ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 25 ΓΡΙΦΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΚΙΜΑΣΕΤΕ ΤΙΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΑΣ! Victor Escandell Κείμενα: Ana Gallo
ΚΑΛΩΣΗΡΘΕΣ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΤΩΝ ΓΡΙΦΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ
Η πρόκληση αυτών των γρίφων είναι να κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει ένα φαινόμενο σε καθεμία ιστοριούλα. Ίσως σε κάποιες περιπτώσεις να μαντεύεις την απάντηση, αλλά μπορείς πράγματι να εξηγήσεις την αιτία, ή το γεγονός στο οποίο βασίζεται η λύση; Κάθε γρίφος αντιστοιχεί σε έναν εκπληκτικό επιστημονικό νόμο ή αρχή, αν και ίσως να μην το γνώριζες. Μόλις όμως ανακαλύψεις και κατανοήσεις την επιστημονική αλήθεια, θα αρχίσεις να αντιλαμβάνεσαι λίγο καλύτερα τον κόσμο γύρω σου, πράγμα που είναι κι ο σκοπός της επιστήμης.
ΠΩΣ ΝΑ ΛΥΣΕΙΣ ΤΟΝ ΓΡΙΦΟ Ξύπνα τον επιστήμονα που βρίσκεται μέσα σου και ανακάλυψε με λογικό τρόπο πώς και γιατί συμβαίνουν τα πράγματα! Εάν δεν ξέρεις από πού να ξεκινήσεις, σου προτείνουμε να ακολουθήσεις τη μέθοδο, η οποία βασίζεται στα παρακάτω βήματα:
1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕ Διάβασε το κείμενο και κοίταξε πολύ προσεκτικά τις εικόνες.
2. ΚΑΝΕ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Τι έχει συμβεί; Ποιο είναι το πρόβλημα; Ποια στοιχεία δεν αναφέρονται ή δεν είναι ορατά στον γρίφο; Τι έχει αλλάξει;
ΓΙΑΤΙ;
ΠΟΥ; Σ; Ω Π ΤΙ; ΠΟΣΟ; ΠΟΤ
Ε;
3. ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ ΜΙΑ ΥΠΟΘΕΣΗ Εξήγησε με δυνατή φωνή τι πιστεύεις ότι προκάλεσε την κατάσταση αυτή και γιατί και πώς νομίζεις ότι έχει προκύψει. Εάν δεν είσαι σίγουρος για την απάντηση, δεν πειράζει.
4. ΒΓΑΛΕ ΕΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΕ ΤΟ Εξήγησε την ιδέα ή την υπόθεσή σου με έναν λογικό τρόπο. Εδώ για όλα υπάρχει μια εξήγηση!
2
ΣΤΙΒΕΝ ΧΟΚΙΝΓΚ Ειδικός στη θεωρητική κοσμολογία και στη μελέτη για τις μαύρες τρύπες
Πειραματίσου, σκέψου, μάθε!
ΜΙΑ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΔΟΣΗ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗΣ ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΚΛΕΙΔΙ
Μόλις λύσεις έναν γρίφο, ανάτρεξε στις τελευταίες σελίδες (56-61), και διάβασε την ενότητα: ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΚΛΕΙΔΙ. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις καλύτερα τα φαινόμενα και τους νόμους της επιστήμης, στους οποίους βασίζεται η υπόθεση που διατυπώθηκε.
ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΟΥ!
ΜΑΡΙ ΚΙΟΥΡΙ
ΣΚΕΨΟΥ!
Η επαλήθευση των επιστημονικών νόμων ή φαινομένων αποτελεί ουσιαστικό μέρος της επιστήμης. Για να μπορέσεις να διαπιστώσεις αν η λύση σου είναι σωστή, κοίταξε στην ενότητα: ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΟΥ! (σ. 56-61), όπου σου προτείνουμε να εφαρμόσεις κι ένα πείραμα, παρόμοιο με αυτό του γρίφου.
Πρωτοπόρος στο πεδίο της ραδιενέργειας
Σε ορισμένους γρίφους σε βοηθάμε, κάνοντάς σου μια σειρά ερωτήσεων στην ενότητα: ΣΚΕΨΟΥ! (σ. 56-61). Ερώτηση στην ερώτηση, θα βελτιώνεις τη μεθοδολογία σου μέσα από την ποικιλία των περιπτώσεων που θα επιλύεις.
ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ
?
Οι γρίφοι αυτού του βιβλίου έχουν ταξινομηθεί σύμφωνα με το επίπεδο δυσκολίας τους, το οποίο υποδεικνύεται σε κάθε σελίδα με τη μορφή αστεριών.
ΑΠΟ 10 ΕΩΣ 20 ΠΟΝΤΟΙ
ΑΠΟ 30 ΕΩΣ 40 ΠΟΝΤΟΙ
ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 60 ΠΟΝΤΟΙ
Πρόκειται για περισσότερο ή λιγότερο συνηθισμένες καταστάσεις, γι’ αυτό και το κλειδί για την επίλυσή τους μπορεί να βρίσκεται στις προσωπικές γνώσεις και στη λογική σκέψη.
Για να βρεις την απάντηση, μπορείς να βασιστείς σε λογικά συμπεράσματα, αλλά πρέπει να εξηγήσεις επιστημονικά πώς προέκυψαν.
Θα χρειαστεί να γνωρίζεις καλά την επιστημονική αρχή που διέπει τον γρίφο, και μπορεί επίσης να σε βοηθήσει ένας λογικός συλλογισμός. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσεις τη δημιουργική σου σκέψη και το αστυνομικό σου δαιμόνιο.
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΕΥΚΟΛΟ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΜΕΣΑΙΟ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΔΥΣΚΟΛΟ 3
ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ Οι γρίφοι ταξινομούνται ανά θεματική, η οποία αναγράφεται στην αρχή κάθε γρίφου:
ΦΥΣΙΚΗ
ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
ΟΠΤΙΚΗ
ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ
ΧΗΜΕΙΑ
ΓΕΩΛΟΓΙΑ
ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ
ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑ
ΒΙΟΛΟΓΙΑ
ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ
ΠΩΣ ΕΞΕΡΕΥΝΟΥΜΕ ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ; Η επιστήμη είναι μια δραστηριότητα τόσο για μοναχικά πνεύματα, όσο και για ομαδικά. Η συνεργασία για την επίλυση ενός προβλήματος, βοηθάει όχι μόνο στην πιο γρήγορη λύση του, αλλά οι ιδέες των άλλων εμπλουτίζουν και τη δική μας σκέψη, συντομεύοντας τον δρόμο για να φτάσουμε στις απαντήσεις. Γι' αυτό μερικά πειράματα θα είναι πιο διασκεδαστικά εάν πραγματοποιηθούν σε ομάδες. Όμως εάν μπορέσεις να τα κάνεις και μόνος σου, συγχαρητήρια, είσαι μια ιδιοφυΐα!
ΦΤΙΑΞΕ ΤΗ ΔΙΚΗ ΣΟΥ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ
4
• Σχημάτισε δύο ομάδες, με δύο ή περισσότερα άτομα η καθεμιά, και ζήτα από ένα ενήλικο άτομο να σας καθοδηγήσει. • Μπορείς να ζητάς στοιχεία, αλλά για κάθε ένα που σου δίνεται, θα αφαιρούνται 5 πόντοι. • Για να φτάσετε στη λύση, πρέπει ο καθένας να εκφράσει τις σκέψεις του σχετικά με το ερώτημα που έχει τεθεί. Και εάν υπάρχουν περισσότερες από μία ιδέες τι συμβαίνει; Τότε θα πρέπει ο καθένας να την αιτιολογήσει και να την αποδείξει. Αυτό κάνουν άλλωστε οι ομάδες έρευνας! • Για να κερδίσεις όλους τους πόντους του γρίφου, μόλις τον λύσεις πρέπει να απαντήσεις στις ερωτήσεις της ενότητας ΣΚΕΨΟΥ! και να πραγματοποιήσεις τα πειράματα της ενότητας ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΣΟΥ! • Εάν μια ομάδα δεν καταφέρει να λύσει τον γρίφο αλλά έχει ολοκληρώσει τις δύο δραστηριότητες στο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΚΛΕΙΔΙ, κερδίζει τους μισούς πόντους.
Όταν εργαζόμαστε ομαδικά, γινόμαστε σοφότεροι!
E=MC 2
ΑΛΜΠΕΡΤ ΑΪΝΣΤΑΪΝ ∆ημιουργός της θεωρίας της σχετικότητας
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΤΟ ΕΞΥΠΝΟ ΠΟΥΛΙ ........................................................ 06
17. ΑΠΡΟΟΠΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΣΤΗ ΖΟΥΓΚΛΑ .................... 38
2. ΕΝΑΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ............................ 08
18. ΘΑΜΜΕΝΟΣ ΜΕΣ ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ ................................. 40
3. ΜΙΑ ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ ΛΗΣΤΕΙΑ .................................... 10
19. ΒΛΕΠΩ, ΒΛΕΠΩ...... ......................................................... 42
4. Η ΚΑΤΑ ΦΑΝΤΑΣΙΑΝ ΑΣΘΕΝΗΣ ................................. 12
20. Η ΠΑΓΩΜΕΝΗ ΛΙΜΝΗ .................................................. 44
5. ΜΠΛΟΦΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ .......................................... 14
21. Ο ΕΞΑΠΑΤΗΜΕΝΟΣ ΚΑΤΕΡΓΑΡΗΣ ........................... 46
6. ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ .............................. 16
22. ΤΟ ΜΠΑΡΑΚΙ ................................................................... 48
7. ΣΑΦΑΡΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ................................................. 18
23. ΤΟ ΥΠΕΡΜΟΝΤΕΡΝΟ ΚΤΗΡΙΟ...................................... 50
8. ΠΛΗΣΙΑΖΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΙΣΤΑ .................................... 20
24. Η ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ .......................................... 52
9. Η ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΤΗΣ ΒΟΣΚΟΠΟΥΛΑΣ ............................. 22
25. ΤΟ ΠΕΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΓΕΡΑΝΩΝ .................................. 54
10. ΤΟ ΣΦΥΡΙ ΚΑΙ ΤΟ ΦΤΕΡΟ ........................................... 24 11. Ο ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ................................ 26 12. ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ .............................................. 28
Κοίταξε καλά τις εικόνες, για να μάθεις σε ποια επιστήμη αντιστοιχεί ο κάθε γρίφος.
13. ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΜΕΝΟΥ ................................................ 30 14. ΣΕ ΕΝΑΝ ΧΡΟΝΟ ΑΠΟ ΤΩΡΑ ..................................... 32 15. Η ΕΚΠΛΗΞΗ ΤΟΥ ΚΕΡΙΟΥ ........................................... 34 16. ΤΑ ΒΡΩΜΙΚΑ ΠΙΑΤΑ .................................................... 36
ΡΟΖΑΛΙΝΤ ΦΡΑΝΚΛΙΝ Ερευνήτρια της μοριακής δομής του DNA
5
ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ 10 ΠΟΝΤΟΙ
ΦΥΣΙΚΗ
1. ΤΟ
ΕΞΥΠΝΟ ΤΣΙΟΥ
ΠΟΥΛΙ
ΙΟΥ ΤΣΙΟ Υ
ΤΣ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΕΥΚΟΛΟ
ΙΟΥ ΤΣΙΟΥ
ΤΣ
ΤΣΙΟ
Υ
Αφού έκανε αμέτρητα δρομολόγια για να χτίσει μια 6
εντυπωσιακή φωλιά για τα μικρά της, μια καρακάξα διψάει. Όμως έχουν περάσει εβδομάδες χωρίς να βρέξει και ολοένα δυσκολεύεται περισσότερο να βρει ένα μέρος για να ξεδιψάσει.
Κατεβαίνει και φτάνει στο έδαφος, όπου παρατηρεί ένα μούρο ανάμεσα στο γρασίδι. Βρίσκεται κοντά στο χείλος μιας στενής τρύπας χωρίς ιδιαίτερο βάθος, και με μικρά πηδηματάκια πλησιάζει με περιέργεια.
Γ ΔΟ Υ Π
2
1
3
Η καρακάξα πετάει, ψάχνοντας να βρει νερό. Ξαφνικά, ακούει έναν γνώριμο ήχο. Κουρνιάζει σ' ένα κλαδί για να ακούσει καλύτερα, και όπως ακουμπάει πέφτουν μερικά μούρα κι ακούγεται ξεκάθαρα ένας γδούπος!
Τότε το έξυπνο πουλάκι σκύβει με το κεφάλι του μέσα στην τρύπα και ανακαλύπτει από πού ήρθε ο θόρυβος. Υπάρχει νερό στον πάτο! Όμως όσο κι αν προσπαθεί, δεν μπορεί να φτάσει το νερό με το ράμφος του.
TOΚ
TOΚ
4
Κ TO TOΚ
Σταματάει και προσπαθεί να σκεφτεί, όπως θα σκεφτόταν μια καρακάξα. Κοιτάζει τριγύρω της, μαζεύει μερικά πετραδάκια με το ράμφος της και... μπράβο στην καρακάξα, κατάφερε να ξεδιψάσει!
ΠΩΣ ΚΑΤΟΡΘΩΣΕ ? ΝΑ ΠΙΕΙ ΝΕΡΟ; 7
ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
2. ΕΝΑΣ
ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ 20 ΠΟΝΤΟΙ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΕΥΚΟΛΟ
ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟΣ
ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ
Ο Ντιντιέρ από τότε που συνταξιοδοτήθηκε ζει στη γαλλική επαρχία και κάθε
8
μέρα ξυπνάει νωρίς και πηγαίνει για περπάτημα μισής ώρας με τη φίλη του την Αμελί, ενώ η γυναίκα του εξακολουθεί να κοιμάται. Κάθε πρωί ξεκινούν τον περίπατό τους μετά την ανατολή του ηλίου. Όμως μια μέρα, την τελευταία Κυριακή του Οκτώβρη...
1
2
Ο Ντιντιέρ πριν φύγει ψάχνει το κινητό του, αλλά μιας και δεν το βρίσκει, κοιτάζει το ρολόι της κουζίνας, που δείχνει 7:45. Καθώς πρέπει να βιαστεί για να συναντηθεί με την Αμελί, φεύγει χωρίς να πάρει το κινητό του. Στον δρόμο ακόμα δεν έχει ξημερώσει, ίσα που αρχίζει να κοκκινίζει ο ουρανός από τις ηλιαχτίδες του ήλιου που ανατέλλει.
Ο Ντιντιέρ περνάει τον δρόμο και μέσα σε λίγα λεπτά φτάνει στο πάρκο, στο σημείο όπου συναντιούνται πάντα με την Αμελί. Κοιτάζει το ρολόι στο χέρι του και επιβεβαιώνει ότι οι δείκτες δείχνουν 8:00.
Έφυγααα!
07:45 08:00
3
Αφού την περιμένει πέντε λεπτά και εκείνη δεν έρχεται, ο Ντιντιέρ αποφασίζει να ξεκινήσει τον περίπατο μόνος.
Κανένα πρόβλημα! Και το μοναχικό περπάτημα είναι εξίσου ευχάριστο.
4
Επιστρέφοντας στο σπίτι, πηγαίνει στην κουζίνα για να ετοιμάσει το πρωινό. Και μένει άναυδος! Το ρολόι δείχνει 07:45!
07:45
Τελικά ο Ντιντιέρ είχε φτάσει εγκαίρωΣ στο πάρκο;
? 9
ΟΠΤΙΚΗ
ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ 40 ΠΟΝΤΟΙ
3. ΜΙΑ ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΜΕΣΑΙΟ
ΛΗΣΤΕΙΑ
Ris
Ris
Ras
Ο Φρανκ και ο Χάρι είναι λαθρέμποροι
εξωτικών ζώων και θέλουν να αρπάξουν ένα πολύ σπάνιο και περιζήτητο είδος θαλάσσιας χελώνας. Έτσι, αποφασίζουν να τη βγάλουν από το ενυδρείο της, την ώρα που οι υπάλληλοι θα ασχολούνται με τη συντήρηση των εγκαταστάσεων.
ΛΑΣΣΙΩΝ Χ
Ε
Ο Φρανκ διασχίζει την αίθουσα με τα φίδια, την άλλη με τους αλιγάτορες... Ο Χάρι βλέποντας ότι ο φίλος του δεν έχει φτάσει, πάει να τον ψάξει. Τελικά, τον συναντάει στον προθάλαμο, όπου είχε επιστρέψει χωρίς να καταλάβει πώς.
?
ΛΩΝΩΝ
Σου ορκίζομαι ότι έδειχνε προς τα δεξιά...
ΧΕ
«Το μόνο που είχες να κάνεις ήταν να ακολουθήσεις αυτό το βέλος προς τα αριστερά!» του λέει ο Χάρι Λ Α Σ Σ Ι ΩΝ εκνευρισμένος, δείχνοντάς του το βέλος στο ΘΑ κάτω μέρος της πινακίδας. ΑΙΘΟΥΣΑ
4
ΘΑ
ΝΩΝ
3
Όταν ο Φρανκ φτάνει στον κεντρικό προθάλαμο, βλέπει αμέσως την πινακίδα στον τοίχο, ακριβώς πάνω από μια μεγάλη δεξαμενή ψαριών που την τοποθέτησαν εκεί για να την καθαρίσουν. Ο Φρανκ καταφέρνει να διακρίνει μέσα από το νερό το βέλος του τοίχου που δείχνει τον διάδρομο στα δεξιά. ΛΩ
Ραντεβού στις 8:00 το βράδυ. Μπαίνοντας, ακολούθησε το βέλος κάτω από την πινακίδα που δείχνει προς την πτέρυγα που βρίσκονται οι χελώνες.
2
Α
O Χάρι ήταν ο εγκέφαλος του σχεδίου και λέει στον βοηθό του τον Φρανκ:
ΑΙΘΟΥΣ
1
ΓΙΑΤΙ ΑΠΟΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΤΗΚΕ Ο ΦΡΑΝΚ;
?
? 11
ΒΙΟΛΟΓΙΑ
ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ 30 ΠΟΝΤΟΙ
4. Η ΚΑΤΑ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΜΕΣΑΙΟ
ΦΑΝΤΑΣΙΑΝ ΑΣΘΕΝΗΣ
Η Ναρόα δίνει εξετάσεις και δεν έχει μελετήσει καθόλου.
Επομένως, για να μην πάει στο σχολείο, το προηγούμενο βράδυ προσποιείται ότι δεν αισθάνεται καλά: περιγράφει λεπτομερώς στη μητέρα της όλα τα συμπτώματα της γρίπης με πολύ πειστικό τρόπο και πηγαίνει για ύπνο.
12
1
2
Πριν πάει η μητέρα της να την καληνυχτίσει, η Ναρόα ρίχνει ζεστό νερό σε μια πετσέτα και τη βάζει στο μέτωπό της. Στη συνέχεια, σκεπάζεται με πολλές κουβέρτες και κουκουλώνεται μέχρι πάνω.
A
Όταν μπαίνει η μητέρα της στο δωμάτιο, βλέπει το πρόσωπο της Ναρόα αναψοκοκκινισμένο από τη ζέστη. Πιάνει το μέτωπό της και λέει ανήσυχη:
Αύριο θα πάμε στον γιατρό, δεν μπορείς να πας έτσι στο σχολείο.
B
Γ
4 3
Την επόμενη μέρα ο γιατρός την ακροάστηκε και της έβαλε θερμόμετρο. Όση ώρα ο γιατρός κοιτούσε στην οθόνη του υπολογιστή και η μητέρα της έγραφε ένα μήνυμα στο κινητό προς τη δασκάλα, η Ναρόα ανάσαινε πάνω στο θερμόμετρο για να το ζεστάνει.
ΧΟΥ
Όταν όμως ο γιατρός κοιτάζει το θερμόμετρο, λέει:
Η Ναρόα δεν έχει πυρετό, μπορεί να παέι στο σχολείο.
?
ΧΟΥ
Γιατί δεν δούλεψε το σχέδιο τηΣ Ναρόα;
? 13
ΦΥΣΙΚΗ
5.
ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ 50 ΠΟΝΤΟΙ
ΜΠΛΟΦΕΣ
ΕΠΙΠΕΔΟ / ΔΥΣΚΟΛΟ
ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ
RAS RIS
RUS
Στην κουζίνα ενός φημισμένου
εστιατορίου, ήρθε ένας καινούργιος μαθητευόμενος του σεφ Αλέν. Σήμερα, θα γίνει ο εορτασμός των γενεθλίων ενός ξεχωριστού πελάτη και όλοι πάνε πέρα-δώθε στην κουζίνα.
14