Issuu

Επιστολές που έγραψαν ιστορία

ΜΗΤΕΡΕΣ

SHAUN USHER ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ - ΜΗΤΕΡΕΣ ΤΊΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΎΠΟΥ

Brainfood Εκδοτική 2024 ΥΠΕΎΘΥΝΟΣ ΈΚΔΟΣΗΣ

Νίκος Χατζόπουλος

ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Δημήτρης Αλεξάκης

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΞΩΦΥΛ ΛΟΥ

kastan

ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ

Λίλα Κούπριζα

BR AINFOOD ΕΚΔΟΤΙΚΉ ΜΕΠΕ

Εμπεδοκλέους 28 & Σουρή 20, 12131 Περιστέρι Τηλ.: 210 2514123 Email: contact@brainfood.gr www.brainfood.gr Μάιος 2024 ISBN: 978-618-86799-2-4 Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε μέσο ή τρόπο αντιγραφή, φωτοανατύπωση, αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου.

SHAUN USHER

Επιστολές που έγραψαν ιστορία

ΜΗΤΕΡΕΣ Μ ΕΤΑΦΡΑ ΣΗ

ΙΩ Α ΝΝΑ ΧΟΝΔΡΟΥ



Οι Επιστολές που έγραψαν ιστορία ήρθαν στο προσκήνιο το 2009, με την εμφάνιση της ιστοσελίδας lettersofnote. com, που δημιουργήθηκε για να τιμήσει την παλιά καλή αλληλογραφία και που πλέον μετράει περισσότερες από 100 εκατομμύρια επισκέψεις. Ο πρώτος τόμος των Επιστολών που έγραψαν ιστορία εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2013 και αργότερα, την ίδια χρονιά, ακολούθησε η πρώτη παράσταση Letters Live, όπου διεθνούς φήμης και καταξιωμένοι ερμηνευτές παρουσίασαν σημαντικές επιστολές σε ζωντανό κοινό. Έκτοτε, αυτά τα δύο αδέλφια μεγαλώνουν πλάι-πλάι, με τις Επιστολές που έγραψαν ιστορία να έχουν εξελιχθεί σε διεθνές φαινόμενο και τις παραστάσεις Letters Live να στεγάζονται σε εμβληματικούς χώρους εκδηλώσεων σε όλο τον κόσμο, από το Royal Albert Hall του Λονδίνου έως το θέατρο του Ace Hotel στο Λος Άντζελες. Μπορείτε να μάθετε περισσότερα στο lettersofnote. com και στο letterslive.com. Και τώρα μπορείτε, επίσης, να ακούσετε τις ηχητικές εκδόσεις της νέας σειράς των Επιστολών που έγραψαν ιστορία από τα χείλη εξαιρετικών ερμηνευτών, επιλεγμένων μέσα από τη μεγάλη γκάμα των καλλιτεχνών που συμμετέχουν τακτικά στις παραστάσεις Letters Live.

Για όλες τις μητέρες, αλλά κυρίως για τη δική μου

Π Ε ΡΙ Ε ΧΟΜ Ε ΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ...................................................................................................................................................... 15 1. ΕΙΣΑΙ ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ Μελίσα Ρίβερς προς Τζόαν Ρίβερς....................................................................... 19 2. ΞΕΡΩ, ΜΗΤΕΡΑ, ΞΕΡΩ Αν Σέξτον προς Λίντα Σέξτον..................................................................................... 23 3. ΕΙΜΑΙ Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΝΤΑΝΙ ΝΤΕ ΒΙΤΟ Τζούλια Ντε Βίτο προς Κερκ Ντάγκλας. ....................................................... 27 4. ΝΑ ΛΑΜΠΕΙΣ ΣΥΝΕΧΩΣ ΚΑΙ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΩΣ Κέιτλιν Μοράν προς Λίζι Μοράν............................................................................ 29 5. ΩΡΑΙΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ, ΜΗΤΕΡΑ; Ε. Μπ. Γουάιτ προς Στάνλεϊ Χαρτ Γουάιτ.................................................... 33 6. ΜΕΘΑΥΡΙΟ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΩ Ιτσίζο Χαγιάσι προς τη μητέρα του..................................................................... 36 7. Η ΑΝΥΠΟΜΟΝΗ ΜΗΤΕΡΑ ΣΟΥ Τζέσι Μπέρναρντ προς το αγέννητο παιδί της.................................. 41 8. ΤΩΡΑ ΠΙΑ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟ ΕΣΕΝΑ Μπ. Ντ. Χάιμαν και Μπέτι Ντέιβις...................................................................... 46 9. ΟΛΟΙ ΜΑΣ ΕΧΟΥΜΕ ΕΝΑΝ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΖΩΗ Βασίλισσα Έστερ Γκάπτον Τσίταμ Τζόουνς προς Ρενέ Τσίταμ Νέμπλετ............................................................................................................. 52

10. ΕΚΕΙΝΗ ΗΤΑΝ ΟΛΗ ΜΟΥ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ταρέ προς τη θεία της Χορέινα................................................................................. 56 11. ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΕΥΚΟΛΟ Χάνα Γούντχεντ προς τη μητέρα της............................................................... 58 12. ΘΑ ΤΗΣ ΕΙΧΕ ΑΡΕΣΕΙ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ Τζορτζ Μπέρναρντ Σο προς Στέλα Κάμπελ............................................. 62 13. Η ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΣΟΥ ΜΗΤΕΡΑ Μαίρη Ιζαμπέλ Στίβενς προς Μάργκαρετ Μίτσελ......................... 67 14. ΜΕΓΑΛΟ ΠΝΕΥΜΑ Έντνα Βίνσεντ Μιλέι προς Κόρα Μπ. Μιλέι.......................................... 71 15. ΕΧΩ ΤΗΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζ. προς Αλμπέρτα Κινγκ Γουίλιαμς........................................................................... 77 16. ΣΕ ΠΕΡΙΜΕΝΩ Σίλβια Πλαθ προς Ορέλια Πλαθ.............................................................................. 81 17. ΑΓΑΠΗΜΕΝΕ ΟΥΙΝΣΤΟΝ, ΠΟΛΥ ΜΕ ΣΤΕΝΟΧΩΡΕΙΣ Τζένι Τσόρτσιλ και Ουίνστον Τσόρτσιλ.......................................................84 18. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΓΑΙΝΕΙ ΑΠΟ ΜΕΣΑ ΣΟΥ Λόρα Ντερν προς Τζέια Ντερν................................................................................... 88 19. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΛΕΠΤΟ; Τίνα Λεμπλάν Σαντόσκι και Μίστερ Ρότζερς....................................... 93 20. Η ΜΗΤΡΙΚΗ ΑΓΑΠΗ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΕΣ Ρίχαρντ Βάγκνερ προς Γιοχάνα Βάγκνερ................................................. 97 21. ΖΗΣΤΕ ΜΙΑ ΖΩΗ ΠΟΥ ΝΑ ΑΞΙΖΕΙ Τζούλι Γιπ-Ουίλιαμς προς Μία και Ιζαμπέλ..........................................102

22. ΣΕ ΠΑΡΑΚΑΛΩ, ΜΙΛΑ ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΣΟΥ Γκ. Κ. Τσέστερτον προς Μαρί Λουίζ Τσέστερτον........................112 23. ΘΑ ΕΙΜΑΙ ΠΑΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΣΟΥ Μιλάντα Χοράκοβα προς Γιάνα Χοράκοβα.......................................... 117 24. Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΜΟΥ ΣΤΗ ΓΗ ΕΧΕΙ ΗΔΗ ΕΚΠΛΗΡΩΘΕΙ Βίβιαν Ρόουζγουορν προς τη μητέρα του.............................................. 127 25. Η ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΣΟΥ ΚΟΡΗ Λουίζα Μέι Άλκοτ προς Άμπι Μέι Άλκοτ................................................ 131 26. ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΠΟΥ ΣΟΥ ΓΡΑΦΩ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΜΟΥ ΚΑΤΑΔΙΚΗ Μπάγια Χοσίν προς τη μητέρα της.................................................................. 133 27. ΤΗΝ ΑΓΑΠΩ ΟΣΟ ΤΙΠΟΤΕ ΑΛΛΟ Μάρθα Γκέλχορν προς Λούσι Μόρχεντ.................................................... 135 28. Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΚΟΜΗ ΑΙΣΘΗΤΗ Κάρεν Κουκ προς Τζόαν Κουκ Κάρπεντερ.......................................... 138 29. ΑΓΑΠΗΤΕΣ ΚΟΡΕΣ Πάτον Χαλιντέι Κουίν προς Ίντιθ Κουίν..................................................143 30. ΑΚΟΥ, ΜΑΜΑ Ουάλας Στέγκνερ προς Χίλντα Στέγκνερ............................................. 148

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ????

μία επιστολή είναι μια ωρολογιακή βόμβα, ένα μήνυμα

μέσα σε μια μποτίλια, ένα ξόρκι, μια κραυγή για βοήθεια, μια ιστορία, η έκφραση μιας ανησυχίας, μια δόση αγάπης, ένας τρόπος σύνδεσης μέσα από τις λέξεις. Η απλή αυτή και υπέροχα δημοκρατική μορφή τέχνης εξακολουθεί να αποτελεί ισχυρό μέσο επικοινωνίας. Ανεξάρτητα από την όποια τεχνολογική επανάσταση, εν τω μέσω της οποίας βρισκόμαστε, η επιστολή ζει και βασιλεύει και, όπως και η λογοτεχνία, θα υπάρχει εις τον αιώνα τον άπαντα.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

θα μπορούσε να πει κανείς ότι η αλληλογραφία με τη μη-

τέρα μας αρχίζει από τότε που βρισκόμαστε στο άνετο περιβάλλον της μήτρας, ότι οι κλοτσιές, οι μπουνιές, οι αγκωνιές, οι σπρωξιές και οι κεφαλιές είναι τα πρώτα μας γράμματα που της παραδίδονται στη στιγμή – μια έγκαιρη απότομη προειδοποίηση ότι σύντομα τουλάχιστον δύο ζωές θα αλλάξουν εντελώς και για πάντα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό δημιουργεί το κλίμα για τη σχέση μεταξύ μητέρας και παιδιού, και σηματοδοτεί την αρχή ενός ισόβιου αγώνα για συνύπαρξη. Για άλλους, αυτή μπορεί να είναι η τελευταία τους επαφή. Για τους περισσότερους, ωστόσο, αυτός ο καταιγισμός επειγόντων μηνυμάτων σηματοδοτεί την αρχή μιας σχέσης που θα συνεχιστεί σε όλη τη ζωή των εμπλεκομένων και κατά κάποιον τρόπο και μετά. Οι Επιστολές που έγραψαν ιστορία: Μητέρες είναι ένας ύμνος στον πιο θεμελιώδη και περίπλοκο ανθρώπινο δεσμό, μέσω της παλιομοδίτικης αλληλογραφίας. Πρόκειται για συλλογή τριάντα επιστολών που έχουν γραφτεί από, προς ή για τις μητέρες. Διαβάζοντάς τες μπορεί να γελάσετε, να θυμώσετε, να παρηγορηθείτε, να στενοχωρηθείτε, ανάλογα με την κατάσταση στην οποία θα βρίσκεστε τη μέρα της εβδο15

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

μάδας, το βλέμμα που σας έριξε μόλις η κόρη σας, τον τόνο της μαμάς σας στο τελευταίο της μήνυμα, ή τον εντελώς παράλογο τρόπο με τον οποίο ο γιος σας άδειασε το πλυντήριο των πιάτων και μετά ανέβηκε τις σκάλες και εξαφανίστηκε στο δωμάτιό του, το οποίο, παρεμπιπτόντως, έχει να συγυριστεί από τον Ιούλιο, και σας είπε για το καινούργιο του τατουάζ. Την παλαιότερη επιστολή αυτού του τόμου την έγραψε τον τέταρτο αιώνα μ.Χ. ένα κορίτσι από την Αίγυπτο, το οποίο θρηνεί τον θάνατο της μητέρας του. Την πιο πρόσφατη την έστειλε το 2018 μια νεαρή Αγγλίδα, η οποία εμπνεύστηκε από την υπόθεση μιας ταινίας για να γράψει στη μητέρα της. Στο ενδιάμεσο θα βρείτε την επιστολή μιας απογοητευμένης μητέρας στον έφηβο γιο της, ο οποίος κατατάχτηκε για να οδηγήσει τη χώρα του στη νίκη στον B´ Παγκόσμιο Πόλεμο, την παθιασμένη αλληλογραφία ανάμεσα σε μια κορυφαία προσωπικότητα του Χόλιγουντ και την κόρη της, την οποία, για κάποιο λόγο, δημοσίευσαν στα αντίστοιχα απομνημονεύματά τους για να τη διαβάσουν όλοι, τη σπαρακτική αλλά αποκαλυπτική επιστολή μιας ετοιμοθάνατης γυναίκας στις νεαρές κόρες της, όπου τους μιλάει για το αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται, την αποχαιρετιστήρια επιστολή ενός εικοσιτριάχρονου πιλότου-καμικάζι στη μητέρα του, την οποία έγραψε μερικές μέρες πριν από την τελευταία του αποστολή, και πολλές άλλες. Όσο έκανα έρευνα γι’ αυτό το βιβλίο, άρχισα να συνειδητοποιώ πολύ σύντομα δύο πράγματα, τα οποία πιστεύω ότι αξίζει να αναφέρω. Το πρώτο είναι ότι οι περισσότερες επιστολές από τις μητέρες προς τα παιδιά τους έχουν γρα16

ΜΗΤΕΡΕΣ

φτεί όταν αυτά είναι πολύ μικρά ή ακόμα και έμβρυα – επιστολές γεμάτες ελπίδα, όπου με τα απαραίτητα παραινετικά λόγια καλωσορίζουν στον κόσμο αυτά τα αγνά πλάσματα. Συνειδητοποίησα, όμως, και ότι οι περισσότερες επιστολές από την αντίθετη κατεύθυνση, από το παιδί προς τη μητέρα, είναι γραμμένες στο τέλος του κύκλου της ζωής, όταν οι γονείς πλησιάζουν στο τέλος της ζωής τους ή έχουν πεθάνει πρόσφατα – αποχαιρετιστήριες επιστολές, όπου συχνά λένε πόσο λυπούνται που δεν επικοινωνούσαν όταν έπρεπε. Συγγνώμη που ακούγομαι σαν τη μαμά σας, αλλά θα το πω απλά: ας γράψουμε περισσότερες επιστολές στη μητέρα μας στο διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ γέννησης και θανάτου, όταν η ζωή είναι πραγματικότητα. Η μητέρα σας θα το εκτιμήσει, και το ίδιο θα κάνει και η επόμενη γενιά όταν θα πάρει στα χέρια της αυτές τις συναρπαστικές επιστολές. Τώρα πρέπει να σας αφήσω. Έχω να γράψω μια επιστολή. Shaun Usher 2020

1. ΕΙΣΑΙ ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ Μελίσα Ρίβερς προς Τζόαν Ρίβερς 2013

Την Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου 2014, πλήθη συγκεντρώθηκαν έξω από τον ναό Emanu-El στην 5η Λεωφόρο της Νέας Υόρκης, για να αποτίσουν φόρο τιμής στην Τζόαν Ρίβερς, η οποία είχε αποβιώσει πρόσφατα. Η Τζόαν Ρίβερς γεννήθηκε στο Μπρούκλιν το 1933 από Ρώσους μετανάστες και ήταν μια κωμικός πολύ γνωστή στο ευρύ κοινό από τη δεκαετία του 1960, χάρη στις αναρίθμητες τηλεοπτικές εκπομπές της. Εκείνη την ημέρα ακούστηκαν πολλοί λόγοι στη μνήμη της. Ένας από αυτούς ήταν της κόρης της, Μελίσα, στον ξενώνα της οποίας είχε μείνει η Τζοάν κατά καιρούς όλα αυτά τα χρόνια, κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της στο Λος Άντζελες. Η Μελίσα, αφού είπε μερικά λόγια, διάβασε δυνατά αυτή την επιστολή, την οποία είχε γράψει στη μακαρίτισσα τη μητέρα της την προηγούμενη χρονιά.

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Μαμά: Έλαβα το σημείωμα που μου έριξες κάτω από την πόρτα του δωματίου μου χθες το βράδυ. Ήμουν πολύ ενθουσιασμένη που θα το διάβαζα, γιατί πίστευα ότι θα περιείχε υπέροχες, τρυφερές συμβουλές που ήθελες να μοιραστείς μαζί μου. Φαντάσου την έκπληξή μου όταν το άνοιξα και είδα ότι άρχιζε με την προσφώνηση: «Αγαπητή σπιτονοικοκυρά». Εξέτασα τα παράπονά σου και έχω να σου δώσω τις εξής απαντήσεις: 1. Αν και εκτιμώ την επιθυμία σου να «αναβαθμίσεις» και να μεγαλώσεις το δωμάτιό σου, δεν μπορώ, λόγω ευσυνειδησίας, να μεταφέρω τον [δεκατριάχρονο γιο μου] Κούπερ στο πλυσταριό. Συμφωνώ ότι θα είναι μάθημα ζωής γι’ αυτόν να μάθει να πλένει, να στεγνώνει και να διπλώνει τα ρούχα, αλλά από τη στιγμή που δεν τον βλέπω να δουλεύει σε καθαριστήριο στο μέλλον, πρέπει να αρνηθώ. Επίσης, ξέρω ότι είσαι όντως δημιουργική ιδιοφυΐα (και στ’ αλήθεια θαυμάζω τα μοναδικά σου ένστικτα), αλλά το σπάσιμο ενός τοίχου χωρίς την άδειά μου δεν είναι ο κατάλληλος τρόπος έκφρασης αυτής της δημιουργικότητας. Δεν αποτελεί μόνο παραβίαση των ορίων, αλλά είναι και παράβαση του οικοδομικού κανονισμού. Επίσης, το νωρίτερο που μπορεί να έρθει ο μάστορας είναι την επόμενη εβδομάδα, επομένως το σχέδιο επέκτασης πρέπει να περιμένει. 2. Όσον αφορά τον συγκάτοικό σου (δικά σου λόγια), τον Κούπερ. Αν και σου έχω εμπιστοσύνη όταν είναι μαζί σου, 20

ΜΗΤΕΡΕΣ

είναι λάθος από μέρους σου να υποτιμάς τους κανόνες μου. Είναι λάθος που τον άφησες να φάει πατατάκια και παγωτό για βραδινό. Είναι λάθος που τον άφησες να κάνει κοπάνα από το σχολείο για να πάει σινεμά. Και είναι εντελώς λάθος που η ταινία ήταν το Τελευταίο τανγκό στο Παρίσι. Όσο για το ότι πήγες τους φίλους του σε ένα «κέντρο για άντρες», δέχτηκα το επιχείρημά σου ότι ήταν επιμορφωτική εμπειρία για τα αγόρια –και έχεις δίκιο, είναι το πιο δημοφιλές αγόρι στο σχολείο αυτή την περίοδο– αλλά θα προτιμούσα να μη μάθει βιολογία από αυτούς τους «κυρίους» και τις ντάμες τους, την Μπάμπι, την Τρίξι και την Ψιψίνα. Και επειδή σου φώναξα, δεν μου άρεσε που είπες ότι έχω δημιουργήσει εχθρική ατμόσφαιρα στο σπίτι. 3. Αν και χαίρομαι που συναναστρέφεσαι με κόσμο, πρέπει να γεμίζεις το τζακούζι μετά από κάθε πάρτι σου. Βασικά, πρέπει να ηρεμήσεις λίγο με τα πάρτι. Φαντάσου την έκπληξή μου όταν είδα τις φωτογραφίες που ανέβασες στο Facebook με τις φίλες σου τόπλες στο τζακούζι να κάνουν τρέλες. Είναι τέλειο που διασκεδάζεις πιο συχνά, πιστεύω, αλλά δεν μπορώ να δέχομαι παράπονα από τους γείτονες για τον θόρυβο που κάνετε με τα παιχνίδια σας στα πάρτι σου, όπως Γύρω-γύρω όλοι στη μέση το πι ή Η γυμνή γάτα και το ποντίκι. Είμαι πολύ χαρούμενη που χρησιμοποιείς το σπίτι για κοινωνικές συναθροίσεις, αλλά δεν μπορείς να το νοικιά21

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

ζεις, να το διαφημίζεις ως «μέρος για πάρτι», ή να μοιράζεις μπλουζάκια που γράφουν: «Άντε γ____ Τζίμι Μπάφετ». Κλείνοντας, ελπίζω να απάντησα ικανοποιητικά στα παράπονα και τις απορίες σου. Μoυ αρέσει πολύ που μένεις μαζί μας και είμαι ευγνώμων για κάθε λεπτό που περνάμε μαζί σου εγώ και ο Κούπερ. Είσαι πηγή έμπνευσης. Επίσης, έχεις καθυστερήσει 30 μέρες το νοίκι. Με πολλή αγάπη, Μελίσα

2. ΞΕΡΩ, ΜΗΤΕΡΑ, ΞΕΡΩ Αν Σέξτον προς Λίντα Σέξτον Απρίλιος 1969

Η Αν Σέξτον γεννήθηκε στο Νιούτον της Μασαχουσέτης το 1928. Στο μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής της πάλευε με την ψυχική ασθένεια από την οποία υπέφερε, και από τη στιγμή που γεννήθηκαν τα δύο κορίτσια της, όταν ήταν είκοσι και κάτι, η ψυχική της οδύνη έγινε πιο βαθιά και περίπλοκη. Με την παραίνεση του ψυχοθεραπευτή της ψυχιατρικής κλινικής στην οποία είχε εισαχθεί το 1955, δύο χρόνια μετά τη γέννηση της πρώτης της κόρης, της Λίντα, άρχισε να γράφει ποίηση, η οποία θα απομάκρυνε τις αυτοκτονικές της σκέψεις και θα αναπτέρωνε τις ελπίδες της οικογένειας και των φίλων της. Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού της το 1969, δύο χρόνια πριν κερδίσει το Βραβείο Πούλιτζερ για το βιβλίο της Ζήσε ή Πέθανε, η Σέξτον έγραψε ένα μήνυμα για το μέλλον στη Λί-

ντα, η οποία ήταν τότε δεκαπέντε χρονών. Πέντε χρόνια μετά από αυτήν τη συγκινητική επιστολή, η Σέξτον έδωσε τέλος στη ζωή της. Ήταν σαράντα πέντε χρονών.

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Τετάρτη – 2:45 μ.μ. Αγαπητή Λίντα, Πετάω για Σεντ Λούις για μια δημόσια ανάγνωση. Διάβαζα μια ιστορία στο New Yorker και μου ήρθε στο μυαλό η μητέρα μου, και έτσι όπως ήμουν ολομόναχη στο κάθισμα, της ψιθύρισα: «Ξέρω, μητέρα, ξέρω». (Βρήκα στιλό!) Και σκέφτηκα εσένα – κάποια μέρα να ταξιδεύεις για κάπου με το αεροπλάνο, ολομόναχη, και ίσως εγώ να έχω πεθάνει και εσύ να θέλεις να μου μιλήσεις. Και θέλω να σου απαντήσω. (Λίντα, μπορεί να μην είσαι στο αεροπλάνο, μπορεί να είσαι στο τραπέζι της κουζίνας σου και να πίνεις τσάι κάποιο απόγευμα όταν θα είσαι 40. Οποιαδήποτε στιγμή.) Θέλω να σου απαντήσω. 1. Σ’ αγαπώ. 2. Ποτέ δεν με απογοήτευσες. 3. Ξέρω. Το πέρασα μία φορά. Ήμουν κι εγώ 40, η μητέρα μου είχε πεθάνει κι εγώ τη χρειαζόμουν ακόμα. Αυτό είναι το μήνυμά μου στη 40χρονη Λίντα. Ό,τι κι αν συμβαίνει, πάντα ήσουν το μικρό μου κοτσύφι, η ξεχωριστή Λίντα Γκρέι μου. Η ζωή δεν είναι εύκολη. Είναι αφόρητα μοναχική. Το ξέρω. Τώρα το ξέρεις κι εσύ – όπου κι αν είσαι, Λίντα, και μου μιλάς. Όμως έζησα μια καλή ζωή –έγραψα μέσα στη δυστυχία– αλλά έζησα την κάθε στιγμή. Κι εσύ, 24

ΜΗΤΕΡΕΣ

Λίντα, ζήσε την ΚΑΘΕ ΣΤΙΓΜΗ! Ζήσε όσο δεν πάει. Σ’ αγαπώ, 40χρονη Λίντα, και αγαπώ αυτό που κάνεις, αυτό που βρίσκεις, αυτό που είσαι! Να είσαι κυρία του εαυτού σου. Να ανήκεις σε αυτούς που αγαπάς. Μίλα στα ποιήματά μου και μίλα στην καρδιά σου, είμαι και στα δύο, αν με χρειαστείς. Είπα ψέματα, Λίντα. Αγαπούσα τη μητέρα μου και με αγαπούσε και εκείνη. Δεν με κράτησε ποτέ, αλλά μου λείπει, τόσο που πρέπει να αρνηθώ ότι την αγάπησα, ή εκείνη εμένα! Ανόητη, Αν! Αυτό που σου λέω! ΧΟΧΟΧΟ Η μαμά

«ΖΗΣΕ ΤΗΝ ΚΑΘΕ ΣΤΙΓΜΗ!» – Αν Σέξτον

3. ΕΙΜΑΙ Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΝΤΑΝΙ ΝΤΕ ΒΙΤΟ Τζούλια Ντε Βίτο προς Κερκ Ντάγκλας 1973

Το 1973, στην αρχή της μακράς και λαμπρής κινηματογραφικής του καριέρας, o Ντάνι Ντε Βίτο επιλέχθηκε να παίξει στην ταινία Scalawag, μια εντελώς ξεχασμένη σήμερα ταινία, σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής της οποίας ήταν ο Κερκ Ντάγκλας. Όταν βγήκε η ταινία, έλαβε αδιάφορες κριτικές, στην καλύτερη περίπτωση. Ωστόσο κανείς δεν ένιωθε μεγαλύτερη περηφάνια για την ταινία από τη μητέρα του, την Τζούλια, η οποία, αφού την είδε, αμέσως έστειλε μια συγκινητική επιστολή στον Κερκ Ντάγκλας για να τον ευχαριστήσει που επέλεξε τον γιο της. Στη συνέχεια, η Τζούλια πρωταγωνίστησε μαζί με τον γιο της στην κωμική σειρά, Taxi. Πέθανε το 1987. Ο Κερκ Ντάγκλας ανατύπωσε την επιστολή της στην αυτοβιογραφία του, έναν χρόνο αργότερα, και το 1991 ο Nτάνι Ντε Βίτο τη διάβασε ενώπιον εκατοντάδων θεατών στην απονομή στον Ντάγκλας του βραβείου για την προσφορά του στο σινεμά από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου (AFI).

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Αγαπητοί κυρία και κύριε Ντάγκλας, Είμαι η μητέρα του Ντάνι Ντε Βίτο και σας γράφω για να σας ευχαριστήσω και τους δύο που δώσατε στον γιο μου έναν ρόλο στην ταινία σας, Scalawag. Όλη μου η οικογένεια πήγε να τη δει στο Paramount στη Νέα Υόρκη. Ήταν πολύ καλή ταινία. Κάποιοι συγγενείς και φίλοι που την είδαν στη Φλόριντα ακόμα με παίρνουν τηλέφωνο για να μου πουν πόσο καλός ήταν ο Ντάνι και πόσο τους άρεσε το παίξιμό του, και αυτό με κάνει τόσο περήφανη. Το μισό Άσμπερι Παρκ του Νιου Τζέρσεϊ την περιμένει να έρθει. Η κόρη μου έχει ένα κέντρο ομορφιάς στο Νέπτουν του Νιου Τζέρσεϊ και μέσα έχει μια ταμπέλα που γράφει: «Προσεχώς Scalawag». Βλέπετε, γίνεται πολλή διαφήμιση εδώ. Την αγάπη μου στον γιο σας, τον Μάικλ. Πέρασε ένα σαββατοκύριακο στο σπίτι μας και όλοι τον αγαπάμε, και επίσης κάθε Πέμπτη βράδυ βλέπουμε το Streets of San Francisco. Σας ευχαριστώ και πάλι και τους δύο που δώσατε έναν ρόλο στον γιο μου στην ταινία σας. Είναι σπουδαίο να παίζει κανείς με έναν μεγάλο αστέρα σαν κι εσάς. Με εκτίμηση, Κυρία Νταν Ντε Βίτο

4. ΝΑ ΛΑΜΠΕΙΣ ΣΥΝΕΧΩΣ ΚΑΙ ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΩΣ Κέιτλιν Μοράν προς Λίζι Μοράν Ιούλιος 2013

Η Βρετανίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας Κέιτλιν Μοράν κατάγεται από το Μπράιτον της Αγγλίας και μεγάλωσε στην αγγλική πόλη Γουλβερχάμπτον. Η οικογένειά της ανήκει στην εργατική τάξη και είναι το μεγαλύτερο από τα οκτώ παιδιά της. Από τα πρώτα εφηβικά της χρόνια άρχισε να γράφει για το ευρύ κοινό, και στα δεκαπέντε της η εφημερίδα Observer την ανακήρυξε «Νεαρή δημοσιογράφο της χρονιάς». Ήταν το πρώτο από τα πολλά βραβεία που έχει λάβει μέχρι σήμερα για τη δουλειά της. Είναι μητέρα δύο κοριτσιών. Το 2013 έγραψε την παρακάτω επιστολή στη μία από τις κόρες της: «Η κόρη μου σε λίγο θα γίνει 13, κι εγώ καπνίζω πολύ τελευταία, και έτσι, τις μικρές ώρες, όταν νιώθω σαν να έχω στα πνευμόνια μου ένα ποντικάκι που προσπαθεί να βγει έξω γρατζουνώντας, σκέφτηκα να της γράψω μία από εκείνες τις επιστολές του τύπου: “Τώρα πια που έχω πεθάνει, να ένα γράμμα με τις συμβουλές μου για να το διαβάζεις όσο θα συνεχίζεις να ζεις χωρίς μητέρα”. Ιδού το πρώτο προσχέδιο. Λίγο αργότερα μπορεί να κάνω μερικές μικροδιορθώσεις. Αφού κάνω άλλο ένα τσιγάρο».

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Αγαπητή Λίζι, Γεια, η μαμά είμαι… Κοίτα, σου γράφω μερικά πράγματα που έμαθα στην πορεία και μπορεί να σου φανούν χρήσιμα τα επόμενα χρόνια. Η λίστα δεν περιλαμβάνει τα πάντα, αλλά είναι μια καλή αρχή. Επίσης, σου έχω αφήσει πολλά χρήματα από την ασφάλεια ζωής, και έτσι μπορείς να ξετινάξεις το eBay αγοράζοντας εκείνα τα μεταχειρισμένα βίντατζ φορέματα που σου αρέσουν. Πάντα ήσουν όμορφη φορώντας τα. Πάντα ήσουν όμορφη. Το βασικό είναι να προσπαθείς να είσαι ευγενική. Είσαι ήδη –τόσο ευγενική, που φουσκώνω από περηφάνια, αγάπη μου– και θέλω να το κρατήσεις αυτό και ποτέ να μην το αφήσεις να φύγει. Συνέχισε να το δείχνεις σιγά-σιγά, σαν να ’ναι ρυθμιζόμενος διακόπτης, όποτε μπορείς. Πάρε απλά την απόφαση να λάμπεις, συνεχώς και αδιαλείπτως, σαν μια ζεστή λάμπα στη γωνία, και ο κόσμος θα θέλει να έρχεται προς το μέρος σου για να νιώθει ευτυχισμένος και να βλέπει τα πράγματα πιο καθαρά. Θα είσαι λαμπερή και σταθερή σε έναν κόσμο σκοτεινό που αλλάζει συνεχώς, και έτσι θα γλιτώσεις από το άγχος άλλων, πολύ λιγότερο ευχάριστων πραγμάτων, όπως «να είσαι χαλαρή», «να είσαι η πιο πετυχημένη από όλους» και «να είσαι πολύ αδύνατη». Δεύτερον, να θυμάσαι πάντα ότι εννιά φορές στις δέκα μάλλον δεν παθαίνεις δυνατό νευρικό κλονισμό, αλλά απλά χρειάζεσαι ένα φλιτζάνι τσάι και ένα μπισκότο. Θα εκπλαγείς με το πόσο εύκολο είναι να τα μπερδεύεις συνέχεια αυτά τα δυο. Πάρε ένα μεγάλο κουτί μπισκότα. Τρίτον, να μαζεύεις πάντα σκουλήκια από το πεζοδρόμιο 30

ΜΗΤΕΡΕΣ

και να τα αφήνεις στο γρασίδι. Έχουν δύσκολη μέρα και είναι καλά για… τη γη ή κάτι τέτοιο (ρώτα τον μπαμπά γι’ αυτά, εγώ δεν ξέρω και πολλές λεπτομέρειες). Τέταρτον, να επιλέγεις τους φίλους σου, γιατί μαζί τους είσαι περισσότερο ο εαυτός σου, γιατί γελάς εύκολα και νιώθεις να ακτινοβολείς όταν κάνετε παρέα, ακόμα κι αν φοράς ένα απλό μπλουζάκι. Ποτέ μην αγαπήσεις κάποιον που πιστεύεις ότι χρειάζεται να διορθώσεις – ή που σε κάνει να νιώθεις ότι εσύ πρέπει να διορθωθείς. Υπάρχουν αγόρια εκεί έξω που ψάχνουν λαμπερά κορίτσια. Θα σταθούν δίπλα σου και θα σου ψιθυρίσουν στο αυτί λόγια που μόνο εσύ θα μπορείς να ακούσεις, και σιγά-σιγά θα σου ραγίσουν την καρδιά. Τα βιβλία για τους βρικόλακες είναι αληθινά, μωρό μου. Μπήξε έναν πάσσαλο στην καρδιά τους και φύγε μακριά. Κάνε ειρήνη με το σώμα σου. Όσο είναι υγιές, ποτέ μην το θεωρήσεις πρόβλημα ή αποτυχία. Άγγιξε τα πόδια σου μια στο τόσο και ευχαρίστησέ τα που μπορούν να τρέχουν. Βάλε τα χέρια σου στην κοιλιά σου και απόλαυσε πόσο μαλακή και ζεστή είσαι – θαύμασε τον κόσμο που στριφογυρίζει στο εσωτερικό της, τον ευφυέστατο μηχανισμό της σάρκας, όπως έκανα εγώ όταν ήσουν μέσα μου και σε ονειρευόμουν κάθε βράδυ. Κάθε φορά που σε μια συζήτηση δεν σου έρχεται τίποτα να πεις, κάνε ερωτήσεις. Ακόμα κι αν είσαι δίπλα σε έναν άντρα που συλλέγει βίδες και πίρους της δεκαετίας του 1960. Μάλλον δεν θα έχεις ξανά την ευκαιρία να μάθεις τόσα πολλά για τις βίδες και τους πίρους της δεκαετίας του 1960 και ποτέ δεν ξέρεις πού και πότε θα σου χρειαστούν. 31

ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Και περνάμε στην επόμενη συμβουλή: η ζωή χωρίζεται στις ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΕΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ και στις ΦΡΙΚΤΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΠΟΥ ΘΑ ΓΙΝΟΥΝ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Όσο απαίσια κι αν είναι μια εμπειρία, μπορείς να την αντέξεις αν φανταστείς τον εαυτό σου, στο μέλλον, να λες τους φίλους σου γι’ αυτήν, ενώ θα ουρλιάζουν με ολοένα και μεγαλύτερη δυσπιστία: «ΟΧΙ! ΟΧΙ!» Ακόμα και όταν ο Χριστός ήταν στον σταυρό, βάζω στοίχημα πως σκεφτόταν: «Όταν θα ανέλθω στους ουρανούς σε τρεις μέρες, οι μαθητές μου δεν θα το πιστέψουν όταν θα τους το πω». Μωρό μου, δες όσες ανατολές και όσες δύσεις ηλίου μπορείς. Διάσχισε δρόμους για να μυρίσεις μεγάλα τριαντάφυλλα. Πάντα να πιστεύεις ότι μπορείς να αλλάξεις τον κόσμο – ακόμα και ελάχιστα, γιατί ελάχιστα χρειαζόταν κάποιος που τον άλλαξε. Σκέψου πως είσαι ένας ασημένιος πύραυλος, για καύσιμα χρησιμοποίησε δυνατή μουσική, για να φτάσεις εκεί, βιβλία για χάρτες και συντεταγμένες. Να φιλοξενείς ανοιχτόκαρδα, να αγαπάς συνεχώς, να χορεύεις με άνετα παπούτσια, να μιλάς στον μπαμπά και στη Νάνσι για μένα κάθε μέρα, και ποτέ, μα ποτέ μην αρχίσεις το κάπνισμα. Είναι σαν να αγοράζεις ένα γλυκούλι δρακάκι που θα μεγαλώσει και, τελικά, θα σου κάψει το γ***νο το σπίτι. Με αγάπη, Η μαμάκα