BRUZZ editie 1966 (11-02-2026)

Vlieglawaai houdt inwoners uit hun slaap

Jonge Brusselaars domineren Belgische filmscene

Valentijn

LOVE COACHES

Mannen zoeken hulp bij het daten

en voorwaarden

Last minute nog op zoek naar een valentijnsgeschenk dat écht raakt? Onze arrangementen zijn pure verwennerij: samen genieten van de sauna én een zalige massage. Of bestel online een cadeaubon op www.thermae.com.

PURE RELAXATION

Toegang tot de thermen gedurende één dag.

Huur badjas, handdoeken en badslippers inbegrepen.

Een ontspannende lichaamsmassage van 50 min.

MASSAGE TREAT

Toegang tot de thermen gedurende één dag. Huur badjas, handdoeken en badslippers inbegrepen. Een ontspannende lichaamsmassage van 50 min.

Geweld bij jongeren Grijp vroeg genoeg in

De afschuwelijke aanval op de 15-jarige Zakaria deed vorige week alarmsignalen afgaan: de jongerencriminaliteit lijkt te groeien en ook extremer te worden, onder meer in Brussel.

De experts die in het magazine aan het woord komen, benadrukken dat je de vinger niet zomaar op één oorzaak kunt leggen. De gezinsen schoolsituatie, toegenomen armoede, een gewelddadigere maatschappij, sociale media, de groeiende drugsmarkt, en ook de instroom van minderjarigen zonder papieren en perspectief: het zijn allemaal factoren die geweld faciliteren.

Op een meervoudig vraagstuk past een meervoudig antwoord. Een verbod of strenge reglementering van sociale media vormt daar een onderdeel van. Die media worden vandaag zo gebouwd dat ze hun gebruikers verslaafd maken, tonen vaak geweld en maken het veel makkelijker om leeftijdsgenoten de klok rond te pesten. Australië en Frankrijk kozen ondertussen met een ruime meerderheid in het parlement voor een verbod. Het kan als inspiratie dienen.

Op het moment dat een minderjarige gevat wordt voor criminele feiten, heeft hij er doorgaans al een heel parcours op zitten. Verschillende deskundigen roepen dan ook op om ons niet blind te staren op welke sanctie we jongeren moeten opleggen bij crimineel gedrag, maar vooral te kijken naar hoe een samenleving tijdig kan ingrijpen om te vermijden dat het zover komt of escaleert.

De korpschefs en jeugdrechters kijken ook naar de fase vóór de criminele feiten. Lang daarvoor is er vaak al spijbelgedrag. Volgens politie en gerecht worden die problematische aanwezigheden vandaag niet krachtdadig genoeg aangepakt. Nochtans is het in het voordeel van de hele maatschappij dat ontsporende jongeren de juiste hulp krijgen. Investeer dan ook in de juiste begeleiding binnen scholen en CLB’s, ook en zeker aan Franstalige zijde.

Spijbelgedrag is een complexe materie, waar vaak tal van moeilijke situaties achter zitten. Het probleem verschilt erg van school tot school. Onderwijsinstellingen met een goede reputatie hebben het spijbelen vaak goed in de hand, terwijl scholen met een uitdagende populatie met de handen in het haar zitten.

“Het is hoog tijd om leerlingen beter te begeleiden in plaats van hen rond te schuiven als een afvalproduct”

Onderwijsexperts wijzen erop dat de oplossing deels bij die zogenoemde ‘betere scholen’ ligt, of het nu om Nederlands- of Franstalige etablissementen gaat. Al te vaak specialiseren die zich vandaag immers nog in het schiften van leerlingen. Na verloop van tijd wordt eens ‘aan de boom geschud’ en zie: een groot deel van de kinderen met een moeilijkere thuissituatie of een migratieachtergrond moet de school verlaten. Reputatie gered.

Binnen het kader van het gerecht betekent dat dat er dringend meer plaats nodig is om probleemjongeren te begeleiden. Iemand oppakken om die dan pas ruim een jaar later begeleiding aan te bieden, is als een uitnodiging om vooral verder het ingeslagen pad te bewandelen. Een plek in de jeugdzorg krijgen? Dat kan tot acht jaar duren, tot de jongere geen jongere meer is.

Wie uit de boot valt, krijgt daarmee niet enkel een mentale opdoffer. Hij of zij komt dikwijls terecht in een school waar de concentratie aan zorgnoden zo hoog is dat leerkrachten geen adequaat antwoord meer vinden. Om de jeugd echte kansen te geven, is het hoog tijd om leerlingen beter te begeleiden in plaats van hen rond te schuiven als een afvalproduct. In diezelfde geest kunnen we ook nadenken over hoe we de meest ervaren leerkrachten en directies naar scholen kunnen loodsen waar de uitdagingen het grootst zijn en hun talent het best tot zijn recht komt. Een toverformule tegen jeugdcriminaliteit is dat natuurlijk niet. Maar de samenleving, die zou er wel bij varen.

Lees meer Extreme vormen van geweld onder jongeren nemen toe: ‘Elke vorm van empathie lijkt verdwenen’ p.10

Celebrating Women

International Women’s Day

A Musical Tribute by

o.l.v. Guido de Ranter

The Brussels Concertband A Musical Tribute by

o.l.v. Guido de Ranter

The Brussels Concertband

Presentatie: Ella Michiels

Presentatie: Ella Michiels

Geena Lisa Sandra Kim

8-3-2026 - 15:00 - VUB Aula Q - Pleinlaan 2 Q, 1050 Elsene

Geena Lisa Sandra Kim

8-3-2026 - 15:00 VUB Aula Q - Pleinlaan 2 Q, 1050 Elsene

Tickets & info: concert.kortweg.brussels

Tickets & info: concert.kortweg.brussels

Tickets: €17,50 / €10 voor -26-jarigen

€17,50, group(e)/groep (10+px): €12,50, -26-jarigen: €10

Inhoud

11februari

2026

Brusselse acteurs zijn gegeerd, van Oostende tot Berlijn staan ze in de schijnwerpers

KetComité

Wat alsdeBrusselseketten het voor het zeggenhaddeninonze stad?InKetComitékruipende leerlingen van het vijfdeleerjaar van Sint-UrsulaLakeninde rol van dejeugdraad van hungemeente. Kijk naar hun speech op BRUZZket.be

BrightBrussels

Altienjaarbrengt het Bright BrusselsFestival(12-15februari) lichttijdenswinteravonden, met voordefeesteditieeenmajestueuze lichtwandelingdoor het historische hart van destad.

Donderdag in BRUZZ 24.

COLOFON

41

De Amerikaanse zanger David Byrne doet in Vorst Nationaal de wereld bewegen

OPDECOVER

06Valentijn Datingcoachesvoormannen veroverenBrussel

ACTUALITEIT

03Geweldbijjongeren Grijpvroeg genoegin

10Samenleving Extremevormen van geweldonderjongeren nemen toe

14Opinie ‘Erisweinig of geencontroleop inzetten van parlementairmedewerker’

15Cartoon KimDuchateau

18Luchtvaart Vlieglawaaiboven Noord-Brussellaaitweerop

VERHALEN

24 Erfgoed MiddeleeuwsePlebaantorenin verval

28Energie Zonnepanelen met stekker:perfectvoor stadsbalkonnetjes

ELKEWEEK

14 Stadsleven Karkas

16Inbeeld

16In het nieuws

23BeestigBrussel 40.000euroboete voorverwaarloosdeezelenpony

30 Column Station

31CityJobs Zinaisseksuologe met een moslimachtergrond

44Hang-out Alfred

46Puzzelpagina

CULTUURGIDS

36Shoptips

37 Eat &Drink 3xBrusselsewafels

38Uittips

39Kleinonderhoud Ão

40Uittips

43Inzichten ChibiIchigo

BRUZZ Flageyplein 18, 1050 Brussel, 02-650.10.65 ABONNEMENTEN Josiane De Troyer (abo@bruzz.be), 02-650.10.80 Gratis in Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Rest van België: 29 euro per jaar; IBAN: BE98 3631 6044 3393 van Vlaams Brusselse Media vzw, een abonnement binnen Europa kost 119 euro per jaar, buiten Europa 139 euro per jaar OPLAGE 50.000 exemplaren ADVERTEREN? Angela Mngongo 02-650.10.81 angela.mngongo@brusselmedia.be DISTRIBUTIE Ute Otten, 02-650.10.63, ute.otten@bruzz.be KLACHTEN? klachten@bruzz.be - www.BRUZZ.be/klachten ALGEMENE DIRECTIE Johan Goossens ALGEMEEN HOOFDREDACTEUR Klaus Van Isacker COÖRDINATOR MAGAZINE Maarten Goethals ART DIRECTOR Heleen Rodiers VORMGEVING Maud Declerck EINDREDACTIE Karen De Becker WERKTEN MEE AAN DIT NUMMER Eva Christiaens, Kris Hendrickx, Bettina Hubo, Sophie Soukias, Steven Van Garsse, Tom Zonderman (redacteurs); Michaël Bellon, Jasper Croonen, Andy Furniere, Tom Peeters, Niels Ruëll, Matisse Van der Haegen, Duchka Walraet (medewerkers) FOTOGRAFIE & ILLUSTRATIE Bart Dewaele, Tiene Carlier, Kim Duchateau, Delphine Frantzen, Ivan Put, Saskia Vanderstichele, Emiel Viellefont VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Johan Goossens, Flageyplein 18, 1050 Elsene. BRUZZ is een uitgave van de Vlaams Brusselse Media vzw wordt gedrukt bij Printing Partners Paal-Beringen en wordt gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse Gemeenschapscommissie

Meer BRUZZ

‘Daten kan ingewikkeld zijn voor mannen’

Lovecoaching richt zich altijd meer op mannen

In Brussel hebben datingcoaches een vaste plek veroverd op de liefdesmarkt. Naast de klassieke flirtadviezen groeit een nieuwe niche: coaching die zich specifiek richt op mannen. “De MeToo-beweging kwam erg plots en mannen kregen weinig ruimte om echt met zichzelf aan de slag te gaan.”

door Sophie Soukias illustratie Wide Vercnocke

Datingcoaching heeft mijn leven veranderd”, geeft

Jean-Christophe Witgen (42), een ambtenaar uit Elsene, toe.

Hij werkte met verschillende coaches, soms met succes, soms minder succesvol. Sommigen bezocht hij in Brussel, anderen in het buitenland, onder meer in Barcelona. Vandaag heeft hij een relatie en noemt hij zichzelf gelukkig.

“De eigenschappen die mijn vriendin aan mijn waardeert, heb ik in de loop der jaren ontwikkeld”, zegt hij. Het gaat onder meer om wat hij een gezonde vorm van mannelijkheid noemt: het vermogen om kwetsbaar te zijn, te accepteren dat je niet bij elke vrouw past en geen schaamte te voelen voor je verlangens. “Ik besefte dat er ook een stukje misogynie in mij zat”, zegt Witgen. “Ik was gekwetst en boos op vrouwen omdat ik niet aan hun verwachtingen voldeed, maar ik probeerde nooit echt in hun schoenen te staan.”

Hoeveel Brusselaars zoals Witgen tegenwoordig naar datingcoaches gaan, is moeilijk te zeggen, maar de markt groeit duidelijk. “Er is een gemeenschap van

mannen zoals ik, al was het lange tijd een taboe”, merkt hij op. Lovecoaching is meer mainstream geworden. Coaches hebben vaak hun eigen websites of zijn te vinden op platformen waar ook andere experts actief zijn. Sessies verlopen zowel via videoconferentie als face to face, per uur of in pakketvorm, en kosten meestal tussen de 50 en 120 euro per uur. Zelfs veel matchmakingbureaus bieden nu hun eigen datingcoaches aan.

Men only

In die groeiende markt is er een duidelijke niche ontstaan: coaching die zich specifiek richt op mannen. Ook programma’s en retraites voor mannen duiken op, zoals die van het welzijnscentrum Yaka in Ukkel, dat zichzelf in de markt zet als “een initiatieparcours naar een bewuste mannelijkheid”. Een bekende naam in Brussel is Olivia Nicholls, een Franstalige love-and-sexcoach. Zij begeleidt mannen die emotioneel vastlopen en biedt verschillende formules aan, waaronder een vippakket met “doorlopende ondersteuning”, waarvan de prijs niet openbaar wordt gemaakt. Het merendeel

van haar werk verloopt online, ondersteund door een team dat volgens haar nog verder uitbreidt. Op TikTok halen sommige van haar adviezen twee miljoen views.

Nicholls heeft een directe en soms confronterende stijl. Ze schuwt het niet om mannen terecht te wijzen als zij dat nodig acht. In een YouTube-filmpje uit januari van dit jaar, met als uitdagende titel: “Denk je dat je single bent door het feminisme?” richtte ze zich tot mannen die vinden dat flirten tegenwoordig onmogelijk is zonder risico op juridische problemen. “Je kunt prima flirten, zolang je het niet in het openbaar vervoer of op straat doet”, benadrukt ze. “Het probleem is niet het feminisme, maar de daders. Zonder hen was er geen MeToobeweging.”

Ze wijst er mannen ook op dat de grotere onafhankelijkheid van vrouwen niet betekent dat ze de plek van mannen willen innemen. Nicholls moedigt hen aan te stoppen met klagen en zich niet als slachtoffer te zien. Tot slot bekritiseert ze masculinistische influencers op TikTok, die volgens haar het feminisme in een negatief daglicht stellen, en fantasieën en karikaturen voeden. Zoals bij al haar bijdragen, sluit ze af met

een uitnodiging voor een diagnostisch gesprek: “Ik weet hoe ingewikkeld daten in 2026 kan zijn voor mannen.”

Verdedigende houding

“Ja, het is tegenwoordig niet eenvoudig om een man te zijn”, zegt Nelson Montoisy, een Brusselse liefdescoach. Volgens hem durven veel mannen geen vrouwen aan te spreken uit angst hun grenzen te overschrijden of als badguy gezien te worden. “Vrouwen nemen soms een verdedigende houding aan tijdens het daten, en dat is begrijpelijk. Ze willen hun vrijheid beschermen.”

Voor Montoisy ligt het probleem ook deels in de opvoeding. “Veel mannen hebben nooit geleerd hun emotionele intelligentie te ontwikkelen ofwel om over hun gevoelens te praten. Daardoor vinden velen het moeilijk om echt contact te maken, voorbij de klassieke flirttips zoals opmerkingen over het uiterlijk, die al snel als creepy overkomen. Als ik één boodschap voor vrouwen zou hebben: wees iets geduldiger met mannen die echt proberen beter te worden.”

Hij ziet een duidelijke polarisatie tussen de geslachten. “Er is een tegenreactie, vooral van zogenoemde alfamannen, zoals Andrew Tate.” Tegelijkertijd bieden de nieuwe datingregels, mee gedragen door feministen, mannen een kans om hun emotionele kant te ontwikkelen. “Ik zie dat als een soort wedergeboorte.”

Montoisy volgde een opleiding in lifecoaching en specialiseerde zich later in verleiding. Hij richt zich bijna uitsluitend op mannen. “Een grotere uitdaging, maar ook een bewuste keuze”, zegt hij. Zijn methode – ‘Amphibian Coaching’ – heeft sinds twee jaar een spirituele dimensie, geïnspireerd door sjamanisme, maar aangepast aan de gevoeligheid van elke klant.

“Amfibieën kunnen zowel in water als op land leven – een mooie metafoor. Water staat voor emoties en flexibiliteit, land voor geaardheid. Die twee aspecten begrijpen en in balans brengen creëert een yin-yang-effect, waarmee je niet alleen met woorden,

maar ook met je lichaam effectief kunt communiceren.”

De coach werkt uitsluitend face to face. Zijn klanten vindt hij op straat, in de metro of tijdens wandelingen. “Ik ben sociaal en voel vaak aan wanneer iemand openstaat. Dan begin ik gewoon met wat chitchat.” Zijn cliënten zijn Franstaligen, Vlamingen en veel expats, die zich vaak geïsoleerd voelen in de hoofdstad. Ondanks de hevige concurrentie maakt hij zich geen zorgen. “Veel coaches presenteren zichzelf als het ultieme voorbeeld van verleiding. Mijn aanpak is anders: het draait om een diepe ontbinding van het ego.”

Authentieke mannelijkheid

Tente Squadrito, ook bekend als Tente, biedt coaching aan voor zowel mannen als vrouwen. Hoewel vrouwen nog altijd in de meerderheid zijn, merkt ook hij een evolutie op. “Langzaam maar zeker staan mannen meer open om over intimiteit te praten.” Hij bevestigt de groeiende populariteit van coaching en ziet ook AI als nieuwe speler in de sector opduiken. “ChatGPT is prima voor theorie, maar het kan nooit tippen aan een echte menselijke connectie”, zegt hij.

Oorspronkelijk afkomstig van de Canarische Eilanden, vestigde Tente zich

vier jaar geleden in Brussel na een periode van veel reizen. Hij begon als fitnesscoach, maar al snel vroegen klanten ook advies over relaties. Zijn lovecoaching startte online, met tarieven van 120 euro per uur, en een internationale klantenkring. Daarnaast organiseert hij fysieke workshops in Brussel, zoals een speciale sessie voor Valentijnsdag.

Tente moedigt mannen aan om opnieuw in contact te komen met wat hij hun authentieke mannelijkheid noemt. “Dat betekent weten wanneer je moet stoppen met altijd streven naar prestaties en leiderschap. Huilen maakt je mannelijkheid niet minder.” Hij onderscheidt ‘mannelijke’ en ‘vrouwelijke’ energieën, maar benadrukt: “Het gaat niet om gender, maar om twee energieën, zoals yin en yang.” Zijn methode heeft ook een spirituele dimensie.

Op zijn website maakt hij duidelijk dat hij coach is, geen therapeut. Hij distantieert zich bewust van de klinische benadering: “Ik diagnosticeer of behandel geen psychische aandoeningen. In plaats daarvan werk ik aan de diepere oorzaak van relatiepatronen, met tantrische oefeningen en emotionele beheersing.” Hij belooft geen “eindeloze therapiesessies” die cliënten afhankelijk houden.

De dynamiek herstellen

“Coaching is een vorm van hedendaagse magie. Niet effectiever dan hekserij, maar het biedt wat mensen willen horen”

Nicolas Marquis Professor Sociologie

Ook Prince Moïse begon zijn loopbaan als fitnesscoach, maar volgde daarna een opleiding tot lovecoach aan het Centrum voor Beroepskwalificatie in Brussel. Tegenwoordig ziet hij zichzelf vooral als consultant en specialist in mannelijke psychologie, met een focus op mannen. Die

focus komt tot uiting in zijn Franstalige podcast Journey With The Prince, die hij tijdelijk pauzeerde tijdens een tweejarig verblijf in Canada, maar binnenkort opnieuw lanceert. “Mannen krijgen vaak het verwijt dat ze niet praten. Mijn podcast nodigt hen uit om zich uit te spreken, helpt hen zichzelf beter te leren kennen, hun emotionele intelligentie te ontwikkelen én helpt vrouwen om mannen beter te begrijpen”, zegt hij. Het doel? “De dynamiek tussen mannen en vrouwen herstellen.”

Prince Moïse ziet dat veel mannen hun zelfvertrouwen verliezen of niet goed weten hoe ze zich tegenover vrouwen moeten gedragen. “De MeToobeweging kwam heel plotseling, zonder dat mannen de tijd kregen om aan zichzelf te werken. Daardoor lopen ze achter op vrouwen, die veel bewuster nadenken over hun plaats in relaties.” Zijn persoonlijke ervaring voedt die missie: “Toen mijn ouders gingen scheiden, verhinderde mijn moeder dat ik mijn vader zag. Ik sta achter de rechten van mannen.”

Voor hem is het cruciaal om de oorzaken van frustraties te begrijpen, zodat mannen niet vervallen in wraakzuchtige discoursen van masculinistische groepen op sociale media. “Je moet je woede omzetten in iets gezonds, iets dat vooruitgang mogelijk maakt.” Hij ziet ook dat op de datingmarkt veel mensen rondlopen met onverwerkte pijn. “Veel mensen zijn niet geheeld. Ze gaan van relatie naar relatie, van pleister naar pleister, zonder stil te staan bij wat er in hun jeugd is gebeurd.”

Binnen de Afrikaanse gemeenschap waar hij vandaan komt, merkt hij dat veel vrouwen nog altijd traditionele voordelen verwachten, zoals financiële steun, maar ook charisma, humor, waarden en gespreksvaardigheden van mannen. “Die verwachtingen leggen steeds meer druk op mannen.” Daarom adviseert hij: mannen moeten zich vanaf de eerste date duidelijk positioneren. “Het is niet dat vrouwen geen aardige mannen willen; ze houden gewoon niet van mannen zonder karakter.”

Het tijdperk van coaching

“Ik juich de opkomst van datingcoaches toe en ook het feit dat altijd meer mannen zich laten begeleiden”, zegt Lara Santos, seksuologe bij Plek, een Nederlandstalig multidisciplinair gezondheidscentrum in Brussel. “Het is belangrijk dat mannen ook gehoord worden, zeker in deze tijd van digitalisering en de ‘swipecultuur’. Het is vandaag erg moeilijk om te daten en een echte connectie te vinden.”

“Mannen, jullie kunnen prima flirten, zolang je het niet in het openbaar vervoer of op straat doet”

Olivia Nicholls Love-and-sexcoach

In haar praktijk ziet ze ongeveer 40 procent mannen en 60 procent vrouwen. Santos erkent dat meer mannen hulp zoeken, maar nuanceert meteen: mannen zetten zelden zelf de stap naar therapie en worden vaak doorverwezen door een arts of uroloog. Ook bij relatietherapie neemt meestal de vrouw het initiatief. “Er is vooruitgang: mannen durven meer over hun gevoelens en seksualiteit te praten, maar er is nog veel werk.”

Sociologieprofessor Nicolas Marquis van de Universiteit Saint-Louis in Brussel ziet datingcoaching over het algemeen als welgekomen, zolang het kadert binnen een “positieve mannelijke opvoeding” na MeToo. “Coaching draait om zelfontwikkeling, iets wat traditioneel vooral door vrouwen werd gedaan.” Toch waarschuwt hij voor een te optimistische kijk: gepersonaliseerde coaching is niet voor iedereen toegankelijk. “Het vraagt geld, tijd en de bereidheid om over jezelf te praten. Dat beperkt de toegang vooral tot stedelijke, welgestelde mensen.” Wie die middelen niet heeft, loopt volgens Marquis het risico verstrikt te raken in radicalere of eenzijdige content, zoals masculinistische coaching gebaseerd op manipulatie en ghosting.

“Persoonlijke ontwikkeling en coaching vormen een mistig landschap, waar ook sektarische neigingen en charlatans opduiken, zeker omdat iedereen zich zomaar coach kan noemen”, zegt Marquis. In België is er geen wettelijke verplichting om een

door de overheid erkend diploma te hebben om zich coach te mogen noemen.

Volgens hem vallen alle coachingaanpakken terug op drie basistypen. Het eerste type is gebaseerd op alternatieve therapieën in newagestijl, soms zelfs sjamanistisch, “die zich aan de rand van de moderne samenleving positioneren en pleiten voor een herverbinding met jezelf en met de natuur”. Het tweede type kiest voor een wetenschappelijke, rationele benadering. Het derde type steunt op ervaringsbewijs: de coach deelt zijn eigen traject en trauma’s om te tonen dat introspectie en zelfwerk effectief zijn. “Hij is gewoon iets verder gevorderd op het levenspad en wil jou tijd besparen.”

Marquis noemt deze periode het tijdperk van coaching. “En we blijven waarschijnlijk in dat tijdperk. Het is een vorm van hedendaagse magie. Niet effectiever dan hekserij, maar het biedt precies wat mensen willen horen, in een ultra-individualistische samenleving waarin geloof in determinisme en de slachtofferrol afbrokkelt.”

“Vandaag aanvaarden we steeds minder dat psychotherapie niet al onze problemen oplost. Zodra de therapie niet het verhoopte mirakel levert, wordt dat moeilijk te verdragen. Precies daar springt de coach in: hij stelt je gerust dat het wél kan, dat je, in tegenstelling tot wat het soms lijkt, je lot kunt bijsturen. Je kunt altijd een betere, ‘geüpdatete’ versie van jezelf worden, in de liefde en daarbuiten, een versie die geen mislukking meer kent.”

‘C’EST

COMPLIQUÉ D’ÊTRE UN HOMME AUJOURD’HUI’

FR/ À Bruxelles, les dating coaches se sont imposés sur le marché de l’amour. Mais un nouveau créneau attire l’attention : des services destinés exclusivement aux hommes, axés sur la psychologie et le développement personnel plutôt que sur les bons plans pour « choper» en soirée. «Le mouvement MeToo est arrivé de manière brutale et n’a pas laissé aux hommes le temps de faire un travail sur eux-mêmes.»

‘IT’S

COMPLICATED TO BE A MAN TODAY’

EN/ In Brussels, dating coaches have firmly established themselves in the love market. But a new niche is attracting more and more attention: services specifically aimed at men, with a focus on psychology and personal development rather than just tips on how to pick up a girl at a party. “The MeToo movement emerged so suddenly, and men didn’t get the chance to really work on themselves.”

‘Elke vorm van empathie lijkt verdwenen’

Extreme vormen van geweld onder jongeren nemen toe

Een 14-jarig meisje dat met een aansteker bewerkt wordt in het gezicht, 10-jarigen die met airsoftgeweren vuren op winkeliers of tieners die een 15-jarige in brand steken. Wat verklaart de opstoot van geweld met minderjarigen in Brussel? “De megafoon van sociale media staat 24/7 aan.” door Kris Hendrickx

Dinsdag 20 januari. De schooldag in Molenbeek loopt op zijn einde als de 14-jarige Camilia een waarschuwing krijgt van een klasgenoot: buiten staat een groepje jongeren haar op te wachten. Het meisje neemt het advies ter harte en wacht nog even met vertrekken.

Als ze wat later toch de school verlaat, staat het groepje – meisjes en jongens tussen 14 en 16 jaar – er echter nog altijd en zet het de achtervolging in. In een steegje krijgt ze vervolgens een afranseling, wordt ze onderuit geschopt en stoot ze zich het hoofd. Zodra ze op de grond ligt, bewerken de daders haar gezicht met een brandende aansteker en steken ze nog eens met een scherp voorwerp in haar kuit. De pijn is zo erg dat Camilia het bewustzijn verliest. De daders, herinnert het meisje zich, hadden een fles bij met een gelige vloeistof, waar ze geen gebruik van maakten.

Zaterdag 31 januari. Valérie D’Hauwers staat in haar cadeauwinkel in de Dansaertstraat als ze een piepjong, maar hondsbrutaal gezelschap over de vloer krijgt. Drie jongens, nauwelijks 12 jaar oud, komen keet

schoppen in haar winkel. Ze zet ze buiten, maar het trio komt terug en beschiet haar met airsoftguns, een soort luchtdrukpistool dat pijnlijke blauwe plekken nalaat. Eerder zijn de drie al andere zaken in de straat binnengestapt, ook de voorbije maanden, blijkt. D’Hauwers, in een eerste reactie op sociale media: “Wat heb ik verkeerd gedaan? Maar vooral, waarom moet ik schrik hebben van 8-12 jarigen? Voor what?’”

Vrijdag 30 januari. Minderjarige jongens gooien een molotovcocktail naar de 15-jarige Zakaria in Anderlecht, niet per ongeluk, maar gericht. De jongen verandert in een levende toorts met metershoge vlammen en kan ternauwernood in het kanaal springen. Een groot deel van zijn lichaam – gezicht, handen en benen – is zwaar verbrand, tot in de derde graad. “De dokters zijn realistisch”, getuigt zijn moeder in Het Laatste Nieuws “Hij zal opnieuw moeten leren wandelen, jarenlang pijn hebben door zijn gevoelige huid en levenslang littekens dragen. En dat allemaal door iets banaals.” Zakaria ontwaakte ondertussen uit een coma.

De voorbeelden zijn geen bloemlezing van het afgelopen jaar, maar gewelddadige

incidenten van de voorbije weken alleen. En geweld met minderjarigen mag dan van alle tijden zijn, de drie gevallen doen vragen rijzen. Hoe kom je er als prille tiener bij om winkeliers te terroriseren? Wat bezielt iemand om leeftijdsgenoten doelbewust brandwonden voor het leven toe te brengen? En zit dit soort incidenten in de lift?

De cijfers van de jeugdparketten tonen de voorbije tien jaar alvast een groei van het aantal feiten dat minderjarigen plegen tegen personen. Met name de categorie ‘slagen en verwondingen’ gaat in Brussel in stijgende lijn, van ruim 1.100 dossiers in 2015 tot 1.600 in 2024.

Die cijfers verdienen wat nuance, benadrukt jeugdcriminologe Els Dumortier (VUB). Ook de snel groeiende subcategorie ‘belaging’ (bijvoorbeeld via sociale media) zit erin vervat. En zoals altijd met misdaadcijfers reflecteren die ook de mate waarin politie en gerecht op een bepaalde problematiek focussen. “Maar als je luistert naar wat professionals zeggen over de jeugdcriminaliteit, lijkt er toch wel een trend te zijn.”

De Brusselse jeugdrechter Michèle Meganck herkent die trend. “In 2025 is het

aantal dossiers dat bij de jeugdrechtbank werd geopend verdubbeld tegenover het jaar ervoor”, zegt ze tegen BRUZZ. Die verdubbeling is voor een belangrijk deel voor rekening van een erg actieve nieuwe procureur des Konings, Julien Moinil. De evolutie omvat zowel dossiers van jonge daders als beschermingsdossiers van jongeren in een onveilige opvoedingssituatie. “Die twee zijn met elkaar verbonden”, zegt Meganck. “Vaak zijn daders zelf ook slachtoffer.”

Over een stijging van geweld spreekt Jurgen De Landsheer, korpschef van de zone Zuid, zich niet uit. Dat voorvallen extremer worden, merkt hij wel. “Geweld door jongeren is van alle tijden, maar mensen in brand steken of doelbewust verminken, is toch nog iets anders. Geweld van dat soort intensiteit zien we de laatste tijd toenemen.”

Dat extreme geweld vindt soms, maar lang niet altijd plaats in een drugscontext. Want net die dimensie ontbreekt in de voorbeelden van de afgelopen weken, toch voor zover geweten is. De jongen die in brand werd gestoken, heeft het over een banale ruzie met leeftijdsgenoten, waarbij iemand zich verkeerd bekeken voelde. En in het geval van Camilia zou de aanstoker een jongen zijn van wie het meisje de avances had afgewezen en die vervolgens beloofd had om haar leven tot een hel te maken.

“Die incidenten en drugsgeweld zijn van een heel andere orde”, vindt jeugdrechter Michèle Meganck. “Drugsgeweld volgt vooral een economische logica, die van de drugshandel stilaan de grootste jeugdwerkgever van Brussel maakt.” In die logica proberen bendes marktaandeel te veroveren op concurrenten of gebruiken ze geweld als sanctie tegen wie hun regels niet volgt. “Hier lijkt dat soort ratio afwezig. Elke vorm van empathie lijkt te ontbreken.”

Wat verklaart dat meer minderjarigen bij dat soort van geweldfeiten betrokken zijn, ook buiten de drugslogica? Korpschef De Landsheer wijst naar het aantal minderjarigen dat van school wegblijft. “Dat zijn er altijd meer, en doordat er zoveel verschillende onderwijsformules zijn, kan de politie in de praktijk niet meer controleren. Vroeger was het eenvoudig: een jongere die op dinsdagochtend op een bankje zat, broste. Nu doet die misschien aan duaal leren of zit die in een ander traject.”

Jeugdrechter Meganck, ondertussen al 23 jaar in functie, ziet dan weer hoe het geweld in de maatschappij toeneemt, ook in de alledaagse omgang. “Ik nam daarnet de

metro van Delacroix en was gechoqueerd door de manier waarop zogenoemde vrienden met elkaar omgingen. Ze schreeuwden tegen elkaar en sloegen elkaar, er hing een soort vreemde elektriciteit tussen hen. Stel je voor wat dat wordt als ze echt ruzie krijgen.”

Pestinstrument

Meganck onderscheidt verschillende oorzaken voor meer geweld. “Veel gezinnen kampen met problemen, onder meer op het vlak van armoede. Een verschil met vroeger is dat er nu vaak een hele hoop risicofactoren samenkomen: drugs- en alcoholverslaving, mentale problemen. Als er dan geweld is in zo’n gezin, is dat natuurlijk een voorbeeld voor wie er opgroeit.”

Behalve gezinssituaties spelen ook sociale media vandaag een cruciale rol,

het kan allemaal meespelen. En dan nog. Hoe je tot dat soort zware feiten komt, we vragen het ons hier collectief soms ook af.”

De politiezone Zuid is niet de enige die met gewelddadige jongeren te maken krijgt. Ook korpschef Olivier Slosse van de zone Noord herkent het fenomeen. Ook hij wijst sociale media met de vinger als belangrijke schakel in de geweldcyclus.

“Platformen als TikTok en Snapchat spelen daarbij een belangrijke rol. Vroeger kon je bij wijze van spreken problemen krijgen als je iemand fysiek tegenkwam. Maar die sociale media staan 24/7 aan, je kunt er de klok rond een vijandbeeld cultiveren. Een belediging, iemand die verkeerd aangekeken wordt, een zus die beledigd is of een pet die gestolen wordt, het blijft er de hele tijd leven. Bovendien is het bereik veel groter dan bij onze communica-

“Ik ontmoet genoeg ouders die erg betrokken zijn en niet weten waar kruipen van schaamte als ze horen wat er gebeurd is”

Tine Suykerbuyk

Jeugdrechter

daarover zijn zowat alle experts het eens. “Sociale media worden vaak gebruikt als een pestinstrument”, ziet Meganck. “Slachtoffers gaan dan niet meer naar school, beginnen rond te hangen en zijn vatbaar voor stommiteiten. Het tegendeel zien we trouwens ook: jongeren die niet meer buitenkomen en gewoon thuis aan hun scherm gekluisterd blijven. Je moet bij wijze van spreken al een grote werfmachine gebruiken om die het huis uit te sleuren.”

Dat pestgedrag wordt vandaag onvoldoende aangepakt, merkt de jeugdrechter. “Vaak is er geen echte sanctie op school en ook gerechtelijk is er doorgaans geen opvolging.”

Ook Megancks collega-jeugdrechter Tine Suykerbuyk wijst op de kwalijke rol van sociale media, waar gewelddadige voorbeelden welig tieren. “Je hoort wel vaker: ‘Ja, maar waar zijn de ouders?’ maar als jeugdrechter ontmoet ik echt genoeg ouders die erg betrokken zijn en niet weten waar kruipen van schaamte als ze horen wat er gebeurd is.”

Sowieso is er voor de jeugdrechter niet één verklaring voor gewelddadig gedrag bij jongeren. “De thuissituatie, sociale media, de groepsdruk, het maatschappelijke klimaat,

tiekanalen van vroeger, zodat sneller meer mensen betrokken of op de hoogte zijn.”

Sociale media hebben een invloed op het begrip ‘jeugdbende’, merkt Slosse. “Vroeger was dat vooral een groep die aan een bepaalde buurt was gelinkt, vandaag is dat niet meer noodzakelijk zo, de verbinding kan immers ook digitaal bestaan.”

Onvolgroeid puberbrein

Als geweld bij jongeren soms erg extreem uitvalt, speelt nog een andere factor, zo weet korpschef Slosse, die ook psycholoog is van opleiding. “Het puberbrein is nog niet helemaal volgroeid, waardoor ze minder goed risico’s en gevolgen van een daad

kunnen inschatten en vaker grenzen opzoeken. Ik herinner me dat er in een bepaald dossier zo’n intens geweld gebruikt was dat de magistraat meteen vermoedde dat het wel om adolescenten moest gaan.”

Wat kunnen we als maatschappij doen om tegengas te geven en jongerengeweld in te dijken? De korpschef van de zone Noord benadrukt alvast het belang van hechte netwerken tussen scholen en de politie. “In onze zone bestaat zo’n netwerk al 25 jaar”, zegt Olivier Slosse. “We gaan op bezoek in scholen en bieden digitale kanalen aan om ons snel te contacteren als dat nodig is. Dat is laagdrempelig, zeker als er al een beetje vertrouwen is, omdat jongeren de agenten al eens gezien hebben op school.”

Op een heel ander vlak ziet Slosse een rol voor ouders. “Met name als het over sociale media of gamingchats gaat: je moet die als ouder niet controleren, want dat werkt niet, maar je kunt wel geregeld interesse tonen: ‘Waar ben je mee bezig? Vertel eens.’”

Korpschef De Landsheer denkt dan weer dat scholen alvast proactiever kunnen zijn in het controleren en opvolgen van afwezigheden. Daarnaast verdienen jongeren die door de vingers van het maatschappelijke net dreigen te glippen meer sociale begeleiding, vindt de baas van de zone Zuid. “Maar het is natuurlijk ook een feit dat de hele keten onder druk staat, van preventie tot plekken in de jeugdzorg.”

Dat beaamt jeugrechter Suykerbuyk volmondig. “Sommige kinderen blijven vele jaren op een wachtlijst voor een plek in de jeugdzorg staan, tot acht jaar. Hoe langer je wacht, hoe meer het traject van zo’n jongere kan escaleren.” Reden te meer voor de jeugdrechter om veel sneller en kordater om te gaan met afwezigheden op school. “Nogal wat scholen modderen daar te lang mee aan. Het is echt cruciaal dat je een kind dat van school wegblijft meteen gaat opvolgen en de nodige begeleiding biedt. Anders verliest zo iemand de voeling met de school en zijn of haar leeftijdsgenoten. Jongeren komen dan terecht in een parallelle wereld. En dan is een stommiteit snel gebeurd.”

AUGMENTATION DE LA VIOLENCE CHEZ LES MINEURS

FR/ Au cours des dernières semaines, plusieurs faits extrêmement violents impliquant des mineurs ont eu lieu à Bruxelles. La police et la justice constatent une nette augmentation des dossiers de violence impliquant des jeunes, notamment des coups et blessures. Les experts soulignent des facteurs tels que le décrochage scolaire, les réseaux sociaux et les situations familiales difficiles.

MORE VIOLENCE AMONG MINORS

EN/ In recent weeks, several extremely violent incidents involving minors have taken place in Brussels. Police and the justice system are noting a clear rise in cases of youth violence, particularly assaults and injuries. Experts highlight factors such as school dropout, social media, and difficult family situations.

Opinie

‘Weinig

controle op inzetten parlementair medewerker’

De aanvechting om ‘losjes’ om te gaan met politiek personeel, is blijkbaar moeilijk te onderdrukken. Dat schrijft gewezen Brussels volksvertegenwoordiger Hilde Sabbe.

Hilde Sabbe

Oud-journalist & columnist

Gewezen Brussels parlementslid voor Vooruit

Niet zo heel lang geleden moest ik denken aan Leo Delcroix, minister van Defensie voor de toenmalige CVP in de regeringDehaene I. In 1991 namen twee postbodes twee jaar loopbaanonderbreking om mee te helpen aan de bouw van de vakantievilla van diezelfde Delcroix in Zuid-Frankrijk. De postbodes bleken bijzonder handig, en de minister maakte daar graag gebruik van.

Geen wonder dus dat de berichten over verschillende

Brusselse politici die via het politieke mandaat hun privébelangen behartigen, een heuse déjà vu veroorzaakten. In Anderlecht werd de persoonlijke medewerkster van Anderlechtse Haard-voorzitter Lotfi Mostefa (PS) ontslagen, omdat zij tegen betaling een vriendin aan een woning had willen helpen. En parlementslid

Stadsleven Karkas

door Maarten Goethals

Achteraan mijn tuin ligt het karkasje van een houtsnip. Een plompe, compacte vogel, met korte poten, en een lange, puntige bek. Ietwat grijze borst, de vleugels en de rug bruin en zwart gevederd. De perfecte camouflagekleuren voor in het bos, zijn natuurlijke habitat. Ik vond de vogel oorspronkelijk tegen een

Ilyas El Omari (TFA) zette een parlementaire medewerker in voor privézaken. De medewerker bleek ook handig als het ging om facturen van de bedrijven van El Omari te regelen.

De aanvechting om, laten we zeggen, ‘losjes’ om te gaan met politiek personeel, is blijkbaar moeilijk te onderdrukken. Ver hoef

“Zoals in zoveel gevallen van machtsmisbruik volstaan drie woordjes om het te verklaren: omdat het kan”

boom liggen, een paar straten verder, toen ik onderweg was naar een dierenwinkel om hondenbrokken te kopen. Allicht te pletter gevlogen tegen een raam, nog een paar meter half bij bewustzijn geweest, en dan neergestort ter aarde. Op een grindpad in Anderlecht. Einde leven.

je daarbij volgens mij de verklaring niet te zoeken. Zoals in zoveel gevallen van (machts)misbruik volstaan drie woordjes: omdat het kan. De positie met macht is er, de medewerkers zijn er: waarom zou je er geen gebruik van maken? Het reglement van het parlement mag dan wel duidelijk stipuleren dat de werknemer alleen kan worden belast met taken overeenkomstig het politieke mandaat van de werkgever, in de praktijk is daar weinig of geen controle over. Dat heb ik zelf gemerkt tijdens mijn vier jaar in het Brussels parlement.

Wat je wel ziet, is dat de meeste, lang gevestigde partijen op dit vlak weinig risico nemen. Het is eveneens duidelijk dat bij TFA het besef dat het echt niet kan dat je je parlementaire medewerker voor privézaakjes

Maar niet einde verhaal. Want ik heb de houtsnip meegenomen in een poepzakje (zwart zakje om de uitwerpselen van mijn hond te verzamelen). De insecten en maden vreten momenteel het vlees van de botten. Ondertussen heb ik met een snoeischaar de kop al kunnen losknippen; die wil ik binnen op een schap zetten. Zodat het mij de hele tijd kan aankijken. Als een soort herinnering: to fly or not to fly, that is the question

In Stadsleven vertellen redacteurs en lezers in maximaal 1000 tekens een verrassende anekdote over Brussel. Insturen kan via redactie@bruzz.be

inschakelt, nog moet doordringen. We mogen niet vergeten dat nogal wat leden van TFA volslagen groentjes zijn in de politiek, met weinig of geen ervaring. Het besef dat parlementaire medewerkers geen overal inzetbare manusjesvan-alles zijn, maakt hopelijk deel uit van het groeiproces.

Marine Le Pen

Het onzorgvuldig gebruik van politieke middelen en mensen is overigens geen prerogatief van linkse partijen: in Frankrijk werden RN-politica Marine Le Pen en tien van haar medewerkers veroordeeld tot vier jaar cel voor het illegaal doorsluizen van Europees geld naar de geldkas van haar eigen Rassemblement National. De medewerkers werkten voor de partij, maar werden betaald door Europa.

Uit een onderzoek van BRUZZ bleek dat Ilyas El Omari, parlementslid voor Team Fouad Ahidar, een parlementair medewerker inzette voor privézaken.

Le Pen ging in beroep tegen die uitspraak, en van de uitslag van dat proces hangt af of ze zich kandidaat mag stellen voor de presidentsverkiezingen van 2027. Nog prangender is de vraag welke invloed een definitieve veroordeling zou hebben op de populariteit van Le Pen. Zoals het een democratie betaamt, ligt het definitieve oordeel over misbruiken bij de kiezer. Leo Delcroix moest na het villa-schandaal ontslag nemen als minister, maar bleef populair op lokaal niveau. De ultieme vraag is natuurlijk hoeveel sympathie of begrip de Brusselse kiezer kan opbrengen voor politici voor wie de grens tussen politiek mandaat en privébelangen op zijn minst schimmig te noemen is.

Reageren of zelf een opiniestuk insturen? Mail naar redactie@bruzz.be

Quote

Kaat Van Stralen, die een Mia won voor beste Alternative, waarschuwt voor het oorlogsgeweld in de wereld

”En nu is het echt tijd om onze bek open te trekken”

Uitreiking MIA’s, 4 februari 2026

Cartoon door Kim

In het nieuws

09/02 | Anders bereid om te onderhandelen.

Anders (ex-Open VLD) is bereid om de N-VA te lossen en te praten over een Brusselse regering.

Dat zegt voorzitter

Frédéric De Gucht. Voorwaarden zijn een

volwaardige Nederlandstalige meerderheid, een begrotingsevenwicht in 2029 en een kordate aanpak van de veiligheid. Zowel MR, PS, Les Engagés als Groen, Anders, Vooruit en CD&V zijn klaar om te onderhan-

delen. “Ik stel vast dat we de enige partij waren die het nog belangrijk vond dat de N-VA aan tafel kwam”, zegt De Gucht. “Daarnaast stel ik ook vast dat een andere meerderheid (met CD&V, red.) nu mogelijk is. Dat is de eerste keer.”

09/02 | Leegloop bij RSC Anderlecht. Sportief

directeur Olivier Renard en interim-trainer Edward Still hebben de voetbalclub verlaten. Still wordt hoofdcoach van het Engelse Watford. Hij nam tijdelijk als trainer het roer over na het vertrek van Besnik Hasi. Van de staf waarmee de club aan het seizoen begon, blijven enkel Jérémy Taravel en keeperstrainer Justin

Verlinden over. Anderlecht verloor zondag met 2-0 op het veld van Genk.

08/02 | Auto verdwijnt in zinkgat. Afgelopen zondag is weer een zinkgat opgedoken, deze keer in Molenbeek. Een auto raakte beschadigd en twee huizen werden ontruimd, maar er vielen geen gewonden.

Schelpenkunst

Tot en met 1 februari 2026 kon je stemmen op de erfgoedschat die volgens jou een duurzame conservatie en restauratie verdient. Van de acht deelnemers van de erfgoed challenge 2025 hebben de schilderijen met schelpdieren van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) in Brussel het niet gehaald. Het renaissancepaviljoen van Bergen mag zich kronen tot winnaar en gaat naar huis met professionele expertise van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) ter waarde van 25.000 euro. Het verlies doet niets af aan de wetenschappelijke én artistieke waarde van de 21 olie-

verfschilderijen van kunstenaar en schelpenverzamelaar Alphonse Mora (1891-1977). Mora was een Vlaamse schilder, actief in de eerste helft van de 20e eeuw. Hij schilderde landschappen, stillevens en stadsgezichten, maar vooral in zijn mariene werken zie je zijn persoonlijke passie voor natuur en wetenschap. Mora’s schelpenreeks omvat twintig kleinere werken en één monumentaal doek en beeldt de rijkdom van het zeeleven af, met bijzondere aandacht voor schelpdieren. Vandaag verkeert vooral het grote schilderij in slechte staat, terwijl de kleinere werken dringend reiniging vragen.

© KBIN

08/02 | 45 militairen op straat. Minister van Binnenlandse Zaken

Bernard Quintin (MR) wil in totaal 90 militairen inzetten in de straten van Antwerpen en Brussel. Dat zei hij in De Zevende Dag 45 militairen zouden instaan voor beveiliging van de Joodse wijk in Antwerpen. De andere helft gaat naar Brussel om

samen met de spoorwegpolitie aan de slag te gaan in de (metro)stations.

06/02 | Brusselse scholen bannen Chinees speelzand. Na de federale waarschuwing over mogelijk asbest verwijderen de scholen en crèches alle vormen van speelzand uit hun binnenruimtes. Zandbakken buiten

worden afgedekt. In Brusselse parken blijven de speeltuinen open, zegt Leefmilieu Brussel, daar ligt alleen gezuiverd zand.

06/02 | Woningen renoveren tegen 2050. De komende 25 jaar moet 92 procent van alle woningen in België gerenoveerd worden, omdat ze anders niet

meer zullen voldoen aan de energienormen, zegt bouwfederatie Embuild. In Brussel gaat het om 565.000 woningen en 95 procent van de scholen en ziekenhuizen.

05/02 | Opschudding rond kunstwerk in Jette. Een kunstwerk aan het kunstencentrum Atelier34zero Muzeum roept

weerstand op bij buurtbewoners. Het gaat om een foto van een mannenhoofd tussen vrouwenbenen, van de Brusselse fotograaf Pierre Radisic. “Is dit echt normaal in het zicht van kinderen?” vraagt een vrouw zich af in een bewonersgroep op Facebook. “Niets pornografisch”, reageert het museum.

Vlieglawaai boven Noord-Brussel laait weer op

Piek in klachten door aanhoudende oostenwind, nieuwe navigatieregels en politieke spanningen

Al 6.500 mensen klagen in een petitie over vlieglawaai boven het noorden van Brussel. Hun gevoel zit niet fout: door aanhoudende oostenwind landden er de laatste weken méér toestellen dan anders boven hun hoofden richting Brussels Airport, bovendien langs een licht hertekende route. “De politiek is bang van de Noordrand”, zegt ombudsman Philippe Touwaide. door Eva Christiaens

“Alsof iemand naast je aan het stofzuigen is” “In mijn tuin heb ik geluidsniveaus boven de 70 decibel gemeten. Enkele buren zijn wanhopig, ze denken aan verhuizen” “Je kunt de logo’s aflezen en zien welke vliegmaatschappij het is. Ze vliegen echt laag” “Een zogezegde ‘uitzonderlijke’ situatie lijkt semipermanent geworden te zijn”

De klachten over vlieglawaai in het noorden van Brussel zijn de laatste weken niet min. Zowel online als rechtstreeks aan de redactie melden inwoners van Koekelberg, Molenbeek en de Kanaalzone van Laken tot Schaarbeek en Evere dat ze méér vliegtuigen zien en vooral horen dan gewoonlijk. Dat schreef een honderdtal van hen ook persoonlijk aan federaal mobiliteitsminister Jean-Luc Crucke (Les Engagés). En administratief kwamen er vorig jaar al 754 klachten over vlieglawaai binnen bij Leefmilieu Brussel: bijna vier keer meer dan in 2024 en bijna uitsluitend uit het noorden van het gewest.

Minister van Leefmilieu

Alain Maron (Ecolo) belooft die pv’s per direct door te spelen

naar het Brussels parket. In de eerste maand van dit jaar ontving Leefmilieu Brussel opnieuw “een aanzienlijk aantal klachten”. De administratie kan de betrokken vliegmaatschappijen bij een vastgestelde inbreuk op de geluidsnormen trouwens dwangsommen opleggen tot 18.000 euro, zo bevestigde een Franstalige rechter vorig jaar.

“Ik heb de indruk dat het vooral deze maand neiger is dan vroeger”, zegt Laurent Battheu uit Jette. “Ik wandel vaak met mijn hond in het Elisabethpark, maar als er nu een vliegtuig overvliegt, moet ik stoppen met babbelen. Het is alsof iemand met een tuinmachine naast je staat. Het zijn er bovendien véél. Soms drie in drie minuten.”

Andere Brusselaars spreken zelfs over “één vlucht per vijftien seconden” in de vroege nacht of bij het ochtendgloren. “Het begint soms vanaf halfzeven”, zegt Frederik uit Laken. Hij woont in de buurt van metrostation Bockstael. “Ik zeg niet dat mijn oren ervan suizen, maar het is zeker luider dan een sprenkelende beek in de verte.”

De bewoners van het noordwesten van Brussel voelen dat in elk geval niet verkeerd aan. Hun woningen liggen onder de zuidwestelijke aanvliegroute naar Brussels Airport, in vaktermen aangeduid als route 07L, die vooral gebruikt wordt in periodes met veel oostenwind. Landen moet immers altijd tegen de windrichting in gebeuren, uit veiligheidsnoodzaak. En net de laatste weken was die oostenwind goed aan het waaien.

“Het klopt dat de wind na de winterprik van begin januari vaker uit het noordoosten kwam”, zegt

weerman Wim De Troyer van het KMI. “De voorbije twee weken hing er een blokkerend hogedrukgebied boven Scandinavië en Rusland. Daardoor is de zuidwestenwind, die normaal gezien vanuit de Atlantische depressie via Groot-Brittannië ons weer aanbrengt, afgedraaid naar het oosten.” Dat fenomeen moet normaal gezien volgende week voorbij zijn. “Dit blijft tijdelijk. De meest voorkomende wind is nog altijd westelijk of zuidwestelijk”, zegt De Troyer. “Al zal het af en toe nog een keer gebeuren. En dan speelt perceptie natuurlijk een grote rol.”

450.000 Brusselaars

Effectief, in december was het ook al enkele dagen het geval. Afgelopen zomer werd de westelijke aanvliegroute dan weer vaker gebruikt wegens werken aan de parallelle landingsbaan – 07R/25L – in Zaventem. Zes weken lang vlogen toen heel wat meer toestellen per dag over de landingsroute 07L vanuit Lennik en Dilbeek boven Koekelberg, Molenbeek en Laken. Eind december werd ten slotte, geheel los van de weersomstandigheden, een nieuw gps-systeem in gebruik genomen voor piloten op die route. “Volgens Europese richtlijnen moeten zij landen via satellietnavigatie (RNP, red.) en niet via markeringen (VOR-bakens, red.) op de grond. De aanvliegroute 07L was de enige route die nog niet aan die richtlijnen voldeed”, legt federaal ombudsman Philippe Touwaide van de luchthaven uit.

Met de satellietnavigatie is de westelijke landingsroute wel licht verschoven en vooral kaarsrecht geworden: waar Jette en Ganshoren via het RNP-systeem wat minder overvlogen worden, is dat voor Koekelberg

en Molenbeek des te meer het geval. Dat blijkt uit een ULB-studie van geograaf Frédéric Dobruszkes, op vraag van het kabinet-Crucke. “Zo’n rechte route is de droom van de luchthaven, maar de nachtmerrie van Brussel”, hekelt minister Alain Maron. “Landen gaat nu sneller en bovendien ook bij mist of ’s nachts.”

Bij elk van die wijzigingen, werkzaamheden of weersperikelen doken meteen vragen en klachten op. De bewoners van Noord-Brussel vrezen dat het RNP-systeem op zichzelf tot meer vluchten zal leiden, ook ‘s nachts. Net voor de jaarwisseling voegden burgemeesters Olivia P’tito (PS, Koekelberg), Ahmed Gjanaj (PS, Molenbeek) en Audrey Henry (MR, Schaarbeek) zich bij het protest. Zij verwijten federaal mobiliteitsminister Crucke dat hij niet in dialoog wil treden en zelfs niet reageert op hun klachten. Minister Crucke zegt intussen dat hij wel degelijk in gesprek gaat met de lokale besturen en met bewoners.

“Ja, en in dat gesprek is ons bevestigd dat de westelijke route definitief verankerd is”, beweert Henri Brocard uit Koekelberg. “De federale regering probeert dus via een zogenoemde testfase geruisloos een nieuwe route te bestendigen. Ze misbruikt het feit dat Brussel geen regering heeft en dus geen verweer.” Brocard lanceerde in december de petitie ‘Non au survol intensif du Nord de Bruxelles’, die intussen 6.500 handtekeningen telt. Zowel Brocard als de betrokken burgemeesters benadrukken dat de westelijke landingsroute 07L boven de hoofden van maar liefst 450.000 mensen ligt. “Dat zijn ook Vlamingen die in Brussel wonen”, merkt Brocard op, die een politiek spel achter de nieuwe beslissing vreest.

De vliegroutes van en naar Brussels Airport zijn al sinds 2003 een ingewikkelde puzzel voor mobiliteitsministers. Dat is voor Jean-Luc Crucke niet anders. “De minister wil de hinder zoveel mogelijk beperken en heeft zijn administratie en Skeyes gevraagd om hem een analyse voor te leggen van alle mogelijke aanpassingen die voldoen aan de door Europa opgelegde satellietbenadering”, zegt Cruckes woordvoerster Joy De Klerck. Er

komt ook een werkgroep van internationale experten om zich over de luchtvaartwet te buigen, maar voorlopig zonder deadline.

Tussen dat analysewerk door groeit de communautaire spanning. Dat Brussels minister van Leefmilieu Alain Maron (Ecolo) de nieuwe omgevingsvergunning voor een zakencentrum op de luchthaven – Airport Business District – wil laten vernietigen, werd hem door zijn Vlaamse evenknie vorige week nog hevig kwalijk genomen. Volgens Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) en de Vlaamse ondernemersorganisatie Voka “blokkeert” Maron hiermee economische groei. Maron noemt de westelijke aanvliegroute 07L dan weer uitdrukkelijk de “Crucke-route”.

“Omdat hij die als eerste minister ooit

“Ik wandel vaak met mijn hond in het Elisabethpark, maar als er nu een vliegtuig overvliegt, moet ik stoppen met babbelen”

Laurent

Battheu Woont in Jette

heeft vastgelegd op de huidige manier”, zegt Maron. “Wij eisen dat die route alleen gebruikt wordt als laatste oplossing. Ik blijf in lopende zaken het regeerakkoord van 2019-2024 volgen. Wij hebben ons altijd verzet tegen meer vliegbewegingen boven Brussel en zullen dat dus blijven doen.”

Op Vlaams niveau wil Maron simultaan de omgevingsvergunning voor dat Airport Business District laten vernietigen, via de Raad voor Vergunningsbetwistingen. In die vergunning is sprake van 30 procent meer passagiers dan vandaag. “Vlaanderen laat de luchthaven toe om verder te groeien, zónder enig overleg met ons vooraf.” Volgens Maron had zijn administratie Leefmilieu Brussel afgelopen oktober al negatieve opmerkingen geuit tegen de Vlaamse impactstudie, maar zijn die in de finale vergunning “genegeerd”.

Skeyes: ‘Wij volgen de wet’

Zo lijkt de westelijke landingsroute dus nog niet meteen ontlast. “De verkozen aanvliegroute blijft nog altijd die boven de onbebouwde velden van Kortenberg en Steenokkerzeel, waar maar 20.000 mensen wonen”, erkent ombudsman Philippe Touwaide. Hij wil liever rust scheppen in de huidige paniek.

“Het gaat niet om een testfase, maar om een noodzakelijke afstemming met Europese regelgeving. Niemand heeft een nieuwe vliegroute ingevoerd. Die was er al”, zegt Touwaide over het RNP-systeem.

“Het klopt wel dat er minder geland wordt boven Sint-Pieters-Woluwe. Dat heeft de rechter bevolen in 2023. Er is daar vroeger simpelweg te vaak gevlogen zonder rekening te houden met de correcte windnormen.”

Alleen wanneer de wind uit het noorden komt, moet nog altijd geland worden boven Sint-Pieters-Woluwe. Samen met het opstijgende verkeer blijft dat voor alle duidelijkheid de meest overvlogen gemeente van Brussel. Maar de lichte rust die door het vonnis is vrijgekomen, legt wel meer druk op de alternatieve routes.

Luchtverkeersleider Skeyes wil geen commentaar kwijt over de baankeuzes in functie van wind en veiligheid. “Wij volgen louter de instructies van de wetgever”, zegt woordvoerder Kurt Verwilligen. Volgens luchtvaartexpert Luk De Wilde gaat dat niet alleen over wettelijke normen, maar ook over veiligheidsinstructies van de vliegtuigmerken zelf. “Onze luchtverkeersleiders werken in eer en geweten opdat er geen ongevallen zouden gebeuren”, zegt De Wilde.

Toch meent ombudsman Touwaide dat de wind in Brussel overdreven strikt gemeten wordt. “Volgens de internationale vereniging voor de luchtvaart hoef je geen windstoten onder de vijf knopen mee te tellen bij het bepalen van de baanselectie”, zegt hij. Vijf knopen stemt overeen met een zwakke wind van categorie 2 op de schaal van Beaufort. Door die toch mee te tellen, wordt de maximale windkracht soms overschat en worden zo dus méér vliegtuigen dan nodig naar de westelijke landingsbaan geleid, zegt Touwaide.

“Een Belgische rechter heeft die normen al afgekeurd, maar Skeyes blijft ze gebruiken. Die methode spaart vooral de Noordrand, waar onze politici zo bang van zijn. Maar de vliegroutes bestaan in de Vlaamse rand al sinds 1958 en iedereen die in die regio kwam wonen, wist dat op voorhand”, merkt Touwaide op. “Het zijn trouwens vaak nieuwe bewoners die klagen over vliegtuiglawaai. Wie bij wijze van spreken in Steenokkerzeel werd geboren, hoor je zelden.”

Gevoelskwestie of niet, recente geluidsmetingen geven de inwoners van Koekelberg, Molenbeek en Laken wel degelijk gelijk. “In december hebben de meetstations in het eerste deel van de route 07L (één in Molenbeek en één in Laken, red.) vastgesteld dat meer dan 89 procent van de nachtvluchten de geluidsnormen overtrad”, meldt minister Alain Maron. Leefmilieu Brussel zal die overtredingen doorsturen naar het parket van Brussel en de betrokken luchtvaartmaatschappijen kunnen, zoals gezegd, op een stevige dwangsom rekenen. Binnen het parket worden de pv’s louter geklasseerd, klinkt het daar. “De opvolging moet administratief gebeuren”, aldus de parketwoordvoerster. In de praktijk zijn er door dit soort lange procedures nog geen dwangsommen geïnd met betrekking tot de westelijke landingsroute.

Nog opvallend is dat die geluidsovertredingen vaak van dezelfde, bekende vliegtui-

gen komen. Het gaat volgens ombudsman Touwaide om twee cargovliegtuigen van DHL van het type Boeing 777-F. “Ik heb daar in 2019 een klacht over ingediend bij het parket Halle-Vilvoorde, want de luchthavendirectie heeft die toestellen foutief laten inschrijven”, meent hij. Het parket HalleVilvoorde bevestigt dat er een onderzoek werd geopend naar valsheid in geschrifte, maar dat dat inmiddels zonder gevolg is geklasseerd. “De geluidsnormen waren verkeerdelijk berekend aan de hand van de actuele massa bij het opstijgen in plaats van de maximale massa bij het opstijgen, zoals voorzien door de wetgeving”, legt parketwoordvoerster Mélanie Geeraerts uit over die zaak.

Stillere toestellen

Intussen blijven de luidruchtige toestellen dus gewoon rondvliegen, ook boven het noorden van Brussel. Gegevens van Leefmilieu Brussel tonen overigens dat ook Brussels Airlines en TUI met hun passagierstoestellen voor meerdere geluidsinbreuken hebben gezorgd. Luchtvaartkenners pleiten voor stillere vliegtuigen, maar erkennen dat de precieze geluidshinder altijd afhangt van weer en wind. “En wat ben je met stillere toestellen als je toelaat om vaker, en zelfs bij mist of ’s nachts, langs deze dichtbevolkte route te landen?”, besluit Alain Maron. In de Vlaamse omgevingsvergunning voor Brussels Airport is bovendien sprake van een groeiscenario: jaarlijks mogen er vanaf 2032 tot 240.000 vluchten opstijgen en landen. Het aantal nachtvluchten moet wel omlaag naar maximaal 11.000 per jaar, of gemiddeld dertig per nacht.

“De minister is zich ten volle bewust van de overlast en de gevolgen voor de omwonende bevolking”, besluit woordvoerster De Klerck van Jean-Luc Crucke, “maar hij wijst er ook op dat elke structurele verandering tijd en analyse vergt en in ieder geval de veiligheid van de luchtvaart niet in het gedrang kan brengen.”

LE BRUIT DES AVIONS REFAIT SURFACE

FR/ 6.500 personnes ont déjà signé une pétition contre le bruit des avions au nord de Bruxelles. Leur inquiétude est justifiée : un vent d’est persistant a fait survoler plus d’avions que d’habitude ces dernières semaines vers l’aéroport de Bruxelles. « Nous suivons simplement les directives du régulateur », déclare le contrôleur aérien Skeyes, mais ses détracteurs jugent ces règles désormais trop strictes, voire illégales.

AIRCRAFT NOISE IS ON THE RISE AGAIN

EN/ Over 6,500 people have signed a petition over aircraft noise in northern Brussels. Their concerns are justified: persistent easterly winds have recently brought more planes than usual over the area en route to Brussels Airport. “We are simply following the regulator’s guidelines”, says air traffic controller Skeyes, but critics argue those rules are now too strict, arguably even unlawful.

© BRUSSELS AIRLINES

Zo 01.03.2026

Bustour Noordwest Brussel: Anderlecht, St-Jans-Molenbeek, Koekelberg en St-Agatha-Berchem

Persoonlijk advies nodig?

We ontvangen u graag in onze kantoren te Brussel, Gent, Kortrijk, Sint-Niklaas en Oostende.

Zo 15.03.2026

Bustour Zuidwest Brussel: Elsene, Ukkel, Vorst en Sint-Gillis

Za 28.03.2026

Fietstour Zuidoost Brussel: de Europese wijk, Etterbeek, Elsene en Sint-Gillis

Ga mee op woontour en ontdek je (volgende) favoriete buurt! Schrijf je in via www.woneninbrussel.be.

GOUD. DÉSLIMMEBELEGGING.

Beestig Brussel

Dierenmishandeling 40.000 euro boete voor verwaarloosde ezel en pony

Het departement Dierenwelzijn, dat strijdt tegen dierenmishandeling in Brussel, kreeg vorig jaar 125 klachten binnen, een stevige stijging tegenover 2020, toen dat aantal nog op 89 lag.

door Andy Furniere

Eind januari veroordeelde de Franstalige rechtbank van eerste aanleg van Brussel een vrouw voor de mishandeling van dieren - een ezel, twee pony’s en een paardop haar educatieve boerderij in Ukkel. Ze kreeg een boete van 40.000 euro. “Een uitzonderlijke straf, waarmee de rechter duidelijk een voorbeeld heeft willen stellen”, zegt Fabrice Peeters, hoofd van het departement Dierenwelzijn van Leefmilieu Brussel, die zich verder niet over de zaak kan uitlaten.

De overgrote meerderheid van de klachten die binnenkomen bij het departement gaan over slechte leefomstandigheden van honden en katten bij mensen thuis. Het team van inspecteurs-dierenartsen onderzoekt die, waarna na eventuele waarschuwingen mogelijk een proces-verbaal wordt opgesteld – wat in het slechtste geval leidt tot straffen en inbeslagname van de dieren. De inspecteurs voeren ook geregeld controles uit bij het slachthuis van Anderlecht, labo’s met proefdieren, handelszaken en fokkerijen.

Zo kwamen de inspecteurs enkele jaren geleden terecht in een huis waar zich honderden vogels bevonden. “Die waren niet bestemd voor verkoop, de persoon in kwestie verklaarde dat hij het nodig had om omringd te zijn door vogels. Ze zaten echt overal.”

Ook de groeiende armoede heeft een impact. Inspecteurs krijgen dikwijls van mensen te horen dat ze het geld niet hebben voor de dierenarts. “Nochtans zijn er wel dierenartsen met soepelere tarieven en er zijn ook de diensten van de Stichting Prins Laurent”, haalt Peeters aan. Die Stichting biedt in zes dierenklinieken gratis geneeskundige zorgen aan huisdieren van kansarmen en vluchtelingen.

Vorig jaar kreeg het departement 125 klachten binnen, een stevige stijging tegenover 2020, toen dat aantal nog op 89 lag. In 2022 piekte het aantal klachten tot 129, wat mogelijk gerelateerd is aan de impulsaankopen van huisdieren tijdens de coronaperiode.

De laatste jaren merken de inspecteurs dat de problematiek van dierenverwaarlozing ingebed is in bredere maatschappelijke kwesties, van groeiende armoede en verslechterende mentale gezondheid. “De dienst wordt vaker geconfronteerd met mensen die het contact met de realiteit en de maatschappij deels zijn kwijtgeraakt door psychologische aandoeningen”, legt Peeters uit. “In een dergelijke toestand is het moeilijk om te beseffen wat dieren allemaal nodig hebben en is een eigenaar niet altijd vatbaar voor feitelijke argumenten.”

Eigenschappen

• Opgericht nadat dierenwelzijn in 2014 een gewestelijke bevoegdheid was geworden

• Beschikt over een team van een tiental mensen, vooral inspecteurs-dierenartsen

• Voert inspecties en controles uit en werkt rond bewustmaking en beleidscoördinatie

Het departement Dierenwelzijn is niet de enige instantie die ingaat op bezorgdheden van burgers. Als het over wilde dieren gaat, is het departement Groene Ruimten en Biodiversiteit van Leefmilieu Brussel bevoegd. Ook bij de politie kunnen mensen terecht. “Iedereen werkt met elkaar samen. Als een bezoek bijvoorbeeld als risicovol wordt ingeschat, worden onze inspecteurs vergezeld door een agent.”

Behalve op inbreuken, werkt het departement ook op bewustmaking. “Dierenwelzijn raakt door alle problemen in de wereld meer op de achtergrond. Momenteel onderzoeken we in een nieuw project hoe we die zichtbaarheid weer kunnen opkrikken, hoe we concreet met onze acties een breder publiek kunnen bereiken.”

Wie zelf mogelijke inbreuken wil melden, kan dat doen via de website leefmilieu.brussels

Reeks nalezen?

Lees de hele reeks op BRUZZ.be/beestigbrussel

Middeleeuwse Plebaantoren in verval

Bouwwerk ontbeert hoognodige onderhoud

De Plebaantoren, een van de vier resterende torens van de eerste Brusselse stadsomwalling, staat te verkommeren. Eigenaar Stad

Brussel kijkt er nauwelijks naar om. Het vorige stadsbestuur bestelde weliswaar een masterplan voor de vier torens, maar dat ligt intussen stof te vergaren.

door Bettina Hubo foto Saskia Vanderstichele

De ruim achthonderd jaar oude Plebaantoren staat verstopt achterin de tuin van de dekenij van de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal, gelegen in de Wildewoudstraat. Pierre Terlinden, gepensioneerd architect en lid van de kerkfabriek, staat bij de poort te wachten.

Volgens hem maken de kerkfabriek en de dekenij zich al jaren zorgen om de verloedering van de Plebaantoren. “Het is triestig gesteld met dit relict van de oude stadsomwalling”, zucht Terlinden, terwijl hij door de dekenij loopt, naar de steil omhoog hellende tuin.

Al van ver is te zien hoe grote delen van de zandstenen toren overwoekerd zijn door klimop en wilde struiken. De boogvormige opening is helemaal dichtgegroeid en wordt onderstut door oude, houten balken die rusten op een gammel metselwerkje.

Via de smalle houten wenteltrap van het vierkante gebouwtje dat in de zestiende eeuw tegen de toren aan werd gebouwd, gaat het naar boven. De trap is vermolmd en bezaaid met brokstukken van de bepleisterde en met fresco’s beschilderde wanden.

Boven is er het platform vanwaar de stadswachten in de dertiende eeuw de omgeving in de gaten hielden. Een vergezicht is er vandaag niet meer – de toren kijkt uit op hoogbouw – en de schietgaten zijn opgevuld met dikke losse stenen.

Net als beneden groeien ook hier vlinderstruiken tussen de zandstenen blokken. “De wortels tasten het voegwerk aan, waardoor de blokken losser komen te zitten en er water in de torenmuur sijpelt”, legt Terlinden uit.

Op de rand van de toren werd ooit een lapje roofing gelegd, volgens de architect een voorlopige oplossing om de fragiele en makkelijk afbrokkelende zandsteen nog enigszins te beschermen tegen weer, wind en vervuiling.

In 2017 al stelde hij een technisch verslag op over het voortschrijdende verval van het dertiende-eeuwse bouwwerk. “Ook in de xxx

jaren nadien hebben we de slechte staat van de toren regelmatig aangekaart bij de Stad Brussel, die eigenaar is. Op een gegeven moment kwamen er twee Poolse arbeiders. Ze hebben een dag lang wat struiken en wortels weggehaald. Dat was het. Binnen de kortste keren stonden die struiken er opnieuw.”

Is de situatie gevaarlijk? “Dat niet meteen, want er komt amper iemand in de tuin”, zegt Terlinden. Maar hij betreurt dat de Stad haar patrimonium niet beter onderhoudt. “Het is de geschiedenis van Brussel. Er zijn niet veel torens van de eerste omwalling over.”

haar inwoners beschermen”, vertelt historicus Bram Vannieuwenhuyze. “Het was een dikke, hoge muur, vier kilometer lang, gebouwd op een aarden wal met een flinke gracht eromheen. Om in en uit de stad te kunnen gaan, waren er poorten en om de vijftig meter stond er een wachttoren.”

De torens hadden een hoefijzervormige plattegrond, met een bolle buitenkant en een vlakke, open kant aan de stadszijde. Er waren verschillende verdiepingen, die verbonden waren door een ingenieus trappensysteem. “Alles om het de aanvallers moeilijker en de verdedigers gemakkelijker te maken”, zegt Vannieuwenhuyze.

In werkelijkheid werd de omwalling nooit belegerd. “Althans niet door een andere stad of een ander land. Er was begin veertiende eeuw alleen een opstand van textielarbeiders die buiten de poorten woonden.”

“Gebouwen zonder functie, waar nooit iemand passeert, verloederen”

Cristina Marchi Archistory vzw

Er zijn inderdaad maar vier waltorens overgebleven van de eerste stadsversterking, gebouwd eind twaalfde, begin dertiende eeuw. Behalve de Plebaantoren zijn dat de Anneessenstoren aan de Keizerslaan, naast de Crosly Bowling, de Villerstoren achter de Sint-Jorisschool, en de Zwarte Toren die, omgeven door het Novotel, achter de Sint-Katelijnekerk ligt.

Oorspronkelijk waren er ruim veertig torens. “De eerste stadsversterking werd wellicht gebouwd op initiatief van Hendrik I, hertog van Brabant. Ze moest de stad, in volle opgang dankzij de lakenindustrie, en

Behalve een militaire functie had de eerste stadsmuur ook een symbolische waarde: ze straalde eenheid en macht uit. Vannieuwenhuyze: “Door de geografische afbakening van het grondgebied werd de stedelijke identiteit versterkt.”

Nochtans was het volgens de historicus geen homogene stad. Er waren grote verschillen tussen arm en rijk. “De omwalling was strategisch aangelegd rond een aantal kernen waar de macht zat: de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekerk, de Coudenberg met de burcht van de hertog, de Grote Markt, waar het stadsbestuur zich had gevestigd en enkele economisch belangrijke plekken zoals de Zennehaven. Buurten met veel armoede en arbeiders werden er bewust buiten gehouden, zoals de wijk van de Kapellekerk en een stuk van de SintKatelijnewijk. Die mensen moesten het maar zelf zien te redden.”

Omdat de ommuurde stad al vlug uit haar voegen barstte, werd vanaf 1360 een tweede, ruimere omwalling van acht kilometer gebouwd op de plek van de huidige kleine ring. De Hallepoort is er zowat het monumentale overblijfsel van.

De eerste omwalling werd echter nooit afgebroken. “Het stadsbestuur besloot alles op te delen en in stukjes te verhuren of te verkopen”, legt Vannieuwenhuyze uit. “Burgers of kloosters kochten een stukje muur om er tegenaan te bouwen, elders fungeerde de oude walmuur als perceelsgrens. Sommige natte stukken van de gracht werden verhuurd als visvijver, de droge delen als oefenterrein voor de schuttersgilde.”

Ook de oude verdedigingstorens kregen andere functies. “Er werd een dakje opgezet waarna ze bijvoorbeeld dienstdeden als café of als woning.”

De Plebaantoren kreeg zijn huidige naam toen hij begin vijftiende eeuw als deel van een perceel gekocht werd door de plebaan van de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekerk, de voorganger van de deken. Hij bouwde er zijn woonst, de huidige dekenij.

De hele eerste omwalling werd geleidelijk opgeslokt en ingekapseld door andere gebouwen en verdween zo uit het zicht. “Pas in de negentiende eeuw ontdekte men de overblijfselen”, vertelt Vannieuwenhuyze. Dat gebeurde met name bij de werkzaamheden voor de overkapping van de Zenne en de sanering van de omliggende wijken.

Ontbijten naast de oude wal

Een flink deel van het vergeten erfgoed moest plaats ruimen, maar er zijn volgens Vannieuwenhuyze toch wat restanten, vooral van de muur. “Vaak zijn ze verborgen in privégebouwen, kelders of tuinen. Zo ontbijt je in het Atlashotel op de Oude Graanmarkt naast een stukje van de oude wal.”

Ook bleven er vier torens bewaard, al scheelde het soms niet veel of ze waren met de grond gelijk gemaakt. Zo werd de Zwarte Toren eind negentiende eeuw door burge-

De Anneessenstoren overleefde maar op het nippertje de aanleg van de noord-zuidverbinding.

meester Karel Buls in eigen persoon gered van de sloop. Buls liet de toren, die deel van een café was geworden en volledig ingekapseld zat in andere huizen, vrijmaken en restaureren.

De Anneessenstoren overleefde vorige eeuw op het nippertje de aanleg van de noord-zuidverbinding en de Villerstoren was bijna afgebroken bij de uitbreidingswerken van de nabijgelegen school. Beide torens werden in de jaren vijftig en zestig blootgelegd en gerestaureerd onder impuls van toenmalig stadsarchitect Jean Rombaux.

De Anneessenstoren kreeg enkele jaren geleden een nieuwe opknapbeurt en de Villerstoren staat onder toezicht sinds de aansluitende walmuur achter de Sint-Jorisschool in 2018 plots instortte. Er is nog altijd een gapend gat, dat aantoont dat de stoere stadsomwalling ook fragiel is. Het proces over de aansprakelijkheid voor de instorting sleept aan, en of en hoe de muur weer zal worden opgebouwd blijft onduidelijk.

Met de aandacht voor de Plebaantoren, net als de andere drie eigendommen van de Stad Brussel en erkend als beschermd monument, is het anders gesteld. Dat heeft volgens archeoloog Michel Fourny van de Koninklijke Maatschappij voor Archeologie van Brussel deels te maken met de zichtbaarheid van het bouwwerk.

Zowel de Zwarte Toren als de Anneessens- en de Villerstoren staan vrij en zijn door het publiek te bewonderen als archeologisch object, ook al hangt er nergens een informatiebordje. De Plebaantoren daarentegen ligt verborgen in de tuin van de dekenij en is van op de straat niet te zien. Of nauwelijks. Sinds 2013 kunnen passanten van op de Treurenberg een glimp opvangen van de bolle buitenzijde van de toren en de aanpalende walmuur, met dank aan de bank Axa die, toen zij aan de achterzijde een nieuwbouw neerzette, niet meer vlak tegen de omwalling aanbouwde, maar een opening van enkele meters liet en in één beweging de muur (maar niet de toren) restaureerde.

Een echt goed zicht heb je echter niet en de toren is dan ook amper bekend bij het publiek. “Wat je niet ziet, wordt vergeten”, zegt Fourny. “Daar houdt men geen rekening mee.”

Schuiloord voor vogeltjes

Nochtans bestelde het vorige stadsbestuur in 2021 een masterplan om de vier middeleeuwse torens, dus ook de Plebaan, beter tot hun recht te laten komen in de stad. Het plan werd opgemaakt door Archistory, een vzw van architectuurhistorici. “Wij hebben de bouwkundige staat van de vier bouwwer-

Architect Pierre Terlinden betreurt dat de Stad haar patrimonium niet beter onderhoudt: “Het is de geschiedenis van Brussel. Er zijn niet veel torens van de eerste omwalling over.”

ken in kaart gebracht en ook voorgesteld om een link te creëren, niet alleen tussen de vier torens van de eerste omwalling, maar ook met de Hallepoort”, legt Cristina Marchi van Archistory uit. “De torens van de eerste stadsversterking zijn immers niet uitgerust om publiek te ontvangen. De Hallepoort wel, er zijn suppoosten, er zijn toiletten, er is verwarming. Ons idee is dus om vanuit de Hallepoort, als centrale punt, het verhaal van de stadsomwalling te vertellen.”

Ook de vzw stelde vast dat de Plebaantoren in slechte staat verkeert en onderhoud ontbeert. “Het zou goed zijn dat de toren, net als de andere drie, een functie krijgt. Gebouwen zonder functie, waar nooit iemand passeert en een papiertje opraapt, verloederen”, zegt Marchi. “Neem de Zwarte Toren. De achterkant is verworden tot een soort publiek toilet voor daklozen. Het hotel, dat er recht op uitkijkt, heeft inmiddels gordijnen opgehangen voor de grote ramen. De uitbater zou niet liever willen dan dat de Stad het beheer van de toren in handen neemt.”

Archistory deed alvast enkele voorstellen. “Eenvoudige, realistische voorstellen die weinig kosten, want er is weinig geld”, zegt Marchi.” De Plebaantoren zou een schuiloord voor vogeltjes en vleermuizen kunnen zijn. En met het akkoord van de dekenij zouden

bijvoorbeeld blinde en dove kinderen er enkele keren per jaar kunnen langsgaan om er in alle rust en veiligheid te luisteren en te kijken. De Villerstoren zou dan weer door scholen of bibliotheken gebruikt kunnen worden voor zomerse voorleessessies. Er zijn veel organisaties op zoek naar zo’n plek.”

Stilte bij het stadsbestuur

De vzw diende het masterplan in 2023 in bij het stadsbestuur. Het werd volgens Marchi positief ontvangen door het schepencollege, maar daarna bleef het stil.

Vandaag is het nog steeds heel stil aan de kant van de Stad. Ondanks herhaaldelijk aandringen bij het kabinet van schepen voor Openbaar Patrimonium Florence Frelinx (MR) was niemand bereid om antwoord te

TOUR MÉDIÉVALE EN RUINE

geven op de vraag wat er met het masterplan gebeurt en of de Plebaantoren weldra opgeknapt wordt.

Ook het Gewest, eveneens bevoegd voor Erfgoed, neemt vooralsnog geen initiatief. “Het is aan de Stad, die eigenaar is, om de Plebaantoren te onderhouden en er een toekomst aan te geven”, meldt het kabinet van staatssecretaris Ans Persoons (Vooruit). “Maar als er een renovatieplan is, kan de Stad wel steun van het Gewest krijgen.”

Intussen zijn historici en liefhebbers van archeologisch erfgoed bezorgd en ook verontwaardigd. Of zoals schrijver-historicus Roel Jacobs het uitdrukt: “Die vier torens en stukken muur zijn zowat de enige overblijvende getuigen van wat de stad 800 jaar geleden was. Daar draag je zorg voor.”

FR/ La Tour du pléban, située au fond du jardin du doyenné de la cathédrale Saints-Michel-et-Gudule, est en train de tomber en ruine. Il s’agit de l’une des quatre tours de guet encore debout des premières fortifications de Bruxelles. La Ville de Bruxelles, propriétaire de la tour, ne s’en soucie guère. La précédente administration municipale avait certes commandé un plan directeur, mais celui-ci est resté lettre morte.

MEDIEVAL TOWER IN DECAY

EN/ The Pleban Tower, located at the back of the garden of the deanery of the St. Michael and St. Gudula Cathedral, is falling into ruin. It is one of the four remaining watchtowers from Brussels’ first city walls. The City of Brussels, which owns the tower, pays it little attention. The previous city administration did commission a master plan for the four towers, but it has since gathered dust.

Zonnepanelen met stekker: perfect voor stadsbalkonnetjes

Plug-and-play-zonnepanelen in Brussel op de rand van de doorbraak

Geen dak, geen installateur en geen grote investering nodig: met zonnepanelen die je gewoon in het stopcontact steekt, lijkt groene stroom plots ook weggelegd voor stadsbewoners met een balkon. In landen als Duitsland zijn ze al een hit, volgt Brussel ook?

door Matisse Van der Haegen

“Posez, branchez, produisez”: dat staat in zwierige letters op de verpakking van een set zonnepanelen met stekker van Beem Energy. Het Franse merk speelt slim in op de grootste troef van plug-and-play-zonnepanelen: hun eenvoud. Een eigenaar hoeft de borden met fotovoltaïsche cellen alleen maar op een muur, terras, balkon of plat dak te monteren, de oriëntatie aan te passen voor optimaal rendement en ze – tot slot –aan te sluiten op een stopcontact.

De geproduceerde elektriciteit wordt direct in het huis gebruikt, waardoor een eigenaar of huurder minder verbruikt op het elektriciteitsnet. Er komt, voor de installatie, geen professionele elektricien aan te pas.

Stekkerzonnepanelen zijn sinds april vorig jaar toegelaten in België en zijn, in theorie, vooral erg interessant in grootsteden. De technologie biedt immers mogelijkheden in situaties waarin gewone zonnepanelen op vaste daken uitgesloten zijn, zoals op het balkon van een appartement, en ze zijn makkelijk verplaatsbaar, zodat ze ook voor huurders een optie worden.

Ideaal dus voor Brussel. Uit cijfers vorig jaar van de FOD Financiën bleek nog dat slechts 21,4 procent van de Brusselaars woont in een woning waar hij of zij zelf eigenaar van is. Bovendien is 70 procent van de woningen in de hoofdstad een appartement. “Voor mij is dat hét voordeel van de nieuwe technologie”, vertelt Dirk Van Evercooren, onafhankelijk expert bij het informatieplatform Pluginfo.be. “Na laadpalen en klassieke zonnepanelen, toch eerder voor de gegoede middenklasse, wordt groene energie nu ook toegankelijk voor een grote, nieuwe doelgroep.”

Terugverdiend in vier jaar

Van Evercooren wijst bovendien op het prijskaartje: de toestellen zijn relatief goedkoop. In 2022 kostte een set van 400 watt ongeveer 750 euro, vandaag zijn vergelijkbare aanbiedingen te vinden voor rond de 540 euro. “De productiekosten daalden sterk en door de vele concurrentie daalde de prijs erg hard”, aldus Van Evercooren. “Je verdient ze ook relatief snel terug. Als de panelen een beetje goed hangen, rendeert de investering na drie tot vier jaar, terwijl ze makkelijk vijftien jaar meegaan.”

Consumentenorganisatie Testaankoop becijferde dat plug-and-play-panelen van 400 watt gemiddeld 380 kWh opleveren. Dat is om en rond de 11 procent van het jaarlijkse energieverbruik van een gemiddeld gezin en komt neer op een besparing van 115 euro per jaar. Die berekening stemt overeen met de ervaring van Tom Kenis, een van de eerste Brusselaars die stekkerpanelen aan zijn balkon hing.

“Ik heb de zonnepanelen al sinds 2022 en liet er toen speciaal een stopcontact voor op mijn balkon aanleggen”, vertelt hij. “In de

winter brengen ze weinig op, maar in de zomer des te meer. Ze dekken op jaarbasis zowat het verbruik van een frigo of een wifimodem.”

Op basis van een bierviltjesberekening schat Kenis dat hij zijn investering van 650 euro in vier jaar terugverdiend heeft. “Binnenkort koop ik een extra set.”

“Het leuke aan de panelen is dat je de opgewekte energie bijna volledig zelf kunt gebruiken”, voegt Van Evercooren nog toe. “Je verliest vrijwel niets, omdat in huis sowieso altijd een aantal kleine toestellen draait, die constant een kleine hoeveelheid energie gebruiken. Het is dus niet zo dat ze enkel tijdens ochtend- of avondpiek rendement opleveren.”

Nog geen stormloop

Ondanks het potentieel in het Brussels gewest, blijft de stormloop op de stekkerpanelen (voorlopig) uit. Het is wettelijk verplicht in Brussel om een installatie aan te geven bij netbeheerder Sibelga, maar die laat weten voorlopig slechts 21 aangiftes te hebben ontvangen.

Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk wel een stukje hoger, omdat veel Brusselaars die aangifte “vergeten”. De meldingsplicht dient om de stabiliteit van het net te waarborgen.

In de grote BricoPlanit op de Bergensesteenweg in Anderlecht, een van de enige fysieke winkels die de toestellen aanbieden, meent een verkoper dat er wel degelijk interesse is. “Van de 300 Watt-types van Beem Energy gingen er sinds april al vijftien de deur uit en van die grote van 500 Watt al tien”, zegt hij.

“Dat is nog niet enorm”, geeft de verkoper toe. “Maar vooral in de zomer gaan ze echt als zoete broodjes. De klanten zijn altijd mensen die goed geïnformeerd zijn en weten wat ze willen. Ook de plug-in-batterijen verkopen trouwens goed: van de kleine soort gingen er al zeker twintig over de toonbank.”

”Op jaarbasis dekken mijn stekkerpanelen zowat het verbruik van mijn frigo of wifimodem”

Tom Kenis

Plaatste panelen op zijn balkon

Ter vergelijking: in Vlaanderen waren begin december 800 stekkerzonnepanelen bij Fluvius aangemeld. Ook dat is waarschijnlijk een grove onderschatting, want melden is er niet verplicht.

Het potentiële succes is voorlopige vooral in Duitsland te zien, waar de toestellen al langer legaal zijn. Zogenoemde Balkonkraftwerke zijn er een heuse hype: alleen al in de eerste helft van 2025 werden ruim 220.000 nieuwe apparaten aangemeld en in de zomer vorig jaar telde Berlijn er al ruim 19.000 aan zijn balkons.

Onbekend is onbemind

In de media kregen de plug-and-play-zonnepanelen de voorbije maanden veel aandacht en de lezers van de krant De Standaard verkozen ze zelfs tot ‘Product van 2025’. Toch speelt volgens Van Evercooren voorlopig nog een beetje het concept van ‘onbekend is onbemind’. “Elke nieuwe technologie heeft een lange opstarttijd nodig voor ze echt doorbreekt, maar het potentieel is er zeker.”

Volgens de energie-expert spelen daarbij enkele drempels een rol. “In verschillende steden en gemeenten botsen enthousiastelingen op de diensten voor ruimtelijke ordening, die weleens vrezen voor een rommeltje. Ook in appartementsgebouwen staan eigenaars soms om dezelfde reden op de rem: voor het uitzicht van het gebouw willen ze niet dat iedereen zomaar wat ophangt.” Leefmilieu Brussel laat weten dat je waarschijnlijk een stedenbouwkundige vergunning nodig hebt als de panelen van op de straat zichtbaar zijn.

Tot slot is er ook het veiligheidsaspect. Twee weken geleden waarschuwde de FOD Economie nog in een campagne voor de risico’s van stekkerzonnepanelen, al zijn er voorlopig nog geen incidenten bekend.

Van Evercooren zegt die grote nadruk op veiligheid te betreuren. “Het is goed dat er geïnformeerd wordt, maar ook een frietketel en strijkijzer zijn gevaarlijk als je ze onzorgvuldig gebruikt. Wat je bijvoorbeeld niet mag doen, is zonnepanelen op een verlengkabel inpluggen: ze moeten meteen in het stopcontact.”

Verder raadt de expert ook af om in te pluggen in een ruimte waar al veel toestellen staan, zoals in de keuken. Het risico bestaat dan op overbelasting van het stroomcircuit. In het geval van een batterij is het dan weer aan te raden ze op een stevige ondergrond te plaatsen in een droge ruimte met stabiele temperatuur. “Mensen lijken wat afgeschrikt door al die mediaverhalen van brandjes door elektrische wagens, maar bij goed gebruik vormt dat echt geen probleem.”

Column

Duchka Walraet

Duchka Walraet is een Brusselse auteur en is projectverantwoordelijke voor de bouwsector. In haar tweewekelijkse column beschrijft ze de stad als een zinnelijk organisme.

Station

Er valt inderdaad iets te zeggen voor het maken van reizen. Het is een voorrecht dat je vaak uitoefent. Maar verplaatsingen zijn altijd een beproeving. Je moet je spullen bij elkaar rapen. Ondoorgrondelijke tariefsystemen begrijpen. Kaartjes kopen. Je legitimeert je aan een autoriteit en aan het principe van de redelijkheid. Je stemt schoorvoetend toe. Je verlaat Brussel dus wel vaker. Niet zelden met tegenzin. Verwarring. Er zijn in een stad geen formele drempels. Geen gietijzeren poorten. Of bogen van zandsteen die een demarcatie aangeven. Er is de drempel die gesymboliseerd wordt door de deur van je appartement. Ja, die markeert wel duidelijk de bakens tussen binnen en buiten. Andere drempels zijn vager. Buiten stel je een ontelbare reeks tussenruimtes vast. Meer overgang dan ingang.

Het Zuidstation, bijvoorbeeld. Je stapt binnen zonder ooit volledig binnen te zijn. Je loopt door een automatische deur die opengaat voor je een beslissing hebt kunnen nemen. Nu ben je binnen, maar het is een dubbelzinnig binnen. Winkels, overdekte straten eigenlijk, ondergrondse passages, liften, roltrappen. Toegang tot de metro, parkeerplaatsen, bussen. Het station is een samengesteld geheel: enerzijds imposant, vooral onzeker. De drukte werkt verticaal en horizontaal op je in. Boven jou sluit een massa het licht af. Een hal strekt zich voor je uit.

Een vrouwenstem zonder eigenschappen weerklinkt. Altijd met dezelfde intonatie en neutraliteit. Lichtpanelen knipperen met instructies en vertragingen. Elke verandering zet een cascade kantelingen in gang. Alsof een onzichtbare roulettecroupier het bord door elkaar schudt. Mensen raadplegen hun telefoons als een kompas dat nergens naartoe wijst. Meer talisman dan kompas. Rolkoffers krassen gebroken lijnen en minuscule herhalingen over de vloer. Trappen eisen een keuze: omhoog of omlaag. Perrons zweven ergens tussen binnen en buiten, geventileerd door een onmenselijke tocht. Hartstocht ook, want wie verliefd is, staat eeuwig op het perron. Zo luidt het gezegde in ieder geval.

Je koopt dan maar die koffie. Hij smaakt naar karton en verschroeide koffiebonen. Het station is een ingedikt model van het stedelijke leven. Het brengt tegenstellingen samen die elders in de stad diffuus zijn. Eenzaamheid en mensenzeeën. Bewegingen en stilstand. Aankomsten die slechts gedefinieerd worden door de zekerheid van een volgend vertrek.

Soms kom je binnen via de achterkant. De dienstingang. Langs blinde muren, buizen en kabels. Je komt arbeiders tegen die wijde laarzen dragen en jassen van toile cirée. Zo ontdek je de stad op een andere manier. Via haar technische corridors en haar functionele onderlichaam. Je bevindt je in de machine van de stad. Niet langer als architectuur, onthult de stad zich nu als pure infrastructuur. En jij bent één van haar bewegende onderdelen.

City jobs

‘Er zijn veel vooroordelen over moslims en seksualiteit’

Seksuologen met een moslimachtergrond zijn een echt knelpuntberoep, merkte Zina Hamzaoui, die zelf seksuologe is, in die mate dat haar nieuwe patiënten tot zes maanden wachten voor een afspraak. “Bij mij is er veel dat ze niet eerst moeten uitleggen.”

door Kris Hendrickx foto Ivan Put

“Seksuologie is fascinerend”, vertelt Zina Hamzaoui (35). “Mensen komen met een probleem, waar vaak een heel andere kwestie onder schuilt. Ik zeg vaak dat je overal wel een rol kunt spelen, maar niet in je seksualiteit, want dan spreekt het onderbewustzijn. Dus kijk ik naar een hele waaier van aspecten: de geschiedenis van de persoon, de relatie binnen het koppel, het gebrek aan kennis over eigen lichaam en seksuele relaties, de effecten van de porno-industrie en hyperseksualisering.”

Zina heeft een knus ingerichte consultatieruimte in Espace Mizen, een multidisciplinaire en vrouwelijke groepspraktijk in hoog-Molenbeek, waar ze haar patiënten ontvangt, vaak Brusselaars met roots in de Maghreb of elders in Afrika. Zelf is ze in Parijs opgegroeid met Tunesische ouders. “Tunesische vrouwen hebben de reputatie

wat liberaler en feministischer te zijn dan Marokkaanse. Maar ook binnen de twee landen zijn er veel verschillen, hoor.”

Waarvoor komen haar patiënten langs? “Mannen hebben vaak last van vroegtijdige ejaculaties, die je bijvoorbeeld kan linken aan een pornoverslaving. Bij paren gaat het dikwijls over het ontbreken van verlangen, soms omdat mensen uitgeput zijn en eerder als ouders functioneren dan als koppel.”

Een frequente klacht bij vrouwen is dan weer dat ze pijn ervaren bij seks of geen plezier beleven. “Dat laatste kan bijvoorbeeld gelinkt zijn aan de mentale last die ze torsen binnen het gezin: een job, een kind én een huishouden ...”

Zina is ook vroedvrouw van opleiding, maar besefte al snel dat er een enorme vraag is naar seksuologen met een moslimof gelovig profiel. “Mijn patiën-

ten vertellen vaak dat ze eerder al een collega raadpleegden zonder die achtergrond. Daar voelen ze zich dan vaak beoordeeld: ‘Ja, maar bij jullie is het zus of zo.’ Vrouwen die pijn ervaren bij seksuele relaties horen dan dat dat normaal is als ze tot hun dertigste wachten met seks, ‘maar ja, bij jullie is dat zo’, terwijl dat lang niet altijd klopt. Over moslims en seksualiteit leven best wel wat vooroordelen.”

Gedeelde horizon

Waarin gaat de seksuologe dan anders te werk? “Op veel vlakken zal mijn benadering gelijkaardig zijn aan die van andere Belgische collega’s, maar als geloof een belangrijke rol speelt in het leven van je patiënt en in zijn visie op seksualiteit, kun je dat moeilijk negeren. Ik praat dus wél over een thema dat veel andere seksuologen zullen mijden.”

“Onlangs hielp ik een koppel om zich seksueel te ontplooien, nu komt er een baby. Mooi toch?”

Zina Hamzaoui

Seksuologe

Dat Zina roots in Noord-Afrika heeft, maakt gesprekken makkelijker, merkt ze. “Die gedeelde horizon betekent dat mijn patiënten veel zaken niet meer moeten uitleggen. Dat veel ouders verwachten dat je wacht met seks tot het huwelijk bijvoorbeeld. Ik leg dan uit dat ik ze niet veroordeel en bekijk hoe ze met verlangens voor het huwelijk kunnen omgaan. Ik benadruk ook dat geloof en seksuele vervulling perfect kunnen samengaan. Van iemand met mijn profiel nemen ze dat wellicht sneller aan.”

De seksuologe werkt niet alleen met volwassenen. In het kader van het Evras-programma geeft ze seksuele voorlichting in Franstalige scholen. “Dat programma bestaat al dertig jaar, maar leidde enkele jaren geleden plots tot spanning bij een aantal ouders. Mensen uit de moslimgemeenschap vroegen me hoe ik daaraan kon meedoen. En sommige blanke Belgen begrepen dan weer niet dat een vrouw met hoofddoek het Evras-label kon krijgen.”

De spanningen van toen zijn gaan liggen. “Zelf doe ik altijd

een voorbereidende vergadering met de ouders, dat helpt. Ik vertel hen dat het aan hen is om de voor- maar ook ‘nabereiding’ te doen. Want veel ouders praten helemaal niet over seksualiteit, ongeacht hun achtergrond. Ondertussen vragen sommige ouders net om méér voorlichting.”

Het moeilijkste aan haar job vindt Zina het geweld waarmee ze soms wordt geconfronteerd in haar praktijk, vooral tegen vrouwen. “We nemen dat nog altijd niet ernstig genoeg.” En het mooiste? “Als je met mensen werkt, zijn geen twee dagen dezelfde. En je ziet ook effect. Onlangs hielp ik een koppel om zich seksueel te ontplooien en nu komt er een baby. Is dat niet mooi?”

In City jobs toont BRUZZ de mens achter typische en minder typische stadsjobs

Brusselse acteurs komen uit de cast

Van Oostende tot Berlijn staan Brusselse acteurs in de schijnwerpers. Onder hen ervaren rotten maar ook nieuwe gezichten. Een kwestie van talent maar ook van regisseurs en casting directors die harder en beter zoeken naar geschikte spelers van verschillende komaf. En die desnoods wildvreemden op straat aanspreken. “Andere gezichten dan die van de gebruikelijke castings zijn absoluut nodig.”

door Niels Ruëll

De Schaarbeekse Lisa Vanhemelrijck werd gecast voor de film Tegenwoordig heet iedereen Sorry: “Het was geniaal, ik wil heel graag blijven acteren.”

Met François Beukelaers overleed vorige week een van de stamvaders van de Belgische acteurs. De beuk uit filmklassiekers als Brussels by night en Un soir, un train en te veel series en toneelstukken om te sommen, was ook een krak in het enthousiast samenspelen met elke nieuwe generatie makers en spelers die zich aandiende. Het zou hem alleen maar plezieren hoeveel spelers er in zijn Brussel zijn bij gekomen en hoe goed die het momenteel doen.

Een kleine momentopname bewijst dat dat geen inbeelding is. Sinds vorige woensdag vertonen de bioscopen Skiff, een Vlaamse coming-of-agefilm met de Brusselse Lina Miftah als moslima die gevoelens ervaart voor de sportieve zus van haar Vlaams lief. De Ensors, de Vlaamse film- en televisieprijzen, draaiden dit weekend in Oostende uit op een triomf voor de Brusselserie Putain en -film Julian. Volgend weekend is Brussel aan het feest op het

prestigieuze Filmfestival van Berlijn, dat zijn rode loper uitrolt voor Heysel 85, een film van Teodora Ana Mihai over het Heizeldrama met Violet Braeckman als de dochter van de burgemeester van Brussel. Naar de Gouden Beer dingt Dust, een film die geïnspireerd is door de val van de West-Vlaamse spraaktechnologiepioniers Jo Lernout en Pol Hauspie. De hoofdrollen en de uitdaging om West-Vlaams te spreken zijn vreemd genoeg voor twee meertalige Brusselaars die vlotjes Franse en Vlaamse projecten afwisselen: Jan Hammenecker die zijn sappigste Brussels bovenhaalt in de Flagey-ode Radioman en Arieh Worthalter die de hoofdrol kreeg in Le Faux Soir, de oorlogsfilm die Michaël Roskam aan het afwerken is.

Casten via Instagram

In de competitie voor jeugdfilms gaat Tegenwoordig heet iedereen Sorry in wereldpremière, een adaptatie van het gelijknamige boek van Bart Moeyaert over Bianca, een dertienjarige met een gebruiksaanwijzing. De Brusselse regisseuse Frederike Migom (Binti) vertrouwde de hoofdrol toe aan Lisa Vanhemelrijck uit Schaarbeek. “Via Instagram kwam ik te weten dat ze voor de film een meisje zochten van mijn leeftijd. Je moest twee foto’s doorsturen en in een of twee video’s vertellen wat je leuk vindt en wat je goed kunt”, vertelt Vanhemelrijck kort voor haar afreis naar de Berlinale. “Ik had dat nog nooit gedaan. Het was mijn eerste casting ever. Ik vond het erg spannend. Al deden we het vooral voor de fun. Mijn moeder en ik hebben hard met elkaar gelachen.”

Na verschillende castingrondes kwam Lisa uit de bus als meest geschikte kandidate. “De eerste keer moest ik met zes andere meisjes improviseren rond enkele scènes uit het boek. Dat werd al gefilmd. Ik had het gevoel dat alle andere meisjes uit Antwerpen kwamen. Er was ook een oefening met Frederike waarin je moest proberen te huilen en dat meteen laten overgaan in de slappe lach. De tweede ronde bestond uit twee scènes een-op-een met Frederike en een gesprekje. De derde ronde was een matchmaking met potentiële moeders.” De jonge actrice had aanvankelijk niet door hoeveel kandidates er wel waren en hoe ernstig zo’n casting werd genomen. “In het begin droom je. What if? Wat zou het super cool zijn als …Maar tegen de vierde ronde was ik echt al aan het hopen op de rol. Na elke ronde dacht ik: oh my god, ik ben echt al ver in de casting. Dan bracht mijn moeder me weer met de voetjes op de grond: er

waren nog veel meer kandidates over dan ik in mijn hoofd had.”

Bij het castingproces hoorden ook matchmaking-tests met potentiële moeders, workshops, acteeroefeningen. Eens de rol was toegewezen, volgden nog lezingen van het scenario, repetities en een bezoek aan Bart Moeyaert. “Mijn moeder had meer stress dan ik. Ze is een megagrote boekenwurm.”

Vanhemelrijck is zinnens om in Berlijn tegen elke journalist te zeggen hoe extreem dankbaar ze is voor de ervaring. “Het was geniaal. Ik zou heel graag blijven acteren.”

De weg naar filmscholen

De vele nieuwe gezichten zijn niet los te zien van de golf van films en series met een Brusselse insteek. “Ik denk dat het niet enkel gaat over Brusselse acteurs. Ik denk dat het vooral gaat over makers met een hart voor Brussel en de verhalen van deze stad. Als Brussel je arena is, dan zul je ook wel sneller geneigd zijn om Brusselse mensen te casten”, zegt Zohra Benhammou. De Brusselse filmregisseur ontfermde zich over de casting voor Putain

“Supertoevallig ben ik daar ingerold. Op een avond raakte ik in Brussel aan de praat met Deben Van Dam (regisseur van Putain, red.). Ik gaf mijn visie op acteurs. Het frustreert me dat er nog veel te weinig representatie is. Voor veel jongeren is kunst en film onbekend terrein. Niet iedereen groeit op in een omgeving met kunst en cultuur. Ik kreeg dat ook niet van thuis mee. Ik besefte ook niet dat er film- en toneelscholen bestaan. Ik heb mijn weg zelf moeten vinden.” Dat wil ze doorbreken. “Ik wil jongeren vertellen dat er wel mogelijkheden zijn om aan films en series mee te werken. En ik vind dat je hen moet opzoeken en aansporen. Ik vind dat er een grotere inspanning mag gemaakt worden voor de casting dan een casting call. Want daar

“Het gaat niet enkel over Brusselse acteurs, maar vooral ook over makers met een hart voor deze stad”

Zohra Benhammou Regisseur en casting director

bereik je alleen de jongeren mee die al voeling hebben met het wereldje en de casting director al volgen op de social media. Dus moet je de straat op, de scholen afgaan, organisaties checken en overal gaan praten.”

Deben Van Dam volgde Benhammou in die visie. Het cafégesprek mondde uit in een professionele samenwerking. “Eigenlijk is Lina Miftah de eerste persoon die ik gecast heb”, vertelt Benhammou. “Voor mijn films werk ik met het Brusselse productiehuis Mirage. Producente Elisa Heene was voor Skiff nog op zoek naar een Marokkaans meisje uit Brussel. Ik had nog nooit gecast en was dus wel wat angstig. Maar ik ging op mijn gevoel af en dat werkte. Ik heb verschillende Brusselse organisaties gecontacteerd. Verschillende Marokkaanse meisjes hebben zich aangemeld. Het castingproces zelf was vrij klassiek: een video vragen waarin ze zich voorstellen, bepaalde vragen stellen om te achterhalen hoe iemand spreekt en reflecteert, naar een link met zijn of haar persoonlijke leven peilen. De interessante personen nodig je uit voor volgende rondes waarin je een scène uitprobeert en kijkt naar de interactie met de andere spelers.”

Van de straat geplukt

Benhammou vond Liam Jacqmin, de verbluffende hoofdrolspeler uit Putain, gewoon op straat. “De zoektocht naar Gigi heeft heel lang geduurd. Aanvankelijk leunde Putain veel dichter aan bij het levensverhaal van Gorik van Oudheusden (alias Zwangere Guy, red.) en zocht ik naar iemand met de energie en de uitstraling van de jongere Gorik. Toen het scenario veranderde, ben ik

“We zijn niet tegen castingbureaus. Maar we vreesden dat die ons naar altijd dezelfde acteurs zou leiden”

Kato De Boeck

Regisseur

herbegonnen. Op een dag zag ik Liam Jacqmin in de Vlaamsesteenweg richting Bronks wandelen. Ik had nog nooit iemand op straat aangesproken. Maar hij had iets dat me aansprak. Ik heb me voorgesteld en gaf hem mijn nummer. Daar had ik ’s anderdaags spijt van want ik had zijn nummer niet. Ik kon hem niet bereiken. Dat was balen. Maar weken later dook hij via een vriend, de acteur Jef Cuppens, op tijdens een open casting. Ik was zo blij dat ik hem wou knuffelen. We vroegen hem om met Eva Kamanda te improviseren. Hij bleek super verlegen, maar had een naturel, een soort ingetogenheid, een schild waar je doorheen moet, en dat geldt ook voor Gigi. De energie klopte, en het klopte naar mijn gevoel ook met wie Gorik, die ik al lang ken, is.” Er volgde nog een lang proces met onder meer workshops onder begeleiding van acteur Tijmen Govaerts. Maar het eindresultaat was sterk.

Benhammou is niet tegen beroepsacteurs.

“Ik snap ook wel dat het voor bepaalde projecten belangrijk is dat je acteurs cast die al van alles kunnen, of het gewoon zijn om diep te gaan. Maar ik voel me meer aangetrokken door non-acteurs. Daar kan ik het best bij helpen. Elke regisseur en producent kent de acteurs al die op de Vlaamse televisie komen. Daar heb je mij niet voor nodig.”

Op dit moment cast ze voor LYFE, de eerste langspeelfilm van Jaan Stevens en Tijmen Govaerts. “Uit meer dan duizend inschrijvingen hebben we 190 jongeren geselecteerd. In de krokusvakantie gaan we vijf dagen lang in groepen van tien tot vijftien jongeren twee tot drie uur werken: over de film en de thematiek praten, kennismakingsoefeningen, improvisaties. Het idee is dat ze met een goed gevoel naar buiten gaan, of ze nu de rol hebben of niet.”

Benhammou’s manier van casten staat mijlenver van de realiteit die Leni Huyghe aankaart in Real faces. In die film gaat een castingdirectrice over de schreef die voor de parfumreclame van een toxische regisseur Brusselaars op straat aanspreekt. “Real faces heeft wellicht kritiek op de klassieke vorm van casten”, zegt Benhammou. “Ik zag onlangs Liam terug die ondertussen zijn kunstenaarsstatuut heeft. Hij vertelde hoe heftig het op sommige castings toegaat.”

Zelf probeert Benhammou de gekozen jongeren te blijven begeleiden. “Als het kan werk ik als coach op de set. Zeker bij jongeren met een bagage of verleden vind ik het superbelangrijk om in de buurt te zijn. Als aanspreekpunt, om te coachen, om toe te zien op de correcte verloning.”

Eigen leefwereld

Ook Roomies, de hartverwarmende serie over het grootstedelijke leven van de lesbische twintigers Bibi en Ama, verbluft met glansrollen voor nieuwe talenten. Bedenkers Flo Van Deuren en Kato De Boeck namen de casting zelf voor hun rekening. “Roomies is ontstaan vanuit een noodzaak en het gebrek aan representatie”, zegt De Boeck. “We voelden die ook heel erg in onze kringen. Op tv zagen we altijd dezelfde acteurs terugkeren. We zijn niet tegen castingbureaus. Maar we vreesden dat die ons opnieuw naar altijd dezelfde acteurs zou leiden. Omdat we voor Roomies zo hard putten uit onze eigen leefwereld, leek het maar logisch om ook daar naar acteurs te zoeken. Dan heeft een casting call van ons twee misschien meer effect dan van een castingbureau dat niet iedereen volgt. Ik ben heel blij dat iemand als Zohra ijvert voor andere stemmen en gezichten dan die van de gebruikelijke castingbureaus. Dat is absoluut nodig.”

In Skiff ervaart de Brusselse Lina

Miftah als moslima gevoelens voor de sportieve zus van haar Vlaams lief.

De Boeck en Van Deuren zochten niet per se acteurs met ervaring. “De casting call verspreidde zich verrassend snel. We zochten vrouwen tussen 18 en 40 jaar oud. Er was geen ervaring vereist. Daar is veel respons op gekomen, en zo hebben we Laura De Geest en Ahlaam Teghadouini gevonden.”

De twee Brusselaars blinken uit in de reeks. Hun band met de stad was geen issue. “We hebben ze niet van straat geplukt. Ze zaten allebei al in het auditiecircuit. We wilden heel open casten. Voor geen enkel personage hadden we een bepaalde achtergrond of look in ons hoofd. Maar uiteraard stel je een ensemble samen en wil je niet dat het allemaal dezelfde mensen zijn. Maar we hebben Ahlaam dus niet gekozen omdat ze in Brussel woont. Dat is wel leuk. Maar je moet voor de casting al met zoveel rekeningen houden, dat je daar niet naar kunt kijken. Wel hebben we als vertellers de verantwoordelijkheid om het deel van Brussel dat wij heel goed kennen, goed te weerspiegelen. Waken over het Brussel-aspect was een facet. Maar dat maakt er nog geen must van dat een acteur uit Brussel komt.”

Eigen leefwereld

Op dezelfde lijn zit Koen Van Sande. Brusselse acteurs voor Brusselse personages zijn geen must, maar wel een optie. Hij

regisseerde Clean, een film over de Brusselse war on drugs die in maart in de zalen komt. Voor de rol van een Brusselse in drugscriminaliteit gespecialiseerde flik deed hij een beroep op Tibo Vandenborre, de Brusselse reus uit Putain, 1985 en De big fuck-up. Maar de rol van diens door een drugsverslaving gemarginaliseerde broer ging naar de Kempische youngster Vincent Van Sande. “Tibo is een héél goede vriend van mij. We kennen elkaar van in het Brusselse leven. Hij speelde al de hoofdrol in mijn kortfilm Lockdown. Het klikt tussen ons. Met hem kan ik superdiep gaan. Vincent heeft geen Brusselse roots, maar komt uit de Kempen. Ik werkte met hem samen voor Glad ijs, de misdaadserie van mijn productiehuis voor VTM. Ik ben heel blij met hun samenspel in Clean.” Voor de nevenpersonages kwam hij

bij tal van Brusselaars uit, zoals Guy Dermul, Arber Aliaj, Martha Canga Antonio, Martin Swabey, Jeroen Van der Ven, Ellen Sterckx.

“Als je met een klein budget werkt, dan helpt het natuurlijk wel als je met vrienden kunt samenwerken. Dat drukt de prijs ook een beetje. Al koos ik hen uiteraard omdat ik hen kan vertrouwen. Het is ook mooi meegenomen dat ze Brussel al kennen en dat je ze bijgevolg niet meer moet leren wat voor stad Brussel is, hoe deze stad ademt, waar het groezelig is, hoe de flikken zich hier gedragen. Dat moet je wel weten: Brussel is een personage in Clean. Het was voor velen een thuismatch.”

Skiff is momenteel te zien in de bioscoop, Clean komt in maart in de zalen. De Berlinale loopt van 12 tot 22/2

LES ACTEURS BRUXELLOIS NE SONT PAS LES SUSPECTS HABITUELS

FR/ D’Ostende à Berlin, les acteurs bruxellois se retrouvent sous les projecteurs. Parmi eux, des vétérans expérimentés mais aussi de nombreux visages nouveaux. Cela tient au talent et à la diversité, mais aussi à des réalisateurs et directeurs de casting qui ne se contentent pas de faire appel aux suspects habituels, et qui cherchent plus loin, plus attentivement, des interprètes issus de tous horizons. Et ils sont là, à Bruxelles.

BRUSSELS ACTORS ARE NOT THE USUAL SUSPECTS

EN/ From Ostend to Berlin, Brussels actors are taking centre stage. Among them are seasoned veterans as well as plenty of fresh faces. It may seem a matter of talent and diversity, but it’s also about directors and casting directors who don’t just go with the usual suspects for the umpteenth time. They search harder and smarter for suitable performers from all sorts of backgrounds. And they’re right here in Brussels.

Tibo Vandenborre (links) en Vincent Van Sande in de film Clean: " Tibo is een héél goede vriend van mij", vertelt regisseur Koen Van Sande.

"We kennen elkaar van in het Brusselse leven. Het klikt tussen ons. Met hem kan ik superdiep gaan.

Cultuurgids Shop Made in Brussels

Zilveren rand

Op Valentijnsdag organiseert de Beursschouwburg het event My Porny Valentine, inclusief een ‘Porny Market’ vol Brusselse makers. Onze favoriet: de zilveren juwelen van Alix Joiret ofwel Ælix, beeldend kunstenaar uit Elsene. Die ontdekte tijdens een residentie in een IJslands dorpje de liefde voor zilverwerk en voor de natuur. Hun ringen zijn gevormd als kleine klauwen, schelpen, slangen of slijmzwammen. Een tikje mystiek, uitdrukkelijk queer en altijd one of a kind (EC)

TENTACLE RING prijzen tussen 60 en 250 euro, via @typic.aelix

DAAR ZIT PIT IN

Brr, nog even doorbijten in de winterkou, met stramme spieren en dikke sjaals. Er bestaan natuurlijk kersenpitkussens en warmwaterkruiken om jezelf aan op te warmen, maar echte modeaccessoires waren dat tot nu toe niet. De Brusselse artieste Caroline Delaville bedacht daarom een reeks therapeutische handwarmers, sloffen en vierpotige sjaals. Handig om rond jezelf te wikkelen en inmiddels te koop op creatieve markten in de stad. (EC)

DRAAGBAAR WARMWATERKUSSEN prijs op aanvraag, via @caroline.delaville

Pistachepret

Pistache was dé smaak van 2025 volgens het toonaangevende tijdschrift Food & Wine. Die eer had de groene parel vooral te danken aan de TikTok-trend rond Dubai-chocolade, maar ook in smeervorm wint pistache terrein op de hazelnoot en pinda. In Brussel creëerde het Molenbeekse koffiehuis Brol een eigen variant met witte chocolade: ideaal als patisserievulling, beleg of topping. (MVDH)

BROL 14 euro voor een pot, Instagram: brolcoffeehouse

La Maison des Gaufres

KWALITEIT

AANBOD

Restaurant 3 x Brusselse wafels

AUTHENTICITEIT

INFO

Grasmarkt 109-111, Brussel lamaisondesgaufres.com

Brussel staat wereldwijd bekend om zijn wafels, maar er zit veel kaf tussen het koren. Waar serveren ze de beste exemplaren met respect voor de traditie?

Antoine Akayyan, een vluchteling uit Turkije, kwam in 1979 naar de hoofdstad. Hij werkte zich op in de horeca voor hij zijn eigen zaken opende. In 1992 nam hij Gaufres de Bruxelles over, dat hij zelf “het oudste theesalon van Brussel” noemt. Een jaar geleden besliste hij om met La Maison des Gaufres een nieuwe zaak te openen als uithangbord van die Brusselse lekkernij.

De zaak huist in twee panden, met links het eethuis en rechts de eigen winkel. Tenzij je reserveert voor tien personen – behalve in het weekend, dan kun je een privézaal huren, die is afgescheiden van de grote zaal – moet je rekenen op flink wat wachttijd voor je een plaatsje krijgt toegewezen. Misschien moet je als koppel zelfs een tafel delen met een of twee onbekenden.

Toen BRUZZ er op bezoek ging, een zondagnamiddag om 17 uur, was het tien minuten wachten om een plaats toegewezen te krijgen – dat gebeurde met een opvallende vriendelijkheid in een wijk waar toeristen niet altijd even goed worden behandeld. Het interieur is lichtrijk, vol marmer- en goudaccenten.

Op de uitgebreide kaart staan Brusselse wafels (9,90 euro) – voor 11,90 euro verkrijgbaar in een gluten- en lactosevrije versie, met een deeg op basis van rijst- en gierstmeel – en ook Luikse wafels (7,90 euro) die elk kunnen worden versierd met zestien verschillende toppings – denk aan fruit, pistache of ahornsiroop. Ook zijn er fruitwafels (9,80 euro) en hartige varianten – zoals een vegetarische voor 16,90 euro.

Vooral de zoete Brusselse wafels zijn een omweg waard. Ze zijn licht en worden ter plekke gebakken, waardoor ze lekker knapperig zijn. De basisversie, met gesmolten chocolade en niet te zoete slagroom, is een lekkernij. Leuk extraatje: als je met drie of vier personen bent, kun je een kingsize Brusselse wafel bestellen, die het team live aan je tafel bereidt. Een perfect idee voor een verjaardag, wetende dat in dat geval, op verzoek, het plafond verlicht wordt en ‘Happy Birthday’ van Stevie Wonder in de zaal weerklinkt voor de jarige.

MICHEL VERLINDEN

Maison Dandoy

Ook deze iconische koekjesfabriek kon de wafel niet links laten liggen. Van de dertien winkels in de hoofdstad hebben er slechts twee een salon waar ze ter plekke worden bereid. De winkel in de Koningsgalerij, met zijn prachtige gestileerde letters, spreekt het meest tot de verbeelding. Kies voor de ‘Marolles’ secrets’ (12,50 euro) met gezouten karamel, karamelijs en slagroom.

Koningsgalerij 2, Brussel maisondandoy.com

Il Cappuccino

Il Cappuccino is sinds 1978 een begrip in Jette. Het huis ademt de sfeer van een familiebedrijf, met een twintigtal zitplaatsen binnen, een bibliotheekhoek en een geweldig terras in de zomer. In tegenstelling tot het ijs, de pannenkoeken en de milkshakes, die huisgemaakt zijn, worden de wafels (7,50 euro met suiker) niet ter plaatse gemaakt. Ze zijn wel erg lekker en worden vooral met veel liefde geserveerd.

Koningin Astridplein 1, Jette

Pop & Jazz

Sessa

Er waait een nouvelle vague, of moeten we zeggen nova onda, door het Braziliaanse muzieklandschap. Artiesten als Tim Bernardes, Nyron Higor en Amaro Freitas experimenteren vrijelijk met folk, pop en jazz. Hun confrater

Sérgio Sayego, alias Sessa, laat op zijn beurt de rijke cross-over van de tropicalia herleven, de muziekstijl die traditionele ritmes mixt met pop, rock en psychedelica.

→14/2, Botanique

Durand Jones & The Indications

Durand Jones en zijn Indications hebben een dubbele troef in huis: de frontman zelf én zijn zingende drummer Aaron Frazer. Al tien jaar lang laten de Amerikanen de erfenis van souliconen als Curtis Mayfield, Marvin Gaye en The Impressions herleven, met een mix van warme harmonieën, strakke grooves en nummers die zowel nostalgisch als verrassend fris klinken.

→15/2, Ancienne Belgiue

Slagwerk

Slagwerk, het Brusselse platform voor (elektronische) experimentele muziek dat ook een label runt en events opzet, zorgt voor de eerste keer dit jaar voor tromgeroffel in Recyclart. Onder meer Ratty Sleigh Johnny en Soopi, alias Rat Section, Soraya & Dmitra en bezieler Otis Dehaes nemen plaats achter de draaitafels voor een portie knetterende en kletterende beats.

→13/2, Recyclart

En ook

Wie tuk is op de gitaren van Geese of MJ Lenderman, zit ook goed bij Wednesday (19/2, Botanique)

Whitney (niet Houston) verenigt The Band met Marvin Gaye en Bon Iver (17/2, Ancienne Belgique)

Laurie Torres speelde al toetsen voor Julia Jacklin en Pomme, solo kiest ze voor minimale jazz (14/2, Flagey)

Klassiek

Vision des mondes intérieurs

Eugène Gabritschevsky

Het oudemuziekfestival FestiVita!, dat ondertussen aan zijn vijfde editie toe is, is vorige week al gestart, maar zijn zwaartepunt volgt ontegensprekelijk pas nu. Bij het slotconcert bijvoorbeeld, waar Stromaeklavecinist Bart Naessens zijn eigen ensemble BachPlus dirigeert in de muziek van de Duitse barokcomponisten Johann David Heinichen en Jan Dismas Zelenka.

→> 15/2, Cercle Royal Gaulois

Nuts & Mice

Het orkest van de Munt viert een uitgesteld kerstfeestje. Een publiek vanaf zes jaar kan zich namelijk komen vergapen aan een pracht van een klassieke klassieker: De notenkraker Muzikale meesterverteller Alain Altinoglu gidst de kids door deze feeërieke partituur van Tsjaikovski, al krijgt hij voor de Nederlandstalige bengels wel hulp van de actrice Celine Verbeeck.

→15/2, Bozar

Sir András Schiff

Het Hongaarse icoon van het ivoor doet nog een keer de hoofdstad aan. Dat alleen al zou voldoende reden moeten zijn om naar Bozar af te zakken. Wil je je toch door zijn programma laten overtuigen? Dikke pech, dat houdt de pianist tegenwoordig geheim. Want met zovele decennia repertoire in de vingers maakt hij van elk concert opnieuw een surprise van de Schiff.

→18/2, Bozar

En ook

De jonge snaken van de MM Academy vullen hun carte blanche met oude muziek (13/2, De Munt)

Hoe stal je een stem uit in het Muziekinstrumentenmuseum? Met barbershopkwartet O!Boy (18/2)

Younes Zarhoni en Marc de la Linde blenden barokmadrigalen en Berghain-beats (14/2, Palazzo)

Eugène Gabritschevsky was een briljante bioloog tot hij door schizofrenie in een psychiatrisch ziekenhuis belandde. Daar tekende en schilderde hij zijn demonen van zich af. De hier getoonde werken laten een wereld zien vol hybride figuren en muterende organische structuren, waar wetenschap en innerlijke visioenen samensmelten.

→14/2 > 4/4, Christophe Gaillard

Horizon van Cheops: een virtuele reis naar het Oude Egypte

Zet je VR-bril op en reis door tijd en ruimte naar verborgen hoeken van een van de zeven wereldwonderen: de grote piramide van Gizeh. Je krijgt toegang tot de koninginnekamer en klimt naar de top voor uitzichten over Caïro, de huidige stad en die uit de oudheid. Ook een balsemceremonie en tocht op de Nijl zijn inbegrepen in het reispakket.

→Vanaf 17/2, Thurn & Taxis

Bright Brussels

Tijdens zijn tiende editie doet Bright Brussels opnieuw het historische centrum van Brussel fel oplichten. Zo wordt het pas gerenoveerde Koningsplein in de schijnwerpers gezet met de monumentale projectie The infinite walk, een eerbetoon aan de visionaire beeldhouwer Constantin Brâncuși. Op het Martelaarsplein delen levensgrote hologrammen van gewone Brusselaars persoonlijke verhalen.

→12 > 15/2, verschillende locaties

En ook

Het Atomium viert zijn 20e renovatieverjaardag met nieuwe digitale kunst (vanaf 14/2, Atomium)

Duik in het werk van cartoonist Pierre Kroll (15/2 > 10/5, Kunstcentrum van het Rood-Klooster)

Stems Gallery serveert een surprise (9/2 > 7/3, Surprise Stems Gallery)

FestiVita!

Film

“Wuthering Heights”

Regie: Emerald Fennell, met: Margot Robbie, Jacob Elordi

Puristen krijgen wellicht een hartaanval van deze vrije bewerking van Woeste hoogten. De regisseuse van Promising young woman en Saltburn castte Margot Robbie en Jacob Elordi als het gedoemde koppel Cathy en Heathcliff in een geil, maximalistisch en macaber-romantisch spektakel met muziek van Charli XCX.

→In de bioscoop

Zondag de negenste

Regie: Kat Steppe, met: Josse De Pauw, Peter Van den Begin, Kristien De Proost

Een cafébaas is na een faillissement uit op de erfenis van zijn broer die levensmoe is en alzheimer heeft. Kat Steppe waagt zich na sterke docu’s (Bedankt & merci) en tv-programma’s (Taboe) aan een tragikomische speelfilm. Peter Van den Begin en Josse De Pauw acteren tussen mensen met alzheimer.

→In de bioscoop

No other choice

Regie: Park Chan-wook, met: Lee Byung-hun, Son Ye-jin

Een keurige huisvader wordt na 25 jaar ontslagen en schakelt zijn medesollicitanten één voor één uit om opnieuw werk te vinden. De Koreaanse meester-verteller Park Chanwook (Oldboy) levert een film af die tegelijk een tragikomedie, een familiedrama, een misdaadfilm en maatschappijkritische satire is. →In de bioscoop

En ook

Cinema Nova zet de black metal-subcultuur in het zonlicht en huisvest zelfs een zwarte mis (25 > 28/2)

Met Miss Moxy trakteert Vincent Bal op een animatiefilm over een stadskat die weer thuis moet raken

Zou Jason Statham het verschil kennen tussen Shelter en de andere films waarin hij zwijgt, knokt en schiet?

Klein onderhoud Indiepopband Ão

Op zijn nieuwe album Malandra heeft Ão de Portugese indiesound van zijn debuut nog aangescherpt. “Het werd leuker als ook de luisteraar doorkreeg hoe breed ons speelveld is.”

“Je hebt een heel leven om je eerste album klaar te stomen, en daarna anderhalf jaar om je heruit te vinden voor je tweede”, zegt geluidswizzard Jolan Decaestecker. Met zijn debuut Ao mar leverde de Brusselse band drie jaar geleden alvast een fraaie blauwdruk af. “We beschikten niet over de luxe om zoals FKA twigs met achttien verschillende producers in zee te gaan, dus hebben we alles zelf uitgepuurd. Een stresserend proces, maar het resultaat klinkt volwassener en intenser dan op Ao mar.” De eerste single kiezen was volgens gitarist Siebe Chau nog de zwaarste dobber: “’Talvez’ belichtte één register, ‘Cinza’ een ander … Het werd leuker als ook de luisteraar doorkreeg hoe breed ons speelveld is geworden.” Het valt op dat er met ‘Aren’t you tired’ maar één Engelstalig nummer het nieuwe album haalde. “We schreven er meer, maar ze pasten niet in het verhaal van de ‘malandra’”, legt zangeres Brenda Corijn uit. “Er bestaat niet echt een Nederlandstalige variant voor die Portugese term. Afhankelijk van de context kan het ‘deugniet’, ‘sluwe vrouw’ of zelfs ‘slet’ betekenen, maar altijd is het iemand die zich laat leiden door zijn eigen verlangens en gevoelens. De eerlijkheid waarmee een malandra in het leven staat en iets pijnlijks of dierlijks met zich meedraagt sprak me aan en zit in alle liedjes. Vanaf het begin beschouwde ik

die als levende personages, elk met een eigen karakter. Intussen leven we al zo lang mee met die personages, allemaal uitvergrote aspecten van onszelf, dat het vrienden zijn geworden. Als ik in ‘Sorte’ een eenzame oudere vrouw beschrijf, heb ik het vooral over mijn eigen angst om alleen te eindigen.”

“We zien onze songs als entiteiten die de hele tijd met ons mee bewegen”, beaamt Chau. “Daarbij tekenen we liever niet alles op voorhand tot in de

“De personages uit de liedjes zijn vrienden geworden”

puntjes uit”, zegt percussionist Bert Peyffers. Hetzelfde geldt voor hun carrière, waarvoor ze zich wel alle vier willen blijven smijten. In maart speelt de band zijn voorlopig grootste headlineshow in de AB. “Aan het begin van ons traject hadden we nooit verwacht dat onze muziek zo zou resoneren”, zegt Peyffers. “Toen we er vorige keer twee clubconcerten speelden, zijn we even tot op het grote podium gewandeld om een blik in de zaal te werpen. ‘Hoe cool is dat?’ zeiden we.” “We dachten ook dat we tot het laatste moment zouden moeten pushen om de zaal te vullen”, zegt Corijn, “en nu is ze uitverkocht nog voor de nieuwe plaat uit is.” TOM PEETERS

Malandra verschijnt op 13/2, Ão speelt op 26/3 in de Ancienne Belgique, abconcerts.be

THE REVENDICATIONS KIKI BALL

Mother Destiny Gabbana & Angel Bodega

Disney on Ice serveert helden en prinsessen op schaatsen (13 > 15/2, Vorst Nationaal)

In mijn wijk

La panthère des neiges

De Franse natuurfotograaf en documentairemaker Vincent Munier laat momenteel cinemazalen vollopen met zijn film Le chant , over de betoverende natuurpracht van de Vogezen. Vijf jaar geleden verblufte hij een eerste keer met zijn adembenemende speurtocht naar de uiterst schuwe sneeuwpanter in Tibet. De natuur op haar mooist.

→13/2, De Maalbeek Superette, Etterbeek

TW Classics 1190

Klassiekemuziekliefhebbers hebben een kluif aan TW Classics 1190: pianist en violist Simon Thierrée speelt er zijn bekroonde compositie Fantaisie en 8 miniatures. En violist en klavecinist George van Dam, die eerder al samenwerkte met Anne Teresa De Keersmaeker en Wim Vandekeybus, vertolkt samen met het Zenne Quartet Mozarts intieme meesterStrijkkwintet in g mineur, KV 516

→13/2, Ten Weyngaert, Vorst

Ooit was Sint-Joost-ten-Noode een belangrijk centrum van het Brusselse cinemaleven, onder meer met Cinéma Pathé op het Sint-Joostplein en de huidige nachtclub Mirano aan het begin van de Leuvensesteenweg. Kunstenaar Arvin Sloane, die eerder al een artistieke interventie deed in de Noordwijk, brengt dat erfgoed tot leven in een expo die visueel geheugen combineert met hedendaagse creatie.

→Scailquinstraat, Sint-Joost-ten-Noode

duikt Peter van Rodijnen in de natuurpracht onder de zeespiegel (13/2, De Zeyp) ontdekken kleuters de magie van muziek (16 > 20/2, De Kriekelaar, 5-6 jaar)

Carnaval op wieltjes: trek je zotste outfit aan tijdens de Rollerdisco (14/2, Op-Weule, vanaf 7 jaar)

Uitgelicht

David Byrne beweegt tegen de stroom in

Hoe David Byrne de wereld laat bewegen

David Byrne is 73, maar stilzitten doet hij nog altijd niet. Van new-wavepionier tot dansende ziener bleef hij muziek maken die even cerebraal als lichamelijk is. Met een nieuwe plaat, een opvallende cover en een passage in Vorst Nationaal bewijst hij dat beweging nog steeds zijn sterkste taal is.

door Tom Zonderman

Een maand geleden bracht David Byrne een cover uit van ‘Drivers license’, de song waarmee Olivia Rodrigo in 2021 haar handen aan het stuur van de vrouwelijke (punk)rockbeweging zette. “David is niets minder dan een legende, ik moest huilen toen ik zijn versie van dit nummer hoorde”, schreef de zangeres op Instagram.

Die cover kwam niet uit de lucht gevallen. Het origineel, intussen goed voor bijna drie miljard Spotify-streams, blaast dit jaar vijf kaarsjes uit, net als Rodrigo’s debuut Sour, en dat jubileum wil de zangeres extra luister bijzetten. De keuze voor Byrne kwam er nadat hij Rodrigo live aan het werk gezien had en zich fan had verklaard. De 22-jarige Amerikaanse superster nodigde haar 73-jarige collega vorig jaar uit op het Governors Ball-festival in New York om samen ‘Burning down the house’ te zingen, de classic van zijn band Talking Heads.

Het duet tussen de zilveren vos en de piepjonge zangeres, zij in rode bikini, hij in rode salopette, zag er gezellig uit, als een opa die met zijn kleindochter dolle pret beleefde, met een hilarische choreografie toe. “Ze stuurde me een foto van haar outfit, en ik zei: ‘O ja, daar kan ik wel iets passends bij vinden’”, grapte Byrne wat later op de sofa bij talkshowhost Jimmy Fallon.

De Homo Cynicus toog wellicht meteen naar de blogosfeer om “Opportunisme!” te roeptoeteren, omdat Byrne misbruik maakte van Rodrigo’s jeugdige gloed om in de smaak te vallen bij gen Z’ers. En Rodrigo aasde op de aandacht van kapitaalkrachtige boomers. Maar daarvoor oogde hun ontwapenende passage te losjes en ontspannen, en rook ze naar oprechte, wederzijdse bewondering.

Amerikaanse utopie

Byrne had Rodrigo gevraagd om een dansje te bedenken, en de zangeres wist meteen wat ze wilde: een eerbetoon aan Stop making sense, de legendarische concertfilm van Talking Heads uit 1984. Daarin had Byrne, een voormalige kunststudent met een weird gevoel voor ritme, niet alleen indruk gemaakt met zijn songs, maar ook met zijn slungelige dansjes.

Voor zijn stuntelige, marionetachtige bewegingen had de zanger inspiratie gehaald uit het kabuki, traditioneel Japans toneel dat dialogen combineert met zang, dans en mime. Het buitenmaatse pak dat hij droeg maakte het allemaal nog een tikje weirder. Het oogde maf, maar het was ook slim, want zo kon hij een sfeer creëren die verder ging dan de teksten en de muziek.

Het leek een onverwachte move van de

sociaal onbeholpen maar maatschappelijk alerte songschrijver die met Talking Heads de new wave mee vormgaf. En tegelijk ook weer niet. Al vroeg rekte Byrne die donkere new wave en hoekige artrock op met funk, afrobeat en polyritmiek. Leg de klassieker Remain in light op de platenspeler en zelfs de meest houterige luisteraar voelt zijn heupen protestloos meebewegen.

In een van de songs daarop, ‘The great curve’, onderzocht Byrne het menselijke lichaam en de geest als complexe, oncontroleerbare systemen in een steeds snellere,

Byrne naar hoop in een gefragmenteerde, angstige wereld zocht. Live vertaalde hij dat door zijn band als één groep te laten bewegen, in dezelfde pakken, op een kaal podium zonder decorstukken of statieven.

“We dance like this / Because it feels so damn good”, zong hij, “If we could dance better / Well you know that we would.” Het was Byrnes manier om te zeggen dat een samenleving alleen werkt bij gratie van samenwerking: de wereld is complex en beangstigend, maar zolang we ons samen kunnen verplaatsen, letterlijk en figuurlijk, is

“In een tijd van polarisatie is Byrnes lichamelijke synchroniciteit een tegenvoorstel”

technologischere en vervreemdende wereld. Dat deed hij niet met een expliciete boodschap, maar via ritme en taal: mantra’s, herhalingen en losse observaties (“The world moves on a woman’s hips”) werden klanken en bewegingen. Het nummer zette het lichaam in beweging nog voordat het hoofd de kans kreeg alles te begrijpen.

Ritme en beweging bleven constante krachten in Byrnes artistieke universum, na de afrobeat verkende hij ook Braziliaanse en Caraïbische ritmes. In 2018 culmineerde die liefde in American Utopia, een album waarop

er ruimte voor toekomst. In een tijd van polarisatie is die lichamelijke synchroniciteit een tegenvoorstel. Kortom, beweging wordt bij Byrne een vorm van verzet.

Sjamaan

Byrnes unieke perspectief wortelt in een levenslang gevoel van anders-zijn. Geboren in Schotland, opgegroeid in Canada en de VS, leerde hij al vroeg hoe het voelt om buiten de groep te staan. Het Schotse accent dat hem op school deed opvallen, liet hij snel achterwege. “Het voelde alsof ik er niet echt

bij hoorde”, vertelde hij in 2020 aan CBS. “Maar toen besefte ik dat de wereld bestaat uit mensen die allemaal verschillend zijn. En toch zijn we hier allemaal.”

Die blik van de outsider die verbinding zoekt, wordt helemaal ontleed in Who is the sky?, zijn vorig jaar uitgebrachte, tiende soloalbum, ontstaan in de luwte van de pandemie. Byrne begon er te graven naar zijn eigen drijfveren. “Vind ik eigenlijk wel goed wat ik doe? Waarom schrijf ik liedjes? Doet het er allemaal toe?” vroeg hij zich af. Aan Rolling Stone bekende hij: “Hoe meer deuren ik open, hoe meer nieuwe vragen er komen. Zal ik er ooit aan uit raken? Waarschijnlijk niet.”

Opvallend genoeg leek ritme op zijn plaat, die hij maakte met producer Kid Harpoon, die eerder samenwerkte met Harry Styles en Miley Cyrus, een minder opzichtige rol te spelen. Hij stoeide met popkleuren, maar ook met mariachiritmes en jazz. Maar live keert zijn oude credo onverminderd terug. Met dertien muzikanten bouwt hij een wervelend, licht absurdistisch spektakel waarin lichamen opnieuw synchroon bewegen en hijzelf fungeert als een excentrieke sjamaan.

“Een kans om het mythische wezen te zijn dat we allemaal in ons meedragen”, noemt hij zijn lichtjes surreële trip. “Om te transcenderen en te ontsnappen aan de gevangenis van ons ‘zelf’.” Wie wil begrijpen waarom Byrne, van new-wavenerd tot dansende ziener, al decennia blijft fascineren, moet hem vooral live zien.

Dansen met David Byrne kan op 18/2 in Vorst Nationaal, vorst-nationaal.be

Inzichten

Wat weet zangeres Chibi Ichigo van het leven?

Welke misvatting bestaat over jou?

Op het podium lijk ik highly energetic, maar eigenlijk ben ik rustig en kalm.

Wat kun jij dat anderen niet kunnen?

Eén oog dichthouden en het andere wijd open.

In welk ander vak zou je ook top zijn?

Food critic voor Michelin. Ik hou ervan om nieuwe dingen te ontdekken. Typeer Brussel in drie woorden. Hectisch. Veel koffieplekken. Trash, op de beste manier.

Wat doe je op je verjaardag?

Uit eten gaan met de mensen die ik het liefst heb, en zeggen dat het beste jaar ooit eraan komt. Dat komt elke keer uit.

Waarop trakteer je jezelf af en toe?

Uit eten gaan in een nieuwe stad. Ik heb ondertussen een lijst van meer dan honderd restaurants in België, Nederland en Frankrijk.

Wat doe je anderen graag cadeau?

Iets wat ze ooit vluchtig hebben genoemd, dan voelen ze zich ook echt gehoord en geliefd.

Wat had jij pas op erg late leeftijd door dat iedereen al lang wist?

Dat Samson geen echte hond is. Ik was altijd heel trots dat wij de enige pratende hond ter wereld hadden.

Welke lifehack verbeterde je leven?

EFT tapping, journaling en trampolinespringen: dat is, in die volgorde, mijn ochtendroutine.

Welke kooktruc moeten wij kennen?

Kies voor ‘gerookt zout’ om alles mee te kruiden.

Met welke quote pak je graag uit?

“I love to change my mind.”

Waar kijk je naar uit?

Mijn Hardt Tour, mijn fans in Nederland en België terugzien, en liefde delen.

Naar waar zou je willen verhuizen?

Ik zou een tijdje willen wonen in Hawaï, New York en Tokio. Ik denk dat ik mezelf in elke nieuwe omgeving weer beter leer kennen.

Wie is de bekendste persoon waartegen je ooit sprak?

Het duo achter de Franse band Justice. Bij welke historische gebeurtenis was je graag aanwezig geweest?

Een concert van The Prodigy met hun originele zanger, en van Michael Jackson.

Wat was er vroeger beter?

Ik ben niet bezig met het verleden, maar buiten spelen is iets wat ik graag zou meegeven aan mijn kinderen.

• Chibi Ichigo betekent ‘kleine aardbei’ in het Japans, maar de Brusselse muzikante en dj met geboortenaam Sabina Nurijeva werd geboren in Oezbekistan

• Na eerste stapjes in de hiphop koos ze voor beats en elektro. Na de ep Legenda en de albums Sabina en NA HALF 1, brengt Chibi ze nu de ep Hardt uit

•Met haar (toenmalige) partner Um! streed ze om punten in De slimste mens ter wereld, en maakte ze tijdens corona het album Chibumiverse

Voor welke breed gebezigde uitvinding ben jij bijzonder dankbaar?

De microfoon.

Welke minder bekende app raad je iedereen aan?

Pinterest is wel bekend, maar ik creëer er graag elke maand vision boards

Welke levenswijsheid kreeg je van ouders?

Bij ons thuis ben je familie, ook als je een vreemde bent.

Welke levenswijsheid koester je?

Zelfliefde is de start van alles. Hoe meer je van jezelf houdt, hoe meer je van anderen kunt houden. Hoe meer zelfvertrouwen, waardoor je achter je dromen aangaat en de wereld een mooie plek maakt.

Bestaat er een god?

Ik geloof in het universum, in energie die je uitstraalt. Mijn oma zei altijd: geloof gewoon in iets!

MICHAËL BELLON

De ep Hardt van Chibi Ichigo verschijnt op 13/2, op 5/3 treedt ze op in de Botanique, botanique.be

De stilte van de bib van Jette

Elke week toont een Brusselse tiener zijn favoriete plek in de stad. Deze keer neemt Alfred (10) BRUZZ mee naar de bib in Jette.

Je twijfelde tussen de bib en de bunker van de scouts als je favoriete plek.

Waarom koos je voor de bibliotheek?

Ik vind boeken heel leuk. En dat het zo rustig is, dat ik overal kan kijken en wat mijn eigen ding kan doen. Op welke andere plekken kun jij ook rust vinden?

Thuis, en op school, omdat er een stille ruimte is en een stille zone. Hoe werken die plekken op school?

In de stille zone kun je een gezelschapsspelletje spelen tijdens de speeltijd en in de stille ruimte kun je in de opvang gaan tekenen en lezen. Op deze plekken moeten we stil zijn, we mogen wel fluisteren. Er zijn daar redelijk veel kinderen.

Waarom heb je niet graag drukte?

Soms geeft me dat een slecht gevoel, maar soms is het wel gewoon oké. Hoe vaak kom je hier?

Sowieso één keer in de maand. Ik kom hier ook met de klas.

Wat lees je het liefst?

Spannende verhalen met avontuur en humor. Ik ga altijd naar de strips. Laatst heb ik er gelezen van Lucky Luke en Jommeke. Mijn lievelingsboeken zijn De waanzinnige boomhut en Dagboek van een loser Je lijkt eerlijk gezegd een beetje op Jommeke. Is het belangrijk dat de figuren in de strips op jou lijken?

Nee, maar ik lees wel vaak over mensen die blond zijn, zoals Jommeke. Vorig jaar met carnaval was ik verkleed als Jommeke. Ik had een papegaai geknutseld en die aan mijn schouder gehangen met touw. Weet je al welk werk je later zou willen doen?

Ik zou graag bibliothecaris worden. Waarom?

Om mensen gelukkig naar huis te zien gaan met boeken of mensen te zien lezen. Het is altijd fijn om blije mensen te zien. Ik zou het niet voor het geld doen, meer voor het plezier. MARJON UDO

Wil jij ook je favoriete plek tonen? Stuur een mailtje naar ket@bruzz.be.

PODCAST ‘IN BRUSSEL’

Luister elke week naar twee verhalen recht uit de stad

met Margot Otten

Deze week

Er verschijnen weer zinkgaten in de stad: hoe komt dat? Kris Hendrickx ging op onderzoek.

Met het collectief Brux is Maty rapper, kledingontwerper en nu ook filmmaker. Tijd om kennis te maken!

‘In Brussel’, elke woensdag op je favoriete podcast-app en op BRUZZ.be/podcast

Fubuki

Vul de cijfers 1 tot en met 9 in het rooster in, zodat het resultaat van de sommen klopt met de cijfers rechts en onderaan de kolommen. Elk getal mag maar één keer voorkomen. Het niveau van de puzzel kan variëren per editie.

Rekenpuzzel

Vul de witte vakjes met positieve gehele getallen zodat elke rij een kloppende som vormt met het doelgetal rechts of onder. Reken van links naar rechts en van boven naar beneden, zonder voorrang van × of ÷ (bij delen moet de uitkomst altijd een geheel getal vormen).

Verborgen Brussel

De hoofdstad kent veel verborgen plekjes, onverwachte panorama-uitzichten, en onbekende maar daarom niet minder intrigerende panden en kantjes, ver weg van Manneken Pis, de Grote Markt en het Atomium. Zoals dit steegje. Waar is deze foto genomen? Zelf een foto van een onverwacht stukje Brussel insturen? Mailen naar redactie@bruzz.be

Woordzoeker

Zoek alle verborgen woorden in het raster van de speciale woordzoeker van BRUZZ. Streep de begrippen één voor één weg, dit kan in alle richtingen: horizontaal, verticaal, diagonaal, en van links naar rechts en andersom.

▢ Film

▢ Mishandeling

▢ Deontologie

▢ Geweer

▢ Station

▢ Zonnepaneel

▢ Luchthaven

▢ Kinderen

▢ Agressie

▢ Verliefdheid

▢ Coach

▢ Daten

NFHTORCKCCCNPCCGQ

VWDWODIEFSOBJANHV

TSNTTBZONNEPANEEL

Oplossingen

De puzzels in dit magazine zijn intern ontwikkeld of gegenereerd met gebruik van toegestane tools en artificiële intelligentie. Elke gelijkenis met bestaande puzzels is toevallig.

Antwoord Ooievaarstraat, Brussel

De Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) is op zoek naar een

Algemeen directeur Welzijn, Gezondheid en Gezin (m/v/x)

Heb je een hart voor het welzijn en de gezondheid van de Brusselaars?

Lees de volledige vacature op vgc.be/vacature-directeur-welzijn.

Solliciteren kan tot en met 26 februari 2026.

Voor de Vlaamse Gemeenschapscommissie zijn gelijke kansen belangrijk. Kwaliteiten van mensen zijn doorslaggevend, ongeacht geslacht, leeftijd, afkomst of handicap.

Paspartoe: dé cultuur- en vrijetijdspas voor Brussel

Spaar punten en ruil ze om voor cadeaus, gratis tickets of allerlei andere voordelen.

Recht op verhoogde tegemoetkoming?

Dan krijg je nog meer korting!

Nieuw: nu ook online beschikbaar!

Haal je Paspartoe nu in huis via uitpas.be en ga meteen op stap met de UiTPAS-app

Toch liever een fysieke kaart?

Ga langs bij een gemeenschapscentrum in de buurt, Muntpunt of het Brussels Ouderenplatform. Meer info op www.paspartoebrussel.be

De VGC is de Nederlandstalige overheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. We bouwen mee aan een stad waar welzijn, gezondheid, onderwijs, cultuur en samenleven in diversiteit centraal staan.

Van toegankelijke voorzieningen tot kansen voor kinderen en gezinnen, van gezondheidspromotie tot gelijke kansen: wat we doen, vertrekt vanuit de realiteit van Brussel en haar bewoners.

Compositie

met illustraties van Trui

Chielens