Prikazni obicni za lugje neobicni

Branko Prqa

Prikazni obi~ni za lu|e neobi~ni GOTEN Skopje 2012

Moderna realnost Gaxet Manijak ............................................................................... 8 Breme na modernoto vreme........................................................... 9 Priroda vs. grad ........................................................................... 10 S$ se dvi`i, s$ e mobilno ............................................................ 11 1636-2012 ...................................................................................... 12 Kalap stavi, makedonsko semejstvo izvadi ................................. 13 Sakam da sum [vajcarija ............................................................. 14 Vo fabrikata za ~ove~iwa ........................................................... 15 Kontradiktoren lik ..................................................................... 16 Roditeli i deca Deca ............................................................................................... 18 Roditeli ....................................................................................... 19 Ku~iwa i ma~iwa ......................................................................... 20 ^i~ko Gli{o ................................................................................. 21 Eden svet ....................................................................................... 22 Detstvo .......................................................................................... 23 Kocka ili topka, pra{aweto tropka .......................................... 24 Izberi: Raj ili pekol .................................................................. 25 Razgaleni bo`estva ...................................................................... 26 Lu|e neobi~ni Za mol~eweto ................................................................................ 28 ^ovek-volk .................................................................................... 29 Brojka, zna~i... zna~i: brojka! ..................................................... 30 Tagata tvori, sre}ata ori ............................................................ 32 subotvA .......................................................................................... 33

\oa |on........................................................................................... 34 Seznajko ........................................................................................ 35 Smeni - ne meni ............................................................................ 36 Iluzija {to realnost zna~i......................................................... 37 Priroda i op{testvo Birokrat i jas ............................................................................... 40 ^aj od Apoka Lipton ..................................................................... 41 Prirodna selekcija ...................................................................... 42 Bunt protiv ma{inata ................................................................. 43 O’Ruk MekAli{ter ....................................................................... 44 Mega Loman pravi lom ................................................................. 45 Evropa nema uvo za nas... nie nemame uvo za Evropa .................. 46 Kopitalizam ................................................................................. 48 Kamenizam .................................................................................... 49 Afrika rika, damata od sre}a civka ........................................... 50 Li~no, ili ne{to sli~no‌ Vra}awe .........................................................................................52 Odewe .............................................................................................53 Eden den .........................................................................................54 Migot sega{en e minat .................................................................55 Gradot be{e ...................................................................................56 Prikaznava mo`e{e da bide napi{ana* .....................................57 Moeto jas, jasno ..............................................................................58 Realnosta e son e realnost e son... ...............................................59 Zrel za penzija ...............................................................................60

Moderna realnost

Gaxet Manijak - Jak sum jas, Gaxet Manijak! Sakam aparati, mali i golemi, samo da se svetkavi, pla~am kako dete da gi dobijam, a potoa od sre}a vreskam, si igram i se falam, pa posle pet minuti gi zaboravam i druga igra~ka baram.

Kreatorot na igra~kite, potatkoto na Gaxet, sedej}i na svojot prestol ova go slu{nal i si pomislil - Taka, moe bebe, i taka nemam vreme za tebe, igraj si so igra~kite, dodeka jas biznis teram, za du{ata tvoja vreme nemam. Ma [ina e moeto vistinsko dete, kako raste taa znam, ja hranam i u~am kako podobra da stane, pove}e da ja sakaat i da ja po~ituvaat, od nea da zavisat, za bez nea da ne mo`at. - Kreatorot |avolski se nasmevnal i vo mig na sebequbie viknal - Da, podanici moi, jas sum carot-temnina, vie borete se za rakata na mojata Ma [ina, nejzinite noze }e gi celivate, pred niv do posleden }e umirate, dodeka taa ni solza nema da polee, zo{to srce zema, a taa go nema. Mo`ebi sledniot model i so srce }e bide, samo ti plati, pa i toa vo nejzinite gradi }e se klati!

Neboto zagrme i do`d zavrna. Kreatorot izleta na ulica, a tamu - viulica. Racete toj gi ra{iri i kon kapkite gi otvori, koga glej - najnovi do`dovni modeli!

8

Breme na modernoto vreme Od muabet mi se zgaduva, od ~ove~kiot glas mi se slo{uva, na glasnite `ici trepetot, na jazikot prepelkot, usni koi se obli`uvaat, nos koj vdi{uva i kiva, tirada od te~nosti i tkiva, s$ ne{to pliva i so glasot izbiva vo eter, ili kon mene - beter!

Raka i~ ne mi podavaj, znam saka{ i jas da ka{lam i da se tresam kako ti, no nema - znaj!

Ne javuvaj mi se ni na telefon, nemam vreme za laf-muabet ili za bon-ton, imam rabota, pi{i mi na ~et onaka, ili najdobro ostavi me na raat - ete taka!

Ako se sretneme na ulica, }e te odminam znaj, zatoa rabota si brkaj! Ne vikaj me ni na gosti, kafe ne pijam zo{to talog ne sakam da plukam, makar da e i od Kra{, nitu tvojata plunka vrz svoeto lice da ja imam - ba{!

Se gledame na Fejsbuk, tamu nema miris na luk, glas ne vika, raka ne dopira, samo tekst i slika, pogledni, pa prozorec zatvori i vo svojot svet zadovolen zaspi. Sonuvaj sebe, a lu|e okolu tebe, a ti - pak li be!?

9

Priroda vs. grad - Kako mo`am da se ispravam i pod ova nebo da se gordeam, koga ni{to sum, ~esti~ka prav vo `ivotot frlena nasekade samo strav!? Sekoe dvi`ewe e bescelno, sekoe miruvawe e besmisleno, burite me nosat tamu kade sakaat.

- Razmisluval taka mudrecot Dipre{, a do nego sedel starecot Optim koj mislite mu gi pro~ital. - Ako denot e svetol, a ti temen, zarem ne si onakov kakov {to saka{, da, a ne kako svetot zapoveda, a? - Dipre{ odgovoril Mudro govori{, no pote{ko e da ostvari{... - no Optim insistiral - A sepak, neli ti pravi{!?

I taka razgovarale dolgo bez zborovi mudrecite pod drvo, a okolu niv - s$ viree, see, `nee i ne se kae, ne poglednuva nazad, tuku tera napred, i ete - edna p~ela proleta, na cvet sleta, cvetot radosno polen & donese i p~elata daleku od mislitelite go raznese, vo krai{tata sivi i zadu{livi, kade p~elite od stutkan vesnik umiraat, a cve}iwata vo vazna veneat. I tamu nikoj ne razmisluva za prirodata ili vselenata, a ako za brm~eweto se zboruva, toa ne e na p~ela, tuku za najnov avtomobil koj se meri spored mo}, izgled i presti`... brrrrr - od mene i{!

10

S$ se dvi`i, s$ e mobilno Tup-pa, kosmi~ko jajce krcka, singularitetot cup-tupka, kvark-gluon supa, svetlina i atom, molekuli cel tom i soedinenie, yvezden prav - jee!, yvezda, planeta i galaksija - u{te nema “ja?�, organska materija - ete ja!, bakterija, ameba edna, pa pove}ekleto~na, alga, gaba - be?, sun|er i rastenie, crv, bez’rbetnik prv, koska i krv, riba, mamec i vodozemec, vleka~, ptica i cica~, glu{ec i majmun, ~ovek i um, pe{tera, ogan `e`ok i trkalo - izum te`ok, orudie, pa oru`je se trkala i teritorija sozdava, grad, dr`ava, nepravda, vlada, rob i sloboda, socijalisti i kapitalisti, parni ma{ini i digitroni, gramofoni i kompjuteri, ce-de pleeri i tableti, mobilni telefoni, telefoni mobilni, mobilni, de...

Dodeka pesnava svire{e vo pozadina, najnoviot model na mobilen telefon so 13,7 milijardi godini evolucija se najde na masata vo lokalnoto kafule pred ~ovekot koj nema nikakov udel vo negovata istorija. Sepak, toj na masa go stava, neka gleda tu|a glava, kako da e negovo dostignuvawe, a ne na prirodata znaewe.

11

1636-2012 Galileo za tatko na modernata fizika go smetaat, Sonceto e centar, a ne Zemjata, velel. - Toj se pravi ~atal! - narodot ka`al, pa Galileo dur da trepne vo zatvor se najde. Ama star i bolen bil, pa doma go zatvorile, neka tvori sam, nikoj da ne znae tamam. Na mir silexiite ne go ostavale kutriot starec koj nesonica go ma~ela, malku-malku nekoja grutka zemja niz prozorec }e mu letnela, a na nea poraka: „Bidi blagodaren {to Sonceto ne e centar, inaku ova }e be{e ogan!�

Ah, na du{egri`nici nema kraj, polesno im e da mislat na drugite, otkolku na svoite. Sakaat da ka`at glasno, drugite da im se poklonat i da gi slu{aat lesno, inaku mavaat! Napredokot i naukata gi mrazat, umetnosta samo za pe{kiri ja biva velat, duhovnite vrednosti se ni{to`ni, bitno e {to ima{, a ne {to si - slu{a{ li!!?

Zvukot na skr{enoto staklo odyvonuval dolgo vo taa studena no}, i se slu{al daleku, daleku, vo vremeto i prostorot odeknuva i duri i sega, ako o~i zatvori{ i naslu{ne{, ete go - kr{{{{!!

12

Kalap stavi, makedonsko semejstvo izvadi Se vozat vo avtomobilot na `ivotot ma` - voza~, soprugata do nego, mapa ~ita, kade da odat ka`uva, }erkata zad niv zboruva, prikazni izmisluva i gi zabavuva, a maliot vo sedi{te vrzan, nervoza go fa}a, vika: „Mama, mama!�.

Pred niv nepoznati pati{ta, opasni krivini, na mesta odroni. Patot e lizgav i so dupki ispolnet - plas! - maliot zaplakuva, mama go te{i, }erkata ni{to ne zabele`uva i vo svojot svet likovi i slu~ki sozdava, nea realnosta ne ja zasega. Ma`ot, pak, samo na realnosta misli, vremeto go ma~i, prostorot go stiska, se izmori ba{ - ej, gasta ja pu{ta{! - a okolu niv nepoznatoto yirka, opasno trepka!

Prodol`uvaat.

- No, kade? - Koj znae!? - Samo gas pritisni i zabi stisni!

13

Sakam da sum [vajcarija Sakam da bidam neutralen, da ne mi e gajle po cel den, svetot neka se trkala, jas }e si peam “tra-la-la�, drugi neka se gri`at i nokti neka grizat, a jas }e kuliram i sok od ananas }e si pijam, siroma{tijata e preku ogradata, Rom~iwata vo tu|i kontejneri ripaat, bezdomnicite na drugo mesto dom nemaat, a kesata so |ubreto na kom{ijata ne e pred mojata vrata, voza~ite ne se nasilni, na babi~ki se nasmevnuvaat tie i na pe{a~ki ne im svirkaat - ne, kni`arite se polni so lu|e, a ne butici, kafuliwa i marketi, a opera, teatar i balet - karti se grabaat, op{testvenite problemi se tema glavna, nikoj ne zboruva za mobilnata oprema i v~era na ulica ne me opcuja, tuku ~asovnik mi podarija - da se penzioniram od realnosta, aman!

14

Vo fabrikata za ~ove~iwa Zemi glina jaka, napravi topka taka, pa glava, ra~iwa i noxiwa, stavi kosa i nos, dup~i o~i i u{i i s$ taka abecedno {to treba da ima ~ove~e edno. Vdahni mu duh i talent so vozduh i stavi go na lenta proizvodna so drugite ~ove~iwa. ^ove~e izberi i na scena stavi. ^ove~eto pee i igra, se vrti kako ~igra, a narodot pari~ki mu xitka, so zlaten tu{ go obvitka.

Narodot od radost rika, se smee i vika - Sakam pak, aj! ^ove~eto svoeto go pravi, a narodot go bodri - Pobrzo, daj!

- Pari~ki daj, narode, znaj! - veli gospodarot, a tie frlaat, za{to zabava u{te sakaat.

I taka no}i i dni ~ove~eto vrti-vrti, no na kraj se skr{i - kakov krah! I sega {to - ah!? Gospodarot otvori upatstvo ve{to i go pro~ita ova ne{to “Ako va{ata igra~ka se rasipe, ne ja popravajte, vedna{ druga nara~ajte, poevtino e!�

15

Kontradiktoren lik Edna{ sretnav eden prijatel, ostaren, no ne bel. I toj, taka bez povod i pri~ina, mi raska`a prikazna edna.

- Jas sum vnuk na komunist, da, dedo mi be{e kapitalist, vo najgolemite bitki na Balkanot se bore{e, da, toj fabrika i nekolku ku}i ima{e, be{e nagraden so deset kur{umi i kitka {rapneli, toj ma` stan dobi za bore~kiot sta`, nemu s$ {to ima mu odzemaa i na ruski generali podelija, dedo mi nikoga{ ne go saka{e dedo mi, a ne se ni zapoznaa na raat, zaradi ideologija velat.

A, denes ideologija nema, parite go vrtat svetot, tie se religioznost i nauka, umetnost i politika, realnost i soni{ta, balon koj se due, n$ butka i na site vo lice ni puka. Jas po ideologija plukam, a parite gi preziram.

Toa mi go raska`a ovoj kontradiktoren lik i pred da zamine se svrte i re~e so vik - Odam kniga da napi{am, pa belki i ne{to }e spe~alam!

16

Bele{ka za avtorot Branko Prqa e roden vo Saraevo vo 1977 godina. Od 1990 godina `ivee vo Skopje. Raboti kako grafi~ki dizajner i tekstopisec.

Osnova~ e na prviot elektronski konkurs za literatura vo Makedonija - Elektrolit i na kreativniot kolektiv Kapka.

Ima objavuvano vo zemjava i vo stranstvo.

Dosega objaveno: Dosie: Univerz Um, 2012 Dosie: Yvezda Nemezis, 2011 Vest od Nesvest, 2010 Dosie: Planeta Iks, 2009 Vesti od podrumot na baba mi, 2007 Parite se otepuva~ka, 2006 Vesti vo zemjata na ~udata, 2005 Za sekogo po ne{to, za nekogo ni{to, 2003 kontakt: brankoprlja@gmail.com

Izdava~ka ku}a Goten contact@gotenpublishing.com www.gotenpublishing.com Grafi~ko ureduvawe i dizajn: KAPKA dizajn Ilustracii: Branko Prqa

CIP - Katalogizacija vo publikacija; Nacionalna i univerzitetska biblioteka “Sv. Kliment Ohridski”, Skopje 821.163.3-3 PRQA, Branko Prikazni obi~ni za lu|e neobi~ni / [avtor i ilustracii] Branko Prqa. - Skopje : Goten, 2012.

- 64 str. : ilustr. ; 11 sm ISBN 978-608-4625-17-9 COBISS.MK-ID 91144458