BRUZZ editie 1983 (10-06-2026)

Lage-emissiezone

Vertraging zet druk op Europese deadline

Kanal Race tegen de tijd voor nieuwe exporuimtes

Gaspard Melville

Stand-upcomedian vult zalen over Brusselse chaos

Fraude

SOCIALE WONINGEN

Verhuurkantoor bevoordeelde vrienden en familie in Sint-Joost

THE LAST WEEKEND OF JUNE, FOR THE 35TH TIME

REMA • EZRA COLLECTIVE • LILA IKÉ • RUGER

KEBLACK • BLAIZ FAYAH • REDVEIL • PONGO

REEMAH • SAINTÉ • BRYAN MG • ISEO & DODOSOUND • LADY SHAKA

DUB FX • DYCE • SOUNDBOY DEAD • LUPO SPACCARO FULL BAND • S!RENE AYITO • YAADCORE • JULS • THK (DJ-SET) • GRCA. B2B BROWNSUGVR

KALASH • DANNY OCEAN • PROTOJE DJ PEE .WEE AKA ANDERSON .PAAK

TOKISCHA • GREENTEA PENG • OBONGJAYAR • MULA B • KULTURR

DINO D’SANTIAGO INVITES MAYRA ANDRADE & BATUKADEIRAS • MAKALA

DON JORDY • DREA DURY • O.B.F. X CHARLIE P X SR WILSON HEMPRESS SATIVA FEAT. PAOLO BALDINI DUBFILES • ANAÏS B

ELISETHERE • MARIELOU B2B FEMIFÈ B2B MAMA OD • NIVEAU4 PARISONGO • CAIO PRINCE • NAÏKA • ESAÏA • SUMAC DUB

SKEPTA • AMAARAE • FREDDIE GIBBS

THEE SACRED SOULS • SPICE • GENEZIO

ISHA & LIMSA • BLU SAMU • TWENDE PAMOJA • STAND HIGH PATROL

P.L.L • GAZ MAWETE • TRIBAL KUSH • JARREAU VANDAL B2B TASH LC DC3 • REGGAEBUS • DAVOJAH X JÇÃO • JAMZ SUPERNOVA

ASHKABAD • VALIANT • OKORO RADIO • GAYANCE • ATILI

DUB SHEPHERDS FEAT. JUNIOR ROY • SUBMATIC

Anderlechtse Haard Maak komaf met het cliëntelisme

Ze komt er, die parlementaire onderzoekscommissie naar de Anderlechtse Haard. Een Panoreportage bracht berichten boven water van onder meer voorzitter Lotfi Mostefa (PS), die wijzen op een systemische beïnvloeding in de toewijzing van sociale woningen. Nadien volgde, in andere media, een feuilleton van gelijkaardige verhalen over diezelfde huisvestingsmaatschappij.

De onderzoekscommissie heeft geen tijd te verliezen. Voor 21 juli moeten de conclusies klaar zijn. Dat is, tegen de traditie in, kort en krachtig. Afwachten of die parlementaire onderzoekscommissie diep genoeg kan graven.

Maar dat ze nodig is, staat buiten kijf.

Het klopt dat het parket een onderzoek voert, maar als de nieuwsberichten kloppen, dan doet het er niet zo veel toe wat het gerecht ervan vindt. Het is deontologisch zo fout, dat het parlement, een kleine tien jaar na het Samusocial-schandaal, niet anders kan dan reageren, om, jammer genoeg opnieuw, orde op zaken te stellen.

“Wie de (lokale) PS steunt, krijgt een voetje voor, wie dat niet doet, kan het wel schudden”

We weten dat meer dan zestigduizend gezinnen op een wachtlijst staan voor een sociale woning. Dat zijn tienduizenden mensen die hopen op een betere woning, of gezinnen die de huur niet meer kunnen betalen. Dat maakt de sociale huisvesting uiterst fraudegevoelig. Hoeveel lokale mandatarissen zouden al niet zijn aangesproken door inwoners van hun gemeente om hen te helpen?

Er is daarom lang geleden beslist om de toewijzing van de sociale woningen weg te halen bij de lokale besturen. Die worden centraal toegekend. Wat de reportage duidelijk heeft gemaakt, is hoeveel achterpoortjes er nog zijn in de toewijzing van die woningen, waar de lokale mandatarissen hun invloed kunnen uitoefenen.

Zijn we gechoqueerd dat dat nog gebeurt na het zien van de Pano-reportage? Ja. Vooral de manier waarop de centrale toewijzingsregels omzeild werden, roept serieus wat vragen op.

Zijn we verbaasd? Eigenlijk niet. Brussel heeft een diepgewortelde cultuur van cliëntelisme, dat blijkbaar maar moeilijk uitgeroeid raakt. Wat nu naar boven is gespit, was waiting to happen De Anderlechtse Haard is geen alleenstaand geval. Bijna parallel aan Pano voerde het Brussels Gewest een eigen onderzoek naar een sociaal verhuurkantoor (SVK) in Sint-Joost. Dat SVK is intussen failliet, maar een audit legt een beerput bloot die we anno 2026 niet hadden verwacht. Dat dat jaren onder de radar kon blijven, maakt het alleen maar erger. Hier en daar wordt gesuggereerd dat het allemaal zo erg niet is. Iemand als Mostefa is geliefd, hij heeft heel wat mensen kunnen helpen. Dat is toch wat een politicus moet doen? Het is ook de verdedigingslijn van de PS: hier is in se niets mis mee. Dat is een groot verschil met de Samusocial-affaire, toen de PS, met de staart tussen de benen, de toenmalige kopstukken, Yvan Mayeur en Pascale Peraïta, snel heeft laten vallen.

Dat is het meest verbazende van dit schandaal. De PS lijkt bijna tien jaar later niet te beseffen dat ze met deze houding het sociale contract tussen overheid en burger aan diggelen schiet. Dat bepaalt dat de overheid sociale steun kan verlenen, gebaseerd op solidariteit, maar dat moet wel volgens faire en transparante regels verlopen. Die worden hier, als de berichten kloppen, aan de laars gelapt. Wie de (lokale) PS steunt, krijgt een voetje voor, wie dat niet doet, kan het schudden. Dat soort cliëntelisme is er bovendien op gericht om de lokale macht van de PS te vergroten.

Hiermee wordt het sociale systeem zelf ondermijnd. Want hoeveel beroep kun je blijven doen op solidariteit, als dat gebruikt wordt om de macht van één partij te versterken?

Er is nood aan een reset, waarbij het cliëntelistisch systeem volledig wordt uitgekleed, met heldere en transparante regels, zodat iedereen gelijk is voor de wet.

Steven Van Garsse Senior politiek analist

In het edito fileert de redactie de Brusselse actualiteit.

Lees meer Sociale huisvesting: jarenlang gesjoemel met sociale woningen in Sint-Joost p.6

Inhoud 10 juni 2026

10

De Brusselse regering worstelt met een versoepeling van de LEZ. Het Gewest moet immers voldoen aan de strenge Europese regels

Meer BRUZZ

XL Vroegmarkt

Terwijl Brussel nog slaapt, bruist de Vroegmarkt al van activiteit. Kijk mee achter de schermen van deze unieke wereld.

Achter de schermen van de Vroegmarkt, maandag 15 juni in BRUZZ 24

Anderlechtse Haard

De socialehuisvestingsmaatschappij de Anderlechtse Haard ligt onder vuur, nadat voorzitter Lotfi Mostefa (PS) beschuldigd wordt van cliëntelisme en politieke inmenging. Volg het nieuws op BRUZZ.be/anderlechtsehaard

18

Mediafiguur Karl Meesters, auteur Lize Spit en MNM-presentatrice Imane Boudadi delen hun beste blokadvies

COLOFON

OP DE COVER

06 Fraude Meer dan twintig jaar lang werd een sociaal verhuurkantoor in SintJoost-ten-Node geplaagd door fraude

ACTUALITEIT

03 Vooraan Anderlechtse Haard: maak komaf met het cliëntelisme

14 Opinie ’Maak van duurzame leveringen de norm’

15 Cartoon Delphine Frantzen

VERHALEN

22 Samenleving Jasmine Del Monte helpt jongeren om hun leiderschapskwaliteiten te ontwikkelen

26 Kunst Kanal zet alle zeilen bij om museum klaar te krijgen

32 Podium Stand-upcomedian Gaspard Melville raakt een gevoelige snaar met ‘Bruxelles chaos’

ELKE WEEK

14 Stadsleven Egoïsten

16 In beeld

16 In het nieuws

25 Botanisch Brussel Bee Gold: bijenvriendelijke rozen die ook in een bloembak kunnen bloeien

30 Column Waterval

31 City Jobs Françoise verkoopt partykleren in de Agoragalerij

44 Hang-out Aliya

46 Puzzelpagina

CULTUURGIDS

36 Shoptips

37 Eat & Drink 3 x eten in de tuin

38 Uittips

39 Klein onderhoud Ciska Thomas

40 Uittips

41 Uitgelicht Choreograaf Renaud Dallet op de tast

43 Inzichten Tutu Puoane

BRUZZ Flageyplein 18, 1050 Brussel, 02-650.10.65 ABONNEMENTEN Josiane De Troyer (abo@bruzz.be), 02-650.10.80 Gratis in Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Rest van België: 29 euro per jaar; IBAN: BE98 3631 6044 3393 van Vlaams Brusselse Media vzw, een abonnement binnen Europa kost 119 euro per jaar, buiten Europa 139 euro per jaar OPLAGE 50.000 exemplaren ADVERTEREN? Angela Mngongo 02-650.10.81 angela.mngongo@brusselmedia.be DISTRIBUTIE Ute Otten, 02-650.10.63, ute.otten@bruzz.be KLACHTEN? klachten@bruzz.be - www.bruzz.be/klachten ALGEMENE DIRECTIE Johan Goossens ALGEMEEN HOOFDREDACTEUR Klaus Van Isacker COÖRDINATOR MAGAZINE Maarten Goethals ART DIRECTOR EN VORMGEVING Heleen Rodiers EINDREDACTIE Karen De Becker WERKTEN MEE AAN DIT NUMMER Eva Christiaens, Kris Hendrickx, Sophie Moffat, Steven Van Garsse, Tom Zonderman (redacteurs); Michaël Bellon, Tibert Blommaert, Jasper Croonen, Emilia De Feyter, Andy Furniere, Tom Peeters, Niels Ruëll, Jasper Van Belle, Matisse Van der Haegen, Lies Van Overschée (medewerkers); Inne Krokaert, Minne Uyttersprot (stagiaires) FOTOGRAFIE & ILLUSTRATIE Bart Dewaele, Tiene Carlier, Kim Duchateau, Delphine Frantzen, Ivan Put, Saskia Vanderstichele, Emiel Viellefont VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Johan Goossens, Flageyplein 18, 1050 Elsene. BRUZZ is een uitgave van de Vlaams Brusselse Media vzw wordt gedrukt bij Printing Partners Paal-Beringen en wordt gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse Gemeenschapscommissie

Jarenlang gesjoemel met sociale woningen in Sint-Joost

Bijna negen op de tien toewijzingen waren onregelmatig

Meer dan twintig jaar lang werd een sociaalverhuurkantoor in Sint-Joost-ten-Node geplaagd door fraude. Medewerkers gaven zichzelf en hun dichte kring een sociale woning, en sjoemelden met de boekhouding. Dat blijkt uit de audit van het inmiddels opgedoekte kantoor.

door Tibert Blommaert en Eva Christiaens foto’s Ivan Put

Een medewerkster die haar eigen zus, oom, twee tantes en oma aan een sociale woning hielp, zelfs toen die oma al op sterven lag in het ziekenhuis. Het is volgens een recente audit in Sint-Joost-ten-Node werkelijk gebeurd in het plaatselijke sociaalverhuurkantoor AISSJ, dat eind vorig jaar failliet werd verklaard en stopgezet. De zieke oma kon haar inschrijvingsdossier onmogelijk zelf hebben opgestart, want ze lag in het ziekenhuis, en bovendien overleed zij twee dagen na de start van de huur. Toch werd diezelfde huurovereenkomst pas vijf maanden later stopgezet, nadat de betrokken medewerkster was ontslagen.

Het is maar één verhaal uit het sociaalverhuurkantoor (SVK) van Sint-Joost-tenNode, dat in 2000 werd opgericht en tot eind vorig jaar 230 private huurwoningen in de gemeente beheerde. Inwoners met een laag inkomen kunnen in zo’n woning terecht tegen een sociale huurprijs, terwijl het verhuurkantoor hun particuliere eigenaars een hogere huur uitbetaalt via gewestelijke

subsidies en hen ook steun verleent bij onderhoud of renovatie. SVK’s waren een beleidsprioriteit van vorig staatssecretaris voor Huisvesting Nawal Ben Hamou (PS): in heel Brussel zijn nu 8.109 woningen op die manier verhuurd, bij in totaal nog 22 kantoren.

Eind vorig jaar werd duidelijk dat het helemaal misliep bij AISSJ. Het Tennoodse kantoor sukkelde met ruim een half miljoen euro aan schulden, onder meer door onbetaalde huurgelden en door een grote rechtszaak vanwege één verhuurder. Nu blijkt dat precies die huurgelden vaak niet betaald werden door eigen medewerkers, die zichzelf aan zo’n woning hielpen, en dat er zelfs geld is gestolen van kwetsbare huurders. Dat staat in een auditverslag van audit.brussels, dat BRUZZ kon inkijken en dat in februari al werd overgemaakt aan het parket van Brussel.

De audit werd een jaar geleden besteld door Brussel Huisvesting na ernstige zorgen over de boekhouding en het beheer bij AISSJ. In het verslag wordt meteen duidelijk dat de

fraude jarenlang is kunnen doorgaan voordat er écht aan de alarmbel is getrokken. Een eerste melding over mogelijk machtsmisbruik kwam er al in 2019 in La Dernière Heure, destijds over woningen die op vraag van toenmalig huisvestingsschepen Philippe Boïketé (PS) zouden zijn toegewezen. Maar volgens huidig staatssecretaris voor Huisvesting Karine Lalieux (PS) was er toen te weinig bewijsmateriaal en werd de klacht geseponeerd. De bal ging pas echt aan het rollen na een nieuwe, anonieme melding bij Brussel Huisvesting in 2024. Na een financiële audit bestelde die administratie vorig jaar uiteindelijk een forensische audit om ernstige gebreken en eventueel gerechtelijke inbreuken vast te stellen.

Dat is ook gebeurd: het Brussels Gewest stelde zich burgerlijke partij in het gerechtelijk onderzoek dat sinds februari aan de gang is. Ondanks het faillissement lopen verschillende ex-medewerkers van AISSJ dus wel nog kans op vervolging. Het parket van Brussel wil daar voorlopig geen details over kwijt, maar bevestigt het lopende onderzoek.

BRUZZ kon het auditverslag via andere wegen inkijken. Dat verslag spreekt over een “algemeen falend systeem van toewijzingen” van socialehuurwoningen bij AISSJ en een “actieve betrokkenheid van personeelsleden bij de creatie van frauduleuze documenten”. Zowel bij het toewijzen van eerste huurwoningen als bij verhuizingen van bestaande huurders naar een andere woning, is veelvuldig sprake van fraude of schriftvervalsing.

Valse bewijsstukken

Zeker bij de zogenoemde ‘eerste toewijzingen’ voor nieuwe huurders is de fraude aanzienlijk. Van de 181 onderzochte dossiers is daar, over een periode van 18 jaar, in 94 gevallen fraude vastgesteld en in 44 gevallen vermoedelijke fraude. Nog eens 24 dossiers zijn geklasseerd als onrechtmatig, bijvoorbeeld omdat de nodige bewijsstukken ontbraken om een kandidaat-huurder voorrang te verlenen. Dat is samen 86 procent of bijna negen op de tien dossiers.

Het gaat hier deels om gerichte steekproeven, wat meteen wil zeggen dat het aantal inbreuken in werkelijkheid hoger kan liggen. De auditeurs werken met zulke steekproeven omdat het aantal inschrijvingen bij AISSJ niet helemaal strookte met de bekende wachtlijst.

Een sociaalverhuurkantoor kent wettelijk alleen huurwoningen toe aan kandidaten op een wachtlijst, die aan welbepaalde inkomenscriteria moeten voldoen. Wie zich eerst inschreef op die lijst, krijgt in principe voorrang op latere kandidaten. Wel geldt een puntensysteem voor mensen in bijzonder precaire situaties, zoals dakloosheid, dreigende uithuiszetting, alleenstaande moeders, 65-plussers of personen met een handicap. Wie meer van die criteria afvinkt, krijgt meer punten en springt enkele plaatsen hoger op de wachtlijst. Daarnaast kunnen partnerorganisaties zoals het OCMW nog eigen afwijkingen toelaten.

Uit de audit blijkt dat precies met die criteria is gesjoemeld bij AISSJ om bepaalde kandidaat-huurders voorrang te geven op

hun concurrenten. Zo werd bij de inschrijving van de vermelde oma een ouder inschrijvingsdocument gekopieerd om meer anciënniteitspunten op de wachtlijst te verzamelen. Een andere medewerkster kreeg een eigen appartement toegewezen door de directeur. Aan de auditeurs verklaarde zij dat ze vier punten van hem ‘cadeau’ had gekregen.

Er zijn ook attesten van handicap of dakloosheid vervalst, en in één geval zelfs een attest van Brussel Huisvesting. Alles samen zijn zeker 54 bewijsstukken volgens de audit vervalst. Andere dossiers zijn dan weer verdwenen of geschrapt van de wachtlijst. De auditeurs spreken over “selectieve uitsluiting” van concurrenten. Die werden bijvoorbeeld niet uitgenodigd voor een bezoek aan een huurwoning of na zo’n bezoek niet meer gecontacteerd. Eén

“Ik moest blindvaren. Ik werkte niet bij dat kantoor en mijn administratie verzweeg dingen voor mij”

Christian Boïketé

Ex-voorzitter raad van bestuur

medewerkster werd zelfs betrapt toen zij huurgelden van andere huurders overschreef naar haar eigen huurrekening of die van haar familie. Zo leek het alsof die –sowieso al kwetsbare – huurders met huurachterstal kampten, en daardoor uit hun woning gezet konden worden. Eén persoon raakte zo liefst vijftig dagen dakloos.

Vriendjespolitiek

Wie dan wel een woning kreeg? Al te vaak een personeelslid zélf of iemand uit diens entourage. Dat gebeurde volgens de audit minstens 39 keer over een periode van achttien jaar (2008-2025). De beginjaren van AISSJ zijn zelfs niet onderzocht omdat alle inschrijvingen tot 2008 met pen en papier gebeurden en niet volledig zijn overgeheveld naar het digitale systeem.

Tussen 2008 en 2018, toen de controle op de toewijzing van huurwoningen slechts informeel door de directie gebeurde, gingen minstens elf huurwoningen naar (oud-) medewerkers van AISSJ. In negen andere gevallen gingen de woningen naar hun familieleden. Na 2018 – toen er door herstructurering eigenlijk al meer toezicht was beloofd – gebeurde dat nog eens minstens acht keer.

Daarnaast zijn ook verhuurders beloond: in zeker vijf gevallen konden die private eigenaars hun eigen woning met voorrang

verhuren aan een familielid. Dat familielid kreeg via AISSJ dus een sociale huurprijs, maar hun verhuurder nog altijd een Brusselse subsidie én renovatiesteun. Nog eens zes vrouwen kregen een woning na direct akkoord van de directeur.

Een directiewissel bracht amper beterschap in de werkcultuur. Zelfs de invoering van een formeel ‘toewijzingscomité’ in 2019 heeft de fraude niet verminderd, integendeel. Dat comité was “samengesteld uit een voorzitter en een ondervoorzitter, bijgestaan door de directeur en de gedelegeerd bestuurder van het SVK, plus een onafhankelijk lid dat door de regering wordt aangewezen”, zei ex-staatssecretaris voor Huisvesting Nawal Ben Hamou in 2020 in het parlement. Huidig staatssecretaris Lalieux moet daarentegen toegeven dat er “nooit een regeringscommissaris is afgevaardigd” in de raad van bestuur of toewijzingscommissie van AISSJ.

En zelfs als die er was geweest, was het wellicht een maat voor niets: de toewijzingscommissie kreeg een nieuw dossier in 92 procent van de gevallen maar te lezen op het moment dat de huur al van start was gegaan, zo meldt de audit. Zelfs onder toezicht van de nieuwe commissie zijn nog zeker 36 dossiers vervalst.

Hoe dat alles zo lang onder de radar kon blijven, is nu voer voor het gerechtelijk

onderzoek. Hoewel de eerste klachten rond onrechtmatige toewijzing al in 2019 naar buiten kwamen, is het waarschijnlijk dat er nog altijd mensen uit de kring van de betrokkenen in een sociale woning verblijven. Volgens het auditrapport woonden bij het verschijnen van het verslag in februari nog altijd vier ex-medewerkers van het kantoor in een sociale woning. Dat gold ook voor twaalf familieleden, vier familieleden van verhuurders en één vrouw die onrechtmatig zo’n woning zou hebben verkregen van de oud-directeur. De directeur in kwestie reageert bij BRUZZ dat hij “niets te zeggen heeft” over de audit.

Dertig gezinnen zonder oplossing

Of er nu, vier maanden later, nog altijd huurders onrechtmatig gebruikmaken van zo’n sociale woning, is onduidelijk: sinds het faillissement van AISSJ valt een deel van hun 230 woningen onder het beheer van de openbare vastgoedmaatschappij HBM 1210, waar geen aanwijzingen zijn van slecht bestuur. 125 huurwoningen zijn overgenomen door de andere Brusselse SVK’s. De Brusselse federatie van SVK’s zegt dat ze nog geen woonoplossing vond voor een dertigtal gezinnen. “Mogelijk hebben zij via een andere weg een oplossing gevonden, maar dat kunnen wij niet bevestigen”, zegt coördinatrice Laurence Libon.

Diezelfde federatie wil niet uitweiden over de controle op hun leden. “Wij hebben geen voogdijfunctie en zijn louter de beroepsfederatie voor socialeverhuurkantoren. Wij beschikken dus alleen over de informatie die de kantoren ons zélf bezorgen”, zegt Libon. “Het toezicht gebeurt door Brussel Huisvesting.” Alleen ziet die gewestadministratie enkel toe op de Brusselse subsidiestromen aan SVK’s, via een jaarlijkse controle op hun rekeningen. Het dagelijks beheer moet gecontroleerd worden door de raden van bestuur bij elk autonoom verhuurkantoor. Zo mist het Gewest hier wettelijke controle-instrumenten, die voor openbare vastgoedmaatschap-

pijen zoals de Anderlechtse Haard wél formeel bestaan. “Maar wij hebben geen indicaties dat dergelijke fraudegevallen zich in andere SVK’s van Brussel hebben voorgedaan”, benadrukt de administratie Brussel Huisvesting.

Net in Sint-Joost was de bestuursraad van AISSJ erg gelinkt aan het gemeentebestuur. Tien jaar lang was Christian Boïketé er voorzitter van de raad van bestuur: broer van toenmalig schepen van Huisvesting Philippe Boïketé (PS) en zelf kabinetschef van burgemeester Emir Kir (LB, maar tot 2020 lid van PS) tot 2023. Na zijn ontslag nam Luc Frémal (LB) het stokje over als voorzitter. Hij is tevens OCMW-voorzitter in Sint-Joost-ten-Node en partijgenoot van Kir.

Beide oud-voorzitters willen weinig kwijt over hun tijd bij AISSJ. Christian Boïketé noemt “geruchten nog geen bewijsstuk”. “Ik moest blindvaren. Ik werkte niet bij dat kantoor en mijn eigen administratie verzweeg dingen voor mij. Het was een kantoor waarover veel geruchten de ronde deden, maar een gerucht is nog geen bewijsstuk”, zegt Boïketé vandaag. “Ik heb spijt dat ik ooit de rol van gedelegeerd bestuurder heb aanvaard. Ik zal dat niet meer doen, ik was er niet geschikt voor.”

Zijn broer Philippe Boïketé (PS), vandaag oppositielid in Sint-Joost en tien jaar lang schepen van Huisvesting, wenste niet te reageren. Gedelegeerd bestuurder en OCMW-voorzitter Luc Frémal (LB) zegt de gemeente “volledig ter beschikking staat van het parket”. “Er hing een omerta over de hele structuur en ik was als bestuurder slechts op de hoogte van één situatie van fraude. Daarna hebben wij de betrokken medewerkster ontslagen”, zegt Frémal over een geval uit 2023. “Verder kreeg ik nog geen inzage in de audit. Alle toewijzingen vanuit het OCMW zijn volgens de correcte procedures verlopen.”

Huidig schepen Mohammed Jabour (LB) en burgemeester Kir, beiden lid van de bestuursraad tot het faillissement, konden nog niet reageren.

FRAUDE DANS L’ATTRIBUTION DE LOGEMENTS SOCIAUX

FR/ Un audit révèle une fraude à grande échelle au sein de l’agence immobilière sociale AISSJ, aujourd’hui en faillite, à Saint-Josse. Des employés ont falsifié des documents et favorisé leur entourage, ainsi que des membres de leur famille, dans l’attribution de logements sociaux. L’audit a constaté des fraudes ou irrégularités dans près de neuf dossiers sur dix examinés.

FRAUD IN SOCIAL HOUSING ALLOCATIONS IN SAINT-JOSSE

EN/ An audit has uncovered widespread fraud at the now-bankrupt social rental agency AISSJ in SaintJosse. Employees falsified documents and helped relatives, friends and associates obtain social housing. The audit found fraud or irregularities in nearly nine out of ten cases it examined.

‘De Europese normen voor luchtkwaliteit halen, wordt sowieso moeilijk’

De Brusselse regering worstelt met een versoepeling van de LEZ

De Brusselse regering bereidt een nieuwe lage-emissiezone voor. De contouren zijn bekend: lagere boetes en een betaalbare jaarpas. Die hervorming is geen sinecure, want zowel justitie als de Europese Commissie kijkt streng toe. “Zelfs met de hoge boetes was het al moeilijk om de Europese normen te halen.”

door Steven Van Garsse foto Bart Dewaele

Het regeerakkoord van de regering-Dilliès is zonneklaar. De lage-emissiezone (LEZ) gaat niet op de schop, maar wie toch nog met een Euro 5-diesel of Euro 2-benzine in de hoofdstad rondrijdt, hoewel verboden sinds 2025, mag daar niet te zwaar voor beboet worden. De regering wil een jaarpas invoeren van 350 euro, en 200 euro voor bepaalde sociale categorieën. De boetes, vandaag 350 euro elke drie maanden, zakken naar 80 euro per maand.

Dat gebeurt op een moment waarop Brussel voor een heel andere uitdaging staat: tegen 2030 moet het Gewest voldoen aan strengere Europese luchtkwaliteitsnormen. Volgens experts was dat zelfs mét het bestaande LEZ-traject al moeilijk. Als Brussel de normen niet haalt, zal het

tegenover de Europese Commissie moeten aantonen hoe het alsnog op koers raakt. Vanaf 2030 kunnen burgers bovendien juridische stappen ondernemen wanneer overheden tekortschieten in de bescherming van de luchtkwaliteit.

De hervorming van de LEZ is daardoor geen eenvoudige politieke oefening. De Brusselse regering moet bewijzen dat een soepeler boetesysteem verenigbaar blijft met de Europese verplichtingen inzake luchtkwaliteit.

De LEZ is een zeer probaat middel gebleken om het gedrag van mensen te sturen. Tussen 2018, de start van de LEZ, en 2024 is de uitstoot van het schadelijke stikstofdioxide met 55 procent gedaald en van fijn stof met 33 procent. Liefst 99,3 procent van het wagenpark is in regel met de LEZ-normen tot 2024: tussen 2018 en 2024 werd de autovloot in Brussel vervangen door milieuvriendelijkere auto’s.

Halverwege 2024 ontstond echter een nieuw narratief, omdat met de nieuwe mijlpaal 2025 in het vooruitzicht dertigduizend automobilisten voor het blok stonden. Moesten ze hun auto vervangen of kregen ze vanaf maart 2025 serieuze boetes als ze de stad nog inreden? Het werd een verkiezingsthema en het Brussels parlement probeerde tot twee keer toe de LEZ-mijlpaal van 2025 uit te stellen. Beide pogingen strandden uiteindelijk bij het Grondwettelijk Hof.

De lage-emissiezone mist haar doel niet: de luchtkwaliteit is fel verbeterd.

Leefmilieu Brussel kan haast mathematisch vaststellen hoe de vervanging van het vervuilende wagenpark, na de aankondiging van het uitstel, plots terugviel. Dat is ook te zien bij metingen van de luchtkwaliteit, die voor stikstofdioxide nauwelijks nog een verbetering inhouden, met en in sommige meetstations zelfs een achteruitgang.

Staatssecretaris voor Leefmilieu Ans Persoons (Vooruit) geeft aan dat die terugval in de verbetering van de luchtkwaliteit te maken kan hebben met het aangekondigde uitstel van de LEZ, maar ze verwijst ook naar de ongunstige weersomstandigheden in 2025, met in de lente van dat jaar droog weer, met weinig wind.

"Als je de boetes 'betaalbaar' maakt, dan hol je de LEZ uit"

Christian Horemans Expert bij Onafhankelijke Ziekenfondsen

Goed of slecht weer, de EU ziet er streng op toe dat de normen gehaald worden. Een jaar voor het uitstel van de LEZ hebben de Europese Raad en het Europees Parlement een nieuwe richtlijn goedgekeurd, die de luchtkwaliteitsnormen van 2008 nog aanscherpt, om ze beter te doen aansluiten bij de (strengere) normen van Wereldgezondheidsorganisatie.

Staatssecretaris Ans Persoons bereidt hierover nieuw wetgevend werk voor, dat nog voor het zomerreces goedgekeurd zou moeten zijn, zodat het in het najaar naar het parlement kan, en in 2027 van kracht kan zijn.

“We hebben kunnen aantonen dat in steden met een LEZ de luchtkwaliteit veel

sneller beter wordt”, zegt Christian Horemans, expert bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen. Die mutualiteiten voerden samen met de Health and Enivronment Alliance en enkele universiteiten een studie uit naar de effecten van de LEZ op de gezondheid. Ze vergeleken steden die een LEZ hebben, met centrumsteden die er geen hebben.

Uit die studie blijkt onder meer dat de kansarme wijken het meeste baat hebben bij een LEZ. “Het zijn wijken waar veel sluipverkeer is, of veel verkeer tout court. Daar heeft de LEZ tot een spectaculaire verbetering van de luchtkwaliteit geleid.”

De mutualiteiten konden voorts gezondheidseffecten aantonen, met minder voorgeschreven diabetesmedicatie in steden waar de LEZ is ingevoerd. Brussel is samen met Antwerpen en Gent een van de drie Belgische steden die een LEZ hebben ingevoerd.

De concentratie stikstofdioxide mag vanaf 2030 nog slechts 20 µg/m3 bedragen. Gemiddeld haalt Brussel die vandaag al, maar niet op alle plekken in Brussel. Aan de kleine Ring bijvoorbeeld, maar ook in de Keizer Karellaan of de Kroonlaan worden die nog lang niet gehaald.

Het Brussels Gewest heeft zelf een secundair meetnetwerk, opgezet door onder meer de Brusselse Raad voor het Leefmilieu (Bral), met een focus op de plekken in Brussel met het drukste autoverkeer, zoals street canyons, smalle straten met hoge bebouwing. Daar zijn de resultaten nog bedroevender. Geen enkel van de dertig meetpunten respecteert de norm die Europa in 2030 oplegt. Sommige meetpunten raken zelfs niet onder de norm van 2008, namelijk 40 µg/m3

Niet veel marge

Het wordt voor de Brusselse regering dus geen evidente zaak om de aangekondigde versoepelingen van de LEZ, zoals voorzien in het regeerakkoord, te verzoenen met de Europese strengere regels inzake luchtkwaliteit, die niet vrijblijvend zijn. Zo vraagt de Europese Commissie lidstaten die de normen van 2030 niet halen dat ze met een routekaart aantonen hoe ze die wel zullen halen.

Zelfs al moet dat stappenplan pas in 2028 bij de Europese Commissie belanden, veel marge heeft de Brusselse regering niet. Ze zal moeten aantonen dat met een verlaagd boetesysteem en een jaarpas, of eventueel met andere maatregelen, de normen van 2030 toch gehaald zullen worden.

Bij Bral leeft de twijfel of dat zal lukken. “Zelfs als de LEZ het gewone pad had

"We zullen onze EU-verplichting respecteren"

Ans

Persoons

Brussels staatssecretaris voor Leefmilieu

gevolgd, zou het al moeilijk geweest zijn om die normen te halen”, zegt Tim Cassiers van Bral.

Toch blijft Persoons ervan overtuigd dat het haalbaar is om de normen van 2030 te halen. “We zullen onze EU-verplichting respecteren”, zei ze vorige week in het Brussels parlement. Ze staafde dat met nieuwe cijfers die moeten aantonen dat de vervanging van het vervuilende wagenpark in Brussel nu toch in gang gezet.

Reden er in het eerste trimester van 2025 nog 7,8 procent vervuilende wagens rond (vooral Euro 5-diesels), dan is dat in het eerste trimester van 2026 nog maar 3,8 procent. “Die positieve evolutie zou zich moeten vertalen in een verbetering van de luchtkwaliteit”, zegt Persoons.

Christian Horemans van de Onafhankelijke Mutualiteiten is sceptisch. “De huidige boetes zijn ferm, maar het is de bedoeling om mensen te ontraden om met vervuilende auto’s in de stad te rijden. Als je die logica doorprikt en de boetes ‘betaalbaar’ maakt, dan hol je de LEZ uit”, zegt Horemans.

“Brussel heeft al grote stappen gezet”, zegt Horemans, “maar we zijn er nog niet.” Hij wijst naar de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie die de helft lager

liggen dan de normen die Europa in 2030 oplegt. Het is uitkijken naar wat de Raad van State zal vinden van de voorstellen van de Brusselse regering om de boetes te verlagen en met een jaarpas te werken. Een eerder voorstel van de MR om de boetes te verlagen kreeg nul op het rekest bij de Raad van State. Volgens het rechtscollege moet de incentive om de auto te vervangen hoog genoeg zijn, omdat anders de bescherming van de gezondheid van de burger in het gedrang komt.

Voor Persoons is een robuuste en juridisch waterdichte wetgeving primordiaal. Bij een onstabiele wetgeving blijft de autogebruiker nog langer in het ongewisse. Nog meer chaos zou een zeer slecht signaal zijn.

Kakofonie

De voorbereiding die Persoons treft voor 2027, zegt echter niets over 2026. Officieel is het LEZ-verbod voor Euro 5- en Euro 2-wagens nog steeds van kracht, al komen er pas in juli boetes. Die zullen eenmalig zijn, zo kondigde Brussels minister van Financiën Dirk De Smedt (Anders) in het parlement aan.

Dat gaat echter regelrecht in tegen de bestaande wetgeving, die in boetes tot vier keer per jaar voorziet. Om de aankondiging van het nieuwe boetesysteem voor het jaar 2026 te rechtvaardigen moet er minstens een nieuw besluit van de regering komen. Dat is vooralsnog niet gebeurd. Staatssecretaris Persoons en minister De Smedt schuiven hiervoor de bal door naar elkaar.

Dat draagt bij aan de kakofonie over de LEZ, want zolang er geen wettelijk kader is, is het voor Leefmilieu Brussel moeilijk, zo niet onmogelijk, om het nieuwe boetesysteem aan de bevolking te communiceren.

Onder meer mobiliteitsvereniging

Touring vraagt dringend duidelijkheid nu er boetes zijn aangekondigd voor juli. “Automobilisten moeten precies weten vanaf wanneer ze een boete riskeren, en welke procedure er gevolgd zal worden.”

RESPECTER LES NORMES DE QUALITÉ DE L’AIR SERA DIFFICILE

FR/ Le gouvernement bruxellois souhaite assouplir la zone de basses émissions en instaurant des amendes moins élevées et un pass annuel. Cette réforme n’est pas sans risque, car Bruxelles devra respecter d’ici 2030 des normes européennes plus strictes en matière de qualité de l’air. Des experts craignent qu’elle ne freine les progrès réalisés dans l’amélioration de la qualité de l’air.

MEETING AIR QUALITY STANDARDS WILL BE DIFFICULT

EN/ The Brussels government wants to ease the low-emission zone rules by introducing lower fines and an annual pass. This is not without risks, as Brussels must meet stricter European air quality standards by 2030. Experts fear that the reform could slow progress in improving air quality.

HEERLIJK PLANTAARDIG GENIETEN

Opinie

‘Maak

van duurzame leveringen de norm’

Elke dag rijden duizenden bestelwagens door Brussel om pakketten te leveren. Duurzamere leveringen kunnen helpen om de luchtkwaliteit te verbeteren en de uitstoot te verminderen, zo stellen enkele experts in een open brief.

Pierre Dornier

Directeur, Les chercheurs

d’air

Karin Enzlin

Head of Sustainability

Belgium, Bpost

Arnoldas

Kevalaitis

Senior Director of Network Development, Vinted Go

Philippe Lebeau

Onderzoeker aan de VUB

Jens Müller

Adjunct-directeur, Clean Cities Campaign

In het Brussels gewest nemen thuisleveringen steeds verder toe. De pakketten, die vaak met dieselbestelwagens worden vervoerd, hebben een negatieve impact op de luchtkwaliteit. Ze vormen ook een belangrijke bron van CO2-uitstoot, die het klimaat beïnvloedt. Om die vervuiling tegen te gaan, is het essentieel om de stedelijke logistiek rond e-commerce te optimaliseren en te verduurzamen. Burgers vragen hierom. Politici en bedrijven moeten in actie komen.

Een recente enquête van OpinionWay toont aan dat 61 procent van de respondenten vindt dat bedrijven nu moeten handelen om klimaatverandering tegen te gaan. Daarnaast wil 59 procent dat hun stad meer doet om duurzame leveringen te ondersteunen.

Elke dag rijden er ongeveer veertigduizend bestelwagens rond in het Brussels gewest. Naar schatting wordt ongeveer een derde daarvan gebruikt om

goederen te leveren en/of op te halen. Aangezien de grote meerderheid op diesel, benzine of gas rijdt (slechts 2 procent is elektrisch), veroorzaken ze aanzienlijke luchtvervuiling. Die voertuigen stoten ook CO2 uit en veroorzaken files, verkeersongevallen en geluidsoverlast. Wat kunnen we doen om dit groeiende probleem aan te pakken?

Minder consumeren

Allereerst is het noodzakelijk om onze overbodige consumptie te verminderen. Dat is de basis. En wanneer een aankoop noodzakelijk is, geven we best de voorkeur aan lokale handel, waarbij we ons te voet, met de fiets of met het

"Levering via een afhaalpunt of locker moet voordeliger zijn"

Stadsleven Egoïsten door Eleanor Denneman ©

Brussel-Noord. “Qu’est-ce qui se passe, là ?” zegt de knappe man naast me tegen zichzelf. We staren naar het bord waarop steeds meer treinen rood kleuren. “Suicide”, antwoord ik droog. Plots vertrekt zijn gezicht.

openbaar vervoer verplaatsen. Voor de leveringen die blijven bestaan, moeten we zoveel mogelijk kiezen voor afhaalpunten en lockers. Die maken het immers mogelijk om de ritten van bestelwagens te optimaliseren. In plaats van honderd procent van alle trajecten af te leggen, doen bestelwagens slechts een deel ervan (tot aan de afhaalpunten/ lockers), terwijl klanten het andere deel doen (idealiter zonder auto). Zo rijden de bezorgers veel minder kilometers. Als een pakket toch aan huis geleverd moet worden, moeten cargofietsen en elektrische bestelwagens voorrang krijgen.

“Mais noooooon, mon Dieu !” kermt hij. Oh oh, was ik weer te tactloos?

Heb ik hem getriggerd?

Maar lang hoef ik niet gissen. “Je suis dans la merde, je vais perdre mon travail. Cet égoïste !” Tijdens zijn klaagzang

schakel ik razendsnel van empathie en medelijden naar woede en verdriet. Precies een jaar geleden verloor ik opnieuw iemand aan deze allesbehalve egoïstische wanhoopsdaad. Ik weet niet wat te antwoorden, laat staan in netjes Frans. Maar een harde schouderklop haalt me uit mijn bevriezing. “Je rigole,

madame ! La société est foutue. Bisous !” Dan schiet hij weg om zijn trein te halen. Ik lach – stiekem kan ik zijn melodrama en macabere humor wel waarderen – tot mijn schuldgevoel me inhaalt. Ben ik de egoïst? En dan hoor ik mijn oude vriend van boven zeggen: “Ge hadt tenminste zijn

nummer kunnen vragen.”

Denk je aan zelfmoord en heb je nood aan een gesprek, dan kan je terecht op het nummer 1813 of via zelfmoord1813.be

In Stadsleven vertellen redacteurs en lezers in maximaal 1000 tekens een verrassende anekdote over Brussel. Insturen kan via redactie@bruzz.be

Om dat mogelijk te maken, moeten bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen en standaard schone leveringsoplossingen aanbieden. De eerder vermelde OpinionWay-enquête toont aan dat 66 procent van de ondervraagden bereid is hun levering af te halen in een afhaalpunt als dat goedkoper is dan thuislevering. Goed nieuws: meestal is dat vandaag al het geval.

Bovendien woont in het Brussels gewest 60 procent van de inwoners op minder dan vijf minuten wandelen van een afhaalpunt, en 98 procent op minder dan tien minuten. Waarom zien we dan nog geen massaal

gebruik van afhaalpunten en lockers?

Competitievere prijzen

Het prijsverschil tussen thuislevering en levering via afhaalpunten/lockers blijft vaak beperkt. Onvoldoende om gewoontes echt te veranderen. Om duurzame opties te stimuleren, moet levering via een afhaalpunt/locker duidelijk voordeliger zijn – minstens enkele euro’s goedkoper en afhankelijk van de prijs van de goederen.

Daarom vragen wij onlineverkopers om levering via afhaalpunten/lockers duidelijk aantrekkelijker te maken. Ook vragen we aan gemeenten en het Gewest om de installatie van nieuwe afhaalpunten/lockers te vergemakkelijken, vooral op plaatsen waar al veel passage is.

Door afhaalpunten/lockers echt aantrekkelijker te maken, schone leveringsoplossingen verder uit te bouwen en hun aanwezigheid in het hele gewest te vergemakkelijken, kunnen we de impact van leveringen op onze stedelijke leefomgeving sterk verminderen. Burgers zijn bereid hun gewoonten aan te passen en de oplossingen bestaan al. Het is nu aan bedrijven en overheden om de voorwaarden te creëren, zodat die duurzame alternatieven de norm worden in plaats van de uitzondering.

Reageren of zelf een opiniestuk insturen? Mail naar redactie@bruzz.be

Quote

Vooruit-voorzitter Conner Rousseau vernielingen in de nasleep van de onderwijsprotesten van het Franstalig onderwijs. “Stuur hen naar een bootcamp, laat hen werken en de schade betalen”, voegde hij er op de VRT aan toe. Cartoon door Delphine Frantzen

Instagram, 4 juni 2026

Boze scholieren

De betogingen tegen de besparingen in het Franstalig onderwijs afgelopen week ontspoorden in rellen waarbij het er soms hard aan toe ging. De politie gebruikte het waterkanon en traangas tegen de tieners, die fietsen in brand staken en vernielingen aanrichtten. De scholierenrellen leggen de moeilijke relatie tussen jongeren en de politie bloot. Ondanks polarisering door sociale media en politici moeten we toch proberen de dialoog te herstellen, vindt criminologe Sofie De Kimpe (VUB). “Over krapuul en bootcamps spreken, lost niets op.” © PHOTONEWS

In het nieuws

01/06 | Brussels transportbedrijf Ziegler is failliet. Transportfirma Ziegler met hoofdzetel in Brussel heeft vorige week voor de Brusselse ondernemingsrechtbank het faillissement aangevraagd. De groep stelt

wereldwijd 3.200 mensen te werk, van wie een 150-tal in Brussel aan de slag zijn. Onder meer de stijgende brandstofprijzen speelden de groep parten. Delen van het bedrijf worden wel overgenomen.

03/06 | Drie GO-crèches moeten sluiten na Vlaamse besparingen. De Kaarsjesboom in Sint-Gillis, Unkie Punkie in Elsene en De Bengeltjes in Oudergem gaan deze zomer definitief dicht. De maatregel is een gevolg van het feit dat Vlaanderen de financiering voor die minicrèches – samen goed voor 66 plaatsen – schrapt.

De kinderen kunnen elders terecht en er verdwijnen geen jobs.

04/06 | ‘Verbelgingsfeest’ verwelkomt nieuwe Belgen in Schaarbeek. Nieuwe Belgen worden officieel welkom geheten in de trouwzaal van het Schaarbeekse stadhuis. Het initiatief komt van

Anyuta Wiazemsky Snauwaert, die enkele jaren geleden uit Rusland verhuisde en Belg werd. Ze wil het gesprek openen over wat het betekent om Belg te zijn. “Want het is een belangrijk moment in iemands leven.”

05/06 | Meerdere lichamen aangetroffen na zware brand. Bij een

grote brand zaterdag in de Maurice Herbettelaan in Anderlecht zijn meerdere doden gevallen. Onder het puin zijn lichamen gevonden. Het zou gaan om twee aangetroffen lichamen en twee vermiste personen.

08/06 | De beste boulet van Brussel komt dit jaar uit Schaarbeek.

Zondag werd opnieuw de wedstrijd ‘Chaud Boulette’ georganiseerd, waarbij slagers uit heel Brussel dingen naar de titel van ‘Beste boulet van Brussel’. De juryprijs ging dit jaar naar het balletje van de beenhouwer Delicatessen Cloetens uit Schaarbeek, slager De Spiegeleer uit Anderlecht haalde de publieksprijs binnen.

08/06 | Politie Brussel Noord neemt 17 kilogram marihuana en 34.000 euro in beslag. De lokale politie van de zone Brussel Noord nam zaterdag meer dan 17 kilogram marihuana, 1,5 kilogram cannabis en meer dan 34.000 euro in beslag bij een vermoedelijke drugsdealer in Schaarbeek. De man werd

door de onderzoeksrechter onder aanhoudingsbevel geplaatst.

08/06 | Stad-Brussel eert zes atletes door straten rond Heizel naar hen te noemen. De Belgische atletes Nafi Thiam, Léa Bayekula, Élodie Ouédraogo, Olivia Borlée, Hanna Mariën en Kim Gevaert krijgen van

de Stad Brussel een plein, weg of dreef naar hen genoemd aan de Heizel. “Vrouwen hebben lang moeten vechten voor erkenning, daarom kiezen we ervoor om hen te eren”, zegt schepen van Stedenbouw Anaïs Maes (Vooruit). De zes werden persoonlijk gecontacteerd en reageerden naar verluidt erg enthousiast

Van nachtraaf tot uitsteller: drie Brusselaars over de blok

Met de examenperiode die volop bezig is, is het tijd voor de beste bloktips. Mediafiguur Karl Meesters, auteur Lize Spit en MNM-presentatrice Imane Boudadi blikken terug op hun studiejaren en delen hun beste blokadvies. door Minne Uyttersprot

“Ik

was absoluut geen voorbeeldstudent. Ik was een feester”

“Tijdens de blok studeerde ik ‘s nachts. Dan leek alles dubbel zo vlot te gaan”

“De wereld vergaat niet als je een taak eens te laat indient”

Karl Meesters Mediafiguur

Lize Spit Auteur

Imane Boudadi Presentatrice

‘Vergeet ook niet

te

genieten’

Mediafiguur Karl Meesters leefde tijdens zijn studies Toegepaste Economische Wetenschappen aan de VUB graag op zijn eigen tempo. Of beter: op het tempo van de naderende deadline. Zijn huidige carrière in de media sluit niet rechtstreeks aan bij zijn economische opleiding, toch kijkt hij met waardering terug op die jaren. “Wat ik vandaag doe, heb ik mee kunnen realiseren dankzij het netwerk dat ik toen heb opgebouwd.”

“Ik was absoluut geen voorbeeldstudent. Ik was een feester. Studeren stelde ik vaak uit tot het laatste moment. Niet per se uit luiheid, maar omdat ik mezelf ken. Wanneer ik druk ervaar, ga ik in hyperfocus. Dan kan ik opeens de wereld aan. Het systeem werkte verrassend goed. Misschien zelfs té goed. Ik botste dus nooit echt met mijn neus tegen de muur, mijn punten waren altijd best oké, waardoor ik telkens opnieuw dezelfde fout maakte.”

“Mijn studiemethode was wachten tot het laatste moment en vervolgens alles neerschrijven wat ik moest kennen. Er lag overal papier. Nachtelijke studiesessies probeerde ik te vermijden, want ik geloof dat je tijdens je slaap veel leerstof verwerkt, al draaide dat soms anders uit wanneer de hyperfocus toesloeg.”

“Die eigenschap draag ik vandaag nog altijd mee. Ook tijdens mijn deelname aan Dancing With The Stars vertrouwde ik op hetzelfde mechanisme. Ik zei tegen mijn coach dat ik tijdens de liveshows beter zou presteren dan tijdens de repetities. Met publiek en druk erbij haal ik vaak meer uit mezelf.”

“De meest memorabele anekdote uit mijn studententijd speelt zich af tijdens een van mijn eerste universitaire examens. Ik stond stipt om vijf voor negen klaar voor mijn examen wiskunde, maar ik stond daar alleen. Geen enkele andere student te bespeuren. Wat bleek? Het examen begon om acht uur. Ik legde mijn prof uit dat ik me vergist had en vroeg of ik in de namiddag mocht deelnemen aan datzelfde examen. Als antwoord kreeg het examen in mijn handen geduwd met de woorden: ‘Je hebt nog drie kwartier.’ Die druk heeft alleen maar een positieve invloed op mij gehad. Ik schakelde weer over op mijn hyperfocus. Ik moest mijn antwoorden nog mondeling verdedigen. De professor zei dat hij niets van mijn krabbels kon lezen, maar dat de uitkomsten wel juist waren. Resultaat: 14 op 20.”

“Toch zou ik mijn aanpak niemand aanraden. Mijn belangrijkste les: begin op tijd. Dan is alles leuker. Maar vergeet ook niet te genieten van die periode. Op dat moment lijkt het eindeloos te duren, maar achteraf is het voorbij als een sneltrein. En als ultieme raad? Haal gewoon goede punten. Dan laat iedereen je met rust. Geen zagende ouders of proffen. Dat maakt het leven een stuk makkelijker.”

Onderwijs

‘Maak visuele schema’s, werk met kleuren’

Van een klein dorp trok Lize Spit naar Brussel. Na haar studies aan het RITCS bleef ze in Brussel (Anderlecht) plakken. Ze studeerde er scenarioschrijven, al droomde ze aanvankelijk vooral van boeken schrijven.

“Dat ik daarvoor een omweg nam langs Audiovisuele Kunsten, en ook een camera en een montageprogramma leerde gebruiken, heeft me als schrijver ook wel gevormd. Vandaag is de cirkel mooi rond: ik ben schrijfster én doceer literair schrijven aan dezelfde school waar het ooit allemaal begon. Het blijft wel een mirakel dat ik ooit ben toegelaten aan het RITCS. Op het moment van mijn toelating, wist ik niet eens wat een regisseur is en had ik nog nooit van de Oscars gehoord.”

“Ik was een gedreven student, misschien zelfs iets té gedreven. Studeren én op kot zitten beschouwde ik niet als vanzelfsprekend. Van thuis kreeg ik niet veel geld mee. Ik combineerde studeren met werken. Omdat ik dankbaar ben voor de kansen die ik kreeg, deed ik altijd mijn best. Misschien zelfs iets té hard. Ik zou mezelf daardoor niet direct als voorbeeldstudent omschrijven, maar mijn notities circuleerden wel vaak tussen de andere studenten.”

“Tijdens de blokperiode studeerde ik het liefst ‘s nachts. Dan leek alles dubbel zo vlot te gaan. Mijn kamer lag er tijdens de blok vaak chaotisch bij, maar mijn bureau moest altijd netjes en overzichtelijk

zijn. Die gewoonte heb ik nog altijd. Op mijn bureau moeten alle spullen evenwijdig naast elkaar liggen.”

“Mijn studiemethode? Streven. Hard werken. Ik weet niet of ik die methode echt zou aanraden. Ik was zéér braaf, ik ben nooit echt uitgegaan, al hoort dat wel bij het studentenleven natuurlijk. Af en toe wat ontspanning.”

“Op culinair vlak waren mijn studentenjaren iets minder verfijnd. Mijn favoriete examenmaaltijd bestond uit stokbrood gedopt in appelmoes van het huismerk. Cornflakes, droog uit de zak, konden evengoed als avondeten dienen.”

“En dan was er nog dat ene mondelinge examen waarvoor ik de nacht voordien geen oog dichtdeed. Een allergische reactie op antibiotica bezorgde mij hevige netelroos en een onophoudelijke jeuk. Met rode bulten over mijn hele lichaam, alsof ik net door een veld brandnetels was gerold, verscheen ik op het examen. Spoiler: ik was wel geslaagd voor het examen.”

Spits gouden tip voor studenten vandaag: “Maak visuele schema’s, werk met kleuren en probeer de leerstof ruimtelijk te onthouden. En als je tijdens een mondeling examen even vastloopt, geef gewoon een uitgebreid antwoord op een andere vraag, over iets waar je wél veel van weet. Mediacoaches raden dat trouwens ook aan voor televisie­interviews. “

‘Speel

voor professor en ondervraag jezelf’

Als tiener zag de Schaarbeekse Imane Boudadi zichzelf eerder voor een klaslokaal staan dan voor een radiomicrofoon zitten. Tot een leerkracht haar een ander advies gaf: de journalistiek zou beter bij haar passen. Een keuze die achteraf gezien behoorlijk raak bleek.

“Ik weet dat mijn job ook via een andere weg mogelijk was geweest, maar mijn opleiding Journalistiek gaf me wel een stevige rugzak mee. Interviews voorbereiden, research doen, de juiste vragen stellen. Vaardigheden waar ik nog elke dag op terugval. Nu ondervind ik trouwens dat journalistiekstudenten vaak opvallend sterke stagiairs zijn op de MNM­redactie.”

“Ik beschrijf mezelf als een ambitieuze student. Terwijl veel medestudenten volop genoten van het studentenleven, was ik vooral bezig met mijn toekomst. Mijn cv moest gevuld worden, kansen mochten niet verloren gaan. Terugkijkend zou ik mezelf aanraden om af en toe wat meer te genieten. Ondertussen weet ik ook dat de wereld niet vergaat als je een taak eens te laat indien. Dat betekent niet dat alles van een leien dakje liep. In mijn eerste jaar had ik zes herexamens. ‘Voorbeeldstudent’ zou ik mezelf niet noemen.”

“Tijdens de blok veranderde ik in een echte nachtraaf. Wanneer de wereld stil werd en de ramen open konden, kwam mijn concentratie pas echt op gang. Al werd er niet alleen maar gestudeerd. Ik heb ooit urenlang afleveringen van How I Met Your Mother gekeken.”

“Mijn kamer tijdens de examenperiode mocht de wereld absoluut niet zien. Er heeft ooit een pot appelmoes een half jaar achter mijn bureau gelegen omdat ik te lui was om die op te ruimen. Beschimmelde broccoli in de koelkast en kleren op de vloer maakten mijn kamer niet bepaald de populairste plek om vriendinnen te ontvangen.”

“Mijn meest bijzondere examenmoment? Dat speelde zich af tijdens een examen actualiteit, op de dag dat Donald Trump voor het eerst president van de Verenigde Staten kon worden. Terwijl wij ons examen aflegden, stond op het grote scherm een livestream van de verkiezingsnacht. Toen iedereen klaar was, bleef de hele groep samen (teleurgesteld) verder kijken.”

De ultieme bloktip: “Alles zelf samenvatten. Niet zomaar markeren of overschrijven, maar cursussen volledig naar je eigen hand zetten, met eigen titels en tussentitels. Zo blijft de leerstof het langst hangen. Als je te laat bent begonnen aan een vak en geen tijd meer hebt om een samenvatting te maken, raad ik aan om zelf professor te spelen en hardop uit te leggen wat je geleerd hebt.”

‘Jongeren missen een plek waar ze zichzelf en hun ideeën kunnen ontwikkelen’

België kent geen traditie rond leiderschapsvorming, vindt Jasmine Del Monte. Daar probeert ze met Stronger With Words verandering in te brengen. “Het is een beetje zoals een tweede school.”

door Jasper Van Belle foto’s Ivan Put

“Ik heb opgericht wat ik zelf als jongere nodig had gehad”, vertelt Jasmine Del Monte. Ze is druk in de weer in een vergaderzaal op de benedenverdieping van de Astro Toren, een gebouw waar Actiris huist, vlak bij Madou.

In de zaal zitten tien jongeren, zichtbaar gestrest – de ene al wat meer dan de andere

– nog een laatste keer hun spiekbriefje en PowerPointpresentatie te overlopen. Tegen de stress krijgen ze alvast wat chocolade aangeboden.

Weldra pitchen ze aan een driekoppige jury een actieplan tegen sociale discriminatie, het resultaat van een maandenlang leiderschapsprogramma, UNIFY The Leaders, dat al aan zijn vierde editie toe is en georganiseerd wordt door Del Monte.

De 27-jarige Del Monte is van Italiaanse origine, maar verhuisde op jonge leeftijd naar Antwerpen. Ze liep school in Brussel, “omdat mijn ouders wilden dat ik goed tweetalig was”. Ze werd geselecteerd voor een internationaal programma van de Amerikaanse ambassade in België rond vrouwelijk leiderschap en vertrok naar de Verenigde Staten.

Daar volgde ze onder meer een opleiding aan de prestigieuze Harvard-universiteit en

ging daarna aan de slag voor UN Women, de vrouwenorganisatie van de Verenigde Naties, in New York. “In de Verenigde Staten zijn er heel wat initiatieven rond leiderschap en het in eigen handen nemen van je toekomst”, vertelt ze. “In België bestaat die traditie helemaal niet.”

Daarom richtte ze vijf jaar geleden, in 2021, Stronger With Words op, een vzw die “echte impact wil creëren in het leven van mensen, zowel op persoonlijk, professioneel als sociaaleconomisch vlak”.

Niet thuis in de maatschappij

“Heel wat Brusselse jongeren en vrouwen beschikken wel degelijk over competenties”, zegt Del Monte. “Wat ze missen, is een plek waar ze zich ten volle kunnen ontplooien. Die plek wil ik hen aanbieden.”

In Franstalig België, en vooral in Brussel, geniet de organisatie al enige bekendheid. In Vlaanderen vooralsnog niet. Al verandert dat misschien snel: in de toekomst wil Stronger With Words ook uitbreiden naar andere steden, onder meer naar Antwerpen, de stad waar Del Monte opgroeide.

De afgelopen vijf jaar begeleidde de organisatie maar liefst 1.700 jongeren. “Binnen 24 tot 48 uur is alles volzet. Onze programma’s, conferenties en talkshows, allemaal uitverkocht. Het is niet zomaar een opleiding of een leiderschapsprogramma”, vertelt Del Monte.

“Veel jongeren voelen zich niet thuis in deze maatschappij of vinden er hun weg niet in. Dankzij ons beginnen ze opnieuw met studeren, herwinnen ze hun zelfvertrouwen, richten ze een vereniging op of vinden ze een job, wat niet evident is op de huidige arbeidsmarkt. Ik wil deze generatie echt een boost geven.”

Een van hen is Dina. Ze is negentien jaar oud en studeert aan de hogeschool EPHEC. In het lokale jeugdhuis kwam ze via een debatworkshop in contact met Del Monte.

Stronger With Words begeleidde al 1.700 jongeren: “Ik wil deze generatie echt een boost geven”, zegt Jasmine Del Monte.

Intussen volgde ze al drie verschillende opleidingen. “Ik zie het echt als een weg die je moet bewandelen. Jezelf ontwikkelen gebeurt niet van vandaag op morgen.”

Vorig jaar richtte ze samen met een vriendin een eigen vzw op. Met Youth Across Borders biedt ze jongeren die zelf de mogelijkheden niet hebben een gratis vakantie aan. “Daarmee is de kous niet af: op vakantie maken de jongeren een docufilm. De vaardigheden daarvoor leren ze in de workshops rond video die we hun tijdens het jaar aanbieden.” Afgelopen zomer vond de eerste reis plaats: tien jongeren en vijf begeleiders gingen naar Marokko.

Uitgebreid draaiboek

UNIFY The Leaders is het vlaggenschip van Stronger With Words, vertelt Del Monte, naast de andere leiderschapsprogramma’s en workshops die de vzw aanbiedt. Slechts vijftien jongeren worden toegelaten; om een plaatsje te bemachtigen moet je een motivatiebrief schrijven en op sollicitatiegesprek gaan. “In de groep willen we een goede mix van jongeren, iets oudere deelnemers, studenten en mensen die al werken. Zo’n melange versterkt de groep ook.” Dat programma kan, net als de andere, rekenen op subsidies van Equal.brussels, in partnerschap met het Beroepenpunt en Actiris. Deelnemen is volledig gratis.

Stronger With Words zet in op jongeren die hun leiderschapstalenten willen aanscherpen.

“Dankzij ons beginnen jongeren weer met studeren, herwinnen ze hun zelfvertrouwen, richten ze een vereniging op of vinden ze een job”

Jasmine Del Monte CEO Stronger With Words

De onderwerpen van de voorgestelde actieplannen lopen erg uiteen: van de begeleiding van internationale studenten tot een platform waar queer personen hun favoriete plekken kunnen delen. Voor al die plannen hebben de deelnemers een uitgebreid draaiboek gemaakt, met daarin de verschillende stappen, de communicatiestrategie, het budget en de langetermijnstrategie. Daar kruipt best wel wat tijd in, weet ook Tamarice. Ze is amper 17 jaar oud, groeide op in Brussel, maar verhuisde drie jaar geleden naar Lebbeke, een gemeente naast Dendermonde. Met haar actieplan wil ze de financiële geletterdheid van jongeren versterken. Het ontbreekt jongeren vaak aan die kennis, vindt ze.

“Het is echt intensief”, vertelt ze. “In de workshops leer je onderhandelen, voor een groep spreken ... Daardoor krijgt je zelfvertrouwen een enorme boost. Ik schat dat ik er zo’n tien à vijftien uur per week mee bezig ben geweest. Oui, een beetje zoals een tweede school.”

Binnen enkele weken volgt een prijsuitreiking op het Brusselse stadhuis. Behalve een prijs ontvangt degene met het beste project ook verdere begeleiding om het plan daadwerkelijk te realiseren. “Voor ons stopt het niet bij vorming. We willen jongeren begeleiden tot hun ideeën echt werkelijkheid kunnen worden”, besluit Del Monte.

PODCAST ‘IN BRUSSEL’

Luister elke week naar twee verhalen recht uit de stad

met Margot Otten

Deze week

Na de goedgekeurde besparingen in het Franstalig onderwijs en de rellen: hoe kijken die leerkrachten naar september?

Al 30 jaar kan je met de trein supersnel van Brussel naar Parijs: welke impact heeft dat op onze stad?

‘In Brussel’, elke woensdag op je favoriete podcast-app en op BRUZZ.be/podcast MUSEUM KUNST & GESCHIEDENIS JUBELPARK 9 - 13 JUNI

Bee Gold Bijenvriendelijke rozen die ook in een bloembak kunnen bloeien

Tijdens het allereerste Rozenfestival volgend weekend in de Plantentuin in Meise ligt de focus op een honderdtal wilde rozensoorten, maar is er ook een apart perkje gereserveerd voor moderne, bijenvriendelijke tuinrozen, zoals de Bee Gold.

door Andy Furniere

Nog voor de poorten officieel opengaan, kunnen bezoekers van de Plantentuin tijdens het eerste Rozenfestival – met behulp van meditatieoefeningen – in alle rust de plantenrijkdom in zich opnemen tijdens een begeleide wandeling.

Die zogenoemde dauwwandeling is een van de vele activiteiten op het programma. Behalve allerhande rondleidingen, aangepast aan verschillende leeftijden, zijn er workshops, waarbij deelnemers onder meer een rozenparfum leren maken. Je kunt zelf planten aanschaffen op een speciale Rozen- en Plantenmarkt en experts vragen stellen over de verzorging van rozen en het kiezen van de juiste variëteiten.

Centraal in alle festiviteiten staat de Rozentuin, die nu volop in bloei staat. De tuin zet een botanische collectie van zo’n honderd wilde soorten in de verf en is bovendien zo ontworpen dat ze geïnteresseerden gidst langs de evolutie van wilde rozen naar moderne variëteiten. De rozen zijn volgens verwantschap aangeplant in de vorm van twee verweven spiralen. Door die te volgen, leren bezoekers eerst hoe wilde soorten vanuit Azië naar Amerika en Europa migreerden. Aan de buitenkant staat een selectie gekweekte tuinrozen die de geschiedenis van de rozenteelt samenvat.

Bij die tuinrozen staat sinds kort een splinternieuwe soort, ontwikkeld door het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) en vereniging Bestselect, die tijdens het Rozenfestival officieel gedoopt wordt. ‘Let it bee’ is de jongste telg in een familie van bijenvriendelijke rozen, die een apart perkje hebben gekregen in de Rozentuin. Daar staan ook onder meer de verwanten Bee Gold, Bee Proud en Mel Bee.

“Die bloeien lang, met heel open bloemen en goed zichtbare meeldraden, die erg aantrekkelijk zijn voor bijen en andere insecten”, zegt Wouter Swaerts, tuinier van de Rozentuin. “Het stuifmeel ligt er voor het rapen. Dat is cruciaal, want stuifmeel zit vol met mineralen, vitaminen, eiwitten en vetten die allemaal essentieel zijn voor de voeding van bijen.”

“Deze bloemen gaan in tegen de trend van tuinrozen die steeds voller, dikker en zwaarder worden gemaakt om te voldoen aan een bepaald schoonheidsideaal: hoe opzichtiger hoe beter”, legt Swaerts uit. “Zulke rozen mogen dan erg populair zijn bij mensen, bijen en andere bestuivers hebben niets aan een volledig gevulde bloem die nog amper meeldraden en stuifmeel bevat.”

In feite zet de reeks rozen een paar stappen terug in de evolutie, want wilde rozen zijn in het algemeen van nature bijenvriendelijke bloemen. “Als ik ’s ochtends in de tuin wandel, dan hoor ik van meters afstand de bijen zoemen rond onze inheemse bosroos of duinroos. Die hebben alles wat insecten zoeken.”

• Bee Gold is een compacte roos met lichtgele bloemen met opvallende meeldraden

• Erg resistent tegen ziektes en doet het goed in zowel een tuin als in een pot op het terras

• Bloeit vroeg op het seizoen en krijgt rode bottels in de herfst

Een van de moderne bijenvriendelijke toppers die ideaal is voor stadsbewoners is Bee Gold. “Een compacte gele roos die heel mooi tot zijn recht komt in een bloembak, voor stadsmensen die niet veel plaats hebben. Ze heeft niet veel onderhoud nodig en is erg bestand tegen ziektes. Ze bloeit niet alleen van juni tot in oktober, maar krijgt ook mooie rozenbottels die er blijven opstaan tot diep in de winter.”

Het Rozenfestival vindt plaats op zaterdag 13 en zondag 14 juni in Plantentuin Meise

Reeks nalezen?

Lees de hele reeks op BRUZZ.be/dossier/botanisch-brussel

Kanal zet alle zeilen bij om museum klaar te krijgen

Vooraleer Kanal eind november opent, moeten de tentoonstellingszalen aan strenge klimaatvoorwaarden voldoen om de topstukken van partner Centre Pompidou een plaats te mogen geven. Volgens experts is de proefperiode daarvoor krap. “Maar we moeten open.”

door Sophie Moffat

De deadline voor de meer dan veertigduizend vierkante meter grote werf aan het Saincteletteplein is sinds de start in 2018 al veel verschoven, maar met de opening vastgepind op zaterdag 28 november dit jaar is er geen weg terug: de eindoplevering van de omgevormde Citroën-showroom staat gepland voor 31 augustus. Vanaf die dag resten er nog drie maanden om behalve de tien openingstentoonstellingen ook de horeca – bakkerij, bistro, restaurant én rooftopbar – de auditoria, de openbare ruimte, drukkerij, studiezalen, bookshop én de museumshop bezoekersklaar te krijgen.

De grootste tentoonstellingszalen van het museum liggen in een kokervormige structuur die boven het bestaande gebouw uittorent. Die box-in-a-boxarchitectuur wordt door veel musea toegepast om de controle van het binnenklimaat te vergemakkelijken en de kans op schommelingen in te perken. De museumtoren in Kanal wordt niet rechtstreeks blootgesteld aan het buitenklimaat van de halfopen hal, dikke betonnen muren en toegangssluizen moeten mee de temperatuur op peil houden. Een van de grote tentoonstellingen waarmee het hedendaags museum bij de opening uitpakt is de collectiepresentatie A Truly Immense Journey. Kanal presenteert

er 350 kunstwerken, waarvan zo’n tachtig procent afkomstig is uit de collectie van partnermuseum Centre Pompidou, aangevuld met werken uit de eigen collectie en een aantal bruiklenen uit andere Belgische musea of privécollecties.

Tot begin 2028 vind je in Kanal werk van de klinkende namen uit de moderne en hedendaagse kunst zoals Piet Mondriaan, Alberto Giacometti, Pablo Picasso, Luc Tuymans, Otobong Nkanga en Sammy Baloji. Behalve schilderkunst en sculpturen wordt er ook videokunst, fotografie en tekenkunst getoond.

Race tegen de klok

Vooraleer die kunst aan de muur kan, moeten de klimaatcondities in de tentoonstellingsruimtes echter optimaal zijn. De afgelopen weken werkte een extra bezetting zich uit de naad om de tentoonstellingszalen op de Kanal-werf testklaar te krijgen.

Hoofdarchitect van Kanal, Catherine Dohmen, klinkt vandaag opgelucht: “We zijn erin geslaagd om het museumdeel van het gebouw klaar te krijgen op 1 juni”, zegt ze. “Zo garanderen we een periode van minstens drie tot vier maanden om de klimatisatie te testen voordat de kunstwerken, vanaf september-oktober, in de verschillende exporuimtes geplaatst worden.”

Die timing is op zijn minst opvallend te noemen. De drie maanden waarin Kanal voorziet, vormen ook de minimale proefperiode die Centre Pompidou oplegt om werken uit de Parijse collectie te mogen tonen. Een rondvraag bij een aantal Belgische musea en de duurzaamheidscel van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) leert dat drie maanden proefdraaien niet onmogelijk, maar wel behoorlijk krap is.

Zes tot twaalf maanden proefdraaien is voor grote musea niet ongebruikelijk.

KMSKA in Antwerpen of kunsthal BRUSK in Brugge planden in aanloop naar hun (her) opening een proefperiode van één jaar. “Elk gebouw is anders. Maar een jaar proefdraaien in de museumzalen was geen overbodige luxe”, zegt Elvira Servaes, manager infrastructuur en facility bij het KMSKA. Vooral voor klimatisatie, monitoring en afstellen van de technieken is een jaarcyclus doormaken van belang. “De curve van een gebouw kent altijd een hartslag, bij de oplevering is die heel sterk aanwezig: hoge pieken waarvoor de oorzaak in vrijwel elk seizoen anders is”, zegt Charlotte Bouteligier, afdelingshoofd collectie van BRUSK. “We merken ook dat de seizoenen steeds grilliger worden, en theorie en praktijk steeds verder uit elkaar liggen”, voegt Servaes toe.

Dat doet de vraag rijzen waarom er op de Brusselse werf slechts in een venster van drie maanden voorzien wordt, voor wat toch een essentieel onderdeel van de kerntaak van het museum vormt. “Het is krap. En het zou fijner geweest zijn om een halfjaar proef te draaien”, zegt An Fonteyne van het Brusselse bureau noAarchitecten, dat onder de naam Atelier Kanal samen met twee internationale ontwerpbureaus het ontwerp en de verbouwing heeft geleid. “Maar ik ken geen enkel project van deze omvang dat exact loopt zoals gepland. We mogen niet vergeten dat de Kanal-werf veel complexiteiten heeft gekend: covid, sterke prijsstijgingen in de bouw en een lange periode in politieke en financiële onduidelijkheid.”

“De openingsdatum ligt vast: het blijft spannend, maar de klimaatcondities zullen goed zijn”

An Fonteyne NoAarchitecten

Veel foutenmarge is er voor Kanal niet. “Mocht de opening van de collectiepresentatie uitgesteld worden, kunnen we de bruikleen alleen garanderen tot de datum waarop we een werk hebben gereserveerd als het werk elders is gereserveerd”, zegt Centre Pompidou in een schriftelijke reactie aan BRUZZ. Ondanks de beperkte doorlooptijd gelooft Fonteyne in een goede afloop. “De openingsdatum ligt vast: het museum en de tentoonstellingen moéten open. Het blijft spannend, maar de klimaatcondities zullen goed zijn.”

Enorme ijsbak

Musea die schuiven met de proefperiode van klimaatmonitoring, dat is volgens Annelies Cosaert, wetenschappelijk medewerker en expert collectie en omgevingsfactoren bij het KIK, niet ongebruikelijk. “Het komt er dan vooral op neer om alles tijdig uit te drogen en schadelijke stoffen te verwijderen”, volgens Cosaert. Dat is in de eerste plaats om een

Een blik op hoe een van de tentoonstellingsruimten van Kanal er zal uitzien.

veilige conservatie van de werken te kunnen garanderen, maar ook en misschien vooral voor de bruikleen van kunstwerken die vanuit verschillende topmusea naar Brussel worden overgebracht. “Onverwachte calamiteiten zoals een lek of ongewenste condensatie, kunnen altijd nog roet in het eten gooien.”

In de exporuimtes in de museumtoren streeft Kanal strenge internationale museumstandaarden na. Het wil een temperatuur van 20 °C waarborgen, met slechts een marge van 1 °C en de relatieve vochtigheid op 50 procent houden, met een marge van 5 procent. Dat gebeurt via twee systemen: een klassieke gasketel en een enorme ijsbak aangestuurd door warmtepompen, ondersteund door zonnepanelen. Dataloggers geven de relatieve vochtigheid van de ruimtes aan om indien nodig tijdig bij te sturen.

Opvolgen gebeurt dagelijks, want te grote schommelingen zijn nefast voor de bewaring van kunstwerken. “Ieder object heeft een voorkeursbehandeling voor optimale bewaring, dat is de reden waarom je tomaten niet in de frigo bewaart. Bij kunst is dat niet anders”, zegt Annelies Cosaert van het KIK. Zo kunnen droogtepieken barsten in lijsten veroorzaken, een vochtigheidsgraad die te lang te hoog ligt verhoogt de kans op schimmels en een te warme museumzaal versnelt dan weer de chemische veroudering van een kunstwerk.

De scenografie wordt naast de artistieke overwegingen ook afgestemd op klimaatfactoren zoals daglicht. “Werken die minder gevoelig zijn en grotere schommelingen kunnen verdragen, komen in andere ruimtes in het gebouw”, zegt Catherine Dohmen, hoofdarchitect van Kanal. “Werken die te kwetsbaar zijn, zoals foto’s of werk op papier, worden minder lang tentoongesteld dan andere, en worden tussentijds gewisseld.”

Cosaert geeft aan dat musea als ze hun bruikleencontracten opstellen vaak té strenge normen opleggen. “Vooral om geen risico’s te nemen op het vlak van verzekeringen, want die te strikte klimaatvereisten zijn niet per se wetenschappelijk onderbouwd”, zegt ze. “Met de moderne techniek in musea, zou je alle fluctuaties kunnen wegnemen, maar dat kost vaak onnodig energie en geld.”

Datzelfde geluid is ook te horen bij museummedewerkers uit andere instellingen.

In de klimaatverklaring, een conventie die musea richtlijnen rond binnenklimaat geeft, moedigen het KIK en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed Belgische en Nederlandse instellingen aan niet onnodig strikt te zijn. Want tegenover een strikt

De werken bij Kanal zijn volop aan de gang voor de opening op 28 november van dit jaar.

temperatuurbeleid staan grote energiekosten. Kanal sluit zich aan bij die verschuivende visie op klimaatverwachtingen voor musea. “De klimaatnormen in de museale wereld passen zich op een traag tempo aan”, zegt hoofdarchitect Dohmen. “We willen die trend zeker volgen om in de toekomst een energiezuiniger museum te worden.”

Vertrouwen opbouwen

Ook in 2027 en 2028 zal Kanal tentoonstellingen presenteren met een groot aandeel werken uit de Pompidou-collectie. Binnen het partnerschap tussen de hoofdzetel van de Franse museumgroep en de Brusselse poot, zit behalve het uitlenen van de collectie ook advies en productionele steun.

“We werken nauw met hen samen”, zegt artistiek directeur Kasia Redzisz. “Voor elk departement krijgen we advies van Centre Pompidou. Van scenografie tot veiligheid en klimaat.” Voor de samenwerking, die nog tot 2031 loopt, telde Kanal 1,9 miljoen euro neer. Voor Kanal wordt de komende zomer meer dan een afwerkingsfase. Tegen de tijd dat de eerste kunstwerken uit Parijs arriveren, moet blijken of het nieuwe museum de stabiele klimaatomstandigheden kan garanderen die nodig zijn om de honderden topstukken veilig en vol vertrouwen te exposeren. “Want voor bruiklenen is vooral een vertrouwensrelatie tussen de musea nodig”, vat Annelies Cosaert samen. “Ik ken geen enkel museum dat perfect is.”

KANAL VEUT ÊTRE PRÊT À TEMPS

FR/ Kanal ouvrira ses portes fin novembre avec des dizaines d’œuvres majeures du Centre Pompidou. Le musée devra d’abord prouver qu’il peut garantir les conditions climatiques requises. Les experts jugent la période de test prévue de trois mois assez courte.

KANAL AIMS TO BE READY ON TIME

EN/ Kanal will open at the end of November with dozens of major works from the Centre Pompidou. First, however, the museum must prove it can guarantee the required climate conditions. Experts consider the planned three-month testing period to be tight.

10 jaar goeie journalistiek in de stad.

BRUZZ viert tien jaar scherpe blik op Brussel. Sinds 2016 staat BRUZZ voor onafhankelijke journalistiek uit de hoofdstad. We brengen de actualiteit helder in beeld, volgen de culturele hartslag en geven een stem aan de stad in al haar complexiteit. Kritisch, eigenzinnig en dichtbij.

Rue de la Violette 12 Violetstraat - 1000 Bruxelles-Brussel / fashionandlacemuseum.brussels

Column Lies Van Overschée

Lies Van Overschée is centrumverantwoordelijke van De Platoo. In haar column onderzoekt ze de spanning tussen Brussel als publieke ruimte en het leven achter gesloten gordijnen.

Waterval

En zo gebeurt het dat het weer juni is. De maand met de langste dagen, met het meeste uren licht. De maand waarin de asperges langzaam zerp worden, maar de aardbeien op hun zoetst zijn. Alles schreeuwt al om zomer, maar zit nog even vast in afspraken, agenda’s en laatste loodjes.

Zoals telkens in juni neem ik vaak de fiets, naar nergens precies, om de stad even te ontzien. Asfaltbanen ruimen langzaam plaats voor losliggende stenen; ze kronkelen hun weg naar een of andere open plek. Het radiootje van de koffiebar aan het bos fluistert schel als ik mijn fiets vastmaak aan een varenstruik vol teken. Aan de breedte van de bedding te zien, is de beek een beetje smaller dan afgelopen winter.

Wat een verschil met de spanning die in de stad hangt. Door de gangen van menig middelbare school wedijveren adrenaline en cortisol om de hoogste waarden, wie weet wel recht evenredig met de zoektocht naar een goed eindrapport. Waar ikzelf in de jaren 1980 nog procentpunten naar jaartal moest scoren, hoor ik vandaag sommige tieners vooral hopen dat ze straks geen uitnodiging krijgen om een andere school op te zoeken. Er volgt een al te bekende waterval aan tranen. Tussen twee examens door druppelt er een groep meisjes mijn werkplek binnen. Ze giechelen en filmen elkaar, en verdwijnen met zijn zessen in het toilet. Wat ze daar vinden? Een spiegel, stromend water, een stopcontact. Een ruimte waar ze (letterlijk) dicht bij elkaar kunnen zijn en een moment lang onzichtbaar blijven voor de rest van de wereld. Gebonk tegen het raam en de weeë geur van deodorant verraadt dat ze er een kwartier later nog rondhangen. “Is dat normaal?” vraagt een collega, “of zijn ze ons aan het uitdagen, aan het testen?”

De spanning tussen onzichtbaar willen zijn en zich toch gezien voelen, bestaat misschien nergens zo scherp als bij tieners. Ze zoeken plekken waar ouders of leerkrachten niet voortdurend meekijken. Niet omdat ze per definitie iets verkeerds (willen) doen, maar omdat ze een eigen wereld nodig hebben om zichzelf te ontdekken. Een wereld die nog niet vastgebetonneerd zit in gewoontes, regels en gebruiken. Tussenruimte, restruimte, ruimte die normaal voor andere doeleinden gebruikt wordt: tieners hebben plaats nodig om rollen uit te proberen, regels te bevragen en ja, soms ook fouten te maken. Zonder daarom finaal afgestraft te worden met een attest dat hen elke verdere toegang ontzegt. Nu ikzelf drie keer hun aantal jaren oud ben, heb ik nood aan erkenning, maar tegelijk ook aan een veilige plek om mezelf te zijn. Voor mij betekent dat de natuur in fietsen, voor tienermeisjes betekent dat misschien wel TikTok-filmpjes opnemen in het toilet van een vrijetijdshuis en daardoor onbedoeld eigenlijk langer dan nodig die plek innemen. Maar zullen we de deur toch maar niet te rap dichtslaan?

City jobs

‘Onze klanten zijn vaak erg uitgelaten’

Op een zucht van de Grote Markt ligt een plek zoals er geen tweede is in Brussel, vol nagelcentra, leren jassen en technologiegadgets. In die Agoragalerij verkoopt Françoise bij Dinky al veertig jaar feestkleding met een hoek af. “Een man als vrouwelijke sekswerker kleden, dat is lachen geblazen.”

door Kris Hendrickx foto Ivan Put

Een vrolijk duo stapt Dinky binnen: een luchtig geklede jonge vrouw – kort rokje, topje –en haar vriendin met hoofddoek, lange mouwen en een lange broek. Giechelend informeren ze naar een minirok met luipaardmotief. Een mannelijke kennis sjokt hoofdschuddend achter hen aan: “Wie wil je daar eigenlijk mee vangen?” Luipaardmotieven blijken een ding bij Dinky. Even later informeert een kalende man naar een slip met pantermotief: “Het mag een beetje stretchstof zijn.” Net zo goed zijn er dames die engelenvleugels zoeken én vinden.

Dinky bevindt zich in het hart van de Agoragalerij en is onzichtbaar vanaf de straat. Het geeft de klanten van de zaak met extravagante partykleren en pikante lingerie wat meer privacy. “Dat contact met de klanten blijft me motiveren”, vertelt uitbaatster Francoise

Dinkci (65). “Mensen komen omdat ze naar een feestje gaan en zijn vaak uitgelaten. Onlangs had ik nog een koppel dat naar een thema-avond ging waar zij als pooier moest gaan en hij als vrouwelijke sekswerker. Dat was lachen geblazen, zeker toen hij op hakkenschoenen probeerde te lopen.”

Hippies en punks

Françoise Dinksi werkt al sinds de jaren 1980 in de Agoragalerij en is samen met haar man ook eigenaar van tal van de winkelruimtes. Vijf daarvan baat de familie bovendien zelf uit. Een van de zonen richtte er bijvoorbeeld Vegan Pot op, een zaak die hartige wafels op basis van aardappelen verkoopt.

“In de jaren 1980 was dit een heel andere galerij, veel diverser. Je had bijvoorbeeld een sjieke winkel met exotisch fruit en noten, een antiquair, een

gespecialiseerde koffiebar en een winkel die enkel paraplu’s verkocht. De kledingwinkels verkochten de eerste decennia ook veel meer hippie- en punkkleren en waren vaker in handen van Marokkaanse handelaars. De Pakistani en Afghanen, die bijvoorbeeld leren jassen verkopen, zijn pas later gekomen, rond 2000 misschien.”

Zoals voor veel handelszaken was de covidperiode een kantelpunt voor de galerij. “De klanten bleven weg en de leegstand groeide, waarop steeds meer nagelsalons zich hier gingen vestigen.” Françoise wijst naar een deel van de galerij dat afgesloten wordt door een schuifdeur, die de indringende geur van de producten uit de rest van de galerij moet houden.

“De laatste jaren zie je dat ook kledingwinkels het moeilijk hebben. Ik zie zelf hoe mensen

“Bij ons komen de klanten nog omdat ze hier een uniek aanbod vinden”

Francoise Dinkci

Uitbaatster Dinky

iets komen passen en dan voor je neus kijken of ze het niet goedkoper krijgen op het internet. Mijn zoons hebben zich meer op de horeca gericht.”

Definitieve sluiting

Ook voor Dinky is er verandering in zicht. De zaak houdt immers totale uitverkoop en kondigt de definitieve sluiting aan op de vitrine. Bezorgde klanten informeren of dat de eigen keuze is van Françoise. “Dat is het”, bevestigt ze. “De huidige winkel is te groot en we willen het assortiment schoenen afsto-

ten. Dat vraagt veel opslagruimte en met schoenen moet je minstens met zijn tweeën in de winkel staan. Mensen hebben ook geen besef meer van een correcte prijs. Onlangs klaagde een meisje nog dat een paar lederen schoenen hier 70 euro kostte, terwijl haar sneakers volgens mij makkelijk 100 euro kosten.”

Gaandeweg zag de Agoragalerij haar publiek veranderen. “Vroeger hadden we veel meer Belgen die naar de Agoragalerij kwamen, omdat ze wisten wat ze hier zouden vinden. Nu

Brussel minder bereikbaar is, blijven die weg. Ik woon in Waterloo en zie dat bij mijn vrienden, die komen niet meer naar Brussel. We moeten het meer met toeristen doen, die misschien toevallig iets kopen en dus minder uitgeven. Dinky is daar een beetje een uitzondering op. Bij ons komen de klanten echt nog omdat ze hier een uniek aanbod vinden.”

Met haar 65 jaar nadert Françoise de pensioenleeftijd. Toch denkt ze niet meteen aan stoppen. “Dat joviale contact met de klanten, ik ben dat zo gewoon dat ik het moeilijk vind om gas terug te nemen. Mijn moeder was ook zo. Ook toen die al hoogbejaard was, kwam ze nog helpen in de winkel.”

In City jobs toont BRUZZ de mens achter typische en minder typische stadsjobs

‘Brussel is nooit in staat geweest om orde te scheppen’

Stand-upper Gaspard Melville raakt gevoelige snaar met ‘Bruxelles chaos’

Wat begon als een humoristische blik op de Brusselse stedenbouwkundige geschiedenis, groeide uit tot een groot succes. Met Bruxelles Chaos lokte stand-upcomedian Gaspard Melville al zo’n drieduizend bezoekers en dit

najaar volgt nog een reeks van twintig voorstellingen. “Chaos is een wezenlijk onderdeel van de stad.”

door Tom Peeters foto’s Saskia Vanderstichele

Je zou kunnen denken dat kunsthistoricus Gaspard Giersé (41) – artiestennaam: Gaspard Melville – een extra oog heeft. Overal waar hij gaat of staat in Brussel ziet hij hoe het vroeger was. Op oude foto’s of postkaarten van de stad, die hij via zijn sociale media verspreidt, zie je hem flaneren door honderd jaar oude straten. In La Vieille Chéchette, op wandelafstand van zijn woonst in Sint-Gillis, legt hij uit dat zelfs de triangelvorm van het schattige pleintje waar we koffiedrinken het gevolg is van curieuze urbane ingrepen.

“Sint-Gillis was lang een plattelandsdorpje met rond zijn centrum, de huidige Parvis, allemaal velden. Concreet hebben stedenbouwkundigen hier ooit geprobeerd om de vorm te corrigeren van de kronkelende Chaussée de Forest, een middeleeuwse weg.”

Op andere plekken ziet het resultaat er minder schattig uit. Van het archiveren en expliqueren van die Brusselse bric-à-brac

heeft Melville niet alleen zijn handelsmerk gemaakt. Ze is nu ook het thema van de stand-upvoorstelling Bruxelles Chaos. Na talloze kleine zaaltjes uit te verkopen, staat hij er dit najaar twintig keer op rij mee in de grote zaal van het Théâtre de la Toison d’Or. De humoristische show is de voorlopige apotheose van wat acht jaar geleden begon met Les visites de mon voisin. Via ludieke, vaak avondlijke gidsbeurten langs lokaal erfgoed met een hoek af, in het begin nog onder vrienden en met shotjes rum, wakkerde hij de interesse in stedenbouwkundige geschiedenis aan bij een jonge generatie Brusselaars. “De website bestaat nog altijd. Alleen ben ik vorig jaar gestopt met de fysieke rondleidingen. Andere projecten, zoals mijn kunstexpo over art deco of mijn podcast over de landing in Normandië, pasten niet onder dezelfde paraplu en ik vond het beter een artiestennaam te nemen.”

En zo werd Gaspard Giersé, met een knipoog naar zijn held Moby Dick, Gaspard Melville. “Je begrijpt dat ik er ‘ville’ in wilde. Ik was altijd al de clown van de erfgoedwereld. Ik zei dingen die collega’s uit de scene niet durfden. Al snel vroegen ze zich af wie die gast was die geen ingewikkeld jargon gebruikt. (Lacht) Als ik over een huis van Victor Horta vertelde, praatte ik niet alleen over de feiten, maar ook over de emoties die het opriep. Dat ik tien jaar als muzikant in allerhande bands de wereld rondtoerde heeft vast bijgedragen aan die rock-’n-rollattitude.”

Na een geslaagde show komt je publiek lachend buiten, terwijl het tegelijk iets heeft bijgeleerd, zo vatte je je missie samen, maar hoe is je passie voor de Brusselse stedenbouwkundige geschiedenis ontstaan?

GASPARD MELVILLE: Het begon op mijn vijftiende met een boek van Jean d’Osta dat thuis in de boekenkast stond en oude foto’s

van de stad spiegelde met recente op dezelfde locatie. Elke pagina was een schok. Plots besefte ik dat Brussel er honderd jaar geleden heel anders uitzag en wilde ik begrijpen waarom.

De voorstelling geeft een antwoord op de vraag waarom dit in Brussel zo is en in andere steden niet of veel minder. Mijn conclusie is dat het niet enkel de schuld is van oneerlijke projectontwikkelaars of politici die een oogje dichtknijpen, maar in het DNA van de stad zit. Brussel is nooit in staat geweest om orde te scheppen. Zelfs op een overzichtelijke plek als de Grote Markt zijn de meeste gebouwen, die nochtans ongeveer op hetzelfde moment gebouwd zijn, niet even hoog. Hoe verder je teruggaat in de tijd, hoe duidelijker je ziet dat er hier nooit iets recht was en hoe vijandig deze stad staat tegenover een vaste orde of structuur.

Je focus op wat schots en scheef was, zette je ertoe aan om de Onze-Lieve-Vrouw van Goede Bijstandkerk op de Kolenmarkt uit te roepen tot je favoriete Brusselse gebouw.

MELVILLE: Ik zou ze meteen op de Unescowerelderfgoedlijst zetten omdat ze symbool staat voor het DNA van de stad, terwijl iedereen er voorbijloopt. Als je goed kijkt, zie je in het gebouw zowel de stad van vóór als die van na de overkapping van de Zenne. In de eerste waren straten en huizen smal. In de tweede hoger, naar de Parijse stijl van de beroemde stedenbouwkundige GeorgesEugène Haussmann. Het grappige is dat de overgang tussen de twee steden in elkaar is geflanst met wat cement en straatstenen. Een normale stad tolereert zoiets niet, omdat ze representeert wie er aan de macht is, maar hier is het prima om gewoon wat te improviseren.

Zo belanden we bij de cruciale vraag: hoe komt het dat men die wanorde hier oké vindt?

MELVILLE: Brussel is als het ware als een vliegende schotel op de breuklijn tussen de Latijnse en de Germaanse tektonische plaat neergestreken. Het is onmogelijk om daar

iets stabiels te creëren. In tegenstelling tot andere hoofdsteden ontbeert Brussel een dominante cultuur. Dat maakt alles mogelijk. De stad omarmt iedereen die origineel of gek wil doen. Dankzij die vrijheid en het ontbreken van dogma’s heeft Victor Horta zijn art nouveau kunnen realiseren.

Tegelijk zijn er door die instabiliteit prachtige gebouwen gesloopt, omdat ze niet opgingen in een gedeelde identiteit. Begin je in Parijs te beitelen in de visie van Haussmann, dan raak je de kern van de stad. In Brussel kon je altijd vlot een gebouw afbreken om er een ander in de plaats te zetten, omdat je de identiteit toch niet beschadigt. Die bestaat immers al uit duizend verschillende stukjes.

“Brussel is als het ware als een vliegende schotel op de breuklijn tussen de Latijnse en de Germaanse tektonische plaat neergestreken”

Hoe de chaos zich zo in het huidige straatbeeld nestelde, licht je graag toe aan de hand van enkele grootschalige Brusselse projecten, die er nooit in slaagden de efficiëntie van hun gevolgde voorbeeld te evenaren.

MELVILLE: Omdat Brussel altijd zo’n vage identiteit had, nam het vaak stedenbouwkundige modellen over, maar dan zonder rekening te houden met de lokale situatie. In de 19e eeuw, toen men de Zenne overkoepelde, aapte men Parijs na. Er werden grote boulevards aangelegd, maar zonder zoals in het origineel van Haussmann alle gebouwen – balkons, ramen, kroonlijsten … – op éénzelfde lijn te brengen. Omdat het ons niet lukte een strikt stedenbouwkundig kader op te leggen, hebben we de Parijse stijl wel overgenomen, maar iedereen op zijn eigen manier. Hetzelfde zag je in de jaren 1950, toen we ervan droomden een metropool te worden naar Amerikaans model, inclusief stadswegennet, wat toen al een waanzinnig idee was voor zo’n oude stad.

Je verwijst weleens naar het afgebroken Leopold II-viaduct op de kleine Ring, vlak bij de vroegere Citroën-garage, maar ook naar de voetgangerszone.

MELVILLE: Het bizarre aan dat viaduct was dat het drie rijstroken had, waarvan de middel-

ste van rijrichting veranderde tijdens de spits. Als je leerde autorijden werd een passage daar beschouwd als endgame level Of hoe een streven naar, in dit geval, Amerikaanse, efficiëntie verstrikt raakte in de Brusselse inefficiëntie.

De piétonnier onthult nog iets typisch Brussels: op onze Latijns-Germaanse breuklijn kost beslissingen nemen meer tijd dan elders. Toch worden er soms enorme projecten doorgedrukt, ook omdat men wil tonen dat er na jaren van stilstand iets beweegt. De piétonnier, maar ook het overkappen van de Zenne en de renovatie van het Justitiepaleis: eigenlijk waren al die projecten te groot voor een kleine stad die zich zo langzaam ontwikkelt als Brussel.

Hetzelfde zie je nu bij Kanal. Uit het niets wil Brussel plots Londen en Berlijn achternahollen en de hoofdstad van de hedendaagse kunst worden. Dat men daar veel geld inpompt past bij het beeld van een stad die geen grip heeft op haar eigen verleden, en zichzelf dan maar opnieuw probeert uit te vinden. Zonder klare psychologische houvast begin je anderen te imiteren.

Toch ga je in je show actuele politieke thema’s liefst uit de weg.

BIO

• Geboren in 1984 als Gaspard Giersé en opgegroeid in Elsene

• Studeerde kunstgeschiedenis aan de ULB en saxofoon aan het Brussels conservatorium

• Was een tiental jaar actief als muzikant bij o.a. Peace Project, Mokoomba en Manou Gallo.

• Begon in 2018 met zijn toenmalige buurvrouw en huidige producer Vassilia van der Heyden met gidsbeurten over Brussels stedenbouwkundig erfgoed

• Lanceerde in maart 2025 de voorstelling Bruxelles Chaos

Stand-upcomedian Gaspard Melville: “Achter de chaos van de stad schuilt schoonheid, poëzie en gastvrijheid.”

MELVILLE: Ik bekijk alles liever vanuit sociologische dan vanuit politieke hoek. Ik leg uit hoe een samenleving een stad creëert naar haar spiegelbeeld: wij maken de stad en vervolgens maakt de stad ons. Ik laat de voorstelling bewust stoppen in de jaren 1980 omdat ik niet wil dat iedereen elkaar in de haren zou vliegen.

Intussen zijn er zo’n drieduizend mensen komen kijken naar Bruxelles Chaos, en met de twintig aangekondigde data in Théâtre de la Toison d’Or komen er nog eens vijfduizend bij in verkoop. Hoe verklaar je dat succes?

MELVILLE: Het thema spreekt een brede laag en verschillende generaties Brusselaars aan. Je kunt met het hele gezin komen kijken.

Mijn grootmoeder van 97 is langs geweest, maar ook tieners begrijpen me. Die spreidstand is best merkwaardig, want mijn publiek bestond eerst vooral uit jongere stedelingen. Oudere Brusselaars kwamen me vertellen dat ze voor het eerst trots waren op de chaos in hun stad, wat niet vanzelfsprekend is, want erg netjes vinden ze het doorgaans niet. Maar ze hadden goed aangevoeld dat ik ondanks mijn uithalen de stad vier met heel mijn hart. Achter de chaos schuilt schoonheid, poëzie en gastvrijheid. Sommigen kwamen me zelfs zeggen dat ze tranen in hun ogen hadden. Dan antwoord ik dat het eigenlijk de bedoeling was om te lachen en te leren. Dat ik mensen raak, is een groot surplus. Humor heeft een pedagogische functie. Het kan je meeslepen in een verhaal. Het succes is volgens mij een bewijs dat een thema waar normaal enkel heel ernstig over gesproken wordt nood had aan wat lucht. En het hielp dat alle Brusselaars volgens mij een haat-liefdeverhouding hebben met hun stad.

Waarom?

MELVILLE: Het is onmogelijk om voor de volle honderd procent van deze stad te houden, omdat er te veel dingen niet kloppen. Chaos is een wezenlijk onderdeel van de stad. Aan de hoge Brusselse tolerantiedrempel voor stedenbouwkundige fouten valt niet te tornen. Als je er orde in probeert te scheppen, zal de chaos alleen maar toenemen. Intussen blijven we geactualiseerde versies maken van fouten uit ons verleden, als maken ze deel uit van ons schoolschrift. In plaats van vergissingen uit het verleden recht te zetten, zoals Parking 58, grijpt men ze aan voor nieuwe vergissingen. Beter nog, reikten we vergunningen om dingen te mismeesteren vroeger vaak aan particulieren uit, dan doen we het nu zelf. Zie het nieuwe administratieve centrum Brucity. Om al die redenen zal Brussel altijd de stad van de chaos blijven en uit duizenden stukjes bestaan. Laat ons dus focussen op het maken van leuke mozaïektegeltjes.

LE CHAOS BRUXELLOIS COMME RECETTE DU SUCCÈS

FR/ Avec Bruxelles Chaos, l’urban infotainer Gaspard Melville remplit les salles grâce à un spectacle humoristique consacré à l’histoire urbaine de Bruxelles. Selon lui, le chaos de la capitale est profondément ancré dans son ADN et explique à la fois son charme et ses erreurs urbanistiques. Son mélange d’humour, de patrimoine et d’autodérision bruxelloise trouve un large écho auprès du public.

BRUSSELS CHAOS PROVES A WINNING FORMULA

EN/ With Bruxelles Chaos, urban infotainer Gaspard Melville is drawing large audiences with a humorous take on Brussels’ urban history. He argues that the city’s chaos is deeply embedded in its DNA, shaping both its charm and its planning failures. Blending humour, heritage and Brussels self-mockery, he has struck a chord with audiences.

Cultuurgids Shop Made in Brussels

Zomerse refresco

Van Madrid en Sevilla tot Valencia vloeit de tinto de verano ’s zomers rijkelijk over de terrassen. De combinatie van rode wijn en limonade – letterlijk ‘rode zomerwijn’ in de taal van Cervantes – is een Spaanse favoriet en wordt steevast geserveerd in een grote jarra met ijsblokjes en limoen. Voor een Brusselse variant van het frisse drankje mixt Chouette Canette deze zomer zijn limonade met wijn van het Lakense Gudule. Qué rico! (MVDH)

TINTO DE VERANO 3,9 euro voor 33 cl

Jouw Brussels product op deze pagina? Mail naar shop@bruzz.be

BAKJE TROOST UIT DE MAROLLEN

Als koffiebar Tulipe in Woluwe of Drache in centrum Brussel tot je go-to koffieadressen horen, dronk je je favoriete americano of cappuccino zeker al uit een kop van Nisha Ceramic. Keramiste Olivia pendelt met steengoed tussen Brussel en Rijsel en draait voor koffiebars uit beide uitvalsbases kleurrijke kopjes vanuit haar atelier in de Marollen. Ook zonder barista skills mag je in haar webshop snuisteren, waar je meteen de rest van je ontbijtservies kunt aanvullen. (SM) ESMÉE 26 euro via nisha-ceramic.com

Drama voor iedereen

Met patchwork en druktechnieken maakt Kenza Taleb Vandeput sinds 2019 stoere outfits met een hint naar haar Noord-Afrikaanse roots. Ze begon haar merk Kasbah Kosmic onder de vleugels van MAD Brussels. Als ware wingman koppelde MAD haar aan het Théâtre National Wallonie-Bruxelles, met een reeks geupcyclede kostuums als resultaat, voor het nieuwe seizoen vanaf september. De bijhorende sweaters zijn binnenkort al te koop. (EC) SPIRALE LONG SLEEVE, 80 euro via kasbahkosmic.com

Restaurant 3 x eten in de tuin

INFO

Villalaan 80, Vorst

Warm weer nodigt uit om buiten te eten. Drie adressen in het groen waar het goed toeven is en waar de drukte van de stad even vergeten kan worden.

De zomerbar in het Park van Vorst is dood, lang leve de … Villa. Dit ruime gebouw, dat lange tijd gesloten was en werd gerenoveerd, heeft sinds begin april zijn deuren weer geopend. Voor wie de stad even wil vergeten, is dit een ideale plek voor een pauze, waarin de realiteit van de stad even slechts een vage herinnering wordt. Het gezang van merels en het gekrijs van halsbandparkieten vervangen het lawaai van auto’s. De zoete geur van bloeiende linden verdringt de stank van uitlaatgassen. De opstelling doet wat denken aan een groot, groen amfitheater met een ruim terras. Je kunt in een ligstoel of aan een tafel plaatsnemen – er zijn naar schatting zo’n honderd zitplaatsen, zowel in de schaduw als in de zon. En als het regent? Dan biedt de pas

gerenoveerde villa een binnenruimte. Eten en drinken bestel je aan de toog.

Open van 9 uur tot 22 uur biedt Villa voor elk wat wils. Van het ontbijt – granola (12 euro), een broodje met roerei en Comté (12 euro) en een clubsandwich (13 euro) – tot het avondmaal, wanneer er zo’n vijftien kleine gerechten om te delen op het menu staan, zoals gefrituurde inktvis (12 euro), auberginekaviaar (9 euro) en zelfs bakkeljauwkroketten met chimichurri-saus (9 euro).

‘s Middags biedt de kaart, behalve een hamburger voor 16,50 euro (ook verkrijgbaar in een vegetarische versie), een zeer gezonde ‘Assiette du Parc’ (16,50 euro). Het is een royaal en voedzaam gerecht met rode biet, rode kool, sla, jonge scheuten, linzen, quinoa, geroosterde wortelen … Je kunt er naar keuze gehaktbrood, gepaneerde kip, feta, falafel en gegrilde tofu bij kiezen. Een aanrader, al is het jammer dat de knoflook – vooral die in de hummus, met een prima textuur overigens – en de uien alle andere smaken een beetje overheersen.

Ook het drankaanbod verdient lof: bieren van de Brasserie de la Senne (Jambe-de-Bois voor 6,50 euro voor 33 cl) en natuurwijnen (een witte Jajatoès voor 5 euro per glas). Samen maken ze van deze plek een toevluchtsoord in het groen, dat perfect bij Brussel past.

MICHEL VERLINDEN Villa

Casa Due

Achter de onopvallende gevel van Casa Due schuilt een van de mooiste tuinen van Brussel. Dit uitgestrekte, met bomen omzoomde terras, afgeschermd van nieuwsgierige blikken, maakt van elke maaltijd een zomers uitje. Sébastien Maes serveert een elegante seizoenskeuken zonder overbodige franjes. Een adres waar je spontaan zin krijgt om nog lang na de koffie te blijven hangen.

Waterloosesteenweg 812a, Ukkel. casadue.be

Les Rives du Gange

Vlak bij het Zoniënwoud ligt Les Rives du Gange, met een boomrijke tuin die tot de aangenaamste van Brussel behoort. Bij mooi weer kun je op het terras genieten van een klassieke en royale Indiase keuken: van gegrilde gerechten uit de tandoori-oven en geurige curry’s tot naanbrood en biryani’s. Een groene oase waar je de stad even achter je kunt laten. Valkerijlaan 1, Watermaal-Bosvoorde, lesrivesdugange.be

Klassiek Pop & Jazz

Kaytranada

Vijftien was Louis Kevin Celestin, alias Kaytranada, toen hij ‘September’ van Earth, Wind & Fire samplede en er zelf een song rond brouwde. Evenveel jaar later is de HaitiaansCanadese dj en producer een household name in de alternatieve r&b en dance, heeft hij enkele Grammy- en Juno-awards op zijn schouw prijken en staat hij in het adresboekje van Pharrell, Snoop en Childish Gambino.

→ 14/6, ING Arena

In het Zwitserse café Cabaret Voltaire werd begin vorige eeuw het dadaïsme geboren, zijn Britse naamgenoot ontstond in de schoot van de staalindustrie van het Sheffield van de seventies. Vijftig jaar later klinkt de in rauwe elektronische pulsen en verontrustende bieps en blieps gehulde postpunk van Chris Watson en Stephen Mallinder nog altijd even compromisloos en revolutionair.

→ 12/6, Ancienne Belgique

Solidarity Festival

Muziekcentrum Volta zag de voorbije jaren zijn werkingsmiddelen krimpen. In een poging om die druk wat te verzachten organiseert de hoofdstedelijke hub nu een tweedaags festival met muzikanten uit eigen stal. De affiche wordt gevuld door onder meer rapper Le Blanc, de jazztronauten van Bandler Ching, klankenkunstenaar Jacob Hus en elektronicatovenaar Laryssa Kim, die achter de draaitafels kruipt.

→ 12 & 13/6, Volta

En ook

Fête de la Musique viert de Franstalige muziekscene (18 > 21/6, verschillende locaties)

Jack White doceert twee dagen lang de kracht van rock en blues (16 & 17/6, Ancienne Belgique)

De Nederlandse Mathilde Nobel legt een link tussen geluidskunst en de club (17/6, Beursschouwburg)

Belgian National Orchestra, Hermus & Vondráček

De Elisabethwedstrijd is nauwelijks achter de rug of er staat alweer een laureaat op het podium van Bozar. Lukáš Vondráček won de pianowedstrijd in 2016 met het machtige Derde pianoconcerto van Sergej Rachmaninov. Het BNO nodigt hem nu uit met nummertje twee. Ietsje minder bombastisch, maar wel des te herkenbaarder dankzij de hit van Céline Dion.

→ 12/6, Bozar

Arcadi Volodos

Flagey-getrouwen kennen Arcadi Volodos ondertussen een beetje, want de Russische sterpianist staat er al voor de vijfde keer. Toch toont hij zich nu van een andere kant. Want waar hij zich eerder toespitste op het uitpakrepertoire van Liszt of Brahms, keert hij dit keer in zichzelf. Voor het eerst waagt Volodos zich aan Chopin. Poolse poëzie aan de piano.

→ 12/6, Flagey

Lea Desandre & Jupiter Ensemble

Voor het slotconcert van portretartiest Lea Desandre wordt Bozar voor een avondje omgetoverd tot Broadway. Desandre kruipt namelijk in de huid van Julie Andrews en vertolkt enkele van de bekendste songs uit haar roemrijke carrière op scène en voor de camera. Van The sound of music tot My fair lady … wij vinden het allemaal supercalifragilisticexpialidocious.

→ 13/6, Bozar

En ook

Het Archipel Consort viert de 370e verjaardag van componist Marin Marais (13/6, The Faculty)

Zoek zomerkoelte op met Bach ad Meridiem (vanaf 13/6, Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal)

Ensemble Mendelssohn speelt werk van Medtner en Dohnányi (14/6, Corinthia Grand Hotel Astoria)

Call me gravity

Kunstenaars onderzoeken de verpletterende zwaartekracht van een op het eerste gezicht abstract begrip: schuld. Schuld heeft vele gedaantes, maar de verhouding tussen schuldenaar en schuldeiser gaat altijd gepaard met machtsongelijkheid. Met werk van onder meer de Zwitsers-Brusselse Annaïk Lou Pitteloud, die focust op de woordkeuzes rond het ‘wereldwijde schuldsysteem’.

→ 12/6 > 20/9, Wiels

Bernard Van Eeghem is...

Bernard Van Eeghem

Schrijver, beeldend kunstenaar, performer, theatermaker, muziek-, literatuur- en architectuurliefhebber: de Brusselse kunstenaar Bernard Van Eeghem was het allemaal en mengde liefst alles door elkaar. Na zijn dood in 2024 vond zijn familie in zijn atelier en archieven een schat aan nooit getoonde werken, die het vertrekpunt vormt voor deze hommage.

→ 12 > 27/6, De Markten

Manufactured frames

Rokko Miyoshi

De Japanse Brusselaar Rokko Miyoshi verzamelt functionele foto’s die werden gestempeld, verfrommeld en uiteindelijk vergeten in oude archieven. Ooit bedoeld om een industriële wereld in te kaderen, documenteren ze nu de verdwijning ervan. De afgebeelde machines zijn al lang vervangen, vaak door versies die geen mensen meer behoeven.

→ 13/6 > 25/7, L’Enfant Sauvage

En ook

Bally Tshibangu maakt op jonge leeftijd een eerste stand van zaken op (18/6 > 20/9, Art Base)

Schilderijen en keramiekwerken van Philippine d’Otreppe gaan in dialoog (17/6 > 18/7, EDJI Gallery)

Tien kunstenaars gelauwerd door de gesloten

Centrale staan Side by side (17/6 > 16/8, Botanique)

Cabaret Voltaire

Film

Disclosure day

Van Steven Spielberg, met Emily Blunt, Josh O’Connor, Colin Firth

Volgens Spielberg zou het arrogant zijn om te denken dat we de enige intelligente wezens in het universum zijn. Zijn overtuiging vloeide over in sf-klassiekers als Close encounters of the third kind, E.T. en War of the worlds. Met Disclosure day hoopt de minzame meesterverteller daar nog eentje bij te doen. Ons geluk. → in de bioscoop

Out of the inkwell

Met Betty Boop en Popeye bedachten de broers Max en Dave Fleischer twee iconische figuren. Maar ook zonder die twee zouden ze in de geschiedenisboeken staan. Ze pionierden in de animatiefilm, vonden de rotoscoop uit en hadden honderd jaar geleden succes met tekenfilms rond de clown Koko. Cinematek hielp hun werk te restaureren en vertoont de clownerieën tot eind augustus.

→ > 29/8, Cinematek

The girl who leapt through time

De 17-jarige Makoto kan na een fietsongeluk tijdssprongen maken. Met het erg geraffineerde The girl who leapt through time bewees Mamoru Hosoda 20 jaar geleden dat niet alleen Studio Ghibli excelleert in anime. Verschillende bioscopen hernemen de 4K-restauratie. Cinema Galeries vertoont ook andere kleppers van Hosoda, zoals Belle en Miraï.

→ > 30/9, Cinema Galeries & in de bioscoop

En ook

Hou het niet stil: À voix basse is een delicate film over de vrouwenliefde in Tunesië

Stop the presses! Cinematek (> 27/8) overstelpt ons met films over journalisten

In Mother’s baby betwijfelt een dirigente of ze wel van haar kind is bevallen

Klein onderhoud

Muzikante Ciska Thomas

Straks duikt de Brusselse singersongwriter en producer Ciska Thomas de studio in met de punkband Tranen, maar eerst stelt ze de puntige lyrics en dromerige synths van haar soloproject Cissy voor.

Ciska Thomas stond al eerder in de Beursschouwburg met Bright Entity en Bruna, recenter speelde ze er met het Nederlandstalige punkkwartet Tranen. Met haar soloproject Cissy krijgt ze er nu carte blanche voor een avondvullend parcours, dat de bezoekers bovendien verschillende plekjes in het gebouw zal leren kennen. “Dat vind ik een veel fijner format dan een hoofdact en een support op dezelfde locatie. Het thema waarin ik moest cureren, Out of Love, sloot bovendien aan bij mijn ep.”

Een coming-of-ageplaat noemt ze die, over verlies en de (ver)harde sfeer in de samenleving. “De laatste jaren zijn veel maskers afgevallen. Ik moedig iedereen aan om aangeleerde koloniale patronen los te laten en plaats te ruimen voor verbinding.” Ze vertelt het in volkscafé De Welkom in Jette. Op andere woensdagen eet ze hier haar frietjes op na haar shift op de markt, waar ze biogroenten van Seizoensmaak verkoopt. “Het helpt de rekeningen te betalen, maar ik doe het vooral graag.”

Hoe belangrijk dat laatste ook in haar artistieke leven is, ondervond ze na haar studies jazzzang in Maastricht. “Ik heb lange tijd niet gezongen omdat de focus te fel lag op presteren en het stimuleren van competitiviteit onder muzikanten. Daardoor raakte ik geblokkeerd. Bij Tranen heb ik opnieuw het plezier en mijn kern gevonden.” Die

band ontstond toen de zangeres tijdens een residentie haar solonummers wilde opnemen, maar het zo goed klikte met de andere muzikanten dat ze nieuw werk besloten te schrijven. Haar eigen stuff krijgt nu vorm met Cissy. Op het nieuwe ‘Right under your eyes’ beschrijft ze hoe onderdrukkende systemen ook spelen op microvlak, in romantische relaties, tussen vrienden of familie. Check de videoclip die in één shot werd opgenomen in de Brusselse

“Dat iedereen hier dingen uitvindt, geeft veel energie”

metro. Er is vaak geen touw vast te knopen aan deze stad, zegt ze. “Maar dat iedereen hier dingen organiseert en aan het uitvinden is, geeft veel energie.” Reden te meer om enkele bevriende artiesten een podium te geven. “Als Baralha maakt Bárbara C. Branco kwetsbare fadopunk. De Litouwse Eiedma, die nu enkele jaren in Brussel woont, kan al haar frustraties kwijt in haar noisepop vol hartzeer. Voor de gelegenheid laat ik me begeleiden door Lotte Diependaele en Tranen-collega Mien Heyvaert. Amel Malfait Lakhtara zorgt tot slot voor een scenografie bij de drie concerten en de gezamenlijke surprise.” TOM PEETERS

Cissy krijgt op 13/6 carte blanche van de Beursschouwburg (beursschouwburg.be) en speelt op 27/6 in Superfourchette (superfourchette.be)

Mamoru Hosoda

In mijn wijk Podium

The

bones

Manuela Infante, Michael De Cock, Marcela Salinas

Een Zuid-Amerikaanse forensische antropoloog, expert in bottrauma, identificeerde decennialang slachtoffers van gewelddadige verdwijningszaken. De data van dat botonderzoek leverden honderden wetenschappelijke rapporten op, maar die menselijke resten hebben volgens haar nog iets anders te zeggen, op een artistieke manier.

→ 17 & 18/6, KVS

Poeticafe

Els Moors & Samuel Vriezen

Op initiatief van Frank Keizer, Alara Adilow, Filip Rogiers en Passa Porta nodigt Poeticafé collega-dichters uit. In café Lord Byron zijn dat de gelauwerde Brusselse Els Moors, die eind vorig jaar Voer voor struikrovers uitbracht. En de Nederlandse winnaar van De Grote Poëzieprijs, Samuel Vriezen, die tien jaar aan De harmonie der scheuren werkte.

→ 16/6, Lord Byron

Placebo dances

Flavia Zaganelli

Als tegengif tegen de duisternis en het doemdenken creëert de Italiaanse danser en performer Flavia Zaganelli een ruimte waarin liefde, verlangen en erotiek vrij spel krijgen. In een experiment dat menselijke relaties herschikt in een sfeer van openheid en verleiding. Met intuïtie, plezier en lichamelijkheid als leidraad.

→ 12 & 13/6, Beursschouwburg

En ook

De masterproeven van choreografiestudenten van lNSAS en ENSAV La Cambre in La Raffinerie (13/6) Quinceañeras belicht het Latijns-Amerikaanse ritueel rond de 15e verjaardag (18 & 19/6, De Kriekelaar)

Bosberichten van Anaïs Berck over menselijke, plantaardige en artificiële intelligentie (14/6, Passa Porta)

TW

Classics

De Canadese rocker Bryan Adams stuurde dit jaar zijn kat naar TW Classic, waardoor het hele festival dan maar werd afgelast. Niet getreurd, want er is nog altijd TW Classics, zijn iets bescheidenere tegenhanger in Vorst. In die gratis kamermuziekreeks mogen deze week de TW Classics Juniors uw hart veroveren, waarna het Zenne Quartet de ‘Grande Finale’ serveert.

→ 13/6, Ten Weyngaert, Vorst

Atomix

Wanneer je dreigt weg te zinken, biedt creativiteit een reddingsboei: Atomix palmt een hele dag het moeraske van Wiels in met ateliers, workshops, kermisspelletjes, een installatie voor de allerkleinste natuurontdekkers en een cirkusvoorstelling van Compagnie Scratch waarin je zelf de hoofdrol speelt. In cultuurhuis Brass kun je terecht voor de tentoonstelling Une maison.

→ 14/6, Moeras Wiels, Vorst

België-Egypte

Wie de komende weken wil ontsnappen aan het WK Voetbal zal tijdelijk naar de maan moeten verkassen. Supporters van de Rode Duivels kunnen alvast terecht in gemeenschapscentrum Nohva wanneer het Belgische elftal zijn openingsmatch speelt tegen de dribbelaars van Egypte. Trommel je vrienden op, trek je zwart-geel-rode outfit aan en ga zingen, juichen en (hopelijk) vieren!

→ 15/6, Nohva, Neder-Over-Heembeek

En ook

In Cinema Pameer vinden de bewoners van Kaboel troost door film (17/6, Burgercafé Conscience)

Hidden Jams leert je je buren én de folk van Arra Di Allas kennen (17/6, Etterbeek, adres op aanvraag)

Een oergezellig café-chantant in een surrealistische sfeer: zing mee met Zinnefolies (14/6, De Zeyp)

Uitgelicht

Choreograaf Renaud Dallet op de tast

‘Aanraken is je realiseren dat je niet alleen bent’

Een verblijf in een psychiatrisch ziekenhuis bracht de Franse choreograaf

Renaud Dallet tot een intieme voorstelling die mede tot stand kwam in rusthuis

Maison Gertrude in de Marollen.

door Michaël Bellon

De voorstelling Voir, toucher, s’aimer fort in Bozar is voor Renaud Dallet (1991) geen thuiswedstrijd meer. De danser en choreograaf die lang voor de in Brussel gevestigde Amerikaanse choreograaf Daniel Linehan danste, woont opnieuw in Parijs. Ooit studeerde hij daar aan het conservatorium EHESS, voor hij zijn masterstudies voortzette bij Charleroi Danse in Brussel.

Na Parijs en het CNDC in Angers, was de komst naar Brussel voor Dallet een logische stap. “In Frankrijk zijn de dansopleidingen nog heel academisch en hiërarchisch. Voor mij woog die vormelijkheid te zwaar, ik voelde me er geblokkeerd. De Belgische danswereld heeft een minder bepalende geschiedenis. De praktijk en de manieren van expressie zijn democratischer. Dat voel je in de opleidingen. Ik koos voor België omdat ik het werk van Anne Teresa De Keersmaeker, Jan Fabre en Jan Martens voor ogen had. Zij zijn geen nieuwe stemmen meer, maar in vergelijking met de traditie in Frankrijk laten zij veel meer ademruimte.”

Nochtans heeft Frankrijk de afgelopen decennia ook boegbeelden van de hedendaagse dans voortgebracht. Denk maar aan Jérôme Bel, Boris Charmatz – met wie Dallet samenwerkte – en Noé Soulier, door wie hij geïnspireerd is. “Zeker, en ik hou ook van hun werk. Maar als je student bent in de kunstopleidingen in Frankrijk, dan staat dat niet op het programma. Zeker niet op het conservatorium. Of dat was althans mijn ervaring in het begin van de jaren 2000.”

Gevraagd naar het succes van een gezelschap als La Horde, dat huisgezelschap werd van Ballet National Marseille en samenwerkte met Sam Smith, Angèle en Rosalía, of van iemand als Damien Jalet, die viraal ging met zijn choreografie voor de clip bij het nummer ‘Storm’ van de Franse artiest Gener8ion en de Zweedse rapper Yung Lean, dan wil hij het enthousiasme toch temperen. Misschien is het geen toeval dat Franse choreografen zoals hij, Soa Ratsifandrihana, Gisèle Vienne of Némo Flouret ook stevig op

capteren een groot deel van de overgebleven economische koek, waardoor andere vormen van dans van mijn generatie onzichtbaar gemaakt worden.”

Voor Dallet is de toestand nu zo precair dat hij zijn compagnie moet opheffen. “We hebben al meer dan een jaar geen subsidies meer ontvangen. Het is vreemd om nu al over een einde te spreken, terwijl ik net mijn eerste voorstelling als choreograaf heb gemaakt, maar zonder gezelschap kun je geen projecten opzetten. Mijn plannen liggen

“Mijn choreografie is een verkenning van de momenten nog voor het lichamelijk contact”

Brussel leunen. “Wat La Horde en Jalet doen is interessant, maar zij maken gebruik van het grote gebaar, met grote groepen dansers en unisono bewegingen. Die zijn populair, aantrekkelijk en toegankelijk, omdat ze iets verbindends uitstralen.”

Plannen stilgelegd

“Voor mij, als beginnend choreograaf, liggen die producties ver buiten de dagelijkse realiteit. Je hebt er veel geld voor nodig, en in Frankrijk gaat de cultuur zoals in veel andere landen door een alarmerende institutionele en economische crisis. De populaire artiesten

stil. Toen ik met mijn eigen project begon en stopte bij Linehan (waarbij hij meedanste in Listen here: these woods en Listen here: this cavern maakte, red.), kreeg ik minder werk als danser bij andere gezelschappen. Terwijl ik best beide zou kunnen combineren. Blijkbaar is het moeilijk om je tegelijk als choreograaf en danser te profileren. Tenzij je echt bekend bent.”

Die eerste professionele choreografie is nog een keer in Bozar te zien. Voir, toucher, s’aimer fort is bijzonder door de subtiele harpmuziek van Ange Halliwell, maar vooral omdat Dallet de scène deelt met de illustere Franse danseres Odile Azagury. Zij werd

geboren in 1950 en debuteerde al in 1971. De creatie maakte deel uit van het programma CARE – Culture for Mental Health, ondersteund door Creative Europe – en omvatte verschillende uitwisselingsmomenten en workshops met de bewoners van Maison Gertrude, een zorg- en kunstcentrum in de Marollenwijk in Brussel.

Ook putte Dallet uit eigen ervaringen. “Ik verbleef zelf een paar maanden in een psychiatrisch ziekenhuis. Die ervaring wilde ik delen, maar ik wist niet hoe. Omdat het moeilijk was om over zulke persoonlijke en intieme ervaringen te praten, besloot ik er een dansstuk over te maken. Voor mij maakte die ervaring in het psychiatrisch ziekenhuis deel uit van een zorgtraject. Wat me opviel als danser, was dat het lichaam volledig afwezig was in dat traject.”

Voir, toucher, s’aimer fort stuurt weg van het psychiatrische en klinische, maar de scenografie van Darius Dolatyari-Dolatdoust is wel heel intiem. Het publiek zit eromheen. De dansers bewegen op gelijke hoogte. De titel zegt veel over de aftastende houding van de personages die Dallet en Azagury neerzetten. “In het ziekenhuis was weinig sprake van aanraking, wel van blikken. De eerste contacten in de gemeenschappelijke ruimtes legde je met de ogen. De choreografie is een verkenning van die momenten vóór het lichamelijk contact. Van de pogingen tot toenadering en ontmoeting. Momenten van observatie die niet per se zichtbaar zijn, maar wel voelbaar.”

“Aanraken is je realiseren dat je niet alleen bent. Het is begrijpen hoe verschillend we zijn. Dat is een van de redenen waarom ik een tegenspeler koos die een heel andere leeftijd heeft dan ik. Ik raak een huid aan die heel anders is dan de mijne.”

Duet op leeftijd

Dat intergenerationele is zelden te zien op het podium, vooral in de dans. “Ik wilde vooral recht doen aan mijn ervaringen in het ziekenhuis, waar ik vooral werd omringd door ouderen. Je zou op de danswereld dezelfde kritiek kunnen hebben als op de reclame- en modewereld met al die jonge, frisse en krachtige lichamen. Odile is op sommige momenten zelfs veel krachtiger dan ik. Gezien haar leeftijd wordt ze sneller moe en heeft zij andere behoeften dan een intensieve productiviteit aan te houden. Maar haar lichaam is beter getraind, en door haar ervaring heeft ze soms minder twijfels.”

Voir, toucher, s’aimer fort van Renaud Dallet is op 13/6 te zien in Bozar, bozar.be

Inzichten

Wat weet zangeres Tutu Puoane van het leven?

Wat kun jij dat anderen niet kunnen?

Goed en juist fluiten. Ik gebruik dat meer en meer in mijn muziek om te improviseren. Mensen blijken het geweldig te vinden.

Als je jezelf een andere naam kon geven, welke zou dat dan zijn? Niemand noemt me zo, maar bij mijn volledige naam hoort de Xhosa-naam ‘Nontuthuzelo’ van mijn grootmoeder langs vaderskant. Het betekent ‘zij die troost brengt’. Mooi, toch?

Welke fout maak je keer op keer tijdens het creatieve proces?

Ik kan erg impulsief zijn. Als ik een idee krijg, wil ik er steeds onmiddellijk voor gaan. Daarbij verlies ik vaak een hoop dingen uit het oog die ook belangrijk kunnen zijn. Ik werk eraan. Doe je iets speciaals op je verjaardag?

De gezinstraditie bij onze vier verjaardagen is sushi bestellen bij ons favoriete sushirestaurant in Antwerpen, en die dan thuis opeten. Van een alternatief willen de kinderen niet weten. Birthday sushi it is.

Waarop trakteer je jezelf af en toe?

Een kledingstuk of een juweel van mijn favoriete Antwerpse winkel die prachtige Afrikaanse spullen verkoopt. Wat doe je anderen graag cadeau? Ik heb de onromantische neiging om mensen op voorhand te vragen wat ze graag willen. Zo ben ik zeker dat ze het leuk gaan vinden. Als ik het echt niet weet, ga ik meestal voor een plant.

Welke lifehack verbeterde je leven?

Een kwartier stretchen elke ochtend. Kijk je vaak in de spiegel? Waarom?

Sinds ik aardig wat ben bijgekomen door de perimenopauze, kijk ik vaker in de spiegel dan vroeger.

Naar waar zou je willen verhuizen?

Ik woon al meer dan twintig jaar en meer dan de helft van mijn leven in België. Er komt een moment dat ik terugkeer naar Zuid-Afrika. Ik begin de spirit van de mensen en het klimaat daar meer en meer te missen. Mijn (Belgische) man is klaar om met me mee te gaan, dus dat valt mee.

Hoeveel personen ben jij verwijderd van bekend persoon X?

Dankzij mijn werk met producer Larry Klein, die al meerder Gramy’s won, ben ik maar twee personen verwijderd van bekend volk als Herbie Hancock, Tracy Chapman, Joni Mitchell …

• Tutu Puoane werd geboren in Pretoria. In 2002 kwam ze naar Nederland voor studies, sinds 2004 woont ze in Antwerpen

• Brak in Europa door met The Joni Mitchell Project. In het theater werkte ze samen met Wim Vandekeybus, KVS, Alesandra Seutin

• Bracht recent Wrapped in rhythm (Vol. I & II) uit, rond de poëzie van haar landgenote Lebo Mashile

Bij welke historische gebeurtenis had je graag ingegrepen?

De Conferentie van Berlijn (1884-1885). Welke wet zou je meteen afschaffen? Alle verschrikkelijke antigaywetten in Afrikaanse landen die die nog hebben. Waarom zou je op de lotto spelen?

Voor financiële vrijheid, en om een jazzclub van wereldklasse te bouwen in Antwerpen. En om een beurs in het leven te roepen voor jonge muzikanten. Welke levenswijsheid wordt overschat?

“Doe wat je graag doet.” Dat brengt niet altijd brood op tafel. “Doe wat je graag doet, maar zorg dat je fatsoenlijk betaald wordt”, klinkt beter.

Welke zin mag op je doodsprentje?

“She lived! She loved! She danced and sang her heart out :-)”

Typeer Brussel in drie woorden Fun. Druk. Kunst (in al haar vormen).

MICHAËL BELLON

Tutu Puoane zakt op 12/6 af naar The Music Village, musicvillage.com

The hang-out

Liefde voor een ontwortelde boom

Elke week ontdekt BRUZZ de favoriete plek van een Brusselse ket. Deze week trekt Aliya (11) naar een gigantische ontwortelde boom in het Elisabethpark.

Wat maakt de boom bijzonder?

Ik heb hem jaren geleden zien omvallen tijdens een storm in 2022. Eerst was het mooi weer, maar plots begon het hard te waaien. Ik stond buiten en zag de boom vallen. Dat vond ik indrukwekkend.

Waarom is de boom blijven liggen?

Dat weet ik niet, maar ik vind het wel mooi. Hij geeft iets extra’s aan het park. Veel kinderen spelen erop. Kom je hier vaak?

Ja. Als ik met mijn mama door het park wandel, vraag ik soms of we langs de boom kunnen gaan zodat ik erop kan klimmen. Elk jaar nemen we een foto bij de boom, waardoor je kunt zien hoe ik groter word.

Heb je hobby’s?

Elke dinsdag volg ik theater bij GC De Zeyp. Binnenkort speel ik samen met andere kinderen een voorstelling over een tsunami. Ik vind optreden spannend, maar ook leuk. Wat wil je later worden?

Misschien tandarts. Ik draag zelf een beugel en ik vind de instrumenten bij de tandarts interessant. Ook journalist lijkt me leuk. Met school bezochten we de redactie van BRUZZKet en mochten we nieuws presenteren. Ik vond dat heel leuk. Wat zou je veranderen in Brussel als je burgemeester was?

Ervoor zorgen dat er minder afval ligt in parken en op straat. Ook zou ik meer leerkrachten zoeken.

Heb jij nu genoeg leerkrachten?

Ja, maar in het derde leerjaar hadden we geen meester of juf, wel drie zorgjuffen. Nu is er een zorgjuf die weg is, dus zoeken we een nieuwe. Waar word je gelukkig van?

Van wandelen in het park, fietsen in de zon en tijd doorbrengen met vrienden en familie. Dat zijn de momenten waarop ik me het best voel. EMILIA DE FEYTER

Wil jij ook je favoriete plek tonen? Stuur een mailtje naar ket@bruzz.be.

BIEPEN. BOUGEREN. APPLAUDISSEREN.

Betaal contactloos met je bankkaart of smartphone.

€2,40

Fubuki

Vul de cijfers 1 tot en met 9 in het rooster in, zodat het resultaat van de sommen klopt met de cijfers rechts en onderaan de kolommen. Elk getal mag maar één keer voorkomen. Het niveau van de puzzel kan variëren per editie.

Rekenpuzzel

Vul de witte vakjes met positieve gehele getallen zodat elke rij een kloppende som vormt met het doelgetal rechts of onder. Reken van links naar rechts en van boven naar beneden, zonder voorrang van × of ÷ (bij delen moet de uitkomst altijd een geheel getal vormen).

Verborgen Brussel

De hoofdstad kent veel verborgen plekjes, onverwachte panorama-uitzichten, en onbekende maar daarom niet minder intrigerende panden en kantjes, ver weg van Manneken Pis, de Grote Markt en het Atomium. Zoals deze handwagen. Waar is deze foto genomen?

Zelf een foto van een onverwacht stukje Brussel insturen? Mailen naar redactie@bruzz.be

Woordzoeker

Zoek alle verborgen woorden in het raster van de speciale woordzoeker van BRUZZ. Streep de begrippen één voor één weg, dit kan in alle richtingen: horizontaal, verticaal, diagonaal, en van links naar rechts en andersom.

▢ Bas

▢ Alt

▢ Zangkoor

▢ Finale

▢ Beker

▢ Landencompetitie

▢ Topwerk

▢ Schilderij

▢ Museum

▢ Congo

▢ Buitenspel

▢ Voetbal

E P C Q O R E X G E H G A Q Q C N D I I O B T O P W E R K B I

Oplossingen

De puzzels in dit magazine zijn intern ontwikkeld of gegenereerd met gebruik van toegestane tools en artificiële intelligentie. Elke gelijkenis met bestaande puzzels is toevallig.

Antwoord

Poincarélaan

NEEM NU EEN ABONNEMENT

en krijg het BRUZZ magazine nog GRATIS tot het einde van

‘Brussel issociaalmooi,en tolerant’ Malte,Schaarbeek heeft‘Brusselmijn leven gered’ Jaak,Centrum-Brussel

TROTS OP DE STAD

Ga naar BRUZZ.be/abo

*Een abonnement op BRUZZ magazine is nog gratis tot het einde van het jaar, voor wie in het Brussels Gewest woont. Daarbuiten betaal je 29 €per jaar.

Vanaf 2027 zijn wij genoodzaakt de verzendkosten aan te rekenen aan al onze abonnees.