Issuu

PIONIER

Hét magazine voor onderwijsprofessionals uit de Brainportregio | Nummer 9 – 2026

Brainpo rt voor onderw ijs

Quantum in kunst

Peter Bosz: ‘We hebben elkaar nodig om te presteren’

P.20

DE WERELD VAN MORGEN VRAAGT OM NIEUWSGIERIGHEID VANDAAG

QUANTUM IN DE TOEKOMST P.7

TTO-SCHOLEN WERKEN SAMEN P.10

DE GLAZEN BOL P.15

GRENZELOOS GOED OPGROEIEN P.19

IN DIT MAGAZINE...

Hi onderwijsprofessional, Hoe bereid je kinderen voor op een wereld waarvan niemand weet hoe die er over tien jaar uitziet? Op die vraag bestaat geen pasklaar antwoord. En toch houdt die vraag iedereen bezig die met onderwijs te maken heeft. Veel is onzeker, maar een paar dingen weten we wél zeker. Nieuwe technologieën volgen elkaar razendsnel op. Dus wat er ook op ons afkomt, de leerlingen en studenten van nu moeten zich voorbereiden op een wereld die blijft veranderen. Die open blik meegeven, juist daarin speel jij als onderwijsprofessional een grote rol. En dat betekent niet dat je elke technologie volledig hoeft te doorgronden. Soms is nieuwsgierigheid al genoeg. Juist daarom besteden we in deze editie aandacht aan quantum. Een technologie die nog volop in ontwikkeling is, maar die mogelijk grote invloed heeft op de wereld van morgen. Het begrip komt dan ook vaak voorbij, maar het is wel ingewikkeld. In deze Pionier geven we je geen college. We laten je op een laagdrempelige manier zien wat je er nu al mee kunt, met verhalen en concrete tips. Daarbij zijn niet alleen professionals aan het woord, maar ook studenten en kunstenaars.

De wereld verandert bovendien niet alleen door nieuwe technologieën, ook onze scholen worden internationaler en diverser. Dat vraagt om nieuwsgierigheid, openheid en bereidheid om van elkaar te blijven leren. Iets waar de Brainportregio steeds meer in uitblinkt. Ook over die onderwerpen lees je meer in deze Pionier.

INTERVIEW MET PETER BOSZ

15.

DE GLAZEN BOL

WAT KAN HET ONDERWIJS MET QUANTUM?

16.

QUANTUM IN DE BRAINPORTREGIO

SPELEND KENNISMAKEN MET QUANTUM

18.

INTERNATIONAL VOOR DE KLAS

10.

TTO-SCHOLEN ZOEKEN ELKAAR OP

19.

GRENZELOOS GOED OPGROEIEN

11.

BELANG VAN HYBRIDE TECH DOCENTEN

20.

QUANTUM EN KUNST

12.

GEZAMENLIJK LESMATERIAAL

22.

TALENTEN ONTDEKKEN DOOR TE DOEN

ONTWIKKELEN MET WIKIWIJS

23.

PSV BRAINPORT SCHOLENCHALLENGE

MEIDEN OPLEIDEN TOT ASTRONAUT

24.

KUNSTWERK STUDENTEN TER AA

14.

Wat al die verhalen bindt, is dat nieuwsgierigheid overal terugkomt. Openstaan, je verwonderen, ontdekken. En juist kinderen en jongeren doen dat als vanzelf. Ga mee in hun energie, hun vragen en hun ontdekkingstocht, en samen ontdek je de wereld van morgen. PSV-trainer Peter Bosz zegt het mooi: ‘Ik werk de hele dag met jonge mensen. Dat houdt je jong.’ Dus durf iets niet te doorgronden, maar wel samen te ontdekken. Laat je inspireren door de verhalen in deze Pionier en vind het gereedschap om samen aan de slag te gaan. We wensen je veel leesplezier en een inspirerend nieuw schooljaar!

Het team van

Brainport voor Onderwijs PS. Heb je een vernieuwend idee of wil je meedenken? Mail dan naar: onderwijs@brainportdevelopment.nl.

V.l.n.r.: Evi Huijben, Paul Hulshoff, Marjolein Marneffe, Hans Vasse, Leane van Veghel & Dennis Witsiers.

Voetbaltechnisch inzicht of tactisch vernuft, het helpt allemaal. Maar waar PSV-trainer Peter Bosz naar eigen zeggen écht heel veel aan heeft gehad, zijn de gesprekken met de sportpsycholoog. Die leerde hem mensen beter te begrijpen, los te laten waar hij geen invloed op heeft en het gesprek aan te gaan. In een kleedkamer vol verschillende karakters, nationaliteiten en culturele achtergronden helpt dat hem iedere dag. PSV is wat dat betreft Brainport in het klein. ‘Wij hebben elkaar nodig om te presteren, met alle diversiteit die er is.’ Bosz groeide op in Apeldoorn Zuid, in een buurt waar de verwachtingen bescheiden waren. ‘Bij ons uit de buurt ging bijna niemand naar de havo’, zegt hij. ‘Dat was gewoon zo.’ Hij rolde door zonder huiswerk te maken, terwijl hij achteraf denkt dat er misschien wel meer in had gezeten. Bosz was naar eigen zeggen een leerling die niet snel een vraag durfde te stellen. ‘Ik was een anonieme leerling. Onzeker ook, denk ik.’ Iedere dag werkt hij met jongeren en waar leeftijdsgenoten soms mopperen over die doelgroep, ziet hij het heel anders. Ook in 2026 coachte hij een jeugdig PSV naar het kampioenschap. ‘Ik hoor al jaren om me heen negatieve verhalen over ‘de jeugd van tegenwoordig’. Maar toen ik zelf zeventien was, zeiden de oudere spelers bij Vitesse precies hetzelfde over mijn generatie.’

‘HET GESPREK IS MIJN BELANGRIJKSTE GEREEDSCHAP’

Kwetsbaar opstellen Wat hij ziet veranderen in de jeugd, waardeert hij juist. ‘Vroeger moest je heel stoer zijn. Tegenwoordig durven jongeren zich kwetsbaar op te stellen, en dat vind ik echt iets positiefs.’ Kwetsbaarheid betekent voor hem niet alleen hulp durven vragen. ‘Ik vind het ook fijn als iemand zegt: ik ben het niet met u eens. Want dan heb je weer een opening voor een gesprek. En dat gesprek, dat is mijn belangrijkste gereedschap.’ Naar eigen zeggen houdt het contact met die jongere generatie hem jong. ‘Ik had toen ik halverwege de veertig was een reünie van school en dacht dat ik per ongeluk een bingoavond was binnengelopen. Toch waren het écht mijn oud-klasgenoten.’ Hij lacht. ‘Ik werk de hele dag met jonge

‘Spelers nemen hun achtergrond, ervaringen en overtuigingen mee. Dat kun je niet negeren’

mensen, zie hoe ze naar de wereld kijken. Dat houdt je jong. Die reünie maakte me in één klap duidelijk hoe groot dat verschil is.’ Divers team Bosz werkt met een team dat qua diversiteit de Brainportregio weerspiegelt. Een mooie mix van verschillende nationaliteiten, culturen en geloofsovertuigingen. Dat kan ook uitdagend zijn, zeker nu spanningen in de wereld steeds dichterbij komen. ‘Spelers nemen hun achtergrond, ervaringen en overtuigingen mee. Dan kun je dat niet negeren.’

bij het eten bij elkaar gaan zitten, of jongeren een eigen groepje vormen, vindt hij prima. ‘Zolang je niet achter elkaars rug om praat, maar juist met elkaar. Dat bijt elkaar niet.’ Russische spelers verbinden Dat hij weet hoe het voelt om de buitenstaander te zijn, helpt daarbij. Toen hij zelf als jonge speler in Frankrijk aankwam met een baby van acht maanden, was hij degene die de taal niet sprak en de cultuur niet kende. ‘In het begin denk je: waar ben ik aan begonnen?’ Later, bij Feyenoord, herkende hij iets daarvan in een Russische speler die stilletjes in de hoek zat. ‘Die sprak met niemand. Ik dacht:

Lees verder op de volgende pagina >>>

Wat hij wél kan, is de toon bepalen. ‘Het enige wat ik belangrijk vind, is dat je naar elkaar luistert en respect hebt voor elkaars standpunt. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn.’ Taal is daarin een bewuste keuze. Waar hij aanvankelijk in het Engels communiceerde met de spelers, schakelde hij al snel over op het Nederlands. ‘Ik kon in het Engels soms net niet de juiste woorden vinden, terwijl het soms echt in de details zit als je je goed wilt uitdrukken.’ Elke ochtend komt de groep samen in een zaal met bioscoopopstelling. Spelers zitten naast elkaar, vertalen voor elkaar en denken met elkaar mee. ‘Zo ontstaat meteen al contact en samenwerking.’ Ook buiten de grote groepsmomenten laat hij diversiteit zijn werk doen. Dat Franstalige spelers

ik moet hier iets mee.’ Hij nodigde hem thuis uit voor een etentje, haalde via een bevriende journalist nog een aantal andere Russische spelers erbij zodat ze wat aan elkaar zouden hebben. ‘En toen bleek hij gewoon Engels te spreken.’ Hij lacht. ‘In een kleedkamer kun je al snel denken: die doet niet eens moeite. Maar als je het gesprek aangaat, blijkt er veel meer achter te zitten.’ Diversiteit stopt niet bij nationaliteit of cultuur. Ook neurodiversiteit hoort daarbij. In zijn kleedkamer zitten spelers die prikkels anders verwerken, verandering lastig vinden of op een andere manier leren. ‘Of dat er ook was toen ik jong was? Vroeger heette dat gewoon een druk kind. Nu weten we veel meer van neurodiversiteit.’ Zijn sportpsycholoog helpt hem om met die diversiteit om te

gaan. ‘Er is niet één aanpak die werkt, ik pas mijn benadering aan op de persoon.’

onderscheid weet te maken, haal je een heleboel problemen bij jezelf weg.’

Loslaten Al bijna 25 jaar werkt Bosz samen met dezelfde sportpsycholoog, iemand die weet hoe in te spelen op verschillende ‘typen’ mensen. De grootste les die hij van hem leerde, heeft weinig met voetbal te maken. ‘Toen ik begon, wilde ik overal grip op hebben. Hij heeft mij geleerd: concentreer je op wat je wél kunt beïnvloeden.’ Of het morgen regent, of een speler zijn privécoach naast de officiële staf houdt, of er een conflict oplaait aan de andere kant van de wereld: op dat alles heeft de trainer geen grip. En daarom richt hij zich daar niet op. Wat hij wél in de hand heeft, is hoe hij het gesprek aangaat, hoe hij zijn kleedkamer inricht, welke toon hij zet. ‘Als je dat

Kijk naar talent Voor leraren die dagelijks navigeren tussen systeemdruk, volle klassen en maatschappelijke onrust klinkt dat als een vertrouwd dilemma. ‘Er zijn ontwikkelingen in het onderwijs waar je als docent niets aan kunt doen. Maar in jouw klas kun je wél iets doen. Kijk dáár dan naar.’ Hij hoopt ook dat leraren durven te kijken naar talenten van leerlingen, in plaats van iedereen op dezelfde manier te benaderen. ‘Als je iets doet wat je leuk vindt, word je er uiteindelijk ook goed in. Die overtuiging heb ik altijd gehad.

Technologie op het veld Voetbal is wat spelregels betreft een van de meest conservatieve sporten ter wereld, vindt Bosz. Maar achter de schermen gaat de ontwikkeling razendsnel. Spelers trainen met hartslagmeters en GPS-hesjes, voor vrijwel elke training wordt bloed afgenomen om spierschade te meten en wedstrijdbeelden zijn volledig gedigitaliseerd. Ook een veelgebruikte toepassing: de VR-bril. ‘Als je die op hebt, sta je als het ware in het veld. Je kunt om je heen kijken, het spel stilzetten en zien: daar stond ook nog iemand vrij. Dat helpt om dingen helder te maken.’ Technologie roept soms ook vragen op. PSV experimenteerde met een ring die slaap en herstel monitort. Handig voor de staf, maar spelers kunnen het ook ervaren als een inbreuk op hun privéleven. ‘Daar heb je het met elkaar over. Zelf zie ik vooral de meerwaarde van technologie, in combinatie met gevoel en ervaring. Data helpt je om dingen inzichtelijk te maken.’

KINDEREN STAAN MEER OPEN VOOR QUANTUM DAN WIJ Margriet van der Heijden is hoogleraar wetenschapscommunicatie in de natuurkunde bij de Technische Universiteit Eindhoven. Ze denkt onder andere na over hoe we de volgende generatie op quantumtechnologie kunnen voorbereiden. Eén ding is haar daarbij opgevallen, namelijk dat kinderen er misschien beter op voorbereid zijn dan wij denken. Quantum is moeilijk, wordt vaak gezegd. Onbegrijpelijk zelfs. Waarom is dat zo volgens jou? ‘Volwassenen zijn gewend aan de alledaagse wereld en hebben geleerd die op een bepaalde, ‘klassieke’ manier te bekijken en beschrijven. Maar op de kleinste schalen gedraagt de wereld zich heel anders. In die quantumwereld ligt niets spijkerhard vast. Deeltjes dragen bijvoorbeeld meerdere toestanden tegelijk in zich. Pas tijdens een meting blijft één daarvan over. Vergelijk het met een tollende munt: zolang die tolt, kan hij op kop óf munt vallen. Pas als hij valt, ligt de uitkomst vast.’ Begrijpen kinderen dat sneller? ‘Zulk quantumgedrag voelt gek. Maar vraag het een kind en dat zegt: oké, waarom niet? Kinderen hebben nog niet die klassieke bril opgezet. Ze

staan open. En precies daarin zit hun kracht. Zij kunnen quantumideeën opnemen zonder zich steeds af te vragen of het wel klopt en hoe dat nou kan. Daarom moeten we ook niet wachten tot kinderen volwassen zijn om hen met quantum in aanraking te brengen.’ Wat gaat quantum ons brengen? ‘Quantum is een speeltuin voor nieuwe technologie. Net zoals de opkomst van het internet of de smartphone ons dagelijks leven ingrijpend veranderde op manieren die niemand vooraf kon overzien, zal quantum dat opnieuw doen. Denk aan ultragevoelige quantumsensoren of quantumcomputers die problemen oplossen waar klassieke computers op vastlopen. En natuurlijk komen er ook toepassingen waar we nu nog niet aan denken.’

Wie zijn daarvoor nodig? ‘We hebben mensen nodig die daaraan kunnen werken. Niet alleen wetenschappers. Ook mensen die praktisch denken, goed zijn in nauwkeurig werken én verbanden leggen tussen vakgebieden. Teamwork is essentieel. En het is belangrijk dat zoveel mogelijk mensen meedenken over het gebruik van quantumtechnologie, zodat die iedereen ten goede kan komen.’ Hoe kom je als klas in aanraking met quantum? ‘Ga naar de Ontdekfabriek. Pak het boekje ‘Waarvan is de wereld gemaakt?’ erbij. Laat leerlingen quantumgames spelen bij EduQuation. Niet omdat ze het allemaal moeten snappen, maar omdat er vertrouwd mee raken de eerste stap is.’

Nina & Panos Quantumtechnologie klinkt ingewikkeld. Maar volgens de studenten van EduQuation hoeft dat helemaal niet zo te zijn. Dit studententeam van Summa, Fontys en TU/e laat scholieren, docenten en ouders op een speelse manier kennismaken met quantum. Met spellen, workshops en games ontdekken deelnemers dat je niet alles hoeft te begrijpen voordat je ermee aan de slag kunt. Met succes, want zelfs Prinses Beatrix wilde graag een spelletje meedoen. Quantum is de toekomst, daar zijn Nina van den Broek en Panos Danikas het wel over eens. ‘Het is een ontzettend interessant en belangrijk onderwerp. Maar als je het op de klassieke manier leert, kan het ook nogal intimiderend zijn. Dat vond ik in ieder geval toen ik ging studeren’, vertelt Panos. Hij is student Toegepaste Natuurkunde aan de TU/e en is als commissaris verantwoordelijk voor events van EduQuation.

LEREN OVER QUANTUMTECHNOLOGIE VIA BOTER, KAAS EN EIEREN 8

Andere regels Quantumtechnologie is gebaseerd op de natuurkunde van de kleinste deeltjes, zoals atomen, elektronen of zelfs nog kleiner. Daar gelden heel andere wetten en regels dan voor de klassieke natuurkunde. ‘Wat die regels zijn? Dat ontdek je vanzelf als je onze bordspellen en games speelt. Daar heb je niet eerst een wiskundeles voor nodig’, legt Nina uit. Zij is de voorzitter van EduQuation en Fontys-student Technische Natuurkunde. Het geheim van EduQuation: deelnemers aan hun workshops en gamerooms leren de quantumregels letterlijk spelenderwijs. ‘De regels in het spel zijn de regels van quantummechanica. Zo ontdek je vanzelf hoe dat werkt.’

we richten ons ook op universiteiten, docenten, ouders en andere volwassen. Dit onderwerp wordt alleen maar groter, eigenlijk zou iedereen er iets over moeten weten’, vindt Panos. Daarom vonden ze het geweldig dat tijdens een prijsuitreiking van de jaarlijkse Prins Friso Ingenieursprijs zelfs Prinses Beatrix (88) graag mee wilde doen met een spel. Nina: ‘Helaas moest ze verder lopen met de rest van het koninklijk gezelschap.’

Het team van EduQuation bestaat uit vijf bestuursleden en zo’n vijftig studenten die meehelpen tijdens workshops en lessen. Ook voor hen is EduQuation minstens zo leerzaam als voor de deelnemers. Want naast hun opleiding ontwikkelen deze mbo-, hbo- en wostudenten samen spellen, lesmateriaal en workshops. Zo leren ze niet alleen meer over quantumtechnologie, maar ook hoe je complexe onderwerpen toegankelijk maakt voor een breed publiek.

Als de studenten van EduQuation langsgaan op scholen, geven ze eerst een korte demonstratie. Nina: ‘Daarna mogen de scholieren zelf aan de slag. We merken dat jongeren dat ook echt heel leuk vinden. Bij quantumschaken kan je pion bijvoorbeeld op twee plekken tegelijk staan, jongeren vinden dat wel cool en gaan gewoon spelen. Dat is precies hoe het werkt. Je hoeft niet te doorgronden waarom deze regels er zijn om er mee aan de slag te kunnen gaan.’

‘Scholieren mogen er zelf mee aan de slag, dat vinden ze leuk’ Potje quantumschaken Op scholen en tijdens events dagen de studenten deelnemers uit voor een videogame of virtual reality, maar net zo makkelijk voor een potje quantumschaken of een rondje boter, kaas en eieren met een quantummechanische twist. ‘We hebben lespakketten voor de bovenbouw van de middelbare school, maar

Leren door te doen EduQuation wil meer bereiken dan alleen mensen iets leren over quantumtechnologie, het team wil ze ook enthousiast maken voor techniek. ‘Bij een klas van dertig jongeren verwacht ik echt niet dat ze allemaal natuurkunde gaan studeren. Als er één is die hier verder mee wil, dan is mijn dag al goed’, vindt Nina. Maar er is nog een doel, vertelt Panos. ‘We willen docenten laten ontdekken dat er meer manieren zijn om kinderen enthousiast te maken voor techniek.’ Wat EduQuation betreft kunnen leerkrachten ook zelf aan de slag met hun games en spellen. ‘Je hoeft niet alles uit te kunnen leggen voordat leerlingen iets leren. Ze leren door te doen. Dat is elke keer weer geweldig om te zien.’

TTO-scholen bundelen krachten

Zo’n twintig jaar geleden deed tweetalig onderwijs zijn intrede in de Brainportregio. Inmiddels is het op zes middelbare scholen niet meer weg te denken. Tijd dus voor een volgende stap, namelijk gezamenlijk optrekken als TTO-scholen. Dat gebeurt in het netwerk TTO Brainport, waar scholen kennis delen, samen professionaliseren en gezamenlijke activiteiten voor leerlingen organiseren. ‘Waarom zou je het wiel opnieuw uitvinden als je van elkaar kunt leren?’, zegt conrector Vincent van der Cammen van het Varendonck College.

‘Hybride tech docenten maken ons onderwijs accurater, actueler en aansprekender’ Cybersecurity, Internet of Things, DevOps; vakgebieden die razendsnel veranderen. Om studenten onderwijs te bieden dat aansluit bij de praktijk, werkt Summa ICT met hybride tech docenten. ‘Als iemand gisteren nog aan een bedrijfsproject werkte, geeft dat een heel andere lading aan de les’, zegt directeur Patricia van der Linden-Straatman. Neem DevOps, een proces waarbij ontwikkelaars (Development) en beheerders (Operations) nauw samenwerken om betere software te leveren. ‘Dat onderwerp kwam wel in onze lessen voor, maar had geen structurele plek’, vertelt onderwijskundig leider Johan Smulders. ‘Onze hybride docent benadrukte het belang ervan. Samen ontwikkelden we een cursus, die hij nu aan mbo-studenten geeft.’ Patricia vult aan: ‘We vragen onze hybride tech docenten altijd: wat moet de student, die straks je collega wordt, kunnen? Wat mis je dan in ons lesprogramma? Hun input is super waardevol. Ons onderwijs wordt er accurater, actueler en aansprekender van.’

Vincent

Patricia Het netwerk bestaat zo’n twee jaar en ontstond vanuit een uitnodiging van Brainport Development om met TTO-scholen aan tafel te komen. Patricia van Berkel, conrector aan het Sondervick College in Veldhoven: ‘We vonden elkaar snel, vanuit onze gedeelde passie voor TTO gingen we meteen het gesprek aan. De sfeer was open, er was geen concurrentiedenken. We maken elkaar sterker.’ Buiten het klaslokaal Dat vertaalt zich in concrete activiteiten. Zo organiseren de zes scholen samen de Highland Games: een dag waarop leerlingen van alle scholen elkaar ontmoeten en samen spellen doen, zoals boomstam-werpen. Vincent: ‘Juist buiten de klas zie je leerlingen boven zichzelf uitstijgen. Dat is TTO op zijn best.’ Maar de samenwerking gaat verder dan activiteiten voor leerlingen. Scholen wisselen lesmateriaal en portfolio’s 10

uit en professionalisering van docenten staat hoog op de agenda. Vincent: ‘En wie weet wisselen we in de toekomst wel docenten uit.’ Misschien is dat wel de grootste winst van het netwerk: niet iedere school hoeft overal zelf een antwoord op te hebben. Door kennis, ervaringen en mensen met elkaar te verbinden, help je elkaar waar dat nodig is. Brede ontwikkeling Wat TTO leerlingen meegeeft, gaat verder dan een hoog taalniveau Engels. Patricia: ‘Tweetalig onderwijs is geen doel op zich, het is een middel. Leerlingen leren samenwerken, reflecteren en openstaan voor andere culturen.’ Met name nieuwsgierige leerlingen die de wereld willen ontdekken, zijn binnen TTO op hun plek. Toch zijn het soms ouders en basisscholen die aarzelen, terwijl de leerlingen zelf vaak meteen enthousiast zijn. Patricia: ‘Mijn advies: als een kind staat te poppelen, geef het

een kans. Het is zó goed voor de brede ontwikkeling. En weet: je kan altijd nog bijstellen.’

Andere verwachtingen Dat laatste blijkt ook wel in de praktijk. ‘Studenten zijn echt enthousiast en stellen andere vragen’, vertelt Johan. ‘Hybride tech docenten halen er zelf ook veel uit: energie, plezier en nieuwe vaardigheden.’ Toch is er een valkuil. ‘De verwachtingen liggen soms anders dan

de werkelijkheid. Want het lijkt simpel: gewoon voor een groepje studenten staan en je les verzorgen. Maar er zitten veel didactische keuzes achter een goede les. Hoe bouw je die op? Hoe betrek je studenten actief? Daar begeleiden we hen bij.’ Daarnaast krijgt iedere hybride tech docent een buddy en lopen ze vooraf een dagje mee. Collega’s vragen het hemd van het lijf Voor Johan en Patricia was het ook een kwestie van uitproberen en bijsturen. ‘Maar hoe langer iemand meedraait, hoe duidelijker het wordt wat zijn of haar kwaliteiten uit het bedrijfsleven zijn. Dan kun je iemand veel gerichter inzetten.’ Omdat hybride docenten vaak maar een dagdeel in de week aanwezig zijn, kan het ook uitdagend zijn om echt onderdeel van het team te worden. Toch gaat dat bij Summa ICT vanzelf. ‘Ons team is oprecht geïnteresseerd in wat deze mensen uit het werkveld komen brengen. Ze vragen soms echt het hemd van het lijf’, lacht Johan.

Meer weten? De scholen delen hun kennis en ervaringen graag met andere scholen in de regio, ook als die geen TTO aanbieden. Benieuwd wat tweetalig onderwijs voor jouw school kan betekenen? Neem gerust contact op via v.vd.cammen@varendonck.nl.

De zes TTO-scholen in de Brainportregio: • • • • • •

Johan & Patricia

Sondervick College Varendonck College Pius X-College Heerbeeck College Jan van Brabant College Het Stedelijk College

Wikiwijs bewijst de kracht van samenwerking Samen kun je als docent veel meer dan alleen. Dat heeft Sofie Faes in de praktijk gemerkt. Niet alleen als docent biologie op het Van Maerlantlyceum in Eindhoven, maar ook als docententrainer én als projectcoördinator bij de Vereniging voor Onderwijs in de Natuurwetenschappen (NVON). ‘Als docenten de koppen bij elkaar steken, kunnen ze samen geweldig onderwijsmateriaal ontwikkelen dat perfect aansluit bij het curriculum. Kijk maar op de website Wikiwijs, die staat er vol mee.’ Wikiwijs is een online onderwijsplatform voor iedereen die open leermateriaal zoekt, maakt én wil delen. Zowel voor het primair, voortgezet als hoger onderwijs. Sofie: ‘Het hele internet staat vol met lesmateriaal, maar daar vind je zelden wat je nodig hebt. De kwaliteit is wisselend, een deel is verouderd of het sluit net niet aan op je curriculum waardoor je veel tijd kwijt bent met zoeken. Bij Wikiwijs gaat het anders. Je kunt heel makkelijk zoeken. En de meeste lessen, toetsvragen, werkbladen, filmpjes en ander materiaal zijn ontwikkeld door vakdocenten, meestal in teams. Ze gebruiken dit materiaal ook zelf, dus het is getoetst in de Nederlandse onderwijspraktijk. Dus waarom zou je zelf telkens opnieuw het wiel uitvinden?’ Vragensets ontwikkelen Zelf levert Sofie via haar werk bij NVON ook een bijdrage. ‘Met collega’s uit heel het land hebben we diagnostische vragensets voor biologie, natuurkunde, scheikunde en wiskunde ontwikkeld. Zo krijg je als docent makkelijk boven water wat de misvattingen van je leerlingen zijn. Onze vragensets staan op diagnostischevragen. nl, maar je kunt ze ook van Wikiwijs plukken. En wil je zelf vragensets maken? Daar leveren we ook materiaal voor.’ Sofies eigen werk is maar een van de voorbeelden van wat Wikiwijs aan gebruikers te bieden heeft. Het platform biedt materiaal voor alle niveaus en voor allerlei vakken. ‘Het is bijvoorbeeld ook heel nuttig als je niche-lesmateriaal zoekt, bijvoorbeeld lessen over quantum. Of lesmateriaal voor bijvoorbeeld oudere kinderen in het speciaal onderwijs, maar ook als je bezig bent met de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid. Lesmethodes zijn nog bezig om dit te verwerken, maar op Wikiwijs staat al gratis materiaal dat op scholen is ontwikkeld.’ Slimme structuur De site is een product van Kennisnet en wordt gestimuleerd door de Impuls Open 12

Leermateriaal, die bedoeld is om scholen te ondersteunen bij het ontwikkelen van open leermateriaal en zo het onderwijsniveau te versterken. ‘De structuur is heel slim: Wikiwijs is opgebouwd uit bouwblokken, die je als gebruiker makkelijk kunt kopiëren en combineren. Zo kun je bijvoorbeeld zonder programmeerkennis je eigen website voor je leerlingen bouwen.’ Al het materiaal is ook makkelijk aan te passen aan de behoefte van de docent. ‘Als ik het bijvoorbeeld in mijn lessen over ecologie heb, wil ik het ook over het riviertje de Dommel hebben dat langs onze school stroomt.’ Testen en verbeteren Sofie vindt samenwerken met andere docenten heel belangrijk. ‘Dat is de aard van het beestje. Op landelijke bijeenkomsten wisselde ik altijd al lesideeën uit met anderen. Maar ik wilde het structureler aanpakken. Met begeleiding vanuit het programma Impuls Open Leermiddelen hebben we een systeem opgezet waarin we met een groep docenten systematisch materiaal ontwikkelen, testen en verbeteren. Zo kunnen docenten die ons materiaal gebruiken erop vertrouwen dat het echt goed werkt en geen fouten bevat.’ Vandaar haar oproep. ‘Scholen geven nu heel veel geld uit aan het jaarlijks inkopen van leermiddelen. Ik zou willen voorstellen om een deel van dit budget te gebruiken om docenten samen leermiddelen te laten ontwikkelen onder werktijd. Zo professionaliseren docenten samen, maken ze leermiddelen van hoge kwaliteit en dalen de kosten voor inkoop van leermiddelen. Als dat materiaal dan ook nog eens beschikbaar is via Wikiwijs, helpen we elkaar vooruit.’

Heb je vragen of wil je gedachten wisselen? Neem dan contact op via sofie.faes@nvon.nl of neem een kijkje op www.wikiwijs.nl.

‘Ik gun het meiden om hun astronautendroom te verwezenlijken’

Tim & Raf

Haar hele leven wilde de Amerikaans-Nederlandse Mindy Howard al astronaut worden. Maar wie groot durft te dromen, krijgt niet altijd de aanmoediging die nodig is. Om tienermeiden te stimuleren een soortgelijke droom niet te laten varen, richtte ze de Cosmic Girls Foundation op. De stichting bouwt via internationale programma’s, een community en samenwerkingen aan een ecosysteem voor de volgende generatie vrouwen in STEM. Ze schopte het zo’n twintig jaar geleden tot de laatste tweehonderd kandidaten bij NASA. Jaren later stond Mindy opnieuw dicht bij haar droom, dit keer als trainer en coach voor een commerciële ruimtereis. Dat ging uiteindelijk niet door vanwege de coronapandemie. Haar pad richting de ruimte kende meerdere momenten waarop ze dichtbij kwam, maar ze werd ook geconfronteerd met tegenslagen. ‘Ik ben vaak uitgelachen. ‘Wie denk je dat je bent?’ of ‘wees realistisch’: het zijn opmerkingen die ik niet snel vergeet.’ De reacties vormden voor Mindy uiteindelijk de reden om de Cosmic Girls Foundation te starten. ‘Ik wil dat andere meiden meer steun ervaren. In onze community voelen ze zich thuis en gezien.’

Girls’ Day Tijdens de jaarlijkse Girls’ Day ontdekken meiden dat ze niet de enige zijn met een techniekinteresse. In april maakten zo’n 130 meiden van tien tot vijftien jaar op de Brainport Industries Campus kennis met hoe breed en veelzijdig techniek is. Met haar stichting verzorgde Mindy ook een workshop, waarin deelnemers een missie naar Mars ontwierpen.

Afhaken voorkomen Voor een van de meiden laat de stichting de allergrootste wens uitkomen: de winnares van een competitie gaat écht op ruimtereis. Tegelijkertijd bouwt de stichting aan een breder ecosysteem dat vrouwen duurzaam ondersteunt in hun weg naar de ruimtevaart en STEM. ‘Het gekke is: er zijn echt wel meiden met affiniteit voor techniek, maar die haken op verschillende momenten af. De pubertijd is zo’n moment. Meiden zijn bang niet populair te zijn als ze zich in techniek interesseren.’ Wie vervolgens tóch een technische studie volgt, is vaak een van de weinigen: slechts zeventien procent van de techniekstudenten is vrouw. Volgens Mindy kun je als leerkracht of docent helpen om de kans op een afhaakmoment te verkleinen. ‘Wees je bewust van je taalgebruik. Sommige opmerkingen zijn verpakt als compliment, maar voelen juist als een belediging. Denk aan: ‘Wat een goed natuurkundecijfer voor een meisje.’ Geef liever échte complimenten en laat het zelfvertrouwen groeien. Eén docent die in je gelooft, kan het verschil maken.’

‘Ik denk dat er later robots in de klas komen helpen’ Tim (9, groep 6) en Raf (10, groep 7) zitten op Basisschool Lambertus in Vessem, een kleine school waar iedereen elkaar kent. Ze voetballen bij dezelfde club en kijken nu samen in de glazen bol. Hoe zien zij hun toekomst? Wat is er dan wel niet allemaal mogelijk? Wij vragen het ze.

niet één fout in zitten. Ook mochten we zelf checken of een onderdeel goed was: met een groen en rood blaadje keken we of er een beschadiging of een duimafdruk op zat. Ik wil daar later wel werken. Het lijkt me interessant om te zien dat wat je op de computer maakt ook écht uit de machine komt. Echt superleuk om te ontdekken wat er allemaal bij zo’n bedrijf gebeurt, dat is wel belangrijk.’

Raf, waar kennen jullie elkaar van? ‘De school is niet zo groot. Van groep 1 tot groep 8 kent eigenlijk iedereen elkaar wel. De groepen werden gesplitst, en zo kwam Tim bij ons in de klas. We kennen elkaar ook van het voetbal: we hebben bij elkaar in het team gezeten, bij VV Vessem. Nu niet meer, want Tim is een jaar jonger. Maar hij mag soms wel invallen als we een speler tekortkomen.’

En jij Raf, wat wil jij later worden? ‘Ik wil kapotte machines kopen, repareren en dan weer verkopen. Tractors bijvoorbeeld. Als iets kapot is en je maakt het, dan werkt het weer. Dat vind ik leuk. En met voetballen? Daar wil ik nooit mee stoppen.’ Tim: ‘Nee, ik ook niet!’

Tim, wat vind je het leukste op school? ‘Gym vind ik het allerleukste. Maar ook de technieklessen van iemand van ASML en de excursies vind ik leuk. Een keer ging het over bruggen bouwen en de andere keer over vulkanen. En we zijn op bezoek geweest bij Van Riet Metaalbewerking, daar werkt mijn mama. We kregen er uitleg over hoe een bestelling binnenkomt en hoe de machine dat dan precies maakt. Er mag

Tim, hoe ziet het onderwijs er later uit, denk je? ‘Ik denk dat er later robots in de klas komen helpen. Als iemand iets moeilijk vindt, dan geeft zo’n robot extra uitleg. Want een juf kan niet alles tegelijk.’ Raf, denk jij er ook zo over? ‘Ja. En er zijn nu al weinig leraren. Dus dat kan wel handig zijn.’

In haar carrière heeft Betsy het altijd al interessant gevonden om wetenschappelijk onderzoek te verbinden aan de praktijk. Quantum speelt daarin een belangrijke rol. ‘Ik geloof echt dat quantum de antwoorden bevat voor de meest complexe problemen. Zo hebben mensen met een zeldzame vorm van kanker of een immuunsysteemstoornis baat bij doorbraken van medicijnen die quantumcomputers mogelijk maken. Bijvoorbeeld door via eiwitvouwing nieuwe medicijnen te ontwikkelen.’

‘LEERLINGEN VAN NU WERKEN STRAKS IN EEN ANDERE WERELD’ Het is geen hype, maar een noodzaak om complexe, maatschappelijke uitdagingen op te lossen. Zo denkt Betsy Lindsey over quantumtechnologie. Betsy is business developer aan de TU/e voor de Quantum Delta Brainport Eindhoven Hub. ‘We zijn met quantum niet zomaar iets nieuws aan het ontwikkelen, we maken computers die duizendmaal efficiënter zijn. De leerlingen van nu werken straks in een wereld die er compleet anders uitziet. Laat hen nieuwsgierig zijn naar wat er komt.’ 16

Drie maanden of drie weken Maar op dit moment kunnen klassieke computers bepaalde probleemstellingen nog niet aan. Of hebben ze drie maanden nodig om één berekening te maken. Een quantumcomputer doet daar minder dan drie weken over, vertelt Betsy. ‘Toch zien we quantum niet als de vervanging van klassieke computers. Het is eerder een aanvulling voor onoplosbare, complexe vraagstukken die veel data bevatten. Quantumcomputers kunnen namelijk veel meer mogelijke oplossingen tegelijkertijd zoeken.’ Een ander bijkomend voordeel: voor dezelfde berekeningen verbruiken quantumcomputers minder energie, water en zeldzame materialen dan de klassieke datacenters. Praktische aanpak Kijk je naar de Brainportregio, dan staat quantum daar ook op de agenda. ‘De regio bouwt voort op wat het al kent: de precisie-maakindustrie en de hele toeleveringsketen van ASML. Handig, want hetzelfde ecosysteem dat chips maakt, kan deze quantum-computers bouwen.’ De aanpak in Eindhoven en omstreken is volgens Betsy dan ook een goed, praktisch voorbeeld voor de rest van de wereld. ‘Er wordt niet gekeken naar een datacenter ter

grootte van een grote garage met een cryogene koeling. De oplossingsmogelijkheden die hier worden ontwikkeld, zijn juist universeel inzetbaar. Denk aan thermodynamica voor chipontwerp of quantumveilige communicatie. De focus ligt hier specifiek op toepasbaarheid en compacte formaten.’ Onderzoek, bedrijven en onderwijs Om dit succesvol te laten verlopen, is het belangrijk dat onderzoekers en bedrijven elkaar weten te vinden. Betsy: ‘Ik help onderzoekers hun intellectueel eigendom te vertalen naar de praktijk. Het gaat niet om het pushen van technologie, maar de juiste verbindingen leggen. Onderzoek laten aansluiten op de vragen en kansen van het bedrijfsleven, en andersom.’ Hier is ook een rol voor het onderwijs in weggelegd. Want om quantumtechnologie te ontwikkelen – en er later goed mee om te gaan – neemt de vraag naar technisch talent alleen maar toe. Maar hoe bereid je hen voor op iets dat eigenlijk nog niet bestaat? ‘Het belangrijkste is om een stevige basis te creëren in natuurkunde en wiskunde’, zegt Betsy. Naast het technische aspect is het ook belangrijk om extra aandacht te besteden aan kritisch denken. ‘Quantum wordt op dit moment geboren, dus je moet radicaal kunnen denken om oplossingen en technologie te ontwikkelen die nog nauwelijks bestaan.’ En hoe cliché het misschien ook klinkt, nieuwsgierigheid is van groot belang. ‘En dan bedoel ik niet alleen bij leerlingen, juist ook bij onderwijsprofessionals. Ga een keer naar een evenement of het Talent & Learning Center om een leeravond over quantum bij te wonen. Of maak gebruik van lesmateriaal dat op een laagdrempelige manier aandacht besteedt aan quantum. Wees querious: nieuwsgierig naar quantum’, lacht Betsy.

Brainport bouwt voort op een sterke basis De Brainportregio is wereldwijd bekend om haar semicon-industrie: bedrijven en kennisinstellingen werken hier aan de ontwikkeling van geavanceerde chiptechnologie. Die kennis en infrastructuur vormen ook een belangrijke basis voor nieuwe technologieën, zoals quantum. Veel van de expertise die nodig is om chips te ontwerpen, produceren en testen, blijkt namelijk ook waardevol voor de ontwikkeling van quantumtechnologie.

ALS INTERNATIONAL VOOR DE KLAS: ‘DIT IS WAT IK WIL’’ Je omscholen van architect naar docent, dat is sowieso een flinke stap. Laat staan als je dat doet in een land waar je de taal nog niet goed spreekt. Adriana Hernandez Palomino ging die uitdaging aan en volgde vorig schooljaar het programma Internationals voor de Klas. Onderdeel hiervan was een stage bij SintLucas in Eindhoven. Dit deed ze bij de opleiding Podium- en Evenemententechniek, onder begeleiding van Marjon Roijmans. Inmiddels volgt ze een zijinstroomtraject om het onderwijs in te gaan. ‘Internationals voor de Klas heeft mijn ogen geopend.’ Adriana groeide op in Washington D.C. en verhuisde vijf jaar geleden naar Nederland. Ze zocht een baan als architect, maar dat viel tegen doordat ze niet goed Nederlands sprak. ‘En ik besefte: de architectuurwereld is wel leuk, maar niet mijn passie.’ Dus overwoog ze een carrièreswitch naar het onderwijs. ‘Ik hoorde over Internationals voor de Klas en wist meteen: dit is het.’ Diverse groep Met een groep van acht studenten volgde ze het programma. ‘De een kwam uit Afghanistan, de ander uit China. Het was interessant om te horen hoe verschillend het onderwijs werkt in al die verschillende landen.’ Verder leerde ze over het Nederlandse onderwijssysteem, pedagogiek, didactiek en specifieke vaktermen. Met name de rekenlessen bleken een uitdaging. ‘Ik ben een heel ander metrisch systeem gewend, bijvoorbeeld met inches en niet centimeters.’ Ook kreeg Adriana les in Nederlands. ‘Ik hoor vaak dat anderen me goed kunnen verstaan, dat komt echt door deze lessen.’

Marjon & Adriana

Empathie Tijdens haar stage merkte Adriana op dat ze kon bijdragen aan empathie bij studenten. ‘Er wordt vaak gesproken over internationals of buitenlanders alsof het theorie is. Maar ik sta daar als echt persoon.’ Haar begeleider Marjon ziet daar ook de meerwaarde van in. ‘Ze brengt een andere cultuur mee. Ik denk dat het voor studenten belangrijk is dat ze meer leren over hoe andere landen naar het vakgebied kijken.’ Marjon heeft Adriana tijdens haar stage enorm zien groeien. ‘Eerst was ze een beetje timide en wist ze nog niet zo goed wat ze kon. Nu komt ze stralend binnen en heeft ze zelfs een masterclass architectuur aan studenten gegeven. Je ziet dat ze zich hier thuis voelt.’ Adriana beaamt dat. ‘Door het werken in het onderwijs weet ik: dit klopt. Hier zie ik mijn toekomst.’

GRENZELOOS GOED OPGROEIEN: ONTMOETEN, LEREN EN SAMEN VERDER BOUWEN ‘Er gebeurt zoveel in de regio op het gebied van internationalisering. Daarom is het belangrijk om hier aandacht voor te hebben en op door te pakken.’ Met die woorden omschrijft Marjolein Marneffe, projectleider bij Brainport voor Onderwijs, waarom het congres Grenzeloos Goed Opgroeien elk jaar opnieuw urgent en onmisbaar is. Op 18 november vindt de vierde editie plaats: een dag vol inspiratie, concrete handvatten en nieuwe samenwerkingen voor iedereen in de regio die met kinderen werkt. De naam is net iets veranderd, maar de ambitie niet. Wat voorheen ‘Grenzeloos Goed Onderwijs’ heette, heet nu ‘Grenzeloos Goed Opgroeien’. ‘Zo spreken we een breder publiek aan’, legt Marjolein uit. ‘Kinderopvang is superbelangrijk en de doelgroep van nul tot vier jaar hoort er gewoon bij. Door de naam aan te passen, laten we zien dat we de hele leerlijn omarmen.’

Handvatten voor in de klas Brainport voor Onderwijs biedt het hele jaar door een breed programma aan. Van gratis te volgen webinars, whitepapers en netwerkbijeenkomsten tot samenwerkingsprojecten en onderzoek. Het congres is het podium waar al die initiatieven samenkomen. Het programma van die dag is opgebouwd rond vier lijnen: start en instroom van anderstalige leerlingen, onderwijs en doorstroom, professionele ontwikkeling en concrete praktijkcases. ‘We willen dat deelnemers iets meenemen waarmee ze de volgende dag al aan de slag kunnen’, zegt Marjolein. Een mooi voorbeeld van vorig jaar zijn de religiekaarten. Een overzicht van de vijf grote wereldreligies, ontwikkeld door student Mayke op aanvraag van Brainport voor Onderwijs. Nu digitaal beschikbaar in het Nederlands én Engels, en al tot ver buiten de regio verspreid. Actueel en urgent Anno 2026 zijn internationaliseringsthema’s urgenter dan ooit. Polarisatie in de klas, culturele verschillen rondom verlies en rouw, het gebruik van de moedertaal: het zijn onderwerpen die dagelijks spelen op scholen en in de kinderopvang. ‘Er verschijnen allerlei rapporten, maar die bereiken niet altijd de professional die met kinderen werkt’, zegt Marjolein. ‘Op dit congres zeggen we eigenlijk: we zien jullie, we horen jullie. En je kunt zelf ook je stem laten horen.’ Met zo’n vijfhonderd bezoekers zit het elk jaar vol. En de korte lijnen? Die zorgen ervoor dat nieuwe contacten ook echt worden omgezet in samenwerking.

Inschrijven voor Grenzeloos Goed Opgroeien op 18 november kan vanaf 18 september. Scan de QR-code voor meer informatie en het programma.

brainporteindhoven.com/ggo

MU BRENGT QUANTUM TOT LEVEN VIA KUNST

Quantum in het klaslokaal? Voor de meeste mensen klinkt dat als een ver-van-mijn-bed-show. Toch lukt het MU Hybrid Art House om leerlingen van het basisonderwijs tot de TU te laten nadenken over wat quantum mogelijk maakt. Hoofd educatie Harm Hofmans en medewerker educatie Zoë Grijn zien verbeelding als sleutel tot de meest complexe onderwerpen. ‘Op het moment dat het nieuwsgierigheidsluikje opengaat, begint eigenlijk het leren.’ Wie op een maandagochtend binnenloopt bij MU op Strijp-S, ziet meteen scholieren af en aan lopen, verwonderd over de expositie van dat moment. De circa zes tentoonstellingen per jaar leveren meer dan 10.000 deelnemers op aan het educatieprogramma. ‘De rode draad?’, zegt Harm. ‘Door middel van kunst mogelijke toekomsten verbeelden, vaak met een haakje naar technologie.’ Een mooi voorbeeld is Explorations of Uncertainty, waarmee MU dertien internationale kunstenaars samenbracht die concepten als superpositie en verstrengeling omzetten in visuele en interactieve werken. De tentoonstelling reisde van Spanje via Basel naar Eindhoven en veranderde onderweg bijna compleet van gedaante, net als een quantumdeeltje dat allerlei posities kan aannemen en pas bij waarneming in één positie vervalt. ‘Je hoeft het niet te begrijpen om ermee te kunnen werken’, zegt Harm. ‘En in kunst mag het ook even onduidelijk zijn, dat is juist de kracht.’ Alternatief klaslokaal Een rondleiding bij MU werkt anders dan een museumbezoek waarbij je stilletjes langs de werken loopt. Rondleiders stellen vragen in plaats van antwoorden te geven: wat zie jij? Waar zou dit werk over kunnen gaan? ‘We trainen onze rondleiders er heel erg op om dat gesprek aan te jagen’, zegt Zoë. ‘Bij schoolrondleidingen nemen we docenten daarin mee, niet als toehoorder maar als deelnemer.’ Vandaar dat MU de tentoonstellingsruimte een alternatief klaslokaal noemt: één waarin je niet achter een lessenaar zit, maar rondloopt, kijkt en praat. Een blikvanger was het werk van kunstenaarsduo Semiconductor, dat op basis van data visualiseerde hoe een quantumdeeltje zich beweegt (Probable Drawings): chaotisch en tegelijk bijna sierlijk, als een bloem van

haarfijne lijntjes. ‘Toevallig heeft Bart van Popering, een van de rondleiders, een achtergrond in filosofie, natuurkunde en quantum. Die zei: dit is eigenlijk een veel eerlijkere weergave van wat er echt gebeurt dan het vereenvoudigde model in een tekstboek’, vertellen Harm en Zoë. Verbeeldingskracht Daarnaast bracht de tentoonstelling toekomstbeelden tot leven. ‘Het draait erom wát je met technologie doet. Je kunt gaan voor het economische, voor meer geld en groei. Maar je kunt ook vertrekken vanuit andere waarden, zoals gelijkwaardigheid.’ Om richting te bepalen is verbeeldingskracht noodzakelijk. Die werd volop geprikkeld in het videokunstwerk Delivery Dancer’s Sphere van Ayoung Kim, waarin een pakketbezorger door parallelle werelden navigeert: quantumverstrengeling vertaald naar een bezorgdienst. ‘Het grappige is dat kinderen juist goed zijn in verbeelding, omdat ze zich nog niet laten beperken door kennis of bestaande beelden. We kunnen iets leren van hun vrije manier van ontdekken en denken. Want voor innovatie is verbeeldingskracht minstens zo belangrijk als technologie en creativiteit.’ Leren met je lijf Niet alleen scholieren werden bereikt. Medewerkers van ASML for Women volgden een workshop speculative engineering, een term die MU zelf introduceerde, waarbij ze nadachten over innovaties in een wereld die quantum al heeft omarmd. ‘Dan opent zich ineens een hele andere wereld’, zegt Harm. Wat de twee docenten willen meegeven? ‘Prikkel de nieuwsgierigheid, bijvoorbeeld door middel van kunst’, zegt Zoë. Harm vult aan: ‘En ga eens naar een andere plek. Buiten ontstaan nieuwe gedachten. Leer door te ervaren, proeven en ruiken. Een excursie is echt anders dan een les: dan leer je met je hele lijf, in plaats van enkel met je hoofd.’

Zoë & Harm Het aanbod van MU is terug te vinden op het Platform Brainport voor Onderwijs.

brainporteindhoven.com/platform-brainport-voor-onderwijs

Hugo, Mieke, Minette & Barbara

PSV BRAINPORT SCHOLENCHALLENGE LAAT KINDEREN ANDERS NAAR DE WERELD KIJKEN

‘Als een leerling hoort waar hij goed in is, vergeet hij dat nooit meer’ Hoe help je jongeren ontdekken wat bij hen past in een wereld waarin beroepen razendsnel veranderen? Volgens de samenwerkingspartners binnen het interregionale project TATOE (Talentenatelier van de Toekomst) begint dat niet met een beroepskeuzetest, maar met ervaring opdoen. Minette van den Bemd en Barbara Dresen van BiOND, Mieke Zijlstra van Brainport Development en Hugo Vrijdag van de Ontdekfabriek werken binnen TATOE aan Impactmakers, een nieuwe aanpak die loopbaanontwikkeling dichter bij de praktijk te brengt. Het begint in een kleine bioscoopzaal in de Ontdekfabriek in Eindhoven. Jongeren kijken naar een video over een drone die noodhulp afwerpt boven een overstroomd gebied. Daarna is het aan henzelf: hoe zorg je dat een kartonnen doos met hulpgoederen veilig landt? Hugo: ‘Wij zeggen tegen de jongeren: we gaan een avontuur beleven. En dan zie je meteen dat iedereen op zijn eigen manier iets bijdraagt. De een blijkt een fantastische organisator, een ander komt met creatieve oplossingen. Ieder kind ontdekt waar hij of zij energie van krijgt. En als een leerling hoort waar hij goed in is, vergeet hij dat nooit meer.’ Talent ontdekken door te doen Die aanpak staat centraal binnen TATOE, een samenwerking tussen partijen uit Nederland en Vlaanderen voor jongeren van twaalf tot achttien jaar. Mieke Zijlstra van Brainport Development: ‘We vinden het belangrijk dat kinderen hun

talenten ontdekken en ervaren hoe technologie tegenwoordig onderdeel is van vrijwel ieder beroep.’ Binnen het project worden lespakketten ontwikkeld waarmee scholen zelf aan de slag kunnen. ‘Leerlingen praten niet alleen over hun toekomst, ze doen ook echt iets. Door te bouwen, te testen en samen te werken ontdekken ze waar hun interesses liggen.’ Loopbaanontwikkeling begint met ervaringen BiOND-directeur Minette van den Bemd ziet hoe het vakgebied van loopbaanoriëntatie is veranderd. ‘Het gaat niet alleen om een keuze maken voor een studie, maar om ontdekken hoe je jezelf ontwikkelt.’ Barbara Dresen vult aan: ‘Beroepen veranderen zo snel dat de focus verschuift van één beroep kiezen naar het ontwikkelen van skills.’ Hugo besluit: ‘Kinderen zijn van nature nieuwsgierig. Geef ze een uitdaging en ze gaan onderzoeken. En onderweg ontdekken ze talenten die ze zelf nog niet kenden. Juist door jongeren te laten ervaren, kunnen scholen talentontwikkeling betekenisvoller maken.’

Stel, je bent tien jaar en een groot bedrijf vraagt jou om mee te denken over een echte uitdaging. Je werkt met je klasgenoten aan een idee, bouwt een prototype en presenteert dat uiteindelijk aan een jury van professionals in het Philips Stadion. Wat doet dat met een kind? Heel veel, blijkt uit de PSV Brainport Scholenchallenge, een samenwerking tussen basisscholen, bedrijven uit de Brainportregio en PSV die laat zien hoe krachtig het is als onderwijs en bedrijfsleven elkaar vinden. De PSV Brainport Scholenchallenge brengt duizenden basisschoolleerlingen uit groep 6,7 en 8 in de Brainportregio in contact met echte uitdagingen van bedrijven die verbonden zijn aan het Brainport-partnership van PSV, zoals ASML, Philips, Jumbo, CSU, VDL en Rabobank. Die opdrachten gaan niet alleen over voetbal of PSV, maar over échte vraagstukken van alle deelnemende partners. Leerlingen bedenken oplossingen rond thema’s als duurzaamheid, gezondheid en technologie. Zo bedachten leerlingen van groep 7 van basisschool De Sprankel uit Lieshout een schoonmaakrobot die zwerfafval in het Philipsstadion opruimt. Dat ze mogen meedenken over échte vraagstukken van echte bedrijven zorgt voor een groot gevoel van trots. Meer dan een schoolproject Wat leerlingen daarvan leren, gaat verder dan taal of rekenen. Ze ontdekken

hoe het is om samen te werken met klasgenoten die anders denken en dat fouten maken juist kan helpen om verder te komen. En leerkrachten zien talenten naar boven komen die in een gewone les soms verborgen blijven. De PSV Brainport Scholenchallenge laat ook zien waar de Brainportregio sterk in is: samenwerken over grenzen heen. Bedrijven, onderwijs en maatschappelijke organisaties trekken samen op om kinderen nieuwsgierig te maken naar de wereld om hen heen. Juist die samenwerking maakt de challenge zo

krachtig. Leerlingen ontdekken wat er schuilgaat achter alledaagse producten, leren bedrijven kennen en zien welke innovaties er in hun eigen regio ontstaan. Zo voelen zij zich al op jonge leeftijd verbonden met de regio waarin zij wonen, leren en later misschien ook gaan werken. Daarmee is de PSV Brainport Scholenchallenge meer dan een onderwijsproject. Het is een voorbeeld van hoe de Brainportregio investeert in de volgende generatie: door kinderen al vroeg mee te geven dat hun ideeën ertoe doen en dat zij zelf kunnen bijdragen aan oplossingen voor de wereld van morgen.

De PSV Brainport Scholenchallenge is een initiatief van PSV en Brainport Development, in samenwerking met partners zoals ASML, CSU, Jumbo, Philips, Rabobank en VDL. Deze partners zetten zich in om samen te bouwen aan toekomstgericht onderwijs in Brainport.

Bastiaan & Yai

STUDENTEN TER AA LASSEN KUNSTWERK VOOR SAMENWERKING TECHKWADRAAT

COLOFON

In de Brainportregio werken 266 basis- en middelbare scholen samen aan goed techniekonderwijs. Dat doen ze via Techkwadraat, een landelijk programma, betaald uit het Nationaal Groeifonds. Samen met een Techkwadraatmakelaar onderzoeken scholen hoe zij techniekonderwijs kunnen versterken op een manier die past bij hun school, leerlingen en ambities. De makelaar helpt ook om geschikte partners in de regio te vinden. Derdejaarsstudenten Technicus Engineering van Ter AA, Bastiaan de Leeuw en Yai de

Redactie: Brainport Development/team Brainport voor Onderwijs Tekst: TextVast Vormgeving: TextVast Fotografie: Leon van Loon, Nick Bookelaar, PSV Media Oplage: 1.250 exemplaren

Bijl, maakten een kunstwerk dat deze samenwerking laat zien. Buiten hun gewone lessen lasten zij het logo van Brainport Eindhoven. Daaraan hingen de scholen tijdens het Kennisfestival 235 kettingen: één voor elke school die is aangehaakt. Op elke ketting staat een schoolnaam. Kom het kunstwerk gerust bewonderen als je bij Brainport Development bent. Wil je meer weten over Techkwadraat? Scan dan de QR-code of ga naar brainporteindhoven.com/nl/techkwadraat.

Niets missen van Brainport voor Onderwijs? Volg ons dan op LinkedIn. Dit magazine is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van Brainport Development en de Regio Deal Brainport Eindhoven. Contact: onderwijs@brainportdevelopment.nl