Wouter Kroeze-Master of Architecture-Internationale Piano Academie Amsterdam

Internationale Piano Academie Amsterdam Afstudeerproject van Wouter Kroeze 17 december 2013

Commissieleden: - Gianni Cito - Rob Hootsmans (mentor) - Ira Koers

Toegevoegde commissieledenleden: - Bart Bulter - Herman Kerkdijk

Opgave

Opgave Een pianoacademie voor klassieke en hedendaagse klassieke muziek in Amsterdam met een internationaal karakter.

“Omdat ik musicus ben, woon ik in de Johannes Verhulststraat.”

Doelgroep De pianoacademie traint en leidt exceptioneel talentvolle jonge pianisten op voor een carrière als uitvoerend muzikant op het hoogste niveau.

Studenten zijn tussen de 17 en 25 jaar. Zij hebben meestal al een degelijke vooropleiding achter de rug. Naast een specifieke opleiding krijgen de ca.

25 studenten een instrument en woonruimte tot hun beschikking in de academie.

2

Alpons Diepenbrock 1862-1921

Locatie

In de Concertgebouwbuurt De Concertgebouwbuurt in Amsterdam is een woonbuurt met een rijke muziekhistorie. Het Concertgebouw speelt in deze historie een leidende rol. Zo woonden en werkten er al vanaf het begin muziekanten, componisten en dirigenten.

In Amsterdam, daar waar de Johannes Verhulststraat en het Valeriusplein elkaar kruisen.

3

Twee Assen

II

I

4

Op twee assen De lokatie bevind zich op twee assen.

As I loopt van het Concertgebouw tot het Valeriusplein. Het is de as die over de Johannes Verhulststraat loopt.

As II loopt van het WO I-monument tot aan het Vondelpark.

Situatiemaquette. Vogelvlucht, gezien van Valeriusplein richting het Concertgebouw.

5

Wijk en Blok

Structuur van de wijk De Concertgebouwbuurt is ontstaan tussen 1880 en 1910. De buurt is opgebouwd uit lange rechte woonstraten gevormd door dichte bouwblokken die op de rand van het kavel staan.

De binnengebieden zijn omsloten privétuinen.

Structuur van het blok De bebouwing is met vijf bouwlagen circa 17 meter hoog. De huizen zijn vaak voorzien van een souterrain waardoor de begane grond iets boven het maaiveld ligt. De diepte van de bebouwing is circa 13 meter en de breedte is 6,5 meter.

Woningen worden ontsloten middels verhoogde, met de buren gedeelde, portieken.

Het zijn ruime huizen, gebouwd en bewoond door de gegoede burger.

De woonblokken zijn gesloten ringvormen waarvan de hoeken aanleiding zijn voor een verbijzondering van het programma. Daar zitten winkels en horeca.

Door het ‘afsnuiten’ van de hoeken ontstaat een reeks pleintjes die functioneren als kleine centra in de wijk.

Typisch fragment uit de Concertgebouwbuurt

Mutaties van bouwblokken door gebouwen met openbare functies

school

kerk

school en tennisbaan

concertgebouw 6

kerk en schoolgebouw

school

school

Situatie

Valeriusplein Het Valeriusplein, vernoemd naar de Amsterdamse liedjes schrijver Adriaen Valerius, bestaat uit een groen veld omzoomd door bomen. Het ligt parallel aan de as Vondelpark - Minervaplein (as-II). Populieren benadrukken de as. Aan weerszijde omarmt de straat het plein. Gebouwen van vijftien tot twintig meter hoog vormen de pleinwand.

15 kliniek

kliniek

17

15

16

bestaand bo

12

17

20

te handhaven bebouwing

bouwhoogte in meters

bestaand bouwblok

'wijk-principe' bebouwing op rand kavel

Johannes Verhulststraat

Valeriusplein

Huidige kavelinrichting kliniek

l kliniek

kliniek

kliniek

kliniek

openbare 'voortuin' van Valerius Kliniek

15 kliniek

kliniek

kavel: 3350 m2

k omsloten tuin kantoren en achterkant kliniek

17

a b

c e

j i

bebouwing parkeren verharde tussenruimte trottoir openbaar toegankelijke 'voortuin' van de kliniek

utilitair

wonen

bestaande situatie overwegend utilitair

rijksmonument

16

2 rijksmonumenten

g

gebouw functies

tuin

7

17

20

h

locatie ontsluitingen lokatie ontsluitingen bestaand bouwblok

kliniek kantoren wonen

12

d

f

bestaande situatie

15

a. hoofdentree Valerius Kliniek\ b. expedietie / personeelsentree c. poort naar binnengebied d. brand uitgang e. hoofdentree kliniek f. personeelsentree g. kantoren h. woningen i. parkeergarage

bouwhoogte in meters

te handhaven bebouwing

Johannes Verhulststraat De Johannes Verhulststraat loopt van het Concertgebouw tot aan het Valeriusplein.

Ondanks dat deze straat het hart van de wijk vormt, is het een rustige woonstraat. Het is nog steeds een typische straat voor de Concertgebouwbuurt.

En lijkt het citaat, “Omdat ik musicus ben, woon ik in de Johannes Verhulststraat.� van de Componist Alphons Diepenbrock nog actueel. 'wijk-principe' bebouwing op rand kavel

Bouwen op het Kavel

model 1: Programma gebundeld op het kavel. Randen blijven vrij.

model 2: Bebouwing op de rand van het kavel. Met één open binnengebied.

Typisch Berlijns bouwblok

model 3: (voorkeursmodel) Bebouwing tot randen van het kavel. Met specifiek programma rond specifieke hoven.

a.

8

b.

Berlijns blok.

Blokken zijn rug-aan-rug rond hoven gebouwd. Het bouwblok als geheel doet zich aan de buitenzijde voor als één groot blok dat onderdeel is van een straatwand.

Toch hebben de hoven elk een eigen karakter. Gaten in de bebouwing verbinden de hoven onderling.

De woningen worden ontsloten aan de hoven (a.); De hoven worden ontsloten aan de openbare weg (b.)

Schetsonderzoek

9

Programma

De programmaonderdelen heb ik onder andere samengesteld aan de hand van de volgende bronnen:

• Gesprekken met pianisten waarin zij vertellen over de manier waarop zij studeren, wonen en les krijgen.

• Het bestuderen van bestaande piano opleidingen zoals: The Julliard, Accademia Pianistica Internazionale en de Royal Academy of Music.

• Het door mij gehouden interview met het hoofd van de afdeling piano van het Conservatorium van Amsterdam, David Kuijken.

• Het bestuderen van de maatvoering van instrumenten en de manier waarop zij gebruikt worden.

• Het bestuderen van materiaal en akoestiek.

• Het bestuderen van interviews met pianisten, waarin zij vertellen over hun opleiding.

• Het bestuderen van plattegronden en programma’s van andere muziekopleidingen

• Bestuderen van pianostudenten die een masterclass volgen.

les 772m2 verkeersruimte 1880m2

instrumenten makerij 782m2 techniek 96m2

totaal: 6575m2

kantoor 300m2 totaal 6575m2

geluids-

en

• Het bijwonen van pianoconcerten.

• Neufert.

• De ontstaansgeschidenis van de piano.

Het betreft een onafhankelijke instelling die de belangrijkste functies ‘in huis’ heeft. Er is een eigen instrumentenwerkplaats en ruimte voor het opslaan van een grote collectie piano’s.

overdekte patio 196m2

instrumentenopslag 178m2

van

Het programma is bestemd voor 26 piano studenten met een buitengewoon talent. Zij wonen, studeren en krijgen les in één gebouw.

studeren 606m2

bibliotheek 300m2

• Het bestuderen opnamestudio’s.

• Het bestuderen van muziekzalen en theaters.

wonen 1568m2

gem. toiletten 88m2

• Het bestuderen van pianofabrieken en werkplaatsen.

10

Structuur

uit: Précis des leçons d’architecture données à l’école polytechnique van Jean-Nicolas-Louis Durand

Een structuur met ruimtes die opgebouwd zijn uit eenheden met een gelijke afmeting. Hierdoor vormt de onderlinge configuratie de gebouwtypologie.

cellen vormen een ‘massieve’ gebouwstructuur

door het wegnemen van cellen ontstaat een hof

Gebouwstructuur van het Altes Museum in Berlijn van architect: K.F. Schinkel.

Celstructuur Door het wegnemen van een aantal cellen uit het midden van een aaneengesloten structuur, ontstaat er een hof met een openbaar karakter. Ik vind het intressant dat door dit wegnemen nieuwe mogenlijkheden aan het gebouw worden toegevoegd.

Daar waar cellen eerst ingesloten lagen, grenzen ze nu aan de lucht.

Via het ontstane hof komen cellen met elkaar in verbinding die eerder niet met elkaar in verbinding stonden.

Het oversteken van het hof behoort nu tot één van de nieuwe mogelijkheden van het gebouw.

11

Van Cel tot Cel

12

Onderzoek naar cellenstructuur met dubbele wanden.

13

Ontwikkeling van de Structuur I. Cellenstructuur met dubbele wanden; onderlinge ontkoppeling

II. Programmazones; de hoven ‘binden’ de programmaonderdelen en laten licht toe in de structuur van het gebouw.

III. Ontsluiting programma

14

IV. Koppeling van programmaonderdelen door circulatie

Hoe het werkt De muziekstudie vindt hoofdzakelijk plaats in afzonderlijke ruimtes.

De cellen rond een hof. Een cel is een privéruimte die grenst aan een ‘openbaar’ hof.

Programmaonderdelen in Relatie tot de Wijk

studeren

bibliotheek wonen les

Drie programmaonderdelen Wonen, studeren en onderwijs (les) vinden aansluiting met wat er grenst aan het kavel. Wonen, met een hof op straatniveau, is gericht op de wijk.

Les vindt plaats op de as met het Concertgebouw.

Dit is gelegen op 90 centimeter boven peil. Hier is ook de docenteningang. Studeren is gesitueerd aan het Valeriusplein met een verdiept, overdekt hof. Het studeren zondert zich af van de andere programmaonderdelen. Er bevinden zich aan het Valeriusplein geen entrees. De bibliotheek vormt een fysieke scheiding binnen het gebouw.

Programmaonderdelen in relatie tot de wijk

15

Aansluiting van interne gebouwcirculatie op de wijk

oppervlakte per verdieping: oppervlakte per verdieping:

Oppervlaktes

oppervlakte per hoofdprogramma onderdeel:

dak

terras................... 2350m2

oppervlakte per programmaonderdeel: wonen

333m2 125m2

580m2 305m2

totaal: 2350m2 810m2

1e verdieping wonen.................. 705+103 m2 verkeersruimte..... 855 m2 lesruimte.............. 420 m2 studieruimten....... 310 m2 bibliotheek............150 m2 serviceruimtes....... 50 m2 vides.................... 905 m2 techniek................. 20 m2

515m2

155m2

425m2

studeren 310m2

totaal: 3518 m2

73m2

310m2

132m2

132m2

73m2

begane grond wonen.................. 665+93 m2 verkeersruimte..... 885 m2 lesruimte.............. 352m2 studieruimten....... 310 m2 bibliotheek........... 150 m2 toiletten.................. 25 m2 kantoor.................. 25 m2 vide.................... 405 m2 patio..................... 580 m2 techniek................. 20 m2 totaal: 3510

les

270m2 420m2

kelder piano werkplaats.. 360 m2 verkeersruimte..... 107 m2 piano depot.......... 178 m2 toiletten................. 13 m2 patio..................... 196 m2 technische ruimte.. 56 m2

352m2

392m2

150m2 150m2

360m2

totaal vloeroppervlak (excl. patio's, dak en vides):

6.361m2

215m2

25m2 88m2

10.290m2

275m2

gedeeld programma

totaal: 912m2

totaal gebouwoppervlak (incl. vides, patio's en dak):

183m2

wonen studeren les bibliotheek verkeersruimte kantoor piano werkplaats patio technische ruimte toilet vide terras

96 m2

16

107m2

135m2

178m2

196m2

49m2

Koppeling Cellen

Cellen in strengen

Koppeling cellen

Samenvoegen cellen tot een grote ruimte 17

Patio’s organiseren cellen

Naar binnen gericht

Drie patio’s De drie patio’s hebben elk hun eigen functie en identiteit. De drie functies zijn naar binnengericht en hebben elk een eigen circulatie. De verkeersruimte rond de patio’s ontsluiten het programma dat in de buitenrand van het gebouw zit.

De circulaties ontmoeten elkaar in het centrum van het gebouw. Elke patio heeft een eigen, karakteristieke akoestiek met: 1,8; 1,6 en 1,4 seconden nagalmtijd.

Patio’s

Eigen circulatie

Eigen akoestiek (nagalmtijd)

18

sfeerbeeld van patio met rondom verkeersruimte

Ontwerp en Geluid

Flutter Flutter is een doorgaande reflectie tussen twee evenwijdige identieke vlakken. Door een van de twee vlakken in positie of vorm af te laten wijken, wordt dit voorkomen.

Absorptie Absorptie is de opname van energie, afkomstig van een geluidsbron. Zachte materialen zijn hier goed toe in staat.

Reflectie en spreiding Vlakken verspreiden het geluid in de ruimte waardoor het geluid op verschillende momenten het oor bereikt.

Hierdoor kun je de geluidsbron vanuit verschillende hoeken waarnemen.

Contactgeluid Contactgeluid is de energie van de geluidsbron die via direct materiaalcontact wordt overgebracht.

Bijvoorbeeld als wanden tussen ruimten met elkaar in verbinding staat.

Massa Massa is de hoeveelheid materiaal waar de energie van een geluidsbron tegenaan botst.

Hoe hoger de massa van een object, hoe meer geluidsenergie opgenomen kan worden.

19

Absorptiedeur

Twee deuren met een hoog gewicht en een zachte geluidsabsorberende afwerking. Om het absorberend vermogen te vergroten zijn de deuren hoger dan de opening in de betonwand.

absorptiedeur: gesloten absorptiedeur - gesloten

20

absorptiedeur: absorptiedeuropen - open

Anti-flutter Deur

Om doorgaande reflecties tussen twee identieke evenwijdige wanden tegen te gaan, heb ik in elke cel aan ĂŠĂŠn van de twee wanden een vertrapping ontworpen. De vertrapping verstrooit het geluid in de ruimte.

Mallen(1:20) voor aanvang van de stort van twee betonwanden. links: wand met de absorptie-deur rechts: wand met anti-flutter deuromlijsting

Schaalmodel (1:20) van betonwand met anti-flutter deuromlijsting.

De ribbels verstrooien het geluid in de ruimte en voorkomen zo het optreden van flutter.

21

Fotomontage: gekopplede muziekkamers

22

foto van maquette

schets van de patio 23

patio - gang - muziekkamer

24

er hout en beton

Vloeren

Ontwerptekening van de vloeren in de muziekkamers: het betonnen kruis deelt de houten vloer in vieren.

Op de dakvloer ligt natuursteen dat in 16 vlakken is verdeeld.

Interieur maquette (1:20) van muziekkamer: de vakken in de vloer worden gevuld met hout.

25

sfeerbeeld gang, gedetailleerd in hout

bibliotheekgevel met achterkant van boekenkast 26

sfeerbeeld bibliotheek

Bibliotheek

Maquette van bibliotheekgevel. Dichte delen worden gevormd door de achterkanten van kasten. De d-raagconstructie is opengewerkt met glas. De bibliotheek heeft een lang smal volume en scheidt zowel als koppelt de studiepatio en de lespatio zowel scheidt als koppelt.

27

Houten Wanden

Maquettefoto van de houten wanden die zich tussen de cellen en de gangen bevinden.

Hier een aanzicht over twee verdiepingen. De houten wanden zijn in kwarten verdeeld.

In een van de kwarten is telkens een dubble deur opgenomen. Deze maken zich kenbaar door dubbele uitstekende latten.

Fragment van maquette 28

foto van de maquette gemonteerd in een foto van het Valerisuplein

Piano academie in vogelvlucht. Met op de dakverdieping een pergola waarin de galskappen van de lespatio (rechts boven) en de kantine (midden) zijn opgenomen.

31

Materialisering De buitenschil van het gebouw, daar waar de muziekruimtes zich bevinden, is van beton en baksteen. De aan de binnenkant gelegen verkeersruimten zijn van hout en ‘klinken’ als een klankkast.

boven: studiemodel van holle, lichte, houten verkeersruimten onder: studiemodel van betonnen vloer met daarin aanleghoogten van de drie patio’s

32

Baksteen, Beton en Hout

Baksteen: strengpers De buitengevels worden samengesteld uit een gladde strengperssteen in dikformaat. In een mix van roodbruin tot donkerpaars verwerkt als wildverband.

Het metselwerk vindt aansluiting bij de materialisering van de bestaande wijk. Tevens past het metselwerkg goed bij de betonnen constructie onderdelen en vloerranden die onderdeel uitmaken van de Piano Academie.

Beton De muziekkamers zijn aan de buitenkant gemaakt van dubbele betonwanden en vloeren. Zij vormen aaneengeschakeld een goede geluidsbarrière rondom de houten ruimtes van de Piano Academie.

De betonnen onderdelen zijn in de gevel zichtbaar als dragende elementen.

Zo dragen de zichtbare vloerranden het metselwerk en worden grote gaten in de gevel overspannen door betonnen lateien en dorpels.

Het beton wordt gewassen, gestaald of gebouchardeerd toegepas.

33

Sparrenhout Dit is de klankbodem van een piano. De bodem werkt als een vrijliggend element dat meetrilt met de snaren. Het is gemaakt van een lichte, relatief harde houtsoort zoals sparrenhout.

De wanden tussen de gangen en de kamers in de Piano Academie worden daarom ook gemaakt van sparrenhout en zijn in staat om mee te trillen met de muziek die gemaakt wordt in de kamers.

Fragment: waterslag met spuwer in beton

Maquette (1:20) van een cel dubbele gevel van beton en banksteen

34

3500

pergola

7000 18400

300 600

1200

300

entresol 7000

patio

gang

muziekkamer

dubbele gevel

900

Detaildoorsnede (1:100)

fragment 35 1:100 schaal Â

Gevels

36

17700

4. wonen (900+p) 5. gang

9. leslokalen (900+p) 10. bibliotheek

14. stijgpunten ,3 ,6

1,8

3,5

7,0

D-274

gevel  Valeriusplein schaal:  1:300

0 ,3 ,6

37

1,8

3,5

7,0 m.

17700

4. wonen (900+p) 5. gang

9. leslokalen (900+p) 10. bibliotheek

14. stijgpunten ,3 ,6

1,8

3,5

7,0

docenten ingang

D-274

gevel Johannes Verhulststraat schaal: 1:300

0 ,3 ,6

38

1,8

3,5

7,0 m.

17700

studenten ingang

D-274

gevel  Valeriusstraat schaal:  1:300

0 ,3 ,6

39

1,8

3,5

7,0 m.

17700

D-274

Zijgevel schaal: Â 1:300

0 ,3 ,6

40

1,8

3,5

7,0 m.

Plattegronden

41

78200

11.

3.

3.

14.

13.

1.

2.

9.

8.

43200

21.

DAK 1:300

1. patio 1,8 sec. (peil=0) 2. patio 1,6 sec. (900+p) 3. overdekte patio 1,4 sec.

5. gang 14. stijgpunten

21. terras met pergola

D-274 0 ,3 ,6

42

1,8

3,5

7,0 m.

78200

Valeriusplein 19.

11.

3.

19.

1.

5.

15.

Valeriusstraat

14.

10.

19.

2.

5.

20.

9.

4.

15.

43200

Johannes Verhulststraat 18.

EERSTE VERDIEPING 1:300 (7900+p)

19.

ENTRESOL

43

1. patio 1,8 sec. (peil=0) 2. patio 1,6 sec. (900+p) 3. overdekte patio 1,4 sec.

4. wonen 5. gang

9. leslokalen 10. bibliotheek 11. studieruimte 14. stijgpunten 15. toiletten

18. entresol

19. vide 20. leszaal

D-274 0 ,3 ,6

1,8

3,5

7,0 m.

78200

Valeriusplein

11.

12.

3.

19.

15.

6.

5.

Valeriusstraat

14.

10.

13.

1.

7.

2.

5.

9.

4.

16.

8.

43200

Johannes Verhulststraat 18.

BEGANE GROND BEGANE GROND 1:200 1:300

6. studenten ingang

11. studieruimte

patio ,8 sec. (peil=0) 6. studenten ingang 1. 1. patio 1,8 sec.1(peil=0) 16. receptie/kantoor 11. studieruimte 12. open muziekkamer 7. hal/kantine 2. 2. patio 1,6 sec.

(900+p) 12. open muziekkamer 17. badkamer 7. hal/kantine p atio 1 ,6 s ec. (900+p) 8. docenten ingang (p=0) 13. poort 18. entresol 3. overdekte patio 1,4 sec. (900+p) 13. poort 14. stijgpunten 9. leslokalen (900+p) 8. docenten 4. 3. wonen (900+p) ingang (p=0) 19. vide overdekte patio 1,4 sec. (900+p) 10. bibliotheek 5. gang 15. toiletten 4. wonen (900+p) 5. gang

9. leslokalen (900+p) 10. bibliotheek

14. stijgpunten 15. toiletten

16. receptie/kantoor 17. badkamer 18. entresol 19. vide

17.

19.

D-274

44

ENTRESOL

0 ,3 ,6

1,8

3,5

7,0 m.

23.

22.

3.

5.

24.

14.

15.

KELDER 1:300

3. overdekte patio 1,4 sec.

5. gang

14. stijgpunten 15. toiletten

18. entresol

19. vide

20. leszaal

D-274

22. technische ruimte

23. instrumentenwerkplaats 24. instrumentenopslag

0 ,3 ,6

45

1,8

3,5

7,0 m.

Doorsneden

46

overdekte studiepatio

doorsnede A schaal 1:300

woonpatio

47

studieruimten

doorsnede  B schaal  1:300

aanzicht gangwand

48

woonpatio

doorsnede C schaal 1:300

lift en gang

49

aanzicht bibliotheekgevel

kantine

doorsnede  D schaal  1:300

50

lespatio

studieruimten aan overdekte patio

doorsnede E schaal 1:300

bibliotheek

lesruimten rond patio

51

Met dank aan: Jan & Joke Iris Bijvelds Frank Rietveld Thijs de Zeeuw Stijn Verhoeff Pieter de Bruyn Kops Bart Kellerhuis Jolijn Valk Machiel Spaan Marc Reniers Elsbeth Falk Erik Rigters Daphne de Sonville Alexander Lefebvre Hilda van Gorel Lieke Frielink Lotte Batelaan Jasper Ten Bosch Margriet van Heesch David Kuijken Basjan Snoeij Rob Hootsmans Gianni Cito Ira Koers December 2013

Ontworpen en gemaakt door: Wouter Kroeze 52