ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ - ΧΑΡΗΣ ΚΑΙ ΠΑΝΟΣ ΚΑΤΣΙΜΙΧΑΣ

Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

Σπύρος Αραβανής Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ COPYRIGHT © 2025 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΚΔΟΣΗ Brainfood Εκδοτική ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΕΙΡΑΣ

Μάκης Μηλάτος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

Δημήτρης Αλεξάκης ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ

Λίλα Κούπριζα ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ

Κώστας Κοφίνας Brainfood Εκδοτική ΜΕΠΕ Εμπεδοκλέους 28 & Σουρή 20, 12131 Περιστέρι Τηλ.: 210 2514123 Email: contact@brainfoodmedia.gr www.brainfood.gr Σεπτέμβριος 2025 ISBN: 978-618-236-223-5 Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε μέσο ή τρόπο αντιγραφή, φωτοανατύπωση, αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου.

Σπύρος Αραβανής • Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

ΠΕΡΙΕΧΌΜΕΝΑ

Πρόλογος........................................................................................... 9 Εισαγωγή......................................................................................... 15 1.

Από το Μπραχάμι… στο Βερολίνο................................. 27

2. Το τραγούδι της περιόδου 1980-1985 και οι «μικρές ιστορίες» των Κατσιμίχα................... 49 3. «Ζεσταίνοντας τα Ποτά» στην Κέρκυρα................... 83 4. Τα Ζεστά Ποτά στο στούντιο............................................ 88 5. Η συμβολή του Μανώλη Ρασούλη...............................93 6. Το εξώφυλλο του δίσκου................................................. 99 7.

Οι ιστορίες των τραγουδιών.......................................... 106

Επίλογος........................................................................................ 157 Σημειώσεις................................................................................... 160

Πρόλογος

Γεννηθέντες 19 Οκτωβρίου 1952 στο Μαιευτήριο « Έλενα», δίπλα στο γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. 19 χρόνια αργότερα, 1971. Ήταν τότε που ο Βάρναλης, ο Παλαμάς, ο Σικελιανός, ο Καβάφης και ο Σεφέρης δεν μας κάλυπταν πια. Κάτι άλλο υπήρχε. Κάτι που δεν το ξέραμε, κι όμως μας έλειπε, το μυριζόμασταν, το περιμέναμε, το ψάχναμε. Ερχόταν μέσα από τα τραγούδια των Grateful Dead, των Beatles, των Velvet Underground, του Βob Dylan, του Frank Zappa. Στίχοι θρύψαλα, πολύτιμα θραύσματα μιας άλλης διάστασης, ενός κόσμου που πάλευε να μας συναντήσει και παλεύαμε να τον συναντήσουμε. Στα νησιά τα καλοκαίρια, με πέντ’-έξι κασέτες και το κασετοφωνάκι μπαταρίας, ρωτάγαμε τους συνομήλικους τουρίστες με τις κιθάρες και τα sleeping bags, με τα λίγα αγγλικά μας, «Τι λέει εδώ ο στίχος, my friend;» «Τι εννοεί εκεί;» «Πώς να ακούγονται live οι Iron Butterfly;» «Tους έχεις δει;», και τέτοιες λεπτομέρειες που δεν υπήρχε περίπτωση να τις μάθεις αλλιώς. Όχι Internet… Ούτε ένα μουσικό περιοδικό της προκοπής δεν υπήρχε, εκτός από τους Μοντέρνους Ρυθμούς, ένα περιοδικάκι για δεκατετράχρονους, με τοπικά νέα για τα γκρουπάκια και τους ποπ τραγουδιστές της εποχής. <9>

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

Από ραδιόφωνο υπήρχε μόνο το ελεγχόμενο κρατικό ραδιόφωνο της χούντας και κάποιοι «πειρατικοί» σταθμοί που το πάλευαν ηρωικά. Όσο για την τηλεόραση; Η θρυλική ΥΕΝΕΔ, το κανάλι των Ενόπλων Δυνάμεων. Τσολιάδες, κλαρίνα, προπαγάνδα νυχθημερόν, Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, Καλλιστεία και Ολυμπιάδες Τραγουδιού στο Καλλιμάρμαρο. Τίποτα δεν ήταν εύκολο. Όλα έπρεπε να τα βρούμε μόνοι μας, ψάχνοντας μέσα στο σκοτάδι το μυθικό μας Ελντοράντο. Δεν ήταν όμως αυτή η αναζήτηση μονάχα κόπος και αγωνία, ήταν συγχρόνως ασκήσεις αναπνοής, άσκηση ζωής και ενηλικίωσης. Ψαχνόμασταν κυρίως με τους Αμερικάνους. Με τους Αμερικανούς, γιατί αυτοί ήξεραν από πρώτο χέρι αν έβγαλαν καινούριο δίσκο οι Greatful Dead. Κι αυτό εμάς μας ενδιέφερε απεγνωσμένα. Ό,τι μπορούσαμε. Όσο γινότανε με τα αγγλικούλια μας του Στρατηγάκη ψαχνόμασταν να μάθουμε. Κιθάρες γύρω από τη φωτιά, χίπηδες μαστουρωμένοι μεν, αλλά επισκέπτες-προσκυνητές, όχι τουρίστες-καταναλωτές. Κολεγιόπαιδα οι πιο πολλοί. Κοινή πατρίδα μας το ροκ και η αγγλική γλώσσα. Στην παραλία του Μυλοπότα, στα σκαλάκια της Ίου, στα σοκάκια της Πλάκας, στα μουσικά στέκια της εποχής. Μαγικά καλοκαίρια. Πίσω στην Αθήνα τους χειμώνες. «Μολώχ, άψυχο κάτεργο…» < 10 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

Ο πολικός χειμώνας της χούντας. «Άψυχο κάτεργο και ακατανόητη φυλακή». Ούτε να μιλήσεις, ούτε να σκεφτείς, ούτε να γελάσεις, ούτε να περπατήσεις στον δρόμο χωρίς να φοβάσαι τον ρουφιάνο πίσω σου, στο αμφιθέατρο, στην παρέα, στη γειτονιά σου… Χαμηλόφωνη, φυλακόβια ζωή. Μοναδική διέξοδος η Deutsche Welle για κάποια νέα, παράνομος Θεοδωράκης… «Είμαστε δυο, είμαστε τρεις…» Πληροφόρηση μηδέν. Ένα «Απαγορεύεται» γενικώς. Όλα ένα μίζερο, ασπρόμαυρο b-movie. Journal, Γεωργαλάς (υπεύθυνος προπαγάνδας της χούντας), Γκραβαρίτης (ασφαλίτης, βασανιστής της χούντας, υπεύθυνος για την Πάντειο). Φεύγανε οι λοχίες της Αμερικανικής Βάσης και πούλαγαν τα σαλόνια τους, τα στερεοφωνικά τους και τους δίσκους τους στο Μοναστηράκι. Το Μοναστηράκι ήταν για μας η κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Η πύλη για μια άλλη διάσταση προς το όνειρο. Λαγούμι διαφυγής και απόδρασης. Εκεί ψάχναμε και ανακαλύπταμε ό,τι ξέραμε και ό,τι δεν ξέραμε. Με τη μύτη και το ένστικτο. Αυτά τα βινύλια (που ακόμη αναρωτιόμαστε γιατί) ζύγιζαν πιο βαριά από τα ελληνικά, και τα εξώφυλλά τους, σαν πολύχρωμα λουλούδια, ανέδιδαν μια εξωτική μυρωδιά. Κάτι σαν Pall Mall άφιλτρο και μπέρμπον μαζί. Ψάξιμο. Ένα διαρκές φωτεινό trip. Το trip του αθώου. Δεύτερο έτος στην Πάντειο. Έναν καταραμένο χουντικό χειμώνα, βράδυ αργά, στο σπίτι ενός φίλου μεγαλύτερου σε ηλικία. Πάνω στο τραπέζι κονιάκ, ηλιό< 11 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

σποροι, χιλιάδες τσιγάρα στα τασάκια, και κάτω από το μπουκάλι ένα παράξενο περιοδικάκι. Τα Panderma του Λεωνίδα Χρηστάκη. Είπαμε. Καλοί και άγιοι ο Βάρναλης κι ο Παλαμάς, ο Καβάφης και ο Σεφέρης, αλλά η εικοσάχρονη αγωνία μας ζητούσε έναν άλλον καθρέφτη για να αναγνωρίσει μέσα του το δικό της είδωλο. Επί έναν μήνα τα Panderma έγιναν η κύρια ασχολία μας. Επιτέλους, μας είχε αποκαλυφθεί το «γλωσσικό αντίστοιχο» του ροκ ήχου, που από μόνος του δεν έφτανε για να ξεδιαλύνει την εικόνα στον καθρέφτη. Δυο-τρία (μεταφρασμένα στα ελληνικά) ποιήματα του Allen Ginsberg, δυο-τρία του Gregory Corso, ένα απόσπασμα από Jack Kerouac. Να ναι καλά εκεί που είναι ο Λεωνίδας Χρηστάκης με τα Panderma του. Μετά από εκείνο το βράδυ, το ροκ πήρε μέσα μας άλλη διάσταση και άλλο βάρος. Αρχίσαμε σιγά σιγά να βλέπουμε τις συγγένειες των μπιτ ποιητών με τους στίχους των Doors, του Lou Reed, των Rolling Stones, η εικόνα έγινε πιο σαφής και, επιτέλους, όλα δέσανε μεταξύ τους. Μια απαραίτητη διευκρίνιση. Μη φανταστεί κανείς ότι αποθεώναμε άκριτα οτιδήποτε ήταν αμερικανόφερτο. Όχι. Αγκαλιάζαμε μόνο εκείνα που κρίναμε ότι άξιζαν τον κόπο. Τα φούμαρα για μεταξωτές κορδέλες τα απορρίπταμε πρώτοι εμείς.

“The Times They Are A-Changin’” τραγούδησε ο Bob Dylan ξαφνικά, και αυτό το «κάτι άλλο», που υπήρχε και το περιμέναμε και το ψυχανεμιζόμασταν, ήρθε. Φύσηξε από παντού ένας άλλος αέρας. < 12 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

Η αντίσταση στη βία της εξουσίας, τα φιλειρηνικά κινήματα, η σεξουαλική απελευθέρωση, το φεμινιστικό και αντιπολεμικό κίνημα, το Woodstock, η ψυχεδέλεια, όλα αυτά καθόρισαν έναν τρόπο σκέψης που μας σημάδεψε για πάντα. Έγινε τρόπος ζωής, κοινός τόπος αναζήτησης και συνάντησης με ανθρώπους συνομήλικούς μας, που ζούσανε χιλιάδες μίλια μακριά. «Παλαβή γενιά». Κάποια χρόνια αργότερα αρχίσαμε να γράφουμε τα δικά μας τραγούδια. Τότε δεν το ξέραμε, τώρα το βλέπουμε καθαρά. Ο τρόπος που εκφραστήκαμε ήταν μεικτός. Οι δύο πατρίδες μαζί. Δίπλα-δίπλα ή, μερικές φορές, αγκαλιασμένες μέσα στα τραγούδια μας. Απ’ τη μια αυτή που μας γέννησε και απ’ την άλλη εκείνη της καρδιάς και της επιλογής μας. Δεν διώξαμε, φυσικά, από την ψυχή μας τα κλαρίνα, τα βιολιά και τα μπουζούκια. Απλά κάναμε χώρο στην καρδιά μας και για μια άλλη πατρίδα, «έναν άλλο τρόπο» έκφρασης, ο οποίος, κακά τα ψέματα, ερχόταν κατευθείαν από την Αμερική, την άλλη όμως Αμερική, αυτή που αγαπήσαμε εμείς και όχι αυτήν που μακελεύει τον πλανήτη, όποτε ο Μολώχ διατάξει, την Αμερική που μοιάζει πια να μας υποπτεύεται και να μας μισεί όλους… Όταν βγήκαν τα Ζεστά Ποτά, το 1985, το ξέραμε και το περιμέναμε ότι κάποια από τα τραγούδια μας θα φάνταζαν «ξενόφερτα». Όχι μόνο σαν ήχος, αλλά κυρίως σαν επιλογή θεμάτων και, φυσικά, σαν εκφορά του λόγου. < 13 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

Χωρίς τον φερετζέ της ευπρέπειας, με στοιχεία από την ποίηση, αλλά και τη γλώσσα του δρόμου, όπως ακριβώς μας είχε επηρεάσει η γλώσσα του ροκ και το «Ουρλιαχτό» του Ginsberg. Φαίνεται ότι… τίποτα δεν έγινε τυχαία.

Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας Απρίλιος 2025

< 14 >

Εισαγωγή

Περνάω ηλικιακά τα Ζεστά Ποτά των Κατσιμίχα έξι χρόνια. Μα έχουν ηλικία τα τραγούδια; Όχι. Έχουν, όμως, οι ιστορίες με τις οποίες ο καθένας τα συνδέει. Ως εκ τούτου μεγάλωσα παρέα τους. Με τη διαφορά ότι τα Ζεστά Ποτά δεν κρύωσαν ποτέ, ούτε και ξεθυμαίνουν… Στην αρχή γνώρισα τη «Ρίτα». Το «Ριτάκι». Όπως και χιλιάδες άλλοι πρώιμοι έφηβοι εκείνης της περιόδου, μέσα και τέλη της δεκαετίας του ’80. Ένα ροκ εν ρολ τραγούδι που ερχόταν από τις ταινίες του ’60, με τον Έλβις και το καλοχτενισμένο, γυαλιστερό μαλλί να χορεύει στην οθόνη της τηλεόρασης. Το ίδιο κάναμε και εμείς στα πάρτι στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού. Άλλοι πιο δειλά, άλλοι με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, πιάναμε τα κορίτσια της τάξης και χορεύαμε στον ρυθμό. Τότε η ηλικία των δεκαοκτώ χρόνων στην οποία βρισκόταν η «Ρίτα» μάς φαινόταν μακρινή. Δεν το συζητώ για τα σαράντα πέντε του «άλλου». Απόμακρο μέλλον. Τι μέλλον; Terra incognita, που έλεγαν και οι φίλοι μας οι Λατίνοι που χρειάστηκε να μελετήσουμε, οι της θεωρητικής κατεύθυνσης, για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις κάποια χρόνια μετά. Τους τραγουδούσαμε όμως ήδη: “Ti voglio, sì, ti voglio”, όπως και ο άτυχος ερωτοχτυπημένος σαρανταπεντάρης του άσματος. < 15 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

Το «Ριτάκι», λοιπόν, ζούσε ανάμεσά μας σαν η μεγαλύτερη συμμαθήτριά μας ή η μεγάλη μας αδελφή. Με το που ακούγαμε τα πρώτα λόγια «Παλεύει το ποτάμι στη θάλασσα να βγει», είχαμε ήδη αφήσει τις πρώτες ιαχές και ετοιμάζαμε τα κορμιά μας γνωρίζοντας ότι μετά θα ακουστεί το Casio πιανάκι και θα αρχίσουμε να χορεύουμε την ιστορία της. Δεν περνούσαν στο μυαλό μας τότε φράσεις όπως «χάσμα γενεών», «πολιτική ορθότητα», «κρίση ηλικίας», «woke κουλτούρα» και άλλα που μας προέκυψαν στην πορεία. Για εμάς ήταν μια χαριτωμένη ιστορία «χυλόπιτας», όπως αυτές που δίναμε και παίρναμε. Του στυλ: «Θέλεις να τα φτιάξουμε;». «Ποια;» «Τα μαλλιά μας περμανάντ…» Η άλλη ιστορία ανεκπλήρωτου έρωτα που πρωτοακούγαμε τότε είχε μέσα της μια λέξη, «λούκι», που τη λέγαμε στην αργκό μας. «Περνάω πολλά λούκια» κ.λπ. Άρα «δικοί μας» και αυτοί οι ήρωες του τραγουδιού. Μετά από χρόνια έμαθα ότι ήταν το όνομα ενός κλαμπ στο Κολωνάκι και ότι η ιστορία ήταν αληθινή. Τότε, στα χρόνια του δημοτικού, δεν μας ενδιέφεραν οι αληθινές ιστορίες. Για τα παιδιά αυτής της ηλικίας όλα είναι ιστορίες. Έτσι η «Ρίτα», ο «Χάρης» και ο «Νικόλας» μάς ακολούθησαν και στα χρόνια του γυμνασίου. Ήταν στα κασετοφωνάκια μας, στα ηχεία των σχολικών λεωφορείων, στις κιθάρες μας και, φυσικά, σταθερά στα πάρτι < 16 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

μας. Ήταν οι «προσωπικές μας οπτασίες… στο κέντρο και τις συνοικίες». Στο λύκειο τα πράγματα άλλαξαν. Δίπλα σε αυτούς τους φίλους έρχεται και ο «Φάνης». Περίεργο παιδί. Περίεργα λόγια. Περίεργες καταστάσεις. Το χορευτικό ροκ εν ρολ και οι «ανάλαφρες» μπαλάντες» αποκτούν τώρα έναν μουσικό αδελφό που έχει μέσα του ηλεκτρική κιθάρα, κάπου στη μέση ένα ταξίμι με μπαγλαμά και πάλι μετά σκληρό ήχο. Όπως σκληρή ήταν και η ζωή του νέου μας φίλου. Για έναν έφηβο, η ροκ μυθολογία και το τρίπτυχο sex, drugs & rock ’n’ roll φάνταζε (και φαντάζει) ως μια επαναστατική της αστικής του ευημερίας –δεκαετία ’90 γαρ– συνθήκη. Το «άγριο νιάτο» που γίνεται «επαναστάτης χωρίς αιτία» ενάντια στο κατεστημένο. Υπέροχο σενάριο… Γρήγορα όμως κατάλαβα ότι ο «Φάνης» δεν είναι ο φίλος στον οποίο θα γαντζωθώ για να πραγματοποιήσω τις φαντασιώσεις μου. Ήταν κάτι άλλο. Κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Δεν καθυστέρησα πολύ να το συνειδητοποιήσω. Ευτυχώς δεν την πάτησα και εγώ όπως οι δισκογραφικές εταιρείες που χρόνια αρνιόντουσαν να εκδώσουν τον «Φάνη» επειδή ήταν «πρεζάκιας»... Ο νέος μου, λοιπόν, φίλος δεν ήταν τόσο τυχερός όπως η «Ρίτα» και οι άλλοι. Δεν είχε ούτε καν το δικαίωμα της απόρριψης, όπως είχε το νεαρό αυτό κορίτσι ή το άλλο στο μπαρ. Τρελάδικο, φυλακή, βιασμός, ναρκωτικά, κοινωνική απόρριψη, θάνατος. Ένας ξένος κόσμος που όμως < 17 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

έμοιαζε πιο αληθινός από τα ιλουστρασιόν εξώφυλλα των life style περιοδικών που κρέμονταν σαν σφαχτάρια στα περίπτερα και στην οθόνη της ιδιωτικής πια τηλεόρασης. Έτσι, με τον «Φάνη» οι δίδυμοι που τραγουδούσαν έγιναν και οι μεγάλοι μου «φίλοι» που μου άνοιγαν δρόμους συναισθήματος και σκέψης, όπως εκείνος ο άλλος «πρεζάκιας», ο Παύλος. Ήρωες χωρίς εισαγωγικά γιατί τραγουδούσαν έναν άλλο χωροχρόνο από αυτόν που αντικρίζαμε στη χαρμόσυνη νομισματική μετάβαση της χώρας προς το ευρώ: «Για ένα κομμάτι ψωμί δεν φτάνει μόνο η δουλειά…» Κι όμως δεν ήταν μίζεροι ούτε απαισιόδοξοι: «Γέλα πουλί μου γέλα / γέλα, κι είν’ η ζωή μια τρέλα». Άλλος ένας στίχος-ύμνος –μου πήρε καιρό να καταλάβω αν είναι δικός τους ή από κάποιο δημοτικό τραγούδι– τραγουδισμένος με τις ταιριαστές διφωνίες τους (όπως άργησα να αναγνωρίσω ποιος είναι ο Χάρης και ποιος ο Πάνος!), στίχος που τόσο πολύ έχει ανάγκη ένας έφηβος, όταν οι ορμόνες του βαράνε κόκκινο και η κυκλοθυμία κάνει κι αυτή το δικό της πάρτι. Μου τραγουδούσαν κι αυτό το «πείσμα που δεν είναι συνήθεια μοναχά», το οποίο όσο μεγάλωνα επανερχόταν ως ξόρκι απέναντι στα ζόρια και συνεχίζει να έρχεται… Το «Κορίτσια της συγνώμης» ακουγόταν κάθε Παρασκευή και Σάββατο βράδυ στην αυτοσχέδια συναυλία στο υπόγειο της πολυκατοικίας όπου έμενα, όταν κατεβαίναμε εκεί με τον γείτονα και συνομήλικο Αλέξανδρο < 18 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

και τραγουδούσαμε κλεισμένοι με τις ώρες στη μικρή του αποθήκη. «Θα σας δώσω λεφτά να βγείτε έξω, να πάτε μια βόλτα», μας έλεγε αγχωμένος ο πατέρας του, αλλά εμείς εκεί, να τραγουδάμε: « Ένας γελοίος παρλαπίπας κοκοράκος / που όπου με παίρνει κι εμένα κοκορεύομαι». Στο Nitro την ίδια στιγμή είχε άρθρο με δέκα συμβουλές για το πώς να γίνεις ο ιδανικός άνδρας… Στο υπόγειο λοιπόν, να τραγουδάμε και το άλλο «Υπόγειο» με τους στίχους-γρίφους και να αναρωτιόμαστε: «Ποιος είναι ο Μυλόζ που φέρνει την άνοιξη;» «Πώς γίνεται το αμάξι να είναι φιλντισένιο;» «Γιατί δεν πιστεύει πια στην καμπάνα που χτυπάει;» Οι απαντήσεις άνοιγαν νέες πόρτες, όπως η ποίηση όταν δεν διδάσκεται ως «ιερή αγελάδα», αλλά την αφουγκράζεσαι τραγουδώντας την με τη μελωδία της που μοιάζει να αναδύεται από τις λέξεις. Όπως τραγουδούσα και το «Παίξε βραχνή μου φυσαρμόνικα» και εκείνον τον παράξενο τύπο που σιχαινόταν τις Κυριακές. Την ίδια στιγμή ένας άλλος, λίγο μεγαλύτερος έφηβος, τριακόσια χιλιόμετρα βορειότερα, ανακάλυπτε τους ίδιους «φίλους». «Ξαφνικά το αστικό τοπίο της νιότης μας, γειτονιές και δρόμοι, στέκια και παραδοσιακά σημεία συναντήσεων, για πολλούς από εμάς, που είχαμε γεννηθεί εκεί κάπου κοντά στο 1970, ήταν σαν να έβρισκε τη φωνή του, ξεκλειδωμένη από τη βραχνή, κι ωστόσο επιβλητική, φυσαρμόνικα των Ζεστών Ποτών»,1 θυμάται ο ποιητής < 19 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

και μεταφραστής Στέργιος Ντέρτσας, περιγράφοντας τη ζωή ενός νέου εκείνης της περιόδου σε μια επαρχιακή πόλη όταν έρχεται σε επαφή με τα τραγούδια. «Και η πόλη έπαψε να μοιάζει τόσο ασφυκτικά ξένη στην εποχή της. Ήταν η εποχή που η νέα πολιτική κατάσταση με σύνθημα την Αλλαγή, πότε σαν ιαχή και πότε σαν γλυκομίλητη σειρήνα, είχε εισβάλει σαρωτικά σε όλο το εύρος του νεοελληνικού κοινωνικού βίου. Προϋπάρχουσες αντιθέσεις και αντιφάσεις εντατικοποιούνταν μπροστά στα έκπληκτα μάτια μας, διαχέοντας τα φωτορυθμικά μιας πρωτόγνωρης πανδαισίας παντού. »Από τη μία απελευθερώνονταν δημιουργικές δυνάμεις σαν έτοιμες από καιρό: αρκούσε μια μικρή σπίθα και η θρυαλλίδα τους προκαλούσε απανωτές εκρήξεις. Και από την άλλη, το θέριεμα, τρομακτικό ενίοτε, ενός πανηγυρτζίδικου γκροτέσκο. Γοητευτικό κι αυτό, ειδικά αν είσαι τόσο νέος, μέχρι που άρχισε να στιγματίζει κάθε μυσταγωγία που συνέθετε την εντοπιότητα εντός μας σαν κάτι παραπάνω από ένα στοιχείο ταυτότητας, μόνο και μόνο για να μας μετατρέψει σε επαρχιώτες ζητιάνους του παγκόσμιου χωριού, στις παρυφές ενός οικουμενικού μοντέλου επιτυχίας στα πρότυπα της χολιγουντιανής εκδοχής του αμερικάνικου ονείρου. »Η αίσθησή μου είναι πως στην επαρχία οι δέσμες αυτών των αντιφάσεων ήταν ακόμη πιο έντονες. Και στα ανεξερεύνητα βάθη αυτής της χαρωπής και ενίοτε < 20 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

επικίνδυνης, λόγω της ακραίας μέθης που προκαλούσε, αφέλειας, έφεγγε σαν άσβηστη φλογίτσα καντηλιού μια θαλερή πατρογονική χαρμολύπη, ως άλλος φτωχός συγγενής, που η μουσική των Ζεστών Ποτών την έφερνε ανανεωμένη στο προσκήνιο. »Όσοι νιώθαμε τα λαϊκά, ρεμπέτικα και πολιτικά τραγούδια των πρόσφατων δεκαετιών να έχουν εντός μας ισχύ παρακλητικού κανόνα της καθημερινότητας, ενώ παράλληλα ήμασταν σε αναζήτηση μιας πιο δικής μας μουσικής/τραγουδιστικής γλώσσας, υποδεχτήκαμε τα Ζεστά Ποτά σαν τη μεταλαμπάδευση μιας απρόσμενης και λυτρωτικής επιφοίτησης. »Οι “Προσωπικές οπτασίες” έγιναν το έπος των μικρών μας στιγμών. Ο “Φάνης”, ο άτυχος αγαπημένος φίλος που εμφανίστηκε αίφνης από το πουθενά, προστατευόμενός μας και προστάτης μας. Το “Για ένα κομμάτι ψωμί” ο πλέον αξιόπιστος οδηγός διεκδίκησης μιας καλύτερης ζωής. Το “Υπόγειο” η ζοφερή δυστοπία που είχε φυλακίσει πριγκίπισσες που τις είχαμε αγαπήσει χωρίς να τις έχουμε δει ποτέ, πριγκίπισσες που μπορεί να ήταν οι νεανικές μας ψυχές που ασφυκτιούσαν στις εκπομπές πνιγηρών νουθεσιών πανταχόθεν. Η “Ρίτα”, το Ριτάκι, η υπεράφθονη παροχή του φαντασιακού μας στο υπαρκτό, για να εδραιώσουμε εσαεί κάποιους έρωτες στον θρόνο του ανέφικτου, καθιστώντας αδύνατη την οποιαδήποτε μετέπειτα επιχείρηση εκθρονισμού. Τα “Κορίτσια της συγνώμης”, ο ευγενέστερος ίσως τρόπος να μετακινηθείς προς την πλευρά των “εξόριστων”, απέ< 21 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

ναντι στην τυφλότητα των κυνικών κατηγοριοποιήσεων, έτσι ώστε να μπορείς να δεις τον κόσμο γύρω σου και με τα δυο σου μάτια. »Όλα τα τραγούδια του δίσκου, ανεξαιρέτως, είχαν κάτι καινούργιο να προσφέρουν ως αναπόσπαστο κομμάτι κάθε παλιού εαυτού προσώπων, πραγμάτων και ιδεών. Το άκουσμά τους ήταν μια ενδοσκοπική διαδικασία διήθησης που ήταν δύσκολο τότε να αποκωδικοποιηθεί. Στίχοι και μουσική, ωστόσο, είχαν βρει έτοιμους τους ψυχικούς μας υποδοχείς, οι οποίοι τα μετέτρεπαν σε οδηγίες προς ναυτιλλομένους στις επικείμενες φουρτούνες της ηλικίας και του κοινωνικού βίου. Μιας επιφοίτησης που δεν έδωσε μόνο στιβαρή φωνή στις πρώτες μεγάλες αποφάσεις, αλλά και προσανατολισμό, ισχυροποίηση των αντιστάσεων, διαμορφωμένων με τα ακούσματα που είχαν προηγηθεί, από τις ελάχιστες διαθέσιμες πηγές, πλέκοντας την έννοια της πατρίδας στη συνείδησή μας με γερές πλέξεις, πέρα από τα συνηθισμένα κλισέ. Μια κασέτα λιωμένη από τα πολλά παιξίματα που σε κάθε της επανάληψη γινόταν ένα καινοφανές κέρας της Αμάλθειας γεμάτο προσφορές ωριμότητας για τις ακόμη άγουρες πνευματικές ανησυχίες μας. »Είδα πολλές φορές και την πόλη μου, τον Βόλο, στην καρδιά της δεκαετίας του ’80, μέσα από τα Ζεστά Ποτά, να γίνεται ταυτόχρονα και εναλλάξ, την ίδια στιγμή, μια πόλη καινούργια και παλιά, ονειρικά αιθέρια και στις δύο αυτές εκδοχές. Ενσωματώνοντας την ανεκτίμητη κληρονομιά του τραγουδιού των προηγούμενων δε< 22 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

καετιών, τα Ζεστά Ποτά μάς ξανασυστήσανε με τον εαυτό μας και τους τόπους όπου διαμορφώσαμε την αντίληψη για τον ευρύτερο κόσμο. »Ταυτόχρονα, τα τραγούδια αυτά γίνονταν πολύτιμη προσθήκη στη συνωμοτική διάλεκτο όσων επιχειρούσαμε να διασχίσουμε με ασφάλεια τα σκοτεινά περάσματα των ψευδαισθήσεων στις ζώνες του καταναλωτικού παραλογισμού που άρχισε να κάνει αισθητή την παρουσία του. Τα μικρά κι ανήλιαγα στενά, τα χαμηλά σπίτια και οι φτωχογειτονιές στα τραγούδια των Ζεστών Ποτών εξακολουθούσαν να διατηρούν την αξιοπρέπειά τους, το διακριτικό φως και το υπερήφανο ποιητικό τους πείσμα απέναντι στην ορμή του υπέρογκου και του υπεράφθονου που άρχισε να προελαύνει. Στις τσέπες μας το χαρτζιλίκι παρέμενε λίγο, τα ρούχα και τα παπούτσια ακόμη δεν ξεχείλιζαν στις ντουλάπες, αλλά ο στίχος “γέλα, κι είν’ η ζωή μια τρέλα” αποτέλεσε ένα από τα μεγάλα ζητούμενα εκείνης της σαν παραμύθι ζαχαρωτής αχλής, σαν μαλλί της γριάς, με την οποία η ανάμνηση έχει αντικαταστήσει τη συγκεκριμένη εποχή στις συχνές αναπολήσεις: ένα διόλου αμελητέο αρχικό κεφάλαιο για σοβαρά εγχειρήματα ζωής πέρα από τις συνήθεις, εμπορικές συνταγές. »Το πώς αξιοποιήθηκε ή σπαταλήθηκε ανήκει σ’ ένα άλλο πεδίο συζήτησης και έρευνας. Σ’ αυτόν τον στίχο όμως προσφεύγω όποτε θέλω να φέρω πίσω, για λίγο έστω, τα μέλη της νοητής μεγάλης παρέας που γαλου< 23 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

χήθηκε με τα τραγούδια του Χάρη και του Πάνου, αλλά δυστυχώς φύγανε πρόωρα. Βιαστικοί, όμορφοι, υπέροχα γελαστοί και διακριτικά μεθυσμένοι». Έκτοτε κάθε φορά που εμφανίζονταν και οι άλλοι «ήρωες» και «ηρωίδες», οι νέοι, δηλαδή, συγγενείς εκείνων των «φίλων» από τα Ζεστά Ποτά, τους υποδεχόμουν κι εγώ με την ίδια λαχτάρα, όπως και χιλιάδες άλλοι. Τραγουδούσα αυτόν που «θυμάται τον Βαν Μόρισον και μελαγχολεί», τον ερωτευμένο που καταγγέλλει δύο ματάκια που του κλέβουνε τον ύπνο, το κορίτσι με τα σπίρτα, τη Βεζυροπούλα με το σάζι, τον Μανδρακούλο, τον Μάρκο και την Άννα, τα κορίτσια στο Bleibtreu café, τη Σούζι των φθηνών καλλυντικών, τον μοναχικό Σχοινοβάτη, τον Torpedo, την Τζέιν, τον Νανάκο τον Φυσαρμόνικα και ένα σωρό άλλους χαρακτήρες που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν μέσα σε κλειστά δωμάτια, αλλά και σε ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης, στη Σαντορίνη, στη Σέριφο, καθώς και σε νοτισμένα από καπνούς μπαρ. Ώσπου το 2008 βρέθηκα να γνωρίζω από κοντά τον έναν εκ των δύο, τον Πάνο (πλέον τους ξεχώριζα εύκολα…), για τις ανάγκες μιας συνέντευξης και να υπογράφω ως επαγγελματίας γραφιάς (sic!) τα συνοδευτικά κείμενα για ένα σιντί που κυκλοφόρησε από το περιοδικό Δίφωνο. Ο τίτλος του «Μια βραδιά στο προβάδικο», δηλαδή η ζωντανή ηχογράφηση ορισμένων τραγουδιών των Κατσιμίχα και του Μάνου Ξυδούς, με αφορμή τις τότε εμφανίσεις του Πάνου με τον Ξυδούς. Ανάμεσα σε αυτά τα «Για ένα κομμάτι ψωμί» και «Προσωπικές οπτασίες»… < 24 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

Και έπειτα ήρθαν και άλλες συνεντεύξεις μαζί τους, για έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Αλλά και ένα μεγάλο αφιέρωμα στο έργο τους. Ήταν το 2012, όταν μαζί με τον Θανάση Συλιβό επιμεληθήκαμε ένα τεύχος του περιοδικού Μετρονόμος, αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στους διδύμους. Μουσικολογικά άρθρα και μαρτυρίες δημιουργών και στενών συνεργατών τους επιχείρησαν να φωτίσουν τις πολλαπλές πλευρές της τραγουδοποιίας τους, παράλληλα με μια νέα πολυσέλιδη συνέντευξή τους, άγνωστες ιστορίες για τα χρόνια τους στη Γερμανία, την πρώτη εμφάνιση στο Φεστιβάλ της Κέρκυρας το 1982, σπάνιο και ανέκδοτο φωτογραφικό υλικό κ.λπ. Ήρθε όμως και ένα ακριβό δώρο που μου επιφύλαξε ο Πάνος. Έξω η πανδημία θέριευε, κι εμείς μέσα αλληλογραφούσαμε διαδικτυακά ανταλλάσσοντας ιδέες και μουσικές για την ουτοπία της επανάστασης, τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, τον Μαγιακόφσκι, τον Πλάτωνα, τον Λένον. Έτσι προέκυψε το τραγούδι μας «Ουτοπία», το οποίο ολοκληρώνεται με τα τελευταία λόγια της Λούξεμπουργκ: « Ήμουν, είμαι, θα ξαναγίνω». Για την αφήγηση της ιστορίας των Ζεστών Ποτών που ακολουθεί, οφείλω βαθιές ευχαριστίες στον Χάρη και τον Πάνο Κατσιμίχα, οι οποίοι θέλησαν να μοιραστούν τις μνήμες, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους μαζί μου, τιμώντας με για μία ακόμα φορά. Ήταν δίπλα μου σε όποια απορία ή προβληματισμό είχα σχετικά με τη διαχείριση του αρχειακού υλικού, δείχνοντάς μου συγκινητική εμπιστοσύνη. < 25 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

Ευχαριστώ από καρδιάς και τους άλλους συντελεστές του δίσκου, τον ηχολήπτη Κώστα Καλημέρη και τον φωτογράφο Henri-Paul Coulon, καθώς και την καλλιτεχνική διευθύντρια Ντόρα Ρίζου, που μου μίλησαν ανασύροντας εικόνες σαράντα χρόνων. Ευχαριστώ επίσης τον παιδικό φίλο των Κατσιμίχα και Μπραχαμιώτη, Χρήστο Πιπίνη, τον επίσης Μπραχαμιώτη εκπαιδευτικό Γιάννη Χολέβα, τον ποιητή και μεταφραστή Στέργιο Ντέρτσα, τον δημοσιογράφο Γιώργο Σκίντσα, τον τραγουδοποιό Κώστα Λειβαδά και τον Γιάννη Μπιλίρη/ Τζόνι Μπι, τραγουδοποιό, ερμηνευτή, μέλος του συγκροτήματος Μεθυσμένα Ξωτικά, οι οποίοι συνεισέφεραν με τις αναμνήσεις και τις σκέψεις τους σε αυτή την περιήγηση στον κόσμο των Ζεστών Ποτών. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στη Μάγδα Τσίπρα για την καθοριστική, όπως πάντα, συμβολή της. Ευχαριστώ, τέλος, τον Μάκη Μηλάτο, επιμελητή της σειράς, τον Δημήτρη Αλεξάκη για τη φροντισμένη επιμέλειά του στο βιβλίο καθώς και τις εκδόσεις Οξύ που στεγάζουν τις «βιογραφίες» ιστορικών δίσκων, όπως τα Ζεστά Ποτά, που είναι και βιογραφίες της εποχής που ηχογραφήθηκαν. Σπύρος Αραβανής

< 26 >

1.

Από το Μπραχάμι… στο Βερολίνο

Μπραχάμι, 1951. 4.621 κάτοικοι, σύμφωνα με την απογραφή της χρονιάς στην «πρόσφατα αυτονομημένη Κοινότητα Αγίου Δημητρίου, που περιλάμβανε αποκλειστικά το χωριό του Μπραχαμίου».1 Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού εσωτερικοί μετανάστες, οι οποίοι αναζητούσαν στην Αθήνα μια καλύτερη τύχη λόγω της ανοικοδόμησής της, εξαιτίας του προγενέστερου εμφυλίου και της έλλειψης εργασίας στην ύπαιθρο. «Μεγάλωσα στο Μπραχάμι», αφηγείται ο Πάνος Κατσιμίχας, «μεγαλύτερος» με διαφορά λίγων λεπτών από τον Χάρη, «μια φτωχογειτονιά της Αθήνας, δεκαπέντε λεπτά με το λεωφορείο από την Ακρόπολη, την Πλάκα, το Σύνταγμα, κι όμως σαν… ξεχασμένη επαρχία, κάπου στα σύνορα. Πόλη εσωτερικών μεταναστών, εκτός σχεδίου όλα, οι εργάτες σταματούσαν τη δουλειά κοντά στα 70, λίγοι δημόσιοι υπάλληλοι: “Για ένα κομμάτι ψωμί, δε φτάνει μόνο η δουλειά. / Για ένα κομμάτι ψωμί, πρέπει να δώσεις πολλά”».2 Σε αυτήν τη συνοικία της Αθήνας, την εποχή που γεννιούνται και περνούν τα πρώτα τους χρόνια τα αδέλφια, «τα κτήματα έγιναν μικρά οικόπεδα προς πώληση στον κόσμο της δουλειάς. Λαγκαδιανοί και Hπειρώτες, < 27 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

δεξιοτέχνες μάστορες στις οικοδομές, προτάσσοντας μια μοναδική ενδοκοινοτική αλληλεγγύη, εργάστηκαν και χωρίς μεροκάματο στις αργίες και στις σχόλες, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τον πατριώτη, να βοηθήσουν στην εκχέρσωση, στη θεμελίωση, στα μπετά, στο σήκωμα. Σπίτια αυθαίρετης κατασκευής που άλλοτε γκρεμίζονταν και ξαναφτιάχνονταν, ενταφιάζοντας ή αναγεννώντας όνειρα και προσδοκίες».3 Η πλατεία της, πολύβουη μέχρι σήμερα, τα προπολεμικά καφενεία γύρω από τη δεσπόζουσα εκκλησία, τον Άγιο Δημήτριο, τις ταβέρνες και τους κινηματογράφους, δημιουργώντας όμως μια αντιφατική συνθήκη, όπως σημειώνει και πάλι ο καθηγητής Πανεπιστημίου και Μπραχαμιώτης Βασίλης Καρδάσης (1956-2025): «Από τη μία η πλατεία και ο κόσμος της, ελευθεριάζων μέσα σε θορυβώδεις εκδηλώσεις ως επί το πολύ. Από την άλλη η εκκλησία, ο Άγιος Δημήτριος, με την κυριαρχική παρουσία στη συνοικία, κόσμος δογματικά συντηρητικός, προσηλωμένος με ευλάβεια στην εκτέλεση των θρησκευτικών του καθηκόντων».4 Και ο πολιτισμός; Ως προς αυτόν, ο ρόλος του κινηματογράφου στην πόλη είναι αξιοσημείωτος: «Στο Mπραχάμι, οι Kαραμπαμπαίοι (αυτόχθονες τσιφλικάδες που κατείχαν από παλιά μεγάλες εκτάσεις γης, βοσκοτόπια), υπάκουοι στα μηνύματα του καιρού τους, θα ανταποκριθούν το 1957 φτιάχνοντας τον πρώτο κινηματογράφο, θερινό στην αρχική φάση, στο κτήμα τους, στη μά< 28 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

ντρα οικοδομών που είχαν επί της οδού Aγίου Δημητρίου. Tον ονόμασαν Aχίλλειον και μετέπειτα Aττικόν, όπως το θυμούνται οι παλαιότεροι. […] Tο καλοκαιρινό Aττικόν παίζει ταινίες με 5,5 δραχμές εισιτήριο. Tις Tετάρτες όμως επιφυλάσσει εκπλήξεις στην αυξανόμενη πληθυσμιακά κοινωνία του Mπραχαμίου. Μετακαλεί καλλιτέχνες που παρουσιάζονται μπροστά στο διψασμένο για διασκέδαση κοινό. Λαϊκοί τραγουδιστές με τις ορχήστρες τους (Zαγοραίος, Περπινιάδης), κωμικοί ηθοποιοί (Σταυρίδης, Aγκόπ, Zαννίνο) σε θεατρικά νούμερα από σκηνές επιθεώρησης των αθηναϊκών θιάσων αποτελούν συχνούς επισκέπτες του Aττικόν. O κόσμος ανταποκρίνεται, η αίθουσα είναι σχεδόν πάντοτε γεμάτη και το εισιτήριο είναι φθηνό».5 Χρόνια μετά ο Πάνος θα θυμηθεί: «Θυμάμαι ότι στα τέλη ’60, αρχές ’70, ο τόπος συνάντησης ήταν γύρω από την πλατεία, στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου· εκεί κανένα τάβλι, κανέναν καφέ, συζήτηση, σινεμά στην Ατλαντίδα, βόλτα τα Σάββατα στην Πλάκα, έτσι μεγαλώσαμε. Ήσυχα και λιτά, χωρίς μεγάλες απαιτήσεις. Με αγαπημένους φίλους, καλούς γείτονες, με ανοιχτά σπίτια, μιας και κανένας τότε δεν κλειδωνόταν μέσα. Μπορείς να φανταστείς ότι κοιμόμασταν στην ταράτσα το καλοκαίρι; Μετά άλλαξε κι αγρίεψε η ζωή. Πάντως εκείνα τα χρόνια έτσι ήταν, άλλα χρόνια, άλλα ήθη, πολύτιμες αναμνήσεις για μένα. […] Εκτός από το Ρεμούτσικο, την ταβέρνα του Κώστα του Δήμα, όπου πήγαινα < 29 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

αρχές της δεκαετίας του ’80, τα στέκια της εφηβείας μου δεν υπάρχουν πια. Εννοώ τα στέκια που ήταν γύρω από την παλιά εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Δηλαδή το καφενείο του Σαΐνη, τα μπιλιάρδα του μπαρμπα-Τάσου, την ταβέρνα του κυρ-Νίκου εκεί στο ξεκίνημα της Αιγαίου, που είναι τώρα τα Άγραφα, την καφετέρια του Ντέντε… Τα θυμάμαι όλα αυτά τα στέκια με συγκίνηση και νοσταλγία. Πλην όμως δεν υπάρχουν πια».6 Μέσα σε αυτό το κοινωνικό και χωροταξικό πλαίσιο, «κάθε μέρα βρίσκουμε δρόμους και επιστρέφουμε στην παιδική μας ηλικία»,7 μεγαλώνουν οι δίδυμοι, με εξαίρεση τα τρία τελευταία χρόνια του δημοτικού, που μετακινήθηκαν στην Κύπρο και συγκεκριμένα στη Λευκωσία, λόγω μετάθεσης του πατέρα τους που ήταν στρατιωτικός: «Ο πατέρας μου», λέει ο Πάνος, «ήταν ένας σοβαρός, καλόκαρδος, αλλά μονόχνοτος, λόγω της δουλειάς του, άνθρωπος, ο κλασικός 50’s οικογενειάρχης, τίμιος μέχρι βλακείας, κάτι που εκτιμούσα βαθύτατα, με αρχές, δεξιούρας του κερατά, που ήθελε το καλό μας, όπως αυτός το εννοούσε. Παρένθεση εδώ. Όταν μεγαλώσαμε και γίναμε φοιτητές, τον τσιγκλάγαμε να μας βρίζει “παλιοκουμμούνια”, και εμείς ηδονιζόμασταν και κλαίγαμε από τα γέλια. Τραγέλαφος!»8

< 30 >

ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ

Τα αρβανίτικα τραγούδια και το μαντολίνο Η καταγωγή του πατέρα από τη Θήβα, πιο συγκεκριμένα από το Μαυρομάτι Θηβών, χωριό του Νομού Βοιωτίας, μεταξύ Θήβας και Λιβαδειάς, σε υψόμετρο 320 μέτρων. Εκεί τα δυο αδέλφια μυήθηκαν στις γιορτινές «τελετές» και στα παραδοσιακά τραγούδια: «1960. Θυμάμαι ακόμα το μακρόστενο ξύλινο τραπέζι, τους άντρες γύρω γύρω αυστηρούς, σοβαρούς, με τα άσπρα πουκάμισα, το κόκκινο κρασί το δικό τους, από τα αμπέλια τους. Στην κεφαλή του τραπεζιού ο παπα-Γιώργης, κάτι σαν αρχηγός και πολέμαρχος του χωριού, ο πιο άγριος απ’ όλους. Δίπλα του ο παππούς μου, ο μπαρμπα-Γιάννης Κατσιμίχας, ο πατερ-φαμίλιας. Μετά ο πατέρας μου, τα αδέλφια του, όλο το σόι. Στο τραπέζι ήταν μόνο άντρες· οι γυναίκες κάπου στο πλάι. Τα αγόρια κυκλοφορούσαν ελεύθερα στην “τελετή”. Μας ήθελαν, μας γούσταραν και, δίχως λόγια, μάλλον μας μετέδιδαν τα βασικά: “Έλα δω, μπινιάρι” [μπινιάρι στα αρβανίτικα σημαίνει δίδυμος]. Χλαπ ένα κοψίδι στο στόμα και χλουπ μια γουλιά κόκκινο κρασί από το βαγένι (το τεράστιο ξύλινο βαρέλι του κρασιού). Γουλιές κατευθείαν από το ποτήρι του παππού. »Έπειτα άρχιζαν τα κλέφτικα. Τραγουδούσαν κάτι αρχέγονα μακρόσυρτα τραγούδια της τάβλας, που δεν τελείωναν ποτέ. Πρώτα ένας και μετά όλοι μαζί. Δεν μπερδεύονταν, δεν έπεφτε ποτέ ο ένας πάνω στον άλλον, ξέρανε πολύ καλά τι έκαμναν. […] Θυμάμαι ακόμα το δέος < 31 >

ΣΠΎΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΉΣ

και την ιερή φρίκη που ένιωθα έτσι όπως τους έβλεπα όλους μαζί να πίνουνε και να τραγουδάνε. Σαν να ξεπροβόδιζαν τον ήρωα Κατσαντώνη, που θα ’φευγε το βράδυ με τα παλικάρια του, να πάνε να πολεμήσουν “για την ελευθερία της πατρίδος και του Χριστού την πίστη την αγία”. “Ωρέ βγήκεν ο ή-/η-η-η-η-ή-λιος στα βουνάαααα, άιντε Κατσαντώνη μου...” Έχω την εντύπωση ότι πρόλαβα τις αρχαίες τελετές. Έτσι νιώθω ακόμα».9 Πίσω στο Μπραχάμι και στους δικούς του λαϊκούς ήρωες: «Στο δικό μου το “χωριό”, τον Άγιο Δημήτριο ή Μπραχάμι», λέει ο Πάνος, «επικρατούσαν άλλες καταστάσεις: Καζαντζίδης-Μαρινέλλα, Μενιδιάτης, Μπακάλης, Πάνου, Μοσχολιού, Γαβαλάς-Κούρτη, ΧιώτηςΛίντα κ.λπ. Όλη, δηλαδή, η σκηνή του λαϊκού τραγουδιού της δεκαετίας του ’60. Αυτά έπαιζε το ραδιόφωνο· αυτά ακούγαμε».10 Το 1984, έναν χρόνο πριν βγουν τα Ζεστά Ποτά, στον δίσκο του Λεωνίδα Βελή με τίτλο το ονοματεπώνυμό του, υπήρχε ένα τραγούδι που μουσικά θα έλεγε κανείς πως ανήκε στον Χρήστο Νικολόπουλο: «Μείνε όπως ήσουνα» ο τίτλος του, και μετά τη σόλο εισαγωγή ενός κλαρίνου, συνοδευόμενου από τον ήχο μπουζουκιού, η φωνή του Βελή πάνω στα πατήματα του Στέλιου Καζαντζίδη: «Μη μου ζητάς να μείνουμε φίλοι / Πώς να σε δω με τα μάτια ενός άλλου / Πώς να ξεχάσω τα λόγια που μου είπες / Τα ψεύτικα, όλα τελειώσανε». Συνθέτης και στιχουργός ο –άγνωστος τότε στο ευρύ κοινό– Πάνος Κατσιμίχας. < 32 >