtiments scolaires (SPABS), verbonden aan de Franse Gemeenschap. Van de plannen om er een sportcomplex van te maken, kwam niets terecht. Vorig jaar lanceerde het, onder druk gezet, een oproep naar kandidaten om het voorlopige beheer op zich te nemen. Zo goed als niemand bleek bereid. “Het is volstrekt onrealistisch om dat aan ons te vragen,” zegt Ben Ali. “Je moet verzekeringen afsluiten, bomen snoeien, grasvelden onderhouden, toezicht houden, openen en afsluiten.” Ze

Over de omheining kieperen mensen autobanden, blikjes, lachgasflessen en andere troep. “Samen met andere verenigingen hebben we de site een paar keer opgekuist. Nu niemand ze gebruikt, is het weer een vuilnisbelt.” Diep verscholen in het ongemaaide gras liggen twee grote en twee kleine voetbalgoals te wachten op betere tijden. Aangesleurd toen de gemeente heel even in het project geloofde.

Naïma Ben Ali’s ferme interpellaties konden de gemeente niet vermurwen, maar nu laait de hoop op een deblokkering weer een beetje op. Op 10 en 11 juli palmt Plein­

“Als ze het gras in het Astridpark kunnen maaien, kunnen ze dat hier toch ook? Of moet dat alleen in de chiquere buurten?”

NaïmaBenAli Front de mères

vindt dat de gemeente Anderlecht in samenwerking met Leefmilieu Brussel die taak op zich moet nemen.

“Als ze het gras in het Astridpark kunnen maaien, kan dat hier toch ook? Of moet dat alleen in de chiquere buurten? Gebrek aan middelen is geen argument. Ook wij hebben rechten. Altijd maar weer vinden ze een excuus om het stadion dicht te laten. Het dossier is te ingewikkeld. Ze vrezen voor drugsdealers. Alsof er niet gedeald wordt als het stadion dicht blijft.”

OPENair het verloederde stadion in. Die met Cinema Nova vergroeide vrijwilligersorganisatie organiseert al een dertigtal jaar gratis filmvertoningen in de openlucht, concerten en andere activiteiten op stadslocaties met een enorm maar onbenut potentieel.

“Het Verdonckstadion stond al lang op onze radar. Het staat al twintig jaar leeg. Leegte leidt tot afval, maar ook tot goede ideeën. Grote belangen botsen er: je kunt voor een sociale, ecologische of louter economische invulling gaan en dat verplicht

Naïma Ben Ali van Front de Mères en Thomas Vanweynsberghe van PleinOPENair op de piste van het leegstaande Verdonckstadion.

iedereen tot stellingname en debat,” zegt Thomas Vanweynsberghe van PleinOPENair. “Wij stellen ons kritisch op. Tegelijk valt het op: telkens als we naar een locatie gaan om iets aan de kaak te stellen, verandert die locatie achteraf. Zijn wij zelf een katalysator of een versnellende factor voor die projecten, doordat we mensen aantrekken die niet per se uit de buurt komen en daardoor de aandacht vestigen op een plek die inderdaad prachtig is? Of zorgen we juist voor een beetje democratisering? Dat is onze wens.”

Uitvissen wie eigenaar van het terrein was, vergde volharding, netwerken en “zelfs fysiek speurwerk”. De gemeentelijke vergunning voor het evenement bleef lang uit. Het armworstelen over wie het gras maait, is nog niet beslecht.

Ben Ali herkent het geploeter. “Als wij de aanvraag hadden ingediend, zou het ons nooit zijn toegestaan. Het is triest dat wij als collectief van moeders uit een volkswijk in 2026 nog een grote, witte man van boven de vijftig als jij nodig hebben om hier iets gedaan te krijgen”, lacht ze. “Begrijp dat niet verkeerd. Dat Cinema Nova zijn festival hier organiseert, vinden wij geniaal. Het stadion komt in de schijnwerpers. Wij organiseren zelf een voetbaltoernooi voor de tieners, een springkasteel voor de kinderen, een buffet waarbij iedereen iets meeneemt. De buurt zal eindelijk kunnen zien hoe groot en prachtig het hier is.”

De ingang van het Verdonckstadion bevindt zich aan de Léopold De Swaefstraat in Anderlecht. PleinOPENair strijkt er neer op 10 en 11 juli.

Inzichten

Wat weet danseres Soa Ratsifandrihana van het leven?

Watkunjijdatdemeesteanderen nietkunnen?

Ik heb regelmatig dagdromen. Ik hoef niet te slapen om te dromen. Ik sluit mezelf op in mijn kamer, met de gordijnen dicht, dompel mezelf onder in een verhaal dat me aanspreekt, zet muziek op die de gang der gebeurtenissen stuurt en dan vertrek ik.

Welkefoutmaakjeregelmatig tijdenshetcreatieveproces?

Bang zijn om te twijfelen. Terwijl op momenten van twijfel de gekste ideeën ontstaan.

BeschrijfBrusselindriewoorden. Rommelig, geheimzinnig, sympathiek. WanneerverrastBrusselje?

Voortdurend. Brussel kan er grijs uitzien, met zijn lage, troebele lucht, maar de stad zit vol unieke plekken en stralende mensen.

Welkeculinairetipwiljedelen?

Voatsiperifery, een zwarte wilde peper uit Madagaskar. Een wonder. Ik doe het overal bij.

Watgeefjeanderengraagcadeau?

Mijn aandacht, mijn respect en mijn hart.

Wathebjijpasheellaatbegrepen, datiedereenallangwist?

Dat de geschiedenis tot je spreekt vanuit het perspectief waarmee je ernaar kijkt. De Malagassische historica Helihanta Rajaonarison heeft mij voorgoed veranderd met dat inzicht. We spreken inderdaad allemaal vanuit onze subjectiviteit. Sinds ik dat heb begrepen, ben ik veel kritischer geworden ten opzichte van wat mij wordt verteld.

Waarkijkjedekomendemaanden naaruit?

De komst van mijn baby. Mijn leven staat op het punt te veranderen. Ik kan niet wachten om dit kleine mensje te ontmoeten.

Wieverdienthetechtomheilig verklaardteworden?

Alle mensen die zich dagelijks inzetten in de gezondheidszorg, het onderwijs en de sociale sector. Zij die voor ons zorgen en toch niet de waardering krijgen die ze verdienen.

Hoeveelmensenstaanertussenjou eneenberoemdheid?

Ik heb de Malinese zangeres Oumou Sangaré de hand geschud, die onlangs heeft gezongen samen met Aya Nakamura, koningin van Frankrijk.

• Soa Ratsifandrihana is een Brusselse danseres en choreografe van Frans-Malagassische afkomst

• Na haar studies aan het Conservatoire National Supérieur de Musique et de Danse in Parijs werkte ze onder meer samen met James Thierrée, Salia Sanou, Anne Teresa De Keersmaeker en Boris Charmatz

• Na haar eerste solovoorstelling g r oo v e, presenteerde ze met de radiocreatie Rouge Cratère en de voorstelling Fampitaha, fampita, fampitàna een tweeluik over de naweeën van de Franse kolonisatie

Welkewetzoujeafschaffen?

De Terugkeerwet, die op 17 juni 2026 door het Europees Parlement is aangenomen en die de terugsturing van migranten regelt en uitzettingen vergemakkelijkt. Een ramp. Welkewetzoujeinvoeren?

Een verhoging van de salarissen van leraren, gratis collegegeld, maaltijden en schoolbenodigdheden. Onderwijs zou altijd een prioriteit moeten blijven. Voorwelkeveelgebruikteuitvinding benjebijzonderdankbaar?

De waaier en de verstuiver, de beste bondgenoten tijdens een hittegolf. Welkelevenswijsheidhebjevanje ouders?

We zijn slechts passanten op deze aarde. Laten we er dus een goede tijd doorbrengen en goede dingen doen.

MICHAËLBELLON

Soa Ratsifandrihana brengt op 3/7 Fampitaha, fampita, fampitàna tijdens Arts at Night - KMSK, Bozar, KBR

Vechten in de beste sportclub van België

ElkeweektoonteenBrusselse tienerzijnfavorieteplekinde stad.DezekeerneemtMohamed (10)BRUZZmeenaarBrussels BrazilianJiu-JitsuAcademyin Molenbeek.

Waarom wilde je graag op deze plek afspreken?

Ik kom hier sinds twee jaar en ik vind het de beste sportclub van België. We hebben de beste leraar, meester Florian. Ik kan veel van hem leren.

Hoe ben je met deze sport begonnen?

Mijn zus en mijn broer deden het al en toen wilde ik dat ook doen. Nu train ik elke dag behalve vrijdag en het weekend. Ik heb eigenlijk altijd wel zin om te trainen, ik hoef mezelf niet te motiveren.

Wat vind je nog meer leuk om te doen in Molenbeek?

Ik ga graag naar de parken met mijn vrienden. Meestal gaan we dan voetballen. Op school voetbal ik ook, dan spelen we vaak met de vierde klas tegen de zesde, en we winnen bijna altijd. Ik sta dan in de goal. We hebben geen echte goal, maar we maken er eentje met banken.

Weet je al wat je later wilt worden?

Iets met sport misschien?

Als ik groot ben, dan wil ik architect worden. Ik heb zelfs al een gebouw bedacht dat ik dan wil maken. Ik wil een eigen boerderij met koeien en andere dieren, en ook planten.

Dat is wel een groot project, ga je dat helemaal zelf doen?

Misschien vraag ik wat hulp. Zou je dat dan in Brussel bouwen of ergens anders?

Ik wil eigenlijk gewoon een plek waar helemaal niets is. Alleen dieren, zon, bomen en molens.

Misschien wel in Luxemburg.

Het is bijna vakantie, ga je iets leuks doen?

Ik ga naar Spanje en Marokko, op bezoek bij familie. Het liefst ga ik op vakantie veel voetballen en zwemmen. ANNELIESBONTJES

Wil jij ook je favoriete plek tonen? Stuur een mailtje naar ket@bruzz.be.

WORD

Marketing coördinator (m/v/x)

Zet jij graag creatieve ideeën om in sterke campagnes? Krijg jij energie van het opstarten van nieuwe projecten?

Eindredacteur televisie (m/v/x)

Hou jij het hoofd koel wanneer de deadline nadert en wil je mee het Brusselse nieuwsverhaal vormgeven?

02-19.07.2026

quaidete.be • zomerkaai.be

Fubuki

Vul de cijfers 1 tot en met 9 in het rooster in, zodat het resultaat van de sommen klopt met de cijfers rechts en onderaan de kolommen. Elk getal mag maar één keer voorkomen. Het niveau van de puzzel kan variëren per editie.

Rekenpuzzel

Vul de witte vakjes met positieve gehele getallen zodat elke rij een kloppende som vormt met het doelgetal rechts of onder. Reken van links naar rechts en van boven naar beneden, zonder voorrang van × of ÷ (bij delen moet de uitkomst altijd een geheel getal vormen).

Verborgen Brussel

De hoofdstad kent veel verborgen plekjes, onverwachte panorama-uitzichten, en onbekende maar daarom niet minder intrigerende panden en kantjes, ver weg van Manneken Pis, de Grote Markt en het Atomium. Zoals deze muur-tekening. Waar is deze foto genomen?

Zelf een foto van een onverwacht stukje Brussel insturen? Mailen naar redactie@bruzz.be

Woordzoeker

Zoek alle verborgen woorden in het raster van de speciale woordzoeker van BRUZZ.

Streep de begrippen één voor één weg, dit kan in alle richtingen: horizontaal, verticaal, diagonaal, en van links naar rechts en andersom.

▢ Escorte

▢ Vernielingen

▢ Undercover

▢ Fietswinkel

▢ Illegaal

▢ Woonstbetreding

▢ Renovatie

▢ Japan

▢ China

▢ Citroenen

▢ Voodoo

▢ Geneesheer

Oplossingen

De puzzels in dit magazine zijn intern ontwikkeld of gegenereerd met gebruik van toegestane tools en artificiële intelligentie. Elke gelijkenis met bestaande puzzels is toevallig.

L P I K R J R U E C X S O D B A T M B X I F E V R U U Q Q Z R C C C

Stuur het

5x2tickets,KoninklijkCircus,12/07

feestdag (Picture Perfect + Beauty Market)